summaryrefslogtreecommitdiff
path: root/28002-8.txt
blob: d759190c6e6d2311c0362828e816104502a1800a (plain)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680
2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690
2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700
2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710
2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720
2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730
2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740
2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750
2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760
2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770
2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780
2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790
2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800
2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810
2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820
2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830
2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840
2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850
2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860
2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
2868
2869
2870
2871
2872
2873
2874
2875
2876
2877
2878
2879
2880
2881
2882
2883
2884
2885
2886
2887
2888
2889
2890
2891
2892
2893
2894
2895
2896
2897
2898
2899
2900
2901
2902
2903
2904
2905
2906
2907
2908
2909
2910
2911
2912
2913
2914
2915
2916
2917
2918
2919
2920
2921
2922
2923
2924
2925
2926
2927
2928
2929
2930
2931
2932
2933
2934
2935
2936
2937
2938
2939
2940
2941
2942
2943
2944
2945
2946
2947
2948
2949
2950
2951
2952
2953
2954
2955
2956
2957
2958
2959
2960
2961
2962
2963
2964
2965
2966
2967
2968
2969
2970
2971
2972
2973
2974
2975
2976
2977
2978
2979
2980
2981
2982
2983
2984
2985
2986
2987
2988
2989
2990
2991
2992
2993
2994
2995
2996
2997
2998
2999
3000
3001
3002
3003
3004
3005
3006
3007
3008
3009
3010
3011
3012
3013
3014
3015
3016
3017
3018
3019
3020
3021
3022
3023
3024
3025
3026
3027
3028
3029
3030
3031
3032
3033
3034
3035
3036
3037
3038
3039
3040
3041
3042
3043
3044
3045
3046
3047
3048
3049
3050
3051
3052
3053
3054
3055
3056
3057
3058
3059
3060
3061
3062
3063
3064
3065
3066
3067
3068
3069
3070
3071
3072
3073
3074
3075
3076
3077
3078
3079
3080
3081
3082
3083
3084
3085
3086
3087
3088
3089
3090
3091
3092
3093
3094
3095
3096
3097
3098
3099
3100
3101
3102
3103
3104
3105
3106
3107
3108
3109
3110
3111
3112
3113
3114
3115
3116
3117
3118
3119
3120
3121
3122
3123
3124
3125
3126
3127
3128
3129
3130
3131
3132
3133
3134
3135
3136
3137
3138
3139
3140
3141
3142
3143
3144
3145
3146
3147
3148
3149
3150
3151
3152
3153
3154
3155
3156
3157
3158
3159
3160
3161
3162
3163
3164
3165
3166
3167
3168
3169
3170
3171
3172
3173
3174
3175
3176
3177
3178
3179
3180
3181
3182
3183
3184
3185
3186
3187
3188
3189
3190
3191
3192
3193
3194
3195
3196
3197
3198
3199
3200
3201
3202
3203
3204
3205
3206
3207
3208
3209
3210
3211
3212
3213
3214
3215
3216
3217
3218
3219
3220
3221
3222
3223
3224
3225
3226
3227
3228
3229
3230
3231
3232
3233
3234
3235
3236
3237
3238
3239
3240
3241
3242
3243
3244
3245
3246
3247
3248
3249
3250
3251
3252
3253
3254
3255
3256
3257
3258
3259
3260
3261
3262
3263
3264
3265
3266
3267
3268
3269
3270
3271
3272
3273
3274
3275
3276
3277
3278
3279
3280
3281
3282
3283
3284
3285
3286
3287
3288
3289
3290
3291
3292
3293
3294
3295
3296
3297
3298
3299
3300
3301
3302
3303
3304
3305
3306
3307
3308
3309
3310
3311
3312
3313
3314
3315
3316
3317
3318
3319
3320
3321
3322
3323
3324
3325
3326
3327
3328
3329
3330
3331
3332
3333
3334
3335
3336
3337
3338
3339
3340
3341
3342
3343
3344
3345
3346
3347
3348
3349
3350
3351
3352
3353
3354
3355
3356
3357
3358
3359
3360
3361
3362
3363
3364
3365
3366
3367
3368
3369
3370
3371
3372
3373
3374
3375
3376
3377
3378
3379
3380
3381
3382
3383
3384
3385
3386
3387
3388
3389
3390
3391
3392
3393
3394
3395
3396
3397
3398
3399
3400
3401
3402
3403
3404
3405
3406
3407
3408
3409
3410
3411
3412
3413
3414
3415
3416
3417
3418
3419
3420
3421
3422
3423
3424
3425
3426
3427
3428
3429
3430
3431
3432
3433
3434
3435
3436
3437
3438
3439
3440
3441
3442
3443
3444
3445
3446
3447
3448
3449
3450
3451
3452
3453
3454
3455
3456
3457
3458
3459
3460
3461
3462
3463
3464
3465
3466
3467
3468
3469
3470
3471
3472
3473
3474
3475
3476
3477
3478
3479
3480
3481
3482
3483
3484
3485
3486
3487
3488
3489
3490
3491
3492
3493
3494
3495
3496
3497
3498
3499
3500
3501
3502
3503
3504
3505
3506
3507
3508
3509
3510
3511
3512
3513
3514
3515
3516
3517
3518
3519
3520
3521
3522
3523
3524
3525
3526
3527
3528
3529
3530
3531
3532
3533
3534
3535
3536
3537
3538
3539
3540
3541
3542
3543
3544
3545
3546
3547
3548
3549
3550
3551
3552
3553
3554
3555
3556
3557
3558
3559
3560
3561
3562
3563
3564
3565
3566
3567
3568
3569
3570
3571
3572
3573
3574
3575
3576
3577
3578
3579
3580
3581
3582
3583
3584
3585
3586
3587
3588
3589
3590
3591
3592
3593
3594
3595
3596
3597
3598
3599
3600
3601
3602
3603
3604
3605
3606
3607
3608
3609
3610
3611
3612
3613
3614
3615
3616
3617
3618
3619
3620
3621
3622
3623
3624
3625
3626
3627
3628
3629
3630
3631
3632
3633
3634
3635
3636
3637
3638
3639
3640
3641
3642
3643
3644
3645
3646
3647
3648
3649
3650
3651
3652
3653
3654
3655
3656
3657
3658
3659
3660
3661
3662
3663
3664
3665
3666
3667
3668
3669
3670
3671
3672
3673
3674
3675
3676
3677
3678
3679
3680
3681
3682
3683
3684
3685
3686
3687
3688
3689
3690
3691
3692
3693
3694
3695
3696
3697
3698
3699
3700
3701
3702
3703
3704
3705
3706
3707
3708
3709
3710
3711
3712
3713
3714
3715
3716
3717
3718
3719
3720
3721
3722
3723
3724
3725
3726
3727
3728
3729
3730
3731
3732
3733
3734
3735
3736
3737
3738
3739
3740
3741
3742
3743
3744
3745
3746
3747
3748
3749
3750
3751
3752
3753
3754
3755
3756
3757
3758
3759
3760
3761
3762
3763
3764
3765
3766
3767
3768
3769
3770
3771
3772
3773
3774
3775
3776
3777
3778
3779
3780
3781
3782
3783
3784
3785
3786
3787
3788
3789
3790
3791
3792
3793
3794
3795
3796
3797
3798
3799
3800
3801
3802
3803
3804
3805
3806
3807
3808
3809
3810
3811
3812
3813
3814
3815
3816
3817
3818
3819
3820
3821
3822
3823
3824
3825
3826
3827
3828
3829
3830
3831
3832
3833
3834
3835
3836
3837
3838
3839
3840
3841
3842
3843
3844
3845
3846
3847
3848
3849
3850
3851
3852
3853
3854
3855
3856
3857
3858
3859
3860
3861
3862
3863
3864
3865
3866
3867
3868
3869
3870
3871
3872
3873
3874
3875
3876
3877
3878
3879
3880
3881
3882
3883
3884
3885
3886
3887
3888
3889
3890
3891
3892
3893
3894
3895
3896
3897
3898
3899
3900
3901
3902
3903
3904
3905
3906
3907
3908
3909
3910
3911
3912
3913
3914
3915
3916
3917
3918
3919
3920
3921
3922
3923
3924
3925
3926
3927
3928
3929
3930
3931
3932
3933
3934
3935
3936
3937
3938
3939
3940
3941
3942
3943
3944
3945
3946
3947
3948
3949
3950
3951
3952
3953
3954
3955
3956
3957
3958
3959
3960
3961
3962
3963
3964
3965
3966
3967
3968
3969
3970
3971
3972
3973
3974
3975
3976
3977
3978
3979
3980
3981
3982
3983
3984
3985
3986
3987
3988
3989
3990
3991
3992
3993
3994
3995
3996
3997
3998
3999
4000
4001
4002
4003
4004
4005
4006
4007
4008
4009
4010
4011
4012
4013
4014
4015
4016
4017
4018
4019
4020
4021
4022
4023
4024
4025
4026
4027
4028
4029
4030
4031
4032
4033
4034
4035
4036
4037
4038
4039
4040
4041
4042
4043
4044
4045
4046
4047
4048
4049
4050
4051
4052
4053
4054
4055
4056
4057
4058
4059
4060
4061
4062
4063
4064
4065
4066
4067
4068
4069
4070
4071
4072
4073
4074
4075
4076
4077
4078
4079
4080
4081
4082
4083
4084
4085
4086
4087
4088
4089
4090
4091
4092
4093
4094
4095
4096
4097
4098
4099
4100
4101
4102
4103
4104
4105
4106
4107
4108
4109
4110
4111
4112
4113
4114
4115
4116
4117
4118
4119
4120
4121
4122
4123
4124
4125
4126
4127
4128
4129
4130
4131
4132
4133
4134
4135
4136
4137
4138
4139
4140
4141
4142
4143
4144
4145
4146
4147
4148
4149
4150
4151
4152
4153
4154
4155
4156
4157
4158
4159
4160
4161
4162
4163
4164
4165
4166
4167
4168
4169
4170
4171
4172
4173
4174
4175
4176
4177
4178
4179
4180
4181
4182
4183
4184
4185
4186
4187
4188
4189
4190
4191
4192
4193
4194
4195
4196
4197
4198
4199
4200
4201
4202
4203
4204
4205
4206
4207
4208
4209
4210
4211
4212
4213
4214
4215
4216
4217
4218
4219
4220
4221
4222
4223
4224
4225
4226
4227
4228
4229
4230
4231
4232
4233
4234
4235
4236
4237
4238
4239
4240
4241
4242
4243
4244
4245
4246
4247
4248
4249
4250
4251
4252
4253
4254
4255
4256
4257
4258
4259
4260
4261
4262
4263
4264
4265
4266
4267
4268
4269
4270
4271
4272
4273
4274
4275
4276
4277
4278
4279
4280
4281
4282
4283
4284
4285
4286
4287
4288
4289
4290
4291
4292
4293
4294
4295
4296
4297
4298
4299
4300
4301
4302
4303
4304
4305
4306
4307
4308
4309
4310
4311
4312
4313
4314
4315
4316
4317
4318
4319
4320
4321
4322
4323
4324
4325
4326
4327
4328
4329
4330
4331
4332
4333
4334
4335
4336
4337
4338
4339
4340
4341
4342
4343
4344
4345
4346
4347
4348
4349
4350
4351
4352
4353
4354
4355
4356
4357
4358
4359
4360
4361
4362
4363
4364
4365
4366
4367
4368
4369
4370
4371
4372
4373
4374
4375
4376
4377
4378
4379
4380
4381
4382
4383
4384
4385
4386
4387
4388
4389
4390
4391
4392
4393
4394
4395
4396
4397
4398
4399
4400
4401
4402
4403
4404
4405
4406
4407
4408
4409
4410
4411
4412
4413
4414
4415
4416
4417
4418
4419
4420
4421
4422
4423
4424
4425
4426
4427
4428
4429
4430
4431
4432
4433
4434
4435
4436
4437
4438
4439
4440
4441
4442
4443
4444
4445
4446
4447
4448
4449
4450
4451
4452
4453
4454
4455
4456
4457
4458
4459
4460
4461
4462
4463
4464
4465
4466
4467
4468
4469
4470
4471
4472
4473
4474
4475
4476
4477
4478
4479
4480
4481
4482
4483
4484
4485
4486
4487
4488
4489
4490
4491
4492
4493
4494
4495
4496
4497
4498
4499
4500
4501
4502
4503
4504
4505
4506
4507
4508
4509
4510
4511
4512
4513
4514
4515
4516
4517
4518
4519
4520
4521
4522
4523
4524
4525
4526
4527
4528
4529
4530
4531
4532
4533
4534
4535
4536
4537
4538
4539
4540
4541
4542
4543
4544
4545
4546
4547
4548
4549
4550
4551
4552
4553
4554
4555
4556
4557
4558
4559
4560
4561
4562
4563
4564
4565
4566
4567
4568
4569
4570
4571
4572
4573
4574
4575
4576
4577
4578
4579
4580
4581
4582
4583
4584
4585
4586
4587
4588
4589
4590
4591
4592
4593
4594
4595
4596
4597
4598
4599
4600
4601
4602
4603
4604
4605
4606
4607
4608
4609
4610
4611
4612
4613
4614
4615
4616
4617
4618
4619
4620
4621
4622
4623
4624
4625
4626
4627
4628
4629
4630
4631
4632
4633
4634
4635
4636
4637
4638
4639
4640
4641
4642
4643
4644
4645
4646
4647
4648
4649
4650
4651
4652
4653
4654
4655
4656
4657
4658
4659
4660
4661
4662
4663
4664
4665
4666
4667
4668
4669
4670
4671
4672
4673
4674
4675
4676
4677
4678
4679
4680
4681
4682
4683
4684
4685
4686
4687
4688
4689
4690
4691
4692
4693
4694
4695
4696
4697
4698
4699
4700
4701
4702
4703
4704
4705
4706
4707
4708
4709
4710
4711
4712
4713
4714
4715
4716
4717
4718
4719
4720
4721
4722
4723
4724
4725
4726
4727
4728
4729
4730
4731
4732
4733
4734
4735
4736
4737
4738
4739
4740
4741
4742
4743
4744
4745
4746
4747
4748
4749
4750
4751
4752
4753
4754
4755
4756
4757
4758
4759
4760
4761
4762
4763
4764
4765
4766
4767
4768
4769
4770
4771
4772
4773
4774
4775
4776
4777
4778
4779
4780
4781
4782
4783
4784
4785
4786
4787
4788
4789
4790
4791
4792
4793
4794
4795
4796
4797
4798
4799
4800
4801
4802
4803
4804
4805
4806
4807
4808
4809
4810
4811
4812
4813
4814
4815
4816
4817
4818
4819
4820
4821
4822
4823
4824
4825
4826
4827
4828
4829
4830
4831
4832
4833
4834
4835
4836
4837
4838
4839
4840
4841
4842
4843
4844
4845
4846
4847
4848
4849
4850
4851
4852
4853
4854
4855
4856
4857
4858
4859
4860
4861
4862
4863
4864
4865
4866
4867
4868
4869
4870
4871
4872
4873
4874
4875
4876
4877
4878
4879
4880
4881
4882
4883
4884
4885
4886
4887
4888
4889
4890
4891
4892
4893
4894
4895
4896
4897
4898
4899
4900
4901
4902
4903
4904
4905
4906
4907
4908
4909
4910
4911
4912
4913
4914
4915
4916
4917
4918
4919
4920
4921
4922
4923
4924
4925
4926
4927
4928
4929
4930
4931
4932
4933
4934
4935
4936
4937
4938
4939
4940
4941
4942
4943
4944
4945
4946
4947
4948
4949
4950
4951
4952
4953
4954
4955
4956
4957
4958
4959
4960
4961
4962
4963
4964
4965
4966
4967
4968
4969
4970
4971
4972
4973
4974
4975
4976
4977
4978
4979
4980
4981
4982
4983
4984
4985
4986
4987
4988
4989
4990
4991
4992
4993
4994
4995
4996
4997
4998
4999
5000
5001
5002
5003
5004
5005
5006
5007
5008
5009
5010
5011
5012
5013
5014
5015
5016
5017
5018
5019
5020
5021
5022
5023
5024
5025
5026
5027
5028
5029
5030
5031
5032
5033
5034
5035
5036
5037
5038
5039
5040
5041
5042
5043
5044
5045
5046
5047
5048
5049
5050
5051
5052
5053
5054
5055
5056
5057
5058
5059
5060
5061
5062
5063
5064
5065
5066
5067
5068
5069
5070
5071
5072
5073
5074
5075
5076
5077
5078
5079
5080
5081
5082
5083
5084
5085
5086
5087
5088
5089
5090
5091
5092
5093
5094
5095
5096
5097
5098
5099
5100
5101
5102
5103
5104
5105
5106
5107
5108
5109
5110
5111
5112
5113
5114
5115
5116
5117
5118
5119
5120
5121
5122
5123
5124
5125
5126
5127
5128
5129
5130
5131
5132
5133
5134
5135
5136
5137
5138
5139
5140
5141
5142
5143
5144
5145
5146
5147
5148
5149
5150
5151
5152
5153
5154
5155
5156
5157
5158
5159
5160
5161
5162
5163
5164
5165
5166
5167
5168
5169
5170
5171
5172
5173
5174
5175
5176
5177
5178
5179
5180
5181
5182
5183
5184
5185
5186
5187
5188
5189
5190
5191
5192
5193
5194
5195
5196
5197
5198
5199
5200
5201
5202
5203
5204
5205
5206
5207
5208
5209
5210
5211
5212
5213
5214
5215
5216
5217
5218
5219
5220
5221
5222
5223
5224
5225
5226
5227
5228
5229
5230
5231
5232
5233
5234
5235
5236
5237
5238
5239
5240
5241
5242
5243
5244
5245
5246
5247
5248
5249
5250
5251
5252
5253
5254
5255
5256
5257
5258
5259
5260
5261
5262
5263
5264
5265
5266
5267
5268
5269
5270
5271
5272
5273
5274
5275
5276
5277
5278
5279
5280
5281
5282
5283
5284
5285
5286
5287
5288
5289
5290
5291
5292
5293
5294
5295
5296
5297
5298
5299
5300
5301
5302
5303
5304
5305
5306
5307
5308
5309
5310
5311
5312
5313
5314
5315
5316
5317
5318
5319
5320
5321
5322
5323
5324
5325
5326
5327
5328
5329
5330
5331
5332
5333
5334
5335
5336
5337
5338
5339
5340
5341
5342
5343
5344
5345
5346
5347
5348
5349
5350
5351
5352
5353
5354
5355
5356
5357
5358
5359
5360
5361
5362
5363
5364
5365
5366
5367
5368
5369
5370
5371
5372
5373
5374
5375
5376
5377
5378
5379
5380
5381
5382
5383
5384
5385
5386
5387
5388
5389
5390
5391
5392
5393
5394
5395
5396
5397
5398
5399
5400
5401
5402
5403
5404
5405
5406
5407
5408
5409
5410
5411
5412
5413
5414
5415
5416
5417
5418
5419
5420
5421
5422
5423
5424
5425
5426
5427
5428
5429
5430
5431
5432
5433
5434
5435
5436
5437
5438
5439
5440
5441
5442
5443
5444
5445
5446
5447
5448
5449
5450
5451
5452
5453
5454
5455
5456
5457
5458
5459
5460
5461
5462
5463
5464
5465
5466
5467
5468
5469
5470
5471
5472
5473
5474
5475
5476
5477
5478
5479
5480
5481
5482
5483
5484
5485
5486
5487
5488
5489
5490
5491
5492
5493
5494
5495
5496
5497
5498
5499
5500
5501
5502
5503
5504
5505
5506
5507
5508
5509
5510
5511
5512
5513
5514
5515
5516
5517
5518
5519
5520
5521
5522
5523
5524
5525
5526
5527
5528
5529
5530
5531
5532
5533
5534
5535
5536
5537
5538
5539
5540
5541
5542
5543
5544
5545
5546
5547
5548
5549
5550
5551
5552
5553
5554
5555
5556
5557
5558
5559
5560
5561
5562
5563
5564
5565
5566
5567
5568
5569
5570
5571
5572
5573
5574
5575
5576
5577
5578
5579
5580
5581
5582
5583
5584
5585
5586
5587
5588
5589
5590
5591
5592
5593
5594
5595
5596
5597
5598
5599
5600
5601
5602
5603
5604
5605
5606
5607
5608
5609
5610
5611
5612
5613
5614
5615
5616
5617
5618
5619
5620
5621
5622
5623
5624
5625
5626
5627
5628
5629
5630
5631
5632
5633
5634
5635
5636
5637
5638
5639
5640
5641
5642
5643
5644
5645
5646
5647
5648
5649
5650
5651
5652
5653
5654
5655
5656
5657
5658
5659
5660
5661
5662
5663
5664
5665
5666
5667
5668
5669
5670
5671
5672
5673
5674
5675
5676
5677
5678
5679
5680
5681
5682
5683
5684
5685
5686
5687
5688
5689
5690
5691
5692
5693
5694
5695
5696
5697
5698
5699
5700
5701
5702
5703
5704
5705
5706
5707
5708
5709
5710
5711
5712
5713
5714
5715
5716
5717
5718
5719
5720
5721
5722
5723
5724
5725
5726
5727
5728
5729
5730
5731
5732
5733
5734
5735
5736
5737
5738
5739
5740
5741
5742
5743
5744
5745
5746
5747
5748
5749
5750
5751
5752
5753
5754
5755
5756
5757
5758
5759
5760
5761
5762
5763
5764
5765
5766
5767
5768
5769
5770
5771
5772
5773
5774
5775
5776
5777
5778
5779
5780
5781
5782
5783
5784
5785
5786
5787
5788
5789
5790
5791
5792
5793
5794
5795
5796
5797
5798
5799
5800
5801
5802
5803
5804
5805
5806
5807
5808
5809
5810
5811
5812
5813
5814
5815
5816
5817
5818
5819
5820
5821
5822
5823
5824
5825
5826
5827
5828
5829
5830
5831
5832
5833
5834
5835
5836
5837
5838
5839
5840
5841
5842
5843
5844
5845
5846
5847
5848
5849
5850
5851
5852
5853
5854
5855
5856
5857
5858
5859
5860
5861
5862
5863
5864
5865
5866
5867
5868
5869
5870
5871
5872
5873
5874
5875
5876
5877
5878
5879
5880
5881
5882
5883
5884
5885
5886
5887
5888
5889
5890
5891
5892
5893
5894
5895
5896
5897
5898
5899
5900
5901
5902
5903
5904
5905
5906
5907
5908
5909
5910
5911
5912
5913
5914
5915
5916
5917
5918
5919
5920
5921
5922
5923
5924
5925
5926
5927
5928
5929
5930
5931
5932
5933
5934
5935
5936
5937
5938
5939
5940
5941
5942
5943
5944
5945
5946
5947
5948
5949
5950
5951
5952
5953
5954
5955
5956
5957
5958
5959
5960
5961
5962
5963
5964
5965
5966
5967
5968
5969
5970
5971
5972
5973
5974
5975
5976
5977
5978
5979
5980
5981
5982
5983
5984
5985
5986
5987
5988
5989
5990
5991
5992
5993
5994
5995
5996
5997
5998
5999
6000
6001
6002
6003
6004
6005
6006
6007
6008
6009
6010
6011
6012
6013
6014
6015
6016
6017
6018
6019
6020
6021
6022
6023
6024
6025
6026
6027
6028
6029
6030
6031
6032
6033
6034
6035
6036
6037
6038
6039
6040
6041
6042
6043
6044
6045
6046
6047
6048
6049
6050
6051
6052
6053
6054
6055
6056
6057
6058
6059
6060
6061
6062
6063
6064
6065
6066
6067
6068
6069
6070
6071
6072
6073
6074
6075
6076
6077
6078
6079
6080
6081
6082
6083
6084
6085
6086
6087
6088
6089
6090
6091
6092
6093
6094
6095
6096
6097
6098
6099
6100
6101
6102
6103
6104
6105
6106
6107
6108
6109
6110
6111
6112
6113
6114
6115
6116
6117
6118
6119
6120
6121
6122
6123
6124
6125
6126
6127
6128
6129
6130
6131
6132
6133
6134
6135
6136
6137
6138
6139
6140
6141
6142
6143
6144
6145
6146
6147
6148
6149
6150
6151
6152
6153
6154
6155
6156
6157
6158
6159
6160
6161
6162
6163
6164
6165
6166
6167
6168
6169
6170
6171
6172
6173
6174
6175
6176
6177
6178
6179
6180
6181
6182
6183
6184
6185
6186
6187
6188
6189
6190
6191
6192
6193
6194
6195
6196
6197
6198
6199
6200
6201
6202
6203
6204
6205
6206
6207
6208
6209
6210
6211
6212
6213
6214
6215
6216
6217
6218
6219
6220
6221
6222
6223
6224
6225
6226
6227
6228
6229
6230
6231
6232
6233
6234
6235
6236
6237
6238
6239
6240
6241
6242
6243
6244
6245
6246
6247
6248
6249
6250
6251
6252
6253
6254
6255
6256
6257
6258
6259
6260
6261
6262
6263
6264
6265
6266
6267
6268
6269
6270
6271
6272
6273
6274
6275
6276
6277
6278
6279
6280
6281
6282
6283
6284
6285
6286
6287
6288
6289
6290
6291
6292
6293
6294
6295
6296
6297
6298
6299
6300
6301
6302
6303
6304
6305
6306
6307
6308
6309
6310
6311
6312
6313
6314
6315
6316
6317
6318
6319
6320
6321
6322
6323
6324
6325
6326
6327
6328
6329
6330
6331
6332
6333
6334
6335
6336
6337
6338
6339
6340
6341
6342
6343
6344
6345
6346
6347
6348
6349
6350
6351
6352
6353
6354
6355
6356
6357
6358
6359
6360
6361
6362
6363
6364
6365
6366
6367
6368
6369
6370
6371
6372
6373
6374
6375
6376
6377
6378
6379
6380
6381
6382
6383
6384
6385
6386
6387
6388
6389
6390
6391
6392
6393
6394
6395
6396
6397
6398
6399
6400
6401
6402
6403
6404
6405
6406
6407
6408
6409
6410
6411
6412
6413
6414
6415
6416
6417
6418
6419
6420
6421
6422
6423
6424
6425
6426
6427
6428
6429
6430
6431
6432
6433
6434
6435
6436
6437
6438
6439
6440
6441
6442
6443
6444
6445
6446
6447
6448
6449
6450
6451
6452
6453
6454
6455
6456
6457
6458
6459
6460
6461
6462
6463
6464
6465
6466
6467
6468
6469
6470
6471
6472
6473
6474
6475
6476
6477
6478
6479
6480
6481
6482
6483
6484
6485
6486
6487
6488
6489
6490
6491
6492
6493
6494
6495
6496
6497
6498
6499
6500
6501
6502
6503
6504
6505
6506
6507
6508
6509
6510
6511
6512
6513
6514
6515
6516
6517
6518
6519
6520
6521
6522
6523
6524
6525
6526
6527
6528
6529
6530
6531
6532
6533
6534
6535
6536
6537
6538
6539
6540
6541
6542
6543
6544
6545
6546
6547
6548
6549
6550
6551
6552
6553
6554
6555
6556
6557
6558
6559
6560
6561
6562
6563
6564
6565
6566
6567
6568
6569
6570
6571
6572
6573
6574
6575
6576
6577
6578
6579
6580
6581
6582
6583
6584
6585
6586
6587
6588
6589
6590
6591
6592
6593
6594
6595
6596
6597
6598
6599
6600
6601
6602
6603
6604
6605
6606
6607
6608
6609
6610
6611
6612
6613
6614
6615
6616
6617
6618
6619
6620
6621
6622
6623
6624
6625
6626
6627
6628
6629
6630
6631
6632
6633
6634
6635
6636
6637
6638
6639
6640
6641
6642
6643
6644
6645
6646
6647
6648
6649
6650
6651
6652
6653
6654
6655
6656
6657
6658
6659
6660
6661
6662
6663
6664
6665
6666
6667
6668
6669
6670
6671
6672
6673
6674
6675
6676
6677
6678
6679
6680
6681
6682
6683
6684
6685
6686
6687
6688
6689
6690
6691
6692
6693
6694
6695
6696
6697
6698
6699
6700
6701
6702
6703
6704
6705
6706
6707
6708
6709
6710
6711
6712
6713
6714
6715
6716
6717
6718
6719
6720
6721
6722
6723
6724
6725
6726
6727
6728
6729
6730
6731
6732
6733
6734
6735
6736
6737
6738
6739
6740
6741
6742
6743
6744
6745
6746
6747
6748
6749
6750
6751
6752
6753
6754
6755
6756
6757
6758
6759
6760
6761
6762
6763
6764
6765
6766
6767
6768
6769
6770
6771
6772
6773
6774
6775
6776
6777
6778
6779
6780
6781
6782
6783
6784
6785
6786
6787
6788
6789
6790
6791
6792
6793
6794
6795
6796
6797
6798
6799
6800
6801
6802
6803
6804
6805
6806
6807
6808
6809
6810
6811
6812
6813
6814
6815
6816
6817
6818
6819
6820
6821
6822
6823
6824
6825
6826
6827
6828
6829
6830
6831
6832
6833
6834
6835
6836
6837
6838
6839
6840
6841
6842
6843
6844
6845
6846
6847
6848
6849
6850
6851
6852
6853
6854
6855
6856
6857
6858
6859
6860
6861
6862
6863
6864
6865
6866
6867
6868
6869
6870
6871
6872
6873
6874
6875
6876
6877
6878
6879
6880
6881
6882
6883
6884
6885
6886
6887
6888
6889
6890
6891
6892
6893
6894
6895
6896
6897
6898
6899
6900
6901
6902
6903
6904
6905
6906
6907
6908
6909
6910
6911
6912
6913
6914
6915
6916
6917
6918
6919
6920
6921
6922
6923
6924
6925
6926
6927
6928
6929
6930
6931
6932
6933
6934
6935
6936
6937
6938
6939
6940
6941
6942
6943
6944
6945
6946
6947
6948
6949
6950
6951
6952
6953
6954
6955
6956
6957
6958
6959
6960
6961
6962
6963
6964
6965
6966
6967
6968
6969
6970
6971
6972
6973
6974
6975
6976
6977
6978
6979
6980
6981
6982
6983
6984
6985
6986
6987
6988
6989
6990
6991
6992
6993
6994
6995
6996
6997
6998
6999
7000
7001
7002
7003
7004
7005
7006
7007
7008
7009
7010
7011
7012
7013
7014
7015
7016
7017
7018
7019
7020
7021
7022
7023
7024
7025
7026
7027
7028
7029
7030
7031
7032
7033
7034
7035
7036
7037
7038
7039
7040
7041
7042
7043
7044
7045
7046
7047
7048
7049
7050
7051
7052
7053
7054
7055
7056
7057
7058
7059
7060
7061
7062
7063
7064
7065
7066
7067
7068
7069
7070
7071
7072
7073
7074
7075
7076
7077
7078
7079
7080
7081
7082
7083
7084
7085
7086
7087
7088
7089
7090
7091
7092
7093
7094
7095
7096
7097
7098
7099
7100
7101
7102
7103
7104
7105
7106
7107
7108
7109
7110
7111
7112
7113
7114
7115
7116
7117
7118
7119
7120
7121
7122
7123
7124
7125
7126
7127
7128
7129
7130
7131
7132
7133
7134
7135
7136
7137
7138
7139
7140
7141
7142
7143
7144
7145
7146
7147
7148
7149
7150
7151
7152
7153
7154
7155
7156
7157
7158
7159
7160
7161
7162
7163
7164
7165
7166
7167
7168
7169
7170
7171
7172
7173
7174
7175
7176
7177
7178
7179
7180
7181
7182
7183
7184
7185
7186
7187
7188
7189
7190
7191
7192
7193
7194
7195
7196
7197
7198
7199
7200
7201
7202
7203
7204
7205
7206
7207
7208
7209
7210
7211
7212
7213
7214
7215
7216
7217
7218
7219
7220
7221
7222
7223
7224
7225
7226
7227
7228
7229
7230
7231
7232
7233
7234
7235
7236
7237
7238
7239
7240
7241
7242
7243
7244
7245
7246
7247
7248
7249
7250
7251
7252
7253
7254
7255
7256
7257
7258
7259
7260
7261
7262
7263
7264
7265
7266
7267
7268
7269
7270
7271
7272
7273
7274
7275
7276
7277
7278
7279
7280
7281
7282
7283
7284
7285
7286
7287
7288
7289
7290
7291
7292
7293
7294
7295
7296
7297
7298
7299
7300
7301
7302
7303
7304
7305
7306
7307
7308
7309
7310
7311
7312
7313
7314
7315
7316
7317
7318
7319
7320
7321
7322
7323
7324
7325
7326
7327
7328
7329
7330
7331
7332
7333
7334
7335
7336
7337
7338
7339
7340
7341
7342
7343
7344
7345
7346
7347
7348
7349
7350
7351
7352
7353
7354
7355
7356
7357
7358
7359
7360
7361
7362
7363
7364
7365
7366
7367
7368
7369
7370
7371
7372
7373
7374
7375
7376
7377
7378
7379
7380
7381
7382
7383
7384
7385
7386
7387
7388
7389
7390
7391
7392
7393
7394
7395
7396
7397
7398
7399
7400
7401
7402
7403
7404
7405
7406
7407
7408
7409
7410
7411
7412
7413
7414
7415
7416
7417
7418
7419
7420
7421
7422
7423
7424
7425
7426
7427
7428
7429
7430
7431
7432
7433
7434
7435
7436
7437
7438
7439
7440
7441
7442
7443
7444
7445
7446
7447
7448
7449
7450
7451
7452
7453
7454
7455
7456
7457
7458
7459
7460
7461
7462
7463
7464
7465
7466
7467
7468
7469
7470
7471
7472
7473
7474
7475
7476
7477
7478
7479
7480
7481
7482
7483
7484
7485
7486
7487
7488
7489
7490
7491
7492
7493
7494
7495
7496
7497
7498
7499
7500
7501
7502
7503
7504
7505
7506
7507
7508
7509
7510
7511
7512
7513
7514
7515
7516
7517
7518
7519
7520
7521
7522
7523
7524
7525
7526
7527
7528
7529
7530
7531
7532
7533
7534
7535
7536
7537
7538
7539
7540
7541
7542
7543
7544
7545
7546
7547
7548
7549
7550
7551
7552
7553
7554
7555
7556
7557
7558
7559
7560
7561
7562
7563
7564
7565
7566
7567
7568
7569
7570
7571
7572
7573
7574
7575
7576
7577
7578
7579
7580
7581
7582
7583
7584
7585
7586
7587
7588
7589
7590
7591
7592
7593
7594
7595
7596
7597
7598
7599
7600
7601
7602
7603
7604
7605
7606
7607
7608
7609
7610
7611
7612
7613
7614
7615
7616
7617
7618
7619
7620
7621
7622
7623
7624
7625
7626
7627
7628
7629
7630
7631
7632
7633
7634
7635
7636
7637
7638
7639
7640
7641
7642
7643
7644
7645
7646
7647
7648
7649
7650
7651
7652
7653
7654
7655
7656
7657
7658
7659
7660
7661
7662
7663
7664
7665
7666
7667
7668
7669
7670
7671
7672
7673
7674
7675
7676
7677
7678
7679
7680
7681
7682
7683
7684
7685
7686
7687
7688
7689
7690
7691
7692
7693
7694
7695
7696
7697
7698
7699
7700
7701
7702
7703
7704
7705
7706
7707
7708
7709
7710
7711
7712
7713
7714
7715
7716
7717
7718
7719
7720
7721
7722
7723
7724
7725
7726
7727
7728
7729
7730
7731
7732
7733
7734
7735
7736
7737
7738
7739
7740
7741
7742
7743
7744
7745
7746
7747
7748
7749
7750
7751
7752
7753
7754
7755
7756
7757
7758
7759
7760
7761
7762
7763
7764
7765
7766
7767
7768
7769
7770
7771
7772
7773
7774
7775
7776
7777
7778
7779
7780
7781
7782
7783
7784
7785
7786
7787
7788
7789
7790
7791
7792
7793
7794
7795
7796
7797
7798
7799
7800
7801
7802
7803
7804
7805
7806
7807
7808
7809
7810
7811
7812
7813
7814
7815
7816
7817
7818
7819
7820
7821
7822
7823
7824
7825
7826
7827
7828
7829
7830
7831
7832
7833
7834
7835
7836
7837
7838
7839
7840
7841
7842
7843
7844
7845
7846
7847
7848
7849
7850
7851
7852
7853
7854
7855
7856
7857
7858
7859
7860
7861
7862
7863
7864
7865
7866
7867
7868
7869
7870
7871
7872
7873
7874
7875
7876
7877
7878
7879
7880
7881
7882
7883
7884
7885
7886
7887
7888
7889
7890
7891
7892
7893
7894
7895
7896
7897
7898
7899
7900
7901
7902
7903
7904
7905
7906
7907
7908
7909
7910
7911
7912
7913
7914
7915
7916
7917
7918
7919
7920
7921
7922
7923
7924
7925
7926
7927
7928
7929
7930
7931
7932
7933
7934
7935
7936
7937
7938
7939
7940
7941
7942
7943
7944
7945
7946
7947
7948
7949
7950
7951
7952
7953
7954
7955
7956
7957
7958
7959
7960
7961
7962
7963
7964
7965
7966
7967
7968
7969
7970
7971
7972
7973
7974
7975
7976
7977
7978
7979
7980
7981
7982
7983
7984
7985
7986
7987
7988
7989
7990
7991
7992
7993
7994
7995
7996
7997
7998
7999
8000
8001
8002
8003
8004
8005
8006
8007
8008
8009
8010
8011
8012
8013
8014
8015
8016
8017
8018
8019
8020
8021
8022
8023
8024
8025
8026
8027
8028
8029
8030
8031
8032
8033
8034
8035
8036
8037
8038
8039
8040
8041
8042
8043
8044
8045
8046
8047
8048
8049
8050
8051
8052
8053
8054
8055
8056
8057
8058
8059
8060
8061
8062
8063
8064
8065
8066
8067
8068
8069
8070
8071
8072
8073
8074
8075
8076
8077
8078
8079
8080
8081
8082
8083
8084
8085
8086
8087
8088
8089
8090
8091
8092
8093
8094
8095
8096
8097
8098
8099
8100
8101
8102
8103
8104
8105
8106
8107
8108
8109
8110
8111
8112
8113
8114
8115
8116
8117
8118
8119
8120
8121
8122
8123
8124
8125
8126
8127
8128
8129
8130
8131
8132
8133
8134
8135
8136
8137
8138
8139
8140
8141
8142
8143
8144
8145
8146
8147
8148
8149
8150
8151
8152
8153
8154
8155
8156
8157
8158
8159
8160
8161
8162
8163
8164
8165
8166
8167
8168
8169
8170
8171
8172
8173
8174
8175
8176
8177
8178
8179
8180
8181
8182
8183
8184
8185
8186
8187
8188
8189
8190
8191
8192
8193
8194
8195
8196
8197
8198
8199
8200
8201
8202
8203
8204
8205
8206
8207
8208
8209
8210
8211
8212
8213
8214
8215
8216
8217
8218
8219
8220
8221
8222
8223
8224
8225
8226
8227
8228
8229
8230
8231
8232
8233
8234
8235
8236
8237
8238
8239
8240
8241
8242
8243
8244
8245
8246
8247
8248
8249
8250
8251
8252
8253
8254
8255
8256
8257
8258
8259
8260
8261
8262
8263
8264
8265
8266
8267
8268
8269
8270
8271
8272
8273
8274
8275
8276
8277
8278
8279
8280
8281
8282
8283
8284
8285
8286
8287
8288
8289
8290
8291
8292
8293
8294
8295
8296
8297
8298
8299
8300
8301
8302
8303
8304
8305
8306
8307
8308
8309
8310
8311
8312
8313
8314
8315
8316
8317
8318
8319
8320
8321
8322
8323
8324
8325
8326
8327
8328
8329
8330
8331
8332
8333
8334
8335
8336
8337
8338
8339
8340
8341
8342
8343
8344
8345
8346
8347
8348
8349
8350
8351
8352
8353
8354
8355
8356
8357
8358
8359
8360
8361
8362
8363
8364
8365
8366
8367
8368
8369
8370
8371
8372
8373
8374
8375
8376
8377
8378
8379
8380
8381
8382
8383
8384
8385
8386
8387
8388
8389
8390
8391
8392
8393
8394
8395
8396
8397
8398
8399
8400
8401
8402
8403
8404
8405
8406
8407
8408
8409
8410
8411
8412
8413
8414
8415
8416
8417
8418
8419
8420
8421
8422
8423
8424
8425
8426
8427
8428
8429
8430
8431
8432
8433
8434
8435
8436
8437
8438
8439
8440
8441
8442
8443
8444
8445
8446
8447
8448
8449
8450
8451
8452
8453
8454
8455
8456
8457
8458
8459
8460
8461
8462
8463
8464
8465
8466
8467
8468
8469
8470
8471
8472
8473
8474
8475
8476
8477
8478
8479
8480
8481
8482
8483
8484
8485
8486
8487
8488
8489
8490
8491
8492
8493
8494
8495
8496
8497
8498
8499
8500
8501
8502
8503
8504
8505
8506
8507
8508
8509
8510
8511
8512
8513
8514
8515
8516
8517
8518
8519
8520
8521
8522
8523
8524
8525
8526
8527
8528
8529
8530
8531
8532
8533
8534
8535
8536
8537
8538
8539
8540
8541
8542
8543
8544
8545
8546
8547
8548
8549
8550
8551
8552
8553
8554
8555
8556
8557
8558
8559
8560
8561
8562
8563
8564
8565
8566
8567
8568
8569
8570
8571
8572
8573
8574
8575
8576
8577
8578
8579
8580
8581
8582
8583
8584
8585
8586
8587
8588
8589
8590
8591
8592
8593
8594
8595
8596
8597
8598
8599
8600
8601
8602
8603
8604
8605
8606
8607
8608
8609
8610
8611
8612
8613
8614
8615
8616
8617
8618
8619
8620
8621
8622
8623
8624
8625
8626
8627
8628
8629
8630
8631
8632
8633
8634
8635
8636
8637
8638
8639
8640
8641
8642
8643
8644
8645
8646
8647
8648
8649
8650
8651
8652
8653
8654
8655
8656
8657
8658
8659
8660
8661
8662
8663
8664
8665
8666
8667
8668
8669
8670
8671
8672
8673
8674
8675
8676
8677
8678
8679
8680
8681
8682
8683
8684
8685
8686
8687
8688
8689
8690
8691
8692
8693
8694
8695
8696
8697
8698
8699
8700
8701
8702
8703
8704
8705
8706
8707
8708
8709
8710
8711
8712
8713
8714
8715
8716
8717
8718
8719
8720
8721
8722
8723
8724
8725
8726
8727
8728
8729
8730
8731
8732
8733
8734
8735
8736
8737
8738
8739
8740
8741
8742
8743
8744
8745
8746
8747
8748
8749
8750
8751
8752
8753
8754
8755
8756
8757
8758
8759
8760
8761
8762
8763
8764
8765
8766
8767
8768
8769
8770
8771
8772
8773
8774
8775
8776
8777
8778
8779
8780
8781
8782
8783
8784
8785
8786
8787
8788
8789
8790
8791
8792
8793
8794
8795
8796
8797
8798
8799
8800
8801
8802
8803
8804
8805
8806
8807
8808
8809
8810
8811
8812
8813
8814
8815
8816
8817
8818
8819
8820
8821
8822
8823
8824
8825
8826
8827
8828
8829
8830
8831
8832
8833
8834
8835
8836
8837
8838
8839
8840
8841
8842
8843
8844
8845
8846
8847
8848
8849
8850
8851
8852
8853
8854
8855
8856
8857
8858
8859
8860
8861
8862
8863
8864
8865
8866
8867
8868
8869
8870
8871
8872
8873
8874
8875
8876
8877
8878
8879
8880
8881
8882
8883
8884
8885
8886
8887
8888
8889
8890
8891
8892
8893
8894
8895
8896
8897
8898
8899
8900
8901
8902
8903
8904
8905
8906
8907
8908
8909
8910
8911
8912
8913
8914
8915
8916
8917
8918
8919
8920
8921
8922
8923
8924
8925
8926
8927
8928
8929
8930
8931
8932
8933
8934
8935
8936
8937
8938
8939
8940
8941
8942
8943
8944
8945
8946
8947
8948
8949
8950
8951
8952
8953
8954
8955
8956
8957
8958
8959
8960
8961
8962
8963
8964
8965
8966
8967
8968
8969
8970
8971
8972
8973
8974
8975
8976
8977
8978
8979
8980
8981
8982
8983
8984
8985
8986
8987
8988
8989
8990
8991
8992
8993
8994
8995
8996
8997
8998
8999
9000
9001
9002
9003
9004
9005
9006
9007
9008
9009
9010
9011
9012
9013
9014
9015
9016
9017
9018
9019
9020
9021
9022
9023
9024
9025
9026
9027
9028
9029
9030
9031
9032
9033
9034
9035
9036
9037
9038
9039
9040
9041
9042
9043
9044
9045
9046
9047
9048
9049
9050
9051
9052
9053
9054
9055
9056
9057
9058
9059
9060
9061
9062
9063
9064
9065
9066
9067
9068
9069
9070
9071
9072
9073
9074
9075
9076
9077
9078
9079
9080
9081
9082
9083
9084
9085
9086
9087
9088
9089
9090
9091
9092
9093
9094
9095
9096
9097
9098
9099
9100
9101
9102
9103
9104
9105
9106
9107
9108
9109
9110
9111
9112
9113
9114
9115
9116
9117
9118
9119
9120
9121
9122
9123
9124
9125
9126
9127
9128
9129
9130
9131
9132
9133
9134
9135
9136
9137
9138
9139
9140
9141
9142
9143
9144
9145
9146
9147
9148
9149
9150
9151
9152
9153
9154
9155
9156
9157
9158
9159
9160
9161
9162
9163
9164
9165
9166
9167
9168
9169
9170
9171
9172
9173
9174
9175
9176
9177
9178
9179
9180
9181
9182
9183
9184
9185
9186
9187
9188
9189
9190
9191
9192
9193
9194
9195
9196
9197
9198
9199
9200
9201
9202
9203
9204
9205
9206
9207
9208
9209
9210
9211
9212
9213
9214
9215
9216
9217
9218
9219
9220
9221
9222
9223
9224
9225
9226
9227
9228
9229
9230
9231
9232
9233
9234
9235
9236
9237
9238
9239
9240
9241
9242
9243
9244
9245
9246
9247
9248
9249
9250
9251
9252
9253
9254
9255
9256
9257
9258
9259
9260
9261
9262
9263
9264
9265
9266
9267
9268
9269
9270
9271
9272
9273
9274
9275
9276
9277
9278
9279
9280
9281
9282
9283
9284
9285
9286
9287
9288
9289
9290
9291
9292
9293
9294
9295
9296
9297
9298
9299
9300
9301
9302
9303
9304
9305
9306
9307
9308
9309
9310
9311
9312
9313
9314
9315
9316
9317
9318
9319
9320
9321
9322
9323
9324
9325
9326
9327
9328
9329
9330
9331
9332
9333
9334
9335
9336
9337
9338
9339
9340
9341
9342
9343
9344
9345
9346
9347
9348
9349
9350
9351
9352
9353
9354
9355
9356
9357
9358
9359
9360
9361
9362
9363
9364
9365
9366
9367
9368
9369
9370
9371
9372
9373
9374
9375
9376
9377
9378
9379
9380
9381
9382
9383
9384
9385
9386
9387
9388
9389
9390
9391
9392
9393
9394
9395
9396
9397
9398
9399
9400
9401
9402
9403
9404
9405
9406
9407
9408
9409
9410
9411
9412
9413
9414
9415
9416
9417
9418
9419
9420
9421
9422
9423
9424
9425
9426
9427
9428
9429
9430
9431
9432
9433
9434
9435
9436
9437
9438
9439
9440
9441
9442
9443
9444
9445
9446
9447
9448
9449
9450
9451
9452
9453
9454
9455
9456
9457
9458
9459
9460
9461
9462
9463
9464
9465
9466
9467
9468
9469
9470
9471
9472
9473
9474
9475
9476
9477
9478
9479
9480
9481
9482
9483
9484
9485
9486
9487
9488
9489
9490
9491
9492
9493
9494
9495
9496
9497
9498
9499
9500
9501
9502
9503
9504
9505
9506
9507
9508
9509
9510
9511
9512
9513
9514
9515
9516
9517
9518
9519
9520
9521
9522
9523
9524
9525
9526
9527
9528
9529
9530
9531
9532
9533
9534
9535
9536
9537
9538
9539
9540
9541
9542
9543
9544
9545
9546
9547
9548
9549
9550
9551
9552
9553
9554
9555
9556
9557
9558
9559
9560
9561
9562
9563
9564
9565
9566
9567
9568
9569
9570
9571
9572
9573
9574
9575
9576
9577
9578
9579
9580
9581
9582
9583
9584
9585
9586
9587
9588
9589
9590
9591
9592
9593
9594
9595
9596
9597
9598
9599
9600
9601
9602
9603
9604
9605
9606
9607
9608
9609
9610
9611
9612
9613
9614
9615
9616
9617
9618
9619
9620
9621
9622
9623
9624
9625
9626
9627
9628
9629
9630
9631
9632
9633
9634
9635
9636
9637
9638
9639
9640
9641
9642
9643
9644
9645
9646
9647
9648
9649
9650
9651
9652
9653
9654
9655
9656
9657
9658
9659
9660
9661
9662
9663
9664
9665
9666
9667
9668
9669
9670
9671
9672
9673
9674
9675
9676
9677
9678
9679
9680
9681
9682
9683
9684
9685
9686
9687
9688
9689
9690
9691
9692
9693
9694
9695
9696
9697
9698
9699
9700
9701
9702
9703
9704
9705
9706
9707
9708
9709
9710
9711
9712
9713
9714
9715
9716
9717
9718
9719
9720
9721
9722
9723
9724
9725
9726
9727
9728
9729
9730
9731
9732
9733
9734
9735
9736
9737
9738
9739
9740
9741
9742
9743
9744
9745
9746
9747
9748
9749
9750
9751
9752
9753
9754
9755
9756
9757
9758
9759
9760
9761
9762
9763
9764
9765
9766
9767
9768
9769
9770
9771
9772
9773
9774
9775
9776
9777
9778
9779
9780
9781
9782
9783
9784
9785
9786
9787
9788
9789
9790
9791
9792
9793
9794
9795
9796
9797
9798
9799
9800
9801
9802
9803
9804
9805
9806
9807
9808
9809
9810
9811
9812
9813
9814
9815
9816
9817
9818
9819
9820
9821
9822
9823
9824
9825
9826
9827
9828
9829
9830
9831
9832
9833
9834
9835
9836
9837
9838
9839
9840
9841
9842
9843
9844
9845
9846
9847
9848
9849
9850
9851
9852
9853
9854
9855
9856
9857
9858
9859
9860
9861
9862
9863
9864
9865
9866
9867
9868
9869
9870
9871
9872
9873
9874
9875
9876
9877
9878
9879
9880
9881
9882
9883
9884
9885
9886
9887
9888
9889
9890
9891
9892
9893
9894
9895
9896
9897
9898
9899
9900
9901
9902
9903
9904
9905
9906
9907
9908
9909
9910
9911
9912
9913
9914
9915
9916
9917
9918
9919
9920
9921
9922
9923
9924
9925
9926
9927
9928
9929
9930
9931
9932
9933
9934
9935
9936
9937
9938
9939
9940
9941
9942
9943
9944
9945
9946
9947
9948
9949
9950
9951
9952
9953
9954
9955
9956
9957
9958
9959
9960
9961
9962
9963
9964
9965
9966
9967
9968
9969
9970
9971
9972
9973
9974
9975
9976
9977
9978
9979
9980
9981
9982
9983
9984
9985
9986
9987
9988
9989
9990
9991
9992
9993
9994
9995
9996
9997
9998
9999
10000
10001
10002
10003
10004
10005
10006
10007
10008
10009
10010
10011
10012
10013
10014
10015
10016
10017
10018
10019
10020
10021
10022
10023
10024
10025
10026
10027
10028
10029
10030
10031
10032
10033
10034
10035
10036
10037
10038
10039
10040
10041
10042
10043
10044
10045
10046
10047
10048
10049
10050
10051
10052
10053
10054
10055
10056
10057
10058
10059
10060
10061
10062
10063
10064
10065
10066
10067
10068
10069
10070
10071
10072
10073
10074
10075
10076
10077
10078
10079
10080
10081
10082
10083
10084
10085
10086
10087
10088
10089
10090
10091
10092
10093
10094
10095
10096
10097
10098
10099
10100
10101
10102
10103
10104
10105
10106
10107
10108
10109
10110
10111
10112
10113
10114
10115
10116
10117
10118
10119
10120
10121
10122
10123
10124
10125
10126
10127
10128
10129
10130
10131
10132
10133
10134
10135
10136
10137
10138
10139
10140
10141
10142
10143
10144
10145
10146
10147
10148
10149
10150
10151
10152
10153
10154
10155
10156
10157
10158
10159
10160
10161
10162
10163
10164
10165
10166
10167
10168
10169
10170
10171
10172
10173
10174
10175
10176
10177
10178
10179
10180
10181
10182
10183
10184
10185
10186
10187
10188
10189
10190
10191
10192
10193
10194
10195
10196
10197
10198
10199
10200
10201
10202
10203
10204
10205
10206
10207
10208
10209
10210
10211
10212
10213
10214
10215
10216
10217
10218
10219
10220
10221
10222
10223
10224
10225
10226
10227
10228
10229
10230
10231
10232
10233
10234
10235
10236
10237
10238
10239
10240
10241
10242
10243
10244
10245
10246
10247
10248
10249
10250
10251
10252
10253
10254
10255
10256
10257
10258
10259
10260
10261
10262
10263
10264
10265
10266
10267
10268
10269
10270
10271
10272
10273
10274
10275
10276
10277
10278
10279
10280
10281
10282
10283
10284
10285
10286
10287
10288
10289
10290
10291
10292
10293
10294
10295
10296
10297
10298
10299
10300
10301
10302
10303
10304
10305
10306
10307
10308
10309
10310
10311
10312
10313
10314
10315
10316
10317
10318
10319
10320
10321
10322
10323
10324
10325
10326
10327
10328
10329
10330
10331
10332
10333
10334
10335
10336
10337
10338
10339
10340
10341
10342
10343
10344
10345
10346
10347
10348
10349
10350
10351
10352
10353
10354
10355
10356
10357
10358
10359
10360
10361
10362
10363
10364
10365
10366
10367
10368
10369
10370
10371
10372
10373
10374
10375
10376
10377
10378
10379
10380
10381
10382
10383
10384
10385
10386
10387
10388
10389
10390
10391
10392
10393
10394
10395
10396
10397
10398
10399
10400
10401
10402
10403
10404
10405
10406
10407
10408
10409
10410
10411
10412
10413
10414
10415
10416
10417
10418
10419
10420
10421
10422
10423
10424
10425
10426
10427
10428
10429
10430
10431
10432
10433
10434
10435
10436
10437
10438
10439
10440
10441
10442
10443
10444
10445
10446
10447
10448
10449
10450
10451
10452
10453
10454
10455
10456
10457
10458
10459
10460
10461
10462
10463
10464
10465
10466
10467
10468
10469
10470
10471
10472
10473
10474
10475
10476
10477
10478
10479
10480
10481
10482
10483
10484
10485
10486
10487
10488
10489
10490
10491
10492
10493
10494
10495
10496
10497
10498
10499
10500
10501
10502
10503
10504
10505
10506
10507
10508
10509
10510
10511
10512
10513
10514
10515
10516
10517
10518
10519
10520
10521
10522
10523
10524
10525
10526
10527
10528
10529
10530
10531
10532
10533
10534
10535
10536
10537
10538
10539
10540
10541
10542
10543
10544
10545
10546
10547
10548
10549
10550
10551
10552
10553
10554
10555
10556
10557
10558
10559
10560
10561
10562
10563
10564
10565
10566
10567
10568
10569
10570
10571
10572
10573
10574
10575
10576
10577
10578
10579
10580
10581
10582
10583
10584
10585
10586
10587
10588
10589
10590
10591
10592
10593
10594
10595
10596
10597
10598
10599
10600
10601
10602
10603
10604
10605
10606
10607
10608
10609
10610
10611
10612
10613
10614
10615
10616
10617
10618
10619
10620
10621
10622
10623
10624
10625
10626
10627
10628
10629
10630
10631
10632
10633
10634
10635
10636
10637
10638
10639
10640
10641
10642
10643
10644
10645
10646
10647
10648
10649
10650
10651
10652
10653
10654
10655
10656
10657
10658
10659
10660
10661
10662
10663
10664
10665
10666
10667
10668
10669
10670
10671
10672
10673
10674
10675
10676
10677
10678
10679
10680
10681
10682
10683
10684
10685
10686
10687
10688
10689
10690
10691
10692
10693
10694
10695
10696
10697
10698
10699
10700
10701
10702
10703
10704
10705
10706
10707
10708
10709
10710
10711
10712
10713
10714
10715
10716
10717
10718
10719
10720
10721
10722
10723
10724
10725
10726
10727
10728
10729
10730
10731
10732
10733
10734
10735
10736
10737
10738
10739
10740
10741
10742
10743
10744
10745
10746
10747
10748
10749
10750
10751
10752
10753
10754
10755
10756
10757
10758
10759
10760
10761
10762
10763
10764
10765
10766
10767
10768
10769
10770
10771
10772
10773
10774
10775
10776
10777
10778
10779
10780
10781
10782
10783
10784
10785
10786
10787
10788
10789
10790
10791
10792
10793
10794
10795
10796
10797
10798
10799
10800
10801
10802
10803
10804
10805
10806
10807
10808
10809
10810
10811
10812
10813
10814
10815
10816
10817
10818
10819
10820
10821
10822
10823
10824
10825
10826
10827
10828
10829
10830
10831
10832
10833
10834
10835
10836
10837
10838
10839
10840
10841
10842
10843
10844
10845
10846
10847
10848
10849
10850
10851
10852
10853
10854
10855
10856
10857
10858
10859
10860
10861
10862
10863
10864
10865
10866
10867
10868
10869
10870
10871
10872
10873
10874
10875
10876
10877
10878
10879
10880
10881
10882
10883
10884
10885
10886
10887
10888
10889
10890
10891
10892
10893
10894
10895
10896
10897
10898
10899
10900
10901
10902
10903
10904
10905
10906
10907
10908
10909
10910
10911
10912
10913
10914
10915
10916
10917
10918
10919
10920
10921
10922
10923
10924
10925
10926
10927
10928
10929
10930
10931
10932
10933
10934
10935
10936
10937
10938
10939
10940
10941
10942
10943
10944
10945
10946
10947
10948
10949
10950
10951
10952
10953
10954
10955
10956
10957
10958
10959
10960
10961
10962
10963
10964
10965
10966
10967
10968
10969
10970
10971
10972
10973
10974
10975
10976
10977
10978
10979
10980
10981
10982
10983
10984
10985
10986
10987
10988
10989
10990
10991
10992
10993
10994
10995
10996
10997
10998
10999
11000
11001
11002
11003
11004
11005
11006
11007
11008
11009
11010
11011
11012
11013
11014
11015
11016
11017
11018
11019
11020
11021
11022
11023
11024
11025
11026
11027
11028
11029
11030
11031
11032
11033
11034
11035
11036
11037
11038
11039
11040
11041
11042
11043
11044
11045
11046
11047
11048
11049
11050
11051
11052
11053
11054
11055
11056
11057
11058
11059
11060
11061
11062
11063
11064
11065
11066
11067
11068
11069
11070
11071
11072
11073
11074
11075
11076
11077
11078
11079
11080
11081
11082
11083
11084
11085
11086
11087
11088
11089
11090
11091
11092
11093
11094
11095
11096
11097
11098
11099
11100
11101
11102
11103
11104
11105
11106
11107
11108
11109
11110
11111
11112
11113
11114
11115
11116
11117
11118
11119
11120
11121
11122
11123
11124
11125
11126
11127
11128
11129
11130
11131
11132
11133
11134
11135
11136
11137
11138
11139
11140
11141
11142
11143
11144
11145
11146
11147
11148
11149
11150
11151
11152
11153
11154
11155
11156
11157
11158
11159
11160
11161
11162
11163
11164
11165
11166
11167
11168
11169
11170
11171
11172
11173
11174
11175
11176
11177
11178
11179
11180
11181
11182
11183
11184
11185
11186
11187
11188
11189
11190
11191
11192
11193
11194
11195
11196
11197
11198
11199
11200
11201
11202
11203
11204
11205
11206
11207
11208
11209
11210
11211
11212
11213
11214
11215
11216
11217
11218
11219
11220
11221
11222
11223
11224
11225
11226
11227
11228
11229
11230
11231
11232
11233
11234
11235
11236
11237
11238
11239
11240
11241
11242
11243
11244
11245
11246
11247
11248
11249
11250
11251
11252
11253
11254
11255
11256
11257
11258
11259
11260
11261
11262
11263
11264
11265
11266
11267
11268
11269
11270
11271
11272
11273
11274
11275
11276
11277
11278
11279
11280
11281
11282
11283
11284
11285
11286
11287
11288
11289
11290
11291
11292
11293
11294
11295
11296
11297
11298
11299
11300
11301
11302
11303
11304
11305
11306
11307
11308
11309
11310
11311
11312
11313
11314
11315
11316
11317
11318
11319
11320
11321
11322
11323
11324
11325
11326
11327
11328
11329
11330
11331
11332
11333
11334
11335
11336
11337
11338
11339
11340
11341
11342
11343
11344
11345
11346
11347
11348
11349
11350
11351
11352
11353
11354
11355
11356
11357
11358
11359
11360
11361
11362
11363
11364
11365
11366
11367
11368
11369
11370
11371
11372
11373
11374
11375
11376
11377
11378
11379
11380
11381
11382
11383
11384
11385
11386
11387
11388
11389
11390
11391
11392
11393
11394
11395
11396
11397
11398
11399
11400
11401
11402
11403
11404
11405
11406
11407
11408
11409
11410
11411
11412
11413
11414
11415
11416
11417
11418
11419
11420
11421
11422
11423
11424
11425
11426
11427
11428
11429
11430
11431
11432
11433
11434
11435
11436
11437
11438
11439
11440
11441
11442
11443
11444
11445
11446
11447
11448
11449
11450
11451
11452
11453
11454
11455
11456
11457
11458
11459
11460
11461
11462
11463
11464
11465
11466
11467
11468
11469
11470
11471
11472
11473
11474
11475
11476
11477
11478
11479
11480
11481
11482
11483
11484
11485
11486
11487
11488
11489
11490
11491
11492
11493
11494
11495
11496
11497
11498
11499
11500
11501
11502
11503
11504
11505
11506
11507
11508
11509
11510
11511
11512
11513
11514
11515
11516
11517
11518
11519
11520
11521
11522
11523
11524
11525
11526
11527
11528
11529
11530
11531
11532
11533
11534
11535
11536
11537
11538
11539
11540
11541
11542
11543
11544
11545
11546
11547
11548
11549
11550
11551
11552
11553
11554
11555
11556
11557
11558
11559
11560
11561
11562
11563
11564
11565
11566
11567
11568
11569
11570
11571
11572
11573
11574
11575
11576
11577
11578
11579
11580
11581
11582
11583
11584
11585
11586
11587
11588
11589
11590
11591
11592
11593
11594
11595
11596
11597
11598
11599
11600
11601
11602
11603
11604
11605
11606
11607
11608
11609
11610
11611
11612
11613
11614
11615
11616
11617
11618
11619
11620
11621
11622
11623
11624
11625
11626
11627
11628
11629
11630
11631
11632
11633
11634
11635
11636
11637
11638
11639
11640
11641
11642
11643
11644
11645
11646
11647
11648
11649
11650
11651
11652
11653
11654
11655
11656
11657
11658
11659
11660
11661
11662
11663
11664
11665
11666
11667
11668
11669
11670
11671
11672
11673
11674
11675
11676
11677
11678
11679
11680
11681
11682
11683
11684
11685
11686
11687
11688
11689
11690
11691
11692
11693
11694
11695
11696
11697
11698
11699
11700
11701
11702
11703
11704
11705
11706
11707
11708
11709
11710
11711
11712
11713
11714
11715
11716
11717
11718
11719
11720
11721
11722
11723
11724
11725
11726
11727
11728
11729
11730
11731
11732
11733
11734
11735
11736
11737
11738
11739
11740
11741
11742
11743
11744
11745
11746
11747
11748
11749
11750
11751
11752
11753
11754
11755
11756
11757
11758
11759
11760
11761
11762
11763
11764
11765
11766
11767
11768
11769
11770
11771
11772
11773
11774
11775
11776
11777
11778
11779
11780
11781
11782
11783
11784
11785
11786
11787
11788
11789
11790
11791
11792
11793
11794
11795
11796
11797
11798
11799
11800
11801
11802
11803
11804
11805
11806
11807
11808
11809
11810
11811
11812
11813
11814
11815
11816
11817
11818
11819
11820
11821
11822
11823
11824
11825
11826
11827
11828
11829
11830
11831
11832
11833
11834
11835
11836
11837
11838
11839
11840
11841
11842
11843
11844
11845
11846
11847
11848
11849
11850
11851
11852
11853
11854
11855
11856
11857
11858
11859
11860
11861
11862
11863
11864
11865
11866
11867
11868
11869
11870
11871
11872
11873
11874
11875
11876
11877
11878
11879
11880
11881
11882
11883
11884
11885
11886
11887
11888
11889
11890
11891
11892
11893
11894
11895
11896
11897
11898
11899
11900
11901
11902
11903
11904
11905
11906
11907
11908
11909
11910
11911
11912
11913
11914
11915
11916
11917
11918
11919
11920
11921
11922
11923
11924
11925
11926
11927
11928
11929
11930
11931
11932
11933
11934
11935
11936
11937
11938
11939
11940
11941
11942
11943
11944
11945
11946
11947
11948
11949
11950
11951
11952
11953
11954
11955
11956
11957
11958
11959
11960
11961
11962
11963
11964
11965
11966
11967
11968
11969
11970
11971
11972
11973
11974
11975
11976
11977
11978
11979
11980
11981
11982
11983
11984
11985
11986
11987
11988
11989
11990
11991
11992
11993
11994
11995
11996
11997
11998
11999
12000
12001
12002
12003
12004
12005
12006
12007
12008
12009
12010
12011
12012
12013
12014
12015
12016
12017
12018
12019
12020
12021
12022
12023
12024
12025
12026
12027
12028
12029
12030
12031
12032
12033
12034
12035
12036
12037
12038
12039
12040
12041
12042
12043
12044
12045
12046
12047
12048
12049
12050
12051
12052
12053
12054
12055
12056
12057
12058
12059
12060
12061
12062
12063
12064
12065
12066
12067
12068
12069
12070
12071
12072
12073
12074
12075
12076
12077
12078
12079
12080
12081
12082
12083
12084
12085
12086
12087
12088
12089
12090
12091
12092
12093
12094
12095
12096
12097
12098
12099
12100
12101
12102
12103
12104
12105
12106
12107
12108
12109
12110
12111
12112
12113
12114
12115
12116
12117
12118
12119
12120
12121
12122
12123
12124
12125
12126
12127
12128
12129
12130
12131
12132
12133
12134
12135
12136
12137
12138
12139
12140
12141
12142
12143
12144
12145
12146
12147
12148
12149
12150
12151
12152
12153
12154
12155
12156
12157
12158
12159
12160
12161
12162
12163
12164
12165
12166
12167
12168
12169
12170
12171
12172
12173
12174
12175
12176
12177
12178
12179
12180
12181
12182
12183
12184
12185
12186
12187
12188
12189
12190
12191
12192
12193
12194
12195
12196
12197
12198
12199
12200
12201
12202
12203
12204
12205
12206
12207
12208
12209
12210
12211
12212
12213
12214
12215
12216
12217
12218
12219
12220
12221
12222
12223
12224
12225
12226
12227
12228
12229
12230
12231
12232
12233
12234
12235
12236
12237
12238
12239
12240
12241
12242
12243
12244
12245
12246
12247
12248
12249
12250
12251
12252
12253
12254
12255
12256
12257
12258
12259
12260
12261
12262
12263
12264
12265
12266
12267
12268
12269
12270
12271
12272
12273
12274
12275
12276
12277
12278
12279
12280
12281
12282
12283
12284
12285
12286
12287
12288
12289
12290
12291
12292
12293
12294
12295
12296
12297
12298
12299
12300
12301
12302
12303
12304
12305
12306
12307
12308
12309
12310
12311
12312
12313
12314
12315
12316
12317
12318
12319
12320
12321
12322
12323
12324
12325
12326
12327
12328
12329
12330
12331
12332
12333
12334
12335
12336
12337
12338
12339
12340
12341
12342
12343
12344
12345
12346
12347
12348
12349
12350
12351
12352
12353
12354
12355
12356
12357
12358
12359
12360
12361
12362
12363
12364
12365
12366
12367
12368
12369
12370
12371
12372
12373
12374
12375
12376
12377
12378
12379
12380
12381
12382
12383
12384
12385
12386
12387
12388
12389
12390
12391
12392
12393
12394
12395
12396
12397
12398
12399
12400
12401
12402
12403
12404
12405
12406
12407
12408
12409
12410
12411
12412
12413
12414
12415
12416
12417
12418
12419
12420
12421
12422
12423
12424
12425
12426
12427
12428
12429
12430
12431
12432
12433
12434
12435
12436
12437
12438
12439
12440
12441
12442
12443
12444
12445
12446
12447
12448
12449
12450
12451
12452
12453
12454
12455
12456
12457
12458
12459
12460
12461
12462
12463
12464
12465
12466
12467
12468
12469
12470
12471
12472
12473
12474
12475
12476
12477
12478
12479
12480
12481
12482
12483
12484
12485
12486
12487
12488
12489
12490
12491
12492
12493
12494
12495
12496
12497
12498
12499
12500
12501
12502
12503
12504
12505
12506
12507
12508
12509
12510
12511
12512
12513
12514
12515
12516
12517
12518
12519
12520
12521
12522
12523
12524
12525
12526
12527
12528
12529
12530
12531
12532
12533
12534
12535
12536
12537
12538
12539
12540
12541
12542
12543
12544
12545
12546
12547
12548
12549
12550
12551
12552
12553
12554
12555
12556
12557
12558
12559
12560
12561
12562
12563
12564
12565
12566
12567
12568
12569
12570
12571
12572
12573
12574
12575
12576
12577
12578
12579
12580
12581
12582
12583
12584
12585
12586
12587
12588
12589
12590
12591
12592
12593
12594
12595
12596
12597
12598
12599
12600
12601
12602
12603
12604
12605
12606
12607
12608
12609
12610
12611
12612
12613
12614
12615
12616
12617
12618
12619
12620
12621
12622
12623
12624
12625
12626
12627
12628
12629
12630
12631
12632
12633
12634
12635
12636
12637
12638
12639
12640
12641
12642
12643
12644
12645
12646
12647
12648
12649
12650
12651
12652
12653
12654
12655
12656
12657
12658
12659
12660
12661
12662
12663
12664
12665
12666
12667
12668
12669
12670
12671
12672
12673
12674
12675
12676
12677
12678
12679
12680
12681
12682
12683
12684
12685
12686
12687
12688
12689
12690
12691
12692
12693
12694
12695
12696
12697
12698
12699
12700
12701
12702
12703
12704
12705
12706
12707
12708
12709
12710
12711
12712
12713
12714
12715
12716
12717
12718
12719
12720
12721
12722
12723
12724
12725
12726
12727
12728
12729
12730
12731
12732
12733
12734
12735
12736
12737
12738
12739
12740
12741
12742
12743
12744
12745
12746
12747
12748
12749
12750
12751
12752
12753
12754
12755
12756
12757
12758
12759
12760
12761
12762
12763
12764
12765
12766
12767
12768
12769
12770
12771
12772
12773
12774
12775
12776
12777
12778
12779
12780
12781
12782
12783
12784
12785
12786
12787
12788
12789
12790
12791
12792
12793
12794
12795
12796
12797
12798
12799
12800
12801
12802
12803
12804
12805
12806
12807
12808
12809
12810
12811
12812
12813
12814
12815
12816
12817
12818
12819
12820
12821
12822
12823
12824
12825
12826
12827
12828
12829
12830
12831
12832
12833
12834
12835
12836
12837
12838
12839
12840
12841
12842
12843
12844
12845
12846
12847
12848
12849
12850
12851
12852
12853
12854
12855
12856
12857
12858
12859
12860
12861
12862
12863
12864
12865
12866
12867
12868
12869
12870
12871
12872
12873
12874
12875
12876
12877
12878
12879
12880
12881
12882
12883
12884
12885
12886
12887
12888
12889
12890
12891
12892
12893
12894
12895
12896
12897
12898
12899
12900
12901
12902
12903
12904
12905
12906
12907
12908
12909
12910
12911
12912
12913
12914
12915
12916
12917
12918
12919
12920
12921
12922
12923
12924
12925
12926
12927
12928
12929
12930
12931
12932
12933
12934
12935
12936
12937
12938
12939
12940
12941
12942
12943
12944
12945
12946
12947
12948
12949
12950
12951
12952
12953
12954
12955
12956
12957
12958
12959
12960
12961
12962
12963
12964
12965
12966
12967
12968
12969
12970
12971
12972
12973
12974
12975
12976
12977
12978
12979
12980
12981
12982
12983
12984
12985
12986
12987
12988
12989
12990
12991
12992
12993
12994
12995
12996
12997
12998
12999
13000
13001
13002
13003
13004
13005
13006
13007
13008
13009
13010
13011
13012
13013
13014
13015
13016
13017
13018
13019
13020
13021
13022
13023
13024
13025
13026
13027
13028
13029
13030
13031
13032
13033
13034
13035
13036
13037
13038
13039
13040
13041
13042
13043
13044
13045
13046
13047
13048
13049
13050
13051
13052
13053
13054
13055
13056
13057
13058
13059
13060
13061
13062
13063
13064
13065
13066
13067
13068
13069
13070
13071
13072
13073
13074
13075
13076
13077
13078
13079
13080
13081
13082
13083
13084
13085
13086
13087
13088
13089
13090
13091
13092
13093
13094
13095
13096
The Project Gutenberg eBook of Electra, by Benito Pérez Galdós, Edited by
Otis Gridley Bunnell


This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org





Title: Electra


Author: Benito Pérez Galdós

Editor: Otis Gridley Bunnell

Release Date: February 4, 2009  [eBook #28002]

Language: Spanish

Character set encoding: ISO-8859-1


***START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ELECTRA***


E-text prepared by Ted Garvin, Chuck Greif, and the Project Gutenberg
Online Distributed Proofreading Team (http://www.pgdp.net)



Transcriber's note:

   Text enclosed by equal signs was in bold face in the original
   (=bold=).





ELECTRA

POR

BENITO PÉREZ GALDÓS

_Edited with Notes and Vocabulary_

by

OTIS GRIDLEY BUNNELL, M.S.

The Flexner School, Louisville, Ky.







New York Cincinnati Chicago
American Book Company

Copyright, 1902, by
Otis Gridley Bunnell

Entered at Stationers' Hall, London

ELECTRA

W. P. 12




PERSONAJES

ACTO PRIMERO: ESCENA PRIMERA, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI,
XII, XIII, XIV

ACTO SEGUNDO: ESCENA PRIMERA, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI,
XII, XIII, XIV, XV, XVI, XVII

ACTO TERCERO: ESCENA PRIMERA, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI

ACTO CUARTO: ESCENA PRIMERA, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI,
XII

ACTO QUINTO: ESCENA PRIMERA, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, ESCENA
ULTIMA

VOCABULARY

NOTES




INTRODUCTION


Benito Pérez Galdós, the author of the following drama, was born May 10,
1845, at Las Palmas, in the Canary Islands. Through modesty, or reserve,
he has withheld every biographical detail concerning his early life. In
fact his biographer, Leopoldo Alas, tells us that it was only with the
greatest difficulty he obtained from him the admission that he was born
in the Canary Islands. He studied there in the State College, and came
to Madrid in 1863, for the purpose of reading law. This profession held
but little interest for him, and he did not follow it further. He was
already dreaming of a literary career, and after a brief trial of
journalism, his first novel, _La Fontana de Oro_ (1871), was published.

In 1872 his next book, _El Audaz_, was completed. Then taking as a model
the historical novels of Erckmann-Chatrian, he began his _Episodios
Nacionales_, which alone fill twenty volumes. Add to this number some
thirty volumes of _Novelas Contemporáneas_, and one sees the monument
that Galdós offers us of the wonderful persistence and fertility of his
talent.

It is upon the _Novelas_ that his wider literary reputation rests, for
in the narration of contemporary Spanish life, in the reflection of the
ideas and the sentiments of the people, he has no rival.

Comparatively little has been written by him for the theatre, but he has
always been a welcome contributor and when, during the year 1900, the
Director of the _Teatro Español_ asked him for a piece for the next
season he seized the opportunity of advancing, in _Electra_, his liberal
ideas.

This drama was represented at Madrid, January 30, 1901, and made a deep
impression on the Spanish people. "At the end of the first act," says
the _Imparcial_, "the applause was frantic."

The last word of the play, "resucita," is not only the key note of the
drama, but the summing up of Galdós' desires, and the expression of his
ambition for his country and his countrymen.

The purpose of the play and the spirit of the author are accurately
voiced by Lopez Ballesteras, in the _Heraldo_, January 31, 1901. "Last
night," said he, "will mark a great date in history for the Spanish
theatre and for liberty. It is a movement of social and political
renovation, Spain demands light and liberty; she demands the right to
live under modern, European conditions; she is coming to life."

O. G. B.




PERSONAJES


    ELECTRA (18 años)
    EVARISTA (50 años), esposa de Don Urbano
    MÁXIMO (35 años)
    DON SALVADOR PANTOJA (50 años)
    EL MARQUÉS DE RONDA (58 años)
    DON LEONARDO CUESTA, agente de Bolsa (50 años)
    DON URBANO GARCÍA YUSTE (55 años)
    MARIANO, auxiliar de laboratorio
    GIL, calculista
    BALBINA, criada vieja
    PATROS, criada joven
    JOSÉ, criado viejo
    SOR DOROTEA
    UN OPERARIO
    LA SOMBRA DE ELEUTERIA

_La acción en Madrid, rigurosamente contemporánea._




ELECTRA


ACTO PRIMERO

     Sala lujosa en el palacio de los señores de García Yuste. A la
     derecha, paso al jardín. Al fondo, comunicación con otras salas del
     edificio. A la derecha primer término, puerta de la habitación de
     Electra. (Izquierda y derecha se entiende del espectador.)


ESCENA PRIMERA

EL MARQUÉS; JOSÉ, _por el foro_.


JOSÉ. Están en el jardín. Pasaré recado.

MARQUÉS. Aguarda. Quiero dar un vistazo a esta sala. No he visitado a
los señores de García Yuste desde que habitan su nuevo palacio... ¡Qué
lujo!... Hacen bien. Dios les da para todo, y esto no es nada en
comparación de lo que consagran a obras benéficas. ¡Siempre tan
generosos...!

JOSÉ. ¡Oh, sí, señor!

MARQUÉS. Y siempre tan retraídos... aunque hay en la familia, según
creo, una novedad muy interesante...

JOSÉ. ¿Novedad? ¡Ah! sí...¿lo dice por...?

MARQUÉS. Oye, José: ¿harás lo que yo te diga?

JOSÉ. Ya sabe el señor Marqués que nunca olvido los catorce años que le
serví... Mande Vuecencia.

MARQUÉS. Pues bien: hoy vengo exclusivamente por conocer a esa señorita
que tus amos han traído poco ha de un colegio de Francia.

JOSÉ. La señorita Electra.

MARQUÉS. ¿Podrás decirme si sus tíos están contentos de ella, si la niña
se muestra cariñosa, agradecida?

JOSÉ. ¡Oh! sí... Los señores la quieren... Sólo que...

MARQUÉS. ¿Qué?

JOSÉ. Que la niña es algo traviesa.

MARQUÉS. La edad...

JOSÉ. Juguetona, muy juguetona, señor.

MARQUÉS. Es monísima; según dicen, un ángel...

JOSÉ. Un ángel, si es que hay ángeles parecidos a los diablos. A todos
nos trae locos.

MARQUÉS. ¡Cuánto deseo conocerla!

JOSÉ. En el jardín la tiene Vuecencia. Allí se pasa toda la mañana
enredando y haciendo travesuras.

MARQUÉS (_mirando al jardín_). Hermoso jardín, parque más bien: arbolado
viejo, del antiguo palacio de Gravelinas...

JOSÉ. Sí, señor.

MARQUÉS. La magnífica casa de vecindad que veo allá ¿no es también de
tus amos?

JOSÉ. Con entrada por el jardín y por la calle. En el piso bajo tiene su
laboratorio el sobrino de los señores: el señorito Máximo, primer punto
de España en las matemáticas y en la... en la...

MARQUÉS. Sí: el que llaman _el Mágico prodigioso_...[1] Le conocí en
Londres... no recuerdo la fecha... Aún vivía su mujer.

JOSÉ. El pobrecito quedó viudo en Febrero del año pasado... Tiene dos
niños lindísimos.

MARQUÉS. No hace mucho he renovado con Máximo mi antiguo conocimiento, y
aunque no frecuento su casa, por razones que yo me sé, somos grandes
amigos, los mejores amigos del mundo.

JOSÉ. Yo también le quiero. ¡Es tan bueno...!

MARQUÉS. Y dime ahora: ¿no se arrepienten los señores de haber traído
ese diablillo?

JOSÉ. (_recelando que venga alguien_). Diré a Vuecencia... Yo he
notado... (_Ve venir a Don Urbano por el jardín._) El señor viene.

MARQUÉS. Retírate...


ESCENA II

EL MARQUÉS, DON URBANO.


MARQUÉS (_dándole los brazos_). Mi querido Urbano...

DON URBANO. ¡Marqués! ¡Dichosos los ojos...![2]

MARQUÉS. ¿Y Evarista?

DON URBANO. Bien. Extrañando mucho las ausencias del ilustre Marqués de
Ronda.

MARQUÉS. ¡Ay, no sabe usted qué invierno hemos pasado!

DON URBANO. ¿Y Virginia?

MARQUÉS. No está mal. La pobre, siempre luchando con sus achaques. Vive
por el vigor tenaz, testarudo digo yo, de su grande espíritu.

DON URBANO. Vaya, vaya...¿Con que...? (_Señalando al jardín._) ¿Quiere
usted que bajemos?

MARQUÉS. Luego. Descansaré un instante. (_Se sienta._) Hábleme usted,
querido Urbano, de esa niña encantadora, de esa Electra, a quien han
sacado ustedes del colegio.

DON URBANO. No estaba ya en el colegio. Vivía en Hendaya[3] con unos
parientes de su madre. Yo nunca fui partidario de traerla a vivir con
nosotros; pero Evarista se encariñó hace tiempo con esa idea; su objeto
no es otro que tantear el carácter de la chiquilla, ver si podremos
obtener de ella una buena mujer, o si nos reserva Dios el oprobio de que
herede las mañas de su madre. Ya sabe usted que era prima hermana de mi
esposa, y no necesito recordarle los escándalos de Eleuteria, del 80 al
85.

MARQUÉS. Ya, ya.

DON URBANO. Fueron tales, que la familia, dolorida y avergonzada, rompió
con ella toda relación. Esta niña, cuyo padre se ignora, se crió junto a
su madre hasta los cinco años. Después la llevaron a las Ursulinas[4] de
Bayona.[5] Allí, ya fuese por abreviar, ya por embellecer el nombre,
dieron en llamarla _Electra_,[6] que es grande novedad.

MARQUÉS. Perdone usted, novedad no es; a su desdichada madre, Eleuteria
Díaz, los íntimos la llamábamos también _Electra_, no sólo por abreviar,
sino porque a su padre, militar muy valiente, desgraciadísimo en su vida
conyugal, le pusieron _Agamenón_.[7]

DON URBANO. No sabía... Yo jamás me traté con esa gente. Eleuteria, por
la fama de sus desórdenes, se me representaba como un ser repugnante...

MARQUÉS. Por Dios, mi querido Urbano, no extreme usted su severidad.
Recuerde que Eleuteria, a quien llamaremos _Electra I_, cambió de
vida... Ello debió de ser hacia el 88...

DON URBANO. Por ahí... Su arrepentimiento dio mucho que hablar. En San
José de la Penitencia[8] murió el 95 regenerada, abominando de su
pasado...

MARQUÉS (_como reprendiéndole por su severidad_). Dios la perdonó...

DON URBANO. Sí, sí... perdón, olvido...

MARQUÉS. Y ustedes, ahora, tantean a Electra II para saber si sale
derecha o torcida. ¿Y qué resultado van dando las pruebas?

DON URBANO. Resultados obscuros, contradictorios, variables cada día,
cada hora. Momentos hay en que la chiquilla nos revela excelsas
cualidades, mal escondidas en su inocencia; momentos en que nos parece
la criatura más loca que Dios ha echado al mundo. Tan pronto le encanta
a usted por su candor angelical, como le asusta por las agudezas
diabólicas que saca de su propia ignorancia.

MARQUÉS. Exceso de imaginación quizás, desequilibrio. ¿Es viva?

DON URBANO. Tan viva como la misma electricidad, misteriosa, repentina,
de mucho cuidado. Destruye, trastorna, ilumina.

MARQUÉS (_levantándose_). La curiosidad me abrasa ya. Vamos a verla.


ESCENA III

EL MARQUÉS, DON URBANO; CUESTA, _por el fondo_.


CUESTA (_entra con muestras de cansancio, saca su cartera de negocios y
se dirige a la mesa_). Marqués... ¿tanto bueno por aquí...?

MARQUÉS. Hola, gran Cuesta. ¿Qué nos dice nuestro incansable agente...?

CUESTA (_sentándose. Revela padecimiento del corazón_). El
incansable...¡ay! se cansa ya.

DON URBANO. Hombre, ¿qué me dices del alza de ayer en el Amortizable?[9]

CUESTA. Vino de París con dos enteros.

DON URBANO. ¿Has hecho nuestra liquidación?

MARQUÉS. ¿Y la mía?

CUESTA. En ellas estoy... (_Saca papeles de su cartera y escribe con
lápiz._) Luego sabrán ustedes las cifras exactas. He sacado[10] todo el
partido posible de la conversión.

MARQUÉS. Naturalmente... siendo el tipo de emisión de los nuevos valores
79.50... habiendo adquirido nosotros a precio muy bajo el papel
recogido...

DON URBANO. Naturalmente...

CUESTA. Naturalmente, el resultado ha sido espléndido.

MARQUÉS. La facilidad con que nos enriquecemos, querido Urbano, enciende
en nosotros el amor de la vida y el entusiasmo por la belleza humana.
Vámonos al jardín.

DON URBANO (_a Cuesta_). ¿Vienes?

CUESTA. Necesito diez minutos de silencio para ordenar mis apuntes.

DON URBANO. Pues te dejamos solo. ¿Quieres algo?

CUESTA (_abstraído en sus apuntes_). No... Sí: un vaso de agua. Estoy
abrasado.

DON URBANO. Al momento. (_Sale con el Marqués hacia el jardín._)


ESCENA IV

CUESTA, PATROS.


CUESTA (_corrigiendo los apuntes_). ¡Ah! sí, había un error. A los[11]
de Yuste corresponden... un millón seiscientas mil pesetas. Al Marqués
de Ronda, doscientas veintidós mil. Hay que descontar las doce mil y
pico, equivalentes a los nueve mil francos...

(_Entra Patros con vasos de agua, azucarillos, coñac. Aguarda un momento
a que Cuesta termine sus cálculos._)

PATROS. ¿Lo dejo aquí, Don Leonardo?

CUESTA. Déjalo y aguarda un instante... Un millón ochocientos... con los
seiscientos diez... hacen... Ya está claro. Bueno, bueno... Con que,
Patros... (_Echa mano al bolsillo, saca dinero y se lo da._)

PATROS. Señor, muchas gracias.

CUESTA. Con esto te digo que espero de ti un favor.

PATROS. Usted dirá, Don Leonardo.

CUESTA. Pues... (_revolviendo el azucarillo_). Verás...

PATROS. ¿No pone coñac? Si viene sofocado, el agua sola puede hacerle
daño.

CUESTA. Sí: pon un poquito... Pues quisiera yo... no vayas a tomarlo a
mala parte... quisiera yo hablar un ratito a solas con la señorita
Electra. Conociéndome como me conoces, comprenderás que mi objeto es de
los más puros, de los más honrados. Digo esto para quitarte todo
escrúpulo... (_Recoge sus papeles._) Antes que alguien venga, ¿puedes
decirme qué ocasión, qué sitio son los más apropiados...?

PATROS. ¿Para decir cuatro palabritas a la señorita Electra?
(_Meditando._) Ello ha de ser cuando los señores despachan con el
apoderado... Yo estaré a la mira...

CUESTA. Si pudiera ser hoy, mejor.

PATROS. El señor ¿vuelve luego?

CUESTA. Volveré, y con disimulo me adviertes...

PATROS. Sí, Sí... Pierda cuidado. (_Recoge el servicio y se retira._)


ESCENA V

CUESTA; PANTOJA, _enteramente vestido de negro. Entra en escena
meditabundo, abstraído_.


CUESTA. Amigo Pantoja, Dios le guarde. ¿Vamos bien?

PANTOJA (_suspira_). Viviendo, amigo, que es como decir: esperando.

CUESTA. Esperando mejor vida...

PANTOJA. Padeciendo en ésta todo lo que el Señor disponga para hacernos
dignos de la otra.

CUESTA. ¿Y de salud?

PANTOJA. Mal y bien. Mal, porque me afligen desazones y achaques; bien,
porque me agrada el dolor, y el sufrimiento me regocija. (_Inquieto y
como dominado de una idea fija, mira hacia el jardín._)

CUESTA. Ascético estáis.

PANTOJA. ¡Pero esa loquilla...! Véala usted correteando con los chicos
del portero, con los niños de Máximo y con otros de la vecindad. Cuando
la dejan explayarse en las travesuras infantiles, está Electra en sus
glorias.

CUESTA. ¡Adorable muñeca! Quiera Dios hacer de ella una mujer de mérito.

PANTOJA. De la muñeca graciosa, de la niña voluble, podrá salir un ángel
más fácilmente que saldría de la mujer.

CUESTA. No le entiendo a usted, amigo Pantoja.

PANTOJA. Me entiendo yo... Mire, mire como juegan. (_Alarmado._) ¡Jesús
me valga![12] ¿A quién veo allí? ¿Es el Marqués de Ronda?

CUESTA. Él mismo.

PANTOJA. Ese corrumpido corruptor. Tenorio[13] de la generación pasada,
no se decide a jubilarse por no dar un disgusto a Satanás.[14]

CUESTA. Para que pueda decirse una vez más que no hay paraíso sin
serpiente.

PANTOJA. ¡Oh, no! ¡Serpiente ya teníamos! (_Nervioso y displicente, se
pasea por la escena._)

CUESTA. Otra cosa: ¿no se ha enterado usted de la millonada que les
traigo?

PANTOJA (_sin prestar gran atención al asunto, fijándose en otra idea
que no manifiesta_). Sí, ya sé... ya... Hemos ganado una enormidad.

CUESTA. Evarista completará su magna obra de piedad...

PANTOJA (_maquinalmente_). Sí.

CUESTA. Y usted dedicará mayores recursos a San José[15] de la
Penitencia.

PANTOJA. Sí... (_Repitiendo una idea fija._) Serpiente ya teníamos.
(_Alto._) ¿Qué me decía usted, amigo Cuesta?

CUESTA. Que...

PANTOJA. Perdone usted... ¿Es cierto que el vecino de enfrente, nuestro
maravilloso sabio, inventor y casi taumaturgo, piensa mudar de
residencia?

CUESTA. ¿Quién? ¿Máximo? Creo que sí. Parece que en Bilbao[16] y en
Barcelona[17] acogen con entusiasmo sus admirables estudios para nuevas
aplicaciones de la electricidad; y le ofrecen cuantos capitales necesite
para plantear estas novedades.

PANTOJA (_meditabundo_). ¡Oh!... Capital, dentro de mis medios, yo se lo
daría, con tal que...


ESCENA VI

PANTOJA, CUESTA; EVARISTA, DON URBANO, EL MARQUÉS, _que vienen del
jardín_.


EVARISTA (_soltando el brazo del Marqués_). Felices, Cuesta. Pantoja,
¡cuánto me alegro de verle hoy!... (_Cuesta y Pantoja se inclinan y le
besan la mano respetuosamente. Siéntase la señora a la derecha; el
Marqués, en pie, a su lado. Los otros tres forman grupo a la izquierda
hablando de negocios._)

MARQUÉS (_reanudando con Evarista una conversación interrumpida_). Por
ese camino, no sólo pasará usted a la Historia, sino al Año
Cristiano.[18]

EVARISTA. No alabe usted, Marqués, lo que en absoluto carece de mérito.
No tenemos hijos: Dios arroja sobre nosotros caudales y más caudales.
Cada año nos cae una herencia. Sin molestarnos en lo más mínimo ni
discurrir cosa alguna, el exceso de nuestras rentas, manejado en
operaciones muy hábiles por el amigo Cuesta, nos crea sin sentirlo
nuevos capitales. Compramos una finca, y al año la subida de los
productos triplica su valor; adquirimos un erial, y resulta que el
subsuelo es un inmenso almacén de carbón, de hierro, de plomo... ¿Qué
quiere decir esto, Marqués?

MARQUÉS. Quiere decir, mi venerable amiga, que cuando Dios acumula
tantas riquezas sobre quien no las desea ni las estima, indica muy
claramente que las concede para que sean destinadas a su servicio.

EVARISTA. Exactamente. Interpretándolo yo del mismo modo, me apresuro a
cumplir la divina voluntad. Lo que hoy me trae Cuesta, no hará más que
pasar por mis manos, y con esto habré consagrado al Patrocinio[19] siete
millones largos, y aún haré más, para que la casa y colegio de Madrid
tengan todo el decoro y la magnificencia que corresponden a tan grande
instituto... Impulsaremos las obras de los colegios de Valencia[20] y
Cádiz...[21]

PANTOJA (_pasando al grupo de la derecha_). Sin olvidar, amiga mía, la
casa de enseñanzas superiores, que ha de ser santuario de la verdadera
ciencia...

EVARISTA. Bien sabe el amigo Pantoja que no ceso de pensar en ello.

DON URBANO (_pasando también a la derecha_). En ello pensamos noche y
día.

MARQUÉS. Admirable, admirable. (_Se levanta._)

EVARISTA (_a Cuesta, que también pasa a la derecha_). Y ahora, Leonardo,
¿qué hacemos?

CUESTA (_sentándose al lado de Evarista, propone a la señora nuevas
operaciones_). Nos limitaremos por hoy a emplear[22] alguna cantidad en
dobles...

PANTOJA (_en pie a la izquierda de Evarista_). O a prima...[23]

MARQUÉS (_paseando por la escena con Don Urbano_). Me permitirá usted,
querido Urbano, que proclamando a gritos los méritos de su esposa, no
eche en saco roto los míos, los nuestros: hablo por mi mujer y por mí.
Virginia ya lleva dado a Las Esclavas[24] un tercio de nuestra fortuna.

DON URBANO. De las más saneadas de Andalucía.[25]

MARQUÉS. Y en nuestro testamento se lo dejamos todo, menos la parte que
destinamos a ciertas obligaciones y a la parentela pobre...

DON URBANO. Muy bien... Pero, según mis noticias, no estuvo usted muy
conforme, años ha, con que Virginia tuviera piedad tan dispendiosa.

MARQUÉS. Es cierto. Pero al fin me catequizó. Suyo soy en cuerpo y alma.
Me ha convertido, me ha regenerado.

DON URBANO. Como a mí mi Evarista.

MARQUÉS. Por conservar la paz del matrimonio, empecé a contemporizar, a
ceder, y cediendo y contemporizando, he llegado a esta situación. No me
pesa, no. Hoy vivo en una placidez beatífica, curado de mis antiguas
mañas. He llegado a convencerme de que Virginia no sólo salvará su alma,
sino también la mía.

DON URBANO. Como yo... Que me salve.

MARQUÉS. Cierto que no tenemos iniciativa para nada.

DON URBANO. Para nada, querido Marqués.

MARQUÉS. Que a las veces, hasta el respirar nos está vedado.

DON URBANO. Vedada la respiración...

MARQUÉS. Pero vivimos tranquilamente.

DON URBANO. Servimos a Dios sin ningún esfuerzo...

MARQUÉS. Nuestras benditas esposas van delante de nosotros por el camino
de la gloriosa eternidad y... Descuide usted, que no nos dejarán atrás.

DON URBANO. Cierto.

EVARISTA. ¿Urbano?

DON URBANO (_acudiendo presuroso_). ¿Qué?

EVARISTA. Ponte a las órdenes de Cuesta para la liquidación, y para la
entrega a los Padres...

DON URBANO. Hoy mismo. (_Se levanta Cuesta._)

EVARISTA. Otra cosa: bajas un momento y le dices a Electra que ya van
tres horas de juego...

PANTOJA (_imperioso_). Que suba. Ya es demasiado retozar.

DON URBANO. Voy. (_Viendo venir a Electra._) Ya está aquí.


ESCENA VII

_Los mismos_; ELECTRA, _tras ella_ MÁXIMO.


ELECTRA (_entra corriendo y riendo, perseguida por Máximo, a quien lleva
ventaja en la carrera. Su risa es de miedo infantil_). Que no me
coges... Bruto, fastídiate.

MÁXIMO (_trae en una mano varios objetos que indicará, y en la otra una
ramita larga de chopo, que esgrime como un azote_). ¡Pícara, si te
cojo...!

ELECTRA (_sin hacer caso de los que están en escena recorre ésta con
infantil ligereza, y va a refugiarse en las faldas de Doña Evarista,
arrodillándose a sus pies y echándole los brazos a la cintura_). Estoy
en salvo... tía; mándele usted que se vaya.

MÁXIMO. ¿Dónde está esa loca? (_Con amenaza jocosa._) ¡Ah! Ya sabe donde
se pone.

EVARISTA. ¿Pero, hija, cuándo tendrás formalidad? Máximo, eres tú tan
chiquillo como ella.

MÁXIMO (_mostrando lo que trae_). Miren lo que me ha hecho. Me rompió
estos dos tubos de ensayo... Y luego... vean estos papeles en que yo
tenía cálculos que representan un trabajo enorme. (_Muestra los papeles
suspendiéndolos en alto._) Éste lo convirtió en pajarita;[26] éste lo
entregó a los chiquillos para que pintaran burros, elefantes... y un
acorazado disparando contra un castillo.

PANTOJA. ¿Pero se metió en el laboratorio?

MÁXIMO. Y me indisciplinó a los niños, y todo me lo han revuelto.

PANTOJA (_con severidad_). Pero, señorita...

EVARISTA. ¡Electra!

MARQUÉS. ¡Deliciosa infancia! (_Entusiasmado._) Electra, niña grande,
benditas sean sus travesuras. Conserve usted mientras pueda su preciosa
alegría.

ELECTRA. Yo no rompí los cilindros. Fue Pepito... Los papeles llenos de
garabatos, sí los cogí yo, creyendo que no servían para nada.

CUESTA. Vamos, haya paces.

MÁXIMO. Paces. (_A Electra._) Vaya, te perdono la vida, te concedo el
indulto por esta vez... Toma. (_Le da la vara. Electra la coge pegándole
suavemente._)

ELECTRA. Esto por lo que me has dicho. (_Pegándole con fuerza._) Esto
por lo que callas.

MÁXIMO. ¡Si no he callado nada!

PANTOJA. Formalidad, juicio.

EVARISTA. ¿Qué te ha dicho?

MÁXIMO. Verdades que han de serle muy útiles... Que aprenda por sí misma
lo mucho que aún ignora; que abra bien sus ojitos y los extienda por la
vida humana, para que vea que no es todo alegrías, que hay también
deberes, tristezas, sacrificios...

ELECTRA. ¡Jesús, qué miedo! (_En el centro de la escena la rodean todos,
menos Pantoja, que acude al lado de Evarista._)

CUESTA. Conviene no estimular con el aplauso sus travesuras.

DON URBANO. Y mostrarle un poquito de severidad.

MÁXIMO. A severidad nadie me gana... ¿Verdad, niña, que soy muy severo y
que tú me lo agradeces? Di que me lo agradeces.

ELECTRA (_azotándole ligeramente_). ¡Sabio cargante! Si esto fuera un
azote de verdad, con más gana te pegaría.

MARQUÉS (_risueño y embobado_). ¡Adorable! Pégueme usted a mí, Electra.

ELECTRA (_pegándole con mucha suavidad_). A usted no, porque no tengo
confianza... Un poquito no más... así... (_Pegando a los demás._) Y a
usted... a usted... un poquito.

EVARISTA. ¿Por qué no vas a tocar el piano para que te oigan estos
señores?

MÁXIMO. ¡Si no estudia una nota! Su desidia es tan grande como su
disposición para todas las artes.

CUESTA. Que nos enseñe sus acuarelas y dibujos. Verá usted, Marqués.
(_Se agrupan todos junto a la mesa, menos Evarista y Pantoja que hablan
aparte._)

ELECTRA. ¡Ay, sí! (_Buscando su cartera de dibujos entre los libros y
revistas que hay en la mesa._) Verán ustedes. Soy una gran artista.

MÁXIMO. Alábate, pandero.

ELECTRA (_desatando las cintas de la cartera_). Tú a deprimirme, yo a
darme bombo, veremos quién puede más... Ea (_mostrando dibujos_),
quédense pasmados. ¿Qué tienen que decir de estos magníficos apuntes de
paisajes, de animales que parecen personas, de personas que parecen
animales? (_Todos se embelesan examinando los dibujos, que pasan de mano
en mano._)

EVARISTA (_que apartando su atención del grupo del centro, entabla una
conversación íntima con Pantoja_). Tiene usted razón, Salvador. Siempre
la tiene, y ahora, en el caso de Electra, su razón es como un astro de
luz tan espléndida, que a todos nos obscurece.

PANTOJA. Esa luz que usted cree inteligencia, no lo es. Es tan sólo el
resplandor de un fuego intensísimo que está dentro: la voluntad. Con
esta fuerza, que debo a Dios, he sabido enmendar mis errores.

EVARISTA. Después de la confidencia que me hizo usted anoche, veo muy
claro su derecho a intervenir en la educación de esta loquilla...

PANTOJA. A marcarle sus caminos, a señalarle fines elevados...

EVARISTA. Derecho que implica deberes inexcusables...

PANTOJA. ¡Oh! ¡Cuánto agradezco a usted que así lo reconozca, amiga del
alma! ¡Yo temía que mi confidencia de anoche, historia funesta que
ennegrece los mejores años de mi vida, me haría perder su estimación!

EVARISTA. No, amigo mío. Como hombre, ha estado usted sujeto a las
debilidades humanas. Pero el pecador se ha regenerado, castigando su
vida con las mortificaciones que trae el arrepentimiento, y
enderezándola con la práctica de la virtud.

PANTOJA. La tristeza, el amor a la soledad, el desprecio de las
vanidades, fueron mi salvación. Pues bien: no sería completa mi enmienda
si ahora no cuidara yo de dirigir a esta niña, para apartarla del
peligro. Si nos descuidamos, fácilmente se nos irá por los caminos de su
madre.

EVARISTA. Mi parecer es que hable usted con ella...

PANTOJA. A solas.

EVARISTA. Eso pensaba yo: a solas. Hágale comprender de una manera
delicada la autoridad que tiene usted sobre ella...

PANTOJA. Sí, sí... No es otro mi deseo. (_Siguen en voz baja._)

ELECTRA (_en el grupo del centro, disputando con Máximo_). Quita, quita.
¿Tú qué sabes? (_Mostrando un dibujo._) Dice este bruto que el pájaro
parece un viejo pensativo, y la mujer una langosta desmayada.

MARQUÉS. ¡Oh! no... que está muy bien.

MÁXIMO. A veces, cuando menos cuidado pone, tiene aciertos prodigiosos.

CUESTA. La verdad es que este paisajito, con el mar lejano, y estos
troncos...

ELECTRA. Mi especialidad ¿no saben ustedes cuál es? Pues los troncos
viejos, las paredes en ruínas. Pinto bien lo que desconozco: la
tristeza, lo pasado, lo muerto. La alegría presente, la juventud, no me
salen. (_Con pena y asombro._) Soy una gran artista para todo lo que no
se parece a mí.

DON URBANO. ¡Qué gracia!

CUESTA. ¡Deliciosa!

MARQUÉS. ¡Cómo chispea! Me encanta oírla.

MÁXIMO. Ya vendrá la reflexión, las responsabilidades...

ELECTRA (_burlándose de Máximo_). ¡La razón, la seriedad! Miren el
sabio... fúnebre. Yo tengo todo eso el día que me dé la gana... y más
que tú.

MÁXIMO. Ya lo veremos, ya lo veremos.

PANTOJA (_que ha prestado atención a lo que hablan en el grupo del
centro_). No puedo ocultar a usted que me desagrada la familiaridad de
la niña con el sobrino de Urbano.

EVARISTA. Ya la corregiremos. Pero tenga usted presente que Máximo es un
hombre honradísimo, juicioso...

PANTOJA. Sí, sí; pero... Amiga mía, en los senderos de la confianza
tropiezan y resbalan los más fuertes: me lo ha enseñado una triste
experiencia.

ELECTRA (_en el grupo del centro_). Yo sentaré la cabeza cuando me
acomode. Nadie se pone serio hasta que Dios lo manda. Nadie dice ¡ay!
¡ay! hasta que le duele algo.

MARQUÉS. Justo.

CUESTA. Y ya, ya aprenderá cosas prácticas.

ELECTRA. Cierto: cuando venga Dios y me diga: «niña: ahí tienes el
dolor, los deberes, la duda...»

MÁXIMO. Que lo dirá... y pronto.

EVARISTA. Electra, hija mía, no tontees...

ELECTRA. Tía, es Máximo que... (_Pasa al lado de su tía._)

DON URBANO. Máximo tiene razón...

CUESTA. Seguramente. (_Cuesta y Don Urbano pasan también al lado de
Evarista, quedando solos a la izquierda Máximo y el Marqués._)

MÁXIMO. ¿Puedo saber ya, señor Marqués, el resultado de su primera
observación?

MARQUÉS. Me ha encantado la chiquilla. Ya veo que no había exageración
en lo que usted me contaba.

MÁXIMO. ¿Y la penetración de usted no descubre bajo esos donaires algo
que...?

MARQUÉS. Ya entiendo... belleza moral, sentido común... No hay tiempo
aún para tales descubrimientos. Seguiré observando.

MÁXIMO. Porque yo, la verdad, consagrado a la ciencia desde edad muy
temprana, conozco poco el mundo, y los caracteres humanos son para mí
una escritura que apenas puedo deletrear.

MARQUÉS. Pues en esa escritura y en otras sé yo leer de corrido.

MÁXIMO. ¿Viene usted a mi casa?

MARQUÉS. Iremos un rato. Es posible que mi mujer me riña si sabe que
visito el taller de Electrotecnia y la fábrica de luz. Pero Virginia no
ha de ser muy severa. Puedo aventurarme... Después volveré aquí, y con
el pretexto de admirar a la niña en el piano, hablaré con ella y
continuaré mis estudios.

MÁXIMO (_alto_). ¿Viene usted, Marqués?

DON URBANO. ¿Pero nos dejan?

MARQUÉS. Me voy un rato con este amigo.

EVARISTA. Marqués, estoy muy enojada por sus largas ausencias, pero muy
enojada. No podrá usted desagraviarme más que almorzando hoy con
nosotros. Es castigo, Don Juan;[27] es penitencia.

MARQUÉS. Yo la acepto en descargo de mi culpa, bendiciendo la mano que
me castiga.

EVARISTA. Tú, Máximo, vendrás también.

MÁXIMO. Si me dejan libre a esa hora, vendré.

ELECTRA. No vengas, hombre... por Dios, no vengas. (_Con alegría que no
puede disimular._) ¿Vas a venir? Di que sí. (_Corrigiéndose._) No, no:
di que no.

MÁXIMO. ¡Ah! No te libras de mí. Chiquilla loca, tú tendrás juicio.

ELECTRA. Y tú lo perderás, sabio tonto, viejo... (_Le sigue con la
mirada hasta que sale. Salen Máximo y el Marqués por el jardín. José
entra por el foro._)


ESCENA VIII

ELECTRA, EVARISTA, DON URBANO, PANTOJA, CUESTA, JOSÉ.


JOSÉ (_anunciando_). La señora Superiora de San José[28] de la
Penitencia.

PANTOJA. ¡Oh, mi buena Sor Bárbara de la Cruz...!

EVARISTA. Que pase aquí. (_Se levanta._) No: al salón. Vamos.

PANTOJA. ¡Qué feliz oportunidad! Así me evita el ir al convento.

EVARISTA. Hija, que estudies. (_Señalándole la estancia próxima._)

CUESTA (_despidiéndose_). Yo me retiro. Volveré luego.

EVARISTA. Adiós.

CUESTA (_aparte, por Electra_). ¿La dejarán sola?

PANTOJA (_acudiendo a Electra_). Cultive usted, Electra, con
discernimiento ese arte sublime. Consagre usted todo su talento al gran
Bach...[29] para que se vaya asimilando el estilo religioso. (_Vanse
todos menos Electra._)


ESCENA IX

ELECTRA; _al poco rato_ CUESTA.


ELECTRA (_entonando una salmodia de Iglesia, recoge los dibujos y los
ordena_). Bach... para que me asimile... ¡qué gracia! el estilo
religioso. (_Canta._)

CUESTA (_entra por el foro recatándose_). ¡Sola...!

ELECTRA (_canta algunas notas litúrgicas. Ve avanzar a Cuesta_). ¿Pero
no se había marchado usted, Don Leonardo?

CUESTA (_con timidez_). Sí; pero he vuelto, hija mía. Tengo que hablar
con usted.

ELECTRA (_un poquito asustada_). ¡Conmigo!

CUESTA. El asunto es delicado, muy delicado... (_Con fatiga y dificultad
de respiración._) Perdone usted... padezco del corazón... no puedo estar
en pie. (_Electra le aproxima una silla. Se sienta._) Sí: tan delicado
es el asunto que no sé por donde empezar.

ELECTRA. Por Dios, ¿qué es?

CUESTA (_animándose_). Electra, yo conocí a su madre de usted.

ELECTRA. ¡Ah! Mi madre fue muy desgraciada.

CUESTA. ¿Qué entiende usted por desgraciada?

ELECTRA. Pues... que vivió entre personas malas que no le permitían ser
tan buena como ella quería.

CUESTA. ¡Oh! Sin saberlo ha dicho usted una gran verdad... ¿Recuerda
usted a su madre?... ¿Piensa usted en ella?

ELECTRA. Mi madre es para mí un recuerdo vago, dulcísimo; una imagen que
nunca me abandona... Viva la guardo en mi corazón, que no es todavía más
que una gran memoria, y en esta gran memoria la están buscando siempre
mis ojos ansiosos de verla. ¡Pobre madre mía! (_Se lleva el pañuelo a
los ojos. Cuesta suspira._) Dígame, Don Leonardo: cuando trataba usted a
mi madre ¿era yo muy chiquitita?

CUESTA. Era usted una monada. Le hacíamos a usted cosquillas para verla
reír; su risa me parecía el encanto, la alegría de la Naturaleza.

ELECTRA. Vea usted por que he salido tan loca, tan traviesa y
destornillada... Y alguna vez me cogería usted en brazos.

CUESTA. Muchísimas.

ELECTRA (_sonriendo sin acabar de secar sus lágrimas_). ¿Y no le tiraba
yo de los bigotes?

CUESTA. A veces con tanta fuerza, que me hacía usted daño.

ELECTRA. Me pegaría usted en las manos.

CUESTA. ¡Vaya!

ELECTRA. ¿Pues sabe usted que creo que todavía me duelen...?

CUESTA (_impaciente por entrar en materia_). Pero vamos al caso.
Advierto a usted, Electra, que esto es reservadísimo. Queda entre los
dos.

ELECTRA. ¡Oh! me da usted miedo, Don Leonardo.

CUESTA. No es para asustarse. Vea usted en mí un amigo, el mejor de los
amigos; vea en este acto el interés más puro, el sentimiento más
elevado...

ELECTRA (_confusa_). Sí, sí: no dudo... pero...

CUESTA. Vea usted por qué doy este paso... Aunque no soy muy viejo, no
me siento con cuerda vital para mucho tiempo. Viudo hace veinte años, no
tengo más familia que mi hija Pilar, ya casada, y ausente. Casi estoy
solo en el mundo, con el pie en el estribo para marchar a otro... y mi
soledad ¡ay! parece como que quiere echarme más pronto... (_Con gran
dificultad de expresión._) Pero antes de partir... (_Pausa._) Electra,
he pensado mucho en usted antes que la trajeran a Madrid, y al verla
¡Dios mío! he pensado, he sentido... qué sé yo... un dulce afecto, el
más puro de los afectos, mezclado con alaridos de mi conciencia.

ELECTRA (_aturdida_). ¡La conciencia! ¡Qué cosa tan grave debe ser! La
mía es como un niño que está todavía en la cuna.

CUESTA (_con tristeza_). La mía es vieja, memoriosa. Me repite, me
señala sin cesar los errores graves de mi vida.

ELECTRA. ¡Usted... errores graves, usted tan bueno!

CUESTA. Sí, sí: bueno, bueno... y pecador... En fin, dejemos los errores
y vamos a sus consecuencias. Yo no quiero, no, que usted viva
desamparada. Usted no posee bienes de fortuna. Es dudoso que la
protección de Urbano y Evarista sea constante. ¿Cómo he de consentir yo
que se encuentre usted pobre y desvalida el día[30] de mañana?

ELECTRA (_con penosa lucha entre su conocimiento y su inocencia_). No sé
si lo entiendo... no sé si debo entenderlo.

CUESTA. Lo más delicado será que lo entienda sin decírmelo, y que
acepte mi protección sin darme las gracias. Juntos van el deber mío y el
derecho de usted. Gracias a mí, Electra, no se verá roto el hilo que une
a cada criatura con las criaturas que fueron, y con las que aún viven...
Y si hoy me determino a plantear esta cuestión, es porque... porque hace
tiempo que me asedia el temor de las muertes repentinas. Mi padre y mi
hermano murieron como heridos del rayo. La lesión cardiaca, destructora
de la familia, ya la tengo aquí (_Señalando al corazón_): es un triste
reloj que me cuenta las horas, los días... No puedo aplazar esto. No me
sorprenda la muerte dejando a esta preciosa existencia sin amparo. No
puedo, no debo esperar... Concluyo, hija mía, manifestando a usted que
tenga por asegurado un bienestar modesto...

ELECTRA. ¡Un bienestar modesto... yo...!

CUESTA. Lo suficiente para vivir con independencia decorosa...

ELECTRA (_confusa_). ¿Y yo... qué méritos tengo para...? Perdone
usted... No acabo de convencerme... de...

CUESTA. Ya vendrá, ya vendrá el convencimiento...

ELECTRA. ¿Y por qué no habla usted de ese asunto a mis tíos...?

CUESTA (_preocupado_). Porque... A su tiempo se les dirá. Por de pronto,
sólo usted debe saber mi resolución.

ELECTRA. Pero...

CUESTA (_con emoción, levantándose_). Y ahora, Electra, ¿querrá usted a
este pobre enfermo, que tiene los días contados?

ELECTRA. Sí... ¡Es tan fácil para mí querer! Pero no hable usted de
morirse, Don Leonardo.

CUESTA. Me consuela mucho saber que usted me llorará.

ELECTRA. No me haga usted llorar desde ahora...

CUESTA (_apresurando su partida para vencer su emoción_). Adiós, hija
mía.

ELECTRA. Adiós... (_Reteniéndole._) ¿Y qué nombre debo darle?

CUESTA. El de amigo no más. Adiós. (_Arrancándose a partir. Sale por el
foro. Electra le sigue con la mirada hasta que desaparece._)


ESCENA X

ELECTRA, EL MARQUÉS.


ELECTRA(_meditabunda_). Dios mío, ¿qué debo pensar? Sus medias palabras
dicen más que si fuesen enteras. ¡Madre del alma! (_El Marqués, que
entra por el jardín, avanza despacio._) ¡Ah!... Señor Marqués.

MARQUÉS. ¿Se asusta usted?

ELECTRA. Nada de eso: me sorprendo no más. Si viene usted a oírme tocar,
ha perdido el viaje. Hoy no estudio.

MARQUÉS. Me alegro. Así podremos hablar... Apenas presentado a usted,
entro de lleno en la admiración de sus gracias, y conocida una parte de
su carácter, deseo conocer algo más... Usted extrañará quizás esta
curiosidad mía y la creerá impertinente.

ELECTRA. ¡Oh! No, señor. También yo soy curiosilla, señor Marqués, y me
permito preguntarle: ¿es usted amigo de Máximo?

MARQUÉS. Le quiero y admiro grandemente... Cosa rara, ¿verdad?

ELECTRA. A mí me parece muy natural.

MARQUÉS. Es usted muy niña, y quizás no pueda hacerse cargo de las
causas de mi amistad con _el Mágico prodigioso_...[31] A ver si me
entiende.

ELECTRA. Explíquemelo bien.

MARQUÉS. La sociedad que frecuento, el círculo de mi propia familia y
los hábitos de mi casa, producen en mí un efecto asfixiante. Casi sin
darme cuenta de ello, por puro instinto de conservación me lanzo a veces
en busca del aire respirable. Mis ojos se van tras de la ciencia, tras
de la Naturaleza... y Máximo es eso.

ELECTRA. El aire respirable, la vida, la... ¿Pues sabe usted, Marqués,
que me parece que lo voy entendiendo?

MARQUÉS. No es tonta la niña, no. También ha de saber usted que siento
por ese hombre un interés inmenso.

ELECTRA. Le quiere usted, le admira por sus grandes cualidades...

MARQUÉS. Y le compadezco por su desgracia.

ELECTRA (_sorprendida_). ¿Desgraciado Máximo?

MARQUÉS. ¿Qué mayor desgracia que la soledad en que vive? Su viudez
prematura le ha sumergido en los estudios más hondos, y temo por su
salud.

ELECTRA. Sus hijos le consuelan, le acompañan. Hoy les ha visto usted.
¡Qué lindas criaturas! El mayor, que ahora cumple cinco años, es un
prodigio de inteligencia. En el pequeñito, de dos años, veo yo toda la
gracia del mundo. Yo les adoro; sueño con ellos, y me gustaría mucho ser
su niñera.

MARQUÉS. El pobre Máximo, aferrado a sus estudios, no puede atenderlos
como debiera.

ELECTRA. Claro: eso digo yo.

MARQUÉS. Es de toda evidencia: Máximo necesita una mujer. Pero... aquí
entran mis dificultades y mis dudas. Por más que miro y busco, no
encuentro, no encuentro la mujer digna de compartir su vida con la del
grande hombre.

ELECTRA. No la encuentra usted. Es que no la hay, no la hay. Como que
para Máximo debe buscarse una mujer de mucho juicio.

MARQUÉS. Eso es: de mucho juicio.

ELECTRA. Todo lo contrario de mí, que no tengo ninguno, ninguno,
ninguno.

MARQUÉS. No diría yo tanto.

ELECTRA. Otra cosa: cuando usted me oye decirle tonterías y llamarle
bruto, viejo, sabio tonto, no vaya a creer que lo digo en serio. Todo
eso es broma, señor Marqués.

MARQUÉS. Sí, sí: ya lo he comprendido.

ELECTRA. Bromas impertinentes quizás, porque Máximo es muy serio...
¿Cree usted, señor mío, que debo yo volverme muy grave?

MARQUÉS. ¡Oh! no. Cada criatura es como Dios ha querido formarla. No hay
que violentarse, señorita. No necesitamos ser graves para ser buenos.

ELECTRA. Pues mire usted, Marqués, yo que no sé nada, había pensado eso
mismo. (_Aparece Pantoja por el foro._)

PANTOJA (_aparte en la puerta_). Este libertino incorregible... este
veterano del vicio se atreve a poner su mirada venenosa en esta flor.
(_Avanza lentamente._)

MARQUÉS (_aparte_). ¡Vaya! Se nos ha interpuesto la pantalla obscura, y
ya no podemos seguir hablando.

ELECTRA. El señor Marqués ha venido a oírme tocar; pero estoy muy torpe.
Lo dejamos para otro día.

MARQUÉS. Ya sabe usted que el gran Beethoven[32] es mi pasión. Me
habían dicho que Electra le interpreta bien, y esperaba oírle la _Sonata
Patética_,[33] la _Clair de Lune_[34]... pero nos hemos entretenido
charlando, y pues ya no es ocasión...

PANTOJA (_con desabrimiento_). Sí: ha pasado la hora de estudio.

MARQUÉS (_recobrando su papel social_). Otro día será. Amigo mío,
Virginia y yo tendremos mucho gusto en que usted nos honre con sus
consejos para cuanto se refiere al Beaterio de Las Esclavas.[35]

PANTOJA. Sí, sí: esta tarde iré a ver a Virginia y hablaremos.

MARQUÉS. En el Beaterio la tiene usted toda la tarde. Y pues estoy de
más aquí... (_En ademán de retirarse._)

ELECTRA. No. Usted no estorba, señor Marqués.

MARQUÉS. Me voy con la música... al taller de Máximo.

PANTOJA. Sí, sí: allí se distraerá usted mucho.

MARQUÉS. Hasta luego, mi reverendo amigo.

PANTOJA. Dios le guarde. (_Vase el Marqués hacia el jardín._)


ESCENA XI

ELECTRA, PANTOJA.


PANTOJA (_vivamente_). ¿Qué decía? ¿Qué contaba ese corruptor de la
inocencia?

ELECTRA. Nada: historias, anécdotas para reír...

PANTOJA. ¡Ay, historias! Desconfíe usted de las anécdotas jocosas y de
los narradores amenos, que esconden entre jazmines el aguijón
ponzoñoso... La noto a usted suspensa, turbada, como cuando se ha
sentido el roce de un reptil entre los arbustos.

ELECTRA. ¡Oh, no!

PANTOJA. La inquietud que producen las conversaciones inconvenientes, se
calmará con los conceptos míos bienhechores, saludables.

ELECTRA. Es usted poeta, señor de Pantoja, y me gusta oírle.

PANTOJA (_le señala una silla: se sientan los dos_). Hija mía, voy a dar
a usted la explicación del cariño intenso que habrá notado en mi. ¿Lo ha
notado?

ELECTRA. Sí, señor.

PANTOJA. Explicación que equivale a revelar un secreto.

ELECTRA (_muy asustada_). ¡Ay, Dios mío, ya estoy temblando!...

PANTOJA. Calma, hija mía. Oiga usted primero lo que es para mí más
dolorosa. Electra, yo he sido muy malo.

ELECTRA. Pero si tiene usted opinión de santo!

PANTOJA. Fui malo, digo, en una ocasión de mi vida. (_Suspirando
fuerte._) Han pasado algunos años.

ELECTRA (_vivamente_). ¿Cuántos? ¿Puedo yo acordarme de cuando usted fue
malo, Don Salvador?

PANTOJA. No. Cuando yo me envilecí, cuando me encenagué en el pecado, no
había usted nacido.

ELECTRA. Pero nací...

PANTOJA (_después de una pausa_). Cierto...

ELECTRA. Nací... Por Dios, señor de Pantoja, acabe usted pronto...

PANTOJA. Su turbación me indica que debemos apartar los ojos de lo
pasado. El presente es para usted muy satisfactorio.

ELECTRA. ¿Por qué?

PANTOJA. Porque en mí tendrá usted un amparo, un sostén para toda la
vida. Inefable dicha es para mí cuidar de un ser tan noble y hermoso,
defender a usted de todo daño, guardarla, custodiarla, dirigirla, para
que se conserve siempre incólume y pura; para que jamás la toque ni la
sombra ni el aliento del mal. Es usted una niña que parece un ángel. No
me conformo con que usted lo parezca: quiero que lo sea.

ELECTRA (_fríamente_). Un ángel que pertenece a usted... ¿Y en esto debo
ver un acto de caridad extraordinaria, sublime?

PANTOJA. No es caridad: es obligación. A mi deber de ampararte,
corresponde en ti el derecho a ser amparada.

ELECTRA. Esa confianza, esa autoridad...

PANTOJA. Nace de mi cariño intensísimo, como la fuerza nace del calor. Y
mi protección, obra es de mi conciencia.

ELECTRA (_se levanta con grande agitación. Alejándose de Pantoja,
exclama aparte_): ¡Dos, Señor, dos protecciones! Y ésta quiere
oprimirme. ¡Horrible confusión! (_Alto._) Señor de Pantoja, yo le
respeto a usted, admiro sus virtudes. Pero su autoridad sobre mí no la
veo clara, y perdone mi atrevimiento. Obediencia, sumisión, no debo más
que a mi tía.

PANTOJA. Es lo mismo. Evarista me hace el honor de consultarme todos sus
asuntos. Obedeciéndola, me obedeces a mí.

ELECTRA. ¿Y mi tía quiere también que yo sea ángel de ella, de usted...?

PANTOJA. Ángel de todos, de Dios principalmente. Convéncete de que has
caído en buenas manos, y déjate, hija de mi alma, déjate criar en la
virtud, en la pureza.

ELECTRA (_con displicencia_). Bueno, señor: purifíquenme. ¿Pero soy yo
mala?

PANTOJA. Podrías llegar a serlo. Prevenirse contra la enfermedad es más
cuerdo y más fácil que curarla después que invade el organismo.

ELECTRA. ¡Ay de mí! (_Elevando los ojos y quedando como en éxtasis, da
un gran suspiro. Pausa._)

PANTOJA. ¿Por qué suspiras así?

ELECTRA. Deje usted que aligere mi corazón. Pesan horriblemente sobre él
las conciencias ajenas.


ESCENA XII

ELECTRA, PANTOJA; EVARISTA _por el foro_.


EVARISTA. Amigo Pantoja, la Madre Bárbara de la Cruz espera a usted para
despedirse y recibir las últimas órdenes.

PANTOJA. ¡Ah! no me acordaba... Voy al momento. (_Aparte a Evarista._)
Hemos hablado. Vigile usted. Temamos las malas influencias.

(_Antes de salir Pantoja por el foro, entran el Marqués y Máximo por la
derecha._)


ESCENA XIII

ELECTRA, EVARISTA, EL MARQUÉS, MÁXIMO.


MARQUÉS. He tardado un poquitín.

EVARISTA. No por cierto. ¿Estuvo usted en el estudio de Máximo? (_Se
forman dos grupos: Electra y Máximo a la izquierda; Evarista y el
Marqués a la derecha._)

MARQUÉS. Sí, señora. Es un prodigio este hombre. (_Sigue ponderando lo
que ha visto en el laboratorio._)

ELECTRA (_suspirando_). Sí, Máximo: tengo que consultar contigo un caso
grave.

MÁXIMO (_con vivo interés_). Dímelo pronto.

ELECTRA (_recelosa mirando al otro grupo_). Ahora no puede ser.

MÁXIMO. ¿Cuándo?

ELECTRA. No sé... no sé cuándo podré decírtelo... No es cosa que se dice
en dos palabras.

MÁXIMO. ¡Ah, pobre chiquilla! Lo que te anuncié... ¿Apuntan ya las
seriedades de la vida, las amarguras, los deberes?

ELECTRA. Quizás.

MÁXIMO (_mirándola fijamente, con vivo interés_). Noto en tu rostro una
nube de tristeza, de miedo... gran novedad en ti.

ELECTRA. Quieren anularme, esclavizarme, reducirme a una cosa...
angelical... No lo entiendo.

MÁXIMO (_con mucha viveza_). No consientas eso, por Dios... Electra,
defiéndete.

ELECTRA. ¿Qué me recomiendas para evitarlo?

MÁXIMO (_sin vacilar_). La independencia.

ELECTRA. ¡La independencia!

MÁXIMO. La emancipación... más claro, la insubordinación.

ELECTRA. Quieres decir que podré hacer cuanto me dé la gana, jugar todo
lo que se me antoje, entrar en tu casa como en país conquistado, enredar
con tus hijos, y llevármelos al jardín o a donde quiera.

MÁXIMO. Todo eso, y más.

ELECTRA. ¡Mira lo que dices...!

MÁXIMO. Sé lo que digo.

ELECTRA. ¡Pero si me has recomendado todo lo contrario!

MÁXIMO (_mirándola fijamente_). En tu rostro, en tus ojos, veo
cambiadas radicalmente las condiciones de tu vida. Tú temes, Electra.

ELECTRA. Sí. (_Medrosa._)

MÁXIMO. Tú... (_Dudando qué verbo emplear. Va a decir amar y no se
atreve_) deseas algo con vehemencia.

ELECTRA (_con efusión_). Sí. (_Pausa._) Y tú me dices que contra temores
y anhelos... insubordinación.

MÁXIMO. Sí: corran libres tus impulsos, para que cuanto hay en ti se
manifieste, y sepamos lo que eres.

ELECTRA. ¡Lo que soy! ¿Quieres conocer...?

MÁXIMO. Tu alma...

ELECTRA. Mis secretos...

MÁXIMO. Tu alma... En ella está todo.

ELECTRA (_advirtiendo que Evarista la vigila_). Chitón. Nos miran.


ESCENA XIV

_Los mismos_; DON URBANO, PANTOJA _por el fondo_.


DON URBANO. ¿Almorzamos?

PANTOJA (_a Evarista, sofocado, viendo a Electra con Máximo_). ¿Pero,
hija, la deja usted sola con Mefistófeles?

EVARISTA. No hay motivo para alarmarse, amigo Pantoja.

MARQUÉS (_riendo_). ¡Claro: si este Mefistófeles es un santo! (_Da el
brazo a Evarista._)

PANTOJA (_imperiosamente, cogiendo de la mano a Electra para
llevársela_). ¡Conmigo! (_Electra, andando con Pantoja, vuelve la cabeza
para mirar a Máximo._)

MÁXIMO (_mirando a Electra y a Pantoja_). ¿Contigo...? Ya se verá con
quién. (_Máximo y Don Urbano salen los últimos._)




ACTO SEGUNDO

     La misma decoración.


ESCENA PRIMERA

EVARISTA, DON URBANO, _sentados junto a la mesa despachando asuntos_;
BALBINA, _que sirve a la señora una taza de caldo_.


DON URBANO (_preparándose a escribir_). ¿Qué se le dice al señor Rector
del Patrocinio?[36]

EVARISTA (_con la taza en la mano_). Ya lo sabes. Que nos parece bien el
plano y presupuesto, y que ya nos entenderemos con el contratista.

DON URBANO. No olvides que la proposición de éste asciende a...
(_leyendo un papel_) trescientas veintidós mil pesetas...

EVARISTA. No importa. Aún nos sobra dinero para la continuación del
Socorro.[37] (_A Balbina que recoge la taza._) No olvides lo que te
encargué.

BALBINA. Ya vigilo, señora. Este juego de la señorita Electra creo yo
que no trae malicia. Si recibe cartas y billetes de tanto pretendiente,
es por pasar el rato y tener un motivo más de risa y fiesta.

EVARISTA. ¿Pero cómo llegan a casa...?

BALBINA. ¿Las cartas de esos barbilindos? Aún no lo sé. Pero yo vigilo a
Patros, que me parece...

EVARISTA. Mucho cuidado y entérame de lo que descubras...

BALBINA. Descuide la señora. (_Vase Balbina._)


ESCENA II

_Los mismos_; MÁXIMO _por el foro, presuroso, con planos y papeles_.


MÁXIMO. ¿Estorbo?

EVARISTA. No, hijo. Pasa.

MÁXIMO. Dos minutos, tía.

DON URBANO. ¿Vienes de Fomento?[38]

MÁXIMO. Vengo de conferenciar con los bilbaínos. Hoy es para mí un día
de prueba. Trabajo excesivo, diligencias mil, y por añadidura la casa
revuelta.

EVARISTA. ¿Pero qué te pasa? Me ha dicho Balbina que ayer despediste a
tus criadas.

MÁXIMO. Me servían detestablemente, me robaban... Estoy solo con el
ordenanza y la niñera.

EVARISTA. Vente a comer aquí.

MÁXIMO. ¿Y dejo a los chicos allá? Si les traigo, molestan a usted y le
trastornan toda la casa.

EVARISTA. No me los traigas, no. Adoro a las criaturas; pero a mi lado
no las quiero. Todo me lo revuelven, todo me lo ensucian. El alboroto de
sus pataditas, de sus risotadas, de sus berrinches, me enloquece. Luego,
el temor de que se caigan, de que les arañen los gatos, de que se mojen,
de que se descalabren.

MÁXIMO. Yo prefiero que me mande usted una cocinera...

EVARISTA. Irá la Enriquetilla. Encárgate, Urbano; no se nos olvide.

MÁXIMO. Bueno. (_Disponiéndose a partir._)

EVARISTA. Aguarda. Según parece, tus asuntos marchan. Ya sabes lo que te
he dicho: si _el Mágico prodigioso_[39] necesita más capital para la
implantación de sus inventos, no tiene más que decírnoslo...

MÁXIMO. Gracias, tía. Tengo a mi disposición cuanto dinero pueda
necesitar...

DON URBANO. Dentro de pocos años _el Mágico_ será más rico que nosotros.

MÁXIMO. Bien podría suceder.

DON URBANO. Fruto de su inteligencia privilegiada...

MÁXIMO (_con modestia_). No: de la perseverancia, de la paciencia
laboriosa...

EVARISTA. ¡Ay, no me digas! Trabajas brutalmente.

MÁXIMO. Lo necesario, tía, por obligación, y un poco más por goce, por
recreo, por entusiasmo científico.

DON URBANO. Es ya una monomanía, una borrachera.

EVARISTA (_con tonillo sermonario_). ¡Ah! No: es la ambición, la maldita
ambición, que a tantos trastorna y acaba por perderlos.

MÁXIMO. Ambición muy legítima, tía. Fíjese usted en que...

EVARISTA (_quitándole la palabra de la boca_). El afán, la sed de
riquezas para saciar con ellas el apetito de goces. Gozar, gozar, gozar:
esto queréis y por esto vivís en continuo ajetreo, comprometiendo en la
lucha vuestra naturaleza: estómago, cerebro, corazón. No pensáis en la
brevedad de la vida, ni en la vanidad de los afanes por cosa temporal;
no acabáis de convenceros de que todo se queda aquí.

MÁXIMO (_con gracia, impaciente por retirarse_). Todo se queda aquí,
menos yo, que me voy ahora mismo.

JOSÉ (_anunciando_). El señor Marqués de Ronda.

MÁXIMO (_deteniéndose_). ¡Ah! Pues no me voy sin saludarle.

EVARISTA (_recogiendo papeles_). No quiere Dios que trabajemos hoy.

DON URBANO. Me figuro a qué viene.

EVARISTA. Que pase, José, que pase. (_Vase José._)

MÁXIMO. Viene a invitar a ustedes para la inauguración del nuevo
Beaterio de _La Esclavitud_,[40] fundado por Virginia. Anoche me lo
dijo.

EVARISTA. ¡Ah! sí... ¿Pero es hoy?...


ESCENA III

EVARISTA, DON URBANO, MÁXIMO, EL MARQUÉS.


MARQUÉS (_saludando con rendimiento_). Ilustre amiga... Urbano. (_A
Máximo._) ¿Qué tal? No creía yo encontrar aquí al _mágico_...

MÁXIMO. El _mágico_ saluda a usted y desaparece.

MARQUÉS. Un momento, amigo. (_Reteniéndole._)

EVARISTA. Pues sí, Marqués: iremos.

MARQUÉS. ¿Ya sabía usted...?

DON URBANO. ¿A qué hora?

MARQUÉS. A las cinco en punto. (_A Máximo._) A usted no le invito: ya sé
que no le sobra tiempo para la vida social.

MÁXIMO. Así es, por desgracia. Hoy no le espero a usted.

MARQUÉS. ¿Cómo, si estamos de fiesta religiosa y mundana? Pero esta
noche no se libra usted de mí.

EVARISTA (_ligeramente burlona_). Ya hemos notado... celebrándolo, qué
duda tiene... la frecuencia de las visitas del señor Marqués a los
talleres del gran nigromántico.

MÁXIMO. El Marqués me honra con su amistad y con el interés que pone en
mis estudios.

MARQUÉS. Me ha entrado súbitamente el delirio por la maquinaria y por
los fenómenos eléctricos... Chifladuras de la ancianidad.

DON URBANO (_a Máximo_). Vaya, que sacarás un buen discípulo.

EVARISTA. Sabe Dios... (_maliciosa_) sabe Dios quién será el maestro y
quién el alumno.

MARQUÉS. A propósito del maestro: siento que por estar presente, me vea
yo privado de decir de él todas las perrerías que se me ocurren.

EVARISTA. Vete, Máximo; vete para que podamos hablar mal de ti.

MÁXIMO. Me voy. Despáchense a su gusto las malas lenguas. (_Al
Marqués._) Abur, siempre suyo. (_A Evarista._) Adiós, tía.

EVARISTA. Anda con Dios, hijo.

MARQUÉS (_a Máximo, que sale_). Hasta la noche... si me dejan. (_A
Evarista._) ¡Hombre extraordinario! De fama le admiré; tratándole ahora
y apreciando por mí mismo sus altas prendas, sostengo que no ha nacido
quien pueda igualársele.

EVARISTA. En el terreno científico.

MARQUÉS. Y en todos los terrenos, señora. ¿Pues qué...?

EVARISTA. Cierto que como inteligencia...

MARQUÉS (_con entusiasmo_). Y como corazón. ¿Pues quién hay más noble,
más sincero...?

EVARISTA (_no queriendo empeñarse en una discusión delicada_). Bueno,
Marqués, bueno... (_Variando de conversación._) ¿Con que... decía
usted... que hemos de estar allí a las cinco?

MARQUÉS. En punto. Cuento con ustedes y con Electra.

EVARISTA. No sé si debemos llevarla...

MARQUÉS. ¡Oh! Traigo el encargo especialísimo de gestionar la presencia
de la niña en esta solemnidad. Y ya me di tono de buen diplomático
asegurando que lo conseguiría. Virginia desea conocerla.

DON URBANO. En ese caso...

MARQUÉS. ¿Me prometen ustedes no dejarme mal?

EVARISTA. ¡Oh! Cuente usted con Electra.

MARQUÉS. Tendremos mucha y buena gente. (_Se levanta para retirarse._)

DON URBANO. El acto resultará brillantísimo.

MARQUÉS. Hasta luego, pues. Yo tengo que venir a casa de Otumba. Pasaré
por aquí. (_Óyese la voz de Electra por la izquierda con alegre charla y
risa. Detiénese el Marqués al oírla._)


ESCENA IV

_Los mismos_; ELECTRA.


ELECTRA (_dentro_). Ja, ja... Rica, otro beso... Tonta tú, tonta yo;
pero ya nos entendemos. (_Aparece por la izquierda con una preciosa
muñeca grande, a la que besa y zarandea. Detiénese como avergonzada._)

EVARISTA. Niña, ¿qué haces?

MARQUÉS. No la riña usted.

ELECTRA. _Mademoiselle_ Lulú y yo pasamos el rato contándonos cositas.

DON URBANO (_al Marqués_). Hoy está desatinada.

ELECTRA (_alejándose, habla con la muñeca sigilosamente. Los demás la
observan_). Lulú, ¡qué linda eres!

Pero él es más bonito. ¡Qué feliz será mi amor contigo, y yo con los
dos!

MARQUÉS. ¿Sigue tan juguetona, tan...?

EVARISTA. Desde ayer notamos en ella una tristeza que nos pone en
cuidado.

MARQUÉS. Tristeza, idealidad...

EVARISTA. Y ahora, ya ve usted...

MARQUÉS (_cariñoso, acudiendo a ella_). Electra, niña preciosa...

ELECTRA (_aproximando la cara de la muñeca a la del Marqués_). Vaya,
_Mademoiselle_, no seas huraña: da un besito a este caballero. (_Antes
que el Marqués bese a la muñeca, Electra le da un ligero coscorrón con
la cabeza de la misma._)

MARQUÉS. ¡Ah, pícara! Me pega. (_Acariciando la barbilla de Electra._)
Lulú no se enfadará si digo que su amiguita me gusta más.

EVARISTA. Una y otra tienen el mismo seso.

DON URBANO. ¿Y qué hablas con tu muñeca?

ELECTRA. A ratos le cuento mis penas.

EVARISTA. ¡Penas tú!

ELECTRA. Sí, penas yo. Y cuando nos ve usted tan calladitas, es que
pensamos en cosas pasadas...

MARQUÉS. Le interesa lo pasado. Señal de reflexión.

EVARISTA. ¿Pero qué dices? ¿Cosas pasadas?

ELECTRA. Del tiempo en que nací. (_Con gravedad._) El día en que yo vine
al mundo fue un día muy triste, ¿verdad? ¿Alguno de ustedes se acuerda?

EVARISTA. ¡Pero cuánto disparatas, hija! ¿No te avergüenzas de que el
señor Marqués te vea tan destornillada...?

ELECTRA. Crea usted que los tontos más tontos, y los niños más niños, no
hacen sus simplezas sin alguna razón.

MARQUÉS. Muy bien.

EVARISTA. ¿Y qué razón hay de este juego impropio de tu edad?

ELECTRA (_mirando al Marqués que sonríe a su lado_). Ahora no puedo
decirlo.

MARQUÉS. Eso es decir que me vaya.

EVARISTA. ¡Niña!

MARQUÉS. Si ya me iba. Siento que mis ocupaciones no me dejen tiempo
para recrearme en los donaires de esta criatura. Adiós, Electra; vuelvo
a las cinco para llevármela a usted.

ELECTRA. ¡A mí!

DON URBANO. Sí, hija: vamos a la inauguración de Las Esclavas.[41]

ELECTRA. ¿Yo también?

EVARISTA. Ya puedes irte arreglando.

ELECTRA (_asustada_). Habrá mucha gente. ¡Ay! la gente me causa miedo.
Me gusta la soledad.

MARQUÉS. ¡Si estaremos como en familia...! Vaya, no me detengo más.

EVARISTA. Hasta luego, Marqués.

MARQUÉS (_a Electra_). A las cinco, niña; y que aprendamos la
puntualidad. (_Se va por el fondo con Don Urbano._)


ESCENA V

EVARISTA, ELECTRA.


EVARISTA. Explícame ahora por qué estás tan juguetona y tan dislocada.

ELECTRA. Verá usted, tía: yo tengo una duda, ¿cómo diré? un problema...

EVARISTA. ¡Problemas tú!

ELECTRA. Eso; en plural: problemas... porque no es uno solo.

EVARISTA. ¡Anda con Dios!

ELECTRA. Y trato de que me los resuelva, con una o con pocas palabras...

EVARISTA. ¿Quién?

ELECTRA (_suspirando_). Una persona que no está en este mundo.

EVARISTA. ¡Niña!

ELECTRA. Mi madre... No se asombre usted... Mi madre puede decirme... y
luego aconsejarme... ¿No cree usted que las personas que están en el
otro mundo pueden venir al nuestro? (_Gesto de incredulidad de
Evarista._) ¿Usted no lo cree? Yo sí. Lo creo porque lo he visto. Yo he
visto a mi madre.

EVARISTA. ¡Virgen del Carmen,[42] cómo está esa pobre cabeza!

ELECTRA. Cuando yo era una chiquilla de este tamaño...

EVARISTA. ¿En las Ursulinas de Bayona?[43]

ELECTRA. Sí... mi madre se me aparecía.

EVARISTA. En sueños, naturalmente.

ELECTRA. No, no: estando yo tan despierta como estoy ahora. (_Deja la
muñeca sobre una silla._)

EVARISTA. Electra, mira lo que dices...

ELECTRA. Cuando estaba yo muy triste, muy solita o enferma; cuando
alguien me lastimaba dándome a entender mi desairada situación en el
mundo, venía mi madre a consolarme. Primero la veía borrosa,
desvanecida, confundiéndose con los objetos lejanos, con los próximos.
Avanzaba como una claridad... temblando... así... Luego no temblaba,
tía... era una forma quieta, quieta, una imagen triste; era mi madre: no
podía yo dudarlo. Al principio la veía vestida de gran señora,
elegantísima. Llegó un día en que la vi con el traje monjil. Su rostro
entre las tocas blancas; su cuerpo, cubierto de las estameñas obscuras,
tenían una majestad, una belleza que no puede imaginar quien no la
vio...

EVARISTA. ¡Pobre niña, no delires!...

ELECTRA. Al llegar cerca de mí, alargaba sus brazos como si quisiera
cogerme. Me hablaba con una voz muy dulce, lejana, escondida... no sé
como explicarlo. Yo le preguntaba cosas, y ella me respondía... (_Mayor
incredulidad de Evarista_.) ¿Pero usted no lo cree?

EVARISTA. Sigue, hija, sigue.

ELECTRA. En las Ursulinas[44] tenía yo una muñeca preciosa a quien
llamaba también Lulú; y mire usted que misterio, tía: siempre que andaba
yo por la huerta, al caer la tarde, solita, con mi muñeca en brazos, tan
melancólica yo como ella, mirando mucho al cielo, era segura, infalible,
la visión de mi madre... primero entre los árboles, como figura que
formaban los grupitos de hojas; después... dibujándose con claridad y
avanzando hacia mí por entre los troncos obscuros...

EVARISTA. ¿Y ya mayorcita, cuando vivías en Hendaya...[45] también...?

ELECTRA. Los primeros años nada más. Jugaba yo entonces con muñecas
vivas: los pequeñuelos de mi prima Rosaura, niño y niña, que no se
separaban de mí: me adoraban, y yo a ellos. De noche, en la soledad de
mi alcoba, los niños dormiditos, aquí ellos... yo aquí.

(_Señala el sitio de las dos camas._) Por entre las dos camas pasaba mi
madre, y llegándose a mí...

EVARISTA. ¡Oh! no sigas, por Dios. Me da miedo... Pero esas visiones,
hija, se concluyeron cuando fuiste entrando[46] en edad...

ELECTRA. Cuando dejé de tener a mi lado muñecas y niños. Por eso quiero
yo volverme ahora chiquilla, y me empeño en retroceder a la edad de la
inocencia, con la esperanza de que siendo lo que entonces era, vuelva mi
madre a mí, y hablemos, y me responda a lo que deseo preguntarle... y me
dé consejo...

EVARISTA. ¿Y qué dudas tienes tú para...

ELECTRA (_mirando al suelo_). Dudas... cosas que una no sabe y quiere
saber...

EVARISTA. ¡Qué tontería! ¿Y qué asunto tan grave es ese sobre el cual
necesitas consulta, consejo...?

ELECTRA. ¡Ah! una cosa... (_Vacila: casi está a punto de decirlo._)

EVARISTA. ¿Qué? dímelo.

ELECTRA. Una cosa... (_Con timidez infantil, manoseando la muñeca y sin
atreverse a declarar su secreto._) Una cosa...

EVARISTA (_severa y afectuosa_). Ea, ya es intolerable tanta puerilidad.
(_Le quita la muñeca._) ¡Ay! Electra, niña boba y discreta, eres un
prodigio de inteligencia y gracia, cuando no el modelo de la necedad; tu
alma se la disputan ángeles y demonios. Hay que intervenir, hija; hay
que mediar en esa lucha, dando muchos palos a los demonios, sin reparar
en que puedan caer sobre ti y causarte algún dolor... (_La besa._) Vaya,
formalidad. Necesitas ocuparte en algo, distraer tu imaginación... No
olvides que a las cinco... Vete arreglando ya...

ELECTRA. Sí, tía.

EVARISTA. Tiempo de sobra tienes: tres cuartos de hora.

ELECTRA. No faltaré.

EVARISTA. Y pocas bromas, Electra... ¡Cuidado!... (_Vase por el foro;
lleva la muñeca cogida de un brazo, colgando._)


ESCENA VI

ELECTRA, PATROS.


ELECTRA (_mirando a la muñeca_). ¡Pobre Lulú, cómo cuelga! (_Imitando la
postura de la muñeca, y tentándose el hombro dolorido._) ¡Y cómo duele,
ay! (_Siéntase meditabunda._) ¡Y aquél esperándome...! ¡Qué triste fue
la separación! Lloraba echándome los brazos... yo le prometí volver.

PATROS (_asomándose cautelosa por la izquierda_). Señorita, señorita...

ELECTRA. Entra.

PATROS (_avanzando con precaución_). ¿Hay alguien?

ELECTRA. Estamos solas.

PATROS. No hay ocasión como ésta, señorita. Ahora o nunca.

ELECTRA. ¿Vienes de allá?

PATROS. De allá vengo... Muchos señores que dicen números... millones y
_cuatrollones_...[47] Adentro, nadie.

ELECTRA (_vacilando_). ¿Nos atrevemos?

PATROS. Fuera miedo.

ELECTRA. ¡Virgen del Carmen,[48] protégeme! (_Dirigiéndose a la salida
que da al jardín. Detiénese Electra asustada._) Espera. ¿No será mejor
que salgamos por el otro lado? ¿Estará mi tía asomada a la ventana del
comedor?

PATROS. Podría ser. Demos la vuelta por aquí. (_Por la izquierda._)

ELECTRA. Por aquí. ¡Animo, valor y miedo! (_Salen corriendo por la
izquierda._)


ESCENA VII

DON URBANO, JOSÉ, _que entran por el foro a punto que salen las
muchachas_.


DON URBANO. ¿Quién sale por ahí?

JOSÉ. Es Patros, señor.

DON URBANO. Con que... Cuéntame.

JOSÉ. Ya son cinco los que hacen el oso[49] a la señorita: cinco, vistos
por mí. ¡Sabe Dios los que habrá por bajo cuerda!

DON URBANO. ¿Y qué hacen? ¿Rondan la casa?

JOSÉ. Dos por la mañana, dos por la tarde, y el más chiquitín de sol a
sol.

DON URBANO. ¿Has observado si hay comunicación entre la ventana del
cuarto de Electra y la calle, por medio de cestilla o cuerda telefónica?

JOSÉ. No he visto nada de eso. Pero yo, que los señores, pondría a la
señorita en las habitaciones de allá. (_Por la izquierda._)

DON URBANO. ¿Y alguno de esos mequetrefes suele colarse al jardín?

JOSÉ. ¡No le daría mal estacazo!

DON URBANO. Bien: continúa vigilando. (_Entra Cuesta por el foro._)


ESCENA VIII

DON URBANO; CUESTA _con papeles y cartas_.


DON URBANO. Leonardo, gracias a Dios.

CUESTA. Ya te dije que no vendría por la mañana. (_A José dándole una
carta._) Que certifiquen esto... Pronto. Luego llevaréis más cartas.
(_Vase José._)

DON URBANO (_tomando un papel que le da Cuesta_). ¿Qué es esto?

CUESTA. El resguardo de las cien mil y pico... Fírmame ahora un talón de
sesenta y siete mil...

DON URBANO. Ya: para el envío a Roma.

CUESTA. ¿Y Evarista?

DON URBANO. Vistiéndose.

CUESTA. Ya sé que vais a la inauguración de _La Esclavitud_,[50] y que
lleváis a Electra.

DON URBANO. Por cierto que de esta niña no debemos esperar nada bueno.
Cada día nos va manifestando nuevas extravagancias, nuevas ligerezas...

CUESTA (_con viveza_). Que no significan maldad.

DON URBANO. Lo son como síntoma, fíjate, como síntoma. Por esto
Evarista, que es la misma previsión, ha pensado en someterla a un
régimen sanitario en _San José[51] de la Penitencia_.

CUESTA. Permíteme, querido Urbano, que disienta de vuestras opiniones.
Dirás tú que quien me mete a mí...

DON URBANO. Al contrario... Como buen amigo de la casa, puedes darnos tu
parecer, aconsejarnos...

CUESTA. Eso de arrastrar a la vida claustral a las jovencitas que no han
demostrado una vocación decidida, es muy grave... Y no debéis extrañar
que alguien se oponga...

DON URBANO. ¿Quién?

CUESTA. ¡Qué sé yo! Alguien. Hay en la vida de esa joven un factor
desconocido... El mejor día... podrá suceder... no aseguro yo que
suceda... el mejor día, cuando vosotros tiréis de la cuerda para
encerrar a la niña contra su voluntad, saldrá una voz diciendo: «Alto,
señores de Yuste, alto...»

DON URBANO. Y nosotros responderemos: «Bueno, señor incógnito factor...
Ahí la tiene usted. Nos libra de una tutela enojosa, molestísima.»

CUESTA (_sintiendo gran fatiga, se sienta_). Esto es un decir, Urbano,
un suponer...

DON URBANO. ¿Te sientes mal? ¿Necesitas algo?

CUESTA. No... Este maldito corazón no se lleva bien con la voluntad.

DON URBANO. Descansa, hombre. Por qué no te echas un rato?...

CUESTA. ¿Pero tú sabes lo que tengo que hacer? (_Sacando papeles._) Por
de pronto, dos cartas urgentísimas, que han de salir hoy.

DON URBANO. Escríbelas aquí. (_Escogiendo un sitio en la mesa, y
retirando libros y papeles._)

CUESTA. Sí... Aquí me instalo.

DON URBANO. Yo también estoy atareadísimo. Tengo mil menudencias...

CUESTA. No te ocupes de mí. (_Escribiendo._)

DON URBANO. Perdona, Leonardo. Evarista no tardará en salir.

CUESTA (_sin mirarle_). Hasta luego... (_Vase Don Urbano por el foro._)


ESCENA IX

CUESTA; ELECTRA, PATROS, _que asoman por la puerta de la izquierda, como
reconociendo el terreno_.


ELECTRA. Cuidado, Patros... Por aquí es difícil que podamos pasarlo.

PATROS (_reconociendo a Cuesta, a quien ven de espalda escribiendo_).
¡Don Leonardo!

ELECTRA. Chist... Lo más seguro es dejarle en tu cuarto hasta la noche.
¡Vaya, que tener yo que ir a esa maldita inauguración!

CUESTA (_sintiendo las voces, se vuelve_). ¡Ah! Electra...

ELECTRA. ¿Estorbamos, Don Leonardo?...

CUESTA. No, hija mía. Me hará usted el favor de esperar un poquito...
hasta que yo termine esta carta. Tengo que hablar con usted...

ELECTRA. Aquí estaré, señor. (_Aparte a Patros._) ¡Qué fastidio!
(_Alto._) No veníamos más que a buscar un papel y un lápiz para que
Patros apuntara... (_Coge de la mesa lápiz y papel. Aparte a Patros._)
¡Cuídamele bien, por Dios! ¡Ay, qué monísimo está durmiendo! ¡El
hociquito, y aquellas manos sucias, y aquellas uñitas tan negras, de
andar escarbando la tierra...! ¡Ay, me lo comería!

PATROS. ¡Y el pelito rizado, y las patitas...!

ELECTRA (_con efusión de cariño_). Me vuelvo loca. Que le cuides,
Patros; mira que...

PATROS. Ahora le llevaré dos bollitos.

ELECTRA. No, no: que eso ensucia el estómago... Le llevarás una
sopita...

PATROS. ¿Y cómo llevo eso?

ELECTRA. Es verdad. ¡Ah! Pides para mí una taza de leche.

PATROS. Eso. Y se la doy en cuanto despierte.

ELECTRA. Aquí tienes el papel y el lápiz para que haga sus
garabatitos... Es lo que más le entretiene... Luego, esta noche,
aprovechando una ocasión, le traeremos a mi cuarto y dormirá conmigo.

CUESTA (_cerrando la carta_). Ya he concluido.

ELECTRA. Perdone un momento, Don Leonardo. (_Aparte a Patros._) No te
separes de él... Mucho cuidado. Si Don Leonardo no me entretiene mucho,
antes de vestirme iré a darle un besito.

CUESTA. Patros...

PATROS. Señor...

CUESTA. Que lleven esta carta al correo.

PATROS. Ahora mismo. (_Vase._)


ESCENA X

CUESTA, ELECTRA.


CUESTA (_cogiéndole las manos_). Mujercita juguetona, ven aquí. ¡Qué
dicha tan grande verte!

ELECTRA. ¿Me quiere usted mucho, Don Leonardo? ¡Si viera usted cuánto me
gusta que me quieran!

CUESTA. Lo que más importa, hija mía, es que tengamos formalidad... que
las personas timoratas no hallen nada que censurar... Me han dicho...
creo yo que habrá exageración... me han dicho que hormiguean los
novios...

ELECTRA. ¡Ay, sí! ya casi no acierto a contarlos. Pero yo no quiero más
que a uno.

CUESTA. ¡A uno! ¿Y es...?

ELECTRA. ¡Oh! Mucho quiere usted saber.

CUESTA. ¿Le conozco yo?

ELECTRA. ¡Ya lo creo!

CUESTA. ¿Ha hecho su declaración de una manera decorosa?

ELECTRA. ¡Si no ha hecho declaración!... No me ha dicho nada... todavía.

CUESTA. Tímido es el mocito. ¿Y a eso llama usted novio?

ELECTRA. No debo darle tal nombre.

CUESTA. ¿Y usted le ama, y sabe o sospecha que es correspondida?

ELECTRA. Eso... lo sospecho... No puedo asegurarlo.

CUESTA. ¿Y no podrá decirme... a mí, que...?

ELECTRA. ¡Ay, no!

CUESTA. Por Dios, tenga usted confianza conmigo.

ELECTRA. Ahora no puedo. Tengo que vestirme.

CUESTA. Bueno: ya hablaremos.

ELECTRA (_medrosa, mirando al foro_). ¿Vendrá mi tía?

CUESTA. Vístase usted... y mañana...

ELECTRA. Sí, mañana. Adiós. (_Corre hacia la derecha. Movida de una
repentina idea, da media vuelta._) Antes tengo que... (_Aparte._) No
puedo vencer la tentación. Quiero darle otro besito. (_Vase corriendo
por la izquierda. Cuesta la sigue con la vista. Suspira._)


ESCENA XI

CUESTA, DON URBANO, EVARISTA; _después_ ELECTRA.


CUESTA (_recogiendo sus papeles_). ¡Qué felicidad la mía si pudiese
quererla públicamente!

EVARISTA (_vestida para salir_). Perdone usted el plantón, Leonardo. Ya
me ha dicho éste que preparamos una operación extensa.

DON URBANO (_dando a Cuesta un talón_). Toma.

EVARISTA. No me asombraré de verle a usted entrar con otra carga de
dinero... Dios lo manda. Dios lo recibe... (_Asoma Electra por la puerta
de la izquierda. Al ver a su tía, vacila, no se atreve a pasar.
Arráncase al fin, tratando de escabullirse. Evarista la ve y la
detiene._) ¡Ah, pícara! ¿Pero no te has vestido? ¿Dónde estabas?

ELECTRA. En el cuarto de la plancha. Fui a que Patros me planchara un
peto...

EVARISTA. ¡Y te estás con esa calma! (_Observando que en uno de los
bolsillos del delantal de Electra asoma una carta._) ¿Qué tienes aquí?
(_La coge._)

ELECTRA. Una carta.

CUESTA. ¡Cosas de chicos!

EVARISTA. No puede usted figurarse, amigo Cuesta, lo incomodada que me
tiene esta niña con sus chiquilladas, que no son tan inocentes, no. (_Da
la carta a su marido._) Lee tú.

CUESTA. Veamos.

DON URBANO (_lee_). «Señorita: Tengo para mí que en su rostro
hechicero...»

EVARISTA (_burlándose_). ¡Qué bonito! (_Electra contiene difícilmente la
risa._)

DON URBANO. «Que en su rostro hechicero ha escrito el Supremo Artífice
el problema del... del...» (_Sin entender la palabra siguiente._)

ELECTRA (_apuntando_). «Del cosmos.»

DON URBANO. Eso es: «del cosmos, simbolizando en su luminosa mirada, en
su boca divina, el poderoso agente físico que...»

EVARISTA (_arrebatando la carta_). ¡Qué indecorosas necedades!

DON URBANO (_descubriendo otra carta en el otro bolsillo_). Pues aquí
hay otra. (_La coge._)

CUESTA. ¿A ver, a ver esa?

EVARISTA. Hija, tu cuerpo es un buzón.

CUESTA (_leyendo_). «Despiadada Electra, ¿con qué palabras expresaré mi
desesperación, mi locura, mi frenesí...?»

EVARISTA. Basta... Eso ya no es inocente. (_Incomodada, registrándole
los bolsillos._) Apostaría que hay más.

CUESTA. Evarista, indulgencia.

ELECTRA. Tía, no se enfade usted...

EVARISTA. ¡Que no me enfade! Ya te arreglaré, ya. Corre a vestirte.

DON URBANO (_mirando su reloj_). Casi es la hora.

ELECTRA. En un instante estoy...

EVARISTA. Anda, anda. (_Gozosa de verse libre, corre Electra a su
habitación._)


ESCENA XII

CUESTA, DON URBANO, EVARISTA, PANTOJA.


EVARISTA (_con tristeza y desaliento_). Ya ve usted, Leonardo...

CUESTA. La tranquilidad con que se ha dejado sorprender sus secretos
revela que hay en todo ello poca o ninguna malicia.

EVARISTA. ¡Ay! no opino lo mismo, no, no...

PANTOJA (_por el foro algo sofocado_). Aquí están... y también Cuesta,
para que no pueda uno hablar con libertad...

EVARISTA (_gozosa de verle_). Al fin parece usted... (_Se forman dos
grupos: a la izquierda, Cuesta sentado, Don Urbano en pie; a la derecha,
Pantoja y Evarista sentados._)

PANTOJA. Vengo a contar a usted cosas de la mayor gravedad.

EVARISTA (_asustada_). ¡Ay de mí! Sea lo que Dios quiera.

PANTOJA (_repitiendo la frase con reservas_). Sea lo que Dios quiera...
sí... Pero queramos lo que quiere Dios, y apliquemos nuestra voluntad a
producir el bien, cueste lo que cueste.

EVARISTA. La energía de usted fortifica mi ánimo... Bueno...¿y qué...?

PANTOJA. Hoy en casa de Requesens, han hablado de la chiquilla en los
términos más desvergonzados. Contaban que acosada indecorosamente del
enjambre de novios, se deleita recibiendo y mandando cartitas a todas
horas del día.

EVARISTA. Desgraciadamente, Salvador, las frivolidades de la niña son
tales, que aun queriéndola tanto, no puedo salir a su defensa.

PANTOJA (_angustiado_). Pues oiga usted más, y entérese de que la
malicia humana no tiene límites. Anoche el Marqués de Ronda, en la
tertulia de su casa, delante de Virginia, su santa esposa, y de otras
personas de grandísimo respeto, no cesaba de encomiar las gracias de
Electra en términos harto mundanos, repugnantes.

EVARISTA. Tengamos paciencia, amigo mío...

PANTOJA. Paciencia... sí, paciencia; virtud que vale muy poco si no se
avalora con la resolución. Determinémonos, amiga del alma, a poner a
Electra donde no vea ejemplos de liviandad, ni oiga ninguna palabra con
dejos maliciosos...

EVARISTA. Donde respire el ambiente de la virtud austera...

PANTOJA. Donde no la trastorne el zumbido de los venenosos pretendientes
sin pudor... En la crítica edad de la formación del carácter, debemos
preservarla del mayor peligro, señora, del inmenso peligro...

EVARISTA. ¿Cuál es?

PANTOJA. El hombre. No hay nada más malo que el hombre, el hombre...
cuando no es bueno. Lo sé por mí mismo: he sido mi propio maestro. Mi
desvarío, de que curé con la gracia de Dios, y después mi triste
convalecencia, me enseñaron la medicina de las almas... Déjeme, déjeme
usted... Yo salvaré a la niña... (_Le interrumpe Don Urbano, que pasa al
grupo de la derecha._)

DON URBANO (_dando interés a sus palabras_). ¿Saben lo que me dice
Cuesta? Pues que entre la cáfila de novios hay un preferido. Electra
misma se lo ha confesado.

EVARISTA. ¿Y quién es? (_Pasa de la derecha a la izquierda, quedando a
la derecha Pantoja y Urbano._)

DON URBANO (_a Pantoja_). Esto podría cambiar los términos del problema.

PANTOJA (_malhumorado_). ¿Pero esa preferencia qué significa? ¿Es un
afecto puro, o una pasioncilla inmoderada, febril, de éstas que son el
síntoma más grave de la locura del siglo? (_Muy excitado, alzando el
tono._) Porque hay que saberlo, Urbano, hay que saberlo.

DON URBANO. Lo sabremos...

PANTOJA (_pasando junto a Cuesta_). Y usted, amigo Cuesta, ¿no la
interrogó?...

EVARISTA (_en el centro a Don Urbano_). Tú procura enterarte...

CUESTA (_algo molesto ya, contestando a Pantoja_). Paréceme que
despliegan ustedes un celo extremado y contraproducente.

PANTOJA (_con suavidad que no oculta su altanería_). El celo mío,
queridísimo Leonardo, es lo que debe ser.

CUESTA (_un poco herido_). Yo, como amigo de la familia, creí...

PANTOJA (_llevándose a Don Urbano hacia la derecha_). Cuesta se mete
demasiado en lo que no le importa.

CUESTA (_a Evarista, sin cuidarse de que le oiga Pantoja._) Nuestro buen
Pantoja se introduce con demasiada libertad en el cercado ajeno.

EVARISTA (_sin saber qué explicación darle_). Es que... como amigo
nuestro muy antiguo y leal...

CUESTA. Yo también lo soy.

DON URBANO (_mirando al foro_). Ya está aquí el Marqués.


ESCENA XIII

_Los mismos_; EL MARQUÉS.


MARQUÉS. ¡Cuánto bueno por aquí!

PANTOJA (_aparte_). ¡Cuánto malo llega!

MARQUÉS (_después de saludar a Evarista_). ¿Y Electra?

EVARISTA. En seguida saldrá.

MARQUÉS (_saludando a todos_). No nos sobra tiempo.

DON URBANO. Es la hora. (_Pantoja, impaciente, espera a Electra en la
puerta del cuarto de ésta. Cuesta habla con Don Urbano._)


ESCENA XIV

_Los mismos_; ELECTRA.


PANTOJA (_con alegría, anunciándola_). Ya está aquí. (_Entra Electra por
la derecha, vestida con elegantísima sencillez y distinción._)

MARQUÉS (_gozoso y encomiástico_). ¡Oh, qué elegante!

ELECTRA (_satisfecha, volviéndose para que la vean por todos lados._)
Caballeros, ¿qué tal?

CUESTA. ¡Divina!

MARQUÉS. ¡Ideal!

EVARISTA. Muy bien, hija...

PANTOJA (_displicente por los elogios que tributan a Electra_). ¿Nos
vamos? (_Prepáranse a salir._)


ESCENA XV

_Los mismos_; BALBINA, _que interrumpe bruscamente la escena, entrando
por la izquierda presurosa y sofocada_.


BALBINA. ¡Señora, señora! (_Alarma general._)

TODOS (_menos Electra_). ¿Qué?

BALBINA. ¡Ay, lo que ha hecho la señorita!

ELECTRA (_aparte, dando una patadita_). Me han descubierto.

BALBINA. ¡Jesús, Jesús!... ¡Qué diabluras se le ocurren...! (_Riendo._)
¡Vaya que...! En el nombre del Padre...

EVARISTA (_impaciente_). Acaba...

ELECTRA. Confesaré si me dejan. Ha sido que...

BALBINA. Fue a casa de Don Máximo, y le robó... porque ha sido como un
robo... muy salado, eso sí.

DON URBANO. ¿Pero qué...?

BALBINA. El niño chiquitín. (_Miran todos a Electra, que pronto se
repone del susto, y adopta una actitud serena y grave._)

EVARISTA. ¡Pero, hija...!

PANTOJA. ¡Niña, niña!

BALBINA. Estaba en su casa dormidito. Entraron de puntillas la señorita
y esa loca de Patros... cargaron con él, y acá nos le han traído.

EVARISTA. Es absurdo.

PANTOJA (_disimulando su irritación_). Además, poco decente.

ELECTRA (_con efusión_). Tía, ¡le quiero tanto...! ¡y él a mí!

MARQUÉS (_entusiasmado_). ¡Qué chiquilla!

CUESTA. Merece indulgencia.

EVARISTA. Máximo estará furioso...

BALBINA. José corrió a enterarse. Pronto sabremos...

DON URBANO. ¿Y el crío, dónde está?

BALBINA. En el cuarto de Patros le escondió la señorita con el propósito
de llevárselo por la noche a su cuarto, y tenerle allí consigo. (_Risas
de los caballeros, menos Pantoja, que frunce el ceño_). Despertó el
chiquillo hace poco, y Patros le dio un bizcocho para que se
entretuviera... Yo que lo oigo... acudo allá, y me le veo... ¡Virgen...!
quiero cogerle, él no se deja... tengo que darle azotes...

ELECTRA (_corriendo hacia la izquierda con instintivo impulso_). ¡Alma
mía!

PANTOJA (_quiere detenerla_). No.

EVARISTA (_la coge por un brazo_). Aguarda.

BALBINA (_en la puerta de la izquierda_). Desde aquí se oyen sus
chillidos.

ELECTRA. ¡Pobrecito mío!

EVARISTA. Que le lleven a su casa.

ELECTRA. Nadie le toque... Es mío. (_Forcejeando se desprende de
Evarista y Pantoja, que quieren sujetarla, y con veloz carrera se va por
la izquierda._)


ESCENA XVI

_Los mismos_; JOSÉ.


PANTOJA (_airado, retirándose a la derecha_). ¡Qué falta de juicio, de
dignidad!

JOSÉ (_presuroso, por el jardín_). Señora...

EVARISTA. ¿Qué dice Máximo?

JOSÉ. No sabía nada. Está con unos señores... Cuando se lo conté se echó
a reír... Pues tan tranquilo... Dice que la señorita cuidará de la
criatura.

DON URBANO. ¡Vaya una calma!

EVARISTA (_a José_). Vas a llevarle a su casa. Así aprenderá esa
tontuela...

MARQUÉS. Voto por que se le deje disfrutar de un juguete tan lindo.


ESCENA XVII

_Los mismos_; ELECTRA, _por la izquierda con el niño en brazos. El niño
es de dos años, poco más o menos_.


ELECTRA. ¡Hijo de mi alma!

EVARISTA. Niña, por Dios, déjale y vámonos.

DON URBANO (_dando prisa_). Que llegamos tarde...

CUESTA (_al marqués_). Es un rasgo de maternidad. Yo lo aplaudo.

MARQUÉS. Y yo lo tengo por divino.

EVARISTA (_queriendo quitarle el niño_). Vamos, mujer.

ELECTRA (_con paso muy ligero se aparta de los que quieren quitarle el
chiquillo. Éste se agarra al cuello de Electra_). No: ahora no puedo
dejarlo, no, no.

EVARISTA. Cógelo, Balbina.

ELECTRA. No... que no. (_Pasa de un lado a otro, buscando refugio._)

DON URBANO. Dámele a mí.

ELECTRA. No.

PANTOJA (_imperioso, a José_). Usted, recójale.

ELECTRA. Que no... Es mío.

EVARISTA. ¡Pero, hija, que tenemos que irnos...!

ELECTRA. Váyanse. (_Le molesta el sombrero, que tropieza en la frente
del niño, al besarle; con rápido movimiento se lo quita y lo arroja
lejos. Sigue paseando al niño, huyendo de los que quieren quitárselo._)

EVARISTA. Basta ya. ¿Vienes o no?

ELECTRA(_sin hacer caso, hablando con el pequeñuelo, que le echa los
brazos al cuello y la besa_). Amor mío, duérmete. No temas, hijo... No
te suelto.

EVARISTA. ¿Pero vamos o no?

ELECTRA. Yo no voy... ¿Tienes hambre, sol mío? ¿tienes sed? Ved cómo a
mí se agarra el pobrecito pidiéndome que no le abandone. ¡Egoístas! ¿No
sabéis que no tiene madre?

PANTOJA. Pero alguien tendrá que le cuide...

EVARISTA (_imperiosa, a los criados_). Ea, basta. Llevadle pronto a su
casa.

ELECTRA (_con resolución, sin dejarse quitar el chiquillo_). ¡A casa, a
casa! (_Con paso decidido y sin mirar a nadie, corre hacia el jardín, y
sale. Todos la miran suspensos, sin atreverse a dar un paso hacia
ella._)

PANTOJA. ¡Qué escándalo!

EVARISTA. ¡Qué falta de sentido!

MARQUÉS (_aparte_). Sentido le sobra. Ha encontrado su camino.




ACTO TERCERO

     Laboratorio de Máximo. Al fondo, ocupando gran parte del muro,
     rompimiento con un mamparo de madera en la parte inferior, de
     cristales en la superior, el cual separa la escena de un local
     grande en que hay aparatos para producir energía eléctrica. La
     puerta practicable en el zócalo de este mamparo comunica con la
     calle.

     A la derecha, primer término, un pasadizo que comunica con el
     jardín de García Yuste. En último término, una puerta que comunica
     con las habitaciones privadas de Máximo y con la cocina. Entre la
     puerta y pasadizo un estante de libros.

     A la izquierda, puerta que conduce a la estancia donde trabajan los
     ayudantes. Junto a dicha puerta, un estante con aparatos de física
     y objetos de uso científico.

     En el fondo, a los lados del rompimiento y en el zócalo de madera,
     estanterías con frascos de substancias diversas, y libros. En el
     ángulo de la derecha un aparador pequeño.

     A la izquierda de la escena, la mesa de laboratorio con los objetos
     que en el diálogo se indican. Formando ángulo con ella, la balanza
     de precisión en un soporte de fábrica.

     En el centro, una mesa pequeña para comer. Cuatro sillas.


ESCENA PRIMERA

MÁXIMO, _trabajando en un cálculo, con gran atención en su tarea_;
ELECTRA _en pie ordenando los múltiples objetos que hay sobre la mesa;
libros, cápsulas, tubos de ensayo, etc. Viste con sencillez casera y
lleva delantal blanco._


MÁXIMO. Para mí, Electra, la doble historia que me has contado, esa
supuesta potestad de dos caballeros, es un hecho que carece de valor
positivo. (_Sin levantar la vista del papel._)

ELECTRA (_suspirando_). Dios te oiga.

MÁXIMO. Todo se reduce a dos paternidades platónicas sin ningún efecto
legal... hasta ahora. Lo peor del caso es la autoridad que quiere
tomarse el señor de Pantoja...

ELECTRA. Autoridad que me abruma, que no me deja respirar. Yo te suplico
que no hablemos de ese asunto. Se me amarga la alegría que siento en
esta casa.

MÁXIMO. ¿De veras?

ELECTRA. Sí. Y hay más: me pongo en ese estado singularísimo de mi
cabeza y de mis nervios, que... Ya te conté que en ciertas ocasiones de
mi vida se apodera de mí un deseo intenso de ver la imagen de mi pobre
madre como la veía en mi niñez... Pues en cuanto arrecia la tiranía de
Pantoja, ese anhelo me llena toda el alma, y con él siento la turbación
nerviosa y mental que me anuncia...

MÁXIMO. ¿La visión de tu madre? Chiquilla, eso no es propio de un
espíritu fuerte. Aprende a dominar tu imaginación... Ea, a trabajar. El
ocio es el primer perturbador de nuestra mente.

ELECTRA (_muy animada_). Sigo lo que me habías encargado. (_Coge unos
frascos de substancias minerales, y los lleva a uno de los estantes_.)
Esto a su sitio... Así no pienso en el furor de mi tía cuando sepa...

MÁXIMO (_atento a su trabajo_). ¡Contenta se pondrá! Como si no fuera
bastante la locura de ayer, cuando te llevaste al chiquillo, y al
devolvérmelo te estuviste aquí más de lo regular, hoy, para enmendarla,
te has venido a mi casa, y aquí te estás tan fresca. Da gracias a Dios
por la ausencia de nuestros tíos. Invitados por los de Requesens al
reparto de premios y al almuerzo en Santa Clara,[52] ignoran el saltito
que ha dado la muñeca de su casa a la mía.

ELECTRA. Tú me aconsejaste que me insubordinara.

MÁXIMO. Sí tal: yo he sido el instigador de tu delito, y no me pesa.

ELECTRA. Mi conciencia me dice que en esto no hay nada malo.

MÁXIMO. Estás en la casa y en la compañía de un hombre de bien.

ELECTRA (_siempre en su trabajo, hablando sin abandonar la ocupación_).
Cierto. Y digo más: estando tú abrumado de trabajo, solo, sin
servidumbre, y no teniendo yo nada que hacer, es muy natural que...

MÁXIMO. Que vengas a cuidar de mí y de mis hijos... Si eso no es lógica,
digamos que la lógica ha desaparecido del mundo.

ELECTRA. ¡Pobrecitos niños! Todo el mundo sabe que les adoro: son mi
pasión, mi debilidad... (_Máximo, abstraído en una operación, no se
entera de lo que ella dice._) Y hasta me parece... (_Se acerca a la mesa
llevando unos libros que estaban fuera de su sitio._)

MÁXIMO (_saliendo de su abstracción_). ¿Qué?

ELECTRA. Que su madre no les quería más que yo...

MÁXIMO (_satisfecho del resultado de un cálculo, lee en voz alta una
cifra_). Cero, trescientos diez y ocho... Hazme el favor de alcanzarme
las _Tablas de resistencias_...[53] aquel libro rojo...

ELECTRA (_corriendo al estante de la derecha_). ¿Es esto?

MÁXIMO. Más arriba.

ELECTRA. Ya, ya...¡qué tonta! (_Cogiendo el libro, se le lleva._)

MÁXIMO. Es maravilloso que en tan poco tiempo conozcas mis libros y el
lugar que ocupan.

ELECTRA. No dirás que no lo he puesto todo muy arregladito.

MÁXIMO. ¡Gracias a Dios que veo en mi estudio la limpieza y el orden!

ELECTRA (_muy satisfecha_). ¿Verdad, Máximo, que no soy absolutamente,
absolutamente inútil?

MÁXIMO (_mirándola fijamente_). Nada existe en la creación que no sirva
para algo. ¿Quién te dice a ti que no te crió Dios para grandes fines?
¿Quién te dice que no eres tú...?

ELECTRA (_ansiosa_). ¿Qué?

MÁXIMO. ¿Un alma grande, hermosa, nobilísima, que aún está medio
ahogada... entre el serrín y la estopa de una muñeca?

ELECTRA (_muy gozosa_). ¡Ay, Dios mío, si yo fuera eso...! (_Máximo se
levanta, y en el estante de la izquierda coge unas barras de metal y las
examina._) No me lo digas, que me vuelvo loca de alegría... ¿Puedo
cantar ahora?

MÁXIMO. Sí, chiquilla, sí. (_Tarareando, Electra repite el andante de
una sonata._) La buena música es como espuela de las ideas perezosas que
no afluyen fácilmente; es también como el gancho que saca las que están
muy agarradas al fondo del magín... Canta, hija, canta. (_Continúa
atento a su ocupación._)

ELECTRA (_en el estante del foro_). Sigo arreglando esto. Los metaloides
van a este lado. Bien los conozco por el color de las etiquetas... ¡Cómo
me entretiene este trabajito! Aquí me estaría todo el santo día...

MÁXIMO (_jovial_). ¡Eh, compañera!

ELECTRA (_corriendo a su lado_). ¿Qué manda el _Mágico prodigioso_?[54]

MÁXIMO. No mando todavía: suplico. (_Coge un frasco que contiene un
metal en limaduras o virutas._) Pues la juguetona Electra quiere
trabajar a mi lado, me hará el favor de pesarme treinta gramos de este
metal.

ELECTRA. ¡Oh, sí...!

MÁXIMO. Ayer aprendiste a pesar en la balanza de precisión.

ELECTRA (_gozosa, preparándose_). Sí, sí... dame, déjame. (_Al verter el
metal en la cápsula, admira su belleza._) ¡Qué bonito! ¿Qué es esto?

MÁXIMO. Aluminio. Se parece a ti. Pesa poco...

ELECTRA. ¿Que peso poco?

MÁXIMO. Pero es muy tenaz. (_Mirándole al rostro._) ¿Eres tú muy tenaz?

ELECTRA. En algunas cosas, que me reservo, soy tenaz hasta la barbarie,
y creo que, llegado el caso, lo sería hasta el martirio. (_Sigue pesando
sin interrumpir la operación._)

MÁXIMO. ¿Qué cosas son esas?

ELECTRA. A ti no te importan.

MÁXIMO (_atendiendo al trabajo_). Mejor... En seguidita me pesas setenta
gramos de cobre. (_Presentándole otro frasco._)

ELECTRA. El cobre serás tú... No, no, que es muy feo.

MÁXIMO. Pero muy útil.

ELECTRA. No, no: compárate con el oro, que es el que vale más.

MÁXIMO. Vaya, vaya, no juguemos. Me contagias, Electra; me
desmoralizas...

ELECTRA. Déjame que me recree con las cualidades de este metal bonito,
que es mi semejante. ¡Soy tenaz... no me rompo...! Pues bien puedes
decírselo a Evarista y a Urbano, que en el sermón que me echaron hoy
dijéronme como unas cuarenta veces que soy... frágil... ¡Frágil, chico!

MÁXIMO. No saben lo que dicen.

ELECTRA. Claro: ¡qué saben ellos...!

MÁXIMO. Cuidado, Electra: con la conversación no te me equivoques en el
peso.

ELECTRA. ¡Equivocarme yo! ¡Qué tonto! Tengo yo mucho tino, más de lo que
tú crees.

MÁXIMO. Ya, ya lo voy viendo. (_Dirígese a uno de los estantes en busca
de un crisol._) Pues tu tía se enojará de veras, y nos costará mucho
trabajo convencerla de tu inocencia.

ELECTRA. Dios, que ve los corazones, sabe que en esto no hay ningún mal.
¿Por qué no han de permitirme que esté aquí todo el día, cuidándote,
ayudándote...?

MÁXIMO (_volviendo con el crisol que ha elegido_). Porque eres una
señorita, y las señoritas no pueden permanecer solas en la casa de un
hombre, por muy decente y honrado que éste sea.

ELECTRA. ¡Pues estamos divertidas, como hay Dios, las pobres señoritas!
(_Terminado el peso, presenta las dos porciones de metal en cápsulas de
porcelana._) Ea, ya está.

MÁXIMO (_coge las cápsulas_). ¡Y qué bien! ¡Qué primor, qué limpieza de
manos...! ¡Qué pulso, chiquilla, y qué serenidad en la atención para no
embarullar el trabajo! Estás atinadísima.

ELECTRA. Y sobre todo, contenta. Cuando hay alegría todo se hace bien.

MÁXIMO. Verdad, clarísima verdad. (_Vierte los dos cuerpos en el
crisol._)

ELECTRA. ¿Eso es un crisol?

MÁXIMO. Sí, para fundir estos dos metales.

ELECTRA. Nos fundimos tú y yo... Nos pelearemos en medio del fuego, y...
(_Tararea la sonata._)

MÁXIMO. Hazme el favor de llamar a Mariano.

ELECTRA (_corriendo a la puerta de la izquierda_). ¡Mariano!

MÁXIMO. Que venga también Gil.

ELECTRA. Gil... pronto... Que os llama el maestro. (_Dándoles prisa._)
Vamos...


ESCENA II

ELECTRA, MÁXIMO; MARIANO, GIL: _el primero vestido de operario, con
blusa; el segundo con traje usual, manguitos y la pluma en la oreja_.


GIL (_mostrándole un cálculo_). Este es el valor obtenido.

MÁXIMO (_lee rápidamente la cifra_). 0,158,073... Está equivocado.
(_Seguro de lo que dice y con cierta severidad._) No es posible que para
un diámetro de cable menor de cuatro milímetros obtengamos un circuito
mayor, según tu cálculo. La verdadera distancia debe ser inferior a
doscientos kilómetros.

GIL. Pues no sé... Señor, yo... (_Confuso._)

MÁXIMO. Está mal. Sin duda te has distraído.

ELECTRA. No ponéis la atención debida... una atención serena...

MÁXIMO. Es que mientras hacéis los cálculos, estáis pensando en las
musarañas.

ELECTRA (_riñéndole_). Y hablando de toros, de teatros, de mil
tonterías. Así sale ello.

GIL. Rectificaré las operaciones.

MÁXIMO. Mucho tino, Gil.

ELECTRA. Y sobre todo mucha paciencia, aplicando los cinco sentidos...
De otro modo, no adelantamos nada.

GIL. Voy...

ELECTRA. Y pronto... No descuidarse... ¡Vaya! (_Vase Gil._)

MÁXIMO (_a Mariano, entregándole los metales unidos_). Aquí tienes.

MARIANO. Para fundir...

MÁXIMO. ¿Habéis preparado el horno?

MARIANO. Sí, señor.

MÁXIMO. Ponlo inmediatamente, y en cuanto esté en punto de fusión, me
avisas. Con esta aleación haremos un nuevo ensayo de conductibilidad...
Espero llegar a los doscientos kilómetros con pérdida escasísima.

MARIANO. ¿Haremos el ensayo esta tarde?

MÁXIMO (_atormentado de una idea fija_). Sí... No abandono este
problema. (_A Electra._) Es mi idea fija, que no me deja vivir.

ELECTRA. Idea fija tengo yo también, y por ella vivo. ¡Adelante con
ella!

MÁXIMO (_a Electra_). Adelante. (_A Mariano_.) Adelante siempre.

MARIANO. ¿Manda usted otra cosa?

MÁXIMO. Que actives la fusión.

ELECTRA. Que active usted la fusión, Mariano... que queden los metales
bien juntitos.

MARIANO. Los dos en uno, señorita. (_Vase Mariano llevándose el metal._)

ELECTRA. Dos en uno.

MÁXIMO (_como preparándole otra ocupación_). Ahora, mi graciosa
discípula...

ELECTRA. Perdone usted, señor _mágico_. Tengo que ver si han despertado
los niños.

MÁXIMO. Es verdad. ¿Cuánto hace que comieron?[55]

ELECTRA. Tres cuartos de hora. Deben dormir media hora más. ¿Está bien
dispuesto así?

MÁXIMO. Sí, hija mía. Todo lo que tú determinas, está muy bien.

ELECTRA. ¡Tú mira lo que dices...!

MÁXIMO. Sé lo que digo.

ELECTRA. Que está bien todo lo que yo determino.

MÁXIMO (_mirándola cariñoso_). Todo, todo...

ELECTRA. Que conste... Ea, voy y vuelvo volando. (_Con suma ligereza,
cantando, se va por la puerta de la derecha, hacia el interior de la
casa. A punto que ella sale entra el Operario por el fondo._)


ESCENA III

MÁXIMO, _el_ OPERARIO.


MÁXIMO. ¿Qué hay?

OPERARIO. Señor, hoy ha vuelto ese caballero... el señor Marqués de
Ronda.

MÁXIMO. ¿Y cómo no ha pasado?

OPERARIO. Me preguntó si podría ver a usted... Respondile que tenía
visita... Y él, así como si fuera de casa, sin picardía, dijo: «Ya sé...
la señorita Electra. No me parece bien pasar ahora...» Y se fue.

MÁXIMO (_vivamente_). Lo siento. ¿Por qué no le anunciaste? ¡Pero qué
tonto!

OPERARIO. Dijo que volvería.

MÁXIMO. Pues si vuelve, aunque esté aquí la señorita Electra, y mejor
aun si está, le dejas paso franco.

OPERARIO. Bien, señor. (_Se va por el fondo._)


ESCENA IV

MÁXIMO, ELECTRA.


ELECTRA (_volviendo de lo interior_). Dormiditos están como unos
ángeles. Allá les dejo media hora más reponiendo en el sueño sus
cuerpecitos fatigados.

MÁXIMO. Hija, debemos mirar por nuestros cuerpecitos... o nuestros
corpachones. ¿Comemos?

ELECTRA. Cuando quieras. Todo lo tengo pronto. (_Dirígese al aparador
donde tiene la vajilla, cubiertos, mantel y servilletas, frutero._)

MÁXIMO. Eso me gusta. Todo a punto. Así se llega siempre adonde se
quiere ir.

ELECTRA(_extiende el mantel_). De eso trato... Pero con todo mi tino no
llegaré, ¡ay!

MÁXIMO. Déjame que te ayude a poner la mesa. (_Electra le va dando
platos y cubiertos, el vino, el pan._) Sí llegarás...

ELECTRA. ¿Lo crees tú?

MÁXIMO. Tan cierto como... como que tengo un hambre de cincuenta
caballos.

ELECTRA. Me alegro. Ahora falta que te guste la comida que te han hecho
estas pobres manos.

MÁXIMO. Tráela y veremos.

ELECTRA. Al instante. (_Corre al interior de la casa._)


ESCENA V

MÁXIMO, GIL.


MÁXIMO. ¡Singular caso! Cada palabra, cada gesto, cada acción de esta
preciosa mujercita, en la libertad de que goza, son otros tantos
resplandores que arroja su alma inquieta, noblemente ambiciosa, ávida de
mostrarse en los afectos grandes y en las virtudes superiores. (_Con
ardor._) ¡Bendita sea ella que trae la alegría, la luz, a este
escondrijo de la ciencia, triste, obscuro, y con sus gracias hace de
esta aridez un paraíso! ¡Bendita ella que ha venido a sacar de su
abstracción a este pobre Fausto,[56] envejecido a los treinta y cinco
años, y a decirle: «no se vive sólo de verdades...» (_Le interrumpe Gil
que ha entrado poco antes; se acerca sin ser visto._)

GIL (_satisfecho mostrando el cálculo_). Ya está. Creo haber obtenido la
cifra exacta.

MÁXIMO (_coge el papel y lo mira vagamente sin fijarse_). ¡La
exactitud!... ¿Pero crees tú que se vive sólo de verdades?... Saturada
de ellas, el alma apetece el ensueño, corre hacia él sin saber si va de
lo cierto a lo mentiroso, o del error a la realidad. (_Lee maquinalmente
sin hacerse cargo._) 0,318,73... Mirándolo bien, Gil, nuestras
equivocaciones en el cálculo son disculpables.

GIL. Sí, señor... se distrae uno fácilmente pensando en...

MÁXIMO. En cosas vagas, indeterminadas, risueñas, y los números se
escapan, se van por los aires...

GIL. Y cualquiera los coge. Distraído yo, confundí la cifra de la
potencial con la de la resistencia... Pero ya rectifiqué. Dígame si está
bien...

MÁXIMO (_lee_). 0,318,73... (_Con repentina transición a un gozo
expansivo._) Y si no lo estuviera, Gil; si por refrescar tu mente con
ideas dulces, con imágenes sonrosadas, poéticas, te hubieras equivocado,
¿qué importaba? Nuestra maestra, nuestra tirana, la exactitud, nos lo
perdonaría.

GIL. ¡Ah! señor, esa no perdona. Es muy severa. Nos agobia, nos
esclaviza, no nos deja respirar.

MÁXIMO. Hoy no: hoy es indulgente. La maestra, de ordinario tan adusta,
hoy nos sonríe con rostro placentero. ¿Ves esa cifra?

GIL (_diciéndola de memoria muy satisfecho_). 0,318,73.

MÁXIMO. Pues di que los primeros poetas del mundo, Homero[57] y
Virgilio,[58] Dante,[59] Lope,[60] Calderón,[61] no escribieron jamás
una _estrofa_ tan inspirada y poética como lo es esa para mí, esos
pobres números... Verdad que la armonía, el encanto poético no están en
ellos: están en... Vete... Puedes irte a comer... Déjame, déjanos. (_Le
empuja para que se vaya._) No me conozco: yo también confundo... Lucido
estoy con esta inquietud, con esta pérdida de mi serenidad... Es ella la
que...

(_Desde el punto conveniente de la escena mira al interior._) Allí está
la imaginación, allí el ideal, allí la divina muñeca, entre pucheros...
(_Vuelve al proscenio._) ¡Oh! Electra, tú, juguetona y risueña, ¡cuán
llena de vida y de esperanzas, y la ciencia qué yerta, qué solitaria,
qué vacía!


ESCENA VI

MÁXIMO, ELECTRA.


ELECTRA (_entrando con una cazuela humeante_). Aquí está lo bueno.

MÁXIMO. ¿A ver, a ver qué has hecho? ¡Arroz con menudillos! La traza es
superior. (_Se sienta._)

ELECTRA. Elógialo por adelantado, que está muy bien... Verás. (_Se
sienta._)

MÁXIMO. Se me ha metido en mi casa un angelito cocinero...

ELECTRA. Llámame lo que quieras, Máximo; pero ángel no me llames.

MÁXIMO. Ángel de cocina... (_Ríen ambos._)

ELECTRA. Ni eso. (_Haciéndole el plato._) Te sirvo.

MÁXIMO. No tanto.

ELECTRA. Mira que no hay más. He creído que en estos apuros, vale más
una sola cosa buena que muchas medianas. (_Empiezan a comer._)

MÁXIMO. Acertadísimo... ¿Sabes de qué me río? ¡Si ahora viniera Evarista
y nos viera, comiendo, así, solos...!

ELECTRA. ¡Y cuando supiera que la comida está hecha por mí!...

MÁXIMO. Chica, ¿sabes qué este arroz está muy bien, pero muy bien
hecho...?

ELECTRA. En Hendaya,[62] una señora valenciana fue mi maestra: me dio un
verdadero curso de arroces. Sé hacer lo menos siete clases, todas
riquísimas.

MÁXIMO. Vaya, chiquilla, eres un mundo que se descubre...

ELECTRA. ¿Y quién es mi Colón?[63]

MÁXIMO. No hay Colón. Digo que eres un mundo que se descubre solo...

ELECTRA (_riendo_). Pues por ser yo un mundito chiquito, que se cree
digno de que lo descubran, ¡pobre de mí! determinarán hacerme monja,
para preservarme de los peligros que amenazan a la inocencia.

MÁXIMO (_después de probar el vino, mira la etiqueta_). Vamos, que no
has traído mal vino.

ELECTRA. En tu magnífica bodega, que es como una biblioteca de
riquísimos vinos, he escogido el mejor Burdeos,[64] y un Jerez[65]
superior.

MÁXIMO. Muy bien. No es tonta la bibliotecaria.

ELECTRA. Pues sí. Ya sé lo que me espera: la soledad de un convento...

MÁXIMO. Me temo que sí. De ésta no escapas.

ELECTRA (_asustada_). ¿Cómo?

MÁXIMO (_rectificándose_). Digo, sí: te escapas... te salvaré yo...

ELECTRA. Me has prometido ampararme.

MÁXIMO. Sí, sí... Pues no faltaba más...

ELECTRA (_con gran interés_). Y ¿qué piensas hacer? dímelo...

MÁXIMO. Ya verás... la cosa es grave...

ELECTRA. Hablas con la tía... y...¿qué más?

MÁXIMO. Pues... hablo con la tía...

ELECTRA. ¿Y qué le dices, hombre?

MÁXIMO. Hablo con el tío...

ELECTRA (_impaciente_). Bueno: supongamos que has hablado ya con todos
los tíos del mundo... Después...

MÁXIMO. No te importe el procedimiento. Ten por seguro que te tomaré
bajo mi amparo, y una vez que te ponga en lugar honrado y seguro,
procederé al examen y selección de novios. De esto quiero hablar contigo
ahora mismo.

ELECTRA. ¿Me reñirás?

MÁXIMO. No: ya me has dicho que te hastía el juego de muñecos vivos, o
llámense novios.

ELECTRA. Buscaba en ello la medicina de mi aburrimiento, y a cada toma
me aburría más...

MÁXIMO. ¿Ninguno ha despertado en ti un sentimiento... distinto de las
burlas?

ELECTRA. Ninguno.

MÁXIMO. ¿Todos se te han manifestado por escrito?

ELECTRA. Algunos... por el lenguaje de los ojos, que no siempre sabemos
interpretar. Por eso no los cuento.

MÁXIMO. Sí: hay que incluirlos a todos en el catálogo, lo mismo a los
que tiran de pluma que a los que foguean con miraditas. Y henos aquí[66]
frente al grave asunto que reclama mi opinión y mi consejo. Electra,
debes casarte, y pronto.

ELECTRA (_bajando los ojos, vergonzosa_). ¿Pronto?... Por Dios, ¿qué
prisa tengo?

MÁXIMO. Antes hoy que mañana. Necesitas a tu lado un hombre, un marido.
Tienes alma, temple, instintos y virtudes matrimoniales. Pues bien: en
la caterva de tus pretendientes, forzoso será que elija yo uno, el
mejor, el que por sus cualidades sea digno de ti. Y el colmo de la
felicidad será que mi elección coincida con tu preferencia, porque no
adelantaríamos nada, fíjate bien, si no consiguiera yo llevarte a un
matrimonio de amor.

ELECTRA. (_con suma espontaneidad_). ¡Ay, sí!

MÁXIMO. A la vida tranquila, ejemplar, fecunda, de un hogar dichoso...

ELECTRA. ¡Ay, qué preciosidad! ¿Pero merezco yo eso?

MÁXIMO. Yo creo que sí... Pronto se ha de ver. (_Concluyen de comer el
arroz._)

ELECTRA. ¿Quieres más?

MÁXIMO. No, hija: gracias. He comido muy bien.

ELECTRA (_poniendo el frutero en la mesa_). De postre no te pongo más
que fruta. Sé que te gusta mucho.

MÁXIMO (_cogiendo una hermosa manzana_). Sí, porque esto es la verdad.
No se ve aquí mano del hombre... más que para cogerla.

ELECTRA. Es la obra de Dios. ¡Hermosa, espléndida, sin ningún artificio!

MÁXIMO. Dios hace estas maravillas para que el hombre las coja y se las
coma... Pero no todos tienen la dicha o la suerte de pasar bajo el
árbol... (_Monda una manzana._)

ELECTRA. Sí pasan, sí pasan... pero algunos van tan abstraídos mirando
al suelo, que no ven el hermoso fruto que les dice: «Cógeme, cómeme.» Y
bastaría que por un momento se apartasen de sus afanes, y alzaran los
ojos...

MÁXIMO (_contemplándola_). Como alzar los ojos, yo... ya miro, ya...


ESCENA VII

ELECTRA, MÁXIMO; MARIANO, _por la izquierda_.


MARIANO. Señor...

MÁXIMO. ¿Qué?

MARIANO. ¡Al rojo vivo!

ELECTRA. ¡Ah, la fusión!

MÁXIMO. Cuando esté al blanco incipiente, me avisas.

MARIANO (_a punto de marcharse_). Está bien.

MÁXIMO. Oye. Que nos preparen en la fábrica la batería Bunsen.[67]
Advierte que antes de dar luz necesito la dínamo grande para un ensayo.

MARIANO. Bien. (_Vase por el fondo._)


ESCENA VIII

ELECTRA, MÁXIMO; _después el_ OPERARIO.


ELECTRA (_con tristeza_). Pronto tendrás que ocuparte de la fusión, y
yo...

MÁXIMO. Y tú... naturalmente, volverás a tu casa...

ELECTRA (_suspirando_). ¡Ay! no quiero pensar en la que se armará cuando
yo entre...

MÁXIMO. Tú oyes, callas y esperas...

ELECTRA. ¡Esperar, esperar siempre! (_Concluyen de comer. Electra se
levanta y retira platos._) ¡Ay! si tú no miras por esta pobre huérfana,
pienso que ha de ser muy desgraciada... ¡Es mucho cuento,[68] señor!
Evarista y Pantoja empeñados en que yo he de ser ángel, y yo... vamos,
que no me llama Dios por el camino angelical.

MÁXIMO (_que se ha levantado y parece dispuesto a proseguir sus
trabajos_). No temas. Confía en mí. Yo te reclamaré como protector tuyo,
como maestro...

ELECTRA (_aproximándose a él suplicante_). Pero no tardes. Por la salud
de tus hijos, Máximo, no tardes. Oye lo que se me ocurre: ¿por qué no me
tomas como a uno de tus niños, y me tienes como ellos y con ellos?

MÁXIMO (_con seriedad, muy afectuoso_). ¿Sabes que es una excelente
idea? Hay que pensarlo... Déjame que lo piense.

OPERARIO (_por el foro_). El señor Marqués de Ronda.

ELECTRA (_asustada_). ¡Oh! debo marcharme...

MÁXIMO. No, hija: si es nuestro amigo, nuestro mejor amigo... Ya
verás... (_Al Operario._) Que pase. (_Vase el Operario_.)

ELECTRA. Pensará tal vez...

MÁXIMO. No pensará nada malo. ¿Has hecho café?

ELECTRA. Iba a colarlo ahora... un café riquísimo... Sé hacerlo a
maravilla.

MÁXIMO. Tráelo... Convidamos al Marqués.

ELECTRA. Bueno, bueno. Pues tú lo mandas... Voy por el café. (_Vase
gozosa, con paso ligero._)


ESCENA IX

MÁXIMO, _el_ MARQUÉS, ELECTRA; _al fin de la escena_ MARIANO.


MÁXIMO. Adelante, Marqués.

MARQUÉS. Ilustre, simpático amigo. (_Desconsolado, mirando a todos
lados._) ¿Y Electra?

MÁXIMO. En la cocina.

MARQUÉS. ¡En la cocina!

MÁXIMO. Volverá al instante. Hemos comido, y ahora tomaremos café.

MARQUÉS. ¡Han comido! (_Observando la mesa._)

MÁXIMO. Un arroz delicioso, hecho por ella.

MARQUÉS. ¡Bendita sea mil veces! (_Muy desconsolado._) ¡Pero, hombre!
¡No haberme convidado! Vamos, no se lo perdono a usted.

MÁXIMO. ¡Si esto ha sido una improvisación! ¿Por qué no pasó usted
antes, cuando estuvo en la fábrica...?

MARQUÉS. Es verdad... Mía es la culpa.

MÁXIMO. Tomaremos café. Y perdone, querido Marqués, que le reciba y le
obsequie en esta pobreza estudiantil.

MARQUÉS. Ya lo he dicho: no acabo de comprender que usted, hombre
acaudalado, teniendo arriba tan magníficas habitaciones...

MÁXIMO. Es muy sencillo... La ciencia y el hábito del estudio me
recluyen en esta madriguera. He puesto a mis hijos en los aposentos
bajos para tenerlos cerca de mí, y aquí vivo, como un ermitaño.

MARQUÉS. Sin acordarse de que es rico...

MÁXIMO. Mi opulencia es la sencillez, mi lujo la sobriedad, mi reposo el
trabajo, y así he de vivir mientras esté solo.

MARQUÉS. La soledad toca a su fin. Hay que determinarse. En fin, mi
querido amigo, vengo a prevenir a usted... (_Entra Electra con el
café._) ¡Oh, la encantadora divinidad casera!

ELECTRA (_avanza cuidadosa con la bandeja en que trae el servicio,
temiendo que se le caiga alguna pieza._) Por Dios, Marqués, no me riña.

MARQUÉS. ¡Reñir yo!

ELECTRA. Ni me haga reír. Temo hacer un destrozo.

¡Cuidado! (_El Marqués toma de sus manos la bandeja._)

MARQUÉS. Aquí estoy yo para impedir cualquier catástrofe. (_Pone todo en
la mesa._) No tengo porque reñir, hija mía. En otra parte[69] me
asustaría esta libertad. En la morada de la honradez laboriosa, de la
caballerosidad más exquisita, no me causa temor.

MÁXIMO. Gracias, señor Marqués. (_Les sirve el café._)

MARQUÉS. No lo aprecian del mismo modo los señores de enfrente... La
noticia de lo que aquí pasa ha llegado al Asilo de Santa Clara,[70]
fundación de María Requesens. Confusión y alarma de los García Yuste.
Allá está reunido todo el Cónclave.[71]

ELECTRA. ¡Dios tenga piedad de mí!

MARQUÉS. Hija mía, calma.

MÁXIMO. Tú déjate, déjanos a nosotros.

MARQUÉS. Por mi parte, para todas las contingencias que pueda traer esta
travesurilla, tienen ustedes en mí un amigo incondicional, un defensor
valiente.

ELECTRA (_cariñosa_). ¡Oh, Marqués, qué bueno es usted!

MÁXIMO. ¡Qué bueno!

ELECTRA. ¿Y qué tienen que decir de mi café?

MARQUÉS. Que es digno de Júpiter,[72] el papá de los Dioses. En el
Olimpo[73] no lo sirvieron nunca mejor. ¡Benditas las manos que lo han
hecho! Conceda Dios a mi vejez el consuelo de repetir estas dulces
sobremesas entre las dos personas... (_Muy cariñoso, tocando las manos
de uno y otra._) entre los dos amigos que ahora me escuchan, me atienden
y me agasajan.

ELECTRA. ¡Oh, qué hermosa esperanza!

MARQUÉS. Me voy a permitir, querido Máximo, emplear con usted un signo
de confianza. No lo lleve usted a mal... Mis canas me autorizan...

MÁXIMO. Lo adivino, Marqués.

MARQUÉS. Desde este momento queda establecida la siguiente reforma...
social. Le tuteo a usted, es decir, a ti.

MÁXIMO. Lo considero como una gran honra.

ELECTRA. ¿Y a mí por qué no?

MARQUÉS. (_a Máximo_). ¿Qué te parece? ¿También a ella?...

MÁXIMO. Sí, sí... bajo mi responsabilidad.

ELECTRA (_aplaudiendo_). Bravo, bravo.

MARQUÉS (_muy satisfecho_). Bien, amigos míos: correspondo a vuestra
confianza participándoos que el Cónclave prepara contra vosotros
resoluciones de una severidad inaudita.

ELECTRA. Dios mío, ¿por qué?

MARQUÉS. Los señores de García Yuste, muy santos y muy buenos... Dios
les conserve... se han lanzado a la navegación por lo infinito, y
queriendo subir, subir muy alto, han arrojado el lastre, que es la
lógica terrestre. (_Máximo hace signos de asentimiento._)

ELECTRA. No entiendo...

MARQUÉS. Ese lastre, ese plomo, la lógica terrestre, la lógica humana,
lo recogemos nosotros.

MÁXIMO (_riendo_). Está bien, muy bien.

ELECTRA (_aplaudiendo sin entenderlo_). Lastre, plomo recogido... lógica
humana... Muy bien.

MARQUÉS. Dueños de esa fuerza, la santa lógica, es urgente que nos
preparemos para desbaratar los planes del enemigo. Primera determinación
nuestra: (_a Electra_) que vuelvas a tu casa... No te asustes. No irás
sola.

ELECTRA. ¡Ay! respiro.

MARQUÉS. Iremos contigo los dos profesores de lógica terrestre que
estamos aquí.

ELECTRA (_gozosa_). ¡Dios mío, qué felicidad! Yo entre los dos,
conducida por la pareja de la Guardia civil.[74]

MÁXIMO (_al Marqués_). ¿No le parece a usted que debemos ir de día, para
que se vea con qué arrogancia desafían estos criminales la plena luz?

MARQUÉS. ¡Oh, no! Opino que vayamos después de anochecido para que se
vea que nuestra honradez no teme la obscuridad.

MÁXIMO. ¡Excelente idea! De noche.

ELECTRA. De noche.

MARIANO (_asomándose a la puerta de la izquierda_). ¡Señor, al blanco
incipiente!

ELECTRA (_con alegría infantil_). ¡La fusión! (_Dice esto con alegría
inconsciente._)

MÁXIMO (_a Mariano_). No puedo ahora. Avísame en el punto del blanco
resplandeciente. (_Vase Mariano._)

MARQUÉS (_con solemnidad, tomando una copa_). Permitidme, amigos del
alma, que brinde por la feliz unión, por el perfecto himeneo de esos
benditos metales.

MÁXIMO (_con entusiasmo, alzando la copa_). Brindo por nuestro primer
metalúrgico, el noble Marqués de Ronda.

ELECTRA (_con emoción muy viva, brindando_). ¡Por el grande y cariñoso
amigo! (_Aparece Pantoja por la derecha, viniendo del jardín. Permanece
en la puerta contemplando con frío estupor la escena._)


ESCENA X

MÁXIMO, ELECTRA, _el_ MARQUÉS, PANTOJA.


MARQUÉS. ¡El enemigo!

ELECTRA (_aterrada_). ¡Don Salvador! ¡El Señor sea conmigo!

MÁXIMO. Adelante, señor de Pantoja. (_Pantoja avanza silencioso, con
lentitud._) ¿A qué debo el honor...?

PANTOJA. Anticipándome a mis buenos amigos, Urbano y Evarista, que
pronto volverán a su casa, aquí estoy dispuesto a cumplir el deber de
ellos y el mío.

MÁXIMO. ¡El deber de ellos... usted...!

MARQUÉS. Viene a sorprendernos, con aires de polizonte.

MÁXIMO. En nosotros ve sin duda criminales empedernidos.

PANTOJA. No veo nada: no quiero ver más que a Electra, por quien vengo;
a Electra, que no debe estar aquí, y que ahora se retirará conmigo, y
conmigo llorará su error. (_Coge la mano de Electra, que está como
insensible, inmovilizada por el miedo._) Ven.

MÁXIMO. Perdone usted. (_Sereno y grave, se acerca a Pantoja._) Con todo
el respeto que a usted debo, señor de Pantoja, le suplico que deje en
libertad esa mano. Antes de cogerla debió usted hablar conmigo, que soy
el dueño de esta casa, y el responsable de todo lo que en ella ocurre,
de lo que usted ve... de lo que no quiere ver.

PANTOJA (_después de una corta vacilación, suelta la mano de Electra_).
Bien: por el momento suelto la mano de la pobre criatura descarriada, o
traída aquí con engaño, y hablo contigo... a quien sólo quisiera decir
muy pocas palabras: «Vengo por Electra. Dame lo que no es tuyo, lo que
jamás será tuyo.»

MÁXIMO. Electra es libre: ni yo la he traído aquí contra su voluntad, ni
contra su voluntad se la llevará usted.

MARQUÉS. Que nos indique siquiera en qué funda su autoridad.

PANTOJA. Yo no necesito decir a ustedes el fundamento de mi autoridad.
¿A qué tomarme ese trabajo, si estoy seguro de que ella, la niña
graciosa... y ciega, no ha de negarme la obediencia que le pido?
Electra, hija del alma, ¿no basta una palabra mía, una mirada, para
separarte de estos hombres y traerte a los brazos de quien ha cifrado en
ti los amores más puros, de quien no vive ni quiere vivir más que para
ti? (_Rígida y mirando al suelo, Electra calla._)

MÁXIMO. No basta, no, esa palabra de usted.

MARQUÉS. No parece convencida, señor mío.

MÁXIMO. Permítame usted que la interrogue yo. Electra, adorada niña,
responde: ¿tu corazón y tu conciencia te dicen que entre todos los
hombres que conoces, los que aquí ves y otros que no están presentes,
sólo a ese, sólo a ese sujeto respetable debes obediencia y amor?

MARQUÉS. Habla con tu corazón, hija; con tu conciencia.

MÁXIMO. Y si él te ordena que le sigas, y nosotros que permanezcas aquí,
¿qué harás con libre voluntad?

ELECTRA (_después de una penosa lucha_). Estar aquí.

MARQUÉS. ¿Lo ve usted?

PANTOJA. Está fascinada... No es dueña de sí.

MÁXIMO. No insistirá usted.

MARQUÉS. Se declarará vencido.

PANTOJA (_con fría tenacidad_). Yo no me creo vencido. La razón siempre
está victoriosa, y yo me estimaría indigno de poseer la que Dios me ha
dado y guardo aquí, si no la pusiera continuamente por encima[75] de
todos los errores y de todos los extravíos. No, no cedo. Máximo, los
metales que arden en tus hornos son menos duros que yo. Tus máquinas
potentes son artificios de caña si las comparas con mi voluntad. Electra
me pertenece: basta que yo lo diga.

ELECTRA (_aparte_). ¡Qué terror siento!

MÁXIMO. Si quiere usted asegurarse del poder de su voluntad, pruébela
contra la mía.

PANTOJA. No necesito probarla ni contigo ni con nadie, sino hacer lo que
debo.

MÁXIMO. El deber, esa es mi fuerza.

PANTOJA. Un deber con móviles terrenos y fines accidentales. El deber
mío se mueve por una conciencia tan fuerte y dura como los ejes del
Universo, y mis fines están tan altos que tú no los ves, ni podrás
verlos nunca.

MÁXIMO. Súbase usted tan alto como quiera. A lo más alto iré yo para
decirle que no le temo, ni Electra tampoco.

PANTOJA. Caprichudo es el hombre.

MÁXIMO. Para que hable usted de metales duros.

MARQUÉS. Electra volverá a su casa con nosotros...

MÁXIMO. Conmigo, y esto bastará para que sus tíos le perdonen su
travesura.

PANTOJA. Sus tíos no la perdonarán ni la recibirán mejor viéndola entrar
contigo, porque sus tíos no pueden renegar de sus sentimientos, de sus
convicciones firmísimas. (_Exaltándose._) Yo estoy en el mundo para que
Electra no se pierda, y no se perderá. Así lo quiere la divina voluntad,
de la que es reflejo este querer mío, que os parece brutalidad
caprichosa, porque no entendéis, no, de las grandes empresas del
espíritu, pobres ciegos, pobres locos...

ELECTRA (_consternada_). Don Salvador, por la Virgen, no se enfade
usted. Yo no soy mala... Máximo es bueno... Usted lo sabe... los tíos lo
saben... ¡Que no debí venir aquí sola...! Bueno... Volveré a casa.
Máximo y el Marqués irán conmigo, y los tíos me perdonarán. (_A Máximo y
al Marqués._) ¿Verdad que me perdonarán?... (_A Pantoja._) ¿Por qué
quiere usted mal[76] a Máximo, que no le ha hecho ningún daño? ¿Verdad
que no?[77] ¿Qué razón hay de esa ojeriza?...

MÁXIMO. No es ojeriza: es odio recóndito, inextinguible.

PANTOJA. Odiarte no. Mis creencias me prohíben el odio. Cierto que entre
nosotros, por causa de tus ideas insanas, hay cierta incompatibilidad...
Además, tu padre, Lázaro Yuste, y yo, ¡ay dolor! tuvimos desavenencias
profundas, de las que más vale no hablar ahora. Pero a ti no te
aborrezco, Máximo... Más bien te estimo. (_Cambiando el tono austero e
iracundo por otro más suave, conciliador._) Dejo a un lado la severidad
con que al principio te hablé, y forzando un tanto mi carácter... te
suplico que permitas a Electra partir conmigo.

MÁXIMO (_inflexible_). No puedo acceder a su ruego.

PANTOJA (_violentándose más_). Por segunda vez, Máximo, olvidando todo
resentimiento, casi, casi deseando tu amistad, te lo suplico... Déjala.

MÁXIMO. Imposible.

PANTOJA (_devorando su humillación_). Bien, bien... Me lo has negado por
segunda vez... No tengo más que dos mejillas.[78] Si tres tuviera para
recibir de tu mano tres bofetadas, por tercera vez te pediría lo mismo.
(_Con gravedad y rigidez, sin ninguna inflexión de ternura_.) Adiós,
Electra... Máximo, Marqués, adiós.

ELECTRA (_en voz baja a Máximo_). Por Dios, Máximo, transige un poco...

MÁXIMO (_redondamente_). No.

ELECTRA. ¿No dijisteis que me llevaríais tú y el Marqués? Vámonos todos
juntos. (_Esta frase es oída por Pantoja en su marcha lenta hacia la
salida. Detiénese_.)

MÁXIMO (_con energía_). No... Él ha de irse primero. Cuando a nosotros
nos acomode, y sin la salvaguardia de nadie, iremos.

PANTOJA (_fríamente, ya en la puerta_). ¿Y a qué vas tú? ¿A empeorar la
situación de la pobre niña?

MÁXIMO. Voy... a lo que voy.

PANTOJA. ¿No puedo saberlo?

MÁXIMO. No es preciso.

PANTOJA. No he pretendido que me reveles tus intenciones. ¿Para qué, si
las conozco? (_Da algunos pasos hacia el centro de la escena clavando la
mirada en Máximo._) No me fío de la expresión de tus ojos. Penetro en el
doble fondo de tu mente: allí veo lo que piensas... No te interrogué por
saber tu intención, que ya sabía, sino por oírte las bonitas promesas
con que la encubres... En ti no mora la verdad; en ti no mora el bien,
no, no... no... (_Vase despacio repitiendo las últimas palabras._)


ESCENA XI

ELECTRA, MÁXIMO, _el_ MARQUÉS, MARIANO


ELECTRA (_aterrada_). Se fue... ¿Volverá?

MARQUÉS. ¡Qué hombre! (_Principia a obscurecer_.)

MÁXIMO. Más que hombre es una montaña que quiere desplomarse sobre
nosotros y aplastarnos.

MARQUÉS. Pero no caerá... Es un monte imaginario inofensivo.

ELECTRA (_consternada, buscando refugio junto a Máximo_). Ampárame,
Máximo. Quítame este terror.

MÁXIMO. Nada temas. Ven a mí. (_Le coge las manos_.)

MARQUÉS. Ya obscurece. Debemos irnos ya.

ELECTRA. Vamos... (_Incrédula y medrosa_.) Pero de veras, ¿voy contigo?

MÁXIMO. Unidos en este acto, como lo estaremos toda la vida...

ELECTRA. ¿Contigo siempre? (_Aumenta la obscuridad_.)

MARIANO (_en la puerta de la izquierda_). ¡Señor, el blanco
deslumbrante!

MARQUÉS (_a Mariano_). La fusión está hecha. Apaga los hornos.

MÁXIMO (_con gran efusión, besándole las manos_). Alma luminosa, corazón
grande, contigo siempre... Voy a decir a nuestros tíos que te reclamo,
que te hago mía, que serás mi compañera y la madrecita de mis hijos.

ELECTRA (_acongojada, como si la alegría la trastornase_). No me
engañes... ¿Viviré con tus niños, seré entre ellos la niña mayor... seré
tu mujer?

MÁXIMO (_con fuerte voz_). Sí, si. (_Iluminada la sala del fondo,
resplandece con viva claridad toda la escena._)

MARQUÉS. Vámonos... Ya viene la noche.

ELECTRA. Es el día... ¡Día eterno para mí! (_Máximo la enlaza por la
cintura y salen. El Marqués tras ellos._)




ACTO CUARTO

     Jardín del palacio de García Yuste. A la derecha la entrada al
     palacio, con escalera de pocos peldaños. A la izquierda, haciendo
     juego[79] con la entrada, un cuerpo de arquitectura grutesca,
     decorado con bajo-relieves: al pie de esta construcción un banco de
     piedra en ángulo, de traza elegante. Jarrones o plantas exóticas en
     tibores decoran esta terraza con piso de mosaico, entre el edificio
     y el suelo enarenado del jardín.

     En segundo término y en el fondo, el jardín, con grandes árboles y
     macizos de flores. Del centro parten tres paseos en curvas. El de
     la izquierda conduce a la calle. Sillas de hierro. Es de día.


ESCENA PRIMERA

ELECTRA, PATROS, _con una cesta de flores que acaban de coger_.


ELECTRA (_sacando del bolsillo una carta_). Déjame aquí las flores y
toma la carta.

PATROS (_deja las flores_). Y van tres hoy.

ELECTRA (_escogiendo las flores pequeñas, forma con ellas tres
ramitos_). No caben en el tiempo las infinitas cosas que Máximo y yo
tenemos que decirnos.

PATROS. Bendito sea Dios, que de la noche a la mañana ha dado tanta
felicidad a la señorita.

ELECTRA. Anoche pidió mi mano. Hoy decidirán mis tíos la fecha de
nuestra boda.

PATROS. Y entre tanto, carta va, carta viene.

ELECTRA. En estas horas de impaciencia febril, Máximo y yo no podemos
privarnos de la comunicación escrita. En mi carta de las ocho y quince
le decía cosas muy serias; en la de las nueve y veinticinco le decía que
no se descuide en dar a Lolín la cucharadita de jarabe cada dos horas, y
en ésta que ahora llevas le advierto que mi tía está en misa, que aún
tardará en venir. Tienen que hablar... naturalmente...

PATROS. Ya... Hasta las once no volverá de misa la señora...

ELECTRA. Y a las once iré yo con el tío. (_Atando los tres ramitos_).
Ea, ya están. Éste para él, y éstos para los nenes. A cada uno el suyo
para que no se peleen... (_Disponiéndose a componer el ramo grande._)
Ahora el ramo para la Virgen de los Dolores...[80] Vete y vuelve pronto
para que me ayudes... Espérate por la contestación, que aunque sólo sea
de dos palabras me colmará de alegría.

PATROS. Voy volando. (_Vase corriendo por el foro._)

ELECTRA (_eligiendo las flores más bonitas para formar el ramo_). Hoy,
Virgen mía, mi ofrenda será mayor: debiera ser tan grande que dejara sin
una flor el jardín de mis tíos; quisiera poner hoy ante tu imagen todas
las cosas bonitas que hay en la Naturaleza, las rosas, las estrellas,
los corazones que saben amar... ¡Oh, Virgen santa, consuelo y esperanza
nuestra, no me abandones, llévame al bien que te he pedido, al que me
prometiste anoche, hablándome con la expresión de tus divinos ojos,
cuando yo con mis lágrimas te decía mi ansiedad, mi gratitud...!

PATROS (_presurosa por el fondo_). No traigo carta; pero sí un recadito
que vale más.

ELECTRA. ¿Qué?...¿Sale?

PATROS. Ahora mismo, en cuanto se vayan unos señores que ya estaban
despidiéndose... Que le espere usted aquí, y hablarán un ratito... Tiene
que ir a una conferencia telefónica.

ELECTRA (_mirando al fondo_). ¿Vendrá ya? (_Siente pasos._) Me parece...

PATROS. Ya viene.

ELECTRA (_dándole el ramo_). Toma... Para la Virgen.

PATROS. Ya, ya.

ELECTRA (_deteniéndola_). Pero no se lo pongas a la Virgen del
oratorio... Cuidado, Patros... A la del oratorio no, sino a la mía, a la
que tengo en la cabecera de mi cama. Por Dios, no te equivoques.

PATROS. ¡Ah, no...! ya sé... (_Entra corriendo en la casa._)


ESCENA II

ELECTRA, MÁXIMO; _después el_ MARQUÉS.


MÁXIMO (_a distancia, abriendo un poco los brazos_). ¡Niña!

ELECTRA (_lo mismo_). ¡Maestro!

MÁXIMO. Estamos avergonzados... No sabemos qué decirnos.

ELECTRA. Avergonzadísimos. Empieza tú.

MÁXIMO. Tú... Para que se te quite la vergüenza, dime una gran mentira:
que no me quieres.

ELECTRA. Dime tú primero una gran verdad.

MÁXIMO. Que te adoro. (_Se aproximan._)

ELECTRA. ¡Falso, traidor! Toma esta rosa que he cogido para ti. Es
pequeñita y modesta. Así quisiera ser siempre para ti tu chiquilla. (_Se
la pone en el ojal._)

MÁXIMO (_con admiración_). ¡Corazón grande, inteligencia superior!

ELECTRA. Aumenta corazón y rebaja inteligencia.

MÁXIMO. No rebajo nada.

ELECTRA. ¿Sabes? Quisiera yo ser muy bruta, muy cerril, para llegar a ti
en la mayor ignorancia, y que pudieras tú enseñarme las primeras ideas.
No quiero tener nada que no sea tuyo.

MÁXIMO. Ideas hermosas y sentimientos nobles te sobran. Dios te ha
dotado generosamente colmándote de preciosidades, y ahora te pone en mis
manos para que este obrero cachazudo te perfile, te remate, te
pulimente.

ELECTRA. Te vas a lucir, maestro: yo te digo que te lucirás.

MÁXIMO. Haré una mujer buena, juiciosa, amante... ¡Vaya si me luciré!
(_Mira su reloj._)

ELECTRA. No te detengas por mí. Miremos ante todo a las obligaciones.
¿Tardarás mucho?

MÁXIMO. No creo... Estaré aquí cuando Evarista vuelva de misa.

ELECTRA. ¿Y nuestro Marqués ha venido, como nos prometió?

MÁXIMO. En casa le dejo, escribiendo una carta para su notario.
¡Incomparable amigo!... ¡Ah! ¿no sabes? Anoche, cuando volvimos a casa,
le referí tu novela paterna... la novela de dos capítulos.[81] Está el
hombre indignado... pero en ello vamos ganando, que así le tenemos a
nuestra completa devoción, y con más alma y cariño nos defiende.

ELECTRA (_sorprendida_). ¿Pero necesitamos defensa todavía?

MÁXIMO. En lo esencial, claro es que no... ¿Pero quién te asegura que
los rivales de nuestro amigo no nos molestarán con dificultades, con
entorpecimientos de un orden secundario?

ELECTRA (_tranquilizándose_). De eso nos reiríamos.

MÁXIMO. Pero riéndonos... debemos prevenir...

MARQUÉS (_presuroso por el foro_). ¿Aquí todavía?

MÁXIMO. Marqués, en sus manos encomiendo mi alma.

MARQUÉS (_riñéndole cariñoso_). ¡Que llegas tarde!

MÁXIMO. Ya me voy. Hasta muy luego.[82]

ELECTRA (_viéndole salir_). Corre... Ven pronto.


ESCENA III

ELECTRA, _el_ MARQUÉS.


MARQUÉS. Bien por el galán científico... ¡Y qué admirable hallazgo para
ti! Tu amor juvenil necesita un amor viudo, tu imaginación lozana una
razón fría. Al lado de este hombre, será mi niña una gran mujer.

ELECTRA. Seré lo que él quiera hacer de mí. (_Con gran curiosidad._)
Dígame, Marqués, ¿trató usted a la pobrecita mujer de Máximo? No
extrañará usted mi curiosidad... Es muy natural que desee conocer la
vida anterior del hombre que amo.

MARQUÉS. No la traté... la vi en compañía de Máximo una, dos veces. Era
vascongada,[83] desapacible, vulgar, poco inteligente; buena esposa, eso
sí.[84] Pero no debió de ser aquel matrimonio un modelo de felicidades.

ELECTRA. A los padres de Máximo sí les conoció usted.

MARQUÉS. A la madre no la vi nunca: era francesa, señora de gran mérito.
Mi mujer fue su amiga. A Lázaro Yuste sí le traté, aunque no con
intimidad, en España y en Francia, allá por el 68...[85] Hombre muy
inteligente y afortunado en el negocio de minas, y con no poca suerte
también, según decían, en las campañas amorosas. Era hombre de historia.

ELECTRA. En eso no se parece a su hijo, que es la misma corrección.

MARQUÉS. Bien puedes decir que te ha tocado el lote de marido más
valioso y completo: cerebro de gigante, corazón de niño. Por tenerlo
todo, hasta es poseedor de una buena fortuna: lo que le dejó su padre, y
la reciente herencia de sus tíos franceses. ¿Qué más quieres? Pide por
esa boca, y verás como Dios te dice: «Niña, no hay más.»

ELECTRA (_suspirando fuerte_). ¡Ay!... Y ahora dígame, señor Marqués de
mi alma: ¿puedo estar tranquila?

MARQUÉS. Absolutamente.

ELECTRA. ¿Y nada debo temer de las dos personas que...? Ya sabe usted
que se creen con autoridad...

MARQUÉS. Algo podrán molestarnos quizás... Pero ya les bajaremos los
humos.[86]

ELECTRA. ¿El señor de Cuesta...?

MARQUÉS. Es el de menos cuidado. Hoy he hablado con él, y espero que
acabe por apoyarnos resueltamente.

ELECTRA. ¿El señor de Pantoja...?

MARQUÉS. Ése rezongará, nos dará cuantas jaquecas pueda, si se las
consentimos; tocará la trompa bíblica para meternos miedo; pero no le
hagas caso.[87]

ELECTRA. ¿De veras?

MARQUÉS. No puede nada, nada absolutamente.

ELECTRA. Y si me le encuentro por ahí, ¿no tengo por qué asustarme?

MARQUÉS. Como te asustaría un moscardón con su zumbido mareante, que va
y viene, gira y torna...

ELECTRA. Oh, qué alivio para mi pobre espíritu! (_Con entusiasmo
cariñoso._) Señor Marqués de Ronda, Dios le bendiga.

MARQUÉS (_muy afectuoso_). ¡Pobre niña mía! Dios será contigo.


ESCENA IV

_Los mismos_; DON URBANO, _que viene de la casa, con sombrero_.


DON URBANO. Marqués, Dios le guarde.

MARQUÉS. ¿Puedo hablar con usted, querido Urbano?

DON URBANO. ¿Será lo mismo después de misa? (_A Electra._) Pero,
chiquilla, ¿estás con esa calma? Ya tocan.

ELECTRA. No tengo más que ponerme el sombrero. Medio minuto, tío.
(_Entra corriendo en la casa._)

MARQUÉS. Fijaremos la fecha de la boda, y se extenderá en regla el acta
de consentimiento.

DON URBANO. Mejor será que trate usted ese asunto con Evarista.

MARQUÉS. Pero, amigo mío, ha llegado la ocasión de que usted haga
frente[88] a ciertas ingerencias que anulan la autoridad del jefe de la
familia.

DON URBANO. Querido Marqués, pídame usted que altere, que trastorne todo
el sistema planetario, que quite los astros de aquí para ponerlos allá;
pero no me pida cosa contraria a los pareceres de mi mujer.

MARQUÉS. Hombre, no tanta, no tanta sumisión... Yo insisto en que debo
tratar este asunto particularmente con usted, no con Evarista.

DON URBANO. Véngase usted con nosotros a misa y hablaremos.

MARQUÉS. Sí que iré.


ESCENA V

_Los mismos;_ ELECTRA, EVARISTA, PANTOJA.


ELECTRA (_con sombrero, guantes, libro de misa_). Ya estoy.

DON URBANO. Vamos. El Marqués nos acompaña.

EVARISTA (_por el fondo izquierda, seguida de Pantoja_). Vayan pronto.

PANTOJA. Pronto, si quieren alcanzarla.

EVARISTA. ¿Volverá usted, Marqués?

MARQUÉS. ¡Oh! seguro, infalible.

EVARISTA. Hasta luego. (_Vanse Electra, el Marqués y Don Urbano por el
fondo izquierda._)


ESCENA VI

EVARISTA, PANTOJA, _que en actitud de gran cansancio y desaliento se
arroja en el banco de la izquierda, primer término_.


EVARISTA. ¿Pasamos a casa?

PANTOJA. No: déjeme usted que respire a mis anchas. En la iglesia me
ahogaba... El calor, el gentío...

EVARISTA. Haré que le traigan a usted un refresco... Balbina!

PANTOJA. Gracias.

EVARISTA. Una taza de tila...

PANTOJA. Tampoco. (_Sale Balbina. La señora le da la mantilla, que acaba
de quitarse, y el libro de misa, y le manda que se retire._)

EVARISTA. No hay motivo, amigo mío, para tan grande aflicción.

PANTOJA. No es mi orgullo, como dicen, lo que se siente herido: es algo
más delicado y profundo. Se me niega el consuelo, la gloria de dirigir a
esa criatura y de llevarla por el camino del bien. Y me aflige más, que
usted, tan afecta a mis ideas; usted, en quien yo veía una fiel amiga y
una ferviente aliada, me abandone en la hora crítica.

EVARISTA. Perdone usted, señor Don Salvador. Yo no abandono a usted. De
acuerdo estábamos ya para custodiar, no digo encerrar, a esa loquilla en
San José[89] de la Penitencia, mirando a su disciplina y purificación...
Pero ha surgido inopinadamente la increíble ventolera de Máximo, y yo no
puedo, no puedo en modo alguno negar mi consentimiento... Ello será una
locura: allá se les haya...[90] ¿Pero de Máximo, como hombre de
conducta, qué tiene usted que decir?

PANTOJA. Nada. (_Corrigiéndose._) ¡Oh, sí! algo podría decir... Mas por
el momento sólo digo que Electra no está preparada para el matrimonio,
ni en disposición de elegir con acierto... No rechazo yo en absoluto su
casamiento, siempre que sea con un hombre cuyas ideas no puedan serle
dañosas... Pero eso vendrá después. Lo primero es que esa tierna
criatura ingrese en el santo asilo, donde la probaremos, pulsaremos con
exquisito tacto su carácter, sus gustos, sus afectos, y en vista de lo
que observemos se determinará... (_Con altanería._) ¿Qué tiene usted que
decir?

EVARISTA (_acobardada_). Que para ese plan... hermosísimo, lo
reconozco... no puedo ofrecer a usted mi cooperación.

PANTOJA (_con arrogancia, paseándose_). De modo que según usted, mi
señora Doña Evarista, si la niña quiere perderse, que se pierda; si ella
se empeña en condenarse, condénese en buen hora.

EVARISTA (_con mayor timidez, sugestionada_). ¡Su perdición!... ¿Y cómo
evitarla?... ¿Acaso está en mi mano?

PANTOJA (_con energía_). Está.

EVARISTA. ¡Oh! no... Me falta valor para intervenir... ¿Y con qué
derecho?... Imposible, Don Salvador, imposible...

PANTOJA (_afirmándose más en su autoridad_). Sepa usted, amiga mía, que
el acto de apartar a Electra de un mundo en que la cercan y amenazan
innumerables bestias malignas, no es despotismo: es amor en la expresión
más pura del cariño paternal, que comúnmente lastima para curar. ¿Duda
usted de que el fin grande de mi vida, hoy, es el bien de la pobre niña?

EVARISTA (_acobardándose más_). No lo dudo... No puedo dudarlo.

PANTOJA (_con efusión y elocuencia_). Amo a Electra con amor tan
intenso, que no aciertan a declararlo todas las sutilezas de la palabra
humana. Desde que la vieron mis ojos, la voz de la sangre clamó dentro
de mí, diciéndome que esa criatura me pertenece... Quiero y debo tenerla
bajo mi dominio santamente, paternalmente... Que ella me ame como aman
los ángeles... Que sea imagen mía en la conducta, espejo mío en las
ideas. Que se reconozca obligada a padecer por los que le dieron la
vida, y purificándose ella, nos ayude, a los que fuimos malos, a obtener
el perdón... Por Dios, ¿no comprende usted esto?

EVARISTA (_agobiada_). Sí, sí. ¡Cuánto admiro su inteligencia poderosa!

PANTOJA. Menos admiración y más eficacia en favor mío.

EVARISTA. No puedo... (_Se sienta, llorosa y abatida._)

PANTOJA. Naturalmente, a usted no puede inspirar Electra el inmenso
interés que a mí me inspira. (_Empleando suaves resortes de
persuasión._=) Si por el pronto[91] causara enojos a la niña su
apartamiento de las alegrías mundanas, no tardará en hacerse a la paz, a
la quietud venturosa... Yo la dotaré ampliamente. Cuanto poseo será para
ella, para esplendor de su santa casa... Electra será nombrada
Superiora, y bajo mi autoridad gobernará la Congregación...[92] (_Con
profunda emoción._) ¡Qué feliz será, Dios mío, y yo qué feliz!
(_Quédase como en éxtasis._)

EVARISTA. Comprendo, sí, que al no acceder yo a lo que usted pretende de
mí, privo a esa criatura de llegar al estado más perfecto en la
condición humana... Bien conoce usted mis sentimientos. ¡Con cuánto
gusto trocaría la opulencia en que vivo por la gloria de dirigir
obscuramente una casa religiosa de mucho trabajo y humildad!... Siempre
admiré a usted por su protección a La Penitencia;[93] le admiré más al
saber que redoblaba usted sus auxilios cuando mi pobre Eleuteria,
traspasada de dolor cual nueva Magdalena,[94] buscaba en ese instituto
la paz y el perdón. En el acto de usted vi la espiritualidad más pura.

PANTOJA. Sí: cuando su desgraciada prima de usted entró en aquella casa,
mi protección no sólo fue más positiva, sino más espiritual. Nunca vi a
Eleuteria después de convertida, pues de nadie, ni aun de mí mismo, se
dejaba ver. Pero yo iba diariamente a la iglesia, y platicaba en
espíritu con la penitente, considerándola regenerada, como lo estaba yo.
Murió la infeliz, a los cuarenta y cinco años de su edad. Gestioné el
permiso de sepultura en el interior del edificio, y desde entonces
protegí más la Congregación,[95] la hice enteramente mía, porque en ella
reposaban los restos de la que amé.

EVARISTA. Y ahora, el que bien podremos llamar fundador, todos los días,
sin faltar uno, visita la santa casa y el cementerio humilde y poético
donde reposan las Hermanas difuntas...

PANTOJA (_vivamente_). ¿Lo sabe?

EVARISTA. Lo sé... Y ronda el patio florido, a la sombra de cipreses y
adelfas...

PANTOJA. Es verdad. ¿Y cómo sabe...?

EVARISTA. Ronda y divaga el fundador, rezando por sí y por la pobre
pecadora, implorando el descanso de ella, el descanso suyo.

PANTOJA. ¡Oh! sí... Allí reposarán también mis pobres huesos. (_Con gran
vehemencia._) Quiero, además, que así como mi espíritu no se aparta de
aquella casa, en ella resida también, por el tiempo que fuera menester,
el espíritu de Electra... No la forzaré a la vida claustral; pero si
probándola, tomase gusto a tan hermosa vida y en ella quisiese
permanecer, creería yo que Dios me había concedido los favores más
inefables. ¡Oh, qué fin tan hermoso, qué grandeza y qué alegría!

EVARISTA (_con emoción muy viva_). ¡Grandeza, sí, idealidad
incomparable!

PANTOJA. ¿Duda usted todavía de que mis fines son elevados, de que no me
mueve ninguna pasión insana?

EVARISTA. ¿Cómo he de dudar eso?

PANTOJA. Pues si mi plan le parece hermoso, ¿por qué no me auxilia?

EVARISTA. Porque no tengo poder para ello.

PANTOJA. ¿Ni aun asegurándole que la reclusión de la niña tendrá
carácter de prueba...?

EVARISTA. Ni aun así. No, Don Salvador, no cuente conmigo... (_Luchando
con su conciencia._) Reconozco la elevación, la hermosura de sus
ideas... Con ellas simpatizo... Ecos y caricias de esas ideas siento yo
en mi alma; pero algo debo también a la vida social, y en la vida
social y de familia es imposible lo que usted desea.

PANTOJA (_disimulando su enojo_). Está bien. Paciencia. (_Caviloso y
sombrío, se pasea._)

EVARISTA (_después de una pausa_). ¿Qué piensa usted?... ¿Renuncia...?

PANTOJA (_con naturalidad y firmeza_). No, señora...

EVARISTA. ¿Yo cómo...?

PANTOJA. No lo sé... No me faltará una idea... Yo veré...
(_Resolviéndose._) Evarista: me hará usted el favor de escribir una
carta a la Superiora de La Penitencia.[96]

EVARISTA. Diciéndole...

PANTOJA. Que venga inmediatamente con dos Hermanas...

EVARISTA. ¿Por qué no le escribe usted?

PANTOJA. Porque tengo que acudir a otra parte.

EVARISTA. ¿Y ello ha de ser pronto?

PANTOJA. Al instante...

EVARISTA. Bien. (_Dirígese a la casa._)

PANTOJA. Mande usted la carta sin pérdida de tiempo.

EVARISTA (_mirando hacia el jardín_). Paréceme que ya vienen...

PANTOJA. Pronto, amiga mía.

EVARISTA. Ya voy... Dios nos inspire a todos. (_Entra en la casa._)

PANTOJA. Seré con usted. (_Aparte._) No quiero que me vean. (_Se oculta
tras el macizo de la derecha, junto a la escalinata._)


ESCENA VII

PANTOJA, _oculto_; ELECTRA, DON URBANO, _el_ MARQUÉS, _que vuelven de
misa_; PATROS, _que sale de la casa_.


ELECTRA (_adelantándose, coge a Patros al pie de la escalinata_). ¿Ha
venido?

PATROS. No, señorita. (_Óyese canto lejano de niños jugando al corro en
el jardín._)

ELECTRA. Me muero de impaciencia. (_Se quita el sombrero y los guantes,
y con el libro de misa los da a Patros._) Esperaré jugando al corro con
los chiquillos... Antes cogeré flores. (_Coge florecitas en el macizo de
la izquierda._)

DON URBANO (_a Patros_). ¿La señora...?

PATROS. Dentro, señor.

MARQUÉS. Vamos allá.

DON URBANO. Después de usted, Marqués. (_Entran en la casa. Tras ellos,
Patros._)

ELECTRA (_admirando las flores que ha cogido_). ¡Qué lindas, qué
graciosas estas clemátides! (_Sale Pantoja: se asusta al verle._) ¡Ay!


ESCENA VIII

ELECTRA, PANTOJA.


PANTOJA. Hija mía, ¿te asustas de mí?

ELECTRA. ¡Ay, sí!...no puedo evitarlo... Y no debiera, no... Don
Salvador, dispénseme... Me voy al corro.

PANTOJA. Aguarda un instante. ¿Vas a que los pequeñuelos te comuniquen
su alegría?

ELECTRA. No, señor: voy a comunicársela yo a ellos, que la tengo de
sobra. (_Se aleja el canto del corro de niños._)

PANTOJA. Ya sé la causa de tu grande alegría, ya sé...

ELECTRA. Pues si lo sabe, no hay nada que decir... Hasta luego, Don
Salvador.

PANTOJA (_deteniéndola_). ¡Ingrata! Concédeme un ratito.

ELECTRA. ¿Nada más que un ratito?

PANTOJA. Nada más.

ELECTRA. Bueno. (_Se sienta en el banco de piedra. Pone a un lado las
flores, y las va cogiendo para adornarse con ellas, clavándoselas en el
pelo._)

PANTOJA. No sé a qué guardas reservas conmigo, sabiendo lo que me
interesa tu existencia, tu felicidad...

ELECTRA (_sin mirarle, atenta a ponerse las florecillas_). Pues si le
interesa mi felicidad, alégrese conmigo: soy muy dichosa.

PANTOJA. Dichosa hoy. ¿Y mañana?

ELECTRA. Mañana más... Y siempre más, siempre lo mismo.

PANTOJA. La alegría verdadera y constante, el gozo indestructible, no
existen más que en el amor eterno, superior a las inquietudes y miserias
humanas.

ELECTRA (_adornado ya el cabello, se pone flores en el cuerpo y talle_).
¿Salimos otra vez con la tecla[97] de que yo he de ser ángel...? Soy muy
terrestre, Don Salvador. Dios me hizo mujer, pues no me puso en el
cielo, sino en la tierra.

PANTOJA. Ángeles hay también en el mundo; ángeles son los que en medio
de los desórdenes de la materia saben vivir la vida del espíritu.

ELECTRA (_mostrando su cuello y talle adornados de florecillas. Óyese
más claro y próximo el corro de niños_). ¿Qué tal? ¿Parezco un ángel?

PANTOJA. Lo pareces siempre. Yo quiero que lo seas.

ELECTRA. Así me adorno para divertir a los chiquillos. ¡Si viera usted
cómo se ríen! (_Con una triste idea súbita._) ¿Sabe usted lo que parezco
ahora? Pues un niño muerto. Así adornan a los niños cuando los llevan a
enterrar.

PANTOJA. Para simbolizar la ideal belleza del Cielo a donde van.

ELECTRA (_quitándose flores_). No, no quiero parecer niño muerto.
Creería yo que me llevaba usted a la sepultura.

PANTOJA. Yo no te entierro, no. Quisiera rodearte de luz. (_Se va
apagando y cesa el canto de los niños._)

ELECTRA. También ponen luces a los niños muertos.

PANTOJA. Yo no quiero tu muerte, sino tu vida; no una vida inquieta y
vulgar, sino dulce, libre, elevada, amorosa, con eterno y puro amor.

ELECTRA (_confusa_). ¿Y por qué desea usted para mí todo eso?

PANTOJA. Porque te quiero con un amor de calidad más excelsa que todos
los amores humanos. Te haré comprender mejor la grandeza de este cariño
diciéndote que por evitarte un padecer leve, tomaría yo para mí los más
espantosos que pudieran imaginarse.

ELECTRA (_atontada, sin entender bien_). Abnegación es eso.

PANTOJA. Considera cuánto padeceré ahora viendo que no puedo evitarte
una penita, un sinsabor...

ELECTRA. ¡A mí!

PANTOJA. A ti.

ELECTRA. ¡Una penita...!

PANTOJA. Una pena... que me aflige más por ser yo quien he de
causártela.

ELECTRA (_rebelándose, se levanta_). ¡Penas!... No, no las quiero.
¡Guárdeselas usted!... No me traiga más que alegrías.

PANTOJA (_condolido_). Bien quisiera; pero no puede ser.

ELECTRA. ¡Oh! ya estoy aterrada. (_Con súbita idea que la tranquiliza._)
¡Ah!...ya entiendo... ¡Pobre Don Salvador! Es que quiere decirme algo
malo de Máximo, algo que usted juzga malo en su criterio, y que, según
el mío, no lo es... No se canse... yo no he de creerlo...
(_Precipitándose en la emisión de la palabra, sin dar tiempo a que hable
Pantoja._) Es Máximo el hombre mejor del mundo, el primero, y a todo el
que me diga una palabra contraria a esta verdad, le detesto, le...

PANTOJA. Por Dios, déjame hablar... no seas tan viva... Hija mía, yo no
hablo mal de nadie, ni aun de los que me aborrecen. Máximo es bueno,
trabajador, inteligentísimo... ¿Qué más quieres?

ELECTRA (_gozosa_). Así, así.

PANTOJA. Digo más: te digo que puedes amarle, que es tu deber amarle...

ELECTRA (_con gran satisfacción_). ¡Ah!...

PANTOJA. Y amarle entrañablemente... (_Pausa._) Él no es culpable, no.

ELECTRA. ¡Culpable! (_Alarmada otra vez._) Vamos, ¿a que[98] acabará
usted por decir de él alguna picardía?

PANTOJA. De él no.

ELECTRA. ¿Pues de quién? (_Recordando._) ¡Ah!... Ya sé que el padre de
Máximo y usted fueron terribles enemigos... También me han dicho que
aquel buen señor, honradísimo en los negocios, fue un poquito
calavera... ya usted me entiende... Pero eso a mí nada me afecta.

PANTOJA. Inocentísima criatura, no sabes lo que dices.

ELECTRA. Digo que... aquel excelente hombre...

PANTOJA. Lázaro Yuste, sí... Al nombrarle, tengo que asociar su triste
memoria a la de una persona que no existe... muy querida para ti...

ELECTRA (_comprendiendo y no queriendo comprender_). ¡Para mí!

PANTOJA. Persona que no existe, muy querida para ti. (_Pausa. Se
miran._)

ELECTRA (_con terror, en voz apenas perceptible_). Mi madre! (_Pantoja
hace signos afirmativos con la cabeza._) ¡Mi madre! (_Atónita, deseando
y temiendo la explicación._)

PANTOJA. Han llegado los días del perdón. Perdonemos.

ELECTRA (_indignada_). ¡Mi madre, mi pobre madre! No la nombran más que
para deshonrarla. (_Furiosa._) Quisiera tenerlos en mi mano para
deshacerlos, para destruirlos, y no dejar de ellos ni un pedacito así.

PANTOJA. ¡Oh, triste de mí!...[99] No debí, no, no debí hablarte de
esto. Diera yo por callarlo, por ocultártelo, los días que me quedan de
vida. Ya comprenderás que no podía ser... Mi cariño me ordena que hable.

ELECTRA (_angustiada_). ¡Y tendré yo que oírlo!

PANTOJA. He dicho que Lázaro Yuste fue...

ELECTRA (_tapándose los oídos_). No quiero, no quiero oírlo.

PANTOJA. Tenía entonces tu madre la edad que tú tienes ahora: diez y
ocho años...

ELECTRA (_airada, rebelándose_). No creo... Nada creo.

PANTOJA. Era una joven encantadora...

ELECTRA (_rebelándose con más energía_). ¡Cállese usted!... No creo
nada, no creo...

PANTOJA (_dolorido_). ¡Hija de mi alma, vuelve a Dios tus ojos!

ELECTRA(_trastornada_). Estoy soñando... Todo lo que veo es mentira,
ilusión. (_Mirando aquí y allí con ojos espantados._) Mentira estos
árboles, esta casa... ese cielo... Mentira usted... usted no existe...
es un monstruo de pesadilla... (_Golpeándose el cráneo._) Despierta,
mujer infeliz, despierta.

PANTOJA (_tratando de sosegarla_). ¡Electra, querida niña, alma
inocente...!

ELECTRA (_con grito del alma_). ¡Madre, madre mía...! la verdad, dime la
verdad... (_Fuera de sí recorre la escena._) ¿Dónde estás, madre?...
Quiero la muerte o la verdad... Madre, ven a mí... ¡Madre, madre...!
(_Sale disparada por el fondo, y se pierde en la espesura lejana. Suena
próximo el canto de los niños jugando al corro._)


ESCENA IX

PANTOJA; DON URBANO, _el_ MARQUÉS _por la casa, presurosos. Tras ellos_
BALBINA _y_ PATROS.


DON URBANO. ¿Qué ocurre?

MARQUÉS. Oímos gritar a Electra.

BALBINA. Y salió corriendo por el jardín.

PATROS. Por aquí. (_Alarmadas las dos, corren y se internan en el
jardín._)

MARQUÉS (_mirando por entre la espesura_). Allá va...

Corre... continúa gritando... ¡Oh, niña de mi alma! (_Corre al jardín._)

DON URBANO. ¿Qué es esto?

PANTOJA. Ya os lo explicaré... Aguarde usted. Dispongamos ahora...

DON URBANO. ¿Qué?

PANTOJA (_tratando de ordenar sus ideas_). Deje usted que lo piense...
Será preciso traerla a casa... Vaya usted...

DON URBANO (_mirando hacia el jardín_). Llega Máximo...

PANTOJA (_contrariado_). ¡Oh, qué inoportunamente!

DON URBANO. Los niños corren hacia él... Parece que le informan...
Electra se dirige a la gruta. Máximo va hacia la niña... Electra huye de
él... Hablan el Marqués y mi sobrino acaloradamente.

PANTOJA. Vaya usted... Cuide de que Máximo no intervenga...

DON URBANO. Voy. (_Se interna en el jardín._)

PANTOJA. Temo alguna contrariedad. Si yo pudiera... (_Queriendo ir y sin
atreverse._)

BALBINA (_volviendo presurosa del jardín_). ¡Pobre niña...! Clamando por
su madre... Se ha sentado en la boca de la gruta, rodeada de los
niños... y no hay quien la mueva de allí...

PANTOJA. ¿Y Máximo?

BALBINA. Lleno de confusión, como todos nosotros, que no entendemos...
Voy a dar parte[100] a la señora...

PANTOJA. No, no. ¿Han venido la Superiora y las Hermanas?

BALBINA. Ahí están.

PANTOJA. No diga usted nada a la señora. Entre en la casa y espere mis
órdenes.

BALBINA. Bien, señor.

PANTOJA (_indeciso y como asustado_). Por primera vez en mi vida no
acierto a tomar una resolución. Iré allá. (_Al fondo del jardín._) No...
¿Esperaré? Tampoco. (_Resolviéndose._) Voy. (_A los pocos pasos le
detiene Máximo, que muy agitado y colérico viene del jardín._)


ESCENA X

PANTOJA, MÁXIMO.


MÁXIMO (_con ardiente palabra en toda la escena_). Alto... Me dice el
Marqués que de aquí, después de una larga conversación con usted, salió
Electra en ese terrible desvarío.

PANTOJA (_turbado_). Aquí... cierto... hablamos... La niña...

MÁXIMO. Mordida fue por el monstruo.

PANTOJA. Tal vez... Pero el monstruo no soy yo. Es un monstruo terrible,
que se alimenta de los hechos humanos. Se llama la Historia. (_Queriendo
marcharse._) Adiós.

MÁXIMO (_le coge fuertemente por un brazo_). ¡Quieto!... Va usted a
repetir, ahora mismo, ahora mismo, lo que ha dicho a Electra ese
monstruo de la Historia, para ponerla en tan gran turbación...

PANTOJA (_sin saber qué decir_). Yo... ante todo, conviene asentar
previamente que...

MÁXIMO. No quiero preámbulos... La verdad, concreta, exacta, precisa...
Usted ha ofendido a Electra, usted ha trastornado su entendimiento...
¿Con qué palabras, con qué ideas? Necesito saberlo pronto, pronto. Se
trata de la mujer que es todo para mí en el mundo.

PANTOJA. Para mí es más: es los cielos y la tierra.

MÁXIMO. Sepa yo al instante la maquinación que ha tramado usted contra
esa pobre huérfana, contra mí, contra los dos, unidos ya eternamente por
la efusión de nuestras almas; sepa yo qué veneno arrojó usted en el oído
de la que puedo y debo llamar ya mi mujer. (_Pantoja hace signos
dubitativos._) ¿Qué dice? ¿Que no será mi mujer...? ¡Y se burla!

PANTOJA. No he dicho nada.

MÁXIMO (_estallando en ira, con gran violencia le acomete_). Pues por
ese silencio, por esa burla, máscara de un egoísmo tan grande que no
cabe en el mundo; por esa virtud verdadera o falsa, no lo sé, que en la
sombra y sin ruido lanza el rayo que nos aniquila (_le agarra por el
cuello, le arroja sobre el banco_); por esa dulzura que envenena, por
esa suavidad que estrangula, confúndate Dios, hombre grande o rastrero,
águila, serpiente o lo que seas.

PANTOJA (_recobrando el aliento_). ¡Qué brutalidad!... ¡Infame, loco!...

MÁXIMO. Sí, lo soy. Usted a todos nos enloquece. (_Reponiéndose de su
ira._) ¿Quién sino usted ha tenido el poder diabólico de desvirtuar mi
carácter, arrastrándome a estas cóleras terribles? Sin darme cuenta de
ello, he atropellado a un ser débil y mezquino, incapaz de responder a
la fuerza con la fuerza.

PANTOJA(_incorporándose_). Con la fuerza respondo. (_Volviendo a su ser
normal, se expresa con una calma sentenciosa._) Tú eres la fuerza
física, yo soy la fuerza espiritual. (_Máximo le mira atónito y
confuso._) Puedo yo más que tú, infinitamente más. ¿Lo dudas?

MÁXIMO. ¿Que puede más?

PANTOJA. La ira te sofoca, el orgullo te ciega. Yo, maltratado y
escarnecido, recobro fácilmente la serenidad; tú no: tú tiemblas,
Máximo; tú, que eres la fuerza, tiemblas.

MÁXIMO. Es la ira que aún está vibrando... No la provoque usted.

PANTOJA (_cada vez más dueño de sí_). Ni la provoco, ni la temo...
porque tú me maltratas y yo te perdono.

MÁXIMO. ¡Que me perdona!...¡a mí! Se empeña usted en que yo sea
homicida, y lo conseguirá.

PANTOJA (_con serena y fría gravedad, sin jactancia_). Enfurécete,
grita, golpea... Aquí me tienes inconmovible... No hay fuerza humana que
me quebrante, no hay poder que me aparte de mis caminos. Injúriame,
hiéreme, mátame: no me defiendo. El martirio no me arredra. Podrá la
barbarie destruir mi pobre cuerpo, que nada vale; pero lo que hay aquí
(_en su mente_), ¿quién lo destruye? Mi voluntad, de Dios abajo, nadie
la mueve. Y si acaso mi voluntad quedase aniquilada por la muerte, la
idea que sustento siempre quedará viva, triunfante...

MÁXIMO. No veo, no puedo ver ideas grandes en quien no tiene grandeza,
en quien no tiene piedad, ni ternura, ni compasión.

PANTOJA. Mis fines son muy altos. Hacia ellos voy... por los caminos
posibles.

MÁXIMO (_aterrado_). ¡Por los caminos posibles! Hacia Dios no se va más
que por uno: el del bien. (_Con exaltación._) ¡Oh, Dios! Tú no puedes
permitir que a tu Reino se llegue por callejuelas obscuras, ni que a tu
gloria se suba pisando los corazones que te aman... ¡No, Dios, no
permitirás eso, no, no! Antes que ver tal absurdo, veamos toda la
Naturaleza en espantosa ruina, desquiciada y rota toda la máquina del
Universo.

PANTOJA. Sacrílego, ofendes a Dios con tus palabras.

MÁXIMO. Más le ofende usted con sus hechos.

PANTOJA. Basta. No he de disputar contigo... Nada más tengo que decirte.

MÁXIMO. ¿Nada más? ¡Si falta todo![101] (_Le coge vigorosamente por un
brazo._) Ahora va usted conmigo en busca de Electra, y en presencia de
ella, o esclarece usted mis dudas y me saca de esta ansiedad horrible, o
perece usted y perezco yo, y perecemos todos... Lo juro por la memoria
de mi madre.

PANTOJA (_después de mirarle fijamente_). Vamos. (_Al dar los primeros
pasos sale Evarista de la casa._)


ESCENA XI

_Los mismos_, EVARISTA; _tras ella la_ SUPERIORA _y dos_ HERMANAS _de La
Penitencia_; _después_ PATROS.


EVARISTA. ¿Qué ocurre, Máximo...? He sentido tu voz, airada.

MÁXIMO. Este hombre... Venga usted, venga usted, tía. (_Aparecen la
Superiora y las Hermanas. Se alarma Máximo al verlas._) ¡Oh!... ¡Esas
mujeres!... (_Llega Patros del jardín presurosa._)

PATROS (_apenada, lloriqueando_). Señora, la señorita ha perdido la
razón... Corre, huye, vuela, llamando a su madre... a los que queremos
consolarla, ni nos oye ni nos ve.

EVARISTA (_avanzando hacia el jardín_). ¡Niña de mi alma!

MÁXIMO (_mirando al fondo_). Ya viene. (_Suelta a Pantoja y corre al
jardín._)

PATROS. El señor y el señor Marqués han logrado reducirla, y a casa la
traen... (_Aparece Electra, conducida por Don Urbano y el Marqués;
junto a ellos Máximo. Al ver a los que están en escena, hace alguna
resistencia. Suave y cariñosamente la obligan a aproximarse. Trae el
pelo y seno adornado con florecillas._)


ESCENA XII

ELECTRA, MÁXIMO, EVARISTA, PANTOJA, DON URBANO, _el_ MARQUÉS, PATROS,
_la_ SUPERIORA _y_ HERMANAS.


EVARISTA. Hija mía, ¿qué delirio es ese?

MÁXIMO (_acudiendo a ella cariñoso_). Alma mía, ven, escúchame. Mi
cariño será tu razón.

ELECTRA (_se aparta de Máximo con movimiento pudoroso. Su desvarío es
sosegado, sin gritos ni carcajadas. Lo expresa con acentos de dolor
resignado y melancólico_). No te acerques. Yo no soy tuya, no, no.

MÁXIMO. ¿Por qué huyes de mí? ¿A dónde vas sin mí...?

PANTOJA (_que ha pasado a la derecha junto a Evarista_). A la verdad, a
la eterna paz.

ELECTRA. Busco a mi madre. ¿Sabéis dónde está mi madre?... La vi en el
corro de los niños... fue después hacia la mimosa que hay a la entrada
de la gruta... Yo tras ella sin alcanzarla... Me miraba y huía...
(_Óyese lejano el canto de niños en el corro._)

MARQUÉS. ¿Ves a Máximo? Será tu esposo...

MÁXIMO (_con vivo afán_). Nadie se opone; no hay razón ni fuerza que lo
impidan, Electra, vida mía.

ELECTRA (_imponiendo silencio_). Ya no hay esposos ni esposas...¡oh, qué
triste está mi alma!... Ya no hay más que padres y hermanos, muchos
hermanos...

¡Qué grande es el mundo, y qué solo está, qué vacío! Por sobre él pasan
unas nubes negras... las ilusiones que fueron mías, y ahora son... de
nadie... no son ilusiones de nadie... ¡Qué soledad! Todo se apaga, todo
llora... el mundo se acaba... se acaba. (_Con arrebato de miedo._)
Quiero huir, quiero esconderme. No quiero padres, no quiero hermanos...
Quiero ir con mi madre. ¿Dónde está su sepulcro? Allí, juntas las dos,
juntas mi madre y yo, yo le contaré mis penas, y ella me dirá las
verdades... las verdades.

PANTOJA (_aparte a Evarista_). Es la ocasión. Aprovechémosla.

EVARISTA. Hija mía, te llevaremos a la paz, al descanso.

MÁXIMO. No es esa la paz. El descanso y la razón están aquí. Electra es
mía... (_Evarista hace por llevársela._) Yo la reclamo.

ELECTRA. Máximo, adiós. No te pertenezco: pertenezco a mi dolor... Mi
madre me llama a su lado. (_Ansiosa, expresando una atención
intensísima._) Oigo su voz...

MÁXIMO. ¡Su voz!

ELECTRA. Silencio... Me llama, me llama. (_Con alegría, delirando._)

EVARISTA. ¡Hija, vuelve en ti!

ELECTRA. ¿Oís?... Voy, madre mía. (_Corre hacia las Hermanas._) Vamos.
(_A Máximo que quiere seguirla._) Yo sola... Me llama a mí sola. A ti
no... A mí sola. ¿No oís la voz que dice ¡Eleeeectra!...? Voy a ti,
madre querida. (_Las Hermanas, Evarista y Pantoja la rodean._)

MÁXIMO. Iniquidad! Para poder robármela le han quitado la razón.
(_Quiere desprenderse de los brazos del Marqués y Don Urbano._)

MARQUÉS. No la pierdas tú también. (_Conteniéndole._)

DON URBANO. Calma.

MARQUÉS. Déjala ahora... Ya la recobraremos.

MÁXIMO. ¡Ah! (_Como asfixiándose._) Devolvedme a la verdad, devolvedme a
la ciencia. Este mundo incierto, mentiroso, no es para mí.




ACTO QUINTO

     Telón corto. Sala locutorio en San José de la Penitencia. Puertas
     laterales, al fondo un ventanal, de donde se ve el patio.


ESCENA PRIMERA

EVARISTA, SOR DOROTEA.


EVARISTA (_entrando con la monja_). ¿Don Salvador...?

DOROTEA. Ha llegado hace un rato: en el despacho con la Superiora y la
Hermana Contadora.

EVARISTA. Allí le encontrará Urbano. Mientras ellos hablan allá,
cuénteme usted, Hermana Dorotea, lo que hace, piensa y dice la niña. Ha
sido muy feliz la elección de usted, tan dulce y simpática, para
acompañarla de continuo y ser su amiga, su confidente en esta soledad.

DOROTEA. Electra me distingue con su afecto, y no contribuyo poco, la
verdad, a sosegar su alma turbada.

EVARISTA (_señalando a la sien_). ¿Y cómo está de...?

DOROTEA. Muy bien, señora. Su juicio ha recobrado la claridad, y ya
estaría reparada totalmente de aquel trastorno si no conservara la idea
fija de querer ver a su madre, de hablarle, y esperar de ella la
solución de su ignorancia y de sus dudas. Todo el tiempo que le dejan
libre sus obligaciones religiosas, y algo más que ella se toma, lo pasa
embebecida en el patio donde tenemos nuestro camposanto,[102] y en la
huerta cercana. Allí, como en nuestro dormitorio, la idea de su madre
absorbe su espíritu.

EVARISTA. Dígame otra cosa: ¿Se acuerda de Máximo? ¿Piensa en él?

DOROTEA. Sí, señora; pero en el rezo y en la meditación, su pensamiento
cultiva la idea de quererle como hermano, y al fin, según hoy me ha
dicho, espera conseguirlo.

EVARISTA. ¡Su pensamiento! Falta que el corazón responda a esa idea.
Bien podría resultar todo conforme a su buen propósito, si la desgracia
ocurrida anteayer no torciera los acontecimientos...

DOROTEA. ¡Desgracia!

EVARISTA. Ha muerto nuestro grande amigo, Don Leonardo Cuesta, el agente
de Bolsa.

DOROTEA. No sabía...

EVARISTA. ¡Qué lástima de hombre![103] Hace días se sentía mal...
presagiaba su fin. Salió el lunes muy temprano, y en la calle perdió el
conocimiento. Lleváronle a su casa, y falleció a las tres de la tarde.

DOROTEA. ¡Pobre señor!

EVARISTA. En su testamento, Leonardo instituye a Electra heredera de la
mitad de su fortuna...

DOROTEA. ¡Ah!

EVARISTA. Pero con la expresa condición de que la niña ha de abandonar
la vida religiosa. ¿Sabe usted si está enterado de estas cosas Don
Salvador?

DOROTEA. Supongo que sí, porque él todo lo sabe, y lo que no sabe lo
adivina.

EVARISTA. Así es.

DOROTEA (_viendo llegar a Don Urbano_). El señor Don Urbano.


ESCENA II

_Las mismas_; DON URBANO.


EVARISTA. ¿Le has visto?

DON URBANO. Sí. Allí le dejo trabajando en el despacho, con un tino, con
una fijeza de atención que pasman. ¡Qué cabeza!

EVARISTA. ¿Tiene noticia de la última voluntad del pobre Cuesta?

DON URBANO. Sí.

EVARISTA (_a Don Urbano_). ¿Encontraste a nuestro buen amigo muy
contrariado?

DON URBANO. Si lo está, no se le conoce. Es tal su entereza, que ni en
los casos más aflictivos deja salir al rostro las emociones de su alma
grande...

EVARISTA (_con entusiasmo, interrumpiéndole_). Sí que domina las humanas
flaquezas, y como un águila sube y sube más arriba de donde estallan las
tempestades.

DON URBANO. Preguntado por mí acerca de sus esperanzas de retener a
Electra, ha respondido sencillamente, con más serenidad que jactancia:
«Confío en Dios.»

EVARISTA. ¡Qué grandeza de alma! ¿Y sabía que el Marqués y Máximo son
los testamentarios...?

DON URBANO. Sabía más. Recibió al mediodía una carta de ellos
anunciándole que esta tarde vendrán, acompañados de un notario, a
requerir a la niña para que declare si acepta o rechaza la herencia.

EVARISTA. ¿Y ante esa conminación...?

DON URBANO. Nada: tan tranquilo el hombre, repitiendo la fórmula que le
pinta de un solo trazo: «Confío en Dios.»


ESCENA III

_Los mismos_; MÁXIMO, _el_ MARQUÉS, _por la izquierda_.


MARQUÉS. Aquí aguardaremos.

MÁXIMO (_viendo a Evarista_). ¡Ay, quién está aquí! Tía... (_La saluda
con afecto._)

EVARISTA (_respondiendo al saludo del Marqués_). Marqués... ¿Con
que[104] al fin hay esperanzas de ganar la batalla?

MARQUÉS. No lo sé... Luchamos con una fiera de muchísimo sentido.

EVARISTA. ¿Y tú, Máximo, crees...?

MÁXIMO. Que el monstruo sabe mucho, y es maestro consumado en estas
lides. Pero... confío en Dios.

EVARISTA. ¿Tú también...?

MÁXIMO. Naturalmente: en Dios confía quien adora la verdad. Por la
verdad combatimos. ¿Cómo hemos de suponer que Dios nos abandone? No
puede ser, tía.

DON URBANO. Al pasar por estos patios, ¿has visto a Electra?

MÁXIMO. No.

DOROTEA (_asomada el ventanal_). Ahora pasa. Viene del cementerio.

MÁXIMO (_corriendo al ventanal con Don Urbano_). ¡Ah, qué triste, qué
hermosa! La blancura de su hábito le da el aspecto de una aparición.
(_Llamándola._) ¡Electra!

DON URBANO. Silencio.

MÁXIMO. No puedo contenerme. (_Vuelve a mirar._) ¿Pero vive...? ¿Es ella
en su realidad primorosa, o una imagen mística digna de los altares?...
Ahora vuelve... Eleva sus miradas al cielo... Si la viera desvanecerse
en los aires como una sombra, no me sorprendería... Baja los ojos...
detiene el paso... ¿Qué pensará? (_Sigue contemplando a Electra._)

MARQUÉS (_que ha permanecido en el proscenio con Evarista_). Sí, señora:
falso de toda falsedad.

EVARISTA. Mire usted lo que dice...

MARQUÉS. O el venerable Don Salvador se equivoca, o ha dicho a sabiendas
lo contrario de la verdad, movido de razones y fines a que no alcanzan
nuestras limitadas inteligencias.

EVARISTA. Imposible, Marqués. ¡Un hombre tan justo, de tan pura
conciencia, de ideas tan altas, faltar a la verdad...!

MARQUÉS. ¿Y quién nos asegura, señora mía, que en el arcano de esas
conciencias exaltadas no hay una ley moral cuyas sutilezas están muy
lejos de nuestro alcance? Absurdos hay en la vida del espíritu como en
la naturaleza, donde vemos mil fenómenos cuyas causas no son las que lo
parecen.

EVARISTA. ¡Oh, no puede ser, y no y no! Casos hay en que la mentira
allana los caminos del bien. ¿Pero hemos llegado a un caso de éstos? No,
no.

MARQUÉS. Para que usted acabe de formar juicio, óigame lo que voy a
decirle. Virginia me asegura que de Josefina Perret, sin que en ello
pueda haber mixtificación ni engaño... nació el hombre que ve usted
ahí... Y lo prueba, lo demuestra como el problema más claro y sencillo.
Además, yo he podido comprobar que Lázaro Yuste faltó de Madrid desde el
63 al 66.

EVARISTA. Con todo, Marqués, no cabe[105] en mi cabeza...

MARQUÉS (_viendo aparecer a Pantoja por la derecha_). Aquí está.

MÁXIMO (_volviendo al proscenio_). Ya está aquí la fiera.

DOROTEA. Con permiso de los señores, me retiro. (_Se va por la
izquierda. Pantoja permanece un instante en la puerta._)


ESCENA IV

EVARISTA, MÁXIMO, DON URBANO, _el_ MARQUÉS, PANTOJA.


PANTOJA (_avanzando despacio_). Señores, perdónenme si les he hecho
esperar.

MÁXIMO. Enterado el señor de Pantoja del objeto que nos trae a La
Penitencia,[106] no necesitaremos repetirlo.

MARQUÉS (_benigno_). No lo repetimos por no mortificar a usted, que ya
dará por perdida la batalla.

PANTOJA (_sereno, sin jactancia_). Yo no pierdo nunca.

MÁXIMO. Es mucho decir.

PANTOJA. Y aseguro que Electra, que sabe ya despreciar los bienes
terrenos, no aceptará la herencia.

MÁXIMO (_conteniendo su ira_). ¡Oh!...

EVARISTA. Ya lo ves: este hombre no se rinde.

PANTOJA. No me rindo... nunca, nunca.

MÁXIMO. Ya lo veo. (_Sin poder contenerse._) Hay que matarle.

PANTOJA. Venga esa muerte.

MARQUÉS. No llegaremos a tanto.

PANTOJA. Lleguen ustedes a donde quieran, siempre me encontrarán en mi
puesto, inconmovible.

MARQUÉS. Confiamos en la Ley.

PANTOJA. Confío en Dios.

MÁXIMO. La Ley es Dios... o debe serlo.

PANTOJA. ¡Ah! señores de la Ley, yo les digo que Electra, adaptándose
fácilmente a esta vida de pureza, encariñada ya con la oración, con la
dulce paz religiosa, no desea, no, abandonar esta casa.

MÁXIMO(_impaciente_). ¿Podremos verla?

PANTOJA. Ahora precisamente no.

MÁXIMO (_queriendo protestar airadamente_). ¡Oh!

PANTOJA. Tenga usted calma.

MÁXIMO. No puedo tenerla.

EVARISTA. Es la hora del coro. Quiere decir San Salvador que después del
rezo...

PANTOJA. Justo... Y para que se persuadan de que nada temo, pueden
traer, a más del notario, al señor delegado del Gobierno. Mandaré abrir
las puertas del edificio... permitiré a ustedes que hablen cuanto gusten
con Electra, y si ella quiere salir, salga en buena hora...

MARQUÉS. ¿Lo hará usted como lo dice?

PANTOJA. ¿Cómo no, si confío en Dios? (_Se miran en silencio Pantoja y
Máximo._)

MÁXIMO. Yo también.

PANTOJA. Pues si confía, aquí le espero.

MARQUÉS. Volveremos esta tarde. (_Coge a Máximo por el brazo._)

PANTOJA. Y nosotros a la iglesia. (_Salen Don Urbano, Evarista y
Pantoja._)


ESCENA V

_El_ MARQUÉS; MÁXIMO, _que recorre la escena muy agitado con inquietud
impaciente y recelosa_.


MARQUÉS. ¿Qué dices a esto?

MÁXIMO. Que ese hombre, de superior talento para fascinar a los débiles
y burlar a los fuertes, nos volverá locos.[107] Yo no soy para esto. En
luchas de tal índole, voluntades contra voluntades, yo me siento
arrastrado a la violencia.

MARQUÉS. ¿Qué harías, pues?

MÁXIMO. Llevármela de grado o por fuerza. Si no tengo poder bastante,
buscarlo, adquirirlo, comprarlo; traer amigos, cómplices, un escuadrón,
un ejército... (_Con creciente calor y brío._) Renacen en mí los tiempos
románticos y las ferocidades del feudalismo.

MARQUÉS. ¿Y eso piensa y dice un hombre de ciencia?

MÁXIMO. Los extremos se tocan. (_Exaltándose más._) A ese hombre, a ese
monstruo... hay que matarlo.

MARQUÉS. No tanto, hijo. Imitémosle, seamos como él astutos, insidiosos,
perseverantes.

MÁXIMO (_con brío y elocuencia_). Seamos como yo, sinceros, claros,
valientes. Vayamos a cara descubierta[108] contra el enemigo.
Destruyámosle si podemos, o dejémonos destruir por él... pero de una
vez, en una sola acción, en una sola embestida, en un solo golpe... O él
o nosotros.

MARQUÉS. No, amigo mío. Tenemos que ir con pulso. Es forzoso que
respetemos el orden social en que vivimos.

MÁXIMO. Y este orden social en que vivimos nos envolverá en una red de
mentiras y de argucias, y en esa red pereceremos ahogados, sin defensa
alguna... manos y cuello cogidos en las mallas de mil y mil leyes
caprichosas, de mil y mil voluntades falaces, aleves, corrompidas.

MARQUÉS. Cálmate. Preparemos el ánimo para lo que esta tarde nos espera.
Preveamos los obstáculos para pensar con tiempo[109] en la manera de
vencerlos... ¿Qué sucederá cuando le digamos a Electra que tú y ella no
nacisteis de la misma madre?

MÁXIMO. ¿Qué ha de suceder? Que no nos creerá... que en su mente se ha
petrificado el error y será imposible destruirlo. ¿Sabe usted lo que
puede la sugestión continua, lo que puede el ambiente de esta casa sobre
las ideas de los que en ella habitan?

MARQUÉS. Emplearemos, pues, medios eficaces...

MÁXIMO (_con mayor violencia_). Eficacísimos, si: pegar fuego a esta
casa, pegar fuego a Madrid...

MARQUÉS. No disparates... En el caso de que la niña no quiera salir, nos
la llevaremos a la fuerza.

MÁXIMO (_muy vivamente hasta el fin_). O la fuerza vencedora, o la
desesperación vencida... Moriré yo, morirá ella, moriremos todos.

MARQUÉS. Morir no: vivamos muy despiertos. Preparémonos para lo peor. Ya
tengo las llaves para entrar por la calle nueva. La Hermana Dorotea nos
pertenece... Chitón.

MÁXIMO. ¡A la violencia!

MARQUÉS. ¡Astucia, caciquismo!

MÁXIMO. ¡Por el camino derecho!

MARQUÉS. ¡Por el camino sesgado![110] (_Cogiéndole del brazo._) Y
vámonos, que nuestra presencia aquí puede infundir sospechas.
(_Llevándosele._)

MÁXIMO. Vámonos, sí.

MARQUÉS. Confía en mí.

MÁXIMO. Confío en Dios.


MUTACIÓN

     Patio en San José[111] de la Penitencia. A la derecha un costado de
     la iglesia, con ventanales, por donde se trasluce la claridad
     interior. A la izquierda, portalón por donde se pasa a otro patio,
     que se supone comunica con la calle. Al fondo, entre la iglesia y
     las construcciones de la izquierda, un gran arco rebajado, tras el
     cual se ve en último término el cementerio de la Congregación.[112]
     Noche obscura.


ESCENA VI

ELECTRA, SOR DOROTEA.


DOROTEA. Tan cierto como ésta es noche, dos caballeros han venido a la
casa con propósitos de llevarte al mundo. ¿No lo crees?

ELECTRA. ¿Dos caballeros? Antes que me digas sus nombres, mi corazón los
adivina: Máximo y el Marqués de Ronda... Si es verdad que quieren
llevarme consigo, me ponen en grande turbación. Desde que vine a esta
santa casa, emprendí, como sabes, la gran batalla de mi espíritu. Trato,
con la ayuda de Dios, de transformar en amor fraternal el amor de un
orden muy distinto que arrebató mi alma. Encendido en mí con tal
violencia aquel fuego del sol, no es tarea fácil convertirlo en fría
claridad de luna... Pero al fin el continuo meditar, el desmayo del
corazón, y las ideas dulces que Dios me envía, me van dando fuerzas para
vencer en la batalla.

DOROTEA. Hermana mía, si en ti sientes la fortaleza del amor nuevo, ¿por
qué temes ver a Máximo?

ELECTRA. Porque viéndole, pienso que todo el terreno ganado lo perderé
en un solo instante.

DOROTEA (_incrédula_). ¿Y estás segura de haber ganado algún terreno?

ELECTRA. ¡Oh! sí, alguno... no mucho todavía.

DOROTEA. Entiendo, querida hermana, que el ver a la persona te servirá
para probar si, en efecto, puedes...

ELECTRA (_vivamente_). ¡Oh! no me lo digas... Tal como hoy me encuentro,
en los principios de la lucha, junto a él no tendría mi conciencia ni un
instante de tranquilidad... ¡Jesús mío! forcejeo con dos imposibles: no
podré quererle como hermano, no podré quererle como esposo.
(_Aterrada._) ¡Qué suplicio...! Al mundo no, no... Prefiero estar aquí,
en esta soledad de muerte, en este laboratorio de mi alma, y junto a
este crisol divino en el cual estoy fundiendo un vivir nuevo.

DOROTEA. No esperes, Electra, que tus propias ideas te den la paz.
Confía en Dios y en las personas que Dios te envía. (_Resolviéndose a
mayor claridad._) Hermana mía, no tiembles ante el que crees tu hermano.
Alguien quizás negará que lo sea.

ELECTRA(_muy excitada_). Calla, calla... En asunto tan delicado, toda
palabra que no traiga la certidumbre, es palabra ociosa y cruel, que no
calma, sino que enloquece... Dios mío, dame la muerte o la verdad.

DOROTEA. Sosiégate...

ELECTRA (_exaltándose más_). Todas las confusiones que al venir aquí me
atormentaron, ahora renacen... Ángeles y demonios se atropellan en mi
pensamiento... Déjame... Quiero huir de mí misma. (_Recorre la escena
con grande agitación. Sor Dorotea va tras ella y trata de calmarla._)

DOROTEA. Cálmate, por Dios... Hermana querida, tus tormentos tocan a su
fin.[113] (_Mira con ansiedad hacia el portalón de la izquierda._)

ELECTRA(_creyendo oír una voz lejana_). Oye... Mi madre me llama.

DOROTEA. No delires... Otras voces, voces de personas vivas, te
llamarán...

ELECTRA. Es mi madre... ¡Silencio...! (_Oyendo. Entra Pantoja por la
derecha._)


ESCENA VII

ELECTRA, PANTOJA, DOROTEA.


PANTOJA. Hija mía, ¿cómo saliste de la iglesia sin que yo te viese.

DOROTEA. Salimos a respirar el aire puro. Electra se asfixiaba.
(_Aparte_.) La hora se acerca... Dios nos ayudará.

PANTOJA. Hija mía, ¿te sientes mal?

ELECTRA (_con voz apagada y medrosa_). Mi madre me llama.

PANTOJA (_cariñosamente, cogiéndola de la mano_). La voz dulce de tu
madre, hablándote en espíritu, te confortará, te ligará con lazos de
piedad y amor a esta santa casa. (_Óyese por la iglesia coro de
novicias._) Escucha, hija mía, esas voces de los ángeles, que te llaman
desde el Cielo.

ELECTRA (_delirando_). Es el canto de los niños jugando al corro. Entre
esas voces tiernas suena la de mi madre llamándome a su sepulcro.

PANTOJA. Estás alucinada. Es el coro de ángeles divinos.

ELECTRA. No hay ángeles, no, no... Oigo mi nombre, oigo el bullicio de
los niños, que remueve toda mi alma. Son los hijos del hombre, que
alegran la vida. (_Continúa oyéndose más apagado el coro de novicias._)

PANTOJA (_inquieto_). Hermana Dorotea, diga usted a la Hermana Guardiana
que vigile la puerta de la calle Nueva y la de la Ronda. (_A izquierda y
derecha._)

DOROTEA. Voy, señor.

PANTOJA. No, no: yo iré... No me fío de nadie... Quiero vigilar todos
los patios, todos los pasadizos y rincones del edificio. (_Alarmado,
creyendo sentir ruido._) Silencio... ¿No oye usted?

DOROTEA. ¿Qué?... Nada, señor... Es aprensión.

PANTOJA. Creí sentir rumor de voces... golpes en alguna puerta lejana.
(_Escucha._)

DOROTEA. ¿Hacia qué parte? (_Mirando al foro derecha, detrás de la
iglesia._)

PANTOJA. Hacia la Enfermería. ¡Oh, no tengo tranquilidad! Quiero ver por
mí mismo... Electra, vuelve a la iglesia... Hermana, llévela usted...
Espérenme allí... (_Dándoles prisa._) Pronto... (_Las conduce a la
puerta de la iglesia. Se va presuroso, muy inquieto, por el foro
derecha. Dorotea le ve alejarse, coge de la mano a Electra, y vivamente
vuelve con ella al centro de la escena. Electra, como sin voluntad, se
deja llevar._)


ESCENA VIII

ELECTRA, SOR DOROTEA.


DOROTEA. Ven... A la iglesia no.

ELECTRA. Aquí... Quiero respirar... Quiero vivir.

DOROTEA (_aparte, inquieta_). Ya es la hora fijada por el Marqués...
Aprovechemos los minutos, los segundos, o todo se perderá. (_Mirando a
la izquierda._) Voy a franquearles el paso[114] a este patio...
(_Alto._) Hermana, espérame aquí.

ELECTRA (_asustada_). ¿A dónde vas? (_La coge del brazo._)

DOROTEA (_con decisión, defendiéndose_). A mirar por ti, a devolverte la
salud, la vida... Disponte a salir de esta sepultura, y llévame contigo.

ELECTRA (_trémula_). Hermana... no te alejes de mí.

DOROTEA. Este instante decide de tu suerte. Volverás al mundo... verás a
Máximo.

ELECTRA. ¿Cuándo?

DOROTEA. Ahora... le verás entrar por allí... (_Señala a la izquierda._)
¡Silencio... valor...! No me detengas... No te muevas de aquí. (_Vase
corriendo por la izquierda._)

ELECTRA. ¡Jesús mío, Virgen santa!... ¿Será cierto que...? Por aquí...
por aquí vendrá... (_Cree ver a Máximo en la obscuridad._) ¡Ah!...él
es... ¡Máximo! (_Hablando como en sueños, se aparta como lo haría de un
ser real._) Apártate de mí... déjame... No puedo quererte como hermano,
no puedo... En el fuego está el crisol, donde quiero fundir un corazón
nuevo... ¿No ves que no puedo mirarte...? ¿A qué me miras tú...? No me
llevarás al mundo... Aquí busco la verdad. Mi madre me llama. (_Con
acento desesperado._) ¡Madre, madre! (_Vuélvese de cara al fondo. Al
sonar las últimas palabras de Electra, aparece la Sombra de Eleuteria,
hermosa figura vestida de monja. Electra, de espaldas al público, y con
los brazos en cruz, la contempla._) ¡Oh! (_Larga pausa_.)


ESCENA IX

ELECTRA, LA SOMBRA DE ELEUTERIA, _que vagamente se destaca en la
obscuridad del fondo. Electra avanza hacia ella. Quedan las figuras una
frente a otra, a la menor distancia posible_.


LA SOMBRA. Tu madre soy, y a calmar vengo las ansias de tu corazón
amante. Mi voz devolverá la paz a tu conciencia. Ningún vínculo de
naturaleza te une al hombre que te eligió por esposa. Lo que oíste fue
una ficción dictada por el cariño para traerte a nuestra compañía y al
sosiego de esta santa casa.

ELECTRA. ¡Oh, madre, qué consuelo me das!

LA SOMBRA. Te doy la verdad, y con ella fortaleza y esperanza. Acepta,
hija mía, como prueba del temple de tu alma, esta reclusión transitoria,
y no maldigas a quien te ha traído a ella... Si el amor conyugal y los
goces de la familia solicitan tu alma, déjate llevar de esa dulce
atracción, y no pretendas aquí una santidad que no alcanzarías. Dios
está en todas partes... Yo no supe encontrarle fuera de aquí... Búscale
en el mundo por senderos mejores que los míos, y... (_La Sombra calla y
desaparece en el momento en que suena la voz de Máximo._)


ESCENA ULTIMA

ELECTRA, MÁXIMO, _el_ MARQUÉS, SOR DOROTEA.


MÁXIMO (_en la puerta de la izquierda_). ¡Electra!

ELECTRA (_corriendo hacia Máximo_). ¡Ah!

PANTOJA (_por la derecha_). Hija mía, ¿dónde estás?

MARQUÉS. Aquí, con nosotros.

MÁXIMO. Es nuestra.

PANTOJA. ¿Huyes de mí?

MÁXIMO. No huye, no... Resucita.




VOCABULARY




ABBREVIATIONS

    _adv._, adverb.
    _cond._, conditional.
    _conj._, conjunction.
    _f._, feminine.
    _Fr._, French.
    _fut._, future.
    _imp._, imperfect.
    _imperat._, imperative.
    _m._, masculine.
    _part._, participle.
    _pl._, plural.
    _poss._, possessive.
    _prep._, preposition.
    _pres._, present.
    _pret._, preterit.
    _prop._, proper.
    _refl._, reflexive.
    _rel._, relative.
    _subj._, subjunctive.




VOCABULARY


=A=

=a=, to, in, at, by, on, for.

=abajo=, under, except.

=abandonar=, to leave, abandon.

=abatid-o, -a=, dejected.

=abnegación=, abnegation, self-denial.

=abominar=, to detest, abhor.

=aborrecer=, to hate, abhor.

=aborrezco=, _pres. of_ aborrecer.

=abrasar=, to burn, set on fire.

=abreviar=, to abridge, shorten, abbreviate.

=abrir=, to open, expand.

=abrumar=, to oppress, overwhelm.

=absolutamente=, absolutely.

=absolut-o, -a=, absolute; =en --=, _adv._, absolutely.

=absorber=, to absorb.

=abstracción=, _f._, abstraction.

=abstraer=, to abstract.

=abstraíd-o, -a=, retired, absorbed in thought.

=abstraído=, _past part. of_ =abstraer=.

=absurd-o, -a=, absurd.

=absurdo=, _m._, absurdity.

=abur=, farewell, good-bye.

=aburrimiento=, _m._, despondency, weariness.

=aburrir=, to weary; _refl._, to weary, bore.

=acá=, here.

=acabar=, to finish, conclude, consume, succeed in, come to an end;
=-- de=, to have just.

=acaloradamente=, ardently, earnestly.

=acariciar=, to caress, fondle.

=acaso=, by chance.

=acaudalad-o, -a=, wealthy.

=acceder=, _to_ accede, agree.

=accidental=, casual, accidental.

=acción=, _f._, action, scene.

=acento=, _m._, accent.

=aceptar=, to accept.

=acerca=, _adv._, near; =-- de=, _prep._, about, concerning.

=acercar=, to approach.

=acerques=, _pres. subj. of_ acercar.

=acertadísim-o, -a=, very proper.

=acertar=, to succeed, be sufficient.

=aciertan=, _pres. of_ acertar.

=acierto=, _pres. of_ acertar.

=acierto=, _m._, success, good luck, prudence.

=acobardar=, to daunt, intimidate.

=acoger=, to receive.

=acometer=, to attack.

=acomodar=, to accommodate, suit.

=acompañar=, to accompany.

=acongojar=, to afflict, oppress.

=aconsejar=, to advise, counsel.

=acontecimiento=, _m._, event.

=acorazado=, _m._, warship.

=acordar=, _refl._, to remember.

=acosar=, to pursue.

=acta=, _f._, act.

=actitud=, _f._, attitude.

=activar=, to stir, hurry, hasten.

=acto=, _m._, act.

=actriz=, _f._, actress.

=acuarela=, _f._, water color.

=acudir=, to hasten.

=acuerda=, _pres. of_ =acordar=.

=acuerdo=, _m._, accord; =estar de --=, to be in accord.

=acumular=, to accumulate.

=achaque=, _m._, complaint, indisposition, disease.

=adaptar=, to adapt.

=adelantad-o, -a=, premature; =por --=, _adv._, in advance.

=adelantar=, to advance, hasten, improve, enter.

=adelante=, forward.

=adelfa=, _f._, oleander.

=ademán=, _m._, manner, look, gesture, movement.

=además=, besides.

=adentro=, within.

=adiós=, good-bye.

=adivinar=, to foretell, guess, surmise.

=admirable=, admirable.

=admiración=, _f._, admiration.

=admirar=, to admire.

=adoptar=, to adopt.

=adorable=, adorable.

=adorar=, to adore.

=adornar=, to adorn.

=adquirir=, to acquire, get.

=adust-o, -a=, sullen, gloomy.

=advertir=, to advise, acquaint, warn, tell, observe, note.

=advierte=, etc., _pres. of_ =advertir=.

=advirtiendo=, _pres. part. of_ =advertir=.

=afán=, _m._, anxiety, thought, eagerness.

=afectar=, to affect.

=afect-o, -a=, affectionate, devoted to.

=afecto=, _m._, affection, love.

=afectuos-o, -a=, kind, loving.

=aferrar=, to grapple, persist.

=afirmar=, to affirm, assert.

=afirmativ-o, -a=, affirmative.

=aflicción=, _f._, grief, anguish.

=aflictiv-o, -a=, distressing.

=afligir=, to afflict, grieve, torment.

=afluir=, to flow, throng.

=afluyen=, _pres. of_ =afluir=.

=afortunad-o, -a=, lucky, fortunate.

=Agamenón=, _m._, Agamemnon.

=agarrar=, to grasp, seize, fasten; _refl._, to seize, cling to.

=agasajar=, to regale, welcome, treat kindly.

=agente=, _m._, agent; =-- de Bolsa=, broker.

=agitación=, _f._, agitation.

=agitar=, to excite, agitate.

=agobiar=, to oppress.

=agradar=, to please.

=agradecer=, to acknowledge, thank.

=agradecid-o, -a=, grateful, thankful.

=agradezco=, _pres. of_ =agradecer=.

=agrupar=, to group, crowd.

=agua=, _f._, water.

=aguardar=, to expect, wait for, wait.

=agudeza=, _f._, acuteness, smartness, sarcastic language.

=aguijón=, _m._, thorn, sting.

=águila=, _f._, eagle.

=¡ah!= ah!

=ahí=, here, there, that time.

=ahogad-o, -a=, drowned, overwhelmed, smothered, stifled.

=ahogar=, to smother, suffocate.

=ahora=, now; =desde --=, immediately; =-- mismo=, this very moment.

=airadamente=, vehemently.

=airad-o, -a=, vehement, angry.

=aire=, _m._, air, wind.

=ajen-o, -a=, belonging to others, of others.

=ajetreo=, _m._, movement.

=al = a + el=.

=alabar=, to praise, gratify, extol.

=alargar=, to extend.

=alarido=, _m._, outcry, clamor.

=alarma=, _f._, alarm.

=alarmar=, to alarm.

=alboroto=, _m._, noise.

=alcance=, _m._, understanding.

=alcanzar=, to reach, overtake, understand, acquire, obtain.

=alcoba=, _f._, alcove, bedroom.

=aleación=, _f._, alloy.

=alegrar=, to rejoice, delight; _refl._, to rejoice, be glad.

=alegre=, merry, joyful, lively.

=alegría=, _f._, mirth, gayety, pleasure, joy.

=alejar=, _refl._, to move away, go away, move off.

=aleve=, perfidious, treacherous.

=algo=, something, somewhat, anything.

=alguien=, some one, somebody, any one, anybody.

=algún=, _see_ =alguno=.

=algu-o, -a=, any, some.

=aliada=, _f._, ally.

=aliento=, _m._, breath.

=aligerar=, to lighten, alleviate, relieve.

=alimentar=, to feed, nourish.

=alivio=, _m._, relief.

=alma=, _f._, soul, spirit, mind, heart.

=almacén=, _m._, storehouse.

=almorzar=, to lunch.

=almuerzo=, _m._, lunch.

=altanería=, _f._ pride, haughtiness.

=altar=, _m._, altar.

=alterar=, to alter, change.

=alt-o, -a=, high, tall, aloud, lofty, eminent; =en --=, on high.

=¡alto!= halt!

=alucinar=, to be mistaken.

=aluminio=, _m._, aluminium.

=alumno=, _m._, pupil.

=alza=, _f._, advance.

=alzar=, to raise.

=allá=, there, in that place.

=allanar=, to smooth.

=allí=, there.

=amante=, loving.

=amante=, _m._, lover.

=amar=, to love.

=amargar=, to embitter.

=amargura=, _f._, pain, grief, sorrow.

=ambición=, _f._, ambition.

=ambicios-o, -a=, ambitious.

=ambiente=, _m._, air, atmosphere.

=ambos=, both.

=amenaza=, _f._, threat.

=amenazar=, to threaten, menace.

=amen-o, -a=, agreeable, pleasant.

=amiga=, _f._, friend.

=amigo=, _m._, friend.

=amiguita=, _f._, little friend.

=amistad=, _f._, friendship.

=amo=, _m._, master.

=amor=, _m._, love.

=amoros-o, -a=, loving.

=amparar=, to protect.

=amparo=, _m._, protection.

=ampliamente=, amply.

=ancianidad=, _f._, old age.

=anch-o, -a=, broad; =a mis anchas=, _adv._, freely.

=Andalucía=, _f._, Andalusia.

=andante=, _m._, andante.

=andar=, to go, walk.

=anécdota=, _f._, anecdote.

=ángel=, _m._, angel.

=angelical=, angelical.

=angelito=, _m._, little angel.

=ángulo=, _m._, angle.

=angustiar=, to afflict, torment.

=anhelo=, _m._, desire, eagerness.

=animal=, _m._, animal.

=animar=, to animate.

=ánimo=, _m._, courage, soul, mind.

=aniquilar=, to destroy.

=anoche=, last night.

=anochecer=, to grow dark.

=ansia=, _f._, anxiety.

=ansiedad=, _f._, anxiety.

=ansios-o, -a=, anxious, eager.

=ante=, _prep._, before.

=anteayer=, day before yesterday.

=anterior=, anterior, previous.

=antes=, _adv._, before, rather, better; =-- de=, _prep._, before.

=anticipar=, to anticipate.

=antigu-o, -a=, ancient, former.

=antojar=, _refl._, to long for, wish, desire.

=anular=, to annul.

=anunciar=, to announce.

=añadidura=, _f._, addition.

=año=, _m._, year.

=apagar=, to extinguish, put out, diminish, die away, destroy.

=aparador=, _m._, sideboard.

=aparato=, _m._, apparatus.

=aparecer=, to appear.

=aparición=, _f._, apparition.

=apartamiento=, _m._, separation.

=apartar=, to divide, separate, remove, open, put aside; _refl._, to
withdraw, go away.

=aparte=, apart, aside.

=apenar=, to grieve.

=apenas=, hardly, scarcely.

=apetecer=, to desire, long for.

=apetito=, _m._, appetite.

=aplastar=, to crush.

=aplaudir=, to applaud.

=aplauso=, _m._, applause.

=aplazar=, to put off.

=aplicación=, _f._, application.

=aplicar=, to adapt, apply.

=apliquemos=, _pres. subj. of_ =aplicar=.

=apoderado=, _m._, attorney.

=apoderar=, _refl._, to take possession of.

=aposento=, _m._, room.

=apostar=, to bet, wager.

=apoyar=, to favor, support.

=apreciar=, to appreciate.

=aprender=, to learn.

=aprensión=, _f._, apprehension, imagination.

=apresurar=, to hurry, hasten.

=apropiad-o, -a=, suitable, appropriate.

=aprovechar=, to improve, employ.

=aproximar=, to approach, bring near.

=apuntar=, to note, note down.

=apunte=, _m._, note, sketch.

=apuro=, _m._, want, affliction.

=aquel, -la, -lo=, that.

=aquél, -la, -lo=, the one, that one.

=aquí=, here; =por --=, here, hereabouts, in this place;
=henos --=, here we are.

=arañar=, to scratch.

=árbol=, _m._, tree.

=arbolado=, _m._, grove, forest.

=arbusto=, _m._, bush, shrub.

=arcano=, _m._, secrecy, depth.

=arco=, _m._, arch.

=arder=, to burn, glow.

=ardiente=, heated, vehement.

=ardor=, _m._, ardor, fervor.

=argucia=, _f._, quibble, evasion.

=aridez=, _f._, aridity, dryness.

=armar=, to arm; _refl._, to begin, be stirred up.

=armonía=, _f._, harmony.

=arquitectura=, _f._, architecture.

=arrancar=, to draw, snatch away, run away.

=arrastrar=, to drag, draw.

=arrebatar=, to snatch, attract, charm.

=arrebato=, _m._, sudden attack.

=arreciar=, to increase.

=arredrar=, to terrify.

=arregladit-o, -a=, regular.

=arreglar=, to adjust, get ready, arrange, put in order.

=arrepentimiento=, _m._, repentance.

=arrepentir=, _refl._, to repent.

=arrepienten=, _pres. of_ =arrepentir=.

=arriba=, above, beyond, upstairs, high.

=arrodillar=, to kneel down.

=arrogancia=, _f._, arrogance.

=arrojar=, to cast, throw, cast off, throw off, give forth, pour.

=arro-z=, _m., pl._ =-ces=, rice.

=arte=, _m. and f._, art.

=artífice=, _m._, artificer.

=artificio=, _m._, artifice, craft, machine.

=artista=, _f._, artist.

=artístic-o, -a=, artistic.

=ascender=, to ascend, mount, amount.

=ascétic-o, -a=, ascetic.

=asciende=, _pres. of_ =ascender=.

=asediar=, to besiege, beset, seize.

=asegurar=, to assure.

=asentar=, to settle, establish.

=asentimiento=, _m._, assent.

=asfixiante=, suffocating.

=asfixiar=, _refl._, to be stifled.

=así=, so, thus, just.

=asilo=, _m._, asylum, house of refuge.

=asimilar=, to assimilate.

=asociar=, to associate.

=asomar=, to show, place, appear suddenly.

=asombrar=, to frighten, astonish.

=asombro=, _m._, fear, dread.

=aspecto=, _m._, look, aspect.

=astro=, _m._, star.

=astucia=, _f._, craft, deceit, artifice.

=astut-o, -a=, subtle, astute, shrewd.

=asunto=, _m._, matter, affair, subject.

=asustar=, to frighten, terrify.

=atar=, to tie.

=atareadísim-o,-a=, very busy.

=atención=, _f._, attention.

=atender=, to attend, look after.

=atent-o, -a=, attentive.

=aterrar=, to terrify.

=atienden=, _pres. of_ =atender=.

=atinadísim-o, -a=, very prudent, very careful.

=atónit-o, -a=, amazed, stupefied.

=atontar=, to stun, stupefy.

=atormentar=, to torment.

=atracción=, _f._, attraction.

=atrás=, behind.

=atrever=, _refl._, to dare, venture.

=atrevimiento=, _m._, boldness.

=atropellar=, to fall, descend, lower; _refl._, hasten, crowd.

=aturdir=, to be astounded.

=aumentar=, to augment, increase.

=aún, aun=, still, yet, even.

=aunque=, although.

=ausencia=, _f._, absence.

=ausente=, absent.

=auster-o, -a=, austere.

=autor=, _m._, author.

=autoridad=, _f._, authority.

=autorizar=, to authorize.

=auxiliar=, auxiliary, assistant.

=auxiliar=, to help, aid.

=auxilio=, _m._, aid, assistance.

=avalorar=, to animate.

=avanzar=, to advance.

=aventurar=, to venture, risk.

=avergonzadísim-o, -a=, very bashful, very much embarrassed.

=avergonzar=, to shame, be ashamed, be bashful, be embarrassed.

=avergüenzas=, _pres. of_ =avergonzar=.

=ávid-o, -a=, eager.

=avisar=, to advise, warn.

=¡ay!= alas! oh! =¡-- de mí!= alas for me!

=ayer=, yesterday.

=ayuda=, _f._, aid, help.

=ayudante=, _m._, assistant.

=ayudar=, to help.

=azotar=, to whip.

=azote=, _m._, whip; =dar --s,= to punish.

=azucarillo=, _m._, confectionery.


=B=

=Bach=, _prop. noun_.

=bajar=, to descend, lower.

=baj-o, -a=, low, short, under, humble.

=bajo-relieve=, _m._, bas-relief.

=balanza=, _f._, scale, balance.

=Balbina=, _prop. noun_.

=banco=, _m._, bench.

=bandeja=, _f._, tray, salver.

=Bárbara=, _prop. noun_.

=barbarie=, _f._, barbarousness.

=barbilindo=, fop.

=barbilla=, _f._, chin.

=Barcelona=, _prop. noun_.

=barra=, _f._, bar, ingot.

=¡basta!= enough!

=bastante=, enough, sufficient.

=bastar=, to suffice, be enough.

=batalla=, _f._, battle.

=batería=, _f._, battery.

=Bayona=, Bayonne.

=beaterio=, _m._, convent.

=beatífic-o, -a=, beatific, blissful.

=Beethoven=, _prop. noun_.

=belleza=, _f._, beauty.

=bendecir=, to bless.

=bendiciendo=, _pres. part. of_ =bendecir=.

=bendiga=, _pres. subj. of_ =bendecir=.

=bendit-o, -a=, blessed, sainted.

=benéfic-o, -a=, beneficent, charitable.

=benign-o, -a=, kind, benign.

=berrinche=, _m._, anger, quarrel.

=besar=, to kiss.

=besito=, _m._, little kiss.

=beso=, _m._, kiss.

=bestia=, _f._, beast, animal.

=bíblic-o, -a=, biblical.

=biblioteca=, _f._, library.

=bibliotecaria=, _f._, librarian.

=bien=, well, certainly, very well.

=bien=, _m._, good; =--es,= _pl._, property, riches; =--es de fortuna=,
worldly treasures.

=bienestar=, _m._, comfort, well being.

=bienhechor, -a=, beneficent.

=bigote=, _m._, mustache.

=bilbaín-o, -a=, native of Bilbao.

=Bilbao=, _prop. noun_.

=billete=, _m._, note.

=bizcocho=, _m._, biscuit.

=blanc-o, -a=, white.

=blancura=, _f._, whiteness.

=blusa=, _f._, blouse.

=bob-o, -a=, stupid, simple, foolish.

=boca=, _f._, mouth, entrance.

=boda=, _f._, marriage, wedding.

=bodega=, _f._, wine cellar.

=bofetada=, _f._, buffet, blow, slap.

=Bolsa=, _f._, stock exchange.

=bolsillo=, _m._, pocket.

=bollito=, _m._, roll, cake.

=bombo=, _m._, large drum; =dar --=, to praise.

=bonit-o, -a=, nice, pretty.

=borrachera=, _f._, folly, frenzy.

=borros-o, -a=, indistinct.

=¡bravo!= bravo! good for you!

=brazo=, _m._, arm.

=brevedad=, _f._, brevity.

=brillantísim-o, -a=, most brilliantly.

=brindar=, to drink (to health).

=brío=, _m._, strength, courage.

=broma=, _f._, jest.

=bruscamente=, abruptly, suddenly.

=brutalidad=, _f._, brutality.

=brutalmente=, brutally.

=brut-o, -a=, rough, coarse.

=bruto=, _m._, brute.

=buen-o, -a=, good, kind.

=bullicio=, _m._, noise, clamor, uproar.

=Bunsen=, _prop. noun_.

=Burdeos=, _m._, Bordeaux.

=burla=, _f._, jest, trick.

=burlar=, to ridicule, laugh at, deceive; _refl._, to jest, make fun of.

=burlón, -a=, waggish, jesting, mocking.

=burro=, _m._, donkey.

=busca=, _f._, search.

=buscar=, to seek, search.

=buzón=, _m._, letter box.


=C=

=caballero=, _m._, gentleman.

=caballerosidad=, _f._, nobleness, generosity.

=caballo=, _m._, horse.

=cabecera=, _f._, head of a bed.

=cabello=, _m._, hair.

=caber=, to be contained, be possible; =no -- en=, to be incapable.

=cabeza=, _f._, head; =sentar la --=, to become serious.

=cable=, _m._, cable.

=caciquismo=, _m._, great cunning.

=cachazud-o, -a=, inactive, very slow.

=cada=, each, every.

=Cádiz=, Cadiz.

=caer=, to fall, decline.

=café=, _m._, coffee.

=cáfila=, _f._, crowd, multitude.

=caído=, _past part. of_ =caer=.

=caiga=, etc., _pres. subj. of_ =caer=.

=calavera=, _f._, wild, reckless fellow.

=calculista=, _m. and f._, mathematician.

=cálculo=, _m._, reckoning, calculation.

=Calderón=, _prop. noun_.

=caldo=, _m._, broth.

=calidad=, _f._, kind, quality.

=calma=, _f._, calm.

=calmar=, to calm.

=calor=, _m._, heat.

=calladit-o, -a=, very silent, very quiet.

=callar=, to conceal, be silent.

=calle=, _f._, street.

=callejuela=, _f._, detour, subterfuge.

=cama=, _f._, bed.

=cambiar=, to alter, change.

=camino=, _m._, road, path, course; =-- sesgado=, crossroad, detour.

=campaña=, _f._, campaign.

=camposanto=, _m._, cemetery.

=cana=, _f._, =--=, _pl._, gray hair.

=candor=, _m._, honesty, candor, frankness.

=cansancio=, _m._, weariness.

=cansar=, to weary, fatigue.

=cantar=, to sing.

=cantidad=, _f._, quantity, portion.

=canto=, _m._, song, singing.

=caña=, _f._, cane, reed.

=capital=, _m._, capital (money _or_ stock).

=capítulo=, _m._, chapter.

=caprichos-o, -a=, capricious.

=caprichud-o, -a=, obstinate, stubborn.

=cápsula=, _f._, capsule, scale of a balance.

=cara=, _f._, face; =a -- descubierta=, openly.

=carácter=, _m._, character.

=carbón=, _m._, coal.

=carcajada=, _f._, hysteria.

=cardíac-o, -a=, cardiac.

=carecer=, to lack, be without.

=carga=, _f._, load, cargo.

=cargante=, accuser.

=cargar=, to load; =-- con=, to take up bodily.

=cargo=, _m._, charge, account; =hacerse -- de=, to take into account.

=caricia=, _f._, caress.

=caridad=, _f._, charity.

=cariño=, _m._, affection.

=cariñosamente=, affectionately.

=cariños-o, -a=, fond, affectionate.

=Carmen=, _prop. noun_.

=carrera=, _f._, career, road, race, course, swift pace.

=carta=, _f._, letter.

=cartera=, _f._, portfolio.

=cartita=, _f._, note.

=casa=, _f._, home, house; =en --=, at home.

=casamiento=, _m._, marriage.

=casar=, to marry; _refl._, to marry, get married.

=caser-o, -a=, domestic.

=casi=, almost.

=caso=, _m._, case, fact; =hacer --=, to heed; =hacer -- de=,
to pay attention to.

=castigar=, to chastise, correct, afflict.

=castigo=, _m._, correction, punishment.

=castillo=, _m._, castle.

=catálogo=, _m._, catalogue, list.

=catástrofe=, _f._, catastrophe.

=categoría=, _f._, class, category.

=catequizar=, to catechize.

=caterva=, _f._, crowd, number.

=catorce=, fourteen.

=caudal=, _m._, wealth, property.

=causa=, _f._, cause, reason; =por -- de=, on account of.

=causar=, to cause.

=cautelos-o, -a=, cautious.

=cavilos-o, -a=, captious, fretful, petulent, cross.

=cazuela=, _f._, stewpan, earthen pan.

=ceder=, to yield, submit.

=cegar=, to blind.

=celebrar=, to celebrate, rejoice, be glad.

=celo=, _m._, zeal.

=cementerio=, _m._, cemetery.

=censurar=, to censure, blame, criticize.

=centro=, _m._, centre.

=ceño=, _m._, frown.

=cerca=, _adv._, near; =-- de=, _prep._, near.

=cercado=, _m._, inclosure, field.

=cercan-o, -a=, adjoining.

=cercar=, to beset, surround.

=cerebro=, _m._, brain.

=cero=, _m._, naught, zero.

=cerrar=, to shut, close.

=cerril=, rude, rough.

=certidumbre=, _f._, certainty.

=certificar=, to certify, register.

=censurar=, to censure, blame, criticize.

=cesar=, to cease.

=cesta=, _f._, basket.

=cestilla=, _f._, little basket.

=ciega=, _pres. of_ =cegar=.

=cieg-o, -a=, blind.

=cielo=, _m._, sky, heaven.

=cien=, _see_ =ciento=.

=ciencia=, _f._, science.

=científic-o, -a=, scientific.

=ciento=, hundred.

=ciert-o, -a=, certain, sure.

=cierto=, _adv._, certainly.

=cifra=, _f._, figure, number.

=cifrar=, to count, comprise; =-- en=, to center on.

=cilindro=, _m._, cylinder, tube.

=cinco=, five.

=cincuenta=, fifty.

=cinta=, _f._, ribbon, tape.

=cintura=, _f._, waist.

=ciprés=, _m._, cypress tree.

=circuito=, _m._, circuit.

=círculo=, _m._, circle.

=civil=, civil.

=Clair de Lune=, moonlight. (_Fr._)

=clamar=, to cry, cry out, lament, beg.

=Clara=, _prop. noun_.

=claramente=, clearly.

=claridad=, _f._, clearness, glory, brightness.

=clarísim-o, -a=, very evident.

=clar-o, -a=, clear, evident, plain.

=clase=, _f._, class, order.

=claustral=, claustral.

=clavar=, to fasten, fix, rivet.

=clemátide=, _f._, clematis.

=cobre=, _m._, copper.

=cocina=, _f._, kitchen.

=cociner-o, -a=, _m. and f._, cook.

=coger=, to catch, take, gather.

=coincidir=, to coincide.

=coja=, _pres. subj. of_ =coger=.

=colar=, to enter secretly, strain, filter.

=colegio=, _m._, college, school.

=cólera=, _f._, anger, rage.

=coléric-o, -a=, angry, passionate.

=colgar=, to hang, suspend.

=colmar=, to fill, heap upon.

=colmo=, _m._, crown, culmination.

=Colón=, _m._, Columbus.

=color=, _m._, color.

=combatir=, to combat, fight.

=comedor=, _m._, dining room.

=comer=, to eat.

=comida=, _f._, food, dinner.

=como=, as, like, apparently; =-- que para=, since, because.

=¡cómo!=, how! why!

=¿cómo?= how? why?

=compadecer=, to pity.

=compadezco=, _pres. of_ =compadecer=.

=compañera=, _f._, companion, comrade.

=compañía=, _f._, company, society.

=comparación=, _f._, comparison.

=comparar=, to compare.

=compartir=, to share, divide.

=compasión=, _f._, compassion.

=completar=, to complete.

=complet-o, -a=, complete, perfect.

=cómplice=, _m. and f._ accomplice.

=componer=, to construct.

=comprar=, to buy, purchase.

=comprender=, to comprehend, understand.

=comprobar=, to prove, verify.

=comprometer=, to compromise.

=común=, common.

=comunicación=, _f._, communication.

=comunicar=, to communicate.

=comuniquen=, _pres. subj. of_ =comunicar=.

=comúnmente=, generally.

=con=, _prep._, by, with; =-- tal que=, _conj._, provided that; =-- que=,
_conj._, so then; =-- todo=, nevertheless.

=conceder=, to give, grant.

=concepto=, _m._, thought, idea.

=conciencia=, _f._, conscience.

=conciliador, -a=, conciliatory.

=cónclave=, _m._, conclave, assembly.

=concluir=, to conclude, terminate, end.

=concluyen=, _pres. of_ =concluir=.

=concluyeron=, _pret. of_ =concluir=.

=concluyo=, _pres. of_ =concluir=.

=concret-o, -a=, concrete, exact.

=condenar=, to condemn.

=condición=, _f._, condition.

=condoler=, to pity.

=conducir=, to conduct, lead.

=conducta=, _f._, behavior, conduct.

=conductibilidad=, _f._, conductibility.

=conferencia=, _f._, conference, meeting.

=conferenciar=, to hold a conference.

=confesar=, to confess.

=confianza=, _f._, confidence.

=confiar=, to confide, trust.

=confidencia=, _f._, confidence.

=confidente=, _m. and f._, confidant.

=conformar=, to suit, submit, resign.

=conforme=, conformable, agreed, resigned.

=confortar=, to comfort, strengthen.

=confundir=, to confuse, confound, perplex, put to shame.

=confusión=, _f._, confusion, perplexity.

=confus-o, -a=, confused.

=congregación=, _f._, congregation.

=conmigo=, with me.

=conminación=, _f._, threat, menace.

=conocer=, to know.

=conocimiento=, _m._, acquaintance, knowledge, consciousness.

=conozcas=, _pres. subj. of_ =conocer=.

=conozco=, _pres. of_ =conocer=.

=conquistar=, to conquer.

=consagrar=, to dedicate, consecrate.

=consecuencia=, _f._, consequence.

=conseguir=, to get, obtain, succeed.

=consejo=, _m._, counsel, advice.

=consentimiento=, _m._, consent.

=consentir=, to consent, allow.

=conservación=, _f._, preservation.

=conservar=, to preserve, keep.

=considerar=, to consider.

=consientas=, _pres. subj. of_ =consentir=.

=consigo=, with himself, with herself, with them.

=consiguiera=, _imp. subj. of_ =conseguir=.

=consolar=, to console, comfort.

=constante=, constant, unalterable.

=constar=, to be evident, certain.

=consternad-o, -a=, terrified.

=consternar=, to strike with amazement.

=construcción=, _f._, construction.

=consuela=, _pres. of_ =consolar=.

=consuelan=, _pres. of_ =consolar=.

=consuelo=, _m._, joy, consolation.

=consulta=, _f._, consultation.

=consultar=, to consult.

=consumad-o, -a=, consummate, accomplished.

=Contadora=, _prop. noun_.

=contagiar=, to infect, corrupt.

=contar=, to tell, relate, count.

=contemplar=, to contemplate.

=contemporáne-o, -a=, contemporary.

=contemporizar=, to temporize.

=contener=, to repress, restrain.

=contentar=, to satisfy, please.

=content-o, -a=, pleased, satisfied.

=contestación=, _f._, reply.

=contestar=, to reply.

=contiene=, _pres. of_ =contener=.

=contigo=, with you.

=contingencia=, _f._, contingency.

=continuación=, _f._, continuation.

=continuamente=, continually.

=continuar=, to continue.

=continu-o, -a=, continual; =de --=, constantly.

=contra=, against.

=contradictori-o, -a=, contradictory.

=contraproducente=, opposite to that desired.

=contrariar=, to oppose, annoy.

=contrariedad=, _f._, opposition.

=contrari-o, -a=, contrary, adverse.

=contrario=, _m._, contrary, opposite.

=contratista=, _m._, contractor.

=contribuir=, to contribute.

=contribuyo=, _pres. of_ =contribuir=.

=convalecencia=, _f._, convalescence.

=convencer=, to convince.

=convencimiento=, _m._, conviction.

=conveniente=, convenient.

=convenir=, to agree, acknowledge, be proper.

=convento=, _m._, convent.

=conversación=, _f._, conversation.

=conversión=, _f._, change.

=convertir=, to convert.

=convicción=, _f._, conviction.

=convidar=, to invite.

=conviene=, _pres. of_ =convenir=.

=convirtió=, _pret. of_ =convertir=.

=conyugal=, conjugal.

=coñac=, _m._, cognac.

=cooperación=, _f._, coöperation.

=copa=, _f._, glass, goblet.

=corazón=, _m._, heart.

=coro=, _m._, choir.

=corpachón=, _m._, large body.

=corrección=, _f._, correction.

=corregir=, to correct.

=correo=, _m._, post office.

=correr=, to run.

=corresponder=, to agree, correspond, return, respond.

=corretear=, to ramble about, go about.

=corrid-o, -a=, expert; =de --=, fluently.

=corrigiendo=, _pres. part. of_ =corregir=.

=corro=, _m._, circle (some game in which children form a ring).

=corromper=, to corrupt, pervert.

=corruptor=, _m._, corruptor.

=cort-o, -a=, short.

=cosa=, _f._, thing, matter.

=coscorrón=, _m._, slight blow on the head.

=cosita=, _f._, little thing.

=cosmos=, _m._, world, universe.

=cosquillas=, _f., pl._, tickling.

=costado=, _m._, side.

=costar=, to cost.

=cráneo=, _m._, skull, head.

=creación=, _f._, creation.

=crear=, to create.

=creciente=, growing, increasing.

=creencia=, _f._, faith, belief.

=creer=, to think, believe.

=creyendo=, _pres. part. of_ =creer=.

=criada=, _f._, servant.

=criado=, _m._, servant.

=criar=, to foster, nurse, bring up, create.

=criatura=, _f._, creature.

=criminal=, _m._, criminal.

=crío=, _m._, little fellow.

=crisol=, _m._, crucible.

=cristal=, _m._, crystal, mirror.

=cristian-o, -a=, Christian.

=criterio=, _m._, criterion, standard.

=crític-o, -a=, critical.

=cruel=, cruel.

=cruz=, _f._, cross; =en --=, _adv._, with extended arms.

=cual=, which, like; =el --=, =la --=, =lo --=, _rel._, who, which.

=¿cuál?=, what?

=cualidad=, _f._, quality, trait.

=cualquier=, _see_ =cualquiera=.

=cualquiera=, anybody, whatever, any.

=cuán=, _adv._, how.

=cuando=, when.

=¿cuándo?=, when?

=cuant-o, -a=, how much, as much,nall.

=¿cuánt-o, -a?= how much? how many? what?

=cuanto=, _adv._, as much as, all; =en --=, as soon as;
=cuánto tiempo=, how long.

=cuarenta=, forty.

=cuarto=, _m._, quarter, room.

=cuatro=, four.

=cuatrollón=, _see_ =cuatromillon=.

=cuatromillon=, four million.

=cubierto=, _past part. of_ =cubrir=.

=cubierto=, _m._, cover; _pl_ knives and forks, table cutlery.

=cubrir=, to cover.

=cucharadita=, _f._, small spoonful.

=cuelga=, _pres. of_ =colgar=.

=cuello=, _m._, neck, collar.

=cuenta=, _pres. of_ =contar=.

=cuenta (me)=, _imperat. of_ =contar=.

=cuenta=, _f._, account, concern.

=cuente=, _pres. subj. of_ =contar=.

=cuente=, _imperat. of_ =contar=.

=cuento=, _pres. of_ =contar=.

=cuento=, _m._, tale; =ser mucho --=, it is too bad; it is too much.

=cuerda=, _f._, cord, spring, force; =por bajo --=, _adv._, secretly.

=cuerd-o, -a=, prudent.

=cuerpecito=, _m._, little body.

=cuerpo=, _m._, body.

=Cuesta=, _prop. noun._

=cueste=, _pres. subj. of_ =costar=; =-- lo que --=, at any cost.

=cuestión=, _f._, question.

=cuidado=, _m._, care, fear, solicitude.

=¡cuidado!=, look out! take care!

=cuidados-o, -a=, careful.

=cuidar=, to care for, look after, take care.

=culpa=, _f._, fault, transgression.

=culpable=, guilty.

=cultivar=, to cultivate.

=cumplir=, to fulfil, complete.

=cuna=, _f._, cradle.

=curar=, to cure.

=curiosidad=, _f._, curiosity.

=curiosill-o, -a=, somewhat curious, a little curious.

=curso=, _m._ course, course of lectures.

=curva=, _f._ curve.

=custodiar=, to guard.

=cuy-o, -a=, whose.


=CH=

=charla=, _f._, chatter.

=charlar=, to chatter, chat.

=chic-o, -a=, small, little.

=chico=, _m._, little one, little boy.

=chifladura=, _f._, mania, whim.

=chillido=, _m._, cry, scream.

=chiquilla=, _f._, little girl.

=chiquillada=, _f._, puerility, childishness.

=chiquill-o, -a=, small, little, (_a diminutive of_ =chico=).

=chiquillo=, _m._, little boy.

=chiquitín, -a=, small, little, young.

=chiquitit-o, -a=, little, young.

=chiquit-o, -a=, little, young.

=chispear=, to sparkle.

=¡chist!= _an exclamation_ (silence).

=¡chitón!= hush!

=chopo=, _m._, poplar tree.


=D=

=da=, _imperat. of_ =dar=.

=Dante=, _prop. noun_.

=daño=, _m._, harm, damage.

=daños-o, -a=, harmful.

=dar=, to give, cause, make; =-- un paso=, to take a step; _refl._,
=-- tono=, to praise one's self; =-- a=, to look out upon, open into;
=-- parte=, to inform; =-- prisa=, to hurry.

=de=, of, to, with, in, by, at.

=dé=, _pres. subj. of_ =dar=.

=deber=, to owe, ought; =-- de=, must have; =-- ser=, must be.

=deber=, _m._, duty.

=debid-o, -a=, due, proper.

=debiera=, _imp. subj. of_ =deber=.

=débil=, weak, feeble.

=debilidad=, _f._, weakness.

=debió=, _pret. of_ =deber=.

=decente=, decent, becoming.

=decidir=, to determine, decide.

=decir=, to say, tell, call; =es --=, that is to say.

=decir=, m., saying; es un --, it is a way of speaking.

=decisión=, _f._, decision.

=declaración=, _f._, declaration.

=declarar=, to declare, explain.

=decoración=, _f._, decoration.

=decorar=, to decorate.

=decoro=, _m._, honor.

=decoros-o, -a=, decorous, decent.

=dedicar=, to dedicate.

=defender=, to defend.

=defensa=, _f._, defense.

=defensor=, _m._, defender, protector.

=defiende=, _pres. of_ =defender=.

=defiende=, _imperat. of_ =defender=.

=defiendo=, _pres. of_ =defender=.

=dejar=, to leave, allow, let, forsake, cease, disturb.

=dejo=, _m._, accent.

=del = de + el=.

=delantal=, _m._, apron.

=delante=, _adv._, before; =-- de=, before.

=delegado=, deputy, delegate.

=deleitar=, to delight.

=deletrear=, to spell.

=delicad-o, -a=, delicate.

=delicios-o, -a=, delicious.

=delirar=, to rave, talk nonsense.

=delirio=, _m._, delirium.

=delito=, _m._, crime, transgression.

=demás=, besides; los --, the others.

=demasiad-o, -a=, too great, too much, excessive.

=demasiado=, _adv._, too much, excessively.

=demonio=, _m._, demon.

=demos=, _pres. subj. of_ =dar=.

=demostrar=, to show, demonstrate.

=demuestra=, _pres. of_ =demostrar=.

=den=, _pres. subj. of_ =dar=.

=dentro=, _adv._, within; =-- de=, _prep._, within.

=deprimir=, to humble.

=derech-o, -a=, right, straight, just.

=desabrimiento=, _m._, dejection, asperity.

=desafiar=, to defy, challenge.

=desagradar=, to displease.

=desagraviar=, to make amends.

=desairad-o, -a=, unfortunate.

=desaliento=, _m._, dismay.

=desamparada=, forsaken.

=desapacible=, rough, disagreeable.

=desaparecer=, to disappear.

=desatar=, to untie.

=desatinar=, to talk nonsense, be wild.

=desavenencia=, _f._, discord, dissension.

=desazón=, _f._, uneasiness, trouble.

=desbaratar=, to destroy.

=descalabrar=, to wound the head.

=descansar=, to rest, repose, pause.

=descanso=, _m._, rest, peace.

=descargo=, _m._, discharge, acquitment.

=descarriar=, to lead astray.

=desconfiar=, to distrust, doubt, suspect.

=desconocer=, to ignore.

=desconocid-o, -a=, unknown.

=desconozco=, _pres. of_ =desconocer=.

=desconsolad-o, -a=, disconsolate.

=descontar=, to discount.

=descubiert-o, -a=, bare, uncovered.

=descubierto=, _past part. of_ =descubrir=.

=descubrimiento=, _m._, discovery.

=descubrir=, to discover.

=descuidar=, to neglect, relieve from care, not to care; _refl._, to be
negligent.

=desde=, _prep._, since, after, from; =-- que=, _conj._, since;
=-- ahora=, _adv._, immediately.

=desdichad-o, -a=, unfortunate.

=desear=, to wish, wish for, desire.

=desempeñar=, to take, accept, fulfil.

=deseo=, _m._, desire, wish.

=desequilibrio=, _m._, lack of equilibrium.

=desesperación=, _f._, despair.

=desesperad-o, -a=, desperate.

=desgracia=, _f._, misfortune, calamity; =por --=, unfortunately.

=desgraciadamente=, disgracefully.

=desgraciadísim-o, -a=, very unfortunate.

=desgraciad-o, -a=, unfortunate.

=deshacer=, to destroy, crush.

=deshonrar=, to dishonor.

=desidia=, _f._, indolence.

=deslumbrante=, dazzling, brilliant.

=desmayad-o, -a=, pale, weak.

=desmayo=, _m._, dismay, terror, fear.

=desmoralizar=, to demoralize.

=desorden=, _m._, excess, confusion, disorder, turmoil.

=despacio=, gently, little by little.

=despachar=, to despatch, send off, be busy, be engaged.

=despacho=, _m._, office.

=despedir=, to take leave, dismiss, discharge.

=despediste=, _pret. of_ =despedir=.

=despertar=, to awake.

=despiadad-o, -a=, cruel, heartless.

=despidiendo=, _pres. part. of_ =despedir=.

=despierta=, _imperat. of_ =despertar=.

=despierte=, _pres. subj. of_ =despertar=.

=despiert-o, -a=, awake, vigilant.

=desplegar=, to display.

=despliegan=, _pres. of_ =desplegar=.

=desplomar=, to overhang, burst out.

=despotismo=, _m._, despotism.

=despreciar=, to despise, disdain, scorn.

=desprecio=, _m._, contempt, scorn.

=desprender=, to free one's self.

=después=, _adv._, afterward, since, then; =-- de=, _prep._, after.

=desquiciar=, to unhinge, shake.

=destacar=, _refl._, to be detached.

=destinar=, to destine, appoint.

=destornillad-o, -a=, rash, thoughtless, indiscreet.

=destrozo=, _m._ havoc, destruction.

=destructor, -a=, destroyer.

=destruir=, to destroy.

=destruyamos=, _pres. subj. of_ =destruir=.

=destruye=, _pres. of_ =destruir=.

=desvalid-o, -a=, destitute.

=desvanecer=, refl., to vanish, fade away.

=desvanecid-o, -a=, vague.

=desvarío=, _m._, caprice, delirium, wildness.

=desvergonzad-o, -a=, impudent, shameless.

=desvirtuar=, to take away the strength.

=detener=, to stop, detain, check, stay.

=detengas=, _pres. subj. of_ =detener=.

=detengo=, _pres. of_ =detener=.

=determinación=, _f._, resolution, determination.

=determinar=, to determine, decide.

=detestablemente=, detestably.

=detestar=, to detest, abhor.

=detiene=, _pres. of_ =detener=.

=detrás=, behind.

=devoción=, _f._, devotion.

=devolved=, _imperat. of_ =devolver=.

=devolver=, to return, restore.

=devorar=, to devour, swallow.

=di=, _pret. of_ =dar=.

=di(me)=, _imperat. of_ =decir=; =-- que sí=, say yes, say so;
   =-- que no=, say
no, of course not.

=día=, _m._, day; =el mejor --=, _adv._, some fine day, one of these days;
=de --=, by day; =el -- de mañana=, in the future.

=diablillo=, _m._, little demon, little rascal.

=diablo=, _m._, devil.

=diablura=, _f._ deviltry.

=diabólic-o, -a=, devilish, diabolical.

=diálogo=, _m._, dialogue.

=diámetro=, _m._, diameter.

=diariamente=, daily.

=Díaz=, _prop. noun_.

=dibujar=, to draw, sketch, design, outline.

=dibujo=, _m._, drawing, sketch.

=dice=, _pres. of_ =decir=.

=dicen=, _pres. of_ =decir=.

=dices=, _pres. of_ =decir=.

=diciendo=, _pres. part. of_ =decir=.

=dictar=, to dictate, suggest.

=dicha=, _f._, joy, pleasure.

=dich-o, -a=, _past part. of_ =decir=.

=dichos-o, -a=, happy, blessed.

=diera=, _imp. subj. of_ =dar=.

=dieron=, _pret. of_ =dar=.

=diez=, ten.

=difícil=, difficult.

=difícilmente=, with difficulty.

=dificultad=, _f._, difficulty.

=difunt-o, -a=, dead, deceased.

=diga=, _pres. subj. of_ =decir=.

=diga=, _imperat. of_ =decir=.

=digamos=, _pres. subj. of_ =decir=.

=digas=, _pres. subj. of_ =decir=.

=dignidad=, _f._, dignity.

=dign-o, -a=, worthy, suitable.

=digo=, _pres. of_ =decir=.

=dije=, _pret. of_ =decir=.

=dijeron=, _pret. of_ =decir=.

=dijisteis=, _pret. of_ =decir=.

=dijo=, _pret. of_ =decir=.

=diligencia=, _f._., diligence, business, affair.

=dínamo=, _f._, dynamo.

=dinero=, _m._, money.

=dio=, _pret. of_ =dar=.

=Dios=, _m._, God; _pl._, gods; =¡por --!= for goodness sake;
=¡--!= gracious; =¡-- mío!= dear me.

=diplomático=, _m._, diplomatist, astute person.

=dirá=, _fut. of_ =decir=.

=dirás= _fut. of_ =decir=.

=diré=, _fut. of_ =decir=.

=diría=, _cond. of_ =decir=.

=dirigir=, to direct.

=discernimiento=, _m._, discernment.

=disciplina=, _f._, discipline, training.

=discípula=, _f._, disciple, scholar.

=discípulo=, _m._, disciple, scholar.

=discret-o, -a=, discreet, ingenious.

=disculpable=, excusable.

=discurrir=, to devise, invent, contrive.

=discusión=, _f._, discussion.

=disentir=, to dissent, disagree.

=disfrutar=, to enjoy.

=disgusto=, _m._, disgust, grief, ill-humor.

=disienta=, _pres. subj. of_ =disentir=.

=disimular=, to hide, disguise.

=disimulo=, _m._, dissimulation; =con --=, quietly, secretly.

=dislocad-o, -a=, restless.

=disparar=, to shoot, go rapidly.

=disparatar=, to act _or_ talk absurdly.

=dispendios-o, -a=, costly, expensive.

=dispensar=, to excuse.

=displicencia=, _f._, displeasure, dislike.

=displicente=, fretful.

=dispón=, _imperat. of_ =disponer=.

=disponer=, to dispose, prepare, arrange.

=disponga=, _pres. subj. of_ =disponer=.

=dispongamos=, _pres. subj. of_ =disponer=.

=disposición=, _f._, disposition, aptitude.

=dispuesto=, _past part. of_ =disponer=.

=disputar=, to dispute, argue.

=distancia=, _f._, distance.

=distinción=, _f._, distinction.

=distinguir=, to distinguish, favor, honor.

=distint-o, -a=, distinct, different.

=distraer=, to distract.

=distraído=, _past part. of_ =distraer=.

=divagar=, to wander.

=divers-o, -a=, different.

=divertid-o, -a=, joyous.

=divertir=, to amuse, entertain.

=divinidad=, _f._, divinity, goddess.

=divin-o, -a=, divine.

=doble=, double.

=doce=, twelve.

=doler=, to pain, give pain.

=dolor=, _m._, pain, affliction, grief, sorrow.

=dolorid-o, -a=, afflicted, grieved, tormented.

=doloros-o, -a=, painful, sorrowful.

=dominar=, to rule, dominate.

=dominio=, _m._, dominion, authority.

=don=, _m._, _a title used before the baptismal names of men_.

=donaire=, _m._, witty saying, joke.

=donde=, where, wherever.

=¿dónde?= where? =¿a --?= whither? =¿de --?= whence?

=doña=, _f._, _a title used before the baptismal names of women_.

=dormidit-o, -a=, asleep.

=dormir=, to sleep.

=dormitorio=, _m._, dormitory.

=Dorotea=, _f._, Dorothy.

=dos=, two.

=doscient-os, -as=, two hundred.

=dotar=, to endow.

=doy=, _pres. of_ =dar=.

=dubitativ-o, -a=, doubtful.

=duda=, _f._, doubt.

=dudar=, to doubt.

=dudos-o, -a=, doubtful, uncertain.

=duele=, _pres. of_ =doler=.

=duelen=, _pres. of_ =doler=.

=dueña=, _f._, mistress.

=dueño=, _m._, master.

=duerme=, _imperat. of_ =dormir=.

=dulce=, sweet, gentle.

=dulcísim-o, -a=, very sweet.

=dulzura=, _f._, gentleness, sweetness.

=durmiendo=, _pres. part. of_ =dormir=.

=dur-o, -a=, hard, stubborn.


=E=

=¡ea!= come!

=eco=, _m._, echo.

=echar=, to put, put aside, depose, set, begin, cart out, throw; _refl._,
to lie down, rest; =no -- en saco roto=, do not forget; =-- a reír=, to
begin to laugh.

=edad=, _f._, age.

=edificio=, _m._, building.

=educación=, _f._, education.

=efecto=, _m._, effect; =en --=, in fact.

=eficacia=, _f._, efficacy, energy.

=eficacísim-o, -a=, most efficacious.

=efica-z=, _pl._ =-ces=, efficacious.

=efusión=, _f._, effusion, effusiveness.

=egoísmo=, m., egoism, selfishness.

=egoísta=, egoist, selfish.

=¡eh!=, eh! say!

=eje=, _m._, axle, axis.

=ejemplar=, exemplary.

=ejemplo=, _m._, example.

=ejército=, _m._, army.

=el, la, lo=, the.

=él, la, lo=, that; _pl._, those.

=él, ella, ello=, he, him, she, her, it.

=elección=, _f._, choice, selection, election.

=Electra=, _prop. noun._

=electricidad=, _f._, electricity.

=eléctric-o, -a=, electrical.

=electrotecnia=, _f._, electricity.

=elefante=, _m._, elephant.

=elegante=, elegant, fine.

=elegantísim-o, -a=, very elegant.

=elegir=, to choose.

=Eleuteria=, _prop. noun._

=elevación=, _f._, dignity, elevation, loftiness.

=elevad-o, -a=, high, elevated, noble.

=eligiendo=, _pres. part. of_ =elegir=.

=eligió=, _pret. of_ =elegir=.

=elija=, _pres. subj. of_ =elegir=.

=elocuencia=, _f._, eloquence.

=elogiar=, to praise.

=elogio=, _m._, praise, eulogy.

=ella=, she, her, it; _pl._, them.

=ello=, it; _pl._, they, them.

=emancipación=, _f._, emancipation.

=embarullar=, to confound, confuse.

=embebecer=, to amuse, enrapture.

=embelesar=, to amaze, astonish.

=embellecer=, to embellish, adorn.

=embestida=, _f._, attack, assault.

=embobar=, to amuse.

=emisión=, _f._, emission, issuing.

=emoción=, _f._, emotion, agitation.

=empecé=, _pret. of_ =empezar=.

=empedernir=, to harden.

=empeñar=, to insist upon, enter into, determine.

=empeorar=, to make worse.

=empezar=, to begin, commence.

=empieza=, _pres. of_ =empezar=.

=empiezan=, _pres. of_ =empezar=.

=emplear=, to employ, invest; =-- en dobles=, to carry over.

=emprender=, to undertake.

=empresa=, _f._, enterprise, design.

=empujar=, to push.

=en=, in, at, to, on, upon, about.

=enarenar,= to gravel.

=encantador, -a=, enchanting, charming.

=encantar=, to charm, enchant.

=encanto=, _m._, charm, enchantment.

=encargar=, to charge; _refl._, to attend to, take charge of.

=encargo=, _m._, commission.

=encargué=, _pret. of_ =encargar=.

=encariñar=, _refl._, to become fond of, in love with.

=encenagar=, _refl._, to wallow in vice, sink to the lowest depth.

=encenagué=, _pret. of_ =encenagar=.

=encender=, to kindle, light.

=encerrar=, to shut up, confine.

=enciende=, _pres. of_ =encender=.

=encima=, upon.

=encomendar=, to recommend.

=encomiendo=, _pres. of_ =encomendar=.

=encomiar=, to praise, eulogize.

=encomiástic-o, -a=, eulogistic.

=encontrar=, to meet, find.

=encubrir=, to hide, conceal.

=encuentra=, _pres. of_ =encontrar=.

=encuentre=, _pres. subj. of_ =encontrar=.

=encuentro=, _pres. of_ =encontrar=.

=enderezar=, to rectify, strengthen.

=enemigo=, _m._, enemy.

=energía=, _f._, energy.

=enfadar=, to vex, become angry.

=enfermedad=, _f._, illness, sickness.

=enfermería=, _f._, infirmary.

=enferm-o, -a=, sick, invalid.

=enfrente=, _adv._, opposite; =de --=, opposite, in front.

=enfurecer=, _refl._, to become angry, grow boisterous.

=engañar=, to deceive.

=engaño=, _m._, trick, deceit, misunderstanding.

=enjambre=, _m._, crowd, multitude.

=enlazar=, to clasp.

=enloquecer=, to madden, drive crazy.

=enmendar=, to correct, repair.

=enmienda=, _f._, reward.

=ennegrecer=, to darken, blacken.

=enojar=, to offend, anger, be angry, vex.

=enojo=, _m._, anger, grief.

=enojos-o, -a=, irritating, tiresome.

=enorme=, enormous, vast.

=enormidad=, _f._, a large sum, amount.

=enredar=, to entangle, ensnare, throw things into disorder, frolic.

=enriquecer=, to enrich, grow rich.

=Enriquetilla=, Henrietta.

=ensayo=, _m._, essay, test, trial.

=enseñanza=, _f._, teaching, instruction; =-- superior=, higher education.

=enseñar=, to teach, show.

=ensuciar=, to soil, stain, harm.

=ensueño=, _m._, dream, vision.

=entablar=, to start, commence.

=entender=, to learn, comprehend, understand; _refl._, to understand,
refer to, agree with.

=entendimiento=, _m._, judgment, mind, reason.

=enteramente=, entirely.

=enterar=, to inform, acquaint; _refl._, to become aware.

=entereza=, _f._, firmness of mind, strength of will.

=enter-o, -a=, entire, full, complete.

=entero=, _m._, point; (_expression of the stock exchange_).

=enterrar=, to inter, bury.

=entienda=, _pres. subj., of_ =entender=.

=entiende=, _pres. of_ =entender=.

=entiendo=, _pres. of_ =entender=.

=entierro=, _pres. of_ =enterrar=.

=entonar=, to intone, sing.

=entonces=, then, at that time.

=entorpecimiento=, _m._, torpor, obstacle.

=entrada=, _f._, door, gate, entrance.

=entrañablemente=, affectionately.

=entrar=, to enter; =-- en edad=, to grow older.

=entre=, among, between.

=entregar=, to deliver, hand over.

=entretener=, to amuse, entertain, talk.

=entretiene=, _pres. of_ =entretener=.

=entretuviera=, _imp. subj. of_ =entretener=.

=entusiasmar=, to transport, enrapture.

=entusiasmo=, _m._, enthusiasm.

=envejecer=, to grow old.

=envejecid-o, -a=, grown old.

=envenenar=, to poison.

=enviar=, to send.

=envilecer=, to debase, degrade one's self.

=envío=, _m._, remittance.

=envolver=, to involve, confuse.

=equivalente=, equivalent.

=equivaler=, to be equivalent.

=equivocación=, _f._, mistake, error.

=equivocar=, _refl._, to be mistaken.

=equivoques=, _pres. subj. of_ =equivocar=.

=era=, _imp. of_ =ser=.

=eres=, _pres. of_ =ser=.

=erial=, _m._, barren _or_ unproductive land.

=ermitaño=, _m._, hermit.

=error=, _m._, error.

=es=, _pres. of_ =ser=.

=escabullir=, _refl._, to escape, slip away.

=escalera=, _f._, staircase.

=escalinata=, _f._, staircase.

=escándalo=, _m._, scandal.

=escapar=, to escape, slip away.

=escarbar=, to scratch, scrape.

=escarnecer=, to mock, ridicule.

=escasísim-o, -a=, very little, very small.

=escena=, _f._, scene, stage.

=esclarecer=, to lighten, enlighten.

=esclava=, _f._, slave, captive.

=esclavitud=, _f._, slavery, servitude.

=esclavizar=, to enslave.

=escoger=, to select, choose.

=esconder=, to hide, conceal.

=escondrijo=, _m._, hiding place, hole.

=escribir=, to write.

=escrit-o, -a=, _past part. of_ =escribir=.

=escrito=, _m._, writing.

=escritura=, _f._, writing.

=escrúpulo=, _m._, doubt, scruple.

=escuadrón=, _m._, squadron, troop of horse.

=escuchar=, to listen.

=ese, esa=, that.

=ése, ésa, eso=, that, that one, that of yours.

=esencial=, essential.

=esfuerzo=, _m._, effort.

=esgrimir=, to fence, hold.

=eso=, _see_ =ése=; =--=, =-- es=, all right, just so; =-- si=, of course.

=espalda=, _f._, back, shoulder.

=espantar=, to frighten, terrify.

=espantos-o, -a=, terrible, frightful.

=España=, _f._, Spain.

=especialísim-o, -a=, very special, very particular.

=especialidad=, _f._, specialty.

=espectador=, _m._, spectator.

=espejo=, _m._, mirror.

=esperanza=, _f._, hope, wish.

=esperar=, to hope, expect, wait, wait for.

=espesura=, _f._, grove.

=espíritu=, _m._, spirit, soul, courage, mind.

=espiritual=, spiritual.

=espiritualidad=, _f._, spirituality.

=espléndid-o, -a=, splendid, magnificent.

=esplendor=, _m._, splendor.

=espontaneidad=, _f._, spontaneity.

=esposa=, _f._, wife.

=esposo=, _m._, husband.

=espuela=, _f._, spur.

=está=, _pres. of_ =estar=.

=establecer=, to establish.

=estacazo=, _m._, blow (with a stick).

=estado=, _m._, state, condition.

=estáis=, _pres. of_ =estar=.

=estallar=, to burst.

=estameña=, _f._, serge, coarse cloth.

=estancia=, _f._, house, room.

=estante=, _m._, shelf, stand.

=estantería=, _f._, set of bookshelves.

=estar=, to be, remain; =-- de=, to be engaged in.

=estás=, _pres. of_ =estar=.

=este, esta=, this.

=éste, ésta, esto=, this, this one, the latter.

=esté=, _pres. subj. of_ =estar=.

=estilo=, _m._, style.

=estimación=, _f._, estimation, esteem, respect.

=estimar=, to esteem.

=estimular=, to incite, stimulate.

=esto=, _see_ =éste=.

=estómago=, _m._, stomach.

=estopa=, _f._, tow.

=estorbar=, to obstruct, interrupt.

=estoy=, _pres. of_ =estar=.

=estrangular=, to strangle.

=estrella=, _f._, star.

=estribo=, _m._, stirrup.

=estrofa=, _f._, strophe.

=estudiantil=, studentlike.

=estudiar=, to study.

=estudio=, _m._, study.

=estupor=, _m._, stupor, astonishment.

=estuviera=, _imp. subj. of_ =estar=.

=estuviste=, _pret. of_ =estar=.

=estuvo=, _pret. of_ =estar=.

=eternamente=, eternally, forever.

=eternidad=, _f._, eternity.

=etern-o, -a=, eternal.

=etiqueta=, _f._, label.

=Evarista=, _prop. noun_.

=evidencia=, _f._, evidence.

=evitar=, to avoid, overcome.

=exactamente=, exactly.

=exactitud=, _f._, exactness, accuracy.

=exact-o, -a=, exact, correct.

=exageración=, _f._, exaggeration.

=exaltación=, _f._, exaltation.

=exaltar=, to exalt, praise, extol.

=examen=, _m._, inquiry, examination.

=examinar=, to examine.

=excelente=, excellent.

=excels-o, -a=, excellent, admirable, superior, sublime, noble.

=excesiv-o, -a=, excessive.

=exceso=, _m._, excess.

=excitar=, to excite.

=exclamar=, to exclaim.

=exclusivamente=, exclusively.

=existencia=, _f._, existence.

=existir=, to exist.

=exótic-o, -a=, exotic.

=expansiv-o, -a=, expansive.

=experiencia=, _f._, experience.

=explayar=, to dilate; _refl._, to amuse one's self; =-- en=, to enlarge
upon.

=explicación=, _f._, explanation.

=explicar=, to explain.

=explique=, _imperat. of_ =explicar=.

=expresar=, to express.

=expresión=, _f._, expression.

=expres-o, -a=, express.

=exquisit-o, -a=, exquisite.

=éxtasi=, _see_ =éxtasis=.

=éxtasis=, _m._, ecstasy.

=extender=, to enlarge, spread, make out, draw up.

=extens-o, -a=, extensive.

=extienda=, _pres. subj. of_ =extender=.

=extiende=, _pres. of_ =extender=.

=extrañar=, to blame, reprimand.

=extraordinari-o, -a=, extraordinary.

=extravagancia=, _f._, extravagance.

=extravío=, _m._, deviation.

=extremad-o, -a=, extreme.

=extremar=, to carry to extremities.

=extremo=, _m._, extreme.


=F=

=fábrica=, _f._, manufactory, factory.

=fácil=, easy.

=facilidad=, _f._, facility.

=fácilmente=, easily.

=factor=, _m._, factor.

=fala-z=, _pl._ =-ces=, false, deceitful.

=falda=, _f._, skirt.

=falsedad=, _f._, untruly, falsehood.

=fals-o, -a=, false, untrue.

=falta=, _f._, want, lack.

=faltar=, to lack, fail, neglect, be uneasy, miss, be wanting, missing,
need, be necessary; =¡si falta todo!= you have told me nothing.

=fallecer=, to die.

=fama=, _f._, fame, reputation.

=familia=, _f._, family.

=familiaridad=, _f._, familiarity.

=fascinar=, to fascinate.

=fastidiar=, to annoy, offend; _refl._, to be vexed.

=fastidio=, _m._, nuisance.

=fatiga=, _f._, fatigue, weariness.

=fatigar=, to fatigue, tire.

=Fausto=, _m._, Faust.

=favor=, _m._, favor.

=Febrero=, _m._, February.

=febril=, febrile, feverish.

=fecund-o, -a=, fruitful.

=fecha=, _f._, date.

=felicidad=, _f._, felicity, happiness.

=feli-z=, _pl._ =-ces=, happy, fortunate; _pl._ congratulations.

=fenómeno=, _m._, phenomenon.

=fe-o, -a=, ugly.

=ferocidad=, _f._, cruelty, ferocity.

=ferviente=, fervent, ardent.

=feudalismo=, _m._, feudalism.

=fiar=, to trust.

=ficción=, _f._, fiction, invention.

=fiel=, loyal, faithful.

=fiera=, _f._, (wild) beast.

=fiesta=, _f._, fun, festivity, festival.

=figura=, _f._, figure, shape, form, face.

=figurar=, to figure, imagine.

=fijamente=, firmly, attentively.

=fijar=, to fix; _refl._, to remember; =--se en=, to fix the
attention upon, notice, remark.

=fijeza=, _f._, fixedness.

=fij-o, -a=, firm, fixed.

=fin=, _m._, end, aim; =al --=, at last, finally; =en --=, finally.

=finca=, _f._, estate.

=firmar=, to sign.

=firmeza=, _f._, firmness.

=firmísim-o, -a=, firmest, most resolute.

=física=, _f._, physics.

=físic-o, -a=, physical.

=flaqueza=, _f._, feebleness, weakness.

=flor=, _f._, flower.

=florecilla=, _f._, little flower.

=florecita=, _f._, small flower.

=florid-o, -a=, flowery.

=foguear=, to set fire, arouse affection.

=fondo=, _m._, rear, bottom, depth.

=forcejear=, to struggle.

=forma=, _f._, form, shame, manner.

=formación=, _f._, formation.

=formalidad=, _f._, formality, gravity.

=formar=, to form.

=fórmula=, _f._, formula.

=foro=, _m._, back of stage.

=fortaleza=, _f._, strength.

=fortificar=, to fortify, strengthen.

=fortuna=, _f._, fortune.

=forzar=, to force.

=forzos-o, -a=, necessary.

=frágil=, frail, weak.

=francés, -a=, French.

=Francia=, _f._, France.

=franc-o, -a=, clear, free.

=franco=, _m._, franc (about 20 cents).

=franquear=, to free, release; =-- el paso=, to open the way,
make the way clear.

=frasco=, _m._, flask, bottle.

=frase=, _f._, phrase.

=fraternal=, brotherly, fraternal.

=frecuencia=, _f._, frequency.

=frecuentar=, to frequent.

=frenesí=, _m._, frenzy.

=frente=, _f._, face, front, forehead; =en --=, _adv._, before.

=fresc-o, -a=, cool, gay.

=fríamente=, coldly.

=frí-o, a=, cold, frigid.

=frivolidad=, _f._, frivolity.

=fruncir=, to gather, wrinkle; =-- el ceño=, to frown.

=fruta=, _f._, fruit.

=frutero=, _m._, fruit dish.

=fruto=, _m._, fruit.

=fue=, _pret. of_ =ir=.

=fue=, _pret. of_ =ser=.

=fuego=, _m._, fire.

=fuera=, _imp. subj. of_ =ser=.

=fuera de=, out of; away from; =-- sí=, beside one's self.

=fueron=, _pret. of_ =ser=.

=fuerte=, strong, stout, vigorous.

=fuerte=, _adv._, forcibly, deeply.

=fuertemente=, forcibly.

=fuerza=, _f._, force, vigor; =a la --=, by force.

=fuese=, _imp. subj. of_ =ser=.

=fuesen=, _imp. subj. of_ =ser=.

=fui=, _pret. of_ =ser=.

=fuimos=, _pret. of_ =ser=.

=fuiste=, _pret. of_ =ser=.

=fundación=, _f._, foundation, endowment.

=fundador=, _m._, founder.

=fundamento=, _m._, cause, reason, foundation.

=fundar=, to found, establish.

=fundir=, to melt, fuse, cast.

=fúnebre=, mournful.

=funest-o, -a=, dismal, sad, dreary.

=furios-o, -a=, furious.

=furor=, _m._, fury, anger.

=fusión=, _f._, fusion.


=G=

=galán=, _m._, lover, gallant.

=gana=, _f._, pleasure, desire.

=ganar=, to gain, earn, win, exceed, surpass.

=gancho=, _m._, hook.

=garabatito=, _m._, little marks, little scratches.

=garabato=, _m._, scratches, scrawls.

=García=, _prop. noun_.

=gato=, _m._, cat.

=generación=, _f._, generation.

=general=, general.

=generosamente=, generously.

=generos-o, -a=, generous, noble.

=gente=, _f._, people.

=gentío=, _m._, crowd.

=gestionar=, to manage, contrive, obtain.

=gesto=, _m._, gesture, expression.

=gigante=, _m._, giant.

=Gil=, _prop. noun_.

=girar=, to turn round, revolve.

=gloria=, _f._, glory.

=glorios-o, -a=, glorious.

=gobernar=, to govern, direct.

=gobierno=, _m._, government.

=goce=, _m._, enjoyment.

=golpe=, _m._, blow, stroke.

=golpear=, to beat, knock, strike.

=gozar=, to enjoy.

=gozo=, _m._, joy, pleasure.

=gozos-o, -a=, joyful.

=gracia=, _f._, grace, elegance, taste; _pl._, thanks.

=gracios-o, -a=, gracious, pleasant, graceful, beautiful, pleasing.

=grado=, _m._, will, pleasure.

=gramo=, _m._, gramme.

=gran=, _see_ =grande=.

=grande=, great, tall.

=grandemente=, greatly, very much.

=grandeza=, _f._, grandeur, greatness.

=grandísim-o, -a=, greatest.

=gratitud=, _f._, gratitude.

=grave=, grave, important.

=gravedad=, _f._, gravity.

=Gravelinas=, _prop. noun_.

=gritar=, to scream, cry out.

=grito=, _m._, cry, scream; =a --s=, loudly.

=grupito=, _m._, cluster, little cluster.

=grupo=, _m._, group.

=gruta=, _f._, grotto.

=grutesc-o, -a=, grotesque.

=guante=, _m._, glove.

=guardar=, to keep, preserve, guard.

=guardia=, _f._, guard.

=Guardiana=, _prop. noun_.

=guardiana=, _f._, guardian.

=gustar=, to please, like.

=gusto=, _m._, pleasure, taste, liking.


=H=

=ha=, _pres. of_ =haber=.

=ha=, _see_ =hace=.

=haber=, to have; _impers._, =hay=, there is, there are; =había=,
there was, there were; =-- que=, must, is necessary; =-- de=, is to,
have to, must; =allá se les haya=, it does not concern me.

=hábil=, clever, skilful.

=habitación=, _f._, room, habitation.

=habitar=, to inhabit, live, dwell.

=hábito=, _m._, habit, habitude, custom, dress.

=hablar=, to speak, talk.

=habrá=, _fut. of_ =haber=.

=habré=, _fut. of_ =haber=.

=hace=, ago; =-- poco=, little while ago; =-- mucho=, long ago;
=-- tiempo=, some time ago; =-- años=, some years ago; =-- días=,
some days ago.

=hacer=, to do, make, cause, give, have; =-- caso=, to heed;
=-- caso de=, to pay attention to; =-- el oso=, to pay court,
make love; =-- juego=, to correspond; =-- frente=, to face.

=hacia=, _prep._, about, toward.

=haciendo=, _pres. part. of_ hacer.

=haga (le)=, _imperat. of_ hacer.

=haga=, _pres. subj. of_ =hacer=.

=hagas=, _pres. subj. of_ =hacer=.

=hago=, _pres. of_ =hacer=.

=hallar=, to find.

=hallazgo=, _m._, find, discovery.

=hambre=, _f._, hunger; =tener --=, to be hungry.

=han=, _pres. of_ =haber=.

=hará=, _fut. of_ =hacer=.

=harás=, _fut. of_ =hacer=.

=haré=, _fut. of_ =hacer=.

=haremos=, _fut. of_ =hacer=.

=haría=, _cond. of_ =hacer=.

=harías=, _cond. of_ =hacer=.

=harto=, enough, sufficiently, quite.

=has=, _pres. of_ =haber=.

=hasta=, _prep._, until, up to, as far as; =-- que=, _conj._, until.

=hasta=, _adv._, even.

=hastiar=, to offend, disgust.

=hay=, _see_ =haber=.

=haya=, _pres. subj. of_ =haber=.

=haz=, _imperat. of_ =hacer=.

=he=, _pres. of_ =haber=.

=hechicer-o, -a=, charming, bewitching.

=hech-o, -a=, _past part. of_ =hacer=.

=hecho=, _m._, fact, act, deed.

=hemos=, _pres. of_ =haber=.

=Hendaya=, Hendaye.

=heredar=, to inherit.

=heredera=, _f._, heiress.

=herencia=, _f._, inheritance.

=herid-o, -a=, wounded, hurt.

=herir=, to strike, wound.

=hermana=, _f._, sister; =prima --=, first cousin.

=hermano=, _m._, brother.

=hermosísim-o, -a=, very fine.

=hermos-o, -a=, fine, beautiful, handsome.

=hermosura=, _f._, beauty.

=hice=, _pret. of_ =hacer=.

=hiere=, _imperat. of_ =herir=.

=hierro=, _m._, iron.

=hija=, _f._, daughter, child.

=hijo=, _m._, son, child.

=hilo=, _m._, thread, bond.

=himeneo=, _m._, marriage, union.

=historia=, _f._, history, tale, story.

=hizo=, _pret. of_ =hacer=.

=hociquito=, _m._, little mouth, little face.

=hogar=, _m._, home.

=hoja=, _f._, leaf.

=¡hola!=, what is it, hello.

=hombre=, _m._, man _(also used as an interjection)_.

=Homero=, Homer.

=homicida=, _f._, murderer.

=hond-o, -a=, profound.

=honor=, _m._, honor.

=honra=, _f._, honor.

=honradez=, _f._, honesty, integrity.

=honradísim-o, -a=, very honorable.

=honrad-o, -a=, honest, honorable.

=honrar=, to honor.

=hora=, _f_., hour; =en buen --=, _adv._, soon, well and good.

=hormiguear=, to swarm, run about like ants.

=horno=, _m._, oven, furnace.

=horrible=, horrible.

=horriblemente=, horribly, frightfully.

=hoy=, today.

=hubieras=, _imp. subj. of_ =haber=.

=huérfana=, _f._, orphan.

=huerta=, _f._, garden, orchard.

=hueso=, _m._, bone.

=huir=, to escape, flee, shun.

=human-o, -a=, human.

=humear=, to smoke, fume.

=humildad=, _f._, humility.

=humilde=, humble.

=humillación=, _f._, humiliation.

=humo=, _m._, smoke, vanity, pride, arrogance; =bajarle los --s=,
to subdue one's arrogance, teach one one's position.

=hurañ-o, -a=, unsociable.

=huye=, _pres. of_ =huir=.

=huyendo=, _pres. part. of_ =huir=.

=huyes=, _pres. of_ =huir=.


=I=

=iba=, _imp. of_ =ir=.

=idea=, _f._, idea.

=ideal=, ideal.

=idealidad=, _f,_, ideality.

=iglesia=, _f._, church.

=ignorancia=, _f._, ignorance.

=ignorar=, to be ignorant of, not to know.

=igualar=, to equal.

=iluminar=, to illumine, illuminate, color.

=ilusión=, _f._, illusion, mockery.

=ilustre=, illustrious, celebrated.

=imagen=, _f._, image, likeness, picture.

=imaginación=, _f._, imagination.

=imaginar=, to imagine.

=imaginari-o, -a=, imaginary.

=imitar=, to imitate.

=impaciencia=, _f._, impatience.

=impaciente=, impatient.

=impedir=, to prevent.

=imperiosamente=, imperiously, haughtily.

=imperios-o, -a=, imperious, haughty.

=impertinente=, impertinent.

=impidan=, _pres. subj. of_ =impedir=.

=implantación=, _f._, installation, establishment.

=implicar=, to implicate, involve.

=implorar=, to implore, beg.

=imponer=, to impose.

=importar=, to matter, concern.

=imposible=, impossible.

=imposible=, _m._, impossibility.

=impropi-o, -a=, improper, unbecoming.

=improvisación=, _f._, improvisation.

=impulsar=, to stimulate.

=impulso=, _m._, impulse.

=inaudit-o, -a=, unheard of, unprecedented.

=inauguración=, _f._, inauguration.

=incansable=, untiring, indefatigable.

=incapaz=, unable, incapable.

=inciert-o, -a=, uncertain.

=incipiente=, incipient.

=inclinar=, to incline; _refl._, to bow.

=incluir=, to include.

=incógnit-o, -a=, unknown.

=incólume=, pure, virtuous, unharmed.

=incomodad-o, -a=, inconvenient.

=incomodar=, to inconvenience.

=incomparable=, incomparable.

=incompatibilidad=, _f._, incompatibility.

=incondicional=, unconditional.

=inconmovible=, immovable.

=inconsciente=, unconscious.

=inconveniente=, improper, unseemly.

=incorporar=, _refl._, to sit up.

=incorregible=, incorrigible.

=incredulidad=, _f._, incredulity.

=incrédul-o, -a=, incredulous.

=increíble=, incredible.

=indecis-o, -a=, undecided, irresolute.

=indecorosamente=, indecorously.

=indecoros-o, -a=, indecorous, unbecoming.

=independencia=, _f._, independence.

=indestructible=, indestructible.

=indeterminad-o, -a=, indeterminate, indefinite.

=indicar=, to indicate.

=indignar=, to provoke, be angry, be indignant.

=indign-o, -a=, unworthy.

=indique=, _pres. subj. of_ =indicar=.

=indisciplinar=, _refl._, to destroy the discipline.

=índole=, _f._, kind, nature.

=indulgencia=, _f._, indulgence.

=indulgente=, indulgent.

=indulto=, _m._, pardon.

=inefable=, ineffable, unspeakable.

=inexcusable=, inexcusable.

=inextinguible=, inextinguishable.

=infalible=, sure, unfailing, infallible.

=infame=, infamous.

=infancia=, _f._, infancy, childhood.

=infantil=, infantine, childish.

=infeliz=, unhappy, unfortunate.

=inferior=, inferior, lower, less.

=infinitamente=, infinitely.

=infinit-o, -a=, infinite.

=inflexible=, inflexible.

=inflexión=, _f._, inflection.

=influencia=, _f._, influence.

=informar=, to inform.

=infundir=, to inspire, cause.

=ingerencia=, _f._, interference.

=ingrat-o, -a=, ungrateful.

=ingresar=, to enter.

=iniciativ-o, -a=, initiative.

=iniquidad=, _f._, iniquity.

=injuriar=, to injure, insult, offend.

=inmediatamente=, immediately.

=inmens-o, -a=, immense, vast.

=inmoderad-o, -a=, immoderate.

=inmovilizad-o, -a=, fixed, immovable.

=innumerable=, innumerable, numberless.

=inocencia=, _f._, innocence.

=inocente=, innocent, simple, harmless.

=inocentísim-o, -a=, most innocent.

=inofensiv-o, -a=, harmless.

=inopinadamente=, unexpectedly.

=inoportunamente=, untimely, inopportune.

=inquiet-o, -a=, restless, anxious.

=inquietud=, _f._, anxiety, restlessness.

=insan-o, -a=, insane, crazy.

=insensible=, insensible.

=insidios-o, -a=, crafty, wily.

=insistir=, to insist, persist.

=inspirar=, to inspire.

=instalar=, to install.

=instante=, _m._, moment, instant; =al --=, immediately.

=instigador=, _m._, instigator.

=instintiv-o, -a=, instinctive.

=instinto=, _m._, instinct.

=instituir=, to appoint, institute, make.

=instituto=, _m._, institute, institution.

=instituye=, _pres. of_ =instituir=.

=insubordinación=, _f._, insubordination.

=insubordinar=, to become insubordinate.

=inteligencia=, _f._, intelligence.

=inteligente=, intelligent.

=inteligentísim-o, -a=, very intelligent.

=intención=, _f._, intention.

=intensísim-o, -a=, very intense, very ardent.

=intens-o, -a=, intense, ardent.

=interés=, _m._, interest.

=interesante=, interesting.

=interesar=, to interest.

=interior=, interior.

=interior=, _m._, interior.

=internar=, to enter, penetrate.

=interponer=, to interpose.

=interpretar=, to interpret, explain.

=interpuesto=, _past part. of_ =interponer=.

=interrogar=, to interrogate, question.

=interrogue=, _pres. subj. of_ =interrogar=.

=interrogué=, _pret. of_ =interrogar=.

=interrumpir=, to interrupt, suspend.

=intervenga=, _pres. subj. of_ =intervenir=.

=intervenir=, to intervene.

=intimidad=, _f._, intimacy.

=íntim-o, -a=, intimate.

=intolerable=, intolerable, insufferable.

=introducir=, to introduce, intrude.

=inútil=, useless.

=invadir=, to invade, attack.

=invento=, _m._, invention.

=inventor=, _m._, inventor.

=invierno=, _m._, winter.

=invitar=, to invite.

=ir=, to go, to be.

=ira=, _f._, fury, anger.

=iracund-o, -a=, passionate.

=irritación=, _f._, irritation.

=izquierd-o, -a=, left.


=J=

=¡ja, ja!= _represents the sound of laughter_.

=jactancia=, _f._, boasting.

=jamás=, never.

=jaqueca=, _f._, annoyance, distress.

=jarabe=, _f._, syrup.

=jardín=, _m._, garden.

=jarrón=, _m._, urn.

=jazmín=, _m._, jasmine.

=jefe=, _m._, head.

=Jerez=, _prop. noun._

=Jesús=, _m._, Jesus; =¡--!= heaven! Oh Heavens! =¡-- mío!= my heavens!
   =¡-- me
valga!= heaven help me! heaven protect me!

=jocos-o, -a=, jolly, merry, humorous.

=José=, _m._, Joseph.

=Josefina=, _f._, Josephine.

=joven=, young.

=joven=, _m. and f._ young man, young woman.

=jovencita=, _f._, girl, young woman.

=jovial=, jovial, merry.

=Juan=, _m._, John.

=jubilar=, to retire (as an officer by limit of age).

=juegan=, _pres. of_ =jugar=.

=juego=, _m._, play, sport.

=jugar=, to play.

=juguete=, _m._, toy.

=juguetón, -a=, playful.

=juicio=, _m._, judgment, idea, good sense, mind.

=juicios-o, -a=, judicious, prudent.

=juntito=, _see_ =junto=.

=junt-o, -a=, united, together.

=junto=, _adv._, near.

=Júpiter=, _prop. noun_.

=jurar=, to swear.

=just-o, -a=, just, correct.

=juvenil=, juvenile, youthful.

=juventud=, _f._, youth, youthfulness.

=juzgar=, to judge.


=K=

=kilómetro=, _m._, kilometre.


=L=

=la=, the.

=la=, _pron._, her, that, that one, it, you; _pl._, them.

=laboratorio=, _m._, laboratory.

=laborios-o, -a=, laborious.

=lado=, _m._, side.

=lágrima=, _f._, tear.

=langosta=, _f._, locust, lobster, grasshopper.

=lanzar=, to throw, fling, launch.

=lápiz=, _m._, pencil.

=larg-o, -a=, generous, liberal, long.

=lástima=, _f._, pity; =¡qué -- de hombre!= what a misfortune! poor man!

=lastimar=, to grieve for, have compassion for, hurt, wound.

=lastre=, _m._, ballast, judgment.

=lateral=, lateral.

=Lázaro=, _prop. noun_.

=lazo=, _m._, bond.

=le=, him, to him, to her, you, to you; _pl._, to them.

=leal=, loyal, faithful.

=leche=, _f_., milk.

=leer=, to read.

=legal=, legal.

=legítim-o, -a=, legitimate.

=lejan-o, -a=, distant.

=lejos=, far away, distant.

=lengua=, _f._, tongue.

=lenguaje=, _m._, language.

=lentamente=, slowly.

=lentitud=, _f._, slowness.

=lent-o, -a=, slow.

=Leonardo=, _prop. noun_.

=lesión=, _f._, lesion.

=levantar=, to lift, raise; _refl._ to arise, get up.

=leve=, light, trifling.

=ley=, _f._, law.

=leyendo=, _pres. part. of_ =leer=.

=libertad=, _f._, liberty, freedom.

=libertino=, _m._, rake, debauchee.

=librar=, to free, rid.

=libre=, free.

=libro=, _m._, book.

=lid=, _m._, contest, fight.

=ligar=, to bind, fasten.

=ligeramente=, lightly.

=ligereza=, _f._, agility, swiftness, levity, frivolity.

=liger-o, -a=, light.

=limadura=, _f._, filing.

=limitad-o, -a=, limited.

=limitar=, to limit.

=límite=, _m._, limit.

=limpieza=, _f._, neatness.

=lindísim-o, -a=, very pretty, very handsome.

=lind-o, -a=, pretty, handsome.

=liquidación=, _f._, liquidation, settlement.

=litúrgic-o, -a=, liturgical.

=liviandad=, _f._, levity, inconstancy.

=lo=, the, it, so.

=lo=, that; =-- que=, what, whatever.

=local=, _m._, place, spot.

=loc-o, -a=, mad, wild, crazy.

=locura=, _f._, madness, absurdity.

=locutorio=, _m._, parlor.

=lógica=, _f._, logic.

=lograr=, to obtain, succeed.

=Lolín=, _prop. noun_.

=Londres=, _m._, London.

=Lope=, _prop. noun._

=loquilla=, _f_., silly little girl (_a diminutive of_ =loca=).

=lote=, _m._, lot, share, allotment.

=lozan-o, -a=, exuberant, over-abundant.

=lucid-o, -a=, enlightened, clear.

=lucir=, to shine, show off, show to advantage, surpass.

=lucha=, _f._, struggle.

=luchar=, to struggle.

=luego=, _adv._, immediately, then, also; =hasta --=, good-bye for
a little while.

=lugar=, _m._, place.

=lujo=, _m._, luxury, costliness.

=lujos-o, -a=, costly, luxurious.

=Lulú=, _prop. noun_.

=luminos-o, -a=, luminous.

=luna=, _f._, moon.

=lunes=, _m._, Monday.

=lu-z=, _f., pl._ =-ces=, light.


=LL=

=llamar=, to name, call, style.

=llave=, _f._, key.

=llegar=, to reach, arrive, succeed; =-- a=, to happen, come to.

=llegue=, _pres. subj. of_ =llegar=.

=lleguen=, _pres. subj. of_ =llegar=.

=llenar=, to fill.

=llen-o, -a,= full; =de --=, completely, entirely.

=llevad=, _imperat. of_ =llevar=.

=llevar=, to carry, guide, lift, take, raise, keep up, maintain, conduct
(_sometimes used for_ =haber=).

=llorar=, to weep, cry.

=lloriquear=, to whine, cry.

=lloros-o, -a=, tearful.


=M=

=maciz-o, -a=, solid.

=macizo=, _m._, solid part, cluster.

=mademoiselle=, miss (_French_).

=madera=, _f._, wood.

=madre=, _f._, mother.

=madrecita=, _f._, little mother.

=Madrid=, Madrid.

=madriguera=, _f._, den, hole.

=maestra=, _f._, mistress, teacher.

=maestro=, _m._, master, teacher.

=Magdalena=, _f._, Magdalene.

=mágico=, _m._, magician, necromancer; =el -- prodigioso=, the
wonder-working magician.

=magín=, _m._, imagination.

=magnificencia=, _f._, magnificence.

=magnífic-o, -a=, rich, costly, splendid, magnificent.

=magn-o, -a=, great.

=majestad=, _f._, majesty.

=mal=, _m._, evil.

=mal=, _adv._, badly.

=maldad=, _f._, depravity, wickedness.

=maldecir=, to curse, blame.

=maldigas=, _pres. subj. of_ =maldecir=.

=maldit-o, -a=, cursed, perverse.

=malhumorad-o, -a=, ill-humored, peevish.

=malicia=, _f._, malice.

=malicios-o, -a=, malicious.

=malign-o, -a=, malignant, malicious.

=mal-o, -a=, evil, bad.

=maltratar=, to abuse, maltreat.

=malla=, _f._, mesh, network.

=mamparo=, _m._, partition.

=mandar=, to command, order, send.

=manejar=, to manage, employ.

=manera=, _f._, manner.

=manguito=, _m._, sleeve-protector.

=manifestar=, to manifest, declare.

=manifiesta=, _pres. of_ =manifestar=.

=manifieste=, _pres. subj. of_ =manifestar=.

=mano=, _f._, hand.

=manosear=, to handle.

=mantel=, _m._, tablecloth.

=mantilla=, _f._, mantilla, head-cover.

=manzana=, _f._, apple.

=maña=, _f._, skill, cleverness, artifice, evil habit.

=mañana=, _f._, morning; =--=, _adv._, tomorrow.

=máquina=, _f._, machine, engine.

=maquinación=, _f._, machination, conspiracy, plot.

=maquinalmente=, mechanically.

=maquinaria=, _f._, machinery, mechanics.

=mar=, _m._, sea.

=maravilla=, _f._, wonder, marvel; =a --=, marvellously.

=maravillos-o, -a=, wonderful, marvellous.

=marcar=, to mark, designate, indicate.

=marcha=, _f._, march, walk.

=marchar=, to go, march, move on, walk, progress; _refl._, to go away,
walk away.

=mareante=, monotonous.

=María=, _f._, Mary.

=Mariano=, _prop. noun_.

=marido=, _m._, husband.

=Marqués=, _m._, marquis.

=martirio=, _m._, martyrdom.

=más=, _adv._, more, most; =-- bien=, rather; =de --=, extra, too many;
=-- que=, more than, other than; =a --=, in addition, besides.

=mas=, _conj._, but, yet, however.

=máscara=, _f._, mask, pretext.

=matar=, to kill.

=matemática=, _f._, mathematics.

=materia=, _f._, matter, subject; =entrar en --=, to commence a subject.

=maternidad=, _f._, maternity, motherhood.

=matrimonial=, matrimonial.

=matrimonio=, _m._, marriage, matrimony.

=Máximo=, _prop. noun_.

=mayor=, greater, older, greatest.

=mayorcit-o, -a=, little older.

=me=, me, to me, for me, myself.

=mediana=, _f._, little thing.

=median-o, -a=, medium.

=mediar=, to intervene.

=medicina=, _f._, medicine, cure.

=medi-o, -a=, half.

=medio=, _m._, means, medium, agency, middle; =en -- de=,
in the midst of.

=mediodía=, _m._, noon.

=meditabund-o, -a=, meditating.

=meditación=, _f._, meditation.

=meditar=, to meditate.

=medros-o, -a=, fearful, timorous.

=Mefistófeles=, Mephistopheles.

=mejilla=, _f._, cheek.

=mejor=, better, best.

=melancólic-o, -a,= sad, gloomy, melancholy.

=memoria=, _f._, memory.

=memorios-o, -a=, full of memories, of recollections.

=menester=, _m._, need; =ser --=, to be necessary.

=menor=, less, smaller.

=menos=, _adv._, less, least; =lo --=, at least.

=menos=, except, unless.

=mental=, mental.

=mente=, _f._, mind.

=mentira=, _f._, lie, falsehood.

=mentiros-o, -a=, lying, false.

=menudencia=, _f._, trifle, little thing.

=menudillos=, _m. pl._, giblets.

=mequetrefe=, _m._, fellow, intriguer.

=merecer=, to deserve, merit.

=merezco=, _pres. of_ =merecer=.

=mérito=, _m._, merit, worth.

=mesa=, _f._, table.

=metal=, _m._, metal.

=metaloide=, _m._, metalloid.

=metalúrgico=, _m._, metallurgist.

=meter=, to put, cause, interfere; _refl._, to go, interfere.

=mezclar=, to mix, mingle.

=mezquin-o, -a=, mean, poor.

=mí=, me; =¡ay de --!= alas for me! =¡triste de --!= poor me!

=mi=, my.

=miedo=, _m._, fear.

=mientras=, while, whilst.

=mil=, thousand.

=milímetro=, _m._, millimetre.

=militar=, _m._, soldier.

=millón=, _m._, million.

=millonada=, _f._, (about a) million.

=mimosa=, _f._, sensitive plant.

=mina=, _f._, mine.

=mineral=, mineral.

=mínim-o, -a=, least, smallest.

=minuto=, _m._, minute.

=mí-o, -a=, my, mine; _poss. pron._, =el mío, la mía=, mine.

=mira=, _f._, aim; =estar a la --=, to be on the lookout.

=mirada=, _f._, glance, gaze.

=miradita=, _f._, (tender) little glance.

=mirar=, to look, observe, consider; =-- por=, to look out for.

=misa=, _f._, mass.

=miseria=, _f._, misery, misfortune.

=mism-o, -a=, same, very, self, itself.

=misterio=, _m._, mystery.

=misterios-o, -a=, mysterious.

=místic-o, -a=, mystical.

=mitad=, _f._, half.

=mixtificación=, _f._, mystification.

=mocito=, _m._, young fellow.

=modelo=, _m._, model.

=modestia=, _f._, modesty.

=modest-o, -a=, modest.

=modo=, _m._, mode, way, manner; =de -- que=,so that.

=mojar=, to wet.

=molestar=, to molest, trouble.

=molestísim-o, -a=, very vexatious, very annoying.

=molest-o, -a=, vexatious.

=momento=, _m._, time, moment; =al --=, at once, instantly.

=monada=, _f._, grimace, little thing.

=mondar=, to pare, peel.

=monísim-o, -a=, pretty, nice.

=monja=, _f._, nun.

=monjil=, _m._, dress (of a nun).

=monomanía=, _f._, monomania.

=monstruo=, _m._, monster.

=monstruos-o=, =-a=, monstrous.

=montaña=, _f._, mountain.

=monte=, _m._, mountain, forest, thicket, difficulty.

=morada=, _f._, abode, residence.

=moral=, moral.

=morar=, to inhabit, reside, dwell.

=morder=, to bite.

=morir=, to die.

=mortificación=, _f._, affliction, mortification.

=mortificar=, to afflict, grieve.

=mosaico=, _m._, mosaic.

=moscardón=, _m._, gadfly.

=mostrar=, to show, pretend.

=motivo=, _m._, motive, occasion.

=mover=, to move, impel.

=móvil=, movable.

=movimiento=, _m._, movement.

=muchacha=, _f._, girl.

=muchísim-o, -a=, very many, very much, very great.

=much-o, -a=, much, many.

=mucho=, _adv._, much, greatly.

=mudar=, to change.

=muero=, _pres. of_ =morir=.

=muerte=, _f._, death.

=muert-o, -a=, dead.

=muerto= _past part. of_ =morir=.

=muestra=, _pres. of_ =mostrar=.

=muestra=, _f._, indication, sign.

=mueva=, _pres. subj. of_ =mover=.

=muevas=, _pres. subj. of_ =mover=.

=mueve=, _pres. of_ =mover=.

=mujer=, _f._, wife, woman.

=mujercita=, _f._, little woman.

=múltiple=, multiple, many.

=mundan-o, -a=, worldly, mundane.

=mundito=, _m._, little world.

=mundo=, _m._, world, society.

=muñeca=, _f._, doll, puppet.

=muñeco=, _m._, puppet.

=murieron=, _pret. of_ =morir=.

=murió=, _pret. of_ =morir=.

=muro=, _m._, wall.

=musaraña=, _f._, shrewmouse; =pensar en las --s=, not to give
attention to what you are doing.

=música=, _f._, music.

=mutación=, _f._, scene (in a theater).

=muy=, very, quite.


=N=

=nacer=, to be born.

=nacisteis=, _pret. of_ =nacer=.

=nada=, nothing, anything.

=nadie=, no one, nobody.

=narrador=, _m._, narrator.

=natural=, natural.

=naturaleza=, _f._, nature.

=naturalidad=, _f._, candor, naturalness.

=naturalmente=, naturally, of course.

=navegación=, _f._, voyage, trip, passage.

=necedad=, _f._, imprudence, foolishness.

=necesari-o, -a=, necessary.

=necesitar=, to need, want; =necesito=, I need.

=negar=, to deny, refuse.

=negocio=, _m._, business, affair, transaction.

=negr-o, -a=, black.

=nene=, _m._, baby.

=nervio=, _m._, nerve.

=nervios-o, -a=, nervous.

=ni=, neither, nor.

=niega=, _pres. of_ =negar=.

=nigromántico=, _m._, necromancer.

=ningún=, _see_ =ninguno=.

=ningun-o, -a=, any, none, no.

=niña=, _f._, girl, child.

=niñera=, _f._, nurse-girl, maid.

=niñez=, _f._, childhood.

=niño=, _m._, child, boy.

=no=, no, not; =que --=, of course not, no (_emphatic_).

=nobilísim-o, -a=, very noble.

=noble=, noble.

=noblemente=, nobly.

=noche=, _f._, night; =de --=, by night.

=nombrar=, to name, appoint.

=nombre=, _m._, name.

=normal=, normal.

=nos=, us, to us.

=nosotr-os, -as=, we, us, ours, ourselves.

=nota= _f._, note.

=notar=, to note, remark.

=notario=, _m._, notary.

=noticia=, _f._, notice, information, knowledge.

=novedad=, _f._, novelty.

=novela=, _f._, novel, story.

=novicia=, _f._, novice, probationer.

=novio=, _m._, suitor.

=nube=, _f._, cloud.

=nuestr-o, -a=, our, ours.

=Nueva=, _prop. noun_.

=nueve=, nine.

=nuev-o, -a=, new, modern.

=número=, _m._, number, figure.

=nunca=, never.


=O=

=o=, or.

=obedecer=, to obey, submit.

=obediencia=, _f._, obedience.

=objeto=, _m._, object, purpose, aim.

=obligación=, _f._, obligation.

=obligar=, to oblige, compel.

=obra=, _f._, work, deed.

=obrero=, _m._, workman.

=obscuramente=, obscurely.

=obscurecer=, to obscure, darken.

=obscuridad=, _f._, darkness, obscurity.

=obscur-o, -a=, obscure, dark, confused.

=obsequiar=, to pay attention to, treat.

=observación=, _f._, observation.

=observar=, to observe.

=obstáculo=, _m._, obstacle.

=obtener=, to obtain.

=obtengamos=, _pres. subj. of_ =obtener=.

=ocasión=, _f._, occasion, opportunity.

=ocio=, _m._, leisure.

=ocios-o, -a=, idle, useless.

=ocultar=, to hide, conceal.

=ocupación=, _f._, occupation, business.

=ocupar=, to occupy.

=ocurrir=, to occur, happen.

=ocho=, eight.

=ochocient-os, -as=, eight hundred.

=odio=, _m._, aversion, hatred.

=ofender=, to offend.

=ofrecer=, to promise, offer.

=ofrenda=, _f._, offering.

=¡Oh!=, oh!

=oíd-o, -a=, _past part. of_ =oír=.

=oído=, _m._, ear.

=oiga=, _imperat. of_ =oír=.

=oiga=, _pres. subj. of_ =oír=.

=oigan=, _pres. subj. of_ =oír=.

=oigo=, _pres. of_ =oír=.

=oír=, to hear, listen, understand.

=oís=, _pres. of_ =oír=.

=oíste=, _pret. of_ =oír=.

=ojal=, _m._, buttonhole.

=ojeriza=, _f._, spite, ill-will, hatred.

=ojito=, _m._, little eye.

=ojo=, _m._, eye.

=Olimpo=, _m._, Olympus.

=olvidar=, to forget.

=olvido=, _m._, oblivion, forgetfulness.

=once=, eleven.

=operación=, _f._, operation, transaction.

=operario=, _m._, workman, operative.

=opinar=, to think.

=opinión=, _f._, opinion, idea, notion, impression.

=oponer=, to oppose.

=oponga=, _pres. subj. of_ =oponer=.

=oportunidad=, _f._, opportunity.

=oprimir=, to oppress.

=oprobio=, _m._, ignominy, dishonor, shame.

=opulencia=, _f._, wealth, opulence.

=oración=, _f._, prayer.

=oratorio=, _m._, oratory, chapel.

=orden=, _f._, order.

=ordenanza=, _m._, orderly, clerk.

=ordenar=, to arrange, assort, command, direct.

=ordinario=, _m._, ordinary; =de --=, _adv._, frequently, many times.

=oreja=, _f._, ear.

=organismo=, _m._, organism.

=orgullo=, _m._, pride.

=oro=, _m._, gold.

=os=, _pl._, you, to you.

=oso=, _m._, bear.

=otr-o, -a=, other, another; =-- tanto=, so many.

=Otumba=, _prop. noun_.

=oye=, _pres. of_ =oír=.

=oye=, _imperat. of_ =oír=; =¡--!= hear!

=oyen=, _pres. of_ =oír=.

=oyendo=, _pres. part. of_ =oír=.

=oyes=, _pres. of_ =oír=.

=oyese=, _imp. subj. of_ =oír=.


=P=

=paciencia=, _f._, patience.

=padecer=, to suffer, bear.

=padecer=, _m._, suffering.

=padecimiento=, _m._, suffering.

=padezco=, _pres. of_ =padecer=.

=padre=, _m._, father; _pl._, parents.

=país=, _m._, country.

=paisaje=, _m._, landscape.

=paisajito=, _m._, little landscape.

=pajarita=, _f._, little bird.

=pájaro=, _m._, bird.

=palabra=, _f._, word, speech; =media --=, hint.

=palabrita=, _f._, word, little word full of meaning.

=palacio=, _m._, house, palace.

=palo=, _m._, blow (with a stick).

=pan=, _m._, bread.

=pandero=, _m._, tambourine, gabbler, chatterbox.

=pantalla=, _f._, lampshade, firescreen.

=Pantoja=, _prop. noun_.

=pañuelo=, _m._, handkerchief.

=papá=, _m._, father.

=papel=, _m._, part, rôle, paper, bill.

=para=, for, to, in order to; =-- que=, in order that; =¿-- qué?= why?
wherefore?

=paraíso=, _m._, Paradise.

=parecer=, to appear, seem.

=parecer=, _m._, opinion, advice.

=parecid-o, -a=, like, similar, resembling.

=pared=, _f._, wall.

=pareja=, _f._, pair, couple.

=parentela=, _f._, relatives, relations.

=parezca=, _pres. subj. of_ =parecer=.

=parezco=, _pres. of_ =parecer=.

=pariente=, _m._, relative.

=París=, Paris.

=parque=, _m._, park.

=parte=, _f._, part, place; =en otra --=, _adv._, elsewhere;
=a mala --=, unfavorably.

=participar=, to inform.

=particularmente=, specially, particularly.

=partida=, _f._, departure.

=partidari-o, -a=, favorable.

=partidario=, _m._, partisan.

=partidario=, partisan, favorable.

=partido=, _m._, part.

=partir=, to part, depart.

=pasadizo=, _m._, passage.

=pasad-o, -a=, past.

=pasado=, _m._, past.

=pasar=, to pass, send, take, go on, be the matter, enter.

=pasear=, to walk; _refl._, to walk about, walk to and fro.

=paseo=, _m._, walk, drive.

=pasión=, _f._, passion.

=pasioncilla=, _f._, slight affection, fancy.

=pasmar=, to wonder, be astonished.

=paso=, _m._, pace, step, gait, passage.

=patadita=, _f._, little step, little stamp.

=paternal=, paternal.

=paternalmente=, paternally.

=paternidad=, _f._, paternity.

=patern-o, -a=, paternal.

=patétic-o, -a=, pathetic.

=patio=, _m._, yard, (interior) courtyard.

=patita=, _f._, little foot.

=patrocinio=, _m._, protection, patronage.

=Patros=, _prop. noun_.

=pausa=, _f._, pause.

=pausar=, to pause.

=paz=, _f._, peace.

=pecado=, _m._, sin.

=pecador=, _m._, sinner.

=pecadora=, _f._, sinner.

=pedacito=, _m._, little piece.

=pedir=, to ask, demand.

=pegar=, to beat, fire, throw; =-- fuego a=, to set fire to.

=pégue (me)=, _imperat. of_ =pegar=.

=peldaño=, _m._, step.

=pelear=, to fight, contend.

=peligro=, _m._, danger, peril.

=pelito=, _m._, little hair.

=pelo=, _m._, hair.

=pena=, _f._, pain, grief, trouble.

=penetración=, _f._, penetration.

=penetrar=, to penetrate.

=penita=, _f._, little pain, little grief.

=penitencia=, _f._, penitence, repentance.

=penitente= _m. and f._, penitent.

=penos-o, -a=, difficult.

=pensamiento=, _m._, thought, mind.

=pensar=, to think, mean, intend.

=pensativ-o, -a=, pensive, thoughtful.

=peor=, worse, worst.

=Pepito=, Joe.

=pequeñit-o, -a=, younger, very small.

=pequeñ-o, -a=, little, small.

=pequeñuel-o, -a=, little, small.

=perceptible=, perceptible.

=perder=, to lose, miss, destroy, ruin.

=perdición=, _f._, ruin, perdition.

=pérdida=, _f._, loss, waste.

=perdón=, _m._, pardon, remission.

=perdonar=, to pardon.

=perecer=, to die, perish.

=perezco=, _pres. of_ =perecer=.

=perezos-o, -a=, lazy, slow.

=perfect-o, -a=, perfect, complete.

=perfilar=, to draw in outline, sketch.

=permanecer=, to stay, remain.

=permanezcas=, _pres. subj. of_ =permanecer=.

=permiso=, _m._, permit, permission.

=permitir=, to permit.

=pero=, but.

=perrería=, _f._, evil thoughts, bad things.

=Perret=, _prop. noun_.

=perseguir=, to purchase.

=perseverancia=, _f._, perseverance.

=perseverante=, persevering.

=persona=, _f._, person.

=personaje=, _m._, personage, character in a play.

=persuadir=, to persuade; _refl._, to be persuaded.

=persuasión=, _f._, persuasion.

=pertenecer=, to belong.

=pertenezco=, _pres. of_ =pertenecer=.

=perturbador=, _m._, disturber.

=pesadilla=, _f._, nightmare.

=pesar=, to weigh, repent, trouble.

=peseta=, _f._, peseta (about 20 cents).

=peso=, _m._, weighing.

=peto=, _m._, stomacher.

=petrificar=, to petrify.

=piano=, _m._, piano.

=pícara=, _f._, rogue, rascal.

=picardía=, _f._, malice, roguery, ill-will, maliciousness.

=pico=, _m._, fraction.

=pida=, _imperat. of_ =pedir=.

=pide=, _imperat. of_ =pedir=.

=pides=, _pres. of_ =pedir=.

=pidiendo=, _pres. part. of_ =pedir=.

=pidió=, _pret. of_ =pedir=.

=pido=, _pres. of_ =pedir=.

=pie=, _m._, foot; =en --=, standing.

=piedad=, _f._, piety, pity, mercy.

=piedra=, _f._, stone.

=piensa=, _pres. of_ =pensar=.

=piensas=, _pres. of_ =pensar=.

=piense=, _pres. subj. of_ =pensar=.

=pienso=, _pres. of_ =pensar=.

=pierda=, _imperat. of_ =perder=; =-- cuidado=, rest assured.

=pierda=, _pres. subj. of_ =perder=.

=pierdas=, _pres. subj. of_ =perder=.

=pierde=, _pres. of_ =perder=.

=pierdo=, _pres. of_ =perder=.

=pieza=, _f._, piece.

=Pilar=, _prop. noun._

=pintar=, to paint, depict, describe.

=pisar=, to trample.

=piso=, _m._, floor, story; =-- bajo=, ground floor.

=placenter-o, -a=, joyful, merry.

=placidez=, _f._, placidity, peacefulness.

=plan=, _m._, plan.

=plancha=, _f._, smoothing-iron; =cuarto de la --=, laundry.

=planchar=, to iron.

=planetari-o, -a=, planetary.

=plano=, _m._, plan.

=planta=, _f._, plant.

=plantear=, to plant, establish, outline.

=plantón=, _m._, delay.

=platicar=, to converse.

=plato=, _m._, plate, dish.

=platónic-o, -a=, Platonic.

=plen-o, -a=, full, complete.

=plomo=, _m._, lead.

=pluma=, _f._, pen.

=plural=, plural.

=pobre=, poor; =la --=, poor woman; =¡-- de mí!= poor me!

=pobrecit-o, -a=, poor little.

=pobrecito=, _m._, poor little fellow, poor young man.

=pobreza=, _f._, poverty, indigence.

=poc-o, -a=, little, few.

=poco=, _m._, little, short time.

=poco=, _adv._, little.

=podamos=, _pres. subj. of_ =poder=.

=poder=, to be able, can.

=poder=, _m._, power.

=poderos-o, -a=, powerful.

=podrá=, _fut. of_ =poder=.

=podrán=, _fut. of_ =poder=.

=podrás=, _fut. of_ =poder=.

=podré=, _fut. of_ =poder=.

=podremos=, _fut. of_ =poder=.

=podría=, _cond. of_ =poder=.

=podrías=, _cond. of_ =poder=.

=poeta=, _m._, poet.

=poétic-o, -a=, poetical.

=polizonte=, _m._, spy.

=pon(te)=, _imperat. of_ =poner=.

=ponderar=, to exaggerate.

=pondría=, _cond. of_ =poner=.

=poner=, to put, fix, place, set, put on, impose, arrange, call, take;
_refl._, to become.

=ponga=, _pres. subj. of_ =poner=.

=pongas=, _pres. subj. of_ =poner=.

=pongo=, _pres. of_ =poner=.

=ponzoños-o, -a=, poisonous.

=poquitín=, little, very little.

=poquit-o, -a=, very little.

=por=, for, by, to, in order to, in, on, along, about, through,
on account of; =¿-- qué?= why? =-- ... que=, however; =-- encima de=,
above; =-- aquí=, here; =-- entre=, among, between; =-- muy=, however.

=porcelana=, _f._, porcelain.

=porción=, _f._, part, portion.

=porque=, because.

=porqué=, _m._, cause, reason.

=portalón=, _m._, large door.

=portero=, _m._, porter, doorkeeper.

=poseedor=, _m._, possessor.

=poseer=, to have, hold, possess.

=posible=, possible.

=positiv-o, -a=, positive.

=postre=, _m._, dessert.

=postura=, _f._, posture, position.

=potencial=, potential.

=potente=, powerful.

=potestad=, _f._, power.

=práctica=, _f._, practice.

=practicable=, practicable.

=práctic-o, -a=, practical.

=preámbulo=, _m._, preamble, circumlocution.

=precaución=, _f._, precaution.

=precio=, _m._, price, value.

=preciosidad=, _f._, excellence.

=precios-o, -a=, precious.

=precipitar=, to hurry.

=precisamente=, precisely.

=precisión=, _f._, precision.

=precis-o, -a=, necessary, precise.

=preferencia=, _f._, choice, preference.

=preferir=, to prefer, choose.

=prefiero=, _pres. of_ =preferir=.

=preguntar=, to question, ask.

=prematur-o, -a=, premature, untimely.

=premio=, _m._, reward, prize.

=prenda=, _f. pl._, talents, accomplishments.

=preocupar=, to preoccupy.

=preparar=, to prepare.

=presagiar=, to presage, predict.

=presencia=, _f._, presence.

=presentar=, to present.

=presente=, present; =tener --=, to remember.

=preservar=, to preserve, protect.

=prestar=, to lend, pay (attention).

=presupuesto=, _m._, estimate, presumed cost.

=presuros-o, -a=, quick, prompt.

=pretender=, to seek for, request.

=pretendiente=, _m._, suitor.

=pretexto=, _m._, pretext, pretence.

=preveamos=, _pres. subj. of_ =prever=.

=prevenir=, to warn, prevent, be prepared.

=prever=, to foresee.

=previamente=, first.

=previsión=, _f._, foresight.

=prima=, _f._, premium, option.

=prima=, _f._, cousin.

=primer=, _see_ =primero=.

=primer-o, -a=, first.

=primero=, _adv._, first.

=prim-o, -a=, first.

=primor=, _m._, skill, dexterity.

=primoros-o, -a=, elegant, beautiful.

=principalmente=, principally.

=principiar=, to begin, commence.

=principio=, _m._, beginning.

=prisa=, _f._, haste.

=privad-o, -a=, private.

=privar=, to deprive.

=privilegiad-o, -a=, privileged.

=probar=, to try, taste, prove.

=problema=, _m._, problem.

=proceder=, to proceed, go on.

=procedimiento=, _m._, process, proceeding.

=proclamar=, to declare, proclaim.

=procurar=, to try, endeavor.

=prodigio=, _m._, prodigy.

=prodigios-o, -a=, prodigious, astonishing, remarkable, wonderful.

=producir=, to produce, cause.

=producto=, _m._, product, output, proceeds.

=profesor=, _m._, teacher, professor.

=profund-o, -a=, deep, profound.

=prohibir=, to forbid, prohibit.

=promesa=, _f._, promise, vow.

=prometer=, to promise.

=pronto=, _adv._, promptly, quickly; =por de --=, for the present,
for the time being; =por el --=, in the meantime.

=propi-o, -a=, own, personal, proper.

=proponer=, to propose.

=proposición=, _f._, proposition, suggestion.

=propósito=, _m._, purpose, design; =a -- de=, with regard to.

=proscenio=, _m._, proscenium.

=proseguir=, to pursue, continue.

=protección=, _f._, protection, favor.

=protector=, _m._, protector.

=proteger=, to protect, favor.

=protestar=, to protest.

=provocar=, to excite, provoke.

=provoque=, _imperat. of_ =provocar=.

=próxim-o, -a=, near, next, nearest.

=prueba=, _pres. of_ =probar=.

=prueba=, _f._, proof, test, trial.

=pruebe=, _pres. subj. of_ =probar=.

=públicamente=, publicly.

=públic-o, -a=, public.

=público=, _m._, public.

=puchero=, _m._, dish, earthen pot.

=pudiera=, _imp. subj. of_ =poder=.

=pudieran=, _imp. subj. of_ =poder=.

=pudieras=, _imp. subj. of_ =poder=.

=pudiese=, _imp. subj. of_ =poder=.

=pudor=, _m._, modesty.

=pudoros-o, -a=, modest.

=pueda=, _pres. subj. of_ =poder=.

=puedan=, _pres. subj. of_ =poder=.

=puede=, _pres. of_ =poder=.

=pueden=, _pres. of_ =poder=.

=puedes=, _pres. of_ =poder=.

=puedo=, _pres. of_ =poder=.

=puerilidad=, _f._, puerility, childishness.

=puerta=, _f._, door.

=pues=, _adv._, well, then, therefore, besides; =-- bien=, very well.

=puesto=, _past part. of_ =poner=.

=puesto=, _m._, post.

=pulimentar=, to polish.

=pulsar=, to touch, try tentatively, feel the pulse.

=pulso=, _m._, pulse, care, steady hand.

=puntar=, to indicate.

=puntilla=, _f._; =de --s=, on tiptoe.

=punto=, _m._, point, moment, place; =primer --=, the greatest, the very
first one; =en --=, _adv._, exactly; =a --=, _adv._, in order.

=puntualidad=, _f._, punctuality.

=pureza=, _f._, purity.

=purificación=, _f._, purification.

=purificar=, to purify, cleanse.

=purifiquen=, _pres. subj. of_ =purificar=.

=pur-o, -a=, pure.

=pusiera=, _imp. subj. of_ =poner=.

=pusieron=, _pret. of_ =poner=.

=puso=, _pret. of_ =poner=.


=Q=

=que=, _conj._, that, since, for, in the place of, let; =con --=,
so, so then.

=¿qué?=, which? what? how? why? =¿a --?= why? for what purpose?
=¿-- tal?= how?

=¡qué!=, what! what a! how!

=que=, _rel._, who, which; =el --=, =la --=, =lo --=, he who, she who,
that which, what; =-- no=, of course not; no (_emphatic_.); =a lo --=,
because; =a --=, =en --=, =de --=, that; =a --=, I wager.

=que=, _adv._, than, as.

=quebrantar=, to fatigue, weaken, break down.

=quedar=, to remain, _sometimes used in the sense of_ to be.

=querer=, to wish, desire, seek, like, love; =-- mal=, to wish harm,
dislike.

=querer=, _m._, wish, love, affection.

=queridísim-o, -a=, dearest.

=querid-o, -a=, dear, beloved.

=querrá=, _fut. of_ =querer=.

=¿quién?= who?

=quien=, _rel._, who, whom, he who, the one who.

=quiera=, _pres. subj. of_ =querer=.

=quieran=, _pres. subj. of_ =querer=.

=quieras=, _pres. subj. of_ =querer=.

=quiere=, _pres. of_ =querer=.

=quieren=, _pres. of_ =querer=.

=quieres=, _pres. of_ =querer=.

=quiero=, _pres. of_ =querer=.

=quiet-o, -a=, quiet, calm; =¡--!= stop!

=quietud=, _f._, tranquillity, quietness, calmness.

=quince=, fifteen.

=quint-o, -a=, fifth.

=quisiera=, _imp. subj. of_ =querer=.

=quisiese=, _imp. subj. of_ =querer=.

=quitar=, to take off, take away; _refl_, to leave, go away, put aside.

=quizá, -s=, perhaps.


=R=

=radicalmente=, radically.

=ramita=, _f._, little branch, slender limb.

=ramito=, _m._, little bunch, little bouquet.

=ramo=, _m._, branch, cluster, bunch, bouquet.

=rápidamente=, rapidly.

=rápid-o, -a=, rapid.

=rar-o, -a=, rare, strange.

=rasgo=, _m._, trait.

=rastrer-o, -a=, humble.

=ratito=, _m._, moment, instant.

=rato=, _m._, moment, little while.

=rayo=, _m._, flash of lightning.

=razón=, _f._, reason, right; =tener --=, to be right.

=real=, real.

=realidad=, _f._, reality.

=reanudar=, to renew.

=rebajad-o, -a=, low.

=rebajar=, to diminish, reduce.

=rebelar=, _refl._, to rebel, resist.

=recadito=, _m._, little message.

=recado=, _m._, message, errand; =pasaré --=, I will go and tell them.

=recatar=, to conceal.

=recelar=, to fear.

=recelos-o, -a=, timorous, distrustful.

=recibir=, to receive.

=reciente=, recent.

=reclamar=, to demand, claim.

=recluir=, to shut up.

=reclusión=, _f._, reclusion, seclusion.

=recluyen=, _pres. of_ =recluir=.

=recobrar=, to recover, regain.

=recoger=, to collect, gather, call in, pick up, take up.

=recogido=, _past part. of_ =recoger=.

=recomendar=, to recommend.

=recomiendas=, _pres. of_ =recomendar=.

=recóndit-o, -a=, secret, concealed.

=reconocer=, to acknowledge, recognize, consider.

=reconozca=, _pres. subj. of_ =reconocer=.

=reconozco=, _pres. of_ =reconocer=.

=recordar=, to recall, recollect, remember.

=recorrer=, to traverse.

=recrear=, to amuse, divert.

=recreo=, _m._, recreation.

=rectificar=, to rectify, correct.

=rectifiqué=, _pret. of_ =rectificar=.

=Rector=, _m._, rector, curate.

=recuerda=, _pres. of_ =recordar=.

=recuerde=, _imperat. of_ =recordar=.

=recuerdo=, _pres. of_ =recordar=.

=recuerdo=, _m._, remembrance.

=recurso=, _m._, recourse; _pl._, means, resources.

=rechazar=, to reject, repel.

=red=, _f._, net.

=redoblar=, to redouble.

=redondamente=, absolutely.

=reducir=, to reduce, convert, calm, quiet.

=referir=, to relate, tell, report; _refl._, to relate to, refer to.

=refiere=, _pres. of_ =referir=.

=reflejo=, _m._, reflected light, reflection.

=reflexión=, _f._, reflection.

=reforma=, _f._, reform.

=refrescar=, to refresh, revive.

=refresco=, _m._, refreshment, cold drink.

=refugiar=, to shelter, take refuge.

=refugio=, _m._, refuge, shelter.

=regenerar=, to regenerate.

=régimen=, _m._, regimen.

=registrar=, to examine, search.

=regla=, _f._, rule; =en --=, in good order.

=regocijar=, to rejoice.

=regular=, ordinary, usual.

=reino=, _m._, kingdom.

=reír=, to laugh.

=relación=, _f._, relation.

=religios-o, -a=, religious.

=reloj=, _m._, watch.

=rematar=, to finish, complete.

=remover=, to stir.

=remueve=, _pres. of_ =remover=.

=renacer=, to be renewed.

=rendimiento=, _m._, subjection, submission.

=rendir=, _refl._, to give in, give way, surrender.

=renegar=, to deny, disown.

=renovar=, to renew.

=renta=, _f._, rent, income.

=renunciar=, to renounce, resign, abandon.

=reñir=, to scold.

=reparar=, to consider, give heed, recover.

=reparto=, _m._, distribution.

=repentin-o, -a=, sudden, abrupt, unforeseen.

=repetir=, to repeat.

=repite=, _pres. of_ =repetir=.

=repitiendo=, _pres. part. of_ =repetir=.

=reponer=, to restore, recover.

=reposar=, to repose, rest.

=reposo=, _m._, rest, repose.

=reprender=, to blame, reprehend.

=representar=, to represent, describe.

=reptil=, _m._, reptile.

=repugnante=, repugnant.

=requerir=, to require, notify.

=Requesens=, _prop. noun_.

=resbalar=, to slip, fall.

=resentimiento=, _m._, resentment.

=reserva=, _f._, reserve.

=reservadísim-o, -a=, very confidential.

=reservar=, to reserve, keep in store.

=resguardo=, _m._, receipt, security.

=residencia=, _f._, residence, home.

=residir=, to reside, dwell.

=resignar=, to resign.

=resistencia=, _f._, resistance.

=resolución=, _f._, resolution, decision.

=resolver=, to resolve, decide, analize, explain.

=resorte=, _m. pl._, means.

=respetable=, respectable.

=respetar=, to respect.

=respeto=, _m._, respect, regard, consideration.

=respetuosamente=, respectfully.

=respirable=, respirable, breathable.

=respiración=, _f._, respiration, breathing.

=respirar=, to breath, respire.

=resplandecer=, to shine, glow, light up.

=resplandeciente=, resplendent, radiant, shining.

=resplandor=, _m._, splendor, radiance.

=responder=, to reply, respond.

=responsabilidad=, _f._, responsibility.

=responsable=, responsible, accountable.

=resto=, _m._, rest; _pl._, remains.

=resucitar=, to come to life.

=resueltamente=, promptly, resolutely.

=resuelva=, _pres. subj. of_ =resolver=.

=resultado=, _m._, result, outcome.

=resultar=, to result.

=retener=, to retain.

=retirar=, to withdraw, retire, remove.

=retozar=, to play, run about, frisk.

=retraíd-o, -a=, modest, reserved, unassuming.

=retroceder=, to go backward, recede, retrograde.

=reunir=, to unite, reunite.

=revelar=, to reveal.

=reverend-o, -a=, reverend.

=revista=, _f._, review.

=revolver=, to revolve, stir, turn around, disturb.

=revuelt-o, -a=, upside down.

=revuelven=, _pres. of_ =revolver=.

=rezar=, to pray, say prayers.

=rezo=, _m._, prayer, service.

=rezongar=, to grumble.

=ric-o, -a=, rich, delicious.

=ríen=, _pres. of_ =reír=.

=riendo=, _pres. part. of_ =reír=.

=rigidez=, _f._, stiffness.

=rígid-o, -a=, rigid, severe.

=rigurosamente=, strictly, rigorously.

=rincón=, _m._, nook, corner.

=rinde=, _pres. of_ =rendir=.

=rindo=, _pres. of_ =rendir=.

=riña=, _imperat. of_ =reñir=.

=riña=, _pres. subj. of_ =reñir=.

=riñendo=, _pres. part. of_ =reñir=.

=río=, _pres. of_ =reír=.

=riqueza=, _f._, wealth, riches.

=riquísim-o, -a=, very rich, very delicious, very choice.

=risa=, _f._, laugh, laughter.

=risotada=, _f._, loud laughing.

=risueñ-o, -a=, smiling.

=rival=, _m._, rival.

=rizad-o, -a=, curly.

=robar=, to rob.

=robo=, _m._, theft, robbery.

=roce=, _m._, movement, gliding.

=rodear=, to surround.

=roj-o, -a=, red.

=Roma=, _f._, Rome.

=romántic-o, -a=, romantic.

=romper=, to break.

=rompimiento=, _m._, cleft.

=Ronda=, _prop. noun_.

=rondar=, to walk around.

=rosa=, _f._, rose.

=Rosaura=, _prop. noun_.

=rostro=, _m._, face.

=rot-o, -a=, broken, leaky, destroyed; _see_ =echar=.

=ruego=, _m._, request.

=ruido=, _m._, noise.

=ruina=, _f._, ruin.

=rumor=, _m._, sound.


=S=

=saber=, to know, know how, be aware.

=saber=, _m._, knowledge.

=sabiendas: a --=, _adv._, knowingly.

=sabi-o, -a=, wise.

=sabio=, _m._, sage.

=sabrán=, _fut. of_ =saber=.

=sabremos=, _fut. of_ =saber=.

=sacar=, to take away, draw out, proceed, fashion; =-- todo el partido
posible de=, to make the most of.

=saciar=, to satisfy, satiate.

=saco=, _m._, bag, sack; _see_ =echar=.

=sacrificio=, _m._, sacrifice.

=sacríleg-o, -a=, sacrilegious.

=sala=, _f._, hall, parlor, drawing-room.

=salad-o, -a=, funny, pleasing, facetious.

=saldrá=, _fut. of_ =salir=.

=saldría=, _cond. of_ =salir=.

=sale=, _pres. of_ =salir=.

=salen=, _pres. of_ =salir=.

=salga=, _pres. subj. of_ =salir=.

=salgamos=, _pres. subj. of_ =salir=.

=salida=, _f._, exit, door.

=salir=, to go out, come out, appear, succeed.

=salmodia=, _f._, chant, psalm.

=salón=, _m._, parlor, drawing-room.

=saltito=, _m._, little bound, leap, spring.

=salud=, _f._, salvation, health.

=saludable=, healthful, wholesome.

=saludar=, to salute.

=saludo=, _m._, salute, greeting.

=salvación=, _f._, salvation.

=Salvador=, _prop. noun_.

=salvaguardia=, _m._, safeguard, protection.

=salvar=, to save, preserve.

=salv-o, -a=, safe; =en --=, _adv._, in safety.

=san=, _see_ =santo=.

=sanead-o, -a=, chief, most important, clear, free.

=sangre=, _f._, blood.

=sanitari-o, -a=, sanitary, healthful.

=santamente=, holily.

=santidad=, _f._, sanctity, holiness.

=sant-o, -a=, holy, blessed.

=santo=, _m._, saint.

=santuario=, _m._, sanctuary, tabernacle.

=Satanás=, _m._, Satan.

=satisfacción=, _f._, satisfaction.

=satisfacer=, to satisfy.

=satisfactori-o, -a=, satisfactory.

=satisfech-o, -a=, _past part. of_ =satisfacer=.

=saturar=, to saturate, steep.

=se=, himself, herself, itself, themselves.

=sé=, _pres. of_ =saber=.

=sea=, _pres. subj. of_ =ser=.

=seamos=, _pres. subj. of_ =ser=.

=sean=, _pres. subj. of_ =ser=.

=seas=, _pres. subj. of_ =ser=.

=secar=, to dry.

=secreto=, _m._, secret.

=secundari-o, -a=, secondary.

=sed=, _f._, thirst; =tener --=, to be thirsty.

=seguida=, _f._, following; =en --=, forthwith, directly, immediately.

=seguidita=, _see_ =seguida=.

=seguir=, to continue, follow.

=según=, _prep._, as, according to; =--=, _conj._, as.

=segund-o, -a=, second.

=seguramente=, certainly.

=segur-o, -a=, sure, certain.

=seiscient-os, -as=, six hundred.

=selección=, _f._, selection.

=semejante=, like, similar.

=sencillamente=, simply.

=sencillez=, _f._, simplicity.

=sencill-o, -a=, simple.

=sendero=, _m._, path.

=seno=, _m._, breast.

=sentar=, to seat, suit; _refl._, to sit down, be seated;
=-- la cabeza=, to become serious.

=sentencios-o, -a=, sententious.

=sentido=, _m._, sense, judgment.

=sentimiento=, _m._, sentiment, feeling.

=sentir=, to feel, hear, perceive.

=señal=, _m._, sign, indication.

=señalar=, to signal, point out.

=señor=, _m._, sir, gentleman, Mr., Lord; _pl._, =señores=,
gentlemen, Mr. and Mrs.; ladies and gentlemen.

=señora=, _f._, lady, Mrs.

=señorita=, _f._, Miss, young lady.

=señorito=, _m._, (young) gentleman, (young) Mr.

=sepa=, _pres. subj. of_ =saber=.

=sepamos=, _pres. subj. of_ =saber=.

=separación=, _f._, separation.

=separar=, to separate.

=sepulcro=, _m._, grave, tomb.

=sepultura=, _f._, grave, tomb, interment.

=ser=, to be.

=ser=, _m._, being.

=serenidad=, _f._, serenity.

=seren-o, -a=, serene, calm.

=seriedad=, _f._, seriousness.

=seri-o, -a=, serious.

=sermón=, _m._, sermon, reprimand.

=sermonari-o, -a=, like one delivering a sermon.

=serpiente=, _f._, serpent.

=serrín=, _m._, sawdust.

=servicio=, _m._, service, duty, tray.

=servidumbre=, _f._, servants, help.

=servilleta=, _f._, napkin.

=servir=, to serve.

=sesenta=, sixty.

=sesgad-o, -a=, oblique.

=seso=, _m._, brain, mind, intellect.

=setenta=, seventy.

=severidad=, _f._, severity.

=sever-o, -a=, severe.

=si=, why, indeed.

=si=, if.

=sí=, indeed, certainly, of course, yes; =que --=, so; =-- que=,
certainly, undoubtedly.

=sí=, himself, herself, itself, one's self.

=sido=, _past part. of_ =ser=.

=siempre=, always, ever; =-- que=, provided that.

=sien=, _f._, temple; head.

=siendo=, _pres. part. of_ =ser=.

=sienta=, _pres. of_ =sentar=.

=siente, sientes=, _pres. of_ =sentir=.

=siento=, _pres. of_ =sentir=.

=siete=, seven.

=sigas=, _pres. subj. of_ =seguir=.

=sigilosamente=, secretly, quietly,reservedly.

=siglo=, _m._, age, century.

=significar=, to signify, represent.

=signo=, _m._, sign.

=sigo=, _pres. of_ =seguir=.

=sigue=, _pres. of_ =seguir=.

=sigue=, _imperat. of_ =seguir=.

=siguen=, _pres. of_ =seguir=.

=siguiente=, following.

=silencio=, _m._, silence.

=silencios-o, -a=, silent.

=silla=, _f._, chair, seat.

=simbolizar=, to symbolize, typify.

=simpátic-o, -a=, sympathetic.

=simpatizar=, to sympathize, agree with.

=simpleza=, _f._, silliness, simpleness, trick.

=sin=, _prep._, without; =-- que=, _conj._, without.

=sincer-o, -a=, sincere.

=singular=, singular, strange.

=singularísim-o, -a=, very singular; very strange.

=sino=, but; =-- que=, but.

=sinsabor=, _m._, displeasure, sadness.

=sintiendo=, _pres. part. of_ =sentir=.

=síntoma=, _m._, symptom.

=siquiera=, at least.

=sirva=, _pres. subj. of_ =servir=.

=sirve=, _pres. of_ =servir=.

=sirvieron=, _pret. of_ =servir=.

=sirvo=, _pres. of_ =servir=.

=sistema=, _m._, system.

=sitio=, _m._, place.

=situación=, _f._, situation.

=sobra=, _f._, excess, surplus; =de --=, plenty, more than enough.

=sobrar=, to remain, have more than is necessary.

=sobre=, on, upon, above.

=sobremesa=, _f._, dessert.

=sobriedad=, _f._, sobriety.

=sobrino=, _m._, nephew.

=social=, social.

=sociedad=, _f._, society.

=socorro=, _m._, aid, help, succor.

=sofocar=, to suffocate, choke.

=sol=, _m._, sun; =de -- a --=, from sunrise to sunset.

=soledad=, _f._, solitude.

=solemnidad=, _f._, solemnity.

=soler=, to be accustomed to.

=solicitar=, to solicit, invite.

=solitari-o, -a=, solitary.

=solit-o, -a=, alone, solitary.

=sol-o, -a=, sole, alone, single, solitary; =a solas=, alone, privately.

=sólo=, _adv._, only.

=soltar=, to let loose, leave.

=solución=, _f._, solution.

=sombra=, _f._, shade, shadow, spectre.

=sombrero=, _m._, hat.

=sombrí-o, -a=, gloomy, morose.

=someter=, to subject.

=somos=, _pres. of_ =ser=.

=son=, _pres. of_ =ser=.

=sonar=, to sound.

=sonata=, _f._, sonata.

=sonreir=, to smile.

=sonríe=, _pres. of_ =sonreir=.

=sonriendo=, _pres. part. of_ =sonreir=.

=sonrosar=, to become rosy.

=soñar=, to dream, sleep.

=sopita=, _f._, soup (small quantity).

=soporte=, _m._, base, stand, block.

=sor=, _f._, sister (religious).

=sorprender=, to surprise.

=sosegar=, to calm.

=sosiega=, _imperat. of_ =sosegar=.

=sosiego=, _m._, peace, quiet, tranquility.

=sospecha=, _f._, suspicion.

=sospechar=, to suspect.

=sostén=, _m._, support.

=sostener=, to sustain, maintain.

=sostengo=, _pres. of_ =sostener=.

=soy=, _pres. of_ =ser=.

=su=, his, her, its, your, their.

=suave=, mild, gentle.

=suavemente=, gently, mildly.

=suavidad=, _f._, suavity, gentleness.

=subida=, _f._, rise, advance in price.

=subir=, to ascend, go upstairs, mount, rise.

=súbitamente=, suddenly.

=súbit-o, -a=, sudden.

=sublime=, sublime.

=substancia=, _f._, substance.

=subsuelo=, _m._, subsoil.

=suceder=, to succeed, happen.

=suci-o, -a=, dirty.

=suele=, _pres. of_ =soler=.

=suelo=, _m._, ground, floor.

=suelta=, _pres. of_ =soltar=.

=suelto=, _pres. of_ =soltar=.

=suena=, _pres. of_ =sonar=.

=sueño=, _pres. of_ =soñar=.

=sueño=, _m._, dream, sleep.

=suerte=, _f._, chance, fate, good luck.

=suficiente=, sufficient, ample.

=sufrimiento=, _m._, sufferance.

=sugestión=, _f._, suggestion.

=sugestionar=, to suggest (as to a hypnotic subject).

=sujetar=, to grasp.

=sujet-o, -a=, subject, liable.

=sujeto=, _m._, subject.

=sumergir=, submerge, plunge.

=sumisión=, _f._, submission.

=sum-o=, =-a=, highest, greatest.

=supe=, _pret. of_ =saber=.

=superior=, superior, upper.

=superiora=, _f._, superior.

=supiera= _imp. subj. of_ =saber=.

=suplicante=, _m._, supplicant.

=suplicar=, to supplicate, beg.

=suplicio=, _m._, torment, punishment.

=suponer=, to suppose, surmise.

=suponer=, _m._, supposition.

=supongamos=, _pres. subj. of_ =suponer=.

=supongo=, _pres. of_ =suponer=.

=suprem-o=, =-a=, supreme.

=supuesto=, _past part. of_ =suponer=.

=surgir=, to emerge, arise.

=suspender=, to suspend, hold up.

=suspens-o, -a=, irresolute, undecided.

=suspirar=, to sigh.

=suspiro=, _m._, sigh.

=sustentar=, to sustain, support.

=susto=, _m._, fright.

=sutileza=, _f._, subtlety.

=suy-o, -a=, his, hers, its, theirs, yours.


=T=

=tabla=, _f._, table.

=tacto=, _m._, touch.

=tal=, so, such; =¿qué --?= how am I? =sí --=, of course; =-- vez=,
perhaps.

=talento=, _m._, talent.

=talón=, _m._, stub (of a check), receipt.

=talle=, _m._, waist.

=taller=, _m._, workshop, studio, laboratory.

=tamaño=, _m._, size.

=también=, also.

=tampoco=, either, neither; =ni ... --=, nor ..., either.

=tan=, so, as; =-- como=, just as; =-- ... como=, as ... as.

=tantear=, to measure, consider, examine.

=tant-o, -a=, so much; _pl._, so many; =otro --=, so many; =un --=,
somewhat.

=tanto=, _adv._, so much, so well; =entre --=, in the meanwhile.

=tapar=, to cover, stop up.

=tararear=, to hum.

=tardar=, to delay, tarry, be slow, be late.

=tarde=, _f._, afternoon, evening.

=tarde=, _adv._, late.

=tarea=, _f._, task.

=taumaturgo=, _m._, miracle worker.

=taza=, _f._, cup.

=te=, thee, you.

=teatro=, _m._, theater.

=tecla=, _f._, key (piano); =salir con la --=, to go over the old story.

=telefónic-o, -a=, telephonic.

=telón=, _m._, curtain.

=temblar=, to tremble.

=temer=, to fear.

=temor=, _m._, fear, dread.

=tempestad=, _f._, tempest.

=temple=, _m._, temperament, temper.

=temporal=, temporal.

=tempran-o, -a=, early.

=ten=, _imperat. of_ =tener=.

=tenacidad=, _f._, tenacity.

=tenaz=, tenacious, stubborn, firm.

=tendrá=, _fut. of_ =tener=.

=tendrás=, _fut. of_ =tener=.

=tendré=, _fut. of_ =tener=.

=tendremos=, _fut. of_ =tener=.

=tendría=, _cond. of_ =tener=.

=tener=, to have, hold, possess, enjoy, keep, take; =-- razón=,
to be right; =-- presente=, to remember; =-- que=, to have to, must;
=-- hambre=, to be hungry; =-- sed=, to be thirsty.

=tenga=, _pres. subj. of_ =tener=.

=tenga=, _imperat. of_ =tener=.

=tengamos=, _pres. subj. of_ =tener=.

=tengan=, _pres. subj. of_ =tener=.

=tengo=, _pres. of_ =tener=.

=Tenorio=, _prop. noun_.

=tentación=, _f._, temptation, desire.

=tentar=, to try, attempt.

=tercer-o, -a=, third.

=tercio=, _m._, third.

=terminar=, to terminate, finish, complete.

=término=, _m._, term, end, limit; =primer --=, foreground;
=segundo --=, middle distance; =último --=, background.

=ternura=, _f._, tenderness, compassion.

=terraza=, _f._, terrace.

=terren-o, -a=, earthly.

=terreno=, _m._, field, ground.

=terrestre=, terrestrial.

=terrible=, terrible, fearful.

=terror=, _m._, terror, dread.

=tertulia=, _f._, circle.

=testamentario=, _m._, executor.

=testamento=, _m._, will.

=testarud-o, -a=, stubborn, obstinate.

=ti=, thee, you.

=tía=, _f._, aunt.

=tibor=, _m._, jar, vase.

=tiemblas=, _pres. of_ =temblar=.

=tiembles=, _pres. subj. of_ =temblar=.

=tiempo=, _m._, time; =con --=, _adv._, calmly, quietly, carefully.

=tiene=, _pres. of_ =tener=.

=tienen=, _pres. of_ =tener=.

=tienes=, _pres. of_ =tener=.

=tiern-o, -a=, young, tender.

=tierra=, _f._, ground, earth.

=tila=, _f._, lime tea.

=timidez=, _f._, timidity.

=tímid-o, -a=, timid.

=timorat-o, -a=, God-fearing.

=tino=, _m._, judgment, prudence, skill, intelligence.

=tío=, _m._, uncle; _pl._, uncle and aunt.

=tipo=, _m._, standard, rate, price; =-- de emisión=, par value.

=tirana=, _f._, tyrant.

=tiranía=, _f._, tyranny.

=tirar=, to pull, persuade, attract.

=toca=, _f._, hood.

=tocar=, to play, touch, meet, fall to one's lot, ring a bell; =-- a su
fin=, to be nearly ended.

=todavía=, yet, still, nevertheless.

=tod-o, -a=, all, every, whole; =todos los días=, every day.

=todo=, _m._, everything; =con --=, nevertheless.

=toma=, _f._, dose.

=tomar=, to take.

=tonillo=, _m._, monotonous tone.

=tono=, _m._, tone; =darse --=, to praise one's self.

=tontear=, to talk nonsense.

=tontería=, _f._, nonsense.

=tont-o, -a=, foolish, silly.

=tonto=, _m._, fool, blockhead.

=tontuela=, _f._, silly girl.

=tontuel-o, -a=, foolish, silly.

=toque=, _pres. subj. of_ =tocar=.

=torcer=, to change.

=torcid-o, -a=, twisted, wrong.

=tormento=, _m._, torment, trouble, anguish.

=tornar=, to return, repeat.

=toro=, _m._, bull.

=torpe=, stupid, dull.

=totalmente=, entirely, totally.

=trabajador, -a=, industrious.

=trabajar=, to work.

=trabajito=, _m._, work, little work.

=trabajo=, _m._, work, labor.

=traer=, to bring, take, drag, drag around, drive.

=traíd-o, -a=, _past part. of_ =traer=.

=traidor=, _m._, traitor.

=traiga=, _imperat. of_ =traer=.

=traiga=, _pres. subj. of_ =traer=.

=traigan=, _pres. subj. of_ =traer=.

=traigas=, _pres. subj. of_ =traer=.

=traigo=, _pres. of_ =traer=.

=traje=, _m._, dress, costume.

=trajeran=, _imp. subj. of_ =traer=.

=tramar=, to weave, plot.

=tranquilamente=, quietly, calmly.

=tranquilidad=, _f._, tranquillity, peace.

=tranquilizar=, to tranquillize.

=tranquil-o, -a=, tranquil, calm, undisturbed.

=transformar=, to transform, change.

=transición=, _f._, change, transition.

=transigir=, to compromise.

=transitori-o, -a=, transitory, temporary, momentary.

=tras=, _prep._, after, behind.

=traslucir=, to shine through.

=traspasar=, to transport, transfix.

=trastornar=, to upset, overthrow, disturb.

=trastorno=, _m._, disorder, derangement.

=tratar=, to associate with, know, seek, endeavor, treat, deal; =--se de=,
to concern.

=trato=, _m._, way, manner.

=travesura=, _f._, trick, knavery.

=travesurilla=, _f._, little trick, childishness.

=travies-o, -a=, restless, uneasy.

=traza=, _f._, project, manner, appearance.

=trazo=, _m._, stroke.

=treinta=, thirty.

=trémul-o, -a=, trembling.

=tres=, three.

=trescient-os, -as=, three hundred.

=tributar=, to pay homage, express admiration.

=triplicar=, to triple, treble.

=triste=, sad, sorrowful.

=tristeza=, _f._, sadness.

=triunfante=, triumphant.

=trocar=, to exchange.

=trompa=, _f._, trumpet.

=tronco=, _m._, trunk, stump, log.

=tropezar=, to stumble, touch.

=tropieza=, _pres. of_ =tropezar=.

=tropiezan=, _pres. of_ =tropezar=.

=tú=, thou, you.

=tu=, thy, your.

=tubo=, _m._, tube; =-- de ensayo=, test tube.

=turbación=, _f._, trouble, confusion.

=turbad-o, -a=, troubled, confused.

=tutear=, to use the second person singular; (hence a sign of intimate
friendship).

=tutela=, _f._, tutelage, guardianship.

=tuviera=, _imp. subj. of_ =tener=.

=tuvimos=, _pret. of_ =tener=.

=tuy-o, -a=, thy, thine, your, yours.


=U=

=últim-o, -a=, last.

=un, una=, a, an; _pl._, some.

=unión=, _f._, union, mixture.

=unir=, to unite, join, attach, blend.

=universo=, _m._, universe, world.

=un-o, -a=, one.

=uno, una=, _pron._, one, _pl._, some.

=uñita=, _f._, little nail.

=Urbano=, _prop. noun_.

=urgente=, urgent.

=urgentísim-o, -a=, very urgent.

=Ursulinas=, Ursulines.

=uso=, _m._, use.

=usted=, you.

=usual=, usual, ordinary.

=útil=, useful.


=V=

=va=, _pres. of_ =ir=.

=vacilación=, _f._, hesitation.

=vacilar=, to vacillate, hesitate.

=vací-o, -a=, empty, void.

=vagamente=, vaguely.

=vag-o, -a=, vague, indistinct.

=vais=, _pres. of_ =ir=.

=vajilla=, _f._, dinner service.

=Valencia=, _prop. noun._

=valencian-o, -a=, native of Valencia.

=valer=, to be worth, protect; =-- más=, to be better.

=valga=, _pres. subj. of_ =valer=.

=valiente=, valiant, brave.

=valios-o, -a=, precious, valuable.

=valor=, _m._, value, price, valor, courage; =--es=, _pl._, bond, stock.

=vamos=, _interj._, come.

=vamos=, _pres. of_ =ir=.

=van=, _pres. of_ =ir=.

=vanidad=, _f._, vanity.

=vara=, _f._, rod, stick.

=variable=, variable, changeable.

=variar=, to vary, change.

=vari-o, -a=, various, _pl._, several.

=vas=, _pres. of_ =ir=.

=vascongad-o, -a=, a native of the Basque Provinces.

=vaso=, _m._, glass, goblet.

=vaya=, _imperat. of_ =ir=.

=vaya=, _pres. subj. of_ =ir=.

=¡vaya!= of course! well! indeed!

=vayamos=, _pres. subj. of_ =ir=.

=vayan=, _pres. subj. of_ =ir=.

=vayan=, _imperat. of_ =ir=.

=vayas=, _pres. subj. of_ =ir=.

=ve(te)=, _imperat. of_ =ir=.

=ve=, _pres. of_ =ver=.

=vea=, _pres. subj. of_ =ver=.

=vea(la)=, _imperat. of_ =ver=.

=veamos=, _pres. subj. of_ =ver=.

=vean=, _imperat. of_ =ver=.

=vean=, _pres. subj. of_ =ver=.

=veces=, _see_ =vez=.

=vecindad=, _f._, vicinity, proximity, neighborhood.

=vecino=, _m._, neighbor.

=ved=, _imperat. of_ =ver=.

=vedar=, to prohibit, forbid.

=vehemencia=, _f._, energy, vehemence.

=veinte=, twenty.

=veinticinco=, twenty-five.

=veintidós=, twenty-two.

=vejez=, _f._, old age.

=veloz=, swift, rapid.

=ven(te)=, _imperat. of_ =venir=.

=ven=, _pres. of_ =ver=.

=vencedor, -a=, victorious.

=vencer=, to overcome, conquer.

=vendrá=, _fut. of_ =venir=.

=vendrán=, _fut. of_ =venir=.

=vendré=, _fut. of_ =venir=.

=vendría=, _cond. of_ =venir=.

=veneno=, _m._, venom, poison.

=venenos-o, -a=, venomous, poisonous.

=venerable=, venerable, wise, adored.

=venga=, _imperat. of_ =venir=.

=venga=, _etc., pres. subj. of_ =venir=.

=vengo=, _pres. of_ =venir=.

=venir=, to come.

=ventaja=, _f._, advantage, start.

=ventana=, _f._, window.

=ventanal=, _m._, window.

=ventolera=, _f._, caprice.

=venturos-o, -a=, lucky, fortunate.

=veo=, _pres. of_ =ver=.

=ver=, to see; =a --=, let us see.

=ver=, _m._, sight, appearance.

=vera=, _f._, =--s=, _pl._, truth; =de --s=, really, in truth.

=verbo=, _m._, verb, word, term.

=¡verdad!= is it not true? don't you think so? =¿-- que no?= is it
not true? (_negative_).

=verdad=, _f._, truth, axiom; =es --=, it is true; =a la --=,
=la --=, indeed.

=verdader-o, -a=, true, real.

=vergonzos-o, -a=, modest.

=vergüenza=, _f._, bashfulness, confusion.

=verter=, to pour out.

=ves=, _pres. of_ =ver=.

=vestir=, to dress.

=veterano=, _m._, veteran.

=ve-z=, _f., pl._, =-ces=, time; =una --=, once; =tal --=, perhaps;
   =de una --=, at once, right away; =a veces=, by turns,
   sometimes; =a las veces=, always, at any time.

=vi=, _pret. of_ =ver=.

=viaje=, _m._, trip, journey.

=vibrar=, to vibrate, quiver.

=vicio=, _m._, vice, depravity.

=victorios-o, -a=, victorious.

=vida=, _f._, life.

=viej-o, -a=, old.

=viendo=, _pres. part. of_ =ver=.

=viene=, _pres. of_ =venir=.

=vienen=, _pres. of_ =venir=.

=vienes=, _pres. of_ =venir=.

=viera=, _imp. subj. of_ =ver=.

=vieron=, _pret. of_ =ver=.

=vierte=, _pres. of_ =verter=.

=viese=, _imp. subj. of_ =ver=.

=vigilar=, to watch, guard.

=vigor=, _m._, vigor, strength, force, energy.

=vigorosamente=, vigorously.

=vínculo=, _m._, bond.

=vine=, _pret. of_ =venir=.

=viniendo=, _pres. part. of_ =venir=.

=viniera=, _imp. subj. of_ =venir=.

=vino=, _pret. of_ =venir=.

=vino=, _m._, wine.

=vio=, _pret. of_ =ver=.

=violencia=, _f._, violence.

=violentar=, to compel, constrain, restrain.

=¡virgen!= mercy!

=virgen=, _f._, virgen.

=Virgilio=, Virgil _or_ Vergil.

=Virginia=, _prop. noun._

=virtud=, _f._, virtue.

=viruta=, _f._, chip, shaving.

=visión=, _f._, vision, sight, view.

=visita=, _f._, visit.

=visitar=, to visit.

=vista=, _imperat. of_ =vestir=.

=vista=, _f._, sight, eye, view; =en -- de=, in view of.

=vistazo=, _m._, glance.

=viste=, _pres. of_ =vestir=.

=vistiendo=, _pres. part. of_ =vestir=.

=visto=, _past part. of_ =ver=.

=vital=, vital.

=viudez=, _f._, widowhood, widowerhood.

=viud-o, -a=, mature.

=viudo=, _m._, widower.

=vivamente=, sharply, quickly.

=viveza=, _f._, energy, promptitude.

=vivir=, to live.

=vivir=, _m._, life, existence.

=viv-o, -a=, alive, vivid, keen, lively, intense, fiery, hasty.

=vocación=, _f._, career, vocation.

=volar=, to fly, move swiftly.

=voluble=, fickle, inconstant.

=voluntad=, _f._, will, desire, intention.

=volver=, to return, turn; =-- en sí=, to recover one's senses;
=-- loco=, to drive crazy.

=vosotr-os, -as=, you.

=votar=, to vow, vote.

=voy=, _pres. of_ =ir=.

=vo-z=, _f., pl._, =-ces=, tone, voice.

=Vuecencia=, _contr. of_ =Vuestra excelencia=, your excellency.

=vuela=, _pres. of_ =volar=.

=vuelta=, _f._, turn, circuit, detour.

=vuelto=, _past part. of_ =volver=.

=vuelva=, _pres. subj. of_ =volver=.

=vuelvas=, _pres. subj. of_ =volver=.

=vuelve=, _pres. of_ =volver=.

=vuelve=, _imperat. of_ =volver=.

=vuelvo=, _pres. of_ =volver=.

=vuestr-o, -a=, your.

=vulgar=, vulgar, common.


=Y=

=y=, and.

=ya=, now, already, indeed, presently, finally; =-- ... --=,
whether ... or; =¡--, --!= yes, yes; of course.

=yert-o, -a=, stiff, rigid.

=yo=, I.

=Yuste=, _prop. noun._


=Z=

=zarandear=, to cradle, rock (in the arms).

=zócalo=, _m._, socle, pedestal, base.

=zumbido=, _m._, hum, buzz.


NOTES:

[1] The name _el Mágico prodigioso_, is purposely given to Máximo by the
author, in order to show that in Spain science is still considered, by
many, as a sort of sorcery; hence, that Spain is not abreast with modern
thought.

[2] The complete expression would be: _¡Dichosos los ojos que le ven a
V.!_

[3] _Hendaya_, French Hendaye, lies on the right bank of the Bidassoa.
It is the last French station before crossing the river into Spain.

[4] _Ursulinas_: an order of nuns founded by St. Angela Merici, at
Brescia, in Italy, about the year 1537, and so called from St. Ursula,
under whose protection it was placed. The members are devoted entirely
to education.

[5] _Bayona_: Bayonne, a city in southwestern France, near the Spanish
frontier. The population is largely Spanish and Basque.

[6] _Electra_: the daughter of Agamemnon and Clytemnestra.

[7]: _Agamenón_: Agamemnon, in Greek legendary history, the most
powerful ruler in Greece. He led the Greek expedition against Troy, and
on his return was slain, according to Aeschylus, by his wife
Clytemnestra.

[8] _San José de la Penitencia_: the fictitious name of a convent;
suggested, perhaps, by the Franciscan nunnery of San Juan de la
Penitencia at Toledo, built with the partial incorporation of the
semi-Moorish palace of the Pantojas.

[9] _Amortizable_: the name of some stock, probably imaginary

[10] _sacado...posible de_: see _sacar_.

[11] _los_: refers to the accounts of the Yuste family.

[12] _Jesús me valga_: see _Jesús_.

[13] _Don Juan Tenorio_, who lived in the fourteenth century, was the
son of an illustrious family of Seville. Don Juan is the type of
skeptical libertinism, and, as such, has been made the subject of the
drama "El burlador de Sevilla," by Molina; of Molière's comedy, "Don
Juan ou le festin de Pierre"; of Mozart's opera "Don Giovanni"; of
Byron's poem "Don Juan"; and of works by several other authors.

[14] _Satanás_: because Satan would be sorry to lose so good a worker.

[15] _San José_, etc.: see footnote 8.

[16] _Bilbao_: capital of the province of Vizcaya, Spain.

[17] _Barcelona_: capital of the province of Barcelona, Spain. Said to
have been founded or rebuilt by Hamilcar Barca, and named for him. It is
the second city in Spain and one of the principal commercial places in
the peninsula.

[18] _Año Cristiano_: "Lives of the Saints." There are several
publications with this title, being either year-books giving the Saints'
days, or an account of the lives of the saints.

[19] _Patrocinio_: an imaginary religious association.

[20] _Valencia_: the chief town of the province of Valencia. It is the
third city in Spain, and the seat of a university.

[21] _Cádiz_: the capital of the province of Cádiz; an important
commercial city.

[22] _emplear...en dobles_: see _emplear_. An expression of the
Stock-exchange referring to the interest on stocks, and the broker's
commission.

[23] _a prima_: see _prima_. A privilege secured by the payment of a
certain premium, either (1) of calling for the delivery, or (2) of
making delivery, of a certain specified amount of some particular stock,
at a specified price, and within specified limits of time.

[24] _Las Esclavas_: an imaginary religious association

[25] _Andalucía_: Andalusia, a province in Southern Spain. From the
fertility of its soil it has been called the "garden" and "granary" of
Spain.

[26] _pajarita_: refers to the various little figures that
schoolchildren make by folding a square piece of paper in certain ways.

[27] _Don Juan_: see footnote 13.

[28] _San José_, etc.: see footnote 8.

[29] _Bach_: Johann Sebastian Bach (1685-1750). One of the greatest
composers of church music.

[30]: _el día...mañana:_ see _día_.

[31] _el Mágico prodigioso_: see footnote 1.

[32] _Beethoven_: Ludwig Van Beethoven (1770-1827). A celebrated
Austrian composer, of Dutch descent.

[33] _Sonata Patética_: Sonata Pathétique, opus 13, pub. 1799; dedicated
to Prince Lichnowski.

[34] _Clair de Lune_: opus 27, No. 2 (Moonlight). Composed 1801 (?);
dedicated to Countess Guicciardi.

[35] _Las Esclavas:_ see footnote 24.

[36] _Patrocinio_: see footnote 19.

[37] _Socorro_: probably an ambulance station (_casa de socorro_), of
which there are a number in Madrid.

[38] _Fomento_: Ministry of public works (_Ministerio de Fomento_).

[39] _el Mágico prodigioso_: see footnote 1.

[40] _La Esclavitud_: a fictitious name; possibly suggested by the
church of Nuestra Señora de la Esclavitud, at Esclavitud, in Galicia.

[41] _Las Esclavas_: see footnote 24.

[42] _¡Virgen del Carmen!_ an exclamation, with a suggested allusion to
the Procesión de la Virgen del Carmen, from the church of San José,
which is among the ecclesiastical festivals of Madrid.

[43] _Ursulinas de Bayona_: see footnote 4.

[44] _Ursulinas_: see footnote 4.

[45] _Hendaya_: see footnote 3.

[46] _entrando...edad_: see _entrar_.

[47] _cuatrollones_: see _cuatromillon_. A mistake on the part of the
servant who is speaking, and who wishes to give the impression of a
large amount.

[48] _Virgen del Carmen_: see footnote 42.

[49] _hacen el oso_: see _hacer_. In Spain it is customary for a young
man to walk back and forth before the house of his fair one, watching
the windows, thus hoping to obtain a glimpse of her. Hence the
comparison to a bear pacing back and forth in his cage.

[50] _La Esclavitud_: see footnote 40.

[51] _San José_, etc.; see footnote 8.

[52] _Santa Clara_: a fictitious name.

[53] _Tablas de resistencias_: a catalogue, or tabular list, giving the
electrical resistance of metals.

[54] _el Mágico prodigioso_: see footnote 31.

[55] ¿_Cuánto (tiempo) hace que comieron?_

[56] _Fausto_: Dr. Johann Faust, or Faustus, born near Weimar, and said
to have died in 1538. A magician, astrologer, and soothsayer. The
legends concerning him have furnished material for several plays,
notably Goethe's tragedy "Faust." Calderon's play "El Mágico Prodigioso"
resembles Goethe's play, though founded upon another legend.

[57] _Homero_: Homer. The poet to whom tradition assigns the authorship
of the "Iliad" and the "Odyssey." Modern criticism has led to the doubt
whether such a person as Homer existed at all, the great epics which
bear that name being supposed to be the product of various persons and
ages.

[58] _Virgilio_: Virgil or Vergil. Publius Vergilius Maro (70 B.C.-19
B.C.), a famous Roman epic and idyllic poet. His works include
"Eclogues" or "Bucolics," "Georgics," and the "Aeneid."

[59] _Dante Alighieri_ (1265-1321): the greatest poet of Italy. His
chief work is the "Divina Commedia" which created the Italian language.

[60] _Lope Félix de Vega Carpio_ (1562-1635): a celebrated Spanish
dramatist and poet. The remarkable facility with which he produced plays
can be judged from their number, eighteen hundred according to Pérez de
Montalvan, his intimate friend.

[61] _Pedro Calderón de la Barca_ (1600-1681): a celebrated Spanish
dramatist. He wrote both secular and religious plays, maintaining a
controlling influence over whatever related to the drama.

[62] _Hendaya_: see footnote 3.

[63] _Colón_: Christopher Columbus (1446(?)-1506).

[64] _Burdeos_: Bordeaux, situated on the Garonne river, is the fourth
city and third port of France. It has a large trade in wine and brandy.

[65] _Jerez de la Frontera_: a city in the Province of Cadiz, Spain,
celebrated for the production and export of sherry wine.

[66] _henos aquí_: see _aquí_.

[67] _Bunsen_: Robert Wilhelm Bunsen (1811-1899). A noted German
chemist, and the inventor of the "Bunsen burner," "Bunsen battery," etc.

[68] _Es...cuento_: see _cuento_.

[69] _En...parte_: see _parte_.

[70] _Santa Clara_: a fictitious name.

[71] _Cónclave_: the assembly of the cardinals of the Roman Catholic
church for the election of a pope; hence, any private meeting or close
assembly.

[72] _Júpiter_: in Roman mythology, the supreme deity. He was regarded
as the special protector of Rome.

[73] _Olimpo_: Olympus. The name of a mountain on the borders of
Macedonia and Thessaly, regarded as the especial home of the gods.

[74] _Guardia civil_: a select body of fine, trustworthy Spanish police,
armed and disciplined like soldiers. These guards, in pairs, patrol the
roads.

[75] _por encima de_: see _por_.

[76] _quiere...mal a_: see _querer_.

[77] _¿Verdad que no?_ see _verdad_.

[78] _No tengo...mejillas_: refers to the teaching of Christ's sermon on
the Mount (Matt. 5, 39).

[79] _haciendo juego_: see _hacer_.

[80] _Virgen de los Dolores_: the Virgin Mary.

[81] _la novela...capítulos_: refers to the interest and authority shown
by Cuesta and Pantoja.

[82] _Hasta...luego_: see _luego_.

[83] _vascongada_: see _vascongado_. Vascongadas, the Spanish name of
the Basque Provinces. These include the provinces of Vizcaya, Guipuzcoa,
and Alava, in Spain. The Basque district in France comprises the
arrondissements of Bayonne and Mauléon, in the department of
Basses-Pyrénées.

[84] _eso sí_: see _eso_.

[85] 68...: in 1868, Isabella II., Queen of Spain, was deposed and
banished by a revolution which broke out at Cadiz. She abdicated in
favor of her eldest son, Alphonso XII., in 1870.

[86] _bajaremos...humos_: see _humo_.

[87] _hagas caso_: see _hacer_.

[88] _haga frente_: see _hacer_.

[89] _San José_, etc.: see footnote 8.

[90] _allá...haya_: see _haber_.

[91] _por el pronto_: see _pronto_.

[92] _Congregación_: (1) a religious community bound together by a
common vow, but not by the solemn and irrevocable vows which
characterize the monastic orders; (2) in some religious orders, the
union of a number of monasteries of the same order under the direction
of a Superior.

[93] _La Penitencia_: see footnote 8.

[94] _Magdalena_: Mary Magdalene. A woman mentioned in the Gospels from
whom seven devils had been cast out (Mark 26, 9; Luke 8, 2). She has
been identified, erroneously, with the woman mentioned in Luke 7, 37-50.

[95] _Congregación_: see footnote 92.

[96] _La Penitencia_: see footnote 8.

[97]: _salimos...tecla_: see _tecla_.

[98] _a que_: see _que_.

[99] _triste de mí_: see _mí_.

[100] _dar parte_: see _dar_.

[101] _Si falta todo_: see _faltar_.

[102] _camposanto_: Campo Santo (sacred field) is the Italian name for a
cemetery, but more especially for an enclosed place of interment. The
most notable Campo Santo is that of Pisa, founded by Archbishop Ubaldo
in the 12th century. The archbishop, being driven out of Palestine,
brought back his vessels loaded with earth from Mount Calvary. This he
deposited on the spot which was then called the "sacred field," and
which gave its name as a generic term to the burying-grounds of Italy.

[103] _Qué...hombre_: see _lástima_.

[104] _¿Con que_: see _que_.

[105] _no cabe en_: see _caber_.

[106] _La Penitencia_: see footnote 8.

[107] _volverá locos_: see _volver_.

[108] _a cara descubierta_: see _cara_.

[109] _con tiempo_: see _tiempo_.

[110] _por...sesgado_: see _camino_.

[111] _San José_, etc.: see footnote 8.

[112] _Congregación_: see footnote 92.

[113] _tocan...fin_: see _tocar_.

[114] _franquear...paso_: see _franquear_.



***END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ELECTRA***


******* This file should be named 28002-8.txt or 28002-8.zip *******


This and all associated files of various formats will be found in:
http://www.gutenberg.org/dirs/2/8/0/0/28002



Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://www.gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.gutenberg.org/fundraising/pglaf.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://www.gutenberg.org/about/contact

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org

Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://www.gutenberg.org/fundraising/donate

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit:
http://www.gutenberg.org/fundraising/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.

Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.