summaryrefslogtreecommitdiff
path: root/old/files/bookXII.html
blob: 5a85fa6b3e211601ed44c922e2e6c916238747c6 (plain)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680
2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690
2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700
2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710
2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720
2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730
2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740
2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750
2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760
2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770
2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780
2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790
2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800
2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810
2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820
2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830
2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840
2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850
2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860
2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
2868
2869
2870
2871
2872
2873
2874
2875
2876
2877
2878
2879
2880
2881
2882
2883
2884
2885
2886
2887
2888
2889
2890
2891
2892
2893
2894
2895
2896
2897
2898
2899
2900
2901
2902
2903
2904
2905
2906
2907
2908
2909
2910
2911
2912
2913
2914
2915
2916
2917
2918
2919
2920
2921
2922
2923
2924
2925
2926
2927
2928
2929
2930
2931
2932
2933
2934
2935
2936
2937
2938
2939
2940
2941
2942
2943
2944
2945
2946
2947
2948
2949
2950
2951
2952
2953
2954
2955
2956
2957
2958
2959
2960
2961
2962
2963
2964
2965
2966
2967
2968
2969
2970
2971
2972
2973
2974
2975
2976
2977
2978
2979
2980
2981
2982
2983
2984
2985
2986
2987
2988
2989
2990
2991
2992
2993
2994
2995
2996
2997
2998
2999
3000
3001
3002
3003
3004
3005
3006
3007
3008
3009
3010
3011
3012
3013
3014
3015
3016
3017
3018
3019
3020
3021
3022
3023
3024
3025
3026
3027
3028
3029
3030
3031
3032
3033
3034
3035
3036
3037
3038
3039
3040
3041
3042
3043
3044
3045
3046
3047
3048
3049
3050
3051
3052
3053
3054
3055
3056
3057
3058
3059
3060
3061
3062
3063
3064
3065
3066
3067
3068
3069
3070
3071
3072
3073
3074
3075
3076
3077
3078
3079
3080
3081
3082
3083
3084
3085
3086
3087
3088
3089
3090
3091
3092
3093
3094
3095
3096
3097
3098
3099
3100
3101
3102
3103
3104
3105
3106
3107
3108
3109
3110
3111
3112
3113
3114
3115
3116
3117
3118
3119
3120
3121
3122
3123
3124
3125
3126
3127
3128
3129
3130
3131
3132
3133
3134
3135
3136
3137
3138
3139
3140
3141
3142
3143
3144
3145
3146
3147
3148
3149
3150
3151
3152
3153
3154
3155
3156
3157
3158
3159
3160
3161
3162
3163
3164
3165
3166
3167
3168
3169
3170
3171
3172
3173
3174
3175
3176
3177
3178
3179
3180
3181
3182
3183
3184
3185
3186
3187
3188
3189
3190
3191
3192
3193
3194
3195
3196
3197
3198
3199
3200
3201
3202
3203
3204
3205
3206
3207
3208
3209
3210
3211
3212
3213
3214
3215
3216
3217
3218
3219
3220
3221
3222
3223
3224
3225
3226
3227
3228
3229
3230
3231
3232
3233
3234
3235
3236
3237
3238
3239
3240
3241
3242
3243
3244
3245
3246
3247
3248
3249
3250
3251
3252
3253
3254
3255
3256
3257
3258
3259
3260
3261
3262
3263
3264
3265
3266
3267
3268
3269
3270
3271
3272
3273
3274
3275
3276
3277
3278
3279
3280
3281
3282
3283
3284
3285
3286
3287
3288
3289
3290
3291
3292
3293
3294
3295
3296
3297
3298
3299
3300
3301
3302
3303
3304
3305
3306
3307
3308
3309
3310
3311
3312
3313
3314
3315
3316
3317
3318
3319
3320
3321
3322
3323
3324
3325
3326
3327
3328
3329
3330
3331
3332
3333
3334
3335
3336
3337
3338
3339
3340
3341
3342
3343
3344
3345
3346
3347
3348
3349
3350
3351
3352
3353
3354
3355
3356
3357
3358
3359
3360
3361
3362
3363
3364
3365
3366
3367
3368
3369
3370
3371
3372
3373
3374
3375
3376
3377
3378
3379
3380
3381
3382
3383
3384
3385
3386
3387
3388
3389
3390
3391
3392
3393
3394
3395
3396
3397
3398
3399
3400
3401
3402
3403
3404
3405
3406
3407
3408
3409
3410
3411
3412
3413
3414
3415
3416
3417
3418
3419
3420
3421
3422
3423
3424
3425
3426
3427
3428
3429
3430
3431
3432
3433
3434
3435
3436
3437
3438
3439
3440
3441
3442
3443
3444
3445
3446
3447
3448
3449
3450
3451
3452
3453
3454
3455
3456
3457
3458
3459
3460
3461
3462
3463
3464
3465
3466
3467
3468
3469
3470
3471
3472
3473
3474
3475
3476
3477
3478
3479
3480
3481
3482
3483
3484
3485
3486
3487
3488
3489
3490
3491
3492
3493
3494
3495
3496
3497
3498
3499
3500
3501
3502
3503
3504
3505
3506
3507
3508
3509
3510
3511
3512
3513
3514
3515
3516
3517
3518
3519
3520
3521
3522
3523
3524
3525
3526
3527
3528
3529
3530
3531
3532
3533
3534
3535
3536
3537
3538
3539
3540
3541
3542
3543
3544
3545
3546
3547
3548
3549
3550
3551
3552
3553
3554
3555
3556
3557
3558
3559
3560
3561
3562
3563
3564
3565
3566
3567
3568
3569
3570
3571
3572
3573
3574
3575
3576
3577
3578
3579
3580
3581
3582
3583
3584
3585
3586
3587
3588
3589
3590
3591
3592
3593
3594
3595
3596
3597
3598
3599
3600
3601
3602
3603
3604
3605
3606
3607
3608
3609
3610
3611
3612
3613
3614
3615
3616
3617
3618
3619
3620
3621
3622
3623
3624
3625
3626
3627
3628
3629
3630
3631
3632
3633
3634
3635
3636
3637
3638
3639
3640
3641
3642
3643
3644
3645
3646
3647
3648
3649
3650
3651
3652
3653
3654
3655
3656
3657
3658
3659
3660
3661
3662
3663
3664
3665
3666
3667
3668
3669
3670
3671
3672
3673
3674
3675
3676
3677
3678
3679
3680
3681
3682
3683
3684
3685
3686
3687
3688
3689
3690
3691
3692
3693
3694
3695
3696
3697
3698
3699
3700
3701
3702
3703
3704
3705
3706
3707
3708
3709
3710
3711
3712
3713
3714
3715
3716
3717
3718
3719
3720
3721
3722
3723
3724
3725
3726
3727
3728
3729
3730
3731
3732
3733
3734
3735
3736
3737
3738
3739
3740
3741
3742
3743
3744
3745
3746
3747
3748
3749
3750
3751
3752
3753
3754
3755
3756
3757
3758
3759
3760
3761
3762
3763
3764
3765
3766
3767
3768
3769
3770
3771
3772
3773
3774
3775
3776
3777
3778
3779
3780
3781
3782
3783
3784
3785
3786
3787
3788
3789
3790
3791
3792
3793
3794
3795
3796
3797
3798
3799
3800
3801
3802
3803
3804
3805
3806
3807
3808
3809
3810
3811
3812
3813
3814
3815
3816
3817
3818
3819
3820
3821
3822
3823
3824
3825
3826
3827
3828
3829
3830
3831
3832
3833
3834
3835
3836
3837
3838
3839
3840
3841
3842
3843
3844
3845
3846
3847
3848
3849
3850
3851
3852
3853
3854
3855
3856
3857
3858
3859
3860
3861
3862
3863
3864
3865
3866
3867
3868
3869
3870
3871
3872
3873
3874
3875
3876
3877
3878
3879
3880
3881
3882
3883
3884
3885
3886
3887
3888
3889
3890
3891
3892
3893
3894
3895
3896
3897
3898
3899
3900
3901
3902
3903
3904
3905
3906
3907
3908
3909
3910
3911
3912
3913
3914
3915
3916
3917
3918
3919
3920
3921
3922
3923
3924
3925
3926
3927
3928
3929
3930
3931
3932
3933
3934
3935
3936
3937
3938
3939
3940
3941
3942
3943
3944
3945
3946
3947
3948
3949
3950
3951
3952
3953
3954
3955
3956
3957
3958
3959
3960
3961
3962
3963
3964
3965
3966
3967
3968
3969
3970
3971
3972
3973
3974
3975
3976
3977
3978
3979
3980
3981
3982
3983
3984
3985
3986
3987
3988
3989
3990
3991
3992
3993
3994
3995
3996
3997
3998
3999
4000
4001
4002
4003
4004
4005
4006
4007
4008
4009
4010
4011
4012
4013
4014
4015
4016
4017
4018
4019
4020
4021
4022
4023
4024
4025
4026
4027
4028
4029
4030
4031
4032
4033
4034
4035
4036
4037
4038
4039
4040
4041
4042
4043
4044
4045
4046
4047
4048
4049
4050
4051
4052
4053
4054
4055
4056
4057
4058
4059
4060
4061
4062
4063
4064
4065
4066
4067
4068
4069
4070
4071
4072
4073
4074
4075
4076
4077
4078
4079
4080
4081
4082
4083
4084
4085
4086
4087
4088
4089
4090
4091
4092
4093
4094
4095
4096
4097
4098
4099
4100
4101
4102
4103
4104
4105
4106
4107
4108
4109
4110
4111
4112
4113
4114
4115
4116
4117
4118
4119
4120
4121
4122
4123
4124
4125
4126
4127
4128
4129
4130
4131
4132
4133
4134
4135
4136
4137
4138
4139
4140
4141
4142
4143
4144
4145
4146
4147
4148
4149
4150
4151
4152
4153
4154
4155
4156
4157
4158
4159
4160
4161
4162
4163
4164
4165
4166
4167
4168
4169
4170
4171
4172
4173
4174
4175
4176
4177
4178
4179
4180
4181
4182
4183
4184
4185
4186
4187
4188
4189
4190
4191
4192
4193
4194
4195
4196
4197
4198
4199
4200
4201
4202
4203
4204
4205
4206
4207
4208
4209
4210
4211
4212
4213
4214
4215
4216
4217
4218
4219
4220
4221
4222
4223
4224
4225
4226
4227
4228
4229
4230
4231
4232
4233
4234
4235
4236
4237
4238
4239
4240
4241
4242
4243
4244
4245
4246
4247
4248
4249
4250
4251
4252
4253
4254
4255
4256
4257
4258
4259
4260
4261
4262
4263
4264
4265
4266
4267
4268
4269
4270
4271
4272
4273
4274
4275
4276
4277
4278
4279
4280
4281
4282
4283
4284
4285
4286
4287
4288
4289
4290
4291
4292
4293
4294
4295
4296
4297
4298
4299
4300
4301
4302
4303
4304
4305
4306
4307
4308
4309
4310
4311
4312
4313
4314
4315
4316
4317
4318
4319
4320
4321
4322
4323
4324
4325
4326
4327
4328
4329
4330
4331
4332
4333
4334
4335
4336
4337
4338
4339
4340
4341
4342
4343
4344
4345
4346
4347
4348
4349
4350
4351
4352
4353
4354
4355
4356
4357
4358
4359
4360
4361
4362
4363
4364
4365
4366
4367
4368
4369
4370
4371
4372
4373
4374
4375
4376
4377
4378
4379
4380
4381
4382
4383
4384
4385
4386
4387
4388
4389
4390
4391
4392
4393
4394
4395
4396
4397
4398
4399
4400
4401
4402
4403
4404
4405
4406
4407
4408
4409
4410
4411
4412
4413
4414
4415
4416
4417
4418
4419
4420
4421
4422
4423
4424
4425
4426
4427
4428
4429
4430
4431
4432
4433
4434
4435
4436
4437
4438
4439
4440
4441
4442
4443
4444
4445
4446
4447
4448
4449
4450
4451
4452
4453
4454
4455
4456
4457
4458
4459
4460
4461
4462
4463
4464
4465
4466
4467
4468
4469
4470
4471
4472
4473
4474
4475
4476
4477
4478
4479
4480
4481
4482
4483
4484
4485
4486
4487
4488
4489
4490
4491
4492
4493
4494
4495
4496
4497
4498
4499
4500
4501
4502
4503
4504
4505
4506
4507
4508
4509
4510
4511
4512
4513
4514
4515
4516
4517
4518
4519
4520
4521
4522
4523
4524
4525
4526
4527
4528
4529
4530
4531
4532
4533
4534
4535
4536
4537
4538
4539
4540
4541
4542
4543
4544
4545
4546
4547
4548
4549
4550
4551
4552
4553
4554
4555
4556
4557
4558
4559
4560
4561
4562
4563
4564
4565
4566
4567
4568
4569
4570
4571
4572
4573
4574
4575
4576
4577
4578
4579
4580
4581
4582
4583
4584
4585
4586
4587
4588
4589
4590
4591
4592
4593
4594
4595
4596
4597
4598
4599
4600
4601
4602
4603
4604
4605
4606
4607
4608
4609
4610
4611
4612
4613
4614
4615
4616
4617
4618
4619
4620
4621
4622
4623
4624
4625
4626
4627
4628
4629
4630
4631
4632
4633
4634
4635
4636
4637
4638
4639
4640
4641
4642
4643
4644
4645
4646
4647
4648
4649
4650
4651
4652
4653
4654
4655
4656
4657
4658
4659
4660
4661
4662
4663
4664
4665
4666
4667
4668
4669
4670
4671
4672
4673
4674
4675
4676
4677
4678
4679
4680
4681
4682
4683
4684
4685
4686
4687
4688
4689
4690
4691
4692
4693
4694
4695
4696
4697
4698
4699
4700
4701
4702
4703
4704
4705
4706
4707
4708
4709
4710
4711
4712
4713
4714
4715
4716
4717
4718
4719
4720
4721
4722
4723
4724
4725
4726
4727
4728
4729
4730
4731
4732
4733
4734
4735
4736
4737
4738
4739
4740
4741
4742
4743
4744
4745
4746
4747
4748
4749
4750
4751
4752
4753
4754
4755
4756
4757
4758
4759
4760
4761
4762
4763
4764
4765
4766
4767
4768
4769
4770
4771
4772
4773
4774
4775
4776
4777
4778
4779
4780
4781
4782
4783
4784
4785
4786
4787
4788
4789
4790
4791
4792
4793
4794
4795
4796
4797
4798
4799
4800
4801
4802
4803
4804
4805
4806
4807
4808
4809
4810
4811
4812
4813
4814
4815
4816
4817
4818
4819
4820
4821
4822
4823
4824
4825
4826
4827
4828
4829
4830
4831
4832
4833
4834
4835
4836
4837
4838
4839
4840
4841
4842
4843
4844
4845
4846
4847
4848
4849
4850
4851
4852
4853
4854
4855
4856
4857
4858
4859
4860
4861
4862
4863
4864
4865
4866
4867
4868
4869
4870
4871
4872
4873
4874
4875
4876
4877
4878
4879
4880
4881
4882
4883
4884
4885
4886
4887
4888
4889
4890
4891
4892
4893
4894
4895
4896
4897
4898
4899
4900
4901
4902
4903
4904
4905
4906
4907
4908
4909
4910
4911
4912
4913
4914
4915
4916
4917
4918
4919
4920
4921
4922
4923
4924
4925
4926
4927
4928
4929
4930
4931
4932
4933
4934
4935
4936
4937
4938
4939
4940
4941
4942
4943
4944
4945
4946
4947
4948
4949
4950
4951
4952
4953
4954
4955
4956
4957
4958
4959
4960
4961
4962
4963
4964
4965
4966
4967
4968
4969
4970
4971
4972
4973
4974
4975
4976
4977
4978
4979
4980
4981
4982
4983
4984
4985
4986
4987
4988
4989
4990
4991
4992
4993
4994
4995
4996
4997
4998
4999
5000
5001
5002
5003
5004
5005
5006
5007
5008
5009
5010
5011
5012
5013
5014
5015
5016
5017
5018
5019
5020
5021
5022
5023
5024
5025
5026
5027
5028
5029
5030
5031
5032
5033
5034
5035
5036
5037
5038
5039
5040
5041
5042
5043
5044
5045
5046
5047
5048
5049
5050
5051
5052
5053
5054
5055
5056
5057
5058
5059
5060
5061
5062
5063
5064
5065
5066
5067
5068
5069
5070
5071
5072
5073
5074
5075
5076
5077
5078
5079
5080
5081
5082
5083
5084
5085
5086
5087
5088
5089
5090
5091
5092
5093
5094
5095
5096
5097
5098
5099
5100
5101
5102
5103
5104
5105
5106
5107
5108
5109
5110
5111
5112
5113
5114
5115
5116
5117
5118
5119
5120
5121
5122
5123
5124
5125
5126
5127
5128
5129
5130
5131
5132
5133
5134
5135
5136
5137
5138
5139
5140
5141
5142
5143
5144
5145
5146
5147
5148
5149
5150
5151
5152
5153
5154
5155
5156
5157
5158
5159
5160
5161
5162
5163
5164
5165
5166
5167
5168
5169
5170
5171
5172
5173
5174
5175
5176
5177
5178
5179
5180
5181
5182
5183
5184
5185
5186
5187
5188
5189
5190
5191
5192
5193
5194
5195
5196
5197
5198
5199
5200
5201
5202
5203
5204
5205
5206
5207
5208
5209
5210
5211
5212
5213
5214
5215
5216
5217
5218
5219
5220
5221
5222
5223
5224
5225
5226
5227
5228
5229
5230
5231
5232
5233
5234
5235
5236
5237
5238
5239
5240
5241
5242
5243
5244
5245
5246
5247
5248
5249
5250
5251
5252
5253
5254
5255
5256
5257
5258
5259
5260
5261
5262
5263
5264
5265
5266
5267
5268
5269
5270
5271
5272
5273
5274
5275
5276
5277
5278
5279
5280
5281
5282
5283
5284
5285
5286
5287
5288
5289
5290
5291
5292
5293
5294
5295
5296
5297
5298
5299
5300
5301
5302
5303
5304
5305
5306
5307
5308
5309
5310
5311
5312
5313
5314
5315
5316
5317
5318
5319
5320
5321
5322
5323
5324
5325
5326
5327
5328
5329
5330
5331
5332
5333
5334
5335
5336
5337
5338
5339
5340
5341
5342
5343
5344
5345
5346
5347
5348
5349
5350
5351
5352
5353
5354
5355
5356
5357
5358
5359
5360
5361
5362
5363
5364
5365
5366
5367
5368
5369
5370
5371
5372
5373
5374
5375
5376
5377
5378
5379
5380
5381
5382
5383
5384
5385
5386
5387
5388
5389
5390
5391
5392
5393
5394
5395
5396
5397
5398
5399
5400
5401
5402
5403
5404
5405
5406
5407
5408
5409
5410
5411
5412
5413
5414
5415
5416
5417
5418
5419
5420
5421
5422
5423
5424
5425
5426
5427
5428
5429
5430
5431
5432
5433
5434
5435
5436
5437
5438
5439
5440
5441
5442
5443
5444
5445
5446
5447
5448
5449
5450
5451
5452
5453
5454
5455
5456
5457
5458
5459
5460
5461
5462
5463
5464
5465
5466
5467
5468
5469
5470
5471
5472
5473
5474
5475
5476
5477
5478
5479
5480
5481
5482
5483
5484
5485
5486
5487
5488
5489
5490
5491
5492
5493
5494
5495
5496
5497
5498
5499
5500
5501
5502
5503
5504
5505
5506
5507
5508
5509
5510
5511
5512
5513
5514
5515
5516
5517
5518
5519
5520
5521
5522
5523
5524
5525
5526
5527
5528
5529
5530
5531
5532
5533
5534
5535
5536
5537
5538
5539
5540
5541
5542
5543
5544
5545
5546
5547
5548
5549
5550
5551
5552
5553
5554
5555
5556
5557
5558
5559
5560
5561
5562
5563
5564
5565
5566
5567
5568
5569
5570
5571
5572
5573
5574
5575
5576
5577
5578
5579
5580
5581
5582
5583
5584
5585
5586
5587
5588
5589
5590
5591
5592
5593
5594
5595
5596
5597
5598
5599
5600
5601
5602
5603
5604
5605
5606
5607
5608
5609
5610
5611
5612
5613
5614
5615
5616
5617
5618
5619
5620
5621
5622
5623
5624
5625
5626
5627
5628
5629
5630
5631
5632
5633
5634
5635
5636
5637
5638
5639
5640
5641
5642
5643
5644
5645
5646
5647
5648
5649
5650
5651
5652
5653
5654
5655
5656
5657
5658
5659
5660
5661
5662
5663
5664
5665
5666
5667
5668
5669
5670
5671
5672
5673
5674
5675
5676
5677
5678
5679
5680
5681
5682
5683
5684
5685
5686
5687
5688
5689
5690
5691
5692
5693
5694
5695
5696
5697
5698
5699
5700
5701
5702
5703
5704
5705
5706
5707
5708
5709
5710
5711
5712
5713
5714
5715
5716
5717
5718
5719
5720
5721
5722
5723
5724
5725
5726
5727
5728
5729
5730
5731
5732
5733
5734
5735
5736
5737
5738
5739
5740
5741
5742
5743
5744
5745
5746
5747
5748
5749
5750
5751
5752
5753
5754
5755
5756
5757
5758
5759
5760
5761
5762
5763
5764
5765
5766
5767
5768
5769
5770
5771
5772
5773
5774
5775
5776
5777
5778
5779
5780
5781
5782
5783
5784
5785
5786
5787
5788
5789
5790
5791
5792
5793
5794
5795
5796
5797
5798
5799
5800
5801
5802
5803
5804
5805
5806
5807
5808
5809
5810
5811
5812
5813
5814
5815
5816
5817
5818
5819
5820
5821
5822
5823
5824
5825
5826
5827
5828
5829
5830
5831
5832
5833
5834
5835
5836
5837
5838
5839
5840
5841
5842
5843
5844
5845
5846
5847
5848
5849
5850
5851
5852
5853
5854
5855
5856
5857
5858
5859
5860
5861
5862
5863
5864
5865
5866
5867
5868
5869
5870
5871
5872
5873
5874
5875
5876
5877
5878
5879
5880
5881
5882
5883
5884
5885
5886
5887
5888
5889
5890
5891
5892
5893
5894
5895
5896
5897
5898
5899
5900
5901
5902
5903
5904
5905
5906
5907
5908
5909
5910
5911
5912
5913
5914
5915
5916
5917
5918
5919
5920
5921
5922
5923
5924
5925
5926
5927
5928
5929
5930
5931
5932
5933
5934
5935
5936
5937
5938
5939
5940
5941
5942
5943
5944
5945
5946
5947
5948
5949
5950
5951
5952
5953
5954
5955
5956
5957
5958
5959
5960
5961
5962
5963
5964
5965
5966
5967
5968
5969
5970
5971
5972
5973
5974
5975
5976
5977
5978
5979
5980
5981
5982
5983
5984
5985
5986
5987
5988
5989
5990
5991
5992
5993
5994
5995
5996
5997
5998
5999
6000
6001
6002
6003
6004
6005
6006
6007
6008
6009
6010
6011
6012
6013
6014
6015
6016
6017
6018
6019
6020
6021
6022
6023
6024
6025
6026
6027
6028
6029
6030
6031
6032
6033
6034
6035
6036
6037
6038
6039
6040
6041
6042
6043
6044
6045
6046
6047
6048
6049
6050
6051
6052
6053
6054
6055
6056
6057
6058
6059
6060
6061
6062
6063
6064
6065
6066
6067
6068
6069
6070
6071
6072
6073
6074
6075
6076
6077
6078
6079
6080
6081
6082
6083
6084
6085
6086
6087
6088
6089
6090
6091
6092
6093
6094
6095
6096
6097
6098
6099
6100
6101
6102
6103
6104
6105
6106
6107
6108
6109
6110
6111
6112
6113
6114
6115
6116
6117
6118
6119
6120
6121
6122
6123
6124
6125
6126
6127
6128
6129
6130
6131
6132
6133
6134
6135
6136
6137
6138
6139
6140
6141
6142
6143
6144
6145
6146
6147
6148
6149
6150
6151
6152
6153
6154
6155
6156
6157
6158
6159
6160
6161
6162
6163
6164
6165
6166
6167
6168
6169
6170
6171
6172
6173
6174
6175
6176
6177
6178
6179
6180
6181
6182
6183
6184
6185
6186
6187
6188
6189
6190
6191
6192
6193
6194
6195
6196
6197
6198
6199
6200
6201
6202
6203
6204
6205
6206
6207
6208
6209
6210
6211
6212
6213
6214
6215
6216
6217
6218
6219
6220
6221
6222
6223
6224
6225
6226
6227
6228
6229
6230
6231
6232
6233
6234
6235
6236
6237
6238
6239
6240
6241
6242
6243
6244
6245
6246
6247
6248
6249
6250
6251
6252
6253
6254
6255
6256
6257
6258
6259
6260
6261
6262
6263
6264
6265
6266
6267
6268
6269
6270
6271
6272
6273
6274
6275
6276
6277
6278
6279
6280
6281
6282
6283
6284
6285
6286
6287
6288
6289
6290
6291
6292
6293
6294
6295
6296
6297
6298
6299
6300
6301
6302
6303
6304
6305
6306
6307
6308
6309
6310
6311
6312
6313
6314
6315
6316
6317
6318
6319
6320
6321
6322
6323
6324
6325
6326
6327
6328
6329
6330
6331
6332
6333
6334
6335
6336
6337
6338
6339
6340
6341
6342
6343
6344
6345
6346
6347
6348
6349
6350
6351
6352
6353
6354
6355
6356
6357
6358
6359
6360
6361
6362
6363
6364
6365
6366
6367
6368
6369
6370
6371
6372
6373
6374
6375
6376
6377
6378
6379
6380
6381
6382
6383
6384
6385
6386
6387
6388
6389
6390
6391
6392
6393
6394
6395
6396
6397
6398
6399
6400
6401
6402
6403
6404
6405
6406
6407
6408
6409
6410
6411
6412
6413
6414
6415
6416
6417
6418
6419
6420
6421
6422
6423
6424
6425
6426
6427
6428
6429
6430
6431
6432
6433
6434
6435
6436
6437
6438
6439
6440
6441
6442
6443
6444
6445
6446
6447
6448
6449
6450
6451
6452
6453
6454
6455
6456
6457
6458
6459
6460
6461
6462
6463
6464
6465
6466
6467
6468
6469
6470
6471
6472
6473
6474
6475
6476
6477
6478
6479
6480
6481
6482
6483
6484
6485
6486
6487
6488
6489
6490
6491
6492
6493
6494
6495
6496
6497
6498
6499
6500
6501
6502
6503
6504
6505
6506
6507
6508
6509
6510
6511
6512
6513
6514
6515
6516
6517
6518
6519
6520
6521
6522
6523
6524
6525
6526
6527
6528
6529
6530
6531
6532
6533
6534
6535
6536
6537
6538
6539
6540
6541
6542
6543
6544
6545
6546
6547
6548
6549
6550
6551
6552
6553
6554
6555
6556
6557
6558
6559
6560
6561
6562
6563
6564
6565
6566
6567
6568
6569
6570
6571
6572
6573
6574
6575
6576
6577
6578
6579
6580
6581
6582
6583
6584
6585
6586
6587
6588
6589
6590
6591
6592
6593
6594
6595
6596
6597
6598
6599
6600
6601
6602
6603
6604
6605
6606
6607
6608
6609
6610
6611
6612
6613
6614
6615
6616
6617
6618
6619
6620
6621
6622
6623
6624
6625
6626
6627
6628
6629
6630
6631
6632
6633
6634
6635
6636
6637
6638
6639
6640
6641
6642
6643
6644
6645
6646
6647
6648
6649
6650
6651
6652
6653
6654
6655
6656
6657
6658
6659
6660
6661
6662
6663
6664
6665
6666
6667
6668
6669
6670
6671
6672
6673
6674
6675
6676
6677
6678
6679
6680
6681
6682
6683
6684
6685
6686
6687
6688
6689
6690
6691
6692
6693
6694
6695
6696
6697
6698
6699
6700
6701
6702
6703
6704
6705
6706
6707
6708
6709
6710
6711
6712
6713
6714
6715
6716
6717
6718
6719
6720
6721
6722
6723
6724
6725
6726
6727
6728
6729
6730
6731
6732
6733
6734
6735
6736
6737
6738
6739
6740
6741
6742
6743
6744
6745
6746
6747
6748
6749
6750
6751
6752
6753
6754
6755
6756
6757
6758
6759
6760
6761
6762
6763
6764
6765
6766
6767
6768
6769
6770
6771
6772
6773
6774
6775
6776
6777
6778
6779
6780
6781
6782
6783
6784
6785
6786
6787
6788
6789
6790
6791
6792
6793
6794
6795
6796
6797
6798
6799
6800
6801
6802
6803
6804
6805
6806
6807
6808
6809
6810
6811
6812
6813
6814
6815
6816
6817
6818
6819
6820
6821
6822
6823
6824
6825
6826
6827
6828
6829
6830
6831
6832
6833
6834
6835
6836
6837
6838
6839
6840
6841
6842
6843
6844
6845
6846
6847
6848
6849
6850
6851
6852
6853
6854
6855
6856
6857
6858
6859
6860
6861
6862
6863
6864
6865
6866
6867
6868
6869
6870
6871
6872
6873
6874
6875
6876
6877
6878
6879
6880
6881
6882
6883
6884
6885
6886
6887
6888
6889
6890
6891
6892
6893
6894
6895
6896
6897
6898
6899
6900
6901
6902
6903
6904
6905
6906
6907
6908
6909
6910
6911
6912
6913
6914
6915
6916
6917
6918
6919
6920
6921
6922
6923
6924
6925
6926
6927
6928
6929
6930
6931
6932
6933
6934
6935
6936
6937
6938
6939
6940
6941
6942
6943
6944
6945
6946
6947
6948
6949
6950
6951
6952
6953
6954
6955
6956
6957
6958
6959
6960
6961
6962
6963
6964
6965
6966
6967
6968
6969
6970
6971
6972
6973
6974
6975
6976
6977
6978
6979
6980
6981
6982
6983
6984
6985
6986
6987
6988
6989
6990
6991
6992
6993
6994
6995
6996
6997
6998
6999
7000
7001
7002
7003
7004
7005
7006
7007
7008
7009
7010
7011
7012
7013
7014
7015
7016
7017
7018
7019
7020
7021
7022
7023
7024
7025
7026
7027
7028
7029
7030
7031
7032
7033
7034
7035
7036
7037
7038
7039
7040
7041
7042
7043
7044
7045
7046
7047
7048
7049
7050
7051
7052
7053
7054
7055
7056
7057
7058
7059
7060
7061
7062
7063
7064
7065
7066
7067
7068
7069
7070
7071
7072
7073
7074
7075
7076
7077
7078
7079
7080
7081
7082
7083
7084
7085
7086
7087
7088
7089
7090
7091
7092
7093
7094
7095
7096
7097
7098
7099
7100
7101
7102
7103
7104
7105
7106
7107
7108
7109
7110
7111
7112
7113
7114
7115
7116
7117
7118
7119
7120
7121
7122
7123
7124
7125
7126
7127
7128
7129
7130
7131
7132
7133
7134
7135
7136
7137
7138
7139
7140
7141
7142
7143
7144
7145
7146
7147
7148
7149
7150
7151
7152
7153
7154
7155
7156
7157
7158
7159
7160
7161
7162
7163
7164
7165
7166
7167
7168
7169
7170
7171
7172
7173
7174
7175
7176
7177
7178
7179
7180
7181
7182
7183
7184
7185
7186
7187
7188
7189
7190
7191
7192
7193
7194
7195
7196
7197
7198
7199
7200
7201
7202
7203
7204
7205
7206
7207
7208
7209
7210
7211
7212
7213
7214
7215
7216
7217
7218
7219
7220
7221
7222
7223
7224
7225
7226
7227
7228
7229
7230
7231
7232
7233
7234
7235
7236
7237
7238
7239
7240
7241
7242
7243
7244
7245
7246
7247
7248
7249
7250
7251
7252
7253
7254
7255
7256
7257
7258
7259
7260
7261
7262
7263
7264
7265
7266
7267
7268
7269
7270
7271
7272
7273
7274
7275
7276
7277
7278
7279
7280
7281
7282
7283
7284
7285
7286
7287
7288
7289
7290
7291
7292
7293
7294
7295
7296
7297
7298
7299
7300
7301
7302
7303
7304

<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN">
<html>
<head>
<title>Punicorum Liber Duodecimus</title>
<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8">

<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css">

<body>

<table class = "contents">
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "../main.html">Præfatio</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<a href = "bookI.html">Liber I</a><br>
<a href = "bookII.html">Liber II</a><br>
<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br>
<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br>
<a href = "bookV.html">Liber V</a>
</td>
<td>
<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br>
<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br>
<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br>
<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br>
<a href = "bookX.html">Liber X</a><br>
<a href = "bookXI.html">Liber XI</a>
</td>
<td>
<b>Liber XII</b><br>
<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br>
<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br>
<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br>
<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br>
<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "comm.html">Appendices</a><br>
<a href = "indexAF.html">Index</a><br>
<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a>
</td>
</tr>
</table>

<hr class = "mid">

<span class = "pagenum">1</span>

<h3>C. SILII ITALICI</h3>

<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1>


<h3>LIBER DUODECIMUS.</h3>

<hr>

<h4><a name = "lib12_arg" id = "lib12_arg">ARGUMENTUM.</a></h4>

<div class = "argument">
<p><span class = "smallcaps">Mitescente</span> jam hieme Hannibal a
Capua movet, vicinisque oppidis trepidationem injicit, <a href =
"#line12_1">1-14</a>.</p>

<p>Sed luxus milites ita enervaverat, ut vix arma ferre possent; <a href
= "#line12_15">15-26</a>.</p>

<p>Cupidus maritimi oppidi potiundi, quo cursus navibus tutus ex Africa
esset, primum Neapolim petit, quæ urbs Græca, doctorum virorum secessu
illa ætate celebris et Parthenope olim a tumulo Sirenes adpellata, ab
eo, famæ suæ timente, omnibus quidem viribus, at inrito conatu
obpugnatur; <a href = "#line12_27">27-59</a>.</p>

<p>Inde Cumas, aliam urbem maritimam, ducit, ubi templum Apollinis, a
Dædalo in colle exstructum, contemplatur; sed copias, Campana luxuria
marcentes, nequidquam acuit ad pristinam virtutem, et a Ti. Sempronio
Graccho repellitur; <a href = "#line12_60">60-103</a>.</p>

<p>Obsidione igitur Cumarum soluta, Puteolos repente movet castra, et,
dum ea quoque urbs frustra operibus cingitur, ipse tractum perlustrat
propinquum, Baias, Lucrinum Avernique lacum, Acherusiam paludem, vastas
in litore speluncas, loca sulfure ac bitumine scatentia ignibusque
subterraneis æstuantia, Prochyten, Inarimen, Vesuvium, Misenum
promontorium, Baulos et æstum maris, quæ omnia ei a primoribus Capuæ
monstrantur; <a href = "#line12_104">104-160</a>.</p>

<p>A Puteolis Nolam agmen convertit, et scalas admovet muris: enim vero
M. Claudius Marcellus, instructo ad portas sub adventum hostium
exercitu, eruptionem facit, et, Pœnis fugatis, ducem eorum ad singulare
certamen provocat; <a href = "#line12_161">161-198</a>.</p>

<p>Quod non detrectare Hannibalem fama nominis sui suadet; sed Junonis
admonitu ab eo avocatur, et acerba ignaviæ increpatione fœdam suorum
fugam sistit; <a href = "#line12_199">199-211</a>.</p>

<p>Restituta acie ac pugna, a Pediano, Patavino, qui
<span class = "pagenum">2</span>
non minus belli artibus atque virtute quam literarum studio excellebat,
Cinyps, formosissimus Pœnorum galeaque Æmilii Pauli consulis, qui in
prælio Cannensi occiderat, ornatus, telo transfigitur et spoliatur;
<a href = "#line12_212">212-252</a>.</p>

<p>Marcellus, laudata victoris virtute, in ipsum Hannibalem hastam
conjicit, cujus tamen ictum excipit Gestar; <a href =
"#line12_253">253-265</a>.</p>

<p>Quo adtonitus periculo Pœnus ad castra trepide refugit, et vehementer
in milites invehitur: Marcellus autem, qui primus Romanos docuerat,
Hannibalem vinci posse, magna hostium edita strage prædaque ingenti
facta, Nolam se recipit, et ad cælum tollitur laudibus; <a href =
"#line12_266">266-294</a>.</p>

<p>Primo tandem victoriæ nuntio recreatis Romæ civibus, non minore animo
res domi, quam militiæ, geritur, et censores notant eos, qui post
Cannensem pugnam Metello auctore consilium de relinquenda Italia
inierant, quique, quum a Pœnis, ut de captivis redimendis agerent,
frustra Romam missi essent, jurassentque se regressuros, extemplo in
castra hostium redierant, ut hac fraude se exsolverent jurejurando;
<a href = "#line12_295">295-305</a>.</p>

<p>Simul omnia in bellum consilia convertuntur, et in summa pecuniæ
inopia matronæ aurum ornamentaque sua in ærarium deferunt: quæ
voluntaria conlatio et certamen adjuvandæ rei publicæ excitat ad
æmulandum animos primum Patrum, dein equestris ordinis et reliquæ
plebis; <a href = "#line12_306">306-319</a>.</p>

<p>Spes quoque Romanorum confirmatur a legatis Delphos missis, qui
responsum renuntiant, res eorum jam meliores facilioresque fore, eamque
ob causam Diis, maxime vero Jovi, sacra esse facienda: quæ res divinæ
subplicationesque confestim in Capitolio fiunt; <a href =
"#line12_320">320-341</a>.</p>

<p>Dum hæc Romæ atque in Italia geruntur, Hampsagoras ejusque filius
Hostus in Sardinia (cujus insulæ situs, forma, nomina, origo, bona et
indoles una cum coloniis, a Sardo, Trojanis seu Iliensibus, Iolao, duce
Thespiadarum, et Aristæo illuc deductis describuntur) a T. Manlio
Torquato prætore fugantur, et silvarum latebras quærunt; <a href =
"#line12_342">342-375</a>.</p>

<p>Punica deinde classe adpulsa Hasdrubali se jungunt, et cum Romanis
decertant prælio, in quo Ennius centurio et poeta, Rudiis natus
oriundusque a Messapo rege, ingentem Sardorum Pœnorumque cædem facit;
<a href = "#line12_376">376-402</a>.</p>

<p>In eum hastam conjicit Hostus; sed ictus ab Apolline avertitur, et
Hostus in acie cadit: qua filii nece audita Hampsagoras mortem sibi
consciscit; 403-419. Per idem fere tempus Hannibal Acerris Nuceriaque
direptis atque incensis, capit Casilinum, et Petiliam, alteram Saguntum,
ad solum exurit; <a href = "#line12_420">420-433</a>.</p>

<p>Inde Tarentum expugnat
<span class = "pagenum">3</span>
præter arcem, a Romanis occupatam, et naves Tarentinorum, sinu exiguo
intus inclusas, quum claustra portus hostis haberet, plaustris
machinisque admotis per mediam urbem ad mare transvehit; <a href =
"#line12_434">434-448</a>.</p>

<p>Certior tamen factus per nuntios de obpugnatione Capuæ, obsidione
arcis Tarentinæ absistit, raptimque contendit in Campaniam; <a href =
"#line12_449">449-462</a>.</p>

<p>Obviam ei veniunt duo Romanorum exercitus, quibus duces stultitia et
temeritate pares, M. Centenius Penula et Cn. Fulvius prætor, præsunt,
quique ad internecionem cæduntur; nec quidquam iter victoris moratur
nisi Ti. Sempronii Gracchi proconsulis, ab hospite suo Lucano in
insidias præcipitati, exsequiæ, quas ipse celebrat, ut famam conligat
humanitatis; <a href = "#line12_463">463-478</a>.</p>

<p>Interea Romanorum duces omnem belli vim in Capuam vertunt, nuntio
adcepto de Hannibalis adventu, qui in valle occulta post Tifata montem
huic urbi inminentem considet; 479-488. Is vero ubi videt per castra
hostium non perrumpi ad Capuam posse, multa secum consilia volventi
subit animum impetus, caput ipsum belli Romam petendi; <a href =
"#line12_489">489-506</a>.</p>

<p>Itaque deductas nocte ad Vulturnum flumen copias trajicit ante lucem,
et spe Romæ potiundæ ad maturandum iter incendit; <a href =
"#line12_507">507-523</a>.</p>

<p>Tum præter Cales in Sidicinum, mox in Allifanum et Casinatem, deinde
præter Aquinum in Fregellanum, et per Frusinatem Anagninumque in
Labicanum venit agrum: inde, Algido, Tusculo Gabiisque relictis, ad
Anienem fluvium castra admovet, et Iliæ Nymphisque adventu suo terrorem
incutit; <a href = "#line12_524">524-544</a>.</p>

<p>Nec minor trepidatio est Romæ, ubi matronæ, in publicum effusæ,
passim discurrunt, Patres vero ingentem metum torvo vultu dissimulant,
et præsidia passim in collibus murisque disponuntur; <a href =
"#line12_545">545-557</a>.</p>

<p>Inter hæc Hannibal, qui, continuo itinere confecto, ne nocturnum
quidem tempus ad quietem sibi reservaverat, cum Numidis mœnia situmque
urbis obequitans contemplatur, donec ab equitibus inmissis a Fulvio
Flacco, qui cum exercitu a Capua profectus Romam venerat, submovetur,
atque in castra redigitur; <a href = "#line12_558">558-573</a>.</p>

<p>Postero die sub lucem omnes copias in aciem educit, et ad pristinam
virtutem tuendam excitat, docens Roma capta bellum esse confectum;
<a href = "#line12_574">574-586</a>.</p>

<p>Neque detrectant certamen Romani, infantium vagitu, gemitu ac
precibus parentum, et Fulvii adhortatione exstimulati; <a href =
"#line12_587">587-602</a>.</p>

<p>At instructis utrimque exercitibus Jupiter crassas repente cælo
obducit tenebras, et a monte Capitolino fulmina in Hannibalem jaculatur;
602-626. Is liquefactis armis in castra iratus se recipit; quo facto
<span class = "pagenum">4</span>
mira serenitas cum tranquillitate oritur, et subplicatio Jovi habetur in
Capitolio; <a href = "#line12_627">627-645</a>.</p>

<p>Postridie prima luce acies instructas eadem tempestas dirimit, quam
eadem excipit serenitas; <a href = "#line12_646">646-667</a>.</p>

<p>Pœnus inanem fulminis vim ridet, vanumque militum timorem increpat;
<a href = "#line12_668">668-685</a>.</p>

<p>Ut vero Romam adeo securam metuque vacuam esse comperit, ut milites
sub vexillis in subplementum Hispaniæ profecti sint, ira incensus urbem
obpugnare statuit; <a href = "#line12_686">686-690</a>.</p>

<p>Quam ob causam Jupiter agit cum Junone, ut non amplius alat ferociam
ejus, sed potius coerceat; <a href = "#line12_691">691-700</a>.</p>

<p>Dea Hannibali in conspectum venit manifesta, ejusque visum acuit, ut
Deos cernere possit, qui colles Romæ campumque Martium tueantur; <a href
= "#line12_701">701-725</a>.</p>

<p>Quo adspectu perculsus Pœnus castra ab urbe refert, minitans se mox
rediturum esse; <a href = "#line12_726">726-730</a>.</p>

<p>Eum ut abeuntem vident Romani, primum fraudem subesse rati non omnem
deponunt timorem: mox hoste ex oculis sublato, læti sacra Diis faciunt,
et certatim portis ruunt ad visenda loca, ubi castra posuerant Pœni;
<a href = "#line12_731">731-752</a>.</p>
</div>

<hr class = "tiny">

<div class = "text">
<p><a name = "line12_1" id = "line12_1"> </a>
<span class = "smallcaps">Jam</span> terra glaciale caput, fecundaque
nimbis</p>
<p><a name = "line12_2" id = "line12_2"> </a>
Tempora, et <a href = "#var12_2">austrifero</a> nebulosam vertice
frontem</p>
<p><a name = "line12_3" id = "line12_3"> </a>
Inmitis condebat hiems, blandisque salubre</p>
<p><a name = "line12_4" id = "line12_4"> </a>
Ver Zephyris tepido mulcebat rura sereno.</p>
</div>

<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">4</span>
<a name = "not12_1" id = "not12_1" href = "#line12_1">1...</a> <a name =
"not12_3" id = "not12_3" href = "#line12_3">3.</a>
Poeta exornavit Liviana (lib. XXIII, 19), <i>mitescente jam hieme,
eductus, ex hibernis miles</i>. Notio <i>hiemis</i>, cujus, ut personæ,
et <i>caput</i> et <i>tempora</i> et <i>vertex</i> adumbrantur, ac veris
adventus luxuriantius exprimitur, quam a Virg. Ge. I,&nbsp;43 seq.; II,
330 seq.; IV, 51 seq.; Lucr. I,&nbsp;10, 11; Hor. Od. I,&nbsp;<span
class = "smallcaps">iv</span>,&nbsp;1, 2 et al.
&mdash;<i>hiems glaciale caput condit terra</i>, docte pro, frigus
terram subit, terra clausa vel adstricta glacie <i>mulcetur</i>, h.e.
solvitur.
&mdash;<a name = "not12_4" id = "not12_4" href =
"#line12_4">4.</a>&nbsp;<i>sereno</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_58">ad V,&nbsp;58</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">5</span>
<p><a name = "line12_5" id = "line12_5"> </a>
Prorumpit Capua Pœnus, vicinaque late</p>
<p><a name = "line12_6" id = "line12_6"> </a>
Præmisso terrore quatit: ceu condita bruma,</p>
<p><a name = "line12_7" id = "line12_7"> </a>
Dum <a href = "#var12_7">Rhipæa</a> rigent Aquilonis <a href =
"#var12_7">flamina</a>, tandem</p>
<p><a name = "line12_8" id = "line12_8"> </a>
Evolvit serpens arcano membra cubili,</p>
<span class = "pagenum">5</span>
<p><a name = "line12_9" id = "line12_9"> </a>
Et <a href = "#var12_9">splendente die</a> novus emicat, atque
coruscum</p>
<span class = "linenum">10</span>
<p><a name = "line12_10" id = "line12_10"> </a>
Fert caput, et saniem sublatis faucibus <a href =
"#var12_10">efflat</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_5" id = "not12_5" href = "#line12_5">5.</a>
<i>vicina</i> loca <i>terrore quatit</i>, ἐκπλήττει, percellit.
&mdash;<a name = "not12_6" id = "not12_6" href = "#line12_6">6...
8.</a>&nbsp;Commoda et præclara comparatio, quam poeta debet Maroni Æn.
II, 471&nbsp;sqq.
<span class = "pagenum notes">5</span>
(ubi v. Heyne) et minus apte inf. XVII, 448 seq. repetiit. Serpentes
vere ineunte exuvias ponunt, et e latibulis prolabuntur. Cf. Barth. ad
simil. loc. Stat. Theb. IV, 95 seq. Denotatur simul novus militum
<i>vigor</i> (cf. mox <a class = "crossref" href =
"#line12_15">v.&nbsp;15</a>), longa quiete conlectus, forte et furor,
quo certe serpens maxime ardet exuviis positis. Cf. Virg. Ge. III, 435
seq.
&mdash;<i>serpens condita bruma</i>, hiberno tempore, sub terra, glacie
constricta.
&mdash;<i>Rhipæa</i>, pro quovis monte et quidem præalto. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#not4_363">ad IV, 363</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#not11_459">XI, 459</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_8" id = "not12_8" href =
"#line12_8" title = "numerus deest">8.</a>&nbsp;<i>arcano cubili</i>, in
quo per hiemem delituerat.
&mdash;<a name = "not12_10" id = "not12_10" href =
"#line12_10">10.</a>&nbsp;<i>sublatis faucibus</i>, erecto capite ac
collo, ut apud Virg. Ge. III, 426 (ubi v. Cerda) et Æn. II, 474;
V,&nbsp;277, ubi v. Heyne.
&mdash;<i>saniem sublatis faucibus efflat</i>, conf. supra <a class =
"crossref" href = "bookVI.html#line6_185">VI, 185 sqq.</a> Hoc
duriuscule dictum videbatur Barthio Adv. IV, 10. Sed locutionem illam
multis poetarum locis firmarunt N.&nbsp;Heins. et Drak.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_11" id = "line12_11"> </a>
At Libyci ducis ut fulserunt signa per agros,</p>
<p><a name = "line12_12" id = "line12_12"> </a>
Desolata metu cuncta, et, suadente pavore,</p>
<p><a name = "line12_13" id = "line12_13"> </a>
Vallo se clausere simul, trepidique salutis</p>
<p><a name = "line12_14" id = "line12_14"> </a>
Exspectant ipsis metuentes mœnibus hostem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_12" id = "not12_12" href = "#line12_12">12.</a>
<i>Desolata</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_429">ad III, 429</a>, et Gron. Obss. IV, 21.
&mdash;<a name = "not12_13" id = "not12_13" href =
"#line12_13">13.</a>&nbsp;<i>trepidi salutis</i>; conf. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#not2_234">ad II, 234</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">15</span>
<p class = "indent">
<a name = "line12_15" id = "line12_15"> </a>
Sed non ille vigor, qui ruptis Alpibus arma</p>
<p><a name = "line12_16" id = "line12_16"> </a>
<a href = "#var12_16">Intulerat</a>, dederatque vias, Trebiaque
potitus</p>
<p><a name = "line12_17" id = "line12_17"> </a>
Mæonios Italo sceleravit sanguine fluctus,</p>
<p><a name = "line12_18" id = "line12_18"> </a>
Tunc inerat: <a href = "#var12_18">molli luxu madefacta meroque</a>,</p>
<p><a name = "line12_19" id = "line12_19"> </a>
Inlecebris somni torpentia membra fluebant,</p>
<span class = "pagenum">6</span>
<span class = "linenum">20</span>
<p><a name = "line12_20" id = "line12_20"> </a>
Quîs gelidas suetum noctes thorace gravatis</p>
<p><a name = "line12_21" id = "line12_21"> </a>
Sub Jove non æquo trahere, et tentoria sæpe</p>
<p><a name = "line12_22" id = "line12_22"> </a>
Spernere, ubi hiberna ruerent cum grandine nimbi,</p>
<p><a name = "line12_23" id = "line12_23"> </a>
Ac ne nocte quidem <a href = "#var12_23">clipeive</a> ensesve
reposti,</p>
<p><a name = "line12_24" id = "line12_24"> </a>
Non pharetræ aut jacula, et pro membris <a href = "#var12_24">arma
fuere</a>;</p>
<span class = "linenum">25</span>
<p><a name = "line12_25" id = "line12_25"> </a>
Tunc grave cassis onus, majoraque pondera visa</p>
<p><a name = "line12_26" id = "line12_26"> </a>
Parmarum, ac nullis fusæ stridoribus hastæ.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_15" id = "not12_15" href = "#line12_15">15</a> <a name
= "not12_16" id = "not12_16" href = "#line12_15">sq.</a>
Poeta expressit Liv. XVIII, 18 extr., sed inpr. verba Marcelli ipsiusque
Hannibalis ibid. cap. 45.
&mdash;<i>ruptis Alpibus arma Intulerat</i>, scil. Alpinis gentibus, de
quo vid. sup. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_540">III,
540 sqq.</a>, vel <i>Alpes</i> potius docte pro his gentibus positæ.
&mdash;<a name = "not12_17" id = "not12_17" href =
"#line12_17">17.</a>&nbsp;<i>Mæonios fluctus</i>, Trasymenum lacum. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_719">ad IV, 719 seq.</a>,
<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_738">738</a>; <a class =
"crossref" href = "bookV.html#not5_9">V,&nbsp;9&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>sceleravit</i>, δεινῶς pro infecit, quia sacer quasi sanguis
Romanorum, et atrox cædes illa fuit.
&mdash;<a name = "not12_18" id = "not12_18" href =
"#line12_18">18</a>&nbsp;<a name = "not12_19" id = "not12_19" href =
"#line12_18">sq.</a>
Vid. Var. Lect.
&mdash;<span class = "pagenum notes">6</span>
<a name = "not12_20" id = "not12_20" href = "#line12_20">20.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_242">I,&nbsp;242...
267</a>.
&mdash;<a name = "not12_21" id = "not12_21" href =
"#line12_21">21.</a>&nbsp;<i>trahere</i>, exigere, traducere,
<i>noctes</i>, quæ <i>gelidæ</i>; hibernæ, et hinc longæ sunt.
&mdash;<i>Sub Jove</i>, aere, seu cælo, sub dio, ὑπὸ Διὸς, non
<i>æquo</i>, iniquo, sævo, aspero, turbulento, seu tempestuoso et
frigido. Conf. Horat. Od. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">i</span>,
25; <span class = "smallcaps">xxii</span>, 19, 20.
&mdash;<a name = "not12_24" id = "not12_24" href =
"#line12_24">24.</a>&nbsp;<i>pro membris arma fuere</i>, arma tam
militi, quam membra necessaria; Cell. Commentarii instar est locus Cic.
Quæst. Tusc. II, 16, quem Dausq. jam laudavit et poeta haud dubie
imitatus est: «Qui labor et quantus agminis? ferre plus dimidiati mensis
cibaria; ferre, si quid ad usum velint; ferre vallum. Nam scutum,
gladium, galeam, in onere nostri milites non plus numerant, quam
humeros, lacertos, manus. Arma enim membra militus esse dicunt: quæ
quidem ita geruntur apte, ut, si usus ferat, abjectis oneribus,
expeditis armis, ut membris, pugnare possint.» Conf. Lips. de Mil. Rom.
V,&nbsp;11; Opp. T.&nbsp;III, p.&nbsp;321 seq.
&mdash;<a name = "not12_26" id = "not12_26" href =
"#line12_26">26.</a>&nbsp;<i>fusæ hastæ</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_267">ad I,&nbsp;267</a>.
&mdash;<i>nullis stridoribus</i>, adeoque sine vi. Conf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_334">ad I,&nbsp;334</a>; <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_576">IV, 576</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_27" id = "line12_27"> </a>
Prima instaurantem sensit certamina mitis</p>
<span class = "pagenum">7</span>
<p><a name = "line12_28" id = "line12_28"> </a>
Parthenope, non dives opum, <a href = "#var12_28">non spreta
vigoris</a>:</p>
<p><a name = "line12_29" id = "line12_29"> </a>
Sed portus traxere ducem secura volentem</p>
<span class = "linenum">30</span>
<p><a name = "line12_30" id = "line12_30"> </a>
Æquora, <a href = "#var12_30">quæ peteret</a> veniens Carthagine
puppis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_27" id = "not12_27" href = "#line12_27">27.</a>
In his et reliquis, quæ ad finem fere hujus libri traduntur, poeta
maxime recessit ab ἀκριβείᾳ historica, solumque sequutus impetum suum ex
iis, quæ Livius lib. XXIII, XXIV, XXV, et XXVI, adcurate ac copiose
narravit, illa tantum selegit, nullaque ordinis
<span class = "pagenum notes">7</span>
temporumque ratione habita, memoravit, quæ graviora viderentur ornatumve
epicum admitterent, et in Italia, non extra eam, in Hispania, gestæ
essent. De hoc poetæ more disserui in Comm. de vita et carm. Sil. sect.
II, fin. Hannibal «ad mare, proxime Neapolim descendit, cupidus maritimi
oppidi potiundi, quo cursus navibus tutus ex Africa esset;» Liv. XXIII,
15. Cf. et cap. 14.
&mdash;<a name = "not12_28" id = "not12_28" href =
"#line12_28">28.</a>&nbsp;<i>Parthenope</i> vetus nomen Neapolis. Vid.
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_534">ad VIII, 534</a>.
Neapolim, non quod dives esset, nec quod incolarum virtutem sperneret,
potissimum ac præ aliis tentare statuit Hannibal, sed ut portum haberet,
in quem secure naves, quæ commeatum ac subsidia Carthagine subveherent,
adpellere possent. Ita Draken. et jam ante eum Dausq.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_31" id = "line12_31"> </a>
<a href = "#var12_31">Nunc</a> molles urbi ritus, atque hospita
Musis</p>
<p><a name = "line12_32" id = "line12_32"> </a>
Otia, et exemtum curis gravioribus ævum.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_31" id = "not12_31" href = "#line12_31">31, 32.</a>
Neapolim inde a Sullæ temporibus summi doctique viri secedebant, ut ibi
otio Musarum fruerentur, et levioribus studiis, in Græcis gymnasiis,
theatris, agonibus, etc., operam darent: unde et supra <a class =
"crossref" href = "#line12_27">v.&nbsp;27</a>, <i>mitis Parthenope</i>;
conf. Ovid. Met. XV, 711; Martial. V,&nbsp;78; Petron. Sat. c. 5; Virg.
Georg. IV, 564; Stat. Silv. III, v, 85; Gesner. ad Horat. Epod. V,
v.&nbsp;43 inpr.; Strab. V, pag. 378, et Camilli peregrini Campan.
felic. Diss. II, §.&nbsp;21. Withof. monet, veram verborum
constructionem esse hanc: <i>Non Parthenope, dives opum, dives vigoris,
spreta</i> fuit ab Hannibale ideoque invasa, <i>sed portus traxere
ducem</i>; ut sensus sit: Hannibalem invasisse eam urbem, non ob
contemtum virium ejus, sed ob situm portus.
&mdash;<a name = "not12_32" id = "not12_32" href =
"#line12_32">32.</a>&nbsp;<i>Otia hospita</i>, familiaria, grata,
<i>Musis</i>, viris doctis. Ea esse Virgilio amata, et ad hujus
monimentum (de quo vid. infra in hoc vol. Commentationem de Silii vita
et carmine Sect. I, fin.) poetam respexisse suspicabantur Dausq. et
Cellarius.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">8</span>
<p><a name = "line12_33" id = "line12_33"> </a>
Sirenum dedit una suum <a href = "#var12_33">memorabile</a> nomen</p>
<p><a name = "line12_34" id = "line12_34"> </a>
Parthenope muris Acheloias; æquore cujus</p>
<span class = "linenum">35</span>
<p><a name = "line12_35" id = "line12_35"> </a>
Regnavere diu cantus, quum dulce per undas</p>
<p><a name = "line12_36" id = "line12_36"> </a>
Exitium miseris caneret non prospera nautis.</p>
<p><a name = "line12_37" id = "line12_37"> </a>
Hæc pone adgressus (nam frontem clauserat æquor)</p>
<p><a name = "line12_38" id = "line12_38"> </a>
<a href = "#var12_38">Mœnia, non ullas valuit perfringere Pœnus</a></p>
<p><a name = "line12_39" id = "line12_39"> </a>
Tota mole vias, frustraque inglorius ausi</p>
<span class = "linenum">40</span>
<p><a name = "line12_40" id = "line12_40"> </a>
Pulsavit quatiens obstructas ariete portas.</p>
</div>

<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">8</span>
<a name = "not12_33" id = "not12_33" href =
"#line12_33">33&nbsp;sqq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_534">ad VIII,
534</a>.
&mdash;<i>Sirenes Acheloiades</i>, h.e. Acheloi filiæ; nam matris nomen
non idem ab omnibus editur, de quo v. Heyne ad Apollod. I,&nbsp;<span
class = "smallcaps">iii</span>,&nbsp;4, p.&nbsp;37, et I,&nbsp;<span
class = "smallcaps">vii</span>, 10, pag. 113; Muncker. ad Hygin.
p.&nbsp;10, 13, 187 et 210. De earum nominibus, forma, cantu, et tribus
petris, non longe a Capreis, Surrentino prom. objectis ac propter
naufragia olim infamibus, v. sup. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_534">ad VIII, 534</a>; Eustath. et Didym. ad Hom.
Odyss. μ, 39 sq. Muncker. ll. cc. Heyne l.l. nec non ad Virg. Æneid.
V,&nbsp;864 sq. et Tibull. IV, <span class = "smallcaps">i</span>, 69.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_34" id = "not12_34" href =
"#line12_34" title = "numerus deest">34.</a>&nbsp;<i>muris</i>, urbi,
Neapoli.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_35" id = "not12_35" href =
"#line12_35" title = "numerus deest">35.</a>&nbsp;<i>diu</i>, jam inde
ab Argonautarum et Ulyssis temporibus: quod notum ex Apollon. IV, 891
sq.; Hom. Od. μ, 39 sq. et al.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_36" id = "not12_36" href =
"#line12_36" title = "numerus deest">36.</a>&nbsp;<i>Exitium dulce</i>,
dulci Sirenum cantu genitum.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_39" id = "not12_39" href = "#line12_39">39.</a>
<i>Tota mole</i>, omni conatu ac molimine, totis viribus, ut inf.
<a class = "crossref" href = "#line12_143">vers. 143</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#line11_27">XI, 27</a>; Drak. Conf.
<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_46">ad III, 46</a>, et
<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_449">IV, 449</a>.
&mdash;<i>inglorius ausi</i>, qui frustra aliquid conatur, et
ignominiose incepto desistere cogitur.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_41" id = "line12_41"> </a>
Stabat Cannarum Graia ad munimina victor</p>
<p><a name = "line12_42" id = "line12_42"> </a>
Nequidquam, et cautæ mentis consulta probabat</p>
<p><a name = "line12_43" id = "line12_43"> </a>
Eventu, qui post Dauni stagnantia regna</p>
<span class = "pagenum">9</span>
<p><a name = "line12_44" id = "line12_44"> </a>
Sanguine Tarpeias ire abstinuisset ad arces.</p>
<span class = "linenum">45</span>
<p><a name = "line12_45" id = "line12_45"> </a>
«En, qui nos segnes, et nescire addere cursum</p>
<p><a name = "line12_46" id = "line12_46"> </a>
Fatis jactastis, quod vobis scandere nuper</p>
<p><a name = "line12_47" id = "line12_47"> </a>
Non acie ex ipsa concessum mœnia Romæ;</p>
<p><a name = "line12_48" id = "line12_48"> </a>
Intrate, atque epulas promissas <a href = "#var12_48">sede
Tonantis</a></p>
<p><a name = "line12_49" id = "line12_49"> </a>
His, quæ Graia manus defendit, reddite tectis.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_41" id = "not12_41" href = "#line12_41">41.</a>
<i>Graia munimina</i>, Græca urbs, Neapolis. Vid. <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#not8_533">ad VIII, 533, 534</a>. Sed. h.l.
contemtim ita dicitur, ut <i>Graia manus</i> et <i>Graiæ urbes</i>,
<a class = "crossref" href = "#line12_49">v.&nbsp;49</a> et <a class =
"crossref" href = "#line12_69">69</a>. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_178">ad III, 178</a>.
&mdash;<i>Cannarum victor</i>, tantus vir, qui prælio Romanos ad Cannas
vicerat; quo rei indignitas augetur.
&mdash;<i>Stabat</i>, hærebat, ut inf. <a class = "crossref" href =
"#line12_69">v.&nbsp;69</a> et <a class = "crossref" href =
"#line12_105">105</a>, vel ut passim <i>sedere</i> adhibetur. Vid.
<a class = "crossref" href = "bookX.html#not10_597">ad X,&nbsp;597</a>.
&mdash;<a name = "not12_42" id = "not12_42" href =
"#line12_42">42&nbsp;sq.</a>
<i>Eventu</i> infelici hujus rei, irrita obpugnatione
<span class = "pagenum notes">9</span>
Græci et inbellis oppidi, et sibi et militibus <i>probabat</i> cautionem
ac prudentiam, qua olim consilium Romæ obpugnandæ repudiaverit, de quo
v. X,&nbsp;330 sq., 337 sq., 375 sq. Eodem argumento mox in concione ad
milites habita <a class = "crossref" href = "#line12_45">v.&nbsp;45
seq.</a> utitur ad eamdem ignaviam, quam ipsi antea exprobrassent,
increpandam.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_43" id = "not12_43" href =
"#line12_43" title = "numerus deest">43.</a>&nbsp;<i>qui</i> docte pro
conj. <i>quod</i>, ut passim, et Gr. ὅς.
&mdash;<i>post Dauni stagnantia regna Sanguine</i>, post victoriam
Cannensem, in Apulia. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_291">ad I,&nbsp;291</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_44" id = "not12_44" href =
"#line12_44" title = "numerus deest">44.</a>&nbsp;<i>Tarpeias arces</i>
Romam dicit, designans simul difficultatem gravitatemque conatus. Vid.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_7">ad I,&nbsp;7</a>,
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_541">541</a>; <a class =
"crossref" href = "bookVI.html#line6_604">VI, 604</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_45" id = "not12_45" href = "#line12_45">45</a> <a name
= "not12_46" id = "not12_46" href = "#line12_45">seq.</a>
Singula acerbe dicta, inpr. v.&nbsp;48.
&mdash;<i>addere cursum fatis</i>, prospera fortuna victoriaque uti.
Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_268">ad
I,&nbsp;268</a>; <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_731">IV,
731</a>, et <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_241">VII,
241</a>.
&mdash;<a name = "not12_48" id = "not12_48" href =
"#line12_48">48.</a>&nbsp;<i>epulas promissas sede Tonantis</i>, in
Capitolio. Vid. <a class = "crossref" href = "bookX.html#not10_375">ad
X,&nbsp;375 sq.</a>
&mdash;<a name = "not12_49" id = "not12_49" href =
"#line12_49">49.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"#not12_41">ad v.&nbsp;41</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">50</span>
<p class = "indent">
<a name = "line12_50" id = "line12_50"> </a>
Talia jactabat, famæque pudore futuræ,</p>
<p><a name = "line12_51" id = "line12_51"> </a>
Inritus incepta <a href = "#var12_51">primus</a> si absisteret urbe,</p>
<p><a name = "line12_52" id = "line12_52"> </a>
Audebat cuncta, atque acuebat fraudibus enses.</p>
<p><a name = "line12_53" id = "line12_53"> </a>
Sed subitæ <a href = "#var12_53">muris</a> flammæ, totoque fluebant</p>
<span class = "pagenum">10</span>
<p><a name = "line12_54" id = "line12_54"> </a>
Aggeris anfractu tela inprovisa per auras.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_50" id = "not12_50" href = "#line12_50">50.</a>
<i>pudore</i>, sollicitus et metuens <i>famæ futuræ</i>, vel de fam.
fut.
&mdash;<a name = "not12_51" id = "not12_51" href =
"#line12_51">51.</a>&nbsp;Vid. V.L.
&mdash;<a name = "not12_52" id = "not12_52" href =
"#line12_52">52.</a>&nbsp;<i>acuebat enses</i>, vim armorum augebat,
<i>fraudibus</i>, stratagemate; quia noctu clam tentavit scalis admotis
in urbem transilire; Mars. quem tacite sequutus est Ernesti. Sed ita
certe admodum obscure loquutus est poeta, quum in toto h.l. nihil
occurrat præterea, unde suspicari possis, tale consilium a Pœno captum
esse. Præstiterit <i>fraudes</i> adcipere de veneno. Conf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_219">ad I,&nbsp;219</a>, <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_323">323</a>, et inpr., <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_325">325</a>. Alibi <i>fraudes</i>
dicuntur insidiæ (v. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_134">ad VII, 134</a>), quæ tamen ab h.l. alienæ.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_53" id = "not12_53" href = "#line12_53">53.</a>
Neapolitani flammis et telis
<span class = "pagenum notes">10</span>
muros defenderunt, instar aquilæ serpentem a nido coercentis; Ernesti V.
C. qui etiam recte jam monuit, comparationem satis quidem aptam esse,
aliisque multis usurpatam (quos vellem nominasset vir doctiss. nam
imagines quidem ab aquila petitas passim reperire memini, non vero
eamdem comparationem), sed illud vanum et tumidum videri, quod
<i>ungues</i> dicantur <i>fulmina ferre adsueti</i>, quasi nunc de illo
phantasmate poetico, nec potius de vera aquila sermo esset; neque
excusari poetam, eo quod antea <i>alitem Jovis</i> dixerit, quæ poetica
sit aquilæ descriptio. Cf. sup. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_108">X,&nbsp;108, 109</a>, ubi poeta similiter, nimio
ornatus sectandi studio ductus, peccavit. Ceterum h.l. etiam notarida
est nimia historiam turbandi licentia, quam poeta, ut passim, sibi
sumsit: nam quæ Livius XXIII, 37 de Cumarum obpugnatione tradit, huc
transtulisse videtur.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">55</span>
<p class = "indent">
<a name = "line12_55" id = "line12_55"> </a>
Haud secus, occuluit saxi <a href = "#var12_55">quos</a> vertice
fetus</p>
<p><a name = "line12_56" id = "line12_56"> </a>
Ales fulva Jovis, tacito si ad culmina nisu</p>
<p><a name = "line12_57" id = "line12_57"> </a>
Evasit serpens, terretque propinquus hiatu;</p>
<p><a name = "line12_58" id = "line12_58"> </a>
Illa, hostem rostro atque adsuetis fulmina ferre</p>
<p><a name = "line12_59" id = "line12_59"> </a>
Unguibus incessens, nidi circumvolat orbem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_56" id = "not12_56" href = "#line12_56">56.</a>
<i>Ales fulva Jovis</i>, ut ap. Virg. Æn. XII, 247; Draken. coll. Ælian.
H. A. IX, 10, notat, non omnem aquilam <i>Jovis alitem</i> dictam esse,
sed herbis, non carne, vescentem.
&mdash;<a name = "not12_58" id = "not12_58" href =
"#line12_58">58</a>&nbsp;<a name = "not12_59" id = "not12_59" href =
"#line12_58">sq.</a>
Ælian. H. A. II, 40. Ζηλοτυπώτατον δέ ἦν ζῶον αἰετὸς περὶ τὰ νεόττια·
ἐὰν γοῦν θεάσηταί τινα προσιόντα, ἀπελθεῖν ἀτιμώρητον οὐκ ἐπιτρέπει·
παίει γὰρ τοῖς πτεροῖς αὐτὸν, καὶ τοῖς ὄνυξι λυμαίνεται, καὶ ἐπιτίθησιν
οἱ πεφεισμένως τὴν δίκην· οὐ γὰρ χρῆται τῶ στόματι. Quæ ultima verba
aperte contra Silium esse monet Draken. Si vero poeta per errorem <ins
class = "correction" title = "‘labsus’ legitur">lapsus</ins> est, debet
illum Maroni Æn. XI, 756, quem locum habuit ante oculos, sed variavit.
At bene Ernesti: talia, inquit, in poeta non sunt urgenda, ne dicam
Ælianum in his et similibus fabulas sæpe pro naturæ veritate
vendere.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">60</span>
<p class = "indent">
<a name = "line12_60" id = "line12_60"> </a>
Tandem ad vicinos Cumarum vertere portus</p>
<p><a name = "line12_61" id = "line12_61"> </a>
<a href = "#var12_61">Defessos subiit</a>, varioque lacessere motu</p>
<span class = "pagenum">11</span>
<p><a name = "line12_62" id = "line12_62"> </a>
Fortunam, et famæ turbando obstare sinistræ.</p>
<p><a name = "line12_63" id = "line12_63"> </a>
Sed custos urbi Gracchus, tutela vel ipsis</p>
<p><a name = "line12_64" id = "line12_64"> </a>
Certior arcebat muris, iterumque <a href = "#var12_64">sedere</a></p>
<span class = "linenum">65</span>
<p><a name = "line12_65" id = "line12_65"> </a>
<a href = "#var12_65">Portis</a>, atque aditus iterum sperare
vetabat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_60" id = "not12_60" href = "#line12_60">60.</a>
Cf. Liv. XXIII, 36, 37. Quæ in Livio inde a cap. 15, leguntur, poeta vel
plane silentio prætermisit, vel infra demum, confusis temporibus,
memoravit, v.c. obpugnationem Nolæ v.&nbsp;161&nbsp;sqq.
&mdash;<i>Cumarum portus</i>, conf. Var. Lect. ad v.&nbsp;65.
&mdash;<a name = "not12_61" id = "not12_61" href =
"#line12_61">61.</a>&nbsp;Vid. Var. Lect.
&mdash;<i>lacessere</i>, movere, et hinc tentare, experiri,
<i>fortunam</i>, incertum ejus
<span class = "pagenum notes">11</span>
eventum. Cf. inf. <a class = "crossref" href =
"bookXV.html#line15_36">XV, 36</a> et supra <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_268">ad I,&nbsp;268</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_731">IV, 731</a>; Heyne ad Virg. Æneid. X,&nbsp;10, et
Cl. Doering. ad Eclog. vett. poett. latt. p.&nbsp;259, ubi monet, eum
dici <i>fatum lacessere</i>, qui quasi ὑπὲρ μόρον temere aliquid tentet;
de qua locutione Homer. Vid. Koppen ad Iliad. β, 155, et Ernesti ad
Odyss. α, 34, 35.
&mdash;<a name = "not12_62" id = "not12_62" href =
"#line12_62">62.</a>&nbsp;<i>turbando</i>, vario impetu et motu, quo
hostes conturbaret, ut si uno in loco male res cessisset, in altero
tamen forte felicior esset, Ern.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_63" id = "not12_63" href = "#line12_63">63.</a>
Ti. Sempronius Gracchus, Cos. anno urbis, 538 (cf. <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#not4_495">ad IV, 495</a>), <i>tutela vel ipsis muris
certior</i>, firmius præsidium, propter insignem virtutem, quæ nota est
ex Liv. XXII, 57; XXIII, 19, 24 sq., 30, 37; XXIV, 10, 14 seq., 43;
XXV,&nbsp;1, 3, 15 seq.
&mdash;De <a name = "not12_64" id = "not12_64" href =
"#line12_64">v.&nbsp;64 et 65</a>,
<span class = "pagenum notes">12</span>
vid. Var. Lect.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">12</span>
<p><a name = "line12_66" id = "line12_66"> </a>
Lustrat inops animi, <a href = "#var12_66">rimaturque</a> omnia
circum</p>
<p><a name = "line12_67" id = "line12_67"> </a>
Alite vectus equo, rursusque hortatibus infit</p>
<p><a name = "line12_68" id = "line12_68"> </a>
Laudum agitare suos: «Pro Dî, <a href = "#var12_68">qui</a> terminus,
inquit,</p>
<p><a name = "line12_69" id = "line12_69"> </a>
Ante urbes standi Graias, oblite tuorum</p>
<span class = "linenum">70</span>
<p><a name = "line12_70" id = "line12_70"> </a>
Factorum miles? quis erit modus? Alpibus adstat</p>
<p><a name = "line12_71" id = "line12_71"> </a>
Nimirum major moles, et scandere cælum</p>
<p><a name = "line12_72" id = "line12_72"> </a>
Pulsantes jubeo scopulos: quamquam altera detur</p>
<p><a name = "line12_73" id = "line12_73"> </a>
Si similis tellus, aliæque repente sub astra</p>
<p><a name = "line12_74" id = "line12_74"> </a>
Exsurgant rupes, non ibis, et arduus arma</p>
<span class = "linenum">75</span>
<p><a name = "line12_75" id = "line12_75"> </a>
Me ducente feres? <a href = "#var12_75">Tene, heu!</a> Cumanus
hiantem</p>
<span class = "pagenum">13</span>
<p><a name = "line12_76" id = "line12_76"> </a>
Agger adhuc murusque tenet? <a href = "#var12_76">Gracchumque</a>,
moveri</p>
<p><a name = "line12_77" id = "line12_77"> </a>
<a href = "#var12_77">Non</a> ausum portis, parvo in discrimine
cerno?</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_69" id = "not12_69" href = "#line12_69">69.</a>
<i>Standi</i>, <a class = "crossref" href = "#line12_41">v.&nbsp;41</a>.
&mdash;<a href = "#line12_69">69.</a>&nbsp;<i>urbes Graias</i>, v.
<a class = "crossref" href = "#line12_41">ibid.</a>
&mdash;<a name = "not12_70" id = "not12_70" href =
"#line12_70">70&nbsp;sq.</a>
Acerbe et εἰρωνικῶς objurgat milites, minora pericula pertimescentes,
superatis majoribus.
&mdash;<a name = "not12_71" id = "not12_71" href =
"#line12_71">71.</a>&nbsp;<i>Nimirum</i>, ut al. <i>scilicet</i>; vid.
<a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_114">ad V,&nbsp;114</a>.
&mdash;<i>scandere cælum Pulsantes jubeo scopulos</i>, quod nunc vobis
injungo oneris non minus grave est, quam quod olim tulistis, quum
scanderetis Alpes.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_72" id = "not12_72" href =
"#line12_72" title = "numerus deest">72.</a>&nbsp;<i>scopulos pulsantes
cælum</i>, Alpes. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#not11_135">ad XI, 136</a> et <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#not11_217">217</a>.
&mdash;<a name = "not12_75" id = "not12_75" href =
"#line12_75">75.</a>&nbsp;<i>hiantem</i>, oscitantem, h.e. ignavum (v.
<a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_35">ad XI, 35</a>): sed
præstiterit, opinor, hiantem præ stupore,
<span class = "pagenum notes">13</span>
quasi tam arduus sit conatus et urbs inexpugnabilis. Conf. Virg. Ge. II,
508.
&mdash;<a name = "not12_76" id = "not12_76" href =
"#line12_76">76.</a>&nbsp;Verborum h.l. delectum gravitatemque poeticam
desiderari, jam monuit Ern.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_77" id = "not12_77" href =
"#line12_77" title = "numerus deest">77.</a>&nbsp;<i>parvo in
discrimine</i>, quasi nihil periculosi conatus sit, eruptione facta. Cf.
Var. Lect.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_78" id = "line12_78"> </a>
<a href = "#var12_78">An vobis</a> gentes, quæcumque labore
parastis,</p>
<p><a name = "line12_79" id = "line12_79"> </a>
<a href = "#var12_79">Casu gesta putent?</a> Per vos Tyrrhena
faventum</p>
<span class = "linenum">80</span>
<p><a name = "line12_80" id = "line12_80"> </a>
Stagna Deum, per ego et Trebiam, cineresque Sagunti</p>
<p><a name = "line12_81" id = "line12_81"> </a>
Obtestor, dignos jam vosmet reddite <a href =
"#var12_81">vestra</a>,</p>
<p><a name = "line12_82" id = "line12_82"> </a>
Quam trahitis, fama, et revocate <a href = "#var12_82">in pectora</a>
Cannas.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_78" id = "not12_78" href = "#line12_78">78.</a>
An pro nihilo habetis, <i>gentibus</i> exteris, si fama ad eas
pervenerit de re male a vobis gesta vestraque ignavia, <i>quæcumque
labore</i>, virtute, <i>parastis, casu</i>, fortuna cœptis adspirante,
<i>gesta</i> videri?
&mdash;<i>labor</i>, ærumnæ, inpr. bellicæ, res fortiter gestæ, etiam
bellum et pugna, ut πόνος et μόχθος, vid. Cort. ad Sallust. Cat. <span
class = "smallcaps">vii</span>,&nbsp;4, p.&nbsp;50. Musgrav. ad Eurip.
Hecub. 1292.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_79" id = "not12_79" href = "#line12_79">79</a> <a name
= "not12_80" id = "not12_80" href = "#line12_79">seq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_658">I,&nbsp;658
seq.</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_82">V,&nbsp;82&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a href = "#line12_79">79 seq.</a>&nbsp;<i>Tyrrhena Stagna</i>,
Trasymenus, lacus Etruriæ: <i>stagna Deorum faventum</i> pro Dei. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_725">IV, 725... 738</a>,
<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_828">828</a>; <a class =
"crossref" href = "bookV.html#line5_4">V,&nbsp;4...&nbsp;23</a>.
&mdash;<a name = "not12_82" id = "not12_82" href =
"#line12_82">82.</a>&nbsp;<i>Quam trahitis, fama</i>, v. Var. Lect.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_83" id = "line12_83"> </a>
Sic ductor fessas luxu adtritasque secundis</p>
<p><a name = "line12_84" id = "line12_84"> </a>
<a href = "#var12_84">Erigere</a>, et verbis tentabat sistere <a href =
"#var12_84">mentes</a>.</p>
<span class = "pagenum">14</span>
<span class = "linenum">85</span>
<p><a name = "line12_85" id = "line12_85"> </a>
Atque <a href = "#var12_85">hic perlustrans</a> aditus, fulgentia
cernit</p>
<p><a name = "line12_86" id = "line12_86"> </a>
Arcis templa jugo, quorum tum <a href = "#var12_86">Virrius</a>,
altæ</p>
<p><a name = "line12_87" id = "line12_87"> </a>
<a href = "#var12_87">Inmitis ductor</a> Capuæ, primordia pandit.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_83" id = "not12_83" href = "#line12_83">83.</a>
<i>fessas luxu adtritasque secundis</i>; conf. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#not3_506">ad III, 506</a>.
&mdash;<a name = "not12_84" id = "not12_84" href =
"#line12_84">84.</a>&nbsp;<i>sistere mentes</i>, firmare, confirmare
animum, ut fere apud Virgilium Æn. VI, 859, et forte Livium III, 20
extr. Sed v. Stroth. ad Liv. II, 29, et III, 16.</p>

<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">14</span>
<a name = "not12_85" id = "not12_85" href = "#line12_85">85.</a>
Hæc ornatus sectandi studio efficta a Silio ad ductum Maronis, Æn.
VI,&nbsp;9... 19: ad quem locum, a poeta nostro majore verborum copia
expressum, v. Heyne in not. et Excursu III.
&mdash;<i>fulgentia</i>, apud Virg. <i>aurea tecta</i>.
&mdash;<a name = "not12_86" id = "not12_86" href =
"#line12_86">86</a>&nbsp;<a name = "not12_87" id = "not12_87" href =
"#line12_86">sq.</a>
<i>templa</i>, templum Apollinis, in <i>jugo arcis</i>, montis (v.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_7">ad I,&nbsp;7</a>) ad
Cumas; de quo v. Heyne l.l.
&mdash;<i>Virrius Inmitis</i>, inmitia minatus Romanis, et <i>ductor
Capuæ</i>, princeps Campanorum, vel dux olim et caput, seu princeps
legationis. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_65">XI, 65 sq.</a>, et Liv. XXIII,&nbsp;6.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_88" id = "line12_88"> </a>
«Non est hoc, inquit, nostri, quod suspicis, ævi:</p>
<p><a name = "line12_89" id = "line12_89"> </a>
Majores fecere manus. Quum <a href = "#var12_89">bella timeret</a></p>
<span class = "linenum">90</span>
<p><a name = "line12_90" id = "line12_90"> </a>
Dictæi regis, sic fama est, linquere terras</p>
<p><a name = "line12_91" id = "line12_91"> </a>
Dædalus invenit, nec toto signa sequenti</p>
<p><a name = "line12_92" id = "line12_92"> </a>
Orbe dare, ætherias aliena tollere in auras</p>
<p><a name = "line12_93" id = "line12_93"> </a>
Ausus se penna, atque homini monstrare volatus.</p>
<p><a name = "line12_94" id = "line12_94"> </a>
Suspensum hic librans media inter nubila corpus</p>
<span class = "linenum">95</span>
<p><a name = "line12_95" id = "line12_95"> </a>
Enavit, Superosque novus conterruit ales.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_89" id = "not12_89" href = "#line12_89">89 seq.</a>
Cf. Virgil. Æn. VI, 14... 19, ubi v. Heyne, et ad Apollod. pag. 890 sq.;
<i>Mém. de l’Acad. des Inscr.</i>, T.&nbsp;XIII; Juvenal. Sat. III, 25,
et Gierig. ad Ovid. Met. VIII, 183&nbsp;sqq.
&mdash;<a name = "not12_90" id = "not12_90" href =
"#line12_90">90.</a>&nbsp;<i>Dictæi regis</i>, Minois Cretensis; nam
<i>Dicte</i> mons Cretæ; unde Jupiter <i>Dictæus</i>. <span class =
"smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<a name = "not12_91" id = "not12_91" href =
"#line12_91">91.</a>&nbsp;<i>signa</i>, vestigia fugæ, <i>dare
sequenti</i>, Minoi ipsum persequenti.
&mdash;<a name = "not12_92" id = "not12_92" href =
"#line12_92">92</a>&nbsp;<a name = "not12_93" id = "not12_93" href =
"#line12_92">sq.</a>
<i>aliena penna</i>, pennis, avibus, non homini, propriis, <i>pennis non
homini datis</i>, Horat. Od. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">iii</span>, 35. Sic <i>alieno</i> et contra <i>suo Marte
pugnare</i> de equitibus dixit Liv. III, 62 extr. et <i>alienis
mensibus</i>, Virg. Ge. II, 149.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_94" id = "not12_94" href = "#line12_94">94.</a>
<i>librans</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_317">ad
I,&nbsp;317</a>.
&mdash;<a name = "not12_95" id = "not12_95" href =
"#line12_95">95.</a>&nbsp;<i>Enavit</i>, ut mox <i>Pennarum remi</i>; v.
<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_682">ad III, 682</a>.
Sic etiam ταρσοὶ et πτερὰ; v. Dorville ad Charit. pag.&nbsp;104.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">15</span>
<p><a name = "line12_96" id = "line12_96"> </a>
Natum etiam docuit falsæ sub imagine plumæ</p>
<p><a name = "line12_97" id = "line12_97"> </a>
Adtentare vias volucrum; lapsumque solutis</p>
<p><a name = "line12_98" id = "line12_98"> </a>
Pennarum remis, et non felicibus alis</p>
<p><a name = "line12_99" id = "line12_99"> </a>
Turbida plaudentem vidit freta: dumque dolori</p>
<span class = "linenum">100</span>
<p><a name = "line12_100" id = "line12_100"> </a>
Indulget subito, motis ad pectora palmis,</p>
<p><a name = "line12_101" id = "line12_101"> </a>
Nescius heu! planctu duxit moderante volatus.</p>
<p><a name = "line12_102" id = "line12_102"> </a>
Hic pro nubivago gratus pia templa meatu</p>
<p><a name = "line12_103" id = "line12_103"> </a>
Instituit Phœbo, atque audaces exuit alas.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">15</span>
<a name = "not12_96" id = "not12_96" href = "#line12_96">96.</a>
<i>Natum</i>, Icarum; qui mythus vel tironibus notus.
&mdash;<a name = "not12_97" id = "not12_97" href =
"#line12_97">97.</a>&nbsp;<i>solutis</i>, solis ardore liquefactis.
&mdash;<a name = "not12_99" id = "not12_99" href =
"#line12_99">99</a>&nbsp;<a name = "not12_100" id = "not12_100" href =
"#line12_99">sqq.</a>
<i>plaudentem</i>, lapsu percutientem, <i>freta</i>, mare Icarium.
Commentum luxuriantis ingenii, nec tamen inlepidum.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_101" id = "not12_101" href =
"#line12_101" title = "numerus deest">101.</a>&nbsp;<i>planctu moderante
duxit</i>, produxit, <i>volatus</i>, volandi vires aluit, dum manibus ad
pectus admotis, etiam alas movebat; Ern. Recte, puto, si sensum,
respexeris; sed Silianæ verborum ubertati convenientius forte est, verba
<i>moderante duxit</i> simpl. adcipere pro moderatus est, direxit, et
hinc adjuvit.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_102" id = "not12_102" href = "#line12_102">102.</a>
<i>meatu</i>, volatu, ut ap. Petron. 122. Cf. Heins. ad Claud. R. P. II,
74.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_104" id = "line12_104"> </a>
Virrius hæc: sed enim ductor numerabat inertes</p>
<span class = "linenum">105</span>
<p><a name = "line12_105" id = "line12_105"> </a>
Atque <a href = "#var12_105">actos</a> sine Marte dies, ac stare
pudebat.</p>
<p><a name = "line12_106" id = "line12_106"> </a>
Ingemit adversis, respectansque <a href = "#var12_106">inrita
tecta</a></p>
<p><a name = "line12_107" id = "line12_107"> </a>
Urbe Dicarchæa parat exsatiare dolorem.</p>
<p><a name = "line12_108" id = "line12_108"> </a>
Hic quoque nunc pelagus, nunc muri saxea moles</p>
<p><a name = "line12_109" id = "line12_109"> </a>
Obficit audenti, defensantumque labores.</p>
<span class = "linenum">110</span>
<p><a name = "line12_110" id = "line12_110"> </a>
Dumque tenet socios, dura atque obsepta viarum</p>
<p><a name = "line12_111" id = "line12_111"> </a>
Rumpere nitentes, lentus labor; ipse propinqua</p>
<span class = "pagenum">16</span>
<p><a name = "line12_112" id = "line12_112"> </a>
Stagnorum terræque simul miracula lustrat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_104" id = "not12_104" href = "#line12_104">104.</a>
Hannibal <i>inrita tecta</i>, h.e. Cumas, quas frustra obpugnabat,
relinquit, <i>respectans</i>, adeoque invitus (v. inf. <a class =
"crossref" href = "#not12_594">ad v.&nbsp;594</a>), et <i>Puteolos</i>
exercitum admovet. De vero profectionis tempore et causa v. Liv. XXIV,
12, 13. Quæ præterea ibi memorantur, poeta silentio præterit, eorumque
loco ea substituit, quæ a poetis fabulose traduntur de Tartaro,
Cimmeriis tenebris, campis Phlegræis, Gigantibus et inferorum fluviis ac
lacubus; quos mythos peperit antiqua tractus Cumani, Baiani ac Puteolani
natura, ubi passim colles vel silvis inadcessis continuisque consiti,
vel variis specubus perfossi erant, totusque ager inter Cumas et Baias
bitumine, sulphure calidisque aquis scatebat; de quo vid. Heyne Excurs.
II ad Virg. Æn. VI, et Strab. V, p.&nbsp;244, 245.
&mdash;<a name = "not12_105" id = "not12_105" href =
"#line12_105">105.</a>&nbsp;<i>stare</i>; vide supra <a class =
"crossref" href = "#not12_41">ad vers. 41</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_107" id = "not12_107" href = "#line12_107">107.</a>
De urbe Dicarchæa; v. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_533">ad VIII, 533</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_113" id = "line12_113"> </a>
Primores adsunt Capuæ: docet ille, tepentes</p>
<p><a name = "line12_114" id = "line12_114"> </a>
Unde ferant nomen Baiæ, comitemque dedisse</p>
<span class = "linenum">115</span>
<p><a name = "line12_115" id = "line12_115"> </a>
Dulichiæ puppis stagno sua nomina monstrat.</p>
<p><a name = "line12_116" id = "line12_116"> </a>
Ast hic Lucrino mansisse vocabula quondam</p>
<p><a name = "line12_117" id = "line12_117"> </a>
Cocyti memorat, medioque in gurgite ponti</p>
<p><a name = "line12_118" id = "line12_118"> </a>
Herculeum commendat iter, qua <a href = "#var12_118">discidit
æquor</a></p>
<p><a name = "line12_119" id = "line12_119"> </a>
Amphitryoniades, armenti <a href = "#var12_119">victor</a> Hiberi.</p>
</div>

<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">16</span>
<a name = "not12_113" id = "not12_113" href = "#line12_113">113...</a>
<a name = "not12_115" id = "not12_115" href = "#line12_115">115.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_539">ad VIII,
539</a>.
&mdash;<i>Dulichiæ puppis</i>, Ulyssis, qui præter Ithacam vicinas
quoque Ionii maris insulas, et in his Dulichium, seu Dulichiam, imperio
tenebat. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_379">ad
I,&nbsp;379</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_116" id = "not12_116" href = "#line12_116">116</a>
<a name = "not12_117" id = "not12_117" href = "#line12_116">sq.</a>
Silius <i>Cocytum</i> in <i>Lucrino</i>, et <a class = "crossref" href =
"#line12_120">v.&nbsp;120 sq.</a> <i>Stygem</i> in <i>Averno</i> quærit,
viam autem ad inferos <a class = "crossref" href =
"#line12_126">v.&nbsp;126 sq.</a> per Acherusiam paludem, in quo
discrepat a Marone, quod jam monuit Heyne in Exc. IX ad Virg. Æn. VI,
ubi docet, quantopere poetæ in fluminibus inferorum varient seu turbent.
&mdash;<i>Lucrinus</i> lacus, prope Baias, inclytus ostreis et portu
Julio, quo Augustus eum cum lacu Averno et ipso mari conjunxit; de quo
v. Heyne ad Virg. Ge. II, 161 sq., et Cluver. Ital. ant. IV,&nbsp;2,
p.&nbsp;1121.
&mdash;<a name = "not12_119" id = "not12_119" href =
"#line12_119">119.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_276">I,&nbsp;276 sq.</a> Hercules inter Lucrinum lacum
et mare aggerem, vel viam muniisse fingitur, qua Geryonis boves
traduceret, et qua arceret lacum, ne in mare influeret. Vid. Strabon. V,
p.&nbsp;169 al., 236 al., 375; Diodor. IV, 22; Cic. Agrar. II, 14;
Propert. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">ii</span>,&nbsp;2; III, <span
class = "smallcaps">xviii</span>,&nbsp;4; Lycophr. V,&nbsp;697; Cluver.
l.l. p.&nbsp;1122. Hunc aggerem Agrippa refecit et exornavit, de quo v.
Plut. vit. Marcell. pag. 215 sq., <i>commendat</i>, ostendit cum laude
Herculis.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">120</span>
<p><a name = "line12_120" id = "line12_120"> </a>
Ille, olim populis dictum Styga, nomine verso</p>
<p><a name = "line12_121" id = "line12_121"> </a>
Stagna inter celebrem nunc mitia <a href = "#var12_121">monstrat</a>
Avernum;</p>
<p><a name = "line12_122" id = "line12_122"> </a>
Tum, tristi nemore atque umbris nigrantibus horrens,</p>
<p><a name = "line12_123" id = "line12_123"> </a>
Et formidatus volucri, letale vomebat</p>
<p><a name = "line12_124" id = "line12_124"> </a>
Subfuso virus cælo, Stygiaque per urbes</p>
<span class = "pagenum">17</span>
<span class = "linenum">125</span>
<p><a name = "line12_125" id = "line12_125"> </a>
Relligione sacer sævum retinebat honorem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_120" id = "not12_120" href = "#line12_120">120.</a>
<i>Ille</i>, alius e primoribus Capuæ. Cf. Virg. Æn. VI, 237 sq. (ubi v.
Heyne in Exc. II); Strab. V, p.&nbsp;169 al., 235 sq. al., 244 al., 374;
Cluver. l.l. p.&nbsp;1126 et sup. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#not6_154">not. ad VI, 154</a>.
&mdash;<a name = "not12_121" id = "not12_121" href =
"#line12_121">121.</a>&nbsp;<i>Avernum nunc celebrem</i> et <i>mitia
stagna</i>, dicit poeta, quoniam Agrippa inmensam, quæ lacum cingebat,
silvam excidendam curaverat, et lætiorem tristi loco dederat faciem.
Vid. Strab. l.l.
&mdash;<a name = "not12_124" id = "not12_124" href =
"#line12_124">124</a>&nbsp;<a name = "not12_125" id = "not12_125" href =
"#line12_124">sq.</a>
<i>Stygia Religione sacer, propter</i> νεκυομαντεῖον
<span class = "pagenum notes">17</span>
his locis institutum, et <i>sævum honorem</i>, sacra, quibus et evocari
Manes et placari solebant. Conf. Strab. et Heyne ll.ll.
&mdash;<i>Stygia</i>, magica. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_94">ad I,&nbsp;94</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_126" id = "line12_126"> </a>
Hinc vicina palus (fama est, Acherontis ad undas</p>
<p><a name = "line12_127" id = "line12_127"> </a>
Pandere iter) cæcas stagnante <a href = "#var12_127">voragine</a>
fauces</p>
<p><a name = "line12_128" id = "line12_128"> </a>
Laxat, et horrendos aperit telluris hiatus,</p>
<p><a name = "line12_129" id = "line12_129"> </a>
Interdumque novo perturbat lumine manes.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_126" id = "not12_126" href = "#line12_126">126</a>
<a name = "not12_127" id = "not12_127" href = "#line12_126">sq.</a>
<i>palus</i> Acherusia, Cumis vicina (Plin. III,&nbsp;6), ubi <i>iter ad
undas Acherontis</i>, aditus ad inferos. Cf. <a class = "crossref" href
= "bookXIII.html#line13_397">XIII, 397 sq.</a>, et Heyne l.c.
&mdash;<i>Hinc palus laxat</i>, etc., pro, hinc Hannibali a primoribus
Capuæ monstratur palus, quæ laxat, etc.
&mdash;<a name = "not12_129" id = "not12_129" href =
"#line12_129">129.</a>&nbsp;Cf. Ovid. Met. II, 261, et Burm. ad Petron.
c. 120.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">130</span>
<p><a name = "line12_130" id = "line12_130"> </a>
<a href = "#var12_130">At juxta caligantes</a>, longumque per ævum</p>
<p><a name = "line12_131" id = "line12_131"> </a>
Infernis pressas nebulis, pallente sub umbra</p>
<p><a name = "line12_132" id = "line12_132"> </a>
Cimmerias jacuisse domos, noctemque profundam</p>
<p><a name = "line12_133" id = "line12_133"> </a>
Tartareæ narrant urbis: tum sulfure et igni</p>
<p><a name = "line12_134" id = "line12_134"> </a>
Semper anhelantes coctoque bitumine campos</p>
<span class = "linenum">135</span>
<p><a name = "line12_135" id = "line12_135"> </a>
<a href = "#var12_135">Ostentant</a>: tellus, atro exundante vapore</p>
<span class = "pagenum">18</span>
<p><a name = "line12_136" id = "line12_136"> </a>
Suspirans, ustisque diu calefacta medullis,</p>
<p><a name = "line12_137" id = "line12_137"> </a>
Æstuat, et Stygios exhalat in aera flatus.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_130" id = "not12_130" href = "#line12_130">130</a>
<a name = "not12_131" id = "not12_131" href = "#line12_130">sqq.</a>
<i>Cimmerii</i>, in convalle inter Baias et Cumas, et in litore circa
Misenum, ubi cautes passim excavatæ et cavernæ, quæ priscis hominibus
pro domibus erant, unde nata fabula de Cimmeriis perpetuisque, quibus
eorum terra prematur, tenebris; quod jam monuere Ephorus apud Strab.
l.c. et Heyne l.l. quem. vid. etiam cum Broukh. ad Tibull. IV, <span
class = "smallcaps">i</span>, 64 seq. <i>Cimmerium oppidum quondam juxta
lacum Avernum</i>, Plin. III,&nbsp;5, seu&nbsp;9.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_132" id = "not12_132" href =
"#line12_132" title = "numerus deest">132.</a>&nbsp;<i>jacuisse</i>
sitas fuisse in convalle, vel depressa valle inter montes. <i>Jacere</i>
et <i>sedere</i> dicuntur loca depressa et profunda. Cf. sup. <a class =
"crossref" href = "bookVI.html#not6_645">ad VI, 645</a>; Broukh. ad
Tibull. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">iii</span>, 67, et Drak. ad
Liv. XXXIII, 17, et ad h.l. ubi laudavit Ovid. Fast. II, 392, et Lucan.
II, 416; IV, 52.
&mdash;<a name = "not12_133" id = "not12_133" href =
"#line12_133">133.</a>&nbsp;<i>narrant</i> et mox <i>ostentant</i> scil.
primores Capuæ Hannibali. Vid. sup. <a class = "crossref" href =
"#line12_113">v.&nbsp;113 sq.</a> Cf. sup. <a class = "crossref" href =
"#not12_104">ad v.&nbsp;104 sq.</a>; Cluver. Ital. ant. p.&nbsp;1144;
Vitruv. II,&nbsp;6.
&mdash;<a name = "not12_134" id = "not12_134" href =
"#line12_134">134.</a>&nbsp;<i>anhelantes campos</i>, exæstuantes cum
sonitu et veluti gemitu quodam, ut mox <i>tellus suspirans</i>; Ern.
&mdash;<a name = "not12_135" id = "not12_135" href =
"#line12_135">135&nbsp;seq.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_146">VI, 146
seq.</a>
<span class = "pagenum notes">18</span>
&mdash;<a name = "not12_136" id = "not12_136" href =
"#line12_136">136.</a>&nbsp;<i>Suspirans</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#not4_777">ad IV, 777</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_138" id = "line12_138"> </a>
<a href = "#var12_138">Parturit</a>, et tremulis metuendum exsibilat
antris:</p>
<p><a name = "line12_139" id = "line12_139"> </a>
Interdumque cavas luctatus rumpere sedes,</p>
<span class = "linenum">140</span>
<p><a name = "line12_140" id = "line12_140"> </a>
Aut exire <a href = "#var12_140">fretis</a>, sonitu lugubre minaci</p>
<p><a name = "line12_141" id = "line12_141"> </a>
Mulciber inmugit, lacerataque viscera terræ</p>
<p><a name = "line12_142" id = "line12_142"> </a>
Mandit, et exesos labefactat murmure montes.</p>
<p><a name = "line12_143" id = "line12_143"> </a>
Tradunt Herculea prostratos mole <a href = "#var12_143">gigantas</a></p>
<p><a name = "line12_144" id = "line12_144"> </a>
Tellurem injectam quatere, et spiramine anhelo</p>
<span class = "linenum">145</span>
<p><a name = "line12_145" id = "line12_145"> </a>
Torreri late campos, quotiesque <a href = "#var12_145">minantur</a></p>
<p><a name = "line12_146" id = "line12_146"> </a>
Rumpere compagem inpositam, expallescere cælum.</p>
<p><a name = "line12_147" id = "line12_147"> </a>
Adparet Prochyte sævum sortita <a href = "#var12_147">Mimanta</a>:</p>
<p><a name = "line12_148" id = "line12_148"> </a>
Adparet procul Inarime, quæ turbine nigro</p>
<span class = "pagenum">19</span>
<p><a name = "line12_149" id = "line12_149"> </a>
Fumantem premit Iapetum, flammasque rebelli</p>
<span class = "linenum">150</span>
<p><a name = "line12_150" id = "line12_150"> </a>
Ore <a href = "#var12_150">ejectantem</a>, et, si quando evadere
detur,</p>
<p><a name = "line12_151" id = "line12_151"> </a>
Bella Jovi rursus Superisque iterare volentem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_141" id = "not12_141" href = "#line12_141">141.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_275">ad IV, 275
sq.</a>, et <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_537">VIII,
537... 541</a>; Heyne ad Virg. Æn. III, 571... 582, ex quo loco etiam
orationis colores potissimum petiisse videtur Silius.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_143" id = "not12_143" href = "#line12_143">143.</a>
<i>Herculea mole</i>, vi ac virtute (v. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_599">ad IV, 599</a>) Herculis, cujus præcipuæ in
Gigantomachia partes fuere. Vid. Apollod. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">vi</span>,&nbsp;1, 2, et II, <span class =
"smallcaps">vii</span>,&nbsp;1, ibique Heyne.
&mdash;<a name = "not12_146" id = "not12_146" href =
"#line12_146">146.</a>&nbsp;<i>compagem</i> terræ, h.e. terram.
&mdash;<i>cælum</i>, deos.</p>

<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">19</span>
<a name = "not12_149" id = "not12_149" href = "#line12_149">149.</a>
<i>Iapetus</i> ab aliis in Titanas, ab aliis in Gigantas refertur: hi
enim a poetis confundi solent.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_152" id = "line12_152"> </a>
Monstrantur <a href = "#var12_152">Vesvina</a> juga, atque in vertice
summo</p>
<p><a name = "line12_153" id = "line12_153"> </a>
Depasti flammis scopuli, <a href = "#var12_153">stratusque</a> ruina</p>
<p><a name = "line12_154" id = "line12_154"> </a>
Mons circum, atque <a href = "#var12_154">Ætnæ fatis certantia
saxa</a>.</p>
<span class = "linenum">155</span>
<p><a name = "line12_155" id = "line12_155"> </a>
Nec non Misenum servantem Idæa sepulcro</p>
<p><a name = "line12_156" id = "line12_156"> </a>
Nomina, et Herculeos videt ipso in litore Baulos:</p>
<p><a name = "line12_157" id = "line12_157"> </a>
Miratur pelagique minas terræque labores.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_152" id = "not12_152" href = "#line12_152">152.</a>
<i>Vesvina juga</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_654">ad VIII, 654</a>. Incendium Vesuvii sub Tito,
quo Plinius major periit, non primum, sed maximum fuit. Eum sæpius ac
diu ante conflagrasse, Strabo, Vitruvius aliique memorant. Infra,
<a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_593">XVII, 593</a>,
«Evomuit pastos per secula Vesbius ignes.»
&mdash;<a name = "not12_153" id = "not12_153" href =
"#line12_153">153</a>&nbsp;<a name = "not12_154" id = "not12_154" href =
"#line12_153">sq.</a>
Vid. Var. Lect.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_155" id = "not12_155" href = "#line12_155">155.</a>
<i>Misenum</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_538">ad VIII, 538</a>.
&mdash;<i>servantem Idæa Nomina</i>, Trojanum nomen, quod adcepisse
dicitur a Miseno, tubicine Æneæ, ibi sepulto. Vid. Virg. Æn. VI,
212...&nbsp;235.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_156" id = "not12_156" href =
"#line12_156" title = "numerus deest">156.</a>&nbsp;<i>videt</i>,
Hannibal.
&mdash;<i>Bauli</i>, nobilis villa, inter Baius lacucumque Lucrinum (v.
Martial. IV, 63; Tac. Ann. XIV,&nbsp;4, et Dio Cass. LIX, p.&nbsp;652),
ubi <i>Hercules</i> caulas bubus Geryonis fecisse dicitur, unde h.l.
<i>Herculei</i>, et <i>Bauli</i> quasi <i>Boaulia</i>, a βοῦς et αὐλὴ.
Vid. Serv. ad Virg. Æn. VII, 662; Symmach. Epist. I,&nbsp;1; Lips. ad
Tac. l.c.; Cluver. Ital. ant. IV,&nbsp;2, pag. 1124; Holsten. ad Cluver,
p.&nbsp;236. <i>Tirynthiam aulam</i> dixit Stat. Silv. II, <span class =
"smallcaps">ii</span>, 109.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_157" id = "not12_157" href = "#line12_157">157.</a>
<i>pelagi minas</i>, fluctus cum impetu ingruentes, et <i>terræ
labores</i>, litus adpulsu maris labefactatum, et ruinam minans, cautes
excavatas et prominentes; Ern. Ego potius crediderim, <i>terræ
labores</i> dici loca bitumine, sulphure calidisque aquis scatentia et
subterraneis ignibus æstuantia. Cf. sup. <a class = "crossref" href =
"#line12_112">v.&nbsp;112</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#line3_46">III, 46&nbsp;sq.</a></p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_158" id = "line12_158"> </a>
Quæ postquam perspecta viro, regressus ad altos</p>
<p><a name = "line12_159" id = "line12_159"> </a>
Inde <a href = "#var12_159">Pherecyadum</a> muros, frondentia læto</p>
<span class = "pagenum">20</span>
<span class = "linenum">160</span>
<p><a name = "line12_160" id = "line12_160"> </a>
Palmite devastat Nysæa cacumina Gauri:</p>
<p><a name = "line12_161" id = "line12_161"> </a>
Hinc ad Chalcidicam transfert citus agmina Nolam.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_158" id = "not12_158" href = "#line12_158">158.</a>
Hannibal rediit Puteolos. Cf. <a class = "crossref" href =
"#line12_110">v.&nbsp;110 seq.</a>
&mdash;<a name = "not12_159" id = "not12_159" href =
"#line12_159">159.</a>&nbsp;<i>Pherecyadum</i>
<span class = "pagenum notes">20</span>
contr. pro <i>Pherecyadarum</i>. Ingeniosa est h.l. Drakeub. conjectura:
«Puteolanos, inquit, ita dictos esse crediderim a Pherecyde Pythagoræ
præceptore: is enim, quamvis Syrius (immo Scyrius) fuerit, tamen per
aliquod tempus in insula Samo habitavit (v. Diog. Laert. I,&nbsp;116),
et Puteoli a Samiis conditi sunt (v. Stephan. Byz. v. Ποτίολοι et Euseb.
Chron. Olymp. LXIV); neque hæc cuiquam nimis longe petita videri
debent.» Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_5">ad
I,&nbsp;5, 6</a>. Marsus ita dictos putabat Cumanos Neapolitanosque a
Pherecyde, quo duce in Italiam navigassent Hujus autem nemo, quod sciam,
mentionem fecit.
&mdash;<a name = "not12_160" id = "not12_160" href =
"#line12_160">160.</a>&nbsp;De Gauro; v. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_532">ad VIII, 532 in not.</a> et <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#var8_532">Var. Lect.</a> ubi docui,
locum illam non cum nostro pugnare. Neque opus est ratione Capaccii
(antiq. Puteol. c. 22) ab Ernesti probata, qua tres montes in Campaniæ
finibus Gauri nomine adpellati censentur, primus prope Massicum et
Minturnas, alter circa Nuceriam et Surrentum, in quo navalis materia sit
cæsa, tertius prope Avernum et Lucrinum.
&mdash;<i>Nysæa</i>, vitifera. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_198">ad VII, 198</a>.
&mdash;<a name = "not12_161" id = "not12_161" href =
"#line12_161">161.</a>&nbsp;De obpugnatione Nolæ et Marcelli virtute.
Conf. Liv. XXIII, 14... 16, et de <i>Chalcidica Nota</i> sup. <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#not8_534">ad VIII, 534</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_162" id = "line12_162"> </a>
Campo Nola sedet, crebris circumdata in orbem</p>
<p><a name = "line12_163" id = "line12_163"> </a>
Turribus, et celso facilem tutatur adiri</p>
<p><a name = "line12_164" id = "line12_164"> </a>
Planitiem vallo: sed, qui non turribus arma</p>
<span class = "linenum">165</span>
<p><a name = "line12_165" id = "line12_165"> </a>
Defendenda daret, verum ultro mœnia dextra</p>
<p><a name = "line12_166" id = "line12_166"> </a>
Protegeret, Marcellus opem auxiliumque ferebat.</p>
<p><a name = "line12_167" id = "line12_167"> </a>
Isque ubi Agenoream procul adventare per æquor,</p>
<p><a name = "line12_168" id = "line12_168"> </a>
Et <a href = "#var12_168">ferri</a> ad muros nubem videt; «Arma,
cruentus</p>
<p><a name = "line12_169" id = "line12_169"> </a>
Hostis adest, <a href = "#var12_169">capite</a> arma, viri,» clamatque,
capitque.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_162" id = "not12_162" href = "#line12_162">162.</a>
<i>sedet</i> in <i>campo</i>, planitie, ad montium radices prope
Vesuvium. Cf. <a class = "crossref" href = "#not12_130">ad
v.&nbsp;132</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#not6_645">VI, 645, 647</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_167" id = "not12_167" href = "#line12_167">167</a>
<a name = "not12_168" id = "not12_168" href = "#line12_167">seq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_94">IV,
94&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>Agenoream nubem</i>, Pœnorum copias. Vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_15">ad I,&nbsp;15</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_311">311</a>.
&mdash;<i>æquor</i>, campos.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">170</span>
<p><a name = "line12_170" id = "line12_170"> </a>
<a href = "#var12_170">Circumstant</a> rapidi juvenes, aptantque
frementi</p>
<p><a name = "line12_171" id = "line12_171"> </a>
Sanguineas de more jubas: <a href = "#var12_171">sonat</a> inde,
citato</p>
<span class = "pagenum">21</span>
<p><a name = "line12_172" id = "line12_172"> </a>
Agmina disponens passu, «Tu limina dextræ</p>
<p><a name = "line12_173" id = "line12_173"> </a>
Servabis portæ, Nero: tu converte cohortes</p>
<p><a name = "line12_174" id = "line12_174"> </a>
Ad lævam patrias et <a href = "#var12_174">Larinatia</a> signa,</p>
<span class = "linenum">175</span>
<p><a name = "line12_175" id = "line12_175"> </a>
Clarum Volscorum Tulli decus: ast ubi jusso,</p>
<p><a name = "line12_176" id = "line12_176"> </a>
Per tacitum ruptis subita vi fundite portis</p>
<p><a name = "line12_177" id = "line12_177"> </a>
Telorum in campos nimbum: ferar ipse revulsa</p>
<p><a name = "line12_178" id = "line12_178"> </a>
In medios, equitumque traham certamina, porta.»</p>
<p><a name = "line12_179" id = "line12_179"> </a>
Dumque ea Marcellus, jam claustra <a href = "#var12_179">revellere</a>
Pœni,</p>
<span class = "linenum">180</span>
<p><a name = "line12_180" id = "line12_180"> </a>
Et scalis spretos <a href = "#var12_180">tentabant rumpere</a>
muros.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_170" id = "not12_170" href = "#line12_170">170</a>
<a name = "not12_171" id = "not12_171" href = "#line12_170">sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_131">V,&nbsp;131</a>,
et <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_165">ad V,&nbsp;165
seq.</a> De acie a Marcello instructa conf. Liv. XXIII, 16. Poeta vero
alios substituit duces, et diversas Nolæ expugnationes confudit, in
quarum tertia Neronis partes fuere,
<span class = "pagenum notes">21</span>
teste Liv. XXIV, 17, quod jam monuit Ern. De <i>Nerone</i> et
<i>Tullio</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#line8_404">VIII, 404 seq., 412&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not12_174" id = "not12_174" href =
"#line12_174">174.</a>&nbsp;<i>Larinatia signa</i>, auxilia Frentana.
Vid. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_402">ad VIII,
402</a>.
&mdash;<a name = "not12_175" id = "not12_175" href =
"#line12_175">175.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_404">ad VIII, 404&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>jusso</i> pro jussero, ut ap. Virg. Æn. XI, 467 (ubi vid.
Heyne) et <i>dixis</i> ap. Plaut. Mil. glor. III, <span class =
"smallcaps">ii</span>, 29; Drak.
&mdash;<a name = "not12_176" id = "not12_176" href =
"#line12_176">176.</a>&nbsp;<i>Per tacitum</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookVII.html#not7_527">ad VII, 527</a>.
&mdash;<a name = "not12_177" id = "not12_177" href =
"#line12_177">177.</a>&nbsp;<i>Telorum nimbum</i>; v. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_311">ad I,&nbsp;311</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_180" id = "not12_180" href = "#line12_180">180.</a>
<i>spretos muros</i>, quia intra muros Romani se receperant (v. Liv.
XXIII, 16), adeoque nullus armatus in iis conspiciebatur; Ernest.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_181" id = "line12_181"> </a>
Insonuere tubæ passim, clamorque virorum,</p>
<p><a name = "line12_182" id = "line12_182"> </a>
<a href = "#var12_182">Hinnitusque</a>, simul litui, raucoque
tumultu</p>
<p><a name = "line12_183" id = "line12_183"> </a>
Cornua, et in membris concussa furentibus arma.</p>
<p><a name = "line12_184" id = "line12_184"> </a>
Fertur acerba lues disjectis <a href = "#var12_184">incita
portis</a>,</p>
<span class = "linenum">185</span>
<p><a name = "line12_185" id = "line12_185"> </a>
Effusæque ruunt inopino <a href = "#var12_185">flumine</a> turmæ;</p>
<span class = "pagenum">22</span>
<p><a name = "line12_186" id = "line12_186"> </a>
Inprobus ut fractis exundat molibus amnis,</p>
<p><a name = "line12_187" id = "line12_187"> </a>
Propulsum <a href = "#var12_187">ut Borea</a> scopulis inpingitur
æquor,</p>
<p><a name = "line12_188" id = "line12_188"> </a>
Ut rupto terras invadunt carcere venti.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_181" id = "not12_181" href = "#line12_181">181</a>
<a name = "not12_182" id = "not12_182" href = "#line12_181">sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_188">V,&nbsp;188&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not12_183" id = "not12_183" href =
"#line12_183">183.</a>&nbsp;<i>concussa arma</i>, clipei percussi. De
armis cum impetu quodam adprehensis a militibus, prælium inituris,
intelligit Ern. quo sensu Virgil. Æn. VIII,&nbsp;3 (quem locum Silius
imitatus sit), dixerit <i>inpellere arma</i>. Vid. ibi Heyne.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_184" id = "not12_184" href = "#line12_184">184.</a>
<i>Fertur lues portis</i>; id. qd. mox <i>effusæ ruunt turbæ</i>
Romanorum.
&mdash;<i>Fertur</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_261">ad I,&nbsp;261</a>, <i>lues</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_174">ad I,&nbsp;174</a>, et <a class
= "crossref" href = "bookX.html#not10_602">X,&nbsp;603</a>.
&mdash;<a name = "not12_185" id = "not12_185" href =
"#line12_185">185.</a>&nbsp;<i>Effusæ ruunt flumine</i>, ut mox
<span class = "pagenum notes">22</span>
<a class = "crossref" href = "#line12_189">v.&nbsp;189</a>,
<i>torrente</i>. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_151">ad II, 151</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_159">III, 159</a>.
&mdash;<a name = "not12_186" id = "not12_186" href =
"#line12_186">186...&nbsp;188.</a> Triplex comparatio parum grata, et
luxuriantis ingenii indicium. Singulas exornavit Silius sup. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_520">IV, 520 seq.</a>; <a class =
"crossref" href = "bookV.html#line5_395">V,&nbsp;395 sq.</a>, et
<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_569">VII, 569&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_188" id = "not12_188" href =
"#line12_188" title = "numerus deest">188.</a>&nbsp;<i>rupto
carcere</i>; conf. Virg. Æneid. I,&nbsp;54.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_189" id = "line12_189"> </a>
Nec, <a href = "#var12_189">torrente</a>, Libys, viso armorumque
virumque</p>
<span class = "linenum">190</span>
<p><a name = "line12_190" id = "line12_190"> </a>
<a href = "#var12_190">Dejectus</a>, sperare valet: dux Dardanus
instat</p>
<p><a name = "line12_191" id = "line12_191"> </a>
Adtonito, <a href = "#var12_191">prægressus</a> equo, tergisque
ruentum</p>
<p><a name = "line12_192" id = "line12_192"> </a>
Incumbens <a href = "#var12_192">hasta</a>, socios nunc voce
fatigat:</p>
<p><a name = "line12_193" id = "line12_193"> </a>
«Perge, age, <a href = "#var12_193">fer gressus: dexter Deus</a>;
horaque nostra est.</p>
<p><a name = "line12_194" id = "line12_194"> </a>
Hac iter <a href = "#var12_194">ad muros</a> Capuæ.» Nunc rursus in
hostem</p>
<span class = "pagenum">23</span>
<span class = "linenum">195</span>
<p><a name = "line12_195" id = "line12_195"> </a>
Conversus, «Sta; quo raperis? non terga tuorum,</p>
<p><a name = "line12_196" id = "line12_196"> </a>
Te, ductor Libyæ, increpito: <a href = "#var12_196">sta</a>: campus, et
arma,</p>
<p><a name = "line12_197" id = "line12_197"> </a>
Et Mars in manibus: dimitto <a href = "#var12_197">a</a> cæde
cohortes;</p>
<p><a name = "line12_198" id = "line12_198"> </a>
Spectemur soli: Marcellus prælia posco.»</p>
<p><a name = "line12_199" id = "line12_199"> </a>
Sic rector Latius; juvenique invadere pugnam</p>
<span class = "linenum">200</span>
<p><a name = "line12_200" id = "line12_200"> </a>
Barcæo suadebat honor pretiumque pericli.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_189" id = "not12_189" href = "#line12_189">189 seq.</a>
Vid. Var. Lect.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_190" id = "not12_190" href =
"#line12_190" title = "numerus deest">190.</a> <i>dux Dardanus</i>,
Marcellus. Vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_14">ad
I,&nbsp;14</a>.
&mdash;<a name = "not12_192" id = "not12_192" href =
"#line12_192">192.</a>&nbsp;<i>voce fatigat socios</i>, auxilia. Conf.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_63">ad I,&nbsp;63</a>.
&mdash;<a name = "not12_193" id = "not12_193" href =
"#line12_193">193.</a>&nbsp;<i>dexter Deus</i>, ut <a class = "crossref"
href = "bookI.html#line1_514">I,&nbsp;514</a>, et <a class = "crossref"
href = "bookV.html#line5_227">V,&nbsp;227</a>.
&mdash;<i>hora</i>
<span class = "pagenum notes">23</span>
<i>nostra est</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_118">ad I,&nbsp;118</a>.
&mdash;<a name = "not12_195" id = "not12_195" href =
"#line12_195">195</a>&nbsp;<a name = "not12_196" id = "not12_196" href =
"#line12_195">sq.</a>
Verba Marcelli, quibus Hannibalem ad singulare certamen provocat.
&mdash;<a name = "not12_198" id = "not12_198" href =
"#line12_198">198.</a>&nbsp;<i>Marcellus</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookII.html#not2_29">ad II, 29</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_199" id = "not12_199" href = "#line12_199">199</a>
<a name = "not12_200" id = "not12_200" href = "#line12_199">sq.</a>
<i>invadere pugnam</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#not9_12">ad IX, 12</a>.
&mdash;<i>Barcæo juveni</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_72">ad I,&nbsp;72</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_201" id = "line12_201"> </a>
Sed non hæc placido cernebat pectore Juno,</p>
<p><a name = "line12_202" id = "line12_202"> </a>
Cœptoque avertit suprema in fata ruentem.</p>
<p><a name = "line12_203" id = "line12_203"> </a>
Sistere perculsos ille et revocare laborat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_201" id = "not12_201" href = "#line12_201">201</a>
<a name = "not12_202" id = "not12_202" href = "#line12_201">sq.</a>
Ministerio deorum uti Silium more poetarum epicorum, sæpe jam vidimus.
Vid. infra Commentationem de Silii vita et carmine, sect. II fin.
&mdash;<a name = "not12_203" id = "not12_203" href =
"#line12_203">203.</a>&nbsp;<i>perculsos</i>, trepidos milites suos.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_204" id = "line12_204"> </a>
«Talesne e gremio Capuæ tectisque sinistris</p>
<span class = "linenum">205</span>
<p><a name = "line12_205" id = "line12_205"> </a>
Egredimur? state, o miseri, quîs gloria <a href =
"#var12_205">summa</a></p>
<p><a name = "line12_206" id = "line12_206"> </a>
Dedecori est: nil vos hodie (mihi credite) terga</p>
<p><a name = "line12_207" id = "line12_207"> </a>
Vertentes fidum exspectat: meruistis, ut omnis</p>
<p><a name = "line12_208" id = "line12_208"> </a>
Ingruat Ausonia, et <a href = "#var12_208">sævo</a> Mavorte
parastis,</p>
<span class = "pagenum">24</span>
<p><a name = "line12_209" id = "line12_209"> </a>
Ne qua spes fusos pacis vitæque maneret.»</p>
<span class = "linenum">210</span>
<p><a name = "line12_210" id = "line12_210"> </a>
Vincebat clamore tubas, vocisque vigore</p>
<p><a name = "line12_211" id = "line12_211"> </a>
Quamvis obstructas sævus penetrabat in aures.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_204" id = "not12_204" href = "#line12_204">204.</a>
Imitat. Liv. XXIII, 45, ubi tamen de altera Nolæ obpugnatione agitur:
nam diversas hujus urbis obpugnationes poeta confundit. Simili quoque
acerbitate fugientes et ignavi milites increpantur sup. <a class =
"crossref" href = "#line12_68">v.&nbsp;68 sqq.</a> et alibi passim, ut
pudore et memoria pristinæ virtutis ad eam acuantur. Non video itaque,
cur ducem haud deceat increpare milites, sed potius conqueri aliisque
modis fortituidinem in pectora revocare, curque absurda sit v.&nbsp;204,
Hannibalis interrogatio, quod putat Ernesti. Non ignorabat ille, Capuam
virtutis bellicæ scholam non fuisse, sed miratur, tantopere milites ibi
degenerasse a pristina virtute, et interrogationi magna vis inest
exprobratioque acerba.
&mdash;<i>e gremio Capuæ</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_574">ad II, 574</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_678">III, 678</a>.
&mdash;<a name = "not12_205" id = "not12_205" href =
"#line12_205">205.</a>&nbsp;<i>quîs gloria summa</i>, rebus præclare
olim gestis parta, <i>dedecori est</i>, quoniam nunc labem ei æternam
adspergitis; quibus minori dedecori ac pudori fuisset, gloriam non
cepisse, quam perdidisse et ignavia fœdasse. Magna est vis et gravitas
verborum, nec minor <a name = "not12_207" id = "not12_207" href =
"#line12_207">v.&nbsp;207 seq.</a>
&mdash;<i>meruistis</i>, digni
<span class = "pagenum notes">24</span>
estis, quibus nunc arma inferat omnis Italia deposito timore, quo adhuc
torpebat: nisi <i>meruistis</i> est id. qd. <i>parastis</i>, ut sensus
h.l. sit: <i>sævo Mavorte</i>, ærumnis bellicis et cruentis, quas de
populis Italiæ reportastis, victoriis nihil aliud consequuti estis, quam
ut hi omnes nunc metu vacui arina capiant, et ne pacis quidem vitæque,
nedum belli feliciter perficiendi, spes vobis reliqua sit.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_211" id = "not12_211" href = "#line12_211">211.</a>
<i>obstructas</i>, tumultu bellico vel clangore tubarum; et
<i>sævus</i>, cum summo nisu et contentione clamans; Ern.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_212" id = "line12_212"> </a>
<a href = "#var12_212">Polydamanteis</a> juvenis Pedianus in armis</p>
<p><a name = "line12_213" id = "line12_213"> </a>
Bella agitabat atrox, Trojanaque semina, et ortus,</p>
<p><a name = "line12_214" id = "line12_214"> </a>
Atque Antenorea sese de stirpe ferebat,</p>
<span class = "linenum">215</span>
<p><a name = "line12_215" id = "line12_215"> </a>
Haud levior generis fama sacroque Timavo</p>
<p><a name = "line12_216" id = "line12_216"> </a>
Gloria, et Euganeis dilectum nomen in oris.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_212" id = "not12_212" href = "#line12_212">212.</a>
Episodium, nimia verborum ubertate passim expressum, et, ut similia
aliis locis, intextum haud dubie a poeta in gratiam amici sui, <i>Q.
Asconii Pediani</i> Patavini, cujus patria, mores et ingenium
adumbrantur. Cf. Fabricii Biblioth. lat. L. II, c. 6, T.&nbsp;II,
p.&nbsp;65, ed. Ern. et Voss. de histor. lat. pag. 143. Pedianus genus
duxisse fingitur a <i>Polydamante</i> (de quo v. Hom. Iliad. μ, 60 sq.,
210 sq.; ο, 522, ξ, 449, 518, ς, 260, χ, 100) et <i>Antenore
Trojano</i>, Patavii conditore, de quo et de <i>Euganeis</i>; vid.
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_602">ad VIII, 602 sq.</a>
<i>Polydamanteis</i> autem simpl. pro <i>Trojanis</i> dictum videtur.
&mdash;<a name = "not12_213" id = "not12_213" href =
"#line12_213">213.</a>&nbsp;<i>Bella agitabat</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_394">I,&nbsp;394</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookX.html#line10_307">X,&nbsp;307</a>. Verba
<i>semina et ortus</i> et <i>stirpe</i> languent. Luxurianter etiam
Patavina regio designatur, memoratis quinque gentibus ac fluviis.
&mdash;<a name = "not12_215" id = "not12_215" href =
"#line12_215">215.</a>&nbsp;<i>sacri</i> dicuntur fluvii et fontes ob
numina, quæ in iis habitare putabantur. Vid. Spanhem. ad Callim.
H.&nbsp;in Apoll. v.&nbsp;112.
&mdash;De <i>Timavo</i>, fl. Patavio et Antenore, vid. Heyne Exc. VII ad
Virgil. Æneid. I,&nbsp;244.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_217" id = "line12_217"> </a>
Huic pater Eridanus, Venetæque ex ordine gentes,</p>
<p><a name = "line12_218" id = "line12_218"> </a>
Atque Apono gaudens populus, seu bella cieret,</p>
<span class = "pagenum">25</span>
<p><a name = "line12_219" id = "line12_219"> </a>
Seu Musas placidus doctæque silentia vitæ</p>
<span class = "linenum">220</span>
<p><a name = "line12_220" id = "line12_220"> </a>
Mallet, et <a href = "#var12_220">Aonio plectro</a> mulcere labores,</p>
<p><a name = "line12_221" id = "line12_221"> </a>
Non ullum <a href = "#var12_221">dixere parem</a>; nec notior alter</p>
<p><a name = "line12_222" id = "line12_222"> </a>
Gradivo juvenis, nec Phœbo <a href = "#var12_222">notior</a> alter.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_217" id = "not12_217" href = "#line12_217">217.</a>
<i>pater Eridanus</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_606">ad I,&nbsp;606</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_218" id = "not12_218" href =
"#line12_218" title = "numerus deest">218.</a>&nbsp;<i>Aponus</i> fons
prope Patavium, de quo v. Sueton. Tib. 14; Cassiodor. II, 39, et
Claudian.
<span class = "pagenum notes">25</span>
Epigr. VIII. Pedianus ille et belli artibus, et literarum studio
excellebat: quæ sententia argute et luxurianter ornatur; Ern.
&mdash;<a name = "not12_219" id = "not12_219" href =
"#line12_219">219.</a>&nbsp;<i>doctæ silentia vitæ</i>, otium literatum.
Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_145">ad III,
145</a>.
&mdash;<a name = "not12_220" id = "not12_220" href =
"#line12_220">220.</a>&nbsp;<i>Aonio plectro</i>; vid. <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#not8_594">ad VIII, 594</a>, et Jani ad
Horat. Od. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">xxvi</span>, 11.
&mdash;<i>mulcere labores</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_748">ad IV, 748</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#not6_386">VI, 386</a>.
&mdash;<a name = "not12_222" id = "not12_222" href =
"#line12_222">222.</a>&nbsp;<i>Phœbo</i>, Apollini, Musarum poetarumque
præsidi et chorago, auctori carminis et tutelæ ingeniorum, cui ars
vaticinandi et enthusiasmus tribuitur.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_223" id = "line12_223"> </a>
Qui postquam, effusis urguens vestigia frenis</p>
<p><a name = "line12_224" id = "line12_224"> </a>
Pœnorum, juxta galeam atque insigne peremti</p>
<span class = "linenum">225</span>
<p><a name = "line12_225" id = "line12_225"> </a>
Adnovit spolium <a href = "#var12_225">Pauli...</a> puer illa
gerebat,</p>
<p><a name = "line12_226" id = "line12_226"> </a>
Non parvo lætus ductoris munere, Cinyps,</p>
<p><a name = "line12_227" id = "line12_227"> </a>
Dilectus Pœno Cinyps, quo gratior <a href = "#var12_227">ora</a></p>
<p><a name = "line12_228" id = "line12_228"> </a>
Non fuit, ac nulla nituit plus fronte decoris;</p>
<p><a name = "line12_229" id = "line12_229"> </a>
Quale micat, semperque novum est, quod Tibaris aura</p>
<span class = "linenum">230</span>
<p><a name = "line12_230" id = "line12_230"> </a>
Pascit, ebur, vel qui miro candoris honore</p>
<p><a name = "line12_231" id = "line12_231"> </a>
Lucet in aure lapis, rubris advectus <a href = "#var12_231">ab
undis</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_224" id = "not12_224" href = "#line12_224">224.</a>
<i>insigne</i> Æmilii <i>Pauli</i> Cos.
&mdash;<i>peremti</i> in pugna Cannensi. Hoc insigne potest esse sagum
aliaque Æmilii arma, ut <i>insignia</i>, <a class = "crossref" href =
"#line12_241">v.&nbsp;241</a>. At ex <a class = "crossref" href =
"#line12_232">v.&nbsp;232, 237</a>, <a class = "crossref" href =
"#line12_251">251, 253</a>, intelligitur, non aliud præter galeam
insigne consulis designari.
&mdash;<a name = "not12_226" id = "not12_226" href =
"#line12_226">226.</a>&nbsp;<i>ductoris</i>, Hannibalis, <i>munere</i>;
vid. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_321">ad
V,&nbsp;321&nbsp;sqq.</a>
&mdash;<a name = "not12_227" id = "not12_227" href =
"#line12_227">227</a>&nbsp;<a name = "not12_228" id = "not12_228" href =
"#line12_227">sqq.</a>
Imitat. Virg. Æneid. I,&nbsp;588... 593 et inpr. X,&nbsp;132... 138, ad
quæ loca vid. Heyne.
&mdash;<a name = "not12_229" id = "not12_229" href =
"#line12_229">229.</a>&nbsp;Ebur Tiburtino aere et vi auræ e calidis
sulphureisque Albulis ipsoque Aniene (qui per Tiburtinum agrum fluit, et
quidem <i>sulfureis undis</i>, inf. <a class = "crossref" href =
"#line12_539">v.&nbsp;539</a>), surgentis, candidius fieri, semperque
candidum colorem retinere; numquam pallescere, vel luteum fieri et
flavescere dicitur. Cf. Martial. IV, 62; VII, 12, al. 13; VIII, 28,
Propert. IV, <span class = "smallcaps">vii</span>, 81, ubi v. Broukh.
&mdash;<a name = "not12_231" id = "not12_231" href =
"#line12_231">231.</a>&nbsp;<i>lapis</i>, unio, margarita (ut
<span class = "pagenum notes">26</span>
ap. Catull. 70; Claud. Cons. Hon. IV, 598, et Tibull. I,&nbsp;<span
class = "smallcaps">ix</span>, 39, ubi v. Brouhk.), <i>qui lucet in
aure</i> (de quo aures margaritis ornandi more v. Intpp. ad Petron. Sat.
c. 55), <i>advectus ab undis rubris</i>, a mari Indico, quod
<i>rubrum</i> et <i>erythræum</i> dicitur, et unde optimi uniones (v.
Relandi Diss. de mari rubro §.&nbsp;5) extrahebantur; Drak. Cf. Martial.
V,&nbsp;37 al.; <span class = "smallcaps">xxxix</span>,&nbsp;4; VIII,
<span class = "smallcaps">xxviii</span>, 14; Stat. Silv. IV, <span class
= "smallcaps">vi</span>, 18.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">26</span>
<p class = "indent">
<a name = "line12_232" id = "line12_232"> </a>
Quem postquam, egregium cristis et casside nota</p>
<p><a name = "line12_233" id = "line12_233"> </a>
Fulgentem, extremo Pedianus in agmine vidit,</p>
<p><a name = "line12_234" id = "line12_234"> </a>
<a href = "#var12_234">Ceu</a> subita ante oculos Pauli emersisset
imago</p>
<span class = "linenum">235</span>
<p><a name = "line12_235" id = "line12_235"> </a>
Sedibus infernis, amissaque posceret arma,</p>
<p><a name = "line12_236" id = "line12_236"> </a>
Invadit frendens; «Tune, ignavissime, sacri</p>
<p><a name = "line12_237" id = "line12_237"> </a>
Portabis capitis, quæ non sine crimine vester</p>
<p><a name = "line12_238" id = "line12_238"> </a>
Invidiaque Deum gestaret, tegmina, ductor?</p>
<p><a name = "line12_239" id = "line12_239"> </a>
En Paulus!» Vocat inde viri ad spectacula manes,</p>
<span class = "linenum">240</span>
<p><a name = "line12_240" id = "line12_240"> </a>
Et fugientis agit costis penetrabile telum.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_236" id = "not12_236" href = "#line12_236">236.</a>
<i>Tune</i>, etc., ut ap. Virg. Æn. XII, 947; Lef.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_239" id = "not12_239" href = "#line12_239">239.</a>
<i>En Paulus</i>, en me tamquam alterum Æmilium ejusque vindicem.
&mdash;<i>Vocat viri</i>, Pauli, <i>manes</i>, ut læti spectarent
vindictam, et quasi inferias, quibus Manes adesse putabantur.
&mdash;<a name = "not12_240" id = "not12_240" href =
"#line12_240">240.</a>&nbsp;<i>penetrabile telum</i>; v. <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#not7_649">ad VII, 649</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_241" id = "line12_241"> </a>
Tum, delapsus equo, galeam atque insignia magni</p>
<p><a name = "line12_242" id = "line12_242"> </a>
Consulis abrumpit dextra, <a href = "#var12_242">spoliatque</a>
videntem.</p>
<p><a name = "line12_243" id = "line12_243"> </a>
Solvitur omne decus leto, niveosque per artus</p>
<p><a name = "line12_244" id = "line12_244"> </a>
It Stygius color, et formæ populatur <a href =
"#var12_244">honores</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_241" id = "not12_241" href = "#line12_241">241.</a>
<i>delapsus</i>, desultans; impetum et celeritatem desilientis ex equo
expressit; Ern.
&mdash;<a name = "not12_242" id = "not12_242" href =
"#line12_242">242.</a>&nbsp;<i>spoliat videntem</i>, adhuc viventem,
unde <a class = "crossref" href = "#line12_276">vers. 276</a> <i>vivis
avulsa tegmina bellantum</i>, Drak.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_243" id = "not12_243" href = "#line12_243">243.</a>
Nimium et luxuriantem in formæ laudibus se præstitit poeta, præsertim
quum <a class = "crossref" href = "#line12_227">vs. 227 sq.</a>
subficere possent, et Venerem moribundam, an militem pingat, ægre
distinguas; ita colores undique adreptos in una hac imagine consumsit,
ita v.&nbsp;243 sq. omnia ludens variat vertitque dicendo, et <a class =
"crossref" href = "#line12_247">v.&nbsp;247 seq.</a> ad absolvendam
luxuriem ornandi etiam comparationem addit; Ernest.
&mdash;<a name = "not12_244" id = "not12_244" href =
"#line12_244">244.</a>&nbsp;<i>color Stygius</i>, mortis, pallidus,
qualis est umbris; immo lividus, quod τῷ <i>niveos</i> obponatur. <span
class = "smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<i>formæ honores</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_755">ad IV, 755</a>, et Heyne ad Virg. Æn.
I,&nbsp;591, qui locus Silii animo oculisque obversatus videtur.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">27</span>
<span class = "linenum">245</span>
<p><a name = "line12_245" id = "line12_245"> </a>
Ambrosiæ cecidere comæ, <a href = "#var12_245">violataque cervix</a></p>
<p><a name = "line12_246" id = "line12_246"> </a>
Marmoreum in jugulum collo labente recumbit.</p>
</div>

<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">27</span>
<a name = "not12_245" id = "not12_245" href = "#line12_245">245.</a>
<i>Ambrosiæ comæ</i>, divinæ et pulcherrimæ, vel unguentis optimis
delibutæ, ut <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_24">XV,
24</a>. Cf. Cerda et Heyne ad Virg. Æn. I,&nbsp;403, ubi tamen proprie,
de dea, epith. adhibetur.
&mdash;<i>violata cervix</i>, vulnerata, læsa vulnere, et quidem altero
forte, quum Pedianus saucio galeam detraheret (nam per costas, non per
cervicem telum adegerat); aut, quæ colorem amisit, Draken. Sic et Ern.
deformatam intelligit, colore in morte mutato. Idem mihi in mentem
venit: at nunc, re adcuratius perpensa, exspecto potius ac desidero
epithet. ornans, ut <i>nivei artus, ambrosiæ comæ, Marmoreum
jugulum</i>. Suspicor itaque, <i>violatam cervicem</i> esse violaceam,
vel, ut Horatii verbis utar Od. III, <span class = "smallcaps">x</span>,
14, <i>tinctam viola</i>, h.e. quæ colorem violaceum, adeoque flavum,
vel candidum, vel purpureum, habeat, cui sit <i>color candidus violam
sentiens</i>, Plin. XXXIV, 13, extr. Cf. Heyne ad Virg. Æn. XII, 67, et
Intpp. Horat. Epist. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 207.
Perperam Lefeb. «<i>cervix</i>, pars pro toto, de <i>capite
labanti</i>.» Nota miram hic palilogiam, <i>cervix</i> labente
<i>collo</i> in <i>jugulum</i> recumbit, Drak.
&mdash;<a name = "not12_246" id = "not12_246" href =
"#line12_246">246.</a>&nbsp;<i>Marmoreum jugulum</i>, candidum, ut
λύγδινος τράχηλος (Anacr. XXVIII, 27), Δειρὴ λυγδινέη καὶ στήθεα
μαρμαίροντα (Anthol Gr. VII, epigr. 201), Δάκτυλα μαρμαίροντα (Nonn.
Dionys. XV, 331) Drak. qui et multa e Rom. poetis exempla congessit post
Dausq. Conf. Cerda et Heyne ad Virg. Ge. IV, 523.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_247" id = "line12_247"> </a>
Haud secus Oceano rediens Cithereius ignis,</p>
<p><a name = "line12_248" id = "line12_248"> </a>
Quum sese Veneri <a href = "#var12_248">jactat</a> splendore
refecto,</p>
<p><a name = "line12_249" id = "line12_249"> </a>
Si subita invadat nubes, hebetatur, et, atris</p>
<span class = "linenum">250</span>
<p><a name = "line12_250" id = "line12_250"> </a>
Decrescens tenebris, languentia lumina condit.</p>
<p><a name = "line12_251" id = "line12_251"> </a>
Ipse etiam, <a href = "#var12_251">capta, Pedianus, casside</a>,
nudos</p>
<p><a name = "line12_252" id = "line12_252"> </a>
Adtonitus stupet ad vultus, irasque coercet.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_247" id = "not12_247" href = "#line12_247">247 sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_639">VII, 639,
640</a>, et ibi not.
&mdash;<i>Cythereius ignis</i>, Lucifer, Veneris stella.
&mdash;<a name = "not12_248" id = "not12_248" href =
"#line12_247">248.</a>&nbsp;<i>sese jactat</i>, superbiens quasi
splendore ac pulchritudine; vel placet, ut sup. <a class = "crossref"
href = "bookVII.html#line7_640">VII, 640</a>. Laudatur Veneri. Cf.
Ernesti Clav. Cic. v. <i>jactare</i>.
&mdash;<a name = "not12_251" id = "not12_251" href =
"#line12_251">251</a>&nbsp;<a name = "not12_252" id = "not12_252" href =
"#line12_251">sq.</a> Cf. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#line7_470">VII, 470&nbsp;sq.</a></p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_253" id = "line12_253"> </a>
Tum, galeam magno <a href = "#var12_253">socium</a> clamore
reportans,</p>
<p><a name = "line12_254" id = "line12_254"> </a>
Inmitem quatiebat equum, spumantia sævo</p>
<span class = "linenum">255</span>
<p><a name = "line12_255" id = "line12_255"> </a>
Frena cruentantem morsu, cui turbidus armis</p>
<span class = "pagenum">28</span>
<p><a name = "line12_256" id = "line12_256"> </a>
Obvia Marcellus rapido tulit ora tumultu:</p>
<p><a name = "line12_257" id = "line12_257"> </a>
Adnoscensque, «Decus macte o virtutis avitæ,</p>
<p><a name = "line12_258" id = "line12_258"> </a>
Macte <a href = "#var12_258">Antenoride</a>, nunc, inquit, rapta
petamus,</p>
<p><a name = "line12_259" id = "line12_259"> </a>
Quod superest, Libyci ductoris tegmina;» et ardens</p>
<span class = "linenum">260</span>
<p><a name = "line12_260" id = "line12_260"> </a>
Terrificis sævam fundit stridoribus hastam.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_254" id = "not12_254" href = "#line12_254">254</a>
<a name = "not12_255" id = "not12_255" href = "#line12_254">sq.</a>
<i>Inmitem... morsu</i>, ἵππον θυμοειδῆ, λυκοσπάδα, D.&nbsp;Heins.
&mdash;<i>Inmitem</i>, ferocem, indomitum.
<span class = "pagenum notes">28</span>
&mdash;<i>spumantia... morsu</i>, ut ap. Virgil. Ge. III, 203, et Æneid.
IV, 135.
&mdash;<i>turbidus</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_477">ad I,&nbsp;477</a>.
&mdash;<a name = "not12_257" id = "not12_257" href =
"#line12_257">257.</a>&nbsp;<i>Decus macte</i>, etc., ut <a class =
"crossref" href = "bookX.html#line10_278">X,&nbsp;278</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_475">IV, 475</a>, ubi v. not.
&mdash;<a name = "not12_258" id = "not12_258" href =
"#line12_258">258.</a>&nbsp;<i>Antenoride</i>; cf. <a class = "crossref"
href = "#line12_214">v.&nbsp;214</a>.
&mdash;<a name = "not12_259" id = "not12_259" href =
"#line12_259">259.</a>&nbsp;<i>tegmina</i> capitis, galeam, ut <a class
= "crossref" href = "bookI.html#line1_402">I,&nbsp;402</a> et al. nam
galeam Cinypi abstulerat Pedianus.
&mdash;<a name = "not12_260" id = "not12_260" href =
"#line12_260">260.</a>&nbsp;<i>stridoribus</i>; vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_334">ad I,&nbsp;334</a>, et <a class
= "crossref" href = "bookIV.html#not4_567">IV, 567</a>.
&mdash;<i>fundit hastam</i>, v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_267">ad I,&nbsp;267</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_261" id = "line12_261"> </a>
Nec forsan voti vanus foret, obvia ni vis</p>
<p><a name = "line12_262" id = "line12_262"> </a>
Gestaris obposito tenuisset corpore telum.</p>
<p><a name = "line12_263" id = "line12_263"> </a>
Qui dum vicinis ductorem protegit armis,</p>
<p><a name = "line12_264" id = "line12_264"> </a>
Transabiit non hunc sitiens gravis hasta cruorem,</p>
<span class = "linenum">265</span>
<p><a name = "line12_265" id = "line12_265"> </a>
Ingentesque minas mutata morte peregit.</p>
<p><a name = "line12_266" id = "line12_266"> </a>
Avehitur raptim ductor, <a href = "#var12_266">discrimine leti</a></p>
<p><a name = "line12_267" id = "line12_267"> </a>
Turbatus, cursumque <a href = "#var12_267">furens</a> ad castra
capessit.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_261" id = "not12_261" href = "#line12_261">261</a>
<a name = "not12_262" id = "not12_262" href = "#line12_261">sq.</a>
<i>non foret</i>, fuisset, <i>vanus voti</i>, ut <i>inritus incepti</i>,
<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_131">VII, 131</a>.
&mdash;<i>vis Gestaris</i>, fortis Gestar. Vid. <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#not4_599">ad IV, 599</a>. Nota Homeri et inde
poetarum consuetudo, heroum armigeros, vel vicinos milites alios
substituendi, qui tela excipiant, divinitus quidem, ne heros ipse
feriatur; Ern.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_264" id = "not12_264" href = "#line12_264">264.</a>
<i>Transabiit</i>, ut ap. Virgil. Æn. IX, 432.
&mdash;<i>sitiens cruorem hasta</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_274">ad V,&nbsp;274</a>.
&mdash;<i>non hunc sitiens gravis hasta cruorem</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#line7_630">VII, 630</a>.
&mdash;<a name = "not12_265" id = "not12_265" href =
"#line12_265">265.</a>&nbsp;Telum et ictus Marcelli mortem, quam
minitabatur, intulit quidem, sed Gestari, non, cui destinata erat,
Hannibali.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_266" id = "not12_266" href = "#line12_266">266.</a>
<i>discrimine leti</i>, ut <i>mutata morte</i>. Cf. Var. Lect.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_268" id = "line12_268"> </a>
Jamque, fugæ inmodicus, tendit certamine gressum</p>
<p><a name = "line12_269" id = "line12_269"> </a>
Præcipitem versis Pœnorum exercitus armis.</p>
<span class = "pagenum">29</span>
<span class = "linenum">270</span>
<p><a name = "line12_270" id = "line12_270"> </a>
Adsequitur telis hostis, longasque viritim</p>
<p><a name = "line12_271" id = "line12_271"> </a>
Exsatiant iras cladum, cæloque cruentos</p>
<p><a name = "line12_272" id = "line12_272"> </a>
Certatim ostentant et Dîs ultoribus enses.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_268" id = "not12_268" href = "#line12_268">268.</a>
<i>certamine</i>, ὁρμῇ, ut <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#line6_327">VI, 327</a> (cf. <a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#line16_494">XVI, 494</a>), vel potius certatim ut <a class
= "crossref" href = "bookI.html#line1_184">I,&nbsp;184</a>, et apud
Virg. Georg. III, 103. Certatim veluti agmine facto fugiunt, vel
certantes inter se de fuga et cursu; Ern.
&mdash;<i>tendit gressum</i>, ut <a class = "crossref" href =
"#line12_512">v.&nbsp;512</a>; <a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#line16_494">XVI, 494</a>, <a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#line16_629">629</a>; Virg. Æn. I,&nbsp;410, 656.</p>

<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">29</span>
<a name = "not12_270" id = "not12_270" href =
"#line12_270">270</a>&nbsp;<a name = "not12_271" id = "not12_271" href =
"#line12_270">sq.</a>
<i>longas iras cladum</i>, iram, quam diu gesserant Romani, propter
clades, a Pœnis sibi inlatas. In his verbis et iis, quæ mox sequuntur,
magna vis inest.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_273" id = "line12_273"> </a>
Ille dies <a href = "#var12_273">primus</a> docuit, quod credere
nemo</p>
<p><a name = "line12_274" id = "line12_274"> </a>
Auderet Superis, Martis certamine sisti</p>
<span class = "linenum">275</span>
<p><a name = "line12_275" id = "line12_275"> </a>
Posse ducem Libyæ. Raptant currusque, virosque,</p>
<p><a name = "line12_276" id = "line12_276"> </a>
Massylamque feram; et vivis avulsa reportant</p>
<p><a name = "line12_277" id = "line12_277"> </a>
Tegmina bellantum, atque abeunt, sub cuspide terga</p>
<p><a name = "line12_278" id = "line12_278"> </a>
Contenti vidisse ducis. Tum Martis adæquant</p>
<p><a name = "line12_279" id = "line12_279"> </a>
Marcellum decori: graditur comitante triumpho</p>
<span class = "linenum">280</span>
<p><a name = "line12_280" id = "line12_280"> </a>
Major, quam ferret quum victor opima Tonanti.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_273" id = "not12_273" href = "#line12_273">273</a>
<a name = "not12_274" id = "not12_274" href = "#line12_273">seq.</a>
«Ingens eo die res, ac nescio, an maxima illo bello gesta sit: non vinci
enim ab Hannibale vincentibus difficilius fuit, quam postea vincere,»
Liv. XXIII, 16, extr. «Marcellus primus et Syracusas capi posse docuit,»
Valer. Max. IV, <span class = "smallcaps">i</span>,&nbsp;7. Cf. et
Claudian. B. Get. v.&nbsp;138&nbsp;sq.
&mdash;<a href = "#line12_273">273 sqq.</a>&nbsp;<i>quod</i>, vel
<i>superis</i> adfirmantibus <i>credere nemo auderet</i>, de eo, quod
incredibile est, et nimis lætum fortunatumque, quam ut aliquis illud
exspectare ac sperare potuisset, adeoque, ubi nuntiatur, credere queat.
Comparant Virg. Æneid. V,&nbsp;17; IX,&nbsp;6; Ovid. Trist. IV, <span
class = "smallcaps">viii</span>, 43&nbsp;sq., et Stat. Theb.
V,&nbsp;724, ubi vid. Barth. et Lutat.
&mdash;<i>ducem <ins class = "correction" title = "sic scriptum">Lybyæ</ins></i>, ejus impetum continuamque fortunam.
&mdash;<i>sisti</i>, cursum fortunæ et victoriarum ejus inhiberi
<i>posse</i>.
&mdash;<a name = "not12_276" id = "not12_276" href =
"#line12_276">276&nbsp;sqq.</a>
<i>Massylam feram</i>, elephantos. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_101">ad I,&nbsp;101</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_459">III, 459</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_611">IV, 611</a>.
&mdash;<i>vivis avulsa Tegmina. bellantum</i>; cf. sup. <a class =
"crossref" href = "#line12_242">v.&nbsp;242</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_277" id = "not12_277" href =
"#line12_277" title = "numerus deest">277.</a>&nbsp;<i>sub cuspide</i>,
ut <i>sub ictu</i> <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_42">IV, 42</a>, ubi v. not.
&mdash;<i>vidisse terga ducis</i>, fugientem Hannibalem ac terga
vertentem, ut <a class = "crossref" href =
"#line12_283">v.&nbsp;283</a>; Valer. Max. II,&nbsp;7, ex. 2, et Petron.
Sat. c. 123; Drak. 280. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_133">ad I,&nbsp;133</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_281" id = "line12_281"> </a>
Inde furens, postquam vallo vix depulit hostem,</p>
<p><a name = "line12_282" id = "line12_282"> </a>
Ductor Agenoreus; «Quando hanc, quantoque cruore</p>
<p><a name = "line12_283" id = "line12_283"> </a>
Hostili labem eluerim? mea terga videre</p>
<p><a name = "line12_284" id = "line12_284"> </a>
Contigit Ausoniæ? mene, inquit, summe Deorum,</p>
<span class = "linenum">285</span>
<p><a name = "line12_285" id = "line12_285"> </a>
<a href = "#var12_285">Post Trebiam statuis</a> tam turpi funere
dignum?</p>
<span class = "pagenum">30</span>
<p><a name = "line12_286" id = "line12_286"> </a>
Vosque, invicta diu, nunc, heu! sine Marte, juventus</p>
<p><a name = "line12_287" id = "line12_287"> </a>
Debellata bonis Capuæ, non degener ipse</p>
<p><a name = "line12_288" id = "line12_288"> </a>
Gestorum Ausoniis verti victricia signa,</p>
<p><a name = "line12_289" id = "line12_289"> </a>
Vobis terga dedi: vidi, quum <a href = "#var12_289">ad</a> bella
vocarem,</p>
<span class = "linenum">290</span>
<p><a name = "line12_290" id = "line12_290"> </a>
Non secus atque Italo fugere a ductore paventes.</p>
<p><a name = "line12_291" id = "line12_291"> </a>
Quid reliquum prisci Martis tibi, qui dare terga</p>
<p><a name = "line12_292" id = "line12_292"> </a>
Me revocante potes?» Fundebat talia Pœnus;</p>
<p><a name = "line12_293" id = "line12_293"> </a>
Et Latiæ sese Nolana ad mœnia turmæ,</p>
<p><a name = "line12_294" id = "line12_294"> </a>
Portantes <a href = "#var12_294">spolium</a> insigni clamore,
ferebant.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_282" id = "not12_282" href = "#line12_282">282.</a>
Hæc oratio et personæ temporique adcommodatissima est, et plenissima
gravitatis atque adfectus. Silio præivit Virgilius in loco præclaro Æn.
X,&nbsp;668 sq. cujus tamen vim et pathos non prorsus adsequutus est.
&mdash;<a name = "not12_285" id = "not12_285" href =
"#line12_285">285.</a>&nbsp;<i>Trebiam</i>,
<span class = "pagenum notes">30</span>
victoriam ad Tr.
&mdash;<i>funere</i>, morte Cinypi inlata; de quo cf. <a class =
"crossref" href = "#line12_225">v.&nbsp;225 sq.</a> Vid. et Var.
Lect.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_286" id = "not12_286" href = "#line12_286">286.</a>
Heus tu, <i>juventus debellata</i>, victa et debilitata <i>bonis
Capuæ</i>, luxu Campano, non ego <i>Ausonios</i> fugi, veluti <i>degener
gestorum</i>, et pristinæ virtutis meæ oblitus, immo vero <i>vobis</i>,
propter vestram ignaviam, qua me deseruistis, et ad fugam quasi
coegistis, <i>terga dedi</i>, acerba increpatio Hannibalis, cum qua
callide suæ virtutis defensionem conjungit; Ern.
&mdash;<i>sine Marte</i>, inbellis. Mars pro virtute, ut <a class =
"crossref" href = "#line12_291">v.&nbsp;291</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_292" id = "not12_292" href = "#line12_292">292.</a>
<i>Fundebat talia</i> verba, ut <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_526">IV, 526</a>; <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_231">X,&nbsp;231</a>; <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#line13_539">XIII, 539</a>.
&mdash;<a name = "not12_293" id = "not12_293" href =
"#line12_293">293</a>&nbsp;<a name = "not12_294" id = "not12_294" href =
"#line12_293">sq.</a>
<i>sese ferebant</i>, vid. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_261">ad IV, 261</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">295</span>
<p class = "indent">
<a name = "line12_295" id = "line12_295"> </a>
<a href = "#var12_295">At, consueta</a> graves per longum audire
suorum</p>
<p><a name = "line12_296" id = "line12_296"> </a>
Eventus, Roma, et nunquam <a href = "#var12_296">recreata</a>
secundis,</p>
<p><a name = "line12_297" id = "line12_297"> </a>
Adlato tandem faustæ certamine pugnæ,</p>
<p><a name = "line12_298" id = "line12_298"> </a>
Erigitur, primoque Deum se munere tollit.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_298" id = "not12_298" href = "#line12_298">298.</a>
«Post Cannensem illam calamitatem primum Marcelli ad Nolam prælio
populus se Rom. erexit,» Cic. Brut. c. 3.
&mdash;<i>primo Deum munere</i>, prima victoria, Deorum favori
debita.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_299" id = "line12_299"> </a>
Ante omnes pigra in Martem, fugiensque laborum,</p>
<span class = "pagenum">31</span>
<span class = "linenum">300</span>
<p><a name = "line12_300" id = "line12_300"> </a>
Dum bellum tonat, et sese furata juventus</p>
<p><a name = "line12_301" id = "line12_301"> </a>
Dat pœnas latebræ: tum, qui dulcedine vitæ</p>
<p><a name = "line12_302" id = "line12_302"> </a>
Invenere dolos, jurataque fœdera Pœno</p>
<p><a name = "line12_303" id = "line12_303"> </a>
Conrupere, notant, et purgant crimine gentem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_299" id = "not12_299" href = "#line12_299">299.</a>
Silii errores et turbas jam notavit Ernesti his verbis: «Duplex hominum
ignavorum, qui pœnas dare Romanis debebant, genus indicatur, primum ii,
qui auctore
<span class = "pagenum notes">31</span>
Metello post pugnam Cannensem ex Italia migrare parabant, deinde illi,
qui jurejurando adacti, ut negata captivorum permutatione in castra
Pœnorum redirent, id jusjurandum violassent. De illo genere Silius
memoravit sup. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_415">X,&nbsp;415 sqq.</a>, et Liv. XXII, 53, de hoc
Liv. XXII, 61; Cic. Off. III, 32; Gell. VII, 18. At Silius varias Nolæ
obpugnationes commiscuit, veluti una tantum facta fuisset. Nam quæ de
pœna transfugarum et perjurorum narrat a Romanis sumta, ea Livius demum
lib. XXIV, 18 memorat, quum tertia Nolæ expugnatio facta esset.»
&mdash;<a name = "not12_300" id = "not12_300" href =
"#line12_300">300.</a>&nbsp;<i>bellum tonat</i>; v. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#var4_436">ad IV, 436 in Var. Lect.</a>
&mdash;<i>sese furata</i>, v. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#not10_74">ad X,&nbsp;74</a>.
&mdash;<a name = "not12_303" id = "not12_303" href =
"#line12_303">303.</a>&nbsp;<i>notant</i>, h.l. proprie dicitur de nota
censoria. Vid. Liv. XXIV, 18.
&mdash;<i>notant</i> scil. Romani, et quidem Censores, eos, <i>qui
dulcedine</i>, etc.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_304" id = "line12_304"> </a>
Punitur patriam <a href = "#var12_304">meditati</a> linquere terram</p>
<span class = "linenum">305</span>
<p><a name = "line12_305" id = "line12_305"> </a>
<a href = "#var12_305">Consilium</a> infelix scelerataque culpa
Metelli.</p>
<p><a name = "line12_306" id = "line12_306"> </a>
Talia corda virum: sed enim nec femina <a href =
"#var12_306">cessat</a></p>
<p><a name = "line12_307" id = "line12_307"> </a>
Mente æquare viros, et laudis poscere partem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_305" id = "not12_305" href = "#line12_305">305.</a>
Cf. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_423">X,&nbsp;423</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_306" id = "not12_306" href = "#line12_306">306.</a>
Eadem memorant Liv. lib. XXVI, 36, et Flor. II, <span class =
"smallcaps">vi</span>, 23, sed diu post Nolæ obpugnationem facta sunt;
unde poetam iterum non adcurate tempora distinxisse, monet Ern. Similia
tamen jam prius variisque temporibus facta refert Livius v.c. lib.
XXIII, 48, 49, quin eodem tempore lib. XXIV, 18, et de matronis lib.
V,&nbsp;25, 50.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_308" id = "line12_308"> </a>
Omnis, præ sese portans capitisque manusque</p>
<p><a name = "line12_309" id = "line12_309"> </a>
Antiquum decus ac <a href = "#var12_309">derepta</a> monilia collo,</p>
<span class = "linenum">310</span>
<p><a name = "line12_310" id = "line12_310"> </a>
Certatim matrona <a href = "#var12_310">ruit</a>, belloque
ministrant.</p>
<p><a name = "line12_311" id = "line12_311"> </a>
Haud <a href = "#var12_311">tanta</a> cessisse viros in tempore tali</p>
<p><a name = "line12_312" id = "line12_312"> </a>
Laudis sorte piget; factoque in secula ituro</p>
<span class = "pagenum">32</span>
<p><a name = "line12_313" id = "line12_313"> </a>
Lætantur tribuisse locum. Tum celsa Senatus</p>
<p><a name = "line12_314" id = "line12_314"> </a>
Subsequitur turba: in medium certamine magno</p>
<span class = "linenum">315</span>
<p><a name = "line12_315" id = "line12_315"> </a>
Privatæ cumulantur opes: nudare penates,</p>
<p><a name = "line12_316" id = "line12_316"> </a>
Ac nihil arcanos vitæ melioris ad usus</p>
<p><a name = "line12_317" id = "line12_317"> </a>
Seposuisse juvat: coit et sine nomine vulgus.</p>
<p><a name = "line12_318" id = "line12_318"> </a>
Corpore sic toto ac membris Roma omnibus usa,</p>
<p><a name = "line12_319" id = "line12_319"> </a>
Exsangues rursus tollebat ad æthera vultus.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_311" id = "not12_311" href = "#line12_311">311.</a>
<i>in tempore tali</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_227">ad VII, 227</a>.
&mdash;<a name = "not12_312" id = "not12_312" href =
"#line12_312">312.</a>&nbsp;<i>facto in secula ituro</i>;
<span class = "pagenum notes">32</span>
vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_511">ad II, 511</a>.
&mdash;<a name = "not12_317" id = "not12_317" href =
"#line12_317">317.</a>&nbsp;<i>sine nomine</i>; vid. <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#not8_508">ad VIII, 508</a>, et <a class
= "crossref" href = "bookIX.html#not9_373">IX, 373</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_319" id = "not12_319" href = "#line12_319">319.</a>
Exsangues, v. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_150">ad
XI, 150</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">320</span>
<p class = "indent">
<a name = "line12_320" id = "line12_320"> </a>
Addunt spem miseris dulcem Parnasia <a href =
"#var12_320">Cirrha</a></p>
<p><a name = "line12_321" id = "line12_321"> </a>
Portantes responsa viri: nam læta ferebant</p>
<p><a name = "line12_322" id = "line12_322"> </a>
Exaudisse adytis, sacra quum voce tonaret</p>
<p><a name = "line12_323" id = "line12_323"> </a>
Antrum, et mugiret Phœbo jam <a href = "#var12_323">intrata</a>
sacerdos.</p>
<p><a name = "line12_324" id = "line12_324"> </a>
«Solvite, gens Veneris, graviores corde timores:</p>
<span class = "linenum">325</span>
<p><a name = "line12_325" id = "line12_325"> </a>
<a href = "#var12_325">Adversa, et quidquid duri sub Marte
manebat</a>,</p>
<p><a name = "line12_326" id = "line12_326"> </a>
Exhaustum est vobis: restant leviora laborum,</p>
<p><a name = "line12_327" id = "line12_327"> </a>
Et sine pernicie terror. Dîs vota precesque</p>
<p><a name = "line12_328" id = "line12_328"> </a>
Ferte modo, et tepidos aris libate cruores.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_320" id = "not12_320" href = "#line12_320">320.</a>
Poeta exornavit, quæ ap. Liv. XXII, 56, et XXIII, 11 leguntur, et jam
paulo post Cannensem cladem facta sunt; adeoque et in his tempora
turbavit.
&mdash;<a name = "not12_321" id = "not12_321" href =
"#line12_321">321.</a>&nbsp;<i>Portantes</i>, adferentes a
<i>Cirrha</i>, Delphis (propr. navali Delphorum), <i>responsa
Parnasia</i>, oraculi Delphici. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_97">ad III, 97</a>.
&mdash;<a name = "not12_323" id = "not12_323" href =
"#line12_323">323.</a>&nbsp;<i>Antrum</i> in Parnaso, cui tripos
inponebatur, et ex quo Pythia dei adflatum excipiebat, χάσμα, de quo v.
Diodor. XVI.
&mdash;<i>mugiret</i>, ut apud Virg. Æn. VI, 99, ubi vide absolutissimam
bacchantis sibyllæ descriptionem. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<i>Phœbo intrata sacerdos</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_124">ad I,&nbsp;124</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookIII.html#not3_697">III, 697</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_324" id = "not12_324" href = "#line12_324">324.</a>
<i>gens Veneris</i>, Romani, a Trojanis et Ænea, Veneris filio, oriundi.
&mdash;<a name = "not12_327" id = "not12_327" href =
"#line12_327">327</a>&nbsp;<a name = "not12_328" id = "not12_328" href =
"#line12_327">sq.</a>
<i>Dis vota precesque Ferte</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#var8_264">ad VIII, 264 in&nbsp;V.L.</a></p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_329" id = "line12_329"> </a>
Neu date terga malis: aderit Gradivus, et ipse</p>
<span class = "pagenum">33</span>
<span class = "linenum">330</span>
<p><a name = "line12_330" id = "line12_330"> </a>
Delius avertet propiora pericula vates,</p>
<p><a name = "line12_331" id = "line12_331"> </a>
Trojanos notus semper <a href = "#var12_331">minuisse</a> labores.</p>
<p><a name = "line12_332" id = "line12_332"> </a>
Sed vero, sed enim ante omnes altaria fument</p>
<p><a name = "line12_333" id = "line12_333"> </a>
Centum festa Jovi: centum cadat hostia cultris.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_329" id = "not12_329" href = "#line12_329">329.</a>
<i>Neu date terga malis</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_507">ad III, 507</a>.
<span class = "pagenum notes">33</span>
&mdash;<a name = "not12_330" id = "not12_330" href =
"#line12_330">330</a>&nbsp;<a name = "not12_331" id = "not12_331" href =
"#line12_330">seq.</a>
Imitat. Virg. Æn. VI, 56. Apollo semper Trojanos juvit, quod ex Homero
notum.
&mdash;<i>Delius vates</i>, ut ap. Virg. Æn. VI, 12. Cf. <a class =
"crossref" href = "#not12_222">ad v.&nbsp;222</a>, et Jani ad Horat. Od.
III, <span class = "smallcaps">iv</span>, 64.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_332" id = "not12_332" href = "#line12_332">332</a>
<a name = "not12_333" id = "not12_333" href = "#line12_332">sq.</a>
<i>Sed vero sed enim</i>, v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_33">ad I,&nbsp;33</a>.
&mdash;<i>ante omnes</i> deos.
&mdash;<i>Centum altaria fument Jovi</i>; conf. Virg. Ecl. I,&nbsp;44;
Æn. I,&nbsp;416 seq., et sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_91">ad I,&nbsp;91</a>.
&mdash;<i>centum</i>, multa; numerus definitus pro infinito. De ἑκατόμβῃ
adcipiunt alii: at tum <i>centum cultros</i> paulo argutius dixisse
poetam, quia non opus sit, ut hi victimarum numerum exæquent, monet
Ernesti. D.&nbsp;Heinsius hæc notavit: «Ego de ἑκατόμβῃ sumo: nam per
<i>cultros centum</i> centum hostias αἰνίττεται. Erat autem numerus ille
mirum in modum receptus, præsertim in sacris antiquorum et religionibus.
Sic dii ἑκατομπέδους ναοὺς, βωμοὺς et ἀνδρῶνας, vel παρθενῶνα
ἑκατόμπεδον habebant (vid. Harpocrat.), et Jupiter ægida ἑκατονθύσανον.
Neque tamen me fallit, τὸ ἕκατον et ἑκατόμβη et hic ἀοριστίαν optime et
τὸ πολὺ designare posse. Ab Lacedæmoniis autem profectum videtur, qui,
centum urbes quum haberent, ἑκατόμβαια celebrabant; cujus auctorem
Cononem quemdam fuisse reperio.»</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_334" id = "line12_334"> </a>
Ille trucem belli nubem sævasque procellas</p>
<span class = "linenum">335</span>
<p><a name = "line12_335" id = "line12_335"> </a>
In Libyam <a href = "#var12_335">violentus</a> aget; spectabitis
ipsi</p>
<p><a name = "line12_336" id = "line12_336"> </a>
Ægida turbato quatientem in prælia mundo.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_334" id = "not12_334" href = "#line12_334">334</a>
<a name = "not12_335" id = "not12_335" href = "#line12_334">seq.</a>
Hannibal ex Italia in Libyam revocabitur et bellum transferet.
&mdash;<i>belli nubem</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_311">ad I,&nbsp;311</a>.
&mdash;<i>procellas</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#line6_105">VI, 105</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_91">XI, 91</a>.
&mdash;<a name = "not12_336" id = "not12_336" href =
"#line12_336">336.</a>&nbsp;<i>turbato mundo</i>, commoto cælo, vel
turbatis ipsis Superis, ut <i>terræ</i> pro hominibus ponuntur; Dausq.
et Drak. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_611">ad.
III, 611</a>; Gron. Obss. I,&nbsp;9; Castal. ad Rutil. Itin.
I,&nbsp;117; Taubman. ad Virg. Georg. I,&nbsp;5; Heins. ad Ovid. Met.
II, 157. Sic et κόσμος, de quo v. Wesseling. ad Diodor. T.&nbsp;I,
p.&nbsp;225, et Photius c. 249. Turbas bellicas, ab H.&nbsp;in Hispania
motas, simpl. intelligit Ern. coll. <a class = "crossref" href =
"#line12_62">v.&nbsp;62</a>. Imago Jovis qualis Martis sup. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_433">I,&nbsp;433</a> seq.; <a class
= "crossref" href = "bookIV.html#line4_430">IV, 430 seq.</a>, et
Palladis <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_442">IX, 442
sq.</a>, ubi vid. not.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_337" id = "line12_337"> </a>
<a href = "#var12_337">Atque</a> ea Parnasi postquam clamata sub
antris</p>
<p><a name = "line12_338" id = "line12_338"> </a>
Adlatum, vulgique Deus pervenit ad aures,</p>
<p><a name = "line12_339" id = "line12_339"> </a>
In Capitolinas certatim scanditur arces,</p>
<span class = "pagenum">34</span>
<span class = "linenum">340</span>
<p><a name = "line12_340" id = "line12_340"> </a>
Sternunturque Jovi, et delubrum sanguine honorant.</p>
<p><a name = "line12_341" id = "line12_341"> </a>
Tum Pæana canunt, responsaque fida precantur.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_337" id = "not12_337" href = "#line12_337">337.</a>
<i>clamata</i>, per oraculum edita: ut <i>tonare</i>, et <i>mugire</i>
sup. <a class = "crossref" href = "#line12_322">vers. 322 seq.</a>
&mdash;<a name = "not12_338" id = "not12_338" href =
"#line12_338">338.</a>&nbsp;<i>Adlatum</i>, ut <a class = "crossref"
href = "bookI.html#line1_456">I,&nbsp;456</a>.
<span class = "pagenum notes">34</span>
&mdash;<i>Deus</i>, responsum oraculi.
&mdash;<a name = "not12_340" id = "not12_340" href =
"#line12_340">340.</a>&nbsp;<i>Sternuntur</i>, prosternunt se,
προσκυνοῦσι et supplicant Jovi.
&mdash;<i>honorant delubrum</i>, propr. Jovem, in cujus honorem sacra
fiunt.
&mdash;<a name = "not12_341" id = "not12_341" href =
"#line12_341">341.</a>&nbsp;<i>Pæana canunt</i>, hymnum in honorem
Apollinis. Cf. Spanh. ad Callim. H.&nbsp;in Apoll. 21 et 98.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_342" id = "line12_342"> </a>
Interea adsuetis senior Torquatus in armis,</p>
<p><a name = "line12_343" id = "line12_343"> </a>
<a href = "#var12_343">Sardoas</a> patrio quatiebat milite terras.</p>
<p><a name = "line12_344" id = "line12_344"> </a>
Namque, ortum Iliaca jactans ab origine nomen,</p>
<span class = "linenum">345</span>
<p><a name = "line12_345" id = "line12_345"> </a>
In bella <a href = "#var12_345">Hampsagoras</a> Tyrios renovata
vocarat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_342" id = "not12_342" href = "#line12_342">342 seq.</a>
Memorantur res a T. Manlio Torquato in Sardinia gestæ, præeunte Liv.
XXIII, 32, 34, et inpr, 40 et 41. De <i>Hampsagora</i>, principe
Sardiniæ, defectionem moliente, ejusque filio, <i>Hosto</i>, seu Hiosto
v. Liv. ibid. Ernesti et nunc emblema historicum adnoscit, et, qui rerum
gestarum ex causis suis nexum quemdam argumentique unitatem requirant,
eos hoc transitu poetæ, quo in medias res easque diversissimas abripiat
lectores, obfendi arbitratur. Silius tamen h.l. minus tempora et res tum
gestas turbat quam supra, et voce <i>interea</i> transitus satis apte
designatur, ut apud Liv. quoque passim.
&mdash;<i>adsuetis in armis</i>; nam ante b. Punicum II, in consulatu
jam subegerat Sardos et de iis triumphaverat. Vide Liv. XXIII, 34;
Eutrop. III,&nbsp;1.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_343" id = "not12_343" href =
"#line12_343" title = "numerus deest">343.</a>&nbsp;<i>patrio</i>,
Romano, Italico.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_344" id = "not12_344" href = "#line12_344">344.</a>
Poeta, qui doctrinam ubivis ostentare solet, respexisse videtur
<i>Ilienses</i>, Ἰλιεῖς (<i>Teucros</i>; <a class = "crossref" href =
"#line12_362">v.&nbsp;362</a>), antiquissimos celeberrimosque Sardiniæ
populos, qui Ilio diruto huc confugisse traduntur. Οἵ τε Τρῶες ἐς τῆς
νήσου τὰ ὑψηλὰ ἀναφεύγουσι.&mdash;Ἰλιεῖς μὲν ὄνομα καὶ ἐς ἐμὲ ἔτι
ἔχουσι, Pausan. X,&nbsp;17. Cf. Diodor. V, pag. 296; Mela II,&nbsp;7;
Liv. XL, 19; XLI, 10, 16; Polyb. V,&nbsp;78 et 111; XXIII,&nbsp;3; Plin.
III,&nbsp;7, ubi v. Harduin.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_346" id = "line12_346"> </a>
Proles pulchra viro, nec tali digna parente,</p>
<p><a name = "line12_347" id = "line12_347"> </a>
Hostus <a href = "#var12_347">erat</a>: cujus fretus fulgente
juventa,</p>
<p><a name = "line12_348" id = "line12_348"> </a>
Ipse <a href = "#var12_348">asper paci</a>, crudos sine viribus
annos,</p>
<p><a name = "line12_349" id = "line12_349"> </a>
Barbarici studio ritus, refovebat in armis.</p>
<span class = "linenum">350</span>
<p><a name = "line12_350" id = "line12_350"> </a>
Isque ubi Torquatum raptim properata ferentem</p>
<span class = "pagenum">35</span>
<p><a name = "line12_351" id = "line12_351"> </a>
Signa videt, pugnæque avidas <a href = "#var12_351">adcendere</a>
dextras,</p>
<p><a name = "line12_352" id = "line12_352"> </a>
Fraude loci nota, <a href = "#var12_352">tenebrosa</a> per avia
saltus</p>
<p><a name = "line12_353" id = "line12_353"> </a>
Evolat, et, <a href = "#var12_353">provisa</a> fugæ compendia
carpens,</p>
<p><a name = "line12_354" id = "line12_354"> </a>
<a href = "#var12_354">Virgulta tegitur valle</a> ac frondentibus
umbris.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_348" id = "not12_348" href = "#line12_348">348.</a>
<i>asper</i>, alienus, infestus, ut apud Virg. Æn.
<span class = "pagenum notes">35</span>
VIII, 365.
&mdash;<i>crudos sine viribus annos</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_405">ad I,&nbsp;405</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_351" id = "not12_351" href = "#line12_351">351.</a>
Vid. Var. Lect.
&mdash;<a name = "not12_352" id = "not12_352" href =
"#line12_352">352.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
"#not12_376">ad v.&nbsp;376 seq.</a>
&mdash;<a name = "not12_353" id = "not12_353" href =
"#line12_353">353.</a>&nbsp;<i>compendia fugæ</i>, ut contra
<i>dispendia fugæ</i>, apud Stat. Theb. I,&nbsp;320; Lef.
<i>carpens</i>, v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_570">ad
I,&nbsp;570</a>.
&mdash;<a name = "not12_354" id = "not12_354" href =
"#line12_354">354.</a>&nbsp;<i>Virgulta valle</i>; v. V.L.
&mdash;<i>umbris</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_679">IV, 679</a>, ubi v. not.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">355</span>
<p class = "indent">
<a name = "line12_355" id = "line12_355"> </a>
Insula, fluctisono circumvallata profundo,</p>
<p><a name = "line12_356" id = "line12_356"> </a>
<a href = "#var12_356">Fastigatur</a> aquis, compressaque gurgite
terras</p>
<p><a name = "line12_357" id = "line12_357"> </a>
Enormes cohibet nudæ <a href = "#var12_357">sub imagine</a> plantæ.</p>
<p><a name = "line12_358" id = "line12_358"> </a>
Inde Ichnusa prius Graiis memorata colonis,</p>
<span class = "pagenum">36</span>
<p><a name = "line12_359" id = "line12_359"> </a>
Mox, Libyci, Sardus, generoso sanguine fidens</p>
<span class = "linenum">360</span>
<p><a name = "line12_360" id = "line12_360"> </a>
Herculis, ex sese mutavit nomina terræ.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_355" id = "not12_355" href = "#line12_355">355.</a>
descriptio venusta Sardiniæ, de qua locus class. est Pausan. X, seu
Phocic. c. 17, unde poetam profecisse haud dubitat Ern. Cf. etiam Claud.
B. Gild. 507 sq.; Salmas. Exerc. Plin. p.&nbsp;70, et Cluver. Sardin.
ant. c. 1, p.&nbsp;481&nbsp;sqq.
&mdash;<a name = "not12_356" id = "not12_356" href =
"#line12_356">356.</a>&nbsp;Insula non lata, sed longa est. Cf. Var.
Lect.
&mdash;<a name = "not12_357" id = "not12_357" href =
"#line12_357">357</a>&nbsp;<a name = "not12_358" id = "not12_358" href =
"#line12_357">seq.</a>
Sardinia olim a specie <i>plantæ</i> pedis, quam præbet, ὰπὸ τοῦ ἴχνου,
dicta Ἰχνοῦσα et Σανδαλιῶτις. «Sardiniam ipsam Timæus Sandaliōtin
adpellavit ab effigie soleæ, Myrsilus Ichnusam a similitudine vestigii,»
Plin. III,&nbsp;7, seu 13. Ὄνομα τὸ ἀρχαῖον, ὅτι μὲν ὑπὸ τῶν ἐπιχωρίων
ἐγένετο, οὐκ οἶδα. Ἑλλήνων δὲ οἱ κατ’ ἐμπορίαν ἐσπλέοντες Ἰχνοῦσαν
ἐκάλεσαν, ὅτι τὸ σχῆμα τῃ
<span class = "pagenum notes">36</span>
νήσῳ κατ’ ἴχνος μάλιστα ἐστιν ἀνθρώπου, Pausan. l.l. Cf. Strab. V,
p.&nbsp;155, ibique Casaub. Scalig. ad Manil. IV, 629; Claudian. loc.
cit. et Auctor libri mirab. auscultat. p.&nbsp;1159.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_359" id = "not12_359" href = "#line12_359">359.</a>
Pausan. l.c. Πρῶτοι διαβῆναι λέγονται ναῦσιν ἐς τὴν νῆσον Λίβυες. ἡγεμὼν
δὲ τοῖς Λίβυσιν ἦν Σάρδος ὁ Μακήριδος ἩΡΑΚΛΕΟΥΣ ἐπονομασθέντος ὑπὸ
Αἰγυπτίων τε καὶ Λιβύων.... Καὶ τὸ ὄνομα ἀπὸ τοῦ Σάρδου τούτου μετέβαλεν
ἡ νῆσος. Οὐ μέντοι τοὺς γε αὐτόχθονας ἐξέβαλεν ὁ τῶν Λιβύων στόλος·
σύνοικοι δὲ ὑπ’ αὐτῶν οἱ ἐπελθόντες ἀνάγκῃ μᾶλλον, ἢ ὑπὸ εὐνοίας
ἐδέχθησαν. «Sardinia a Sardo filio Herculis adpellata,» Martian. Capella
lib. VI.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_361" id = "line12_361"> </a>
Adfluxere etiam, et sedes posuere coactas</p>
<p><a name = "line12_362" id = "line12_362"> </a>
Dispersi pelago, post eruta Pergama, Teucri.</p>
<p><a name = "line12_363" id = "line12_363"> </a>
Nec parvum decus, advecto cum classe paterna</p>
<p><a name = "line12_364" id = "line12_364"> </a>
Agmine Thespiadum, terris, Iolae, dedisti.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_361" id = "not12_361" href = "#line12_361">361</a>
<a name = "not12_362" id = "not12_362" href = "#line12_361">seq.</a>
Vid. <a class = "crossref" href = "#not12_344">ad v.&nbsp;344</a>.
&mdash;<i>Adfluxere</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#var8_604">ad VIII, 604, in Var. Lect.</a></p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_363" id = "not12_363" href = "#line12_363">363</a>
<a name = "not12_364" id = "not12_364" href = "#line12_363">sq.</a>
<i>Thespius</i> (al. Thestius) Thespiarum in Bœotia conditor et rex,
cujus L filias Hercules gravidas reddidit, et ex quibus L suscepti
filii, quorum <i>Thespiadarum</i> pars in Bœotia remansit, pars in
Sardiniam missa est, duce <i>Iolao</i>, filio Iphiclis (qui Amphitruonis
et Alcmenæ filius Herculisque frater fuit) ac perpetuo Herculis comite.
De hac colonia v. Diodor. IV, 29; Strab. V, p.&nbsp;155 (ubi cf.
Casaub.) et Pausan. lib. X,&nbsp;17: de Thespio, Thespiadis, Iphicle et
Iolao Heyne ad Apollod. pag. 123, 324, 331, 439, 467, 486, 487, 490,
498; de Iolao Diodor. IV, 24, 29, 30, 40. Pausan. Arcad. c. 14; Eliac.
c. 8; Phoc. 29; Bœot. 23, et Att. c. ult. Hinc <span class = "greek"
title = "Iolaeis">Ἰολαεῖς</span>, vel <span class = "greek" title =
"Iolaeioi">Ἰολάειοι</span> dicti, <i>Iolaenses</i> (Strab. l.c. et
Diodor. V, p.&nbsp;296), diversi ab Iliensibus, quod ignorabat, vel
negabat Salmas. Exerc. Plin. p.&nbsp;70, et ad Solin. p.&nbsp;29 et
99.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">365</span>
<p><a name = "line12_365" id = "line12_365"> </a>
Fama est, quum laceris Actæon flebile membris</p>
<p><a name = "line12_366" id = "line12_366"> </a>
Supplicium lueret spectatæ in fonte Dianæ,</p>
<span class = "pagenum">37</span>
<p><a name = "line12_367" id = "line12_367"> </a>
Adtonitum novitate mali fugisse parentem</p>
<p><a name = "line12_368" id = "line12_368"> </a>
Per freta Aristæum, et Sardoos isse recessus:</p>
<p><a name = "line12_369" id = "line12_369"> </a>
Cyrenen monstrasse ferunt nova litora matrem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_365" id = "not12_365" href = "#line12_365">365</a>
<a name = "not12_366" id = "not12_366" href = "#line12_365">sqq.</a>
Ultimam coloniam in Sardiniam deduxit <ins class = "correction" title =
"sic scriptum: pro ‘Aristaeus’?"><i>Aristacus</i></ins>, Apollinis et
<i>Cyrenes</i> filius, qui, quum <i>Actæon</i> filius, ab irata
<i>Diana</i>, quam nudam vidisset, in cervum mutatus esset et a canibus
laceratus, doloris inpatiens patria exsulavit et Thebis migravit Ceam,
deinde in Libyam, Sardiniam, ubi diu commoratus est, et Thraciam, Vid.
Diodor. IV, 83 seq.; Solin c. 10, et Sallust. Fragm. De tristi
<i>Actæonis</i> fato et fabula varie a poetis relata v. Spanhem. ad
Callim. H. in Lavacr. Pall. vers. 108... 113; Muncker. ad Hygin. f. 180,
181, et Heyne ad Apollod. p.&nbsp;564 seq. de <i>Aristæo</i> Heyne ibid.
p.&nbsp;558, et ad Virg. Ge. I,&nbsp;14; IV, 283 sq., 317...&nbsp;558.
&mdash;De aliis autem coloniis in
<span class = "pagenum notes">37</span>
Sardiniam deductis, v.c. Hispanorum, duce Norace, conditore Noræ,
Locrensium, Pœnorum, etc. Vid. Pausan. Strab. et Diodor.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">370</span>
<p><a name = "line12_370" id = "line12_370"> </a>
Serpentum tellus pura, <a href = "#var12_370">ac viduata</a>
venenis;</p>
<p><a name = "line12_371" id = "line12_371"> </a>
Sed <a href = "#var12_371">tristis cælo</a>, et multa vitiata
palude.</p>
<p><a name = "line12_372" id = "line12_372"> </a>
Qua videt Italiam, saxoso torrida dorso</p>
<p><a name = "line12_373" id = "line12_373"> </a>
Exercet scopulis late freta, <a href = "#var12_373">pallidaque
intus</a></p>
<span class = "pagenum">38</span>
<p><a name = "line12_374" id = "line12_374"> </a>
Arva coquit <a href = "#var12_374">nimium, Cancro</a> fumantibus
Austris.</p>
<span class = "linenum">375</span>
<p><a name = "line12_375" id = "line12_375"> </a>
Cetera propensæ Cereris nutrita <a href = "#var12_375">favore</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_370" id = "not12_370" href = "#line12_370">370.</a>
Cf. Strab. V, p.&nbsp;155, ibique Casaub. «Venenum ibi non nascitur,
nisi herba per scriptores plurimos et poetas memorata,» Isidor. Orig.
XIV,&nbsp;7. Hæc est <i>herba Sardonia</i>, de qua v. Solin. 4 (10),
Plin. XX, 11; Martin. et Heyne ad Virgil. Ecl. VII, 41. Præterea ibi
solifugæ, seu solipugæ, seu solpugæ, venenatum genus formicarum, de quo
v. Solin. 1. c. et Plin. XXII, 25; XXIX,&nbsp;4.
&mdash;<i>viduata venenis</i>, expers veneni, et quidem omnis, non
serpentini tantum.
&mdash;<a name = "not12_371" id = "not12_371" href =
"#line12_371">371.</a>&nbsp;<i>cælum</i> Sardiniæ est <i>triste</i>,
h.e. aer noxius et gravis propter <i>paludes</i> et salinas, violentos
austros montesque altissimos (unde quidam <i>Insani</i> dicuntur), qui
salubrem Boreæ flatum avertunt. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#not11_540">ad XI, 540</a>. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλα διὰ μέσης αὐτῆς
ὅρη χθαμαλώτερα· ὁ δε ἀὴρ ὁ ἐνταῦθα θολερός τε ὡς ἐπίπαν ἐστὶ καὶ
νοσώδης, Pausan. l.c. Cf. Mela II,&nbsp;7; Tac. Ann. II, 85 extr.;
Martial. IV, <span class = "smallcaps">lx</span>,&nbsp;6 (ubi pestilens
Sardinia Tiburi obponitur), et Strab. l.c.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_372" id = "not12_372" href = "#line12_372">372...
374.</a>
Pars insulæ, quæ Italiam et septemtr. spectat (in quo tractu sunt
<i>Insani Montes</i>), montosa et aspera. Τῆς νήσου τὰ πρὸς τῆς ἄρκτου
καὶ ἠπείρου τῆς κατὰ Ἰταλίαν ἔστιν ὅρη δύσβατα, τὰ πέρατα συνάπτοντα
ἀλλήλοις. Pausan. loc. cit. «quæ respicit Arcton, Inmitis, scopulosa,
procax, subitisque sonora Flatibus: Insanos infamat navita montes. Hinc
hominum pecudumque lues, hinc pestifer aer Sævit, et exclusis regnant
aquilonibus austri<ins class = "correction" title = "» deest">,»</ins>
Claud. b. Gild. 511&nbsp;sq.
&mdash;<a name = "not12_373" id = "not12_373" href =
"#line12_373">373</a>&nbsp;<a name = "not12_374" id = "not12_374" href =
"#line12_373">sq.</a>
Vid. Var. Lect.
&mdash;<i>Exercet</i>
<span class = "pagenum notes">38</span>
<i>scopulis freta</i>, ut <i>fatigare</i> et <i>lassare</i>. V. <a class
= "crossref" href = "bookI.html#not1_208">ad I,&nbsp;208</a> et <a class
= "crossref" href = "bookI.html#not1_363">363</a>.
&mdash;<a name = "not12_375" id = "not12_375" href =
"#line12_375">375.</a>&nbsp;Reliqua Sardiniæ pars fertilissima: unde
etiam in horreis Romæ Italiæque refertur. Cf. Pausan. l.c.; Mela
II,&nbsp;7; Polyb. I,&nbsp;79 et 82. Cic. pro l. Manil. c. 12; Valer.
Max. VII, <span class = "smallcaps">vi</span>,&nbsp;1.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_376" id = "line12_376"> </a>
Hoc habitu terræ nemorosa per invia <a href =
"#var12_376">crebro</a></p>
<p><a name = "line12_377" id = "line12_377"> </a>
Torquatum eludens <a href = "#var12_377">hostis</a>, Sidonia pugnæ</p>
<p><a name = "line12_378" id = "line12_378"> </a>
<a href = "#var12_378">Tela</a> exspectabat, sociosque laboris
Hiberos.</p>
<p><a name = "line12_379" id = "line12_379"> </a>
<a href = "#var12_379">Qui postquam</a> adpulsis animos auxere
carinis;</p>
<span class = "linenum">380</span>
<p><a name = "line12_380" id = "line12_380"> </a>
Haud mora, prorumpit latebris; adversaque late</p>
<p><a name = "line12_381" id = "line12_381"> </a>
Agmina inhorrescunt, longumque coire <a href =
"#var12_381">videtur</a>;</p>
<p><a name = "line12_382" id = "line12_382"> </a>
Et conferre gradum: media intervalla patentis</p>
<p><a name = "line12_383" id = "line12_383"> </a>
Conripiunt <a href = "#var12_383">campi properatis</a> eminus
hastis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_376" id = "not12_376" href = "#line12_376">376</a>
<a name = "not12_377" id = "not12_377" href = "#line12_376">sq.</a>
«Hostus temere prælio inito fusus fugatusque... Alius exercitus primo
per agros silvasque fuga palatus... (cf. sup. <a class = "crossref" href
= "#line12_352">v.&nbsp;352 sq.</a>) debellatumque eo prælio in Sardinia
esset, ni classis Punica cum duce Hasdrubale in tempore ad spem
rebellandi advenisset,» Liv. XXIII, 40, ubi etiam verba, quæ sequuntur,
sunt conferenda.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_381" id = "not12_381" href = "#line12_381">381.</a>
<i>Agmina inhorrescunt</i> armis, conf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#line8_570">VIII, 570</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_423">ad I,&nbsp;423</a>. Longum militibus videtur
tempus eundi in hostes, quos ideo eminus jam telis lacessunt; Drak.
Ardor pugnandi describitur, quem saltem simulacro pugnæ explent; et
singula cum delectu, at luxuriantius expressa, Ern.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_383" id = "not12_383" href =
"#line12_383" title = "‘383 seq.’ legitur">383.</a>&nbsp;<i>Corripiunt</i>; v. <a class = "crossref" href
= "bookI.html#not1_570">ad I,&nbsp;570</a>.
&mdash;<i>properatis</i>, properanter missis. Sic ap. Liv. II, 46:
«Pilis inter primam trepidationem abjectis temere magis quam emissis,
pugna jam in manus, jam ad gladios, ubi Mars est atrocissimus, venerat.»
Cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#var9_314">ad IX, 314 in
Var. Lect.</a></p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_384" id = "line12_384"> </a>
Donec ad <a href = "#var12_384">expertos enses</a>, fidissima tela,</p>
<span class = "pagenum">39</span>
<span class = "linenum">385</span>
<p><a name = "line12_385" id = "line12_385"> </a>
Perventum: <a href = "#var12_385">dira inde lues; cæduntque,
caduntque</a>,</p>
<p><a name = "line12_386" id = "line12_386"> </a>
Alternique animas sævo in mucrone relinquunt.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_384" id = "not12_384" href = "#line12_384">384.</a>
<i>expertos enses</i>, ut <i>expertam clementiam</i>,
<span class = "pagenum notes">39</span>
dixit Liv. III, et similia alii: experientia vero hæc causa est, cur
<i>enses</i> a poeta dicantur <i>fidissima tela</i>; Dausq. Cf. tamen
Var. Lect.
&mdash;<a name = "not12_386" id = "not12_386" href =
"#line12_386">386.</a>&nbsp;Cf. Virg. Ge. IV, 238.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_387" id = "line12_387"> </a>
Non equidem innumeras cædes totque horrida <a href =
"#var12_387">facta</a></p>
<p><a name = "line12_388" id = "line12_388"> </a>
Sperarim tanto digne pro nomine rerum</p>
<p><a name = "line12_389" id = "line12_389"> </a>
Pandere, nec dictis bellantum æquare calorem.</p>
<span class = "linenum">390</span>
<p><a name = "line12_390" id = "line12_390"> </a>
Sed vos, Calliope, nostro donate labori,</p>
<p><a name = "line12_391" id = "line12_391"> </a>
Nota parum magni longo tradantur <a href = "#var12_391">ut</a> ævo</p>
<p><a name = "line12_392" id = "line12_392"> </a>
Facta viri, et meritum vati sacremus honorem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_387" id = "not12_387" href = "#line12_387">387 sq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_525">IV, 525
seq.</a>, et <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_340">IX,
340&nbsp;sqq.</a>
&mdash;<a name = "not12_388" id = "not12_388" href =
"#line12_388">388.</a>&nbsp;<i>tanto pro nomine rerum</i>, tantis rebus.
Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_161">ad
V,&nbsp;161</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_390" id = "not12_390" href = "#line12_390">390.</a>
<i>vos, Calliope</i>; vid. V.L. et <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_222">not. ad III, 222</a>.
&mdash;<a name = "not12_391" id = "not12_391" href =
"#line12_391">391.</a>&nbsp;Fac, o Musa, ut laudes Ennii, magni viri,
meis carminibus ad memoriam posteritatis tradantur.</p>


<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_393" id = "line12_393"> </a>
Ennius, antiqua <a href = "#var12_393">Messapi</a> ab origine regis,</p>
<p><a name = "line12_394" id = "line12_394"> </a>
Miscebat primas acies, Latiæque superbum</p>
<span class = "linenum">395</span>
<p><a name = "line12_395" id = "line12_395"> </a>
Vitis adornabat <a href = "#var12_395">dextram</a> decus: hispida
tellus</p>
<p><a name = "line12_396" id = "line12_396"> </a>
Miserunt Calabri; Rudiæ genuere vetustæ:</p>
<p><a name = "line12_397" id = "line12_397"> </a>
Nunc Rudiæ solo memorabile nomen alumno.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_393" id = "not12_393" href = "#line12_393">393 sqq.</a>
Elogium Q. Ennii poetæ, quem Silius fortiter pugnantem inducit. Ennius
obiit anno ætatis LXXII, U.C. 585, et XXXIII post confectum b. Punicum
II. Natus est <i>Rudiis</i> prope Tarentum (unde Tarentinum eum prodit
Hieron. Chron. Euseb. Olymp. 135) in <i>Calabria</i> (quæ
<i>Messapia</i> Græcis et Iapygia vulgo dicitur) et a <i>Messapo
rege</i> originem duxisse perhibetur. Vid. Fabric. Bibl. Lat. lib. IV,
cap.&nbsp;1, et Heyne in Exc. VIII ad Virg. Æneid. VII, 691.
&mdash;<i>Rudiæ</i> (<a class = "missing" name = "not12_396" id =
"not12_396" href = "#line12_396" title = "numerus deest">v.&nbsp;396</a>), hodie <i>Ruia</i>, seu <i>Musciagna</i> in
<i>Terra d’ Otranto</i>.
&mdash;<i>Miscebat acies</i> (<a class = "missing" name = "not12_394" id
= "not12_394" href = "#line12_394" title = "numerus deest">v.&nbsp;394</a>); vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_69">ad I,&nbsp;69</a>.
&mdash;<i>Latiæ superbum Vitis decus</i>; vid. <a class = "crossref"
href = "bookVI.html#not6_43">ad VI, 43</a>. Ennius poeta centurionis
olim munere fungebatur in Sardinia.
&mdash;<a name = "not12_397" id = "not12_397" href =
"#line12_397">397.</a>&nbsp;conf. sup. <a class = "crossref" href =
"#var12_31">ad vers. 31 in V.L.</a></p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">40</span>
<p><a name = "line12_398" id = "line12_398"> </a>
Is prima in pugna (vates ut Thracius olim,</p>
<p><a name = "line12_399" id = "line12_399"> </a>
<a href = "#var12_399">Infestam</a> bello quateret quum Cyzicus
Argo,</p>
<span class = "linenum">400</span>
<p><a name = "line12_400" id = "line12_400"> </a>
Spicula deposito Rhodopeia pectine torsit)</p>
<p><a name = "line12_401" id = "line12_401"> </a>
<a href = "#var12_401">Spectandum</a> sese non parva strage virorum</p>
<p><a name = "line12_402" id = "line12_402"> </a>
Fecerat, et <a href = "#var12_402">dextræ gliscebat cædibus</a>
ardor.</p>
<p><a name = "line12_403" id = "line12_403"> </a>
Advolat, æternum <a href = "#var12_403">sperans</a> fore, pelleret
<a href = "#var12_403">Hostus</a></p>
<p><a name = "line12_404" id = "line12_404"> </a>
Si tantam labem, ac <a href = "#var12_404">perlibrat viribus</a>
hastam.</p>
</div>

<span class = "pagenum notes">40</span>
<p class = "notes">
<a name = "not12_398" id = "not12_398" href = "#line12_398">398 seq.</a>
Cf. Claud. de laud. Stilic. lib. III; Præf. v.&nbsp;11&nbsp;sqq.
&mdash;<i>prima in pugna</i>, inter προμάχους, vel ἀριστεῖς <i>vates
Thracius</i>, Orpheus, Argonautarum comes, cui apte comparatur
Ennius.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_399" id = "not12_399" href = "#line12_399">399.</a>
<i>Cyzicus</i> rex Dolionum in insula Propontidis, quæ olim Dolionis, et
ab eo Cyzicus dicta est (Plin. lib. V, cap. 32; Strab. XII, pag. 575;
Apollon. II, 767; Flor. III,&nbsp;5), <i>Argo</i> navem h.e. Argonautas,
qui, quum hospitio benigne ab eo excepti discessissent, noctu tempestate
orta ad eamdem insulam rejecti erant, <i>bello quassit</i>, h.e. adortus
est putans eos hostes esse (unde h.l. <i>infestam</i>, h.e. quos
infestos, vel hostes esse arbitrabatur), et quidem Macrienses, vel
Macrones, Pelasgicæ stirpis: ipse vero a Jasone, ignaro quis esset,
occisus est et postero die sepultus. Cf. Var. Lect. Apollon. I,&nbsp;948
sqq.; Orph. Argon. v.&nbsp;499... 593; Hygin. f. 16 et 273; Conon. Narr.
41; Apollod. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">ix</span>, 18; Euphorion
ap. Parthen. Erot. c. 28; Valer. Fl. lib. II et III; Mela I,&nbsp;19.
&mdash;<a name = "not12_400" id = "not12_400" href =
"#line12_400">400.</a>&nbsp;<i>Rhodopeia</i>, Thracia, epith. orn.
&mdash;<i>pectine</i>, lyra, ut <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_205">V,&nbsp;205</a> et al.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_403" id = "not12_403" href = "#line12_403">403.</a>
<i>æternum fore</i> se, h.e. nomen suum, gloriam sibi a. fore, <i>si
pelleret</i>, repelleret vel adeo occideret, <i>tantam labem</i>, hostem
tam exitiabilem: nisi malis, si tantam calamitatem ac perniciem, quam
Ennius Pœnis virtute sua moliretur, averteret, propulsaret, scil. cæde
ejus.
&mdash;<a name = "not12_404" id = "not12_404" href =
"#line12_404">404.</a>&nbsp;<i>labes</i>, ut al. <i>lues</i>,
<i>pestis</i>, <i>pernicies</i>, al. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_174">ad I,&nbsp;174</a>; <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_21">VIII, 21</a>; <a class = "crossref" href =
"bookX.html#not10_602">X,&nbsp;603</a>.
&mdash;<i>perlibrat</i>, v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_317">ad I,&nbsp;317</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">405</span>
<p class = "indent">
<a name = "line12_405" id = "line12_405"> </a>
Risit nube sedens vani conamina cœpti,</p>
<span class = "pagenum">41</span>
<p><a name = "line12_406" id = "line12_406"> </a>
Et telum procul in ventos dimisit Apollo.</p>
<p><a name = "line12_407" id = "line12_407"> </a>
Ac super his: «<a href = "#var12_407">Nimium, juvenis, nimiumque
superbi</a></p>
<p><a name = "line12_408" id = "line12_408"> </a>
Sperata <a href = "#var12_408">hausisti</a>: sacer hic, ac magna
sororum</p>
<p><a name = "line12_409" id = "line12_409"> </a>
Aonidum cura <a href = "#var12_409">est</a>, et dignus Apolline
vates.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_405" id = "not12_405" href = "#line12_405">405</a>
<a name = "not12_406" id = "not12_406" href = "#line12_405">sq.</a>
Iterum θεὸς ἀπὸ μηχανῆς, in periculo, quod magno viro inminet,
<span class = "pagenum notes">41</span>
ut passim.
&mdash;<i>Apollo</i> tutor et præsidium vatis.
&mdash;<i>Risit vani conamina cœpti</i>, præclara idea et magnifica, ut
apud Horat. Od. III, <span class = "smallcaps">xxix</span>, 30 (ubi vid.
Jani) et Psalm. II,&nbsp;4. Languent tamen <i>conamina cœpti</i>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_407" id = "not12_407" href = "#line12_407">407.</a>
<i>super his</i> sc. dixit. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#var1_60">ad I,&nbsp;60 in Var. Lect.</a> <i>Sacer</i>, quia
vates est. Cf. Jani ad Horat. Od. III, <span class =
"smallcaps">i</span>,&nbsp;1... 3; IV, <span class =
"smallcaps">ix</span>, 28.
&mdash;<a name = "not12_408" id = "not12_408" href =
"#line12_408">408</a>&nbsp;<a name = "not12_409" id = "not12_409" href =
"#line12_408">sq.</a>
<i>sororum Aonidum</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_594">ad VIII, 594</a>; <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#not11_436">XI, 436</a>, <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#not11_464">464</a>. Sic apud Virg. Æn. VI, vs. 662:
<i>Phœbo digna loquuti</i>. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">410</span>
<p><a name = "line12_410" id = "line12_410"> </a>
Hic canet inlustri primus bella Itala versu,</p>
<p><a name = "line12_411" id = "line12_411"> </a>
Adtolletque duces cælo; resonare docebit</p>
<p><a name = "line12_412" id = "line12_412"> </a>
Hic <a href = "#var12_412">Latiis</a> Helicona modis, nec cedet
honore</p>
<span class = "pagenum">42</span>
<p><a name = "line12_413" id = "line12_413"> </a>
Ascræo famave seni.» Sic Phœbus, et <a href = "#var12_413">Hosto</a></p>
<p><a name = "line12_414" id = "line12_414"> </a>
Ultrix per geminum transcurrit tempus arundo.</p>
<span class = "linenum">415</span>
<p><a name = "line12_415" id = "line12_415"> </a>
Vertuntur juvenis casu perculsa per agros</p>
<p><a name = "line12_416" id = "line12_416"> </a>
Agmina, et effusæ pariter dant terga catervæ.</p>
<p><a name = "line12_417" id = "line12_417"> </a>
<a href = "#var12_417">Tum</a> pater, audita nati nece, turbidus
iræ,</p>
<p><a name = "line12_418" id = "line12_418"> </a>
Barbaricum atque inmane gemens, transfigit anhelum</p>
<p><a name = "line12_419" id = "line12_419"> </a>
Pectus, et ad manes urget vestigia nati.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_410" id = "not12_410" href = "#line12_410">410 sq.</a>
Præclari versus de Ennio, carminis epici apud Romanos parente, qui eo
Annalium Rom. libros XVIII scripsit. Conf. insignis locus Lucret.
I,&nbsp;118 sq. quem Silius ante oculos habuisse videtur.
&mdash;<a name = "not12_411" id = "not12_411" href =
"#line12_411">411.</a>&nbsp;<i>Adtollet cælo</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_1">I,&nbsp;1</a>.
&mdash;<a name = "not12_412" id = "not12_412" href =
"#line12_412">412.</a>&nbsp;<i>Latiis modis</i>, romano, seu latino
carmine epico. Conf. Horat. Od. III, <span class =
"smallcaps">xxx</span>, 13, 14, et Epist. I,
<span class = "pagenum notes">42</span>
<span class = "smallcaps">iii</span>, 12, 13; II, <span class =
"smallcaps">ii</span>, 143 al.
&mdash;<a name = "not12_413" id = "not12_413" href =
"#line12_413">413.</a>&nbsp;<i>Ascræo seni</i>, Hesiodo, cujus patria
Ascra, vicus Bœotiæ, ut ap. Virg. Ecl. VI, 70, et Ge. II, 176.
&mdash;<a name = "not12_414" id = "not12_414" href =
"#line12_414">414.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_447">V,&nbsp;447</a>; Liv. XXIII, 41.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_416" id = "not12_416" href = "#line12_416">416.</a>
<i>effusæ</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_151">ad
II, 151</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_417" id = "not12_417" href = "#line12_417">417.</a>
<i>turbidus iræ</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#line9_23">IX, 23</a>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_477">ad I,&nbsp;477</a>.
&mdash;<a name = "not12_418" id = "not12_418" href =
"#line12_418">418.</a>&nbsp;<i>Barbaricum</i>, incondito clamore, qualis
barbarorum esse solet. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#line3_346">III, 346</a>.
&mdash;<a name = "not12_419" id = "not12_419" href =
"#line12_419">419.</a>&nbsp;<i>urget vestigia</i>, exquisite pro
festinat, morte adcelerata; Ern.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">420</span>
<p class = "indent">
<a name = "line12_420" id = "line12_420"> </a>
At Libyæ ductor, Marcello fractus, et acri</p>
<p><a name = "line12_421" id = "line12_421"> </a>
Contusus pugna, campos damnarat, et arma</p>
<p><a name = "line12_422" id = "line12_422"> </a>
Verterat ad miseras non æqui Martis Acerras.</p>
<p><a name = "line12_423" id = "line12_423"> </a>
Inde, ubi permisit flammis atque ensibus urbem,</p>
<p><a name = "line12_424" id = "line12_424"> </a>
Nuceriæ, nihilo levior nec parcior <a href = "#var12_424">ira</a>,</p>
<span class = "linenum">425</span>
<p><a name = "line12_425" id = "line12_425"> </a>
Incussit sese, atque æquavit mœnia terræ.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_420" id = "not12_420" href = "#line12_420">420.</a>
Cf. Liv. XXIII, 17.
&mdash;<i>fractus</i>, victus a <i>Marcello</i> ad Nolam, ut vidimus
sup. <a class = "crossref" href =
"#line12_266">v.&nbsp;266&nbsp;sqq.</a>
&mdash;<a name = "not12_421" id = "not12_421" href =
"#line12_421">421.</a>&nbsp;<i>Contusus</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_34">ad I,&nbsp;34</a>.
&mdash;<i>campos</i>, justa prælia in campis apertis.
&mdash;<a name = "not12_422" id = "not12_422" href =
"#line12_422">422.</a>&nbsp;<i>Acerras</i>; vid. <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#not8_535">ad VIII, 535</a>.
&mdash;<i>non æqui Martis</i>, non pares viribus Pœnis. «Acerranis plus
animi quam virium erat,» Liv. l.c.
&mdash;<i>miseras</i>, quas, noctu ab incolis desertas, Hannibal
diripuit atque incendit. Aliam causam tradit Val. Max. IX,&nbsp;6,
ext.&nbsp;2.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_423" id = "not12_423" href = "#line12_423">423.</a>
Conf. Heins. ad Claudianum de bello Gildonico, v.&nbsp;126.
&mdash;<a name = "not12_424" id = "not12_424" href =
"#line12_424">424.</a>&nbsp;Conf. Liv. XXIII, 15, quo auctore hoc ante
pugnam Nolanam factum. De <i>Nuceria</i>; vid. <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#not8_532">ad VIII, 532</a>.
&mdash;<a name = "not12_425" id = "not12_425" href =
"#line12_425">425.</a>&nbsp;<i>Incussit sese</i>, omnem iram ac vim
inmisit <i>Nuceriæ</i>. Conf. Virgil. Æn. I,&nbsp;69 et ibi Heyne.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_426" id = "line12_426"> </a>
Post Casilina sibi, multum obluctatus <a href =
"#var12_426">iniquis</a></p>
<p><a name = "line12_427" id = "line12_427"> </a>
Defendentum <a href = "#var12_427">armis</a>, ægre reseraverat astu</p>
<span class = "pagenum">43</span>
<p><a name = "line12_428" id = "line12_428"> </a>
Limina, et <a href = "#var12_428">obsessis</a> vitam pensaverat
auro.</p>
<p><a name = "line12_429" id = "line12_429"> </a>
Jamque, in <a href = "#var12_429">Dauniacos</a> transfundens agmina
campos,</p>
<span class = "linenum">430</span>
<p><a name = "line12_430" id = "line12_430"> </a>
Flectebat rabiem, quo præda vel ira <a href =
"#var12_430">vocasset</a>.</p>
<p><a name = "line12_431" id = "line12_431"> </a>
Fumabat versis incensa Petilia tectis,</p>
<p><a name = "line12_432" id = "line12_432"> </a>
Infelix fidei, miseræque secunda Sagunto,</p>
<p><a name = "line12_433" id = "line12_433"> </a>
<a href = "#var12_433">At</a> quondam Herculeam servare superba
pharetram.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_426" id = "not12_426" href = "#line12_426">426.</a>
Copiosius hæc memorat Liv. XXIII, 17... 20.
&mdash;<i>iniquis</i>, ut <i>non æqui</i>, <a class = "crossref" href =
"#line12_422">v.&nbsp;422</a>; nam parvum Casilini erat præsidium Rom.
<span class = "pagenum notes">43</span>
&mdash;<a name = "not12_427" id = "not12_427" href =
"#line12_427">427.</a>&nbsp;Conf. Var. Lect.
&mdash;<a name = "not12_428" id = "not12_428" href =
"#line12_428">428.</a>&nbsp;<i>Limina</i>, portas oppidi.
&mdash;<i>obsessis vitam pensaverat</i>, donaverat adpenso <i>auro</i>,
ut fere Florus III, <span class = "smallcaps">xv</span>,&nbsp;6, dixit
<i>caput Gracchi percussoribus auro pensatum</i>. Cf. Var. Lect. et de
re ipsa Liv. XXIII, 19.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_429" id = "not12_429" href = "#line12_429">429</a>
<a name = "not12_430" id = "not12_430" href = "#line12_429">sq.</a>
Cf. Liv. XXIV, 20, ubi tamen narrantur, quæ post receptum a consulibus
Rom. Casilinum facta sunt, unde poeta duplicem hujus oppidi
expugnationem et tempora iterum confudisse videtur.
&mdash;<i>Dauniacos campos</i>, Apuliam. Vid. <a class = "crossref" href
= "bookI.html#not1_291">ad I,&nbsp;291</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_431" id = "not12_431" href = "#line12_431">431.</a>
Conf. Liv. XXIII, 20 et 30.
&mdash;<i>Petilia</i>, vel <i>Petelia</i> (Gr. Πετηλία et ita passim in
numis, nunc <i>Strongoli</i>, si fides habenda Holsten. p.&nbsp;307), in
Bruttiis sita, et <i>fide</i> Romanis servata non minus inclyta, sed nec
minus <i>infelix Sagunto. Petelini uni ex Bruttiis manserant in amicitia
Rom.</i>, etc. Liv. XXIII, 20.
&mdash;<a name = "not12_433" id = "not12_433" href =
"#line12_433">433.</a>&nbsp;Petilia condita a Philoctete, perpetuo
comite Herculis, qui moriens illi <i>pharetram</i>, arcum et sagittas
hydræ veneno imbutas dono dederat. Vid. Strab. VI, p.&nbsp;254; Virg.
Æn. III, 401 sq. (ubi conf. Serv. aliique Intpp.); Tzetz. et Potter. ad
Lycophr. v.&nbsp;55 et 911; Diodor. IV, 39, et Hygin. f. 102, ubi cf.
Muncker.
&mdash;<i>superba servare pharetram</i>, ut sup. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#line3_374">III, 374</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_434" id = "line12_434"> </a>
Verterat et mentem Tyria ad conata Tarentus,</p>
<span class = "linenum">435</span>
<p><a name = "line12_435" id = "line12_435"> </a>
Portisque intrarant Pœni: sed enim arce corusca,</p>
<p><a name = "line12_436" id = "line12_436"> </a>
Fisa loco, manus Ausoniæ stipata sedebat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_434" id = "not12_434" href = "#line12_434">434.</a>
De expugnatione Tarenti plura v. ap. Liv. XXV,&nbsp;7... 11; Polyb.
VIII, 26... 36, ed. Schweigh. et Appian. hist. Hannibal. c. 32... 34.
&mdash;<i>Verterat et... Tarentus</i>, h.e. a Romanis ad Pœnos
defecerat.
&mdash;<a name = "not12_435" id = "not12_435" href =
"#line12_435">435</a>&nbsp;<a name = "not12_436" id = "not12_436" href =
"#line12_435">sq.</a>
<i>Portis intrarant</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#var6_498">ad VI, 498 in Var. Lect.</a>
&mdash;<i>arcem</i> tenebant Romani. «Arx loco plano posita, non
altitudine tuta, sed et mari, quo in peninsulæ modum pars major
circumluitur, præaltis rupibus, et ab ipsa urbe muro et
<span class = "pagenum notes">44</span>
fossa ingenti septa,» Liv. c. 11.
&mdash;<i>corusca</i> forte propter illas rupes præaltas et murum.
N.&nbsp;Heinsius eam putabat <i>coruscam</i> dici, ut sup. <a class =
"crossref" href = "#line12_85">v.&nbsp;85</a>, <i>fulgentia Arcis templa
jugo</i>, Ernesti vero, ut urbe paulo elatiorem, et e longinquo,
inprimis a mari, conspicuam.
&mdash;<i>sed enim</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_33">ad I,&nbsp;33</a>.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">44</span>
<p><a name = "line12_437" id = "line12_437"> </a>
<a href = "#var12_437">Hic, miranda movens, classem</a>, quæ condita
portu</p>
<p><a name = "line12_438" id = "line12_438"> </a>
Adstabat, (namque <a href = "#var12_438">angustis e faucibus
æquor</a></p>
<p><a name = "line12_439" id = "line12_439"> </a>
Erumpit scopulos inter, patuloque recessu</p>
<span class = "linenum">440</span>
<p><a name = "line12_440" id = "line12_440"> </a>
<a href = "#var12_440">Infundit</a> campis secretum gurgite pontum)</p>
<p><a name = "line12_441" id = "line12_441"> </a>
<a href = "#var12_441">Inclusas igitur, quibus haud enare
dabatur</a>,</p>
<p><a name = "line12_442" id = "line12_442"> </a>
Arce superposita, claustris maris <a href = "#var12_442">extulit
astu</a>,</p>
<p><a name = "line12_443" id = "line12_443"> </a>
Perque aversa tulit <a href = "#var12_443">portatas arva
carinas</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_437" id = "not12_437" href = "#line12_437">437.</a>
Romani tenebant arcem et claustra portus; Tarentinorum autem <i>naves
sinu exiguo intus inclusæ</i> erant: hinc eas Hannibal plaustris
machinisque subductas per mediam urbem transvexit, et altera ejus parte
inmisit in mare, ut non amplius urbs, sed arx commeatibus maritimis
excluderetur. Ita Liv. c. 11, et Polyb. VIII, 36. Cf. Scheffer. de re
nav. III,&nbsp;3, et Var. Lect.
&mdash;<a name = "not12_438" id = "not12_438" href =
"#line12_438">438.</a>&nbsp;<i>faucibus</i> portus, adeo
<i>angustis</i>, ut ponte jungerentur clauderenturque. Vid. Strab. VI,
p.&nbsp;278, et Appian. de reb. Hannib. c. 34.
&mdash;<a name = "not12_443" id = "not12_443" href =
"#line12_443">443.</a>&nbsp;<i>tulit portatas</i>; vid. <a class =
"crossref" href = "bookIX.html#not9_99">ad IX, 99</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_444" id = "line12_444"> </a>
Lubrica roboreis <a href = "#var12_444">aderant substramina</a>
plaustris,</p>
<span class = "pagenum">45</span>
<span class = "linenum">445</span>
<p><a name = "line12_445" id = "line12_445"> </a>
Atque, recens cæsi tergo <a href = "#var12_445">prolapsa</a>
juvenci,</p>
<p><a name = "line12_446" id = "line12_446"> </a>
Æquoream rota ducebat per gramina puppim.</p>
<p><a name = "line12_447" id = "line12_447"> </a>
Et jam, per colles dumosque ad litus adacta,</p>
<p><a name = "line12_448" id = "line12_448"> </a>
Innabat pelago veniens sine remige classis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_444" id = "not12_444" href = "#line12_444">444.</a>
<i>Lubrica substramina</i>, ut ap. Virg. Æn. II, 235, <i>rotarum
lapsus</i>. Πορεῖα ὑπότροχα dixit Polyb. l.c. Ernesti intelligit terga
boum recens cæsorum, per quæ machinæ ducerentur faciliori negotio, ita
ut magis <i>prolabi</i> quam pertrahi viderentur. <i>Labi</i> enim ea
monet dici, quæ lubrico in solo, vel propria lubricitate sua moveantur,
ut apud Virgilium, Æneid. lib. I, v.&nbsp;147, et II, 225.
&mdash;<span class = "pagenum notes">45</span>
<a name = "not12_445" id = "not12_445" href = "#line12_445">445.</a>
Conf. Virg. Æneid. V,&nbsp;328 seqq.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_447" id = "not12_447" href = "#line12_447">447.</a>
Hæc poeta absurde prope et contra veritatem historicam finxit, ut
strategematis miraculum augeret; Ern.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_449" id = "line12_449"> </a>
Nuntius interea vectis <a href = "#var12_449">non more</a> carinis</p>
<span class = "linenum">450</span>
<p><a name = "line12_450" id = "line12_450"> </a>
Terrentem freta curarum fervoribus inplet,</p>
<p><a name = "line12_451" id = "line12_451"> </a>
Dum procul Œbalios <a href = "#var12_451">amet</a> expugnare
nepotes,</p>
<p><a name = "line12_452" id = "line12_452"> </a>
<a href = "#var12_452">Et</a> primus rostris sulcet navalibus arva,</p>
<p><a name = "line12_453" id = "line12_453"> </a>
<a href = "#var12_453">Adsessos</a> Capuæ muros, claustra ipsa
revelli</p>
<p><a name = "line12_454" id = "line12_454"> </a>
Portarum, ac totum miseris <a href = "#var12_454">incurrere</a>
bellum.</p>
<span class = "linenum">455</span>
<p><a name = "line12_455" id = "line12_455"> </a>
Linquit cœpta ferox, pennasque addente pudore</p>
<p><a name = "line12_456" id = "line12_456"> </a>
Atque ira simul, <a href = "#var12_456">inmani</a> per proxima motu</p>
<p><a name = "line12_457" id = "line12_457"> </a>
Evolat, et minitans <a href = "#var12_457">avida ad certamina</a>
fertur.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_449" id = "not12_449" href = "#line12_449">449 sqq.</a>
Hannibal Tarentinæ arcis obpugnatione absistit raptimque contendit
Capuam, quam obsideri a Romanis compererat. Cf. Liv. XXV, 13 sq., inpr.
XXVI,&nbsp;4, 5, quibus locis accuratius omnia fusiusque narrantur.
&mdash;<a name = "not12_450" id = "not12_450" href =
"#line12_450">450.</a>&nbsp;<i>Terrentem freta</i>, mare. Vid. <a class
= "crossref" href = "bookI.html#not1_49">ad I,&nbsp;49</a>, et <a class
= "crossref" href = "bookIII.html#not3_463">III, 463</a>. Tarentini
dicuntur <i>nepotes Œbalii</i>, h.e. Spartani, quorum coloniam Tarentum
deduxit Phalantus. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_665">ad VII, 665</a>.
&mdash;<a name = "not12_451" id = "not12_451" href =
"#line12_451">451.</a>&nbsp;<i>Œbalus</i> priscus Lacedæmonis rex,
Tyndarei pater, unde et <i>Tyndarium Tarentum</i> dixit Silius inf.
<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_320">XV, 320</a>. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_6">ad I,&nbsp;6</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_452" id = "not12_452" href =
"#line12_452" title = "‘752’ legitur">452.</a>
Primus in terra quasi naviget. Sed idem jam fecerat Lysander. v.
Frontin. Strateg. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">v</span>,&nbsp;7.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_455" id = "not12_455" href = "#line12_455">455.</a>
<i>pennas addente pudore</i>, ut <i>pedibus timor addidit alas</i> apud
Virg. Æn. VIII, 224.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_458" id = "line12_458"> </a>
Haud secus, amisso tigris si concita fetu</p>
<span class = "pagenum">46</span>
<p><a name = "line12_459" id = "line12_459"> </a>
Emicet, adtonitæ paucis lustratur in horis</p>
<span class = "linenum">460</span>
<p><a name = "line12_460" id = "line12_460"> </a>
Caucasus, et saltu tramittitur alite Ganges;</p>
<p><a name = "line12_461" id = "line12_461"> </a>
Donec fulmineo partus vestigia cursu</p>
<p><a name = "line12_462" id = "line12_462"> </a>
<a href = "#var12_462">Conligat</a>, et rabiem prenso <a href =
"#var12_462">consumat</a> in hoste.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_458" id = "not12_458" href = "#line12_458">458.</a>
Comparatio satis frequens
<span class = "pagenum notes">46</span>
apud poetas, et nunc apte ad bestiæ atrocitatem verbis expressa, si a
luxurie quadam recesseris, qua cursus celeritatem tribus modis variavit;
quamvis, meo quidem sensu, <i>paucæ</i> illæ <i>horæ</i> nunc valde
frigent, et vim summæ celeritatis et impetus infringunt; Ern. Enimvero
luxuries illa hoc loco minus displicet, ubi celeritatis notio potissimum
erat exprimenda, neque <i>paucæ horæ</i> admodum frigent, quoniam de
Caucaso, altissimo Asiæ monte ac parte Tauri, qui simul designari
videtur, sermo est. Conf. Plin. VIII, 18, seu 25; Stat. Theb. IV, 316
seq.; Dempster. ad Rosin. Antiq. Rom. II, 11 et supra <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#not4_331">ad IV, 331&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not12_459" id = "not12_459" href =
"#line12_459">459.</a>&nbsp;<i>Emicet</i>, ut <a class = "crossref" href
= "bookII.html#line2_238">II, 238</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#line3_85">III, 85</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_468">IV, 468</a> al. <i>adtonitæ</i>, ab adtonita, ob
metum amissi fetus.
&mdash;<i>lustratur</i> discursu, ut <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_266">II, 266</a>; Virg. Æn. II, 528 al.
&mdash;<a name = "not12_461" id = "not12_461" href =
"#line12_461">461</a>&nbsp;<a name = "not12_462" id = "not12_462" href =
"#line12_461">sq.</a>
<i>fulmineo cursu</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_421">ad I,&nbsp;421</a>.
&mdash;<i>Conligere vestigia</i> exquisite pro reperire, adsequi; Ern.
448; conf. Stat. Theb. VIII, 577; Cic. ad Heren. IV,&nbsp;8 al.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_463" id = "line12_463"> </a>
<a href = "#var12_463">Obvius huic</a> sparso Centenius agmine
raptim</p>
<p><a name = "line12_464" id = "line12_464"> </a>
Funditur, audendi pravus, <a href = "#var12_464">facilisque
periclis</a>.</p>
<span class = "linenum">465</span>
<p><a name = "line12_465" id = "line12_465"> </a>
Sed parvum decus Hannibali: nam, vitis honore</p>
<p><a name = "line12_466" id = "line12_466"> </a>
Perfunctus Latiæ, <a href = "#var12_466">subito</a> stimularat
agrestes,</p>
<p><a name = "line12_467" id = "line12_467"> </a>
<a href = "#var12_467">Semiermemque</a> manum sternendam objecerat
hosti.</p>
<p><a name = "line12_468" id = "line12_468"> </a>
Bis septem <a href = "#var12_468">demissa</a> neci, nec substitit
agmen,</p>
<p><a name = "line12_469" id = "line12_469"> </a>
Millia: <a href = "#var12_469">bis septem</a>, quæ non sollertior
ense,</p>
<span class = "pagenum">47</span>
<span class = "linenum">470</span>
<p><a name = "line12_470" id = "line12_470"> </a>
Sed genus insignis, justis ducebat in armis</p>
<p><a name = "line12_471" id = "line12_471"> </a>
Fulvius: ast æque per corpora fusa jacentum</p>
<p><a name = "line12_472" id = "line12_472"> </a>
Raptum iter est, victorque moram non passus <a href =
"#var12_472">eundi</a>:</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_463" id = "not12_463" href = "#line12_463">463.</a>
Conf. Liv. XXV, 19 et sup. <a class = "crossref" href = "#not12_27">ad
v.&nbsp;27 seq.</a> nam res a Silio memorata ab h.l. aliena est.
&mdash;<a name = "not12_464" id = "not12_464" href =
"#line12_464">464.</a>&nbsp;<i>facilis periclis</i>; vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_615">ad I,&nbsp;615</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_465" id = "not12_465" href = "#line12_465">465 seq.</a>
<i>vitis honore Latiæ</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#line6_43">VI, 43</a>, ubi v. not.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_466" id = "not12_466" href =
"#line12_466" title = "numerus deest">466.</a>&nbsp;<i>agrestes
semiermemque manum</i>; v. Liv. l.c.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_468" id = "not12_468" href = "#line12_468">468.</a>
<i>demissa neci</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_439">ad I,&nbsp;439</a>.
&mdash;<i>nec substitit agmen</i> victoris, Hannibalis. Cf.
v.&nbsp;471&nbsp;sq.
&mdash;<a name = "not12_469" id = "not12_469" href =
"#line12_469">469.</a>&nbsp;Cf. Liv. XXV, 21., et Var. Lect.
&mdash;<i>non sollertior ense</i> apud Liv. l.c.
<span class = "pagenum notes">47</span>
<i>dux stultitia et</i> temeritate Centenio par.
&mdash;<a name = "not12_470" id = "not12_470" href =
"#line12_470">470.</a>&nbsp;<i>insignis</i> (κατὰ) <i>genus</i>,
nobilior Centenio. De gente Fulvia v. meas Tabulas Geneal.
&mdash;<i>justa arma</i> et justus exercitus Fulvii prætoris, non
tumultuarius ac semiermis, neque precario ipsi traditus, ut Centenio,
centurioni primipili.
&mdash;<a name = "not12_471" id = "not12_471" href =
"#line12_471">471.</a>&nbsp;<i>jacentum</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookII.html#not2_574">ad II, 574</a>.
&mdash;<a name = "not12_472" id = "not12_472" href =
"#line12_472">472.</a>&nbsp;<i>Raptum iter est</i>; vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_570">ad I,&nbsp;570</a>.
&mdash;<i>moram non passus eundi</i>, inpatiens moræ, quam itineri
faciendo inpendebat; Heins.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_473" id = "line12_473"> </a>
Exsequiæ tantum famam nomenque volentem</p>
<p><a name = "line12_474" id = "line12_474"> </a>
<a href = "#var12_474">Mitificæ</a> mentis tenuerunt funere læto.</p>
<span class = "linenum">475</span>
<p><a name = "line12_475" id = "line12_475"> </a>
Namque per insidias (infandum!) et <a href = "#var12_475">ab hospite</a>
cæsus,</p>
<span class = "pagenum">48</span>
<p><a name = "line12_476" id = "line12_476"> </a>
Conloquium et promissa petit dum perfida gentis</p>
<p><a name = "line12_477" id = "line12_477"> </a>
Lucanæ, Gracchus, cæco circumdatus astu,</p>
<p><a name = "line12_478" id = "line12_478"> </a>
Occiderat, laudemque Libys rapiebat humandi.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_473" id = "not12_473" href = "#line12_473">473.</a>
Commentarii instar est Liv. XXV, 16, 17. Conf. et sup. <a class =
"crossref" href = "bookX.html#not10_559">ad X,&nbsp;559 sq.</a> Citum
Hannibalis iter morabantur Ti. Sempronii Gracchi Procos., qui
<i>hospitis Lucani</i> dolo perierat, <i>exsequiæ</i>, quas Hannibal
ipse celebrabat, <i>volens</i>, h.e. optans, cupiens, desiderans,
captans (ut Gr. θέλων), <i>famam mitificæ</i>, h.e. mitis (ut apud Apul.
de Mundo extr. et Prudent. Hamart. 963, et περὶ στεφ., hymn. VII, 42,
ubi vid. Heins.) <i>mentis</i>, humanitatis et miserationis.
&mdash;<a name = "not12_474" id = "not12_474" href =
"#line12_474">474.</a>&nbsp;<i>funere</i>; vid. <a class = "crossref"
href = "bookV.html#not5_156">ad V,&nbsp;156</a>.
&mdash;<i>læto</i>, non modo quod Gracchus hostis fuerat et dux fortis
bellique peritus, adeoque metuendus, sed quod armatus exercitus circa
rogum ejus cucurrit cum tripudiis Hispanorum motibusque armorum et
corporum. Vide Livium, loc. cit.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_475" id = "not12_475" href = "#line12_475">475.</a>
Cf. Var. Lectiones.
&mdash;<span class = "pagenum notes">48</span>
<a name = "not12_477" id = "not12_477" href = "#line12_477">477.</a>
<i>cæco astu</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_3">ad
V,&nbsp;3</a>.
&mdash;<a name = "not12_478" id = "not12_478" href =
"#line12_478">478.</a>&nbsp;<i>laudem Libys rapiebat humani</i>, tum
honoris et famæ gratia, tum raptim et ὡς ἐν παρόδῳ funus curabat: ipsa
autem verba nihil prope nisi versum explent; nam res ipsa ex antecedd.
nota erat; Ern.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_479" id = "line12_479"> </a>
Sed non, ut scitum celerare ad mœnia Pœnum,</p>
<span class = "linenum">480</span>
<p><a name = "line12_480" id = "line12_480"> </a>
<a href = "#var12_480">Adstabat</a> res ulla loco. Jam consul
uterque</p>
<p><a name = "line12_481" id = "line12_481"> </a>
Præcipites aderant; Nola vis omnis, et Arpis</p>
<p><a name = "line12_482" id = "line12_482"> </a>
Ævi floridior Fabius <a href = "#var12_482">rapida arma ferebat</a>;</p>
<p><a name = "line12_483" id = "line12_483"> </a>
Hinc Nero, et hinc <a href = "#var12_483">volucris</a> Silanus nocte
dieque</p>
<p><a name = "line12_484" id = "line12_484"> </a>
Inpellebat agens properata ad bella cohortes.</p>
<span class = "linenum">485</span>
<p><a name = "line12_485" id = "line12_485"> </a>
Undique conveniunt, pariterque obponere cunctos</p>
<p><a name = "line12_486" id = "line12_486"> </a>
Uni ductores juveni placet. Arduus ipse</p>
<p><a name = "line12_487" id = "line12_487"> </a>
Tifata <a href = "#var12_487">insidit</a>, propior qua mœnibus
instat</p>
<span class = "pagenum">49</span>
<p><a name = "line12_488" id = "line12_488"> </a>
Collis, et e tumulis subjectam despicit urbem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_479" id = "not12_479" href = "#line12_479">479</a>
<a name = "not12_480" id = "not12_480" href = "#line12_479">seq.</a>
Cf. Liv. XXVI,&nbsp;5, ubi tamen pro <i>Fabio</i> et <i>Silano</i>
Fulvius memoratur.
&mdash;<i>ut scitum</i>, cognitum, auditum est.
&mdash;<i>mœnia</i>, Capuam.
&mdash;<i>non Adstabat res ulla loco</i>, summa omnium perturbatio erat;
Ern. coll. Liv. l.c. res <i>nec explorata Romanis</i> (quæ tamen verba
in ed. Drak. et Ern. non leguntur) <i>ingentem præbuit terrorem</i>.
Vid. Var. Lect.
&mdash;<a name = "not12_481" id = "not12_481" href =
"#line12_481">481.</a>&nbsp;Conf. Liv. XXIII, 46, et XXIV, 46.
&mdash;<i>vis omnis</i>, exercitus Nolæ in præsidio relictus.
&mdash;<a name = "not12_482" id = "not12_482" href =
"#line12_482">482.</a>&nbsp;<i>Ævi floridior</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_61">ad I,&nbsp;61</a>.
&mdash;<a name = "not12_484" id = "not12_484" href =
"#line12_484">484.</a>&nbsp;<i>Inpellebat agens</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookV.html#line5_623">V,&nbsp;623</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_486" id = "not12_486" href = "#line12_486">486.</a>
<i>Uni juveni</i>, Hannibali. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#not9_562">ad IX, 562</a>.
&mdash;<a name = "not12_487" id = "not12_487" href =
"#line12_487">487.</a>&nbsp;<i>insidit</i>, cum quarto casu junctum.
Vid. <a class = "crossref" href = "bookV.html#var5_3">ad V,&nbsp;3
in&nbsp;V.L.</a>, et
<span class = "pagenum notes">49</span>
Heins. ad Valer. Fl. V,&nbsp;536. Sic passim ap. Liv. Hannibal «in valle
occulta post Tifata montem inminentem Capuæ consedit,» Liv. lib.
XXVI,&nbsp;5. Cf. id. VII, 29, et sup. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_363">ad IV, 363</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_489" id = "line12_489"> </a>
Verum ubi, tum sese circumfundentibus armis,</p>
<span class = "linenum">490</span>
<p><a name = "line12_490" id = "line12_490"> </a>
Vallatas socium portas, <a href = "#var12_490">unaque</a> negari</p>
<p><a name = "line12_491" id = "line12_491"> </a>
Intravisse sibi, <a href = "#var12_491">Capuæque</a> erumpere
cernit,</p>
<p><a name = "line12_492" id = "line12_492"> </a>
<a href = "#var12_492">Anxius adventus</a>, nunc ferro frangere
cœtum</p>
<p><a name = "line12_493" id = "line12_493"> </a>
Obstantum meditatur; <a href = "#var12_493">init nunc</a> avia cœpto</p>
<p><a name = "line12_494" id = "line12_494"> </a>
Consilia, atque astu quærit tot millia portis</p>
<span class = "linenum">495</span>
<p><a name = "line12_495" id = "line12_495"> </a>
Abstrahere artatis, cinctosque resolvere muros.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_489" id = "not12_489" href = "#line12_489">489.</a>
Conf. omnino Liv. XXVI,&nbsp;7.
&mdash;<i>armis</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#line7_61">VII, 61</a> et sup. <a class = "crossref" href =
"#line12_482">v.&nbsp;482</a>.
&mdash;<a name = "not12_490" id = "not12_490" href =
"#line12_490">490.</a>&nbsp;<i>Vallatas</i>, cinctas a Romanis <i>portas
sociorum</i> suorum, incolarum Capuæ.
&mdash;<i>una</i>, simul, <i>sibi negari</i>, se prohiberi a Romanis
urbem obsidentibus, <i>intravisse</i> (<a class = "missing" name =
"not12_491" id = "not12_491" href = "#line12_491" title = "numerus deest">v.&nbsp;491</a>), intrare Capuam, <i>et Capuæ</i>, Campanis,
sociis suis, scilicet negari <i>erumpere</i> portis. Lefeb. notandam
h.l. dicit audaciam trium militum e Val. Max. III, <span class =
"smallcaps">ii</span>, 20.
&mdash;<a name = "not12_492" id = "not12_492" href =
"#line12_492">492.</a>&nbsp;<i>Anxius adventus</i>; v. V.L. Sollicitus
de adventu suo, quod breviter et obscure dicitur pro: quomodo iis,
quorum causa advenisset, auxilium ferret incertus; Lenz.
&mdash;<a name = "not12_493" id = "not12_493" href =
"#line12_493">493.</a>&nbsp;Hannibal «abscedere inrito consilio et
movere a Capua statuit castra. Multa secum, quoniam inde ire pergeret,
volventi, subiit animum impetus, caput ipsum belli Romam petendi,» etc.
Liv. l.c. Cf. Polyb. IX,&nbsp;3, 4.
&mdash;<i>avia cœpto</i>, diversa a priori consilio, scil. ferro et
impetu in hostes inrumpendi; Ernest. qui recte monet, omnem hunc locum
(a v.&nbsp;490... 495) laborare duritie quadam auribus elegantioribus et
Virgilianæ concinnitati adsuetis molesta. <i>Cœptum</i> vero non
consilium est, sed conatus sc. Capuæ obsidione liberandæ, quam ob rem
iter erat ingressus.</p>

<div class = "text">
<span class = "pagenum">50</span>
<p><a name = "line12_496" id = "line12_496"> </a>
Sic igitur secum, curasque ita corde fatigat:</p>
<p><a name = "line12_497" id = "line12_497"> </a>
«Quo, mens ægra, vocas? rursusne pericula sumam,</p>
<p><a name = "line12_498" id = "line12_498"> </a>
<a href = "#var12_498">Non æquus</a> regione loci? Capuaque vidente</p>
<p><a name = "line12_499" id = "line12_499"> </a>
Terga dabo? an, residens vicini vertice montis,</p>
<span class = "linenum">500</span>
<p><a name = "line12_500" id = "line12_500"> </a>
Exscindi ante oculos patiar socialia tecta?</p>
<p><a name = "line12_501" id = "line12_501"> </a>
Non ita me experti Fabius <a href = "#var12_501">Fabiique</a>
magister</p>
<p><a name = "line12_502" id = "line12_502"> </a>
<a href = "#var12_502">Turbatum, Hesperio</a> quum clausos milite
colles</p>
<p><a name = "line12_503" id = "line12_503"> </a>
Evasi victor, sparsosque per arva juvencos</p>
<p><a name = "line12_504" id = "line12_504"> </a>
Jactare adcensis stimulavi cornibus ignes.</p>
<span class = "linenum">505</span>
<p><a name = "line12_505" id = "line12_505"> </a>
Haud dum omnes abiere doli: defendere nobis</p>
<p><a name = "line12_506" id = "line12_506"> </a>
Si Capuam ereptum est, dabitur circumdare Romam.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">50</span>
<a name = "not12_496" id = "not12_496" href = "#line12_496">496.</a>
<i>curas fatigat</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_675">ad I,&nbsp;675</a>.
&mdash;<a name = "not12_497" id = "not12_497" href =
"#line12_497">497.</a>&nbsp;<i>rursus</i>, ut ad Nolam.
&mdash;<i>periculum sumere</i> pro subire etiam dixit Tac. Hist. III, 69
et al.
&mdash;<a name = "not12_498" id = "not12_498" href =
"#line12_498">498.</a>&nbsp;<i>Non æquus regione loci</i>, inpar
Romanis, qui opportuna loca tenent; Cell. et Ern.
&mdash;<a name = "not12_499" id = "not12_499" href =
"#line12_499">499.</a>&nbsp;<i>vicini montis</i>; v. <a class =
"crossref" href = "#not12_487">ad v.&nbsp;487</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_501" id = "not12_501" href = "#line12_501">501.</a>
Imitat. Virg. Æn. XI, 396&nbsp;sq.
&mdash;<i>magister</i> equitum, Minucius.
&mdash;<a name = "not12_502" id = "not12_502" href =
"#line12_502">502&nbsp;sqq.</a>
Cf. sup. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_272">VII, 272
seq.</a> et <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#line7_310">310&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>Turbatum</i>, confusum et consilii inopem.
&mdash;<i>Hesperio</i>, Italo Romano. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_4">ad I,&nbsp;4</a>.
&mdash;<a name = "not12_503" id = "not12_503" href =
"#line12_503">503.</a>&nbsp;<i>victor</i>, voti compos, ἐπιτυχὼν. Vid.
Heyne ad Virg. Æn. II, 329; VIII, 61; X,&nbsp;409; XI, 565, et Georg.
III,&nbsp;9; Burm. ad Valer. Fl. IV, 528, et ad Petron. c. CXII.
&mdash;<i>victor</i>, superior iis arte ac fraude; Lenz.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_507" id = "line12_507"> </a>
<a href = "#var12_507">Hæc postquam placita, et tenuit</a> sententia
mentem,</p>
<p><a name = "line12_508" id = "line12_508"> </a>
Non <a href = "#var12_508">exspectato</a>, Titan dum gurgite lucem</p>
<span class = "pagenum">51</span>
<p><a name = "line12_509" id = "line12_509"> </a>
Spirantes proferret equos, <a href = "#var12_509">inpellit</a> in
agmen</p>
<span class = "linenum">510</span>
<p><a name = "line12_510" id = "line12_510"> </a>
Voce manuque viros, et cœpta inmania pandit:</p>
<p><a name = "line12_511" id = "line12_511"> </a>
«Perge, age, vince omnem, miles, virtute laborem;</p>
<p><a name = "line12_512" id = "line12_512"> </a>
Et, quantum humani <a href = "#var12_512">possunt</a> se tendere
passus,</p>
<p><a name = "line12_513" id = "line12_513"> </a>
Arduus adcelera. Romam petis: hoc iter Alpes,</p>
<p><a name = "line12_514" id = "line12_514"> </a>
Hoc Cannæ <a href = "#var12_514">stravere</a> tibi: eia, incute
muris</p>
<span class = "linenum">515</span>
<p><a name = "line12_515" id = "line12_515"> </a>
<a href = "#var12_515">Umbonem</a> Iliacis, Capuæque repende ruinas;</p>
<p><a name = "line12_516" id = "line12_516"> </a>
Quam tanti fuerit cadere, ut Palatia cernas,</p>
<p><a name = "line12_517" id = "line12_517"> </a>
Et <a href = "#var12_517">demigrantem</a> Tarpeia sede Tonantem.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_507" id = "not12_507" href = "#line12_507">507.</a>
<i>tenuit sententia mentem</i>, ei stetit; stabilem habuit sententiam.
&mdash;<a name = "not12_508" id = "not12_508" href =
"#line12_508">508.</a>&nbsp;<i>Non exspectato</i> ablat. absol. ut
<i>audito</i> <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_106">V,&nbsp;106</a>, ubi v. not.
&mdash;<span class = "pagenum notes">51</span>
<a name = "not12_509" id = "not12_509" href = "#line12_509">509.</a>
<i>equos</i> Solis <i>spirantes lucem</i>, cf. Virg. Æneid. XII, 115,
ibique Heyne.
&mdash;<i>inpellit in agmen</i>, convocat, militum concionem facit; Ern.
quod ab usu loquendi alienum videtur. Cf. V.L.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_513" id = "not12_513" href = "#line12_513">513.</a>
Præclari versus, quibus magnum inest pathos.
&mdash;<a name = "not12_514" id = "not12_514" href =
"#line12_514">514&nbsp;sq.</a>
<i>incutere Umbonem</i>, ut sup. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_256">II, 256</a>. Cf. V.L.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_515" id = "not12_515" href =
"#line12_515" title = "numerus deest">515.</a>&nbsp;<i>Iliacis</i>,
Romanis.
&mdash;<a name = "not12_516" id = "not12_516" href =
"#line12_516">516.</a>&nbsp;Non magna est jactura Capuæ, si possessio
quasi Romæ præsensque ejus potiundæ spes ea redimitur.
&mdash;<a name = "not12_517" id = "not12_517" href =
"#line12_517">517.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_365">ad II, 365</a>, <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_592">592</a>, et Klotz. ad Tyrt. p.&nbsp;78.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_518" id = "line12_518"> </a>
<a href = "#var12_518">Instincti</a> glomerant gressus. Roma auribus
hæret,</p>
<p><a name = "line12_519" id = "line12_519"> </a>
Roma oculis: creduntque ducis sollertibus actis</p>
<span class = "linenum">520</span>
<p><a name = "line12_520" id = "line12_520"> </a>
Aptius id cœptum, <a href = "#var12_520">quam si</a> duxisset ab
ipso</p>
<p><a name = "line12_521" id = "line12_521"> </a>
Fatali Æneadis campo. Vulturna <a href = "#var12_521">citata</a></p>
<p><a name = "line12_522" id = "line12_522"> </a>
Transmittunt <a href = "#var12_522">alno</a> vada, postremique
relinquunt</p>
<span class = "pagenum">52</span>
<p><a name = "line12_523" id = "line12_523"> </a>
Tardandis Italis conruptas igne carmas.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_518" id = "not12_518" href = "#line12_518">518.</a>
<i>Instincti</i>, incitati et incensi, Drak. Cf. Var. Lect.
&mdash;<i>glomerant gressus</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_336">ad III, 336</a>. Bene Ernesti: «Exquisita ratio
militum adplausus significandi, <i>Roma auribus hæret, Roma oculis</i>;
at quam tenuis et diluta sententia est, <i>credunt ducis</i>, etc.
Laudant milites Hannibalem, quod nunc demum, nec statim post pugnam
Cannensem Romam petere instituerit. Quis, quæso, nunc hanc militum
sententiam desideret? Aptior ea erat tranquillæ deliberationi, quam huic
tempori, quo cuncti ardore Romam vincendi flagrant.» Contrariam adeo
Livius XXVI,&nbsp;7, Hannibalis et militum sententiam adfert: «Cujus rei
(sc. Romam petendi) semper cupitæ occasionem prætermissam post Cannensem
pugnam et alii vulgo fremebant, et ipse non dissimulabat.»
&mdash;<a name = "not12_521" id = "not12_521" href =
"#line12_521">521</a>&nbsp;<a name = "not12_522" id = "not12_522" href =
"#line12_521">seq.</a>
<i>campo</i> Cannensi.
&mdash;<i>Æneadis</i>, Romanis.
&mdash;<i>Vulturna</i>
<span class = "pagenum notes">52</span>
<i>vada</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_52">ad
I,&nbsp;52</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_528">VIII, 528</a>.
&mdash;<i>alno</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_458">ad III, 458</a>.
&mdash;<i>citata</i>, celeriter.
&mdash;<a name = "not12_523" id = "not12_523" href =
"#line12_523">523.</a>&nbsp;«Fulvium Vulturnus tenuerat amnis, navibus
ab Hannibale incensis, rates ad trajiciendum exercitum, in magna inopia
materiæ, ægre comparantem,» Liv. XXVI,&nbsp;9.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_524" id = "line12_524"> </a>
Tum Sidicina legunt pernicibus arva maniplis,</p>
<span class = "linenum">525</span>
<p><a name = "line12_525" id = "line12_525"> </a>
Threiciamque Calen, vestras a nomine nati,</p>
<p><a name = "line12_526" id = "line12_526"> </a>
Orithyia, domos: hinc <a href = "#var12_526">Allifanus</a> Iaccho</p>
<p><a name = "line12_527" id = "line12_527"> </a>
Haud inamatus ager, Nymphisque habitata Casinis</p>
<p><a name = "line12_528" id = "line12_528"> </a>
Rura evastantur: mox et vicinus Aquinas,</p>
<p><a name = "line12_529" id = "line12_529"> </a>
<a href = "#var12_529">Et</a>, quæ fumantem texere giganta, Fregellæ</p>
<span class = "linenum">530</span>
<p><a name = "line12_530" id = "line12_530"> </a>
Agmine carpuntur volucri. Fert concitus inde</p>
<p><a name = "line12_531" id = "line12_531"> </a>
Per juga celsa gradum, <a href = "#var12_531">duris</a> qua rupibus
hæret</p>
<p><a name = "line12_532" id = "line12_532"> </a>
Bellator Frusino, et surgit suspensa tumenti</p>
<p><a name = "line12_533" id = "line12_533"> </a>
Dorso frugiferis Cerealis Anagnia glebis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_524" id = "not12_524" href = "#line12_524">524</a>
<a name = "not12_525" id = "not12_525" href = "#line12_524">seq.</a>
Describitur iter H. præeunte Livio l.c. Cf. Polyb. IX,&nbsp;5.
&mdash;<i>Sidicina arva Threiciamque Calen</i> et <i>Orithyia</i>; v.
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_511">ad VIII, 511,
512</a>.
&mdash;<i>arva legunt</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#line7_132">VII, 132</a>.
&mdash;<a name = "not12_526" id = "not12_526" href =
"#line12_526">526&nbsp;sq.</a>
<i>Allifanus Iaccho Haud inamatus ager</i>; vid. <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#not8_535">ad VIII, 535</a>.
&mdash;<i>Iaccho Haud inamatus</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_237">I,&nbsp;237</a>; Bentl. ad Horat. Od. II, <span
class = "smallcaps">vi</span>, 18, et Gronov. Diatr. Stat. c. XLIII.
<i>Casinis</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_227">ad IV, 227</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_527" id = "not12_527" href =
"#line12_527" title = "numerus deest">527.</a>&nbsp;<i>Nymphis
habitata</i>, quia ad Lirim fl. sita.
&mdash;<a name = "not12_528" id = "not12_528" href =
"#line12_528">528.</a>&nbsp;<i>Aquinas</i>, incolæ Aquini pro oppido, de
quo v. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_403">ad VIII,
403</a>.
&mdash;<a name = "not12_529" id = "not12_529" href =
"#line12_529">529.</a>&nbsp;<i>Fregellæ</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookV.html#not5_542">ad V,&nbsp;542</a>.
&mdash;<i>fumantem texere giganta</i>, quoniam in regione bituminis et
sulphuris plena sitæ, Ern. cf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_537">ad VIII, 537... 540</a>.
&mdash;<a name = "not12_530" id = "not12_530" href =
"#line12_530">530.</a>&nbsp;<i>carpuntur</i>; vid. <a class = "crossref"
href = "bookII.html#not2_458">ad II, 458</a>.
&mdash;<a name = "not12_531" id = "not12_531" href =
"#line12_531">531.</a>&nbsp;<i>juga celsa</i> inter Fregellas. et
Frusinonem.
&mdash;<i>hæret</i>, ut al. <i>pendere</i>, et mox <i>suspensa</i>; vid.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_128">ad I,&nbsp;128</a>;
<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_556">III, 556</a>;
<a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_645">VI, 645</a>; <a class =
"crossref" href = "bookVIII.html#not8_564">VIII, 565</a>.
&mdash;<a name = "not12_532" id = "not12_532" href =
"#line12_532">532.</a>&nbsp;<i>Frusino</i>; vid. <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#not8_398">ad VIII, 398</a>.
&mdash;<a name = "not12_533" id = "not12_533" href =
"#line12_533">533.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_543">ad V,&nbsp;543</a>; <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_392">VIII, 392</a>, et Heyne ad Virg. Æn. VII,
684.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_534" id = "line12_534"> </a>
Jamque adeo est campos ingressus et arva <a href =
"#var12_534">Labici</a>,</p>
<span class = "linenum">535</span>
<p><a name = "line12_535" id = "line12_535"> </a>
Linquens Telegoni pulsatos ariete muros,</p>
<span class = "pagenum">53</span>
<p><a name = "line12_536" id = "line12_536"> </a>
Haud dignam inter tanta moram: nec amœna retentant</p>
<p><a name = "line12_537" id = "line12_537"> </a>
Algida, nec juxta Junonis tecta Gabinæ.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_534" id = "not12_534" href = "#line12_534">534.</a>
<i>Labici</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_366">ad VIII, 366</a>.
&mdash;<a name = "not12_535" id = "not12_535" href =
"#line12_535">535.</a>&nbsp;<i>Telegonis muros</i> Tusculum. Vid.
<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_692">ad VII, 692</a>.
&mdash;<i>Linquens</i> hanc urbem regionemque, quæ, quamvis
<span class = "pagenum notes">53</span>
amœnissima, non tamen morabatur iter Hannibalis <i>inter tanta</i>
molimina, in tantis cœptis.
&mdash;<a name = "not12_537" id = "not12_537" href =
"#line12_537">537.</a>&nbsp;<i>Algidum</i> opp. et <i>Algidus</i> mons
nemorosus et pascuus (h.l. <i>amœnus</i>) Latii in Æquis, XVIII M. P. a
Roma distans. Vid. Jani ad Horat. Od. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">xxi</span>,&nbsp;6; III, <span class =
"smallcaps">xxiii</span>,&nbsp;9; IV, <span class =
"smallcaps">iv</span>,&nbsp;58.
&mdash;<i>Algida</i>, ut <i>Taygeta</i>, <i>Gargara</i>, <i>Mænala</i>,
etc. Vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_363">ad IV,
363</a>.
&mdash;<i>Gabii</i>, oppidum Latii, medio fere inter Romam et Præneste
loco situm, ubi Juno inprimis colebatur. Conf. Virgil. Æn. VII, 682, et
ibi Heyne.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_538" id = "line12_538"> </a>
Præceps ad ripas inmani turbine fertur,</p>
<p><a name = "line12_539" id = "line12_539"> </a>
Sulfureis gelidus qua serpit leniter undis</p>
<span class = "linenum">540</span>
<p><a name = "line12_540" id = "line12_540"> </a>
Ad genitorem Anio labens sine murmure <a href =
"#var12_540">Thybrim</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_538" id = "not12_538" href = "#line12_538">538.</a>
<i>Præceps fertur</i>, properat inde Hannibal. Vid. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#not4_261">ad IV, 261</a>.
&mdash;<i>turbine</i>, impetu, velocitate.
&mdash;<a name = "not12_539" id = "not12_539" href =
"#line12_539">539&nbsp;sq.</a>
<i>Anio serpit ad genitorem Thybrim</i>; influit in Tiberim. Mirantur
Drak. et Ernesti Anienem dici h.l. <i>serpentem leniter</i> et
<i>labentem sine murmure</i>. Sed v. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#var4_224">ad IV, 224 in V.L.</a> Lenz. monet, poetam ad
verbum expressisse Tibull. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">vii</span>,
13,&nbsp;14.
&mdash;<i>Sulfureis</i>, flavis, luteis, ut <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#line8_400">VIII, 400</a>, nam <i>gelidus</i> etiam
vocatur; Ern. Rectius forte Draken. propter aquas Albulæ (fluminis
Piceni in Marchia Anconitana, hod. <i>Ragnola</i>) in Anienem influentes
et sulfureas. Vide Barth. ad Stat. Silv. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">iii</span>, 75, et intpp. Suet. Aug. 82, et Ner. 31. Cf.
sup. <a class = "crossref" href = "#not12_229">ad v.&nbsp;229</a>, et
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_400">ad VIII, 400</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_540" id = "not12_540" href =
"#line12_540" title = "numerus deest">540.</a>&nbsp;<i>genitorem</i>,
quia in Tiberim influit (ut <i>patre Benaco</i> dixit Virg. Æn.
X,&nbsp;205), vel quia hic major fluvius est. Conf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_606">I,&nbsp;606 sq.</a> ibique
not.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_541" id = "line12_541"> </a>
Hic ut signa ferox dimensaque castra locavit,</p>
<p><a name = "line12_542" id = "line12_542"> </a>
Et ripas tremefecit eques, perterrita pulsis</p>
<p><a name = "line12_543" id = "line12_543"> </a>
Ilia prima vadis sacro se conjugis antro</p>
<p><a name = "line12_544" id = "line12_544"> </a>
Condidit, et cunctæ fugerunt gurgite Nymphæ.</p>
<span class = "linenum">545</span>
<p><a name = "line12_545" id = "line12_545"> </a>
At matres Latiæ, ceu mœnia nulla supersint,</p>
<p><a name = "line12_546" id = "line12_546"> </a>
<a href = "#var12_546">Adtonitæ passim furibundis gressibus
errant</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_541" id = "not12_541" href = "#line12_541">541.</a>
Cf. Liv. XXVI, 10, et Polyb. IX,&nbsp;5, 9.
&mdash;<a name = "not12_542" id = "not12_542" href =
"#line12_542">542&nbsp;seq.</a>
Terror etiam fluviis eorumque Nymphis tribuitur. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_48">I,&nbsp;48</a>; <a class =
"crossref" href = "bookIII.html#line3_463">III, 463 seq.</a>; <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_443">IV, 443 sq.</a>, <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_601">601</a>; <a class = "crossref"
href = "bookVII.html#line7_413">VII, 413&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not12_543" id = "not12_543" href =
"#line12_543">543.</a>&nbsp;<i>Ilia</i>, vel Rhea, Amulii jussu Aniene,
vel Tiberi mersa, et hinc ab aliis huic, ab aliis illi nupta fingitur.
Vid. Jani ad Horat. Od. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">ii</span>,
13... 20.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_545" id = "not12_545" href = "#line12_545">545 sq.</a>
Conf. Liv. XXVI,&nbsp;9, cujus elegans gravitas multo magis placet, quam
ornatus Silianus; Ernest. v. et Polyb. IX,&nbsp;6.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_546" id = "not12_546" href =
"#line12_546" title = "numerus deest">546.</a>&nbsp;<i>furibundis
gressibus</i>; vide Nostrum supra <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_458">ad I,&nbsp;458</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_547" id = "line12_547"> </a>
Ante oculos adstant laceræ trepidantibus umbræ,</p>
<span class = "pagenum">54</span>
<p><a name = "line12_548" id = "line12_548"> </a>
Quæque gravem ad Trebiam, quæque ad Ticina fluenta</p>
<p><a name = "line12_549" id = "line12_549"> </a>
Obpetiere necem, Paulus Gracchusque cruenti,</p>
<span class = "linenum">550</span>
<p><a name = "line12_550" id = "line12_550"> </a>
Flaminiusque simul, miseris ante ora vagantur.</p>
<p><a name = "line12_551" id = "line12_551"> </a>
Clausit turba vias. Stat celsus et asper ab ira,</p>
<p><a name = "line12_552" id = "line12_552"> </a>
Ingentemque metum torvo domat ore Senatus.</p>
<p><a name = "line12_553" id = "line12_553"> </a>
Interdum tamen erumpunt sub casside fusæ</p>
<p><a name = "line12_554" id = "line12_554"> </a>
Per tacitum lacrimæ; quidnam Fortuna minetur,</p>
<span class = "linenum">555</span>
<p><a name = "line12_555" id = "line12_555"> </a>
Quidve parent Superi? Pubes dispersa per altas</p>
<p><a name = "line12_556" id = "line12_556"> </a>
Stat turres, <a href = "#var12_556">atque huc ventum sub corde
volutat</a>,</p>
<p><a name = "line12_557" id = "line12_557"> </a>
Ut jam Roma satis credat, defendere muros.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_547" id = "not12_547" href = "#line12_547">547.</a>
<i>laceræ umbræ</i>, quæ etiam nunc servant vulnera, quibus olim
<span class = "pagenum notes">54</span>
occubuerunt: tali enim habitu umbrae ad inferos descendere credebantur,
quali erant tempore mortis; Drakenb. Cf. Advers. Heinsii in Broukhusiana
editione Tibull. pag. 461, et Cerda ad Virgil. Æn. II, 272... 279.
&mdash;<a name = "not12_549" id = "not12_549" href =
"#line12_549">549.</a>&nbsp;<i>Gracchus</i>, de quo v. supra <a class =
"crossref" href = "#line12_475">v.&nbsp;475&nbsp;sq.</a></p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_551" id = "not12_551" href = "#line12_551">551 sq.</a>
<i>Stat</i>, in foro, ubi magistratibus præsto est (Liv. l.c.), in viis
et in turba hominum.
&mdash;<i>celsus Senatus</i>, ut sup. <a class = "crossref" href =
"#line12_313">v.&nbsp;313</a>, nisi malis, in muris. Magno animo est in
tantis periculis; Cell.
&mdash;<i>asper ab ira</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#line16_521">XVI, 521</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_139">ad II, 139</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_552" id = "not12_552" href =
"#line12_552" title = "numerus deest">552.</a>&nbsp;<i>domat</i>,
dissimulat.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_554" id = "not12_554" href = "#line12_554">554.</a>
<i>Per tacitum</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_527">ad VII, 527</a>.
&mdash;<i>quidnam Fortuna minetur</i>, sc. tristes et anxii expendunt,
tacite quærunt.
&mdash;<a name = "not12_555" id = "not12_555" href =
"#line12_555">555.</a>&nbsp;<i>Quidve parent Superi</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_136">I,&nbsp;136</a>.
&mdash;<a name = "not12_556" id = "not12_556" href =
"#line12_556">556.</a>&nbsp;<i>sub corde volutat</i>, secum cogitat,
<i>huc ventum</i> esse, rem eo jam rediisse, <i>ut Roma satis
credat</i>, satis habeat, contenta sit et esse debeat, <i>defendere
muros</i>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_558" id = "line12_558"> </a>
Pœnus ut ad somnos vix totam cursibus actæ</p>
<p><a name = "line12_559" id = "line12_559"> </a>
Indulsit pubi noctem, vigil <a href = "#var12_559">ipse</a>, nec
ullam</p>
<span class = "linenum">560</span>
<p><a name = "line12_560" id = "line12_560"> </a>
Ad requiem facilis, credensque abscedere vitæ,</p>
<p><a name = "line12_561" id = "line12_561"> </a>
Quod sopor eripiat, tempus; radiantibus armis</p>
<p><a name = "line12_562" id = "line12_562"> </a>
Induitur, Nomadumque jubet prorumpere turmas.</p>
<p><a name = "line12_563" id = "line12_563"> </a>
Inde, <a href = "#var12_563">levis frenis</a>, circum pavitantia
fertur</p>
<span class = "pagenum">55</span>
<p><a name = "line12_564" id = "line12_564"> </a>
Quadrupedante sono perculsæ mœnia Romæ.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_558" id = "not12_558" href = "#line12_558">558.</a>
Cf. Liv. XXVI, 10.
&mdash;<i>pubi cursibus actæ</i>, militibus raptim actis et itinere
fessis.
&mdash;<a name = "not12_560" id = "not12_560" href =
"#line12_560">560</a>&nbsp;<a name = "not12_561" id = "not12_561" href =
"#line12_560">sq.</a>
<i>credens abscedere... tempus</i>, verba somno deditis notanda.
&mdash;<a name = "not12_562" id = "not12_562" href =
"#line12_562">562&nbsp;sq.</a>
«Cum duobus millibus equitum a porta Collina usque ad Herculis templum
est progressus, atque, unde proxime poterat, mœnia situmque urbis
obequitans contemplabatur,» Liv. l.c.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_563" id = "not12_563" href = "#line12_563">563.</a>
<i>levis frenis</i>, quæ celeritatis vel artis laus nunc aliena; et
arguta doctrina est, qua dicit <i>quadrupedanti</i>
<span class = "pagenum notes">55</span>
<i>sono ferri</i> pro obequitare; Ern. Sed verba sic jungenda: «levis
frenis fertur circa mœnia Romæ, perculsæ sono quadrupedante,» h.e.
quadrupedum, equorum: neque video, cur non celeriter obequitasse
censendus sit Hannibal, urbem contemplaturus, etsi propius ad eam
adcesserit. Cf. supra <a class = "crossref" href =
"#line12_66">v.&nbsp;66 seq.</a>, et Virgil. Æneid. VIII, 596.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">565</span>
<p><a name = "line12_565" id = "line12_565"> </a>
Nunc aditus lustrat, clausas nunc cuspide pulsat</p>
<p><a name = "line12_566" id = "line12_566"> </a>
Infesta portas, fruiturque timore paventum.</p>
<p><a name = "line12_567" id = "line12_567"> </a>
Nunc, <a href = "#var12_567">lentus</a> celsis adstans in collibus,
intrat</p>
<p><a name = "line12_568" id = "line12_568"> </a>
Urbem oculis, discitque locos, causasque locorum.</p>
<p><a name = "line12_569" id = "line12_569"> </a>
Ac legeret visu cuncta, et penetraret in omnes</p>
<span class = "linenum">570</span>
<p><a name = "line12_570" id = "line12_570"> </a>
Spectando partes, ni magno turbine adesset</p>
<p><a name = "line12_571" id = "line12_571"> </a>
Fulvius, haud tota Capuæ obsidione relicta.</p>
<p><a name = "line12_572" id = "line12_572"> </a>
Tum demum castris turmas <a href = "#var12_572">inflexit</a> ovantes</p>
<p><a name = "line12_573" id = "line12_573"> </a>
<a href = "#var12_573">Spectata</a> ductor satiatus pectora Roma.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_566" id = "not12_566" href = "#line12_566">566.</a>
<i>fruitur</i>, delectatur, Drak. coll. Martial. lib. VIII, <span class
= "smallcaps">xxx</span>,&nbsp;3, et Claud. in Rufin. I,&nbsp;237. At
malim exponere, utitur: in rem suam convertit, et fructum inde percipit.
&mdash;<a name = "not12_567" id = "not12_567" href =
"#line12_567">567.</a>&nbsp;<i>lentus adstans in collibus</i>, lento
obtutu, ut admirabundus, colles contemplans; Barth. Adv. V,&nbsp;6, et
Ernesti, coll. II, 639. Immo, stans in collibus, ut <i>urbem oculis
intrare</i>, introrsus perspicere possit. Voce autem <i>lentus</i>
securitas designatur. Vide supra <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_489">ad II, 489</a>, et Brouk. ad Tibull.
I,&nbsp;<span class = "smallcaps">v</span>, 45.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_568" id = "not12_568" href = "#line12_568">568.</a>
<i>discit locos, causasque locorum</i>, explicari sibi loca quæque, et
unde singula nomen adceperint, jussit; Mars. Conf. <a class = "crossref"
href = "bookXI.html#not11_261">ad XI, 261</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_569" id = "not12_569" href = "#line12_569">569</a>
<a name = "not12_570" id = "not12_570" href = "#line12_569">seq.</a>
Cf. Liv. XXVI, 10.
&mdash;<i>legeret</i>, legisset, <i>visu</i>, oculis quasi percurrisset,
cognovisset, ut ap. Virg. Æn. VI, 755.
&mdash;<a name = "not12_571" id = "not12_571" href =
"#line12_571">571.</a>&nbsp;Q. <i>Fulvius</i> Flaccus, a Capua obsessa
Romam cum exercitu profectus, ceteris ducibus Romanis ibi relictis, unde
<i>haud tota</i>, etc. Conf. Liv. XXVI,&nbsp;8... 10.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_574" id = "line12_574"> </a>
Atque, ubi nox depulsa polo, primaque rubescit</p>
<span class = "linenum">575</span>
<p><a name = "line12_575" id = "line12_575"> </a>
Lampade Neptunus, revocatque Aurora labores,</p>
<span class = "pagenum">56</span>
<p><a name = "line12_576" id = "line12_576"> </a>
Effundit rupto persultans agmina vallo,</p>
<p><a name = "line12_577" id = "line12_577"> </a>
Et quantum clamare valet: «Per plurima <a href =
"#var12_577">vestra</a>,</p>
<p><a name = "line12_578" id = "line12_578"> </a>
O socii, decora, et <a href = "#var12_578">sacras in sanguine</a>
dextras,</p>
<p><a name = "line12_579" id = "line12_579"> </a>
<a href = "#var12_579">Vobis ite pares</a>, et tantum audete sub
armis,</p>
<span class = "linenum">580</span>
<p><a name = "line12_580" id = "line12_580"> </a>
Quantum Roma timet: reliquam hanc exscindite molem;</p>
<p><a name = "line12_581" id = "line12_581"> </a>
Nil, quod vincatis, toto restabit in orbe.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_574" id = "not12_574" href = "#line12_574">574.</a>
Cf. Liv. XXVI, 11; Virg. Æn. III, 588 sq.; IV,&nbsp;6, 7, <i>aurora polo
dimoverat umbram</i>; et VII, 148.
&mdash;<a name = "not12_575" id = "not12_575" href =
"#line12_575">575.</a>&nbsp;<i>Aurora revocat labores</i> Solis, eum ad
cursum diurnum vocat; Lenz. coll. Ovid. Met. II, 144. Immo, Aurora
labores suos, cursum suum, <i>revocat</i>, repetit, renovat.
<span class = "pagenum notes">56</span>
&mdash;<a name = "not12_576" id = "not12_576" href =
"#line12_576">576.</a>&nbsp;<i>Effundit</i>, ut <a class = "crossref"
href = "bookII.html#line2_151">II, 151</a>, ubi v. not.
&mdash;<a name = "not12_577" id = "not12_577" href =
"#line12_577">577.</a>&nbsp;<i>quantum clamare valet</i>, scil. clamat:
Oro vos, vel obtestor <i>per plurima</i>, etc. Vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_658">ad I,&nbsp;658</a>.
&mdash;<a name = "not12_578" id = "not12_578" href =
"#line12_578">578.</a>&nbsp;<i>sacras in sanguine dextras</i>, dura
brevitate dictum pro, per dextras vestras sanguine hostium fuso
<i>venerabiles</i>; Ern. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#not7_9">ad VII,&nbsp;9</a>, et h.l. Var. Lect.
&mdash;<i>sacras in sanguine dextras</i>, sacratas, inbutas, cædibus; et
<i>vobis pares</i>, ita ut vobis dignum est, et pristinæ virtuti vestræ
respondet; Lenz.
&mdash;<a name = "not12_579" id = "not12_579" href =
"#line12_579">579.</a>&nbsp;<i>Vobis pares ite</i>, tam fortes, ut olim
et hactenus, vos præstate. Cf. Heins. ad Ovid. Epist. Her. XX, 62 et
inf.; XV, 445.
&mdash;<a name = "not12_581" id = "not12_581" href =
"#line12_581">581.</a>&nbsp;<i>restabit</i>, supererit; nam Roma capta,
urbes et provinciæ Romanorum imperio subjectæ, sponte Pœnis se
submittent. Nihil est itaque, quod τὸ <i>restabit</i> cum Dausq.
exponas, resisteret, repugnabit.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_582" id = "line12_582"> </a>
<a href = "#var12_582">Neu</a> populi vos Martigenæ tardarit origo;</p>
<p><a name = "line12_583" id = "line12_583"> </a>
Intratam Senonum capietis millibus urbem,</p>
<p><a name = "line12_584" id = "line12_584"> </a>
Adsuetamque capi: fortasse curulibus altis</p>
<span class = "linenum">585</span>
<p><a name = "line12_585" id = "line12_585"> </a>
Jam vos, exemplo proavorum, <a href = "#var12_585">ad</a> nobile
letum</p>
<p><a name = "line12_586" id = "line12_586"> </a>
Exspectant de more senes, mortique parantur.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_582" id = "not12_582" href = "#line12_582">582.</a>
<i>populi Martigenæ</i>; conf. Virg. Æn. I,&nbsp;276; VI, 873 al.
&mdash;<a name = "not12_585" id = "not12_585" href =
"#line12_585">585.</a>&nbsp;<i>exemplo proavorum</i>, ut olim, Roma a
Gallis Senonibus, Brenno duce, capta, quod vel tironibus notum ex Liv.
lib. V, cap. 41 pr. et Flor. I,&nbsp;13.
&mdash;<i>nobile letum</i>, quia in honorum insignibus moriebantur;
Lenz. Malim referre ad genus mortis, quæ forti et obstinato ad eam animo
adpetita, memorabilis et gloriosa fuit.
&mdash;<a name = "not12_586" id = "not12_586" href =
"#line12_586">586.</a>&nbsp;<i>morti parantur</i>, ad mortem, ad
moriendum se parant.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_587" id = "line12_587"> </a>
Talibus <a href = "#var12_587">hinc</a> Pœnus: sed contra Œnotria
pubes</p>
<p><a name = "line12_588" id = "line12_588"> </a>
Non ullas voces ducis aut præcepta requirit.</p>
<span class = "pagenum">57</span>
<p><a name = "line12_589" id = "line12_589"> </a>
Sat matres stimulant, natique, et cara supinas</p>
<span class = "linenum">590</span>
<p><a name = "line12_590" id = "line12_590"> </a>
Tendentum palmas lacrimantiaque ora parentum.</p>
<p><a name = "line12_591" id = "line12_591"> </a>
Ostentant parvos, vagituque incita pulsant</p>
<p><a name = "line12_592" id = "line12_592"> </a>
Corda virum, armatis <a href = "#var12_592">infigunt</a> oscula
dextris.</p>
<p><a name = "line12_593" id = "line12_593"> </a>
Ire volunt, et pro muris obponere densi</p>
<p><a name = "line12_594" id = "line12_594"> </a>
Pectora, respectantque suos, fletumque resorbent.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_587" id = "not12_587" href = "#line12_587">587.</a>
<i>Œnotria pubes</i>. Romana
<span class = "pagenum notes">57</span>
juventus. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_2">ad
I,&nbsp;2</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_589" id = "not12_589" href = "#line12_589">589.</a>
Scena miserationis plena, e Liv. XXVI,&nbsp;9, adumbrata, at paulo
absolutior: qualibus locis inmorentur velim, qui Silium morosius
fastidiunt; Ern. Eumdem Livii locum Silius expresserat sup. <a class =
"crossref" href = "#line12_545">v.&nbsp;545 seq.</a> Cf. et Liv. VII, 11
med.
&mdash;<a name = "not12_591" id = "not12_591" href =
"#line12_591">591</a>&nbsp;<a name = "not12_592" id = "not12_592" href =
"#line12_591">sq.</a>
<i>pulsant Corda</i>, ut ap. Virg. Georg. III, 106. Cf. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#var2_213">ad II, 213 (in V.L.)</a> et
<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_580">580</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_593" id = "not12_593" href = "#line12_593">593.</a>
<i>Ire volunt</i> pubes, armati, et <i>pro muris</i>; ante muros; Lenz.
Immo pro salute urbis.
&mdash;<a name = "not12_594" id = "not12_594" href =
"#line12_594">594.</a>&nbsp;<i>respectant suos</i>, quos sc. inviti
relinquunt: ut apud Quintil. Decl. X, p.&nbsp;174. «Invitus ille
vanescebat ex oculis, multum resistens, sæpe respiciens,» etc. Conf.
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_108">ad VIII, 108</a>.
&mdash;<i>fletum resorbent</i> reprimunt. Cf. Senec. Herc. Œt. 1285, et
Stat. Theb. V,&nbsp;654.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">595</span>
<p><a name = "line12_595" id = "line12_595"> </a>
Ut vero inpulso patefactæ cardine portæ,</p>
<p><a name = "line12_596" id = "line12_596"> </a>
Et simul erupit <a href = "#var12_596">motis</a> exercitus armis,</p>
<p><a name = "line12_597" id = "line12_597"> </a>
Funditur inmixtus gemitu precibusque per altos</p>
<p><a name = "line12_598" id = "line12_598"> </a>
Ad cælum muros <a href = "#var12_598">plangor</a>, sparsæque solutis</p>
<p><a name = "line12_599" id = "line12_599"> </a>
Crinibus exululant matres, atque ubera nudant.</p>
<span class = "linenum">600</span>
<p><a name = "line12_600" id = "line12_600"> </a>
Fulvius antevolans agmen, «Quis <a href = "#var12_600">nesciat</a>,
inquit,</p>
<p><a name = "line12_601" id = "line12_601"> </a>
Non sponte ad nostros Pœnum venisse penates?</p>
<p><a name = "line12_602" id = "line12_602"> </a>
A portis fugit Capuæ.» Subnectere plura</p>
<p><a name = "line12_603" id = "line12_603"> </a>
Conantem <a href = "#var12_603">tristis</a> cæli cum murmure vasto</p>
<span class = "pagenum">58</span>
<p><a name = "line12_604" id = "line12_604"> </a>
Turbavit fragor, et subita de nube procellæ.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_598" id = "not12_598" href = "#line12_598">598.</a>
Conf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_560">VI,
560&nbsp;sqq.</a>
&mdash;<a name = "not12_599" id = "not12_599" href =
"#line12_599">599.</a>&nbsp;<i>ubera nudant</i> planctus causa; Lenz.
Nonne potius quia vestes lacerant?</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_600" id = "not12_600" href = "#line12_600">600</a>
<a name = "not12_601" id = "not12_601" href = "#line12_600">sqq.</a>
Brevis, at apta tempori et efficax admonitio: non timendus est hostis,
qui <i>non sponte</i>, h.e. expulsus e Capua (immo repulsus a Capua,
quam obsidione liberare non potuerat) venit et veluti in fuga versatur;
Ern. Silius vero Fulvio tribuit, quæ Fabius dixit ap. Liv.
XXVI,&nbsp;8.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_603" id = "not12_603" href = "#line12_603">603.</a>
Poeta exornavit Livianam (lib. XXVI, c. 11) descriptionem tempestatis,
qua prælium bis diremtum: quod cum judicio fecisse censendus est, quum
res ipsa tanti fuerit momenti. Colores imaginis potissimum petiit e
Virgil. Ge. I,&nbsp;322 sqq., et Æneid. I,&nbsp;84 sq.; IV, 160 seq.
Hujus tamen tempestatis nulla mentio fit ap. Polyb. IX,&nbsp;6, 7, ubi
aliæ memorantur causæ,
<span class = "pagenum notes">58</span>
cur Hannibal abjecerit spem urbis capiendæ, et inde discesserit.
&mdash;<i>tristis fragor</i>; v. V.L.</p>

<div class = "text">
<span class = "linenum">605</span>
<p class = "indent">
<a name = "line12_605" id = "line12_605"> </a>
Jupiter, Æthiopum remeans tellure, minantem</p>
<p><a name = "line12_606" id = "line12_606"> </a>
Romuleo Pœnum ut vidit subcedere vallo,</p>
<p><a name = "line12_607" id = "line12_607"> </a>
<a href = "#var12_607">Cælicolis</a> raptim excitis, defendere tecta</p>
<p><a name = "line12_608" id = "line12_608"> </a>
Dardana, et in septem discurrere jusserat arces.</p>
<p><a name = "line12_609" id = "line12_609"> </a>
Ipse e Tarpeio sublimis vertice cuncta,</p>
<span class = "linenum">610</span>
<p><a name = "line12_610" id = "line12_610"> </a>
Et <a href = "#var12_610">ventos simul</a>, et nubes, et grandinis
iras,</p>
<p><a name = "line12_611" id = "line12_611"> </a>
Fulminaque, et tonitrus, et nimbos <a href = "#var12_611">conciet</a>
atros.</p>
<p><a name = "line12_612" id = "line12_612"> </a>
<a href = "#var12_612">Concussi</a> tremuere poli, cælumque tenebris</p>
<p><a name = "line12_613" id = "line12_613"> </a>
Clauditur, et terras cæco nox condit amictu.</p>
<p><a name = "line12_614" id = "line12_614"> </a>
Instat tempestas oculis, hostique propinquo</p>
<span class = "linenum">615</span>
<p><a name = "line12_615" id = "line12_615"> </a>
Roma latet: jactæ in turmas per nubila flammæ</p>
<span class = "pagenum">59</span>
<p><a name = "line12_616" id = "line12_616"> </a>
Stridorem servant, <a href = "#var12_616">membrisque</a> insibilat
ignis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_605" id = "not12_605" href = "#line12_605">605.</a>
<i>Jupiter Æthiopum remeans tellure</i> fingitur exemplo Hom. Iliad. α,
423 sq., et Odyss. α, 22 sq., sed minus apte, nec nisi doctrinæ
ostentandæ causa. A deorum quoque majestate abhorrere videtur, quod
jubentur <i>discurrere in septem arces</i>, h.e. colles, in quibus sita
est Roma; vid. Georg. II, 535. Id tamen coll. vs. 707... 725, minus
displicebit.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_609" id = "not12_609" href = "#line12_609">609.</a>
<i>e Tarpeio vertice</i>, monte Capitolino, Jovi inpr. sacro Cf.
<a class = "crossref" href =
"bookX.html#line10_360">X,&nbsp;360&nbsp;sqq.</a>
&mdash;<a name = "not12_610" id = "not12_610" href =
"#line12_610">610.</a>&nbsp;<i>grandinis iras</i> docte pro grandine,
quam iratus mittit.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_613" id = "not12_613" href = "#line12_613">613.</a>
<i>Claudi cælum</i> dicitur <i>tenebris</i>, vel nubibus ac frigore, ut
contra <i>aperiri</i>, <i>recludi</i>, <i>reserari</i>, <i>resolvi</i>
luce, sole ac calore. Vide Weitz. et Burm. ad Valer. Fl. I,&nbsp;655;
Cerda et Heyne ad Virg. Ge. I,&nbsp;393; IV, 52, et Æn. I,&nbsp;155,
394; VIII, 523.
&mdash;<i>cæco</i>, atro, nigro,
<span class = "pagenum notes">59</span>
<i>amictu</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_36">V,&nbsp;36</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_616" id = "not12_616" href = "#line12_616">616.</a>
<i>insibilat ignis</i>, vivaciter, ut σίζειν ap. Hom. Odyss. IX, 394;
Dausq.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_617" id = "line12_617"> </a>
Hinc Notus, hinc Boreas, hinc fuscis Africus alis</p>
<p><a name = "line12_618" id = "line12_618"> </a>
Bella movent, <a href = "#var12_618">quantis</a> animos et pectora
possint</p>
<p><a name = "line12_619" id = "line12_619"> </a>
Irati satiare Jovis. <a href = "#var12_619">Fluit</a> agmen aquarum,</p>
<span class = "linenum">620</span>
<p><a name = "line12_620" id = "line12_620"> </a>
Turbine confusum piceo et nigrante procella,</p>
<p><a name = "line12_621" id = "line12_621"> </a>
Atque omnes circa campos spumantibus undis</p>
<p><a name = "line12_622" id = "line12_622"> </a>
Involvit. <a href = "#var12_622">Celsus</a> summo de culmine montis</p>
<p><a name = "line12_623" id = "line12_623"> </a>
Regnator Superum sublata fulmina dextra</p>
<p><a name = "line12_624" id = "line12_624"> </a>
Libravit, clipeoque ducis non cedere certi,</p>
<span class = "linenum">625</span>
<p><a name = "line12_625" id = "line12_625"> </a>
Incussit. Summa liquefacta est cuspis in hasta,</p>
<p><a name = "line12_626" id = "line12_626"> </a>
Et fluxit, ceu conreptus fornacibus ensis.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_617" id = "not12_617" href = "#line12_617">617.</a>
Venti promiscue ponuntur, omisso Euro. Sic Aquilo non memoratur Virgil.
Æn. I,&nbsp;85, ubi v. Heyne Exc. III.
&mdash;<i>fuscis alis</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_589">ad I,&nbsp;589</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookIII.html#not3_524">III, 524</a>. Hæc vero verba non ad solum
Africum, sed etiam ad Notum ac Boream referenda esse, jam monuit Drak.
&mdash;<a name = "not12_618" id = "not12_618" href =
"#line12_618">618.</a>&nbsp;<i>Bella movent</i>; conf. <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#line7_569">VII, 569&nbsp;sqq.</a>
&mdash;<a name = "not12_619" id = "not12_619" href =
"#line12_619">619.</a>&nbsp;<i>agmen aquarum</i>; vid. Salmas. Exerc.
Plin. p.&nbsp;59, et Heyne ad Virg. Ge. I,&nbsp;322.
&mdash;<i>Fluit</i> ex alto, e cælo, magna vis pluviæ <i>confusa</i>,
coacta, conlecta in nubibus piceis; Lenz, coll. Virgil. Ge. I,&nbsp;322
sqq. Immo, effusus est imber, <i>confusus</i>, commixtus, conjunctus cum
<i>turbine</i>, vel <i>procella</i>, vehementiore vento. Ita Liv. VI,
32, et XXIII, 44, <i>ingentibus procellis fusus</i>, scil. <i>effusus
imber diremit pugnam</i>, scil. <i>pugnantes</i>.
&mdash;<a name = "not12_620" id = "not12_620" href =
"#line12_620">620.</a>&nbsp;<i>Turbine piceo</i>; cf. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#line2_630">II, 630 seq.</a>; <a class =
"crossref" href = "bookV.html#line5_37">V,&nbsp;37</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookVI.html#line6_321">VI, 321 sq.</a>; Virg. Æneid.
III, 573 (ubi v. Heyne) et Ge. I,&nbsp;320.
&mdash;<i>nigrante procella</i>; cf. Virgil. Æneid. IV, 120.
&mdash;<a name = "not12_622" id = "not12_622" href =
"#line12_622">622.</a>&nbsp;<i>montis</i> Capitolini. Conf. <a class =
"crossref" href = "#line12_609">v.&nbsp;609</a>.
&mdash;<a name = "not12_624" id = "not12_624" href =
"#line12_624">624.</a>&nbsp;<i>non cedere certi</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_448">IV, 448</a>.
&mdash;<a name = "not12_625" id = "not12_625" href =
"#line12_625">625</a>&nbsp;<a name = "not12_626" id = "not12_626" href =
"#line12_625">seq.</a>
Cf. simil. loca, a Draken. laudata, Lucan. VII, 158 sq., et Claudian.
Consulat. Honorii, lib. VI, 344 seq.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_627" id = "line12_627"> </a>
Ambustis sed enim ductor Sidonius armis</p>
<p><a name = "line12_628" id = "line12_628"> </a>
Sistebat socios, et cæcum e nubibus ignem,</p>
<p><a name = "line12_629" id = "line12_629"> </a>
Murmuraque a ventis misceri vana docebat.</p>
<span class = "pagenum">60</span>
<span class = "linenum">630</span>
<p><a name = "line12_630" id = "line12_630"> </a>
Tandem post clades socium cælique ruinam,</p>
<p><a name = "line12_631" id = "line12_631"> </a>
Non hoste in nimbis viso, non ense, referri</p>
<p><a name = "line12_632" id = "line12_632"> </a>
Signa jubet castris, mæstasque resuscitat iras.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_627" id = "not12_627" href = "#line12_627">627.</a>
<i>sed enim</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_33">ad
I,&nbsp;33</a>.
&mdash;<a name = "not12_628" id = "not12_628" href =
"#line12_628">628</a>&nbsp;<a name = "not12_629" id = "not12_629" href =
"#line12_628">sq.</a>
<i>Sistebat socios</i>, revocabat milites suos in aciem prodeuntes. Hæc
ad verbum fere translata e Virgil.
<span class = "pagenum notes">60</span>
Æn. IV, 209 seq., ubi vid. Heyne, qui verbum <i>miscere</i> alio sensu,
quam Silius cepit. Cf. inf. <a class = "crossref" href =
"bookXVII.html#line17_327">XVII, 327 sq.</a> Ex his locis Drak.
colligebat, hanc Carthaginiensium de tonitru et fulmine opinionem
fuisse. Enimvero designatur potius Hannibalis intrepidus et invictus
animus, contemtusque deorum. Cf. omnino sup. <a class = "crossref" href
= "bookI.html#line1_58">I,&nbsp;58</a> (ubi v. not.) et <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_250">250... 255</a>. Idem Drak.
coll. Plin. II, 43, monet, fulmina hæc <i>vana</i> proprie et ex
disciplina augurali <i>bruta</i> vocari, <i>ut quæ nulla veniant ratione
naturæ</i>.
&mdash;<i>Sistebat</i>, a fuga retinebat; Lenz.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_630" id = "not12_630" href = "#line12_630">630.</a>
<i>post clades socium</i>, per tempestates et fulmina factas; Lenz.
&mdash;<i>cæli ruinam</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_251">ad I,&nbsp;251</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_633" id = "line12_633"> </a>
«Ventis debebis nimirum <a href = "#var12_633">hiemisque</a>
procellis</p>
<p><a name = "line12_634" id = "line12_634"> </a>
Unum, Roma, diem: sed non te crastina nobis</p>
<span class = "linenum">635</span>
<p><a name = "line12_635" id = "line12_635"> </a>
Lux unquam eripiet; descendat Jupiter ipse</p>
<p><a name = "line12_636" id = "line12_636"> </a>
In terras licet.» <a href = "#var12_636">Infrendens</a> dum talia
fatur,</p>
<p><a name = "line12_637" id = "line12_637"> </a>
Ecce serenato clarum jubar emicat axe,</p>
<p><a name = "line12_638" id = "line12_638"> </a>
Purgatusque nitet discussis nubibus æther.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_633" id = "not12_633" href = "#line12_633">633.</a>
<i>hiemis</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_197">ad III, 197</a>.
&mdash;<i>nimirum</i>, ut sup. <a class = "crossref" href =
"#line12_71">v.&nbsp;71</a>, et scilicet, <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_114">V,&nbsp;114</a>.
&mdash;<a name = "not12_635" id = "not12_635" href =
"#line12_635">635.</a>&nbsp;Ζεὺς καταιβάτης, de quo vid. Burm. Diss.
Poeta immemor fuisse videtur eorum, quæ supra <a class = "crossref" href
= "#line12_609">v.&nbsp;609</a> finxerat, Lenz. qui etiam docte
disputavit de Jove Elicio ac Descensore (Ζεὺς Καταιβάτης) in <i>Magazin
für Philologen</i>, Tom. II, p.&nbsp;48 sqq. et in Obss. ad Ovid. Fast.
III, 179 (<i>Braunschw. Schul. Encyclop.</i> p.&nbsp;118 sq.)
&mdash;<a name = "not12_637" id = "not12_637" href =
"#line12_637">637</a>&nbsp;<a name = "not12_638" id = "not12_638" href =
"#line12_637">seq.</a>
«Ubi recepissent se in castra, mira serenitas cum tranquillitate
oriebatur,» Liv. XXVI, 11, qui tamen postero demum die id factum
memorat, quum eodem loco acies instructas eadem tempestas diremisset, ut
inf. <a class = "crossref" href = "#line12_664">v.&nbsp;664&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>jubar</i> solis, ut ap. Virg. Æn. IV, 130.
&mdash;<i>axe</i>, cælo. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_650">ad VIII, 650</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_639" id = "line12_639"> </a>
Æneadæ sensere Deum, telisque repostis</p>
<span class = "linenum">640</span>
<p><a name = "line12_640" id = "line12_640"> </a>
Submissas tendunt alta ad Capitolia dextras,</p>
<span class = "pagenum">61</span>
<p><a name = "line12_641" id = "line12_641"> </a>
Et festa cingunt montis penetralia lauro.</p>
<p><a name = "line12_642" id = "line12_642"> </a>
Tum vultus, modo non parvo sudore madentes,</p>
<p><a name = "line12_643" id = "line12_643"> </a>
Nunc lætos Jovis adspectant. «Da, summe Deorum,</p>
<p><a name = "line12_644" id = "line12_644"> </a>
Da, pater, ut sacro Libys inter prælia telo</p>
<span class = "linenum">645</span>
<p><a name = "line12_645" id = "line12_645"> </a>
Concidat: haud alia potis est occumbere dextra.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_639" id = "not12_639" href = "#line12_639">639.</a>
<i>Æneadæ</i>, Romani, <i>sensere Deum</i>, cognoverunt voluntatem
mentemque benignam Jovis. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_120">IV, 120</a>.
&mdash;<a name = "not12_640" id = "not12_640" href =
"#line12_640">640.</a>&nbsp;Silius ante oculos habuit Virg. Æn. IX, 657,
<i>Agnovere deum et sensere</i>; Æn. XI, 477... 485, ut hic Hom. Iliad.
ζ, 86 sq., 269 seq., 305 seq. Preces saltem inde petitæ.
&mdash;<i>Submissas tendunt dextras</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_673">ad I,&nbsp;673</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookIV.html#not4_409">IV, 409</a>.
&mdash;<span class = "pagenum notes">61</span>
<a name = "not12_641" id = "not12_641" href = "#line12_641">641.</a>
In publica lætitia aræ ac templa deorum coronari, solebant, suspensis in
horum postibus sertis, frondibus et infulis. Cf. inf. <a class =
"crossref" href = "#line12_743">v.&nbsp;743</a>; Heyne ad Virg. Æn. II,
248 seq.; Gierig. ad Ovid. Met. VIII, 264; Toup. Opusc. T.&nbsp;II,
p.&nbsp;102; Barth. ad Stat. Silv. IV, <span class =
"smallcaps">viii</span>,&nbsp;1; Koeppen. ad Hom. Iliad. α, 39.
&mdash;<i>montis penetralia</i>, templum Jovis in monte Capitolino.
&mdash;<a name = "not12_642" id = "not12_642" href =
"#line12_642">642.</a>&nbsp;De hoc tristi prodigio v. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_86">ad I,&nbsp;86</a>, <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_98">98</a>, et <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#not8_645">VIII, 645</a>.
&mdash;<i>vultus</i> statuæ.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_644" id = "not12_644" href = "#line12_644">644.</a>
<i>sacro telo</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_253">ad I,&nbsp;253</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookIX.html#not9_538">IX, 538</a>.
&mdash;<a name = "not12_645" id = "not12_645" href =
"#line12_645">645.</a>&nbsp;Hæc magnifice dicta de Hannibale, sed
indigne de Romanis, qui tamen non omnes ita sensisse, vel certe dixisse
censendi sunt.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_646" id = "line12_646"> </a>
Sic adeo orantes pressere silentia, postquam</p>
<p><a name = "line12_647" id = "line12_647"> </a>
Abstulerat terras nigrantibus Hesperus umbris.</p>
<p><a name = "line12_648" id = "line12_648"> </a>
Quem simul adtollens rutilantem lampada Titan</p>
<p><a name = "line12_649" id = "line12_649"> </a>
Obruit, et vitæ rediit mortalibus usus,</p>
<span class = "linenum">650</span>
<p><a name = "line12_650" id = "line12_650"> </a>
Pœnus adest, nec se <a href = "#var12_650">castris</a> Œnotria pubes</p>
<p><a name = "line12_651" id = "line12_651"> </a>
Continet. Haud dum enses stricti, <a href = "#var12_651">mediumque</a>
jacebat</p>
<p><a name = "line12_652" id = "line12_652"> </a>
Tantum ad bella loci, quantum transmittere jactæ</p>
<p><a name = "line12_653" id = "line12_653"> </a>
Subficerent hastæ, quum fulgor hebescere cæli</p>
<span class = "pagenum">62</span>
<p><a name = "line12_654" id = "line12_654"> </a>
Per subitum cœpit, densæque <a href = "#var12_654">subire</a>
tenebræ;</p>
<span class = "linenum">655</span>
<p><a name = "line12_655" id = "line12_655"> </a>
Atque dies fugere, atque armari ad prælia rursus</p>
<p><a name = "line12_656" id = "line12_656"> </a>
Jupiter. Incumbunt venti, crassusque, rotante</p>
<p><a name = "line12_657" id = "line12_657"> </a>
Austro, nimborum fervet globus. Intonat ipse,</p>
<p><a name = "line12_658" id = "line12_658"> </a>
<a href = "#var12_658">Quo tremat</a> et <ins class = "correction" title
= "«RRodope» legitur">Rhodope</ins>, Taurusque, et Pindus, et Atlas:</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_646" id = "not12_646" href = "#line12_646">646.</a>
<i>silentium premere</i>, ut tenere, obtinere.
&mdash;<a name = "not12_647" id = "not12_647" href =
"#line12_647">647.</a>&nbsp;<i>Abstulerat terras</i>, earum adspectum,
<i>Hesperus</i>, Vesper. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#line9_327">IX, 327</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_648" id = "not12_648" href = "#line12_648">648.</a>
«Postero die eodem loco acies instructas eadem tempestas diremit. Ubi
recepissent se in castra, mira serenitas cum tranquillitate oriebatur,»
Liv. XXVI, 11.
&mdash;<i>Quem</i> Hesperum <i>simul</i>, simulac, <i>Titan obruit</i>,
luce radiisque suis vicit, ejus adspectum abstulit et splendorem
restinxit, vel obscuravit. Conf. Stat. Achil. I,&nbsp;293, et Tac.
Agric. 17.
&mdash;<i>adtollens lampada</i>, graphice, proferens lucem; Ern.
&mdash;<a name = "not12_650" id = "not12_650" href =
"#line12_650">650.</a>&nbsp;<i>Œnotria pubes</i>, ut <a class =
"crossref" href = "#line12_587">v.&nbsp;587</a>.
&mdash;<a name = "not12_651" id = "not12_651" href =
"#line12_651">651.</a>&nbsp;<i>Haud dum enses stricti</i>; cf. <a class
= "crossref" href = "#not12_384">ad v.&nbsp;384</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookIX.html#var9_314">ad IX, 314, in Var. Lect.</a>
Vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_101">ad IV, 101
seq.</a>
&mdash;<a name = "not12_652" id = "not12_652" href =
"#line12_652">652.</a>&nbsp;<i>bella</i>, prælium. Vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_621">ad I,&nbsp;621</a>.
&mdash;<a name = "not12_653" id = "not12_653" href =
"#line12_653">653.</a>&nbsp;<i>Subficerent</i>, valerent, possent, ut
ap. Virg. Æn. V,&nbsp;22 al. In
<span class = "pagenum notes">62</span>
tempestatis instauratæ imagine expende artem non contemnendam poetæ
colores variandi, quæ est pars ingenii Siliani maxime insignis et ferax;
Ern.
&mdash;<a name = "not12_654" id = "not12_654" href =
"#line12_654">654.</a>&nbsp;<i>Per subitum</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookVII.html#not7_527">ad VII, 527</a>.
&mdash;<a name = "not12_656" id = "not12_656" href =
"#line12_656">656.</a>&nbsp;<i>Incumbunt</i> terris, in eas inruunt,
ingruunt. Conf. Heyne ad Virg. Æneid. I,&nbsp;85, et Ge. II, 311; III,
197; Jani ad Horat. Od. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">iii</span>,&nbsp;31.
&mdash;<i>crassus globus</i> flammarum, fulmina <i>nimborum</i>, spissis
atrisque nubibus excussa. Cf. sup. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_441">IV, 441</a>. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_384">V,&nbsp;384... 388</a>; Virgil. Georg.
I,&nbsp;328 seq., et Horat. Od. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">xxxiv</span>,&nbsp;5... 12. Sensus h.l. est: Tonitru tota
natura et terræ tam altissimæ quam profundissimæ infimæque, nec non
remotissimæ (nam <i>Atlas</i> terminus orbis terrarum versus occidentem)
partes contremuere.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_659" id = "line12_659"> </a>
Audivere lacus Erebi, mersusque profundis</p>
<span class = "linenum">660</span>
<p><a name = "line12_660" id = "line12_660"> </a>
Adnovit tenebris cælestia <a href = "#var12_660">bella</a> Typhœus.</p>
<p><a name = "line12_661" id = "line12_661"> </a>
Invadit Notus, ac, piceam cum grandine multa</p>
<p><a name = "line12_662" id = "line12_662"> </a>
Intorquens nubem, <a href = "#var12_662">cunctantem</a> et vana
minantem</p>
<p><a name = "line12_663" id = "line12_663"> </a>
Circumagit, castrisque ducem subcedere cogit.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_659" id = "not12_659" href = "#line12_659">659.</a>
<i>Erebi lacus</i>, infera loca et manes.
&mdash;<a name = "not12_660" id = "not12_660" href =
"#line12_660">660.</a>&nbsp;De <i>Typhœo</i>; v. <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#not8_540">ad VIII, 540</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_661" id = "not12_661" href = "#line12_661">661 seq.</a>
<i>Invadit ducem</i>, Hannibalem.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_662" id = "not12_662" href =
"#line12_662" title = "numerus deest">662.</a>&nbsp;<i>vana
minantem</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad
I,&nbsp;306 in V.L.</a></p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_664" id = "line12_664"> </a>
Verum ubi depositis sepsit sese aggere telis,</p>
<span class = "linenum">665</span>
<p><a name = "line12_665" id = "line12_665"> </a>
Læta serenati facies aperitur Olympi,</p>
<p><a name = "line12_666" id = "line12_666"> </a>
Nullaque <a href = "#var12_666">tam</a> mitem credas habuisse
Tonantem</p>
<p><a name = "line12_667" id = "line12_667"> </a>
Fulmina, nec placido commota tonitrua cælo.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_665" id = "not12_665" href = "#line12_665">665...</a>
<a name = "not12_667" id = "not12_667" href = "#line12_667">667.</a>
Poeta bene variavit, quæ sup. <a class = "crossref" href =
"#line12_637">v.&nbsp;637 sq.</a> dixerat.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_668" id = "line12_668"> </a>
Durat, et <a href = "#var12_668">adfirmans</a> non ultra spondet in
ipsos</p>
<span class = "pagenum">63</span>
<p><a name = "line12_669" id = "line12_669"> </a>
<a href = "#var12_669">Venturam cæli rabiem</a>; modo patria virtus</p>
<span class = "linenum">670</span>
<p><a name = "line12_670" id = "line12_670"> </a>
In dextras redeat, <a href = "#var12_670">nec</a> Romam exscindere
Pœni</p>
<p><a name = "line12_671" id = "line12_671"> </a>
Credant esse nefas: ubi nam tunc fulmina tandem</p>
<p><a name = "line12_672" id = "line12_672"> </a>
Invicti <a href = "#var12_672">latuisse</a> Jovis, quum sterneret
ensis</p>
<p><a name = "line12_673" id = "line12_673"> </a>
Ætolos campos? ubi, quum Tyrrhena natarent</p>
<p><a name = "line12_674" id = "line12_674"> </a>
Stagna cruore virum? «Pugnat pro mœnibus, inquit,</p>
<span class = "linenum">675</span>
<p><a name = "line12_675" id = "line12_675"> </a>
Si rector Superum tot jactis <a href = "#var12_675">fulmine
telis</a>,</p>
<p><a name = "line12_676" id = "line12_676"> </a>
Inter tot motus cur me contra arma ferentem</p>
<span class = "pagenum">64</span>
<p><a name = "line12_677" id = "line12_677"> </a>
Adflixisse piget? ventis hiemique fugaces</p>
<p><a name = "line12_678" id = "line12_678"> </a>
Terga damus: remeet, quæso, mens illa vigorque,</p>
<p><a name = "line12_679" id = "line12_679"> </a>
Qua <a href = "#var12_679">vobis</a>, quum pacta Patrum, quum fœdera
adessent,</p>
<span class = "linenum">680</span>
<p><a name = "line12_680" id = "line12_680"> </a>
Integrare acies placitum.» Sic pectora flammat;</p>
<p><a name = "line12_681" id = "line12_681"> </a>
Donec equum Titan spumantia frena <a href =
"#var12_681">resolvit</a>.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_668" id = "not12_668" href = "#line12_668">668</a>
<a name = "not12_669" id = "not12_669" href = "#line12_668">sqq.</a>
Bene Ernesti Vir. Clar. «Spernens irata numina Hannibal spondet
militibus suis, si modo fortes futuri sint, similem diem in posterum
numquam rediturum esse. Non poterat superba inpietas
<span class = "pagenum notes">63</span>
hominis luculentius et invidiosius adumbrari. Scilicet artem nunc poetæ,
non rei dignitatem exploramus.» Egregie autem singula respondent personæ
partibusque Hannibali a poeta adsignatis. Conf. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#line1_58">I,&nbsp;58</a> (ubi v. not.) et <a class =
"crossref" href = "bookI.html#line1_250">250...&nbsp;255</a>.
&mdash;<i>Durat</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_463">ad II, 463</a>; <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#not6_308">VI, 308</a>; Virg. Æn. I,&nbsp;207, ubi v. Cerda
et Heyne.
&mdash;<a name = "not12_672" id = "not12_672" href =
"#line12_672">672.</a>&nbsp;<i>Invicti Jovis</i>; vid. Doering. ad Cat.
64, 204.
&mdash;<i>sterneret</i>, stravisset sc. hostium cadaveribus.
&mdash;<a name = "not12_673" id = "not12_673" href =
"#line12_673">673</a>&nbsp;<a name = "not12_674" id = "not12_674" href =
"#line12_673">seq.</a>
<i>Ætolos campos</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_125">I,&nbsp;125</a>.
&mdash;<i>Tyrrhena Stagna</i>, Trasymenus lacus in Etruria.
&mdash;<a name = "not12_675" id = "not12_675" href =
"#line12_675">675.</a>&nbsp;<i>telis</i>; v. <a class = "crossref" href
= "bookI.html#not1_253">ad I,&nbsp;253</a>, et <a class = "crossref"
href = "bookIX.html#not9_538">IX, 538</a>. Cf. V.L.
&mdash;<a name = "not12_676" id = "not12_676" href =
"#line12_676">676.</a>&nbsp;Cur me sibi resistentem Jupiter non puniit?
non numen ergo esse, cui Pœni cedant, sed ventorum et tempestatis
fortuitum casum, patet; Cell. Ordo verborum est: <i>Si rector Sup., tot
jactis</i>, quum tot homines dejecit, <i>fulmine pugnat pro mœnibus, cur
me contra</i> Jovem <i>arma ferentem adflixisse telis</i>, fulminibus,
<i>piget inter tot motus</i>, in tanta tempestate et clade? Sed
præstiterit interpunct. vulgari servata legere
<span class = "pagenum notes">64</span>
<i>fulmine teli</i>, hoc est, telo, seu fulmine; Lenz.
&mdash;<a name = "not12_677" id = "not12_677" href =
"#line12_677">677.</a>&nbsp;<i>hiemi</i>, ut <a class = "crossref" href
= "bookIII.html#line3_197">III, 197</a>.
&mdash;<a name = "not12_678" id = "not12_678" href =
"#line12_678">678</a>&nbsp;<a name = "not12_679" id = "not12_679" href =
"#line12_678">seq.</a>
Hæc spectant ad initium belli Punici II, quo fœdus ruptum, et arma
iterum capta sunt; quod etiam Lenz. monuit. Cf. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#line1_8">I,&nbsp;8... 11</a>.
&mdash;<a name = "not12_681" id = "not12_681" href =
"#line12_681">681.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#line6_1">VI,&nbsp;1&nbsp;sq.</a></p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_682" id = "line12_682"> </a>
Nec nox composuit curas, somnusve frementem</p>
<p><a name = "line12_683" id = "line12_683"> </a>
Ausus adire virum, et redeunt cum luce furores.</p>
<p><a name = "line12_684" id = "line12_684"> </a>
Rursus in <a href = "#var12_684">arma</a> vocat trepidos, clipeoque
tremendum</p>
<span class = "linenum">685</span>
<p><a name = "line12_685" id = "line12_685"> </a>
Increpat, atque armis imitatur murmura cæli.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_684" id = "not12_684" href = "#line12_684">684.</a>
<i>trepidos</i>, bis tempestate repulsos.
&mdash;<a name = "not12_685" id = "not12_685" href =
"#line12_685">685.</a>&nbsp;<i>Increpat clipeo</i>, ut Mars ap. Virg.
Æn. XII, 332, <i>Sanguineus mavors clipeo increpat</i>, ubi v. Heyne.
Ita et fulmina adcensis ignibus imitatur <a class = "crossref" href =
"#line12_700">v.&nbsp;700</a>, ut vanam tempestatis ipsiusque Jovis vim
eludat trepidosque erigat milites, qui cum numine sibi pugnandum
credebant.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_686" id = "line12_686"> </a>
Ut vero adcepit, tantum confidere Divis</p>
<p><a name = "line12_687" id = "line12_687"> </a>
Ausonios Patres, submissaque Bætis ad oras</p>
<span class = "pagenum">65</span>
<p><a name = "line12_688" id = "line12_688"> </a>
Auxilia, et noctu progressum mœnibus agmen:</p>
<p><a name = "line12_689" id = "line12_689"> </a>
Sic agitare fremens obsessos otia, jamque</p>
<span class = "linenum">690</span>
<p><a name = "line12_690" id = "line12_690"> </a>
Securam Hannibalis Romam, violentior instat.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_686" id = "not12_686" href = "#line12_686">686 sqq.</a>
«In religionem ea res apud Pœnos versa est. Minuere etiam spem
Hannibalis aliæ, parva magnaque res: magna illa, quod, quum ipse ad
mœnia urbis Romæ armatus sederet, milites sub <i>vexillis in
supplementum Hispaniæ</i> profectos audivit; parva, etc. His motus ad
Tutiam fluvium castra retulit;» Liv. XXVI, 11. Poeta autem ita rem
variavit, ut potius eam ob causam <i>violentius institerit</i>, et Jovis
demum Junonisque interventu a vesano conamine et consilio, Romæ
Capitoliique Jovi sacri, obpugnandi deterritus sit. Quod commentum et
Hannibalis et Urbis dignitati consentaneum est, atque desumtum ex Virg.
Æn. II, 588... 623, ubi Venus Æneam ab audaci consilio Trojæ defendendæ
revocat. Ibid. <a class = "crossref" href = "#line12_604">v.&nbsp;604
sq.</a> Venus Æneæ, ut inf. <a class = "crossref" href =
"#line12_707">v.&nbsp;707 sq.</a> Juno Hannibalis visum acuit, ut varias
urbis partes et Deos, qui ipsi eas evertant, videre possit. Colles tamen
Romæ et campus Martius, quos Juno Pœno ostendit, a Diis tutelaribus ac
præsidibus defenduntur, non diruuntur. Livius bis tantum, epitomator
vero ejus, ut Silius, ter Hannibalem impetum in Romam fecisse memorat.
Polybius neque repetiti impetus, neque tempestatis mentionem facit: unde
tota hæc historia Lenzio V. C. fabulosa videtur. <span class =
"smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<a name = "not12_687" id = "not12_687" href =
"#line12_687">687.</a>&nbsp;<i>Bætis ad oras</i>, in Hispaniam.
<span class = "pagenum notes">65</span>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_146">ad
I,&nbsp;146</a>.
&mdash;<a name = "not12_689" id = "not12_689" href =
"#line12_689">689.</a>&nbsp;<i>fremens</i>, etc., indignans, Romam
obsessam tam securam esse et metu vacuam.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_691" id = "line12_691"> </a>
Jamque propinquabat muro, quum Jupiter ægram</p>
<p><a name = "line12_692" id = "line12_692"> </a>
Junonem adloquitur curis, mulcetque monendo:</p>
<p><a name = "line12_693" id = "line12_693"> </a>
«Nullane Sidonio juveni, conjuxque sororque</p>
<p><a name = "line12_694" id = "line12_694"> </a>
Cara mihi, non ulla unquam sine fine feroci</p>
<span class = "linenum">695</span>
<p><a name = "line12_695" id = "line12_695"> </a>
Addes frena viro? fuerit delere Saguntum,</p>
<p><a name = "line12_696" id = "line12_696"> </a>
Exæquare Alpes, inponere vincula sacro</p>
<p><a name = "line12_697" id = "line12_697"> </a>
Eridano, fœdare lacus: etiamne parabit</p>
<p><a name = "line12_698" id = "line12_698"> </a>
Nostras ille domos, nostras <a href = "#var12_698">perrumpere</a> in
arces?</p>
<p><a name = "line12_699" id = "line12_699"> </a>
Siste virum: namque, ut cernis, jam flagitat ignes,</p>
<span class = "linenum">700</span>
<p><a name = "line12_700" id = "line12_700"> </a>
Et parat adcensis imitari fulmina flammis.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_693" id = "not12_693" href = "#line12_693">693.</a>
<i>conjuxque sororque</i> secundum mythum antiquissimi temporis, quo
sorores etiam fratribus nubebant. Confer Virg. Æneid. lib. I,&nbsp;47,
ibique Heynium et Cerdam.
&mdash;<a name = "not12_695" id = "not12_695" href =
"#line12_695">695</a>&nbsp;<a name = "not12_696" id = "not12_696" href =
"#line12_695">sqq.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_600">VI,
600&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>Addes frena</i>, bellandi pugnandique ardorem injicies. Cf.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_36">I,&nbsp;36 seq.</a>
&mdash;<i>Fuerit</i>, ut <i>Fas fuerit</i> <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#line6_604">VI, 604</a>. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_163">ad I,&nbsp;163</a>.
&mdash;<i>Exæquare</i>, adscendere et superare.
&mdash;<i>inponere vincula Eridano</i> ut <i>claudere cadaveribus</i>,
vel <i>cæde</i> Eridanum, vel Trebiam sup. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_621">IV, 621</a>; <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#line6_708">VI, 708</a>; <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#line11_138">XI, 138</a>. Ita et Ernesti V.&nbsp;C. hæc
verba interpretatur. Marsus vero ad pontem retulit, quo H. junxerit
fluvium et transierit. Sic <i>magno vincula Ponto jacta</i> (h.e.
Hellesponto a Xerxe injecta) dixit Virgil. Cul.&nbsp;30.
&mdash;<i>inponere vincula Eridano</i>, subigere regionem juxta Padum;
Lenz. coll. III, 511; Claudian. Laud. Stil. III, 23; Ovid. Fast.
I,&nbsp;285. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<i>Eridano</i> pro Trebia et Ticino. Vid. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_132">ad I,&nbsp;132</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#line11_138">XI, 138</a>.
&mdash;<i>sacro</i>; v. <a class = "crossref" href = "#not12_215">ad
v.&nbsp;215</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_697" id = "not12_697" href =
"#line12_697" title = "numerus deest">697.</a>&nbsp;<i>fœdare</i>
sanguine <i>lacus</i>, Trasymenum lacum.
&mdash;<a name = "not12_698" id = "not12_698" href =
"#line12_698">698.</a>&nbsp;Capitolium.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_700" id = "not12_700" href = "#line12_700">700.</a>
Cf. <a class = "crossref" href = "#not12_685">ad v.&nbsp;685</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_701" id = "line12_701"> </a>
His dictis, grates agit, ac turbata per auras</p>
<p><a name = "line12_702" id = "line12_702"> </a>
Devolat, et prensa juvenis Saturnia dextra,</p>
<p><a name = "line12_703" id = "line12_703"> </a>
«Quo ruis, o vecors? <a href = "#var12_703">majoraque</a> bella
capessis,</p>
<p><a name = "line12_704" id = "line12_704"> </a>
Mortali quam ferre <a href = "#var12_704">datum</a>?» Juno inquit, et
atram</p>
<span class = "pagenum">66</span>
<span class = "linenum">705</span>
<p><a name = "line12_705" id = "line12_705"> </a>
Dimovit nubem, veroque adparuit ore.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_701" id = "not12_701" href = "#line12_701">701.</a>
<i>grates agit</i> Juno Jovi, quod Hannibalem, cui favebat, coercendi,
atque ita Jovis iræ eripiendi et a periculo liberandi occasionem sibi
dederit; Ern.
&mdash;<i>grates agit</i> Jovi, quod non prostraverit Hannibalem
fulmine, sed sibi ejus eripiendi copiam dederit; Lenz.
<span class = "pagenum notes">66</span>
&mdash;<i>turbata</i>; v. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_477">ad I,&nbsp;477</a>.
&mdash;<a name = "not12_705" id = "not12_705" href =
"#line12_705">705.</a>&nbsp;Juno, densa nube, qua involuta adcesserat,
dimota, ipsa specie divina se videndam præbet Hannibali. Sic Dii
heroibus hominibusque a se amatis in conspectum veniunt. Vid. Heyne Exc.
XIII ad Virg. Æn. I,&nbsp;402 sq., et cf. Æn. II, 589 seq.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_706" id = "line12_706"> </a>
«Non tibi cum Phrygio res Laurentive colono;</p>
<p><a name = "line12_707" id = "line12_707"> </a>
En, age; namque, oculis amota nube parumper,</p>
<p><a name = "line12_708" id = "line12_708"> </a>
Cernere cuncta dabo, surgit qua celsus ad auras,</p>
<p><a name = "line12_709" id = "line12_709"> </a>
Adspice, montis apex, vocitata Palatia regi</p>
<span class = "linenum">710</span>
<p><a name = "line12_710" id = "line12_710"> </a>
Parrhasio plena <a href = "#var12_710">tenet</a> et resonante
pharetra,</p>
<p><a name = "line12_711" id = "line12_711"> </a>
Intenditque arcum, et pugnas meditatur Apollo.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_706" id = "not12_706" href = "#line12_706">706</a>
<a name = "not12_707" id = "not12_707" href = "#line12_706">sqq.</a>
Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not12_686">ad v.&nbsp;686
sq.</a>, et Virg. Æn. II, 601&nbsp;sqq.
&mdash;<i>non tibi res</i> est et pugnandum <i>cum Phrygio Laurentive
colono</i>, cum Romanis et hominibus, sed cum Diis tutelaribus Romæ.
Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_106">ad I,&nbsp;106,
110</a>, <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_514">514</a>;
<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_352">II, 352</a>.
&mdash;<a name = "not12_709" id = "not12_709" href =
"#line12_709">709&nbsp;sq.</a>
<i>vocitata Palatia regi Parrhasio</i>, montem Palatinum. Vide <a class
= "crossref" href = "bookVI.html#not6_631">ad VI, 631&nbsp;sq.</a>
&mdash;<i>vocitata regi</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_59">IV, 59</a>, ibique Var. Lect.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_710" id = "not12_710" href =
"#line12_710" title = "numerus deest">710.</a>&nbsp;<i>Parrhasio</i>,
Arcadio: nam Parrhasia urbs et Parrhasius mons Arcadiæ.
&mdash;<a name = "not12_711" id = "not12_711" href =
"#line12_711">711.</a>&nbsp;<i>Apollo</i> præsidet monti Palatino et
<i>Palatinus</i> olim dictus a splendido marmoreoque templo, quod
Augustus in Palatio in memoriam victoriæ Actiacæ exstruxerat, et cui
addita porticus cum bibliotheca Latina Græcaque. Vide Suet. Aug. 29; Dio
LIII, <span class = "smallcaps">i</span>, p.&nbsp;496; Propert. II, 31,
et IV,&nbsp;6.
&mdash;<i>pugnas meditatur</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#not5_314">ad V,&nbsp;315</a>, et Heyne ad Virg. Æn.
X,&nbsp;455.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_712" id = "line12_712"> </a>
«<a href = "#var12_712">At, qua</a> vicinis tollit se collibus altæ</p>
<p><a name = "line12_713" id = "line12_713"> </a>
Molis Aventinus, <a href = "#var12_713">viden’</a>, ut Latonia virgo</p>
<p><a name = "line12_714" id = "line12_714"> </a>
Adcensas quatiat Phlegethontis gurgite tædas,</p>
<span class = "pagenum">67</span>
<span class = "linenum">715</span>
<p><a name = "line12_715" id = "line12_715"> </a>
Exsertos <a href = "#var12_715">avidæ</a> pugnæ nudata lacertos?</p>
<p><a name = "line12_716" id = "line12_716"> </a>
Parte alia, cerne, ut sævis Gradivus in armis</p>
<p><a name = "line12_717" id = "line12_717"> </a>
Inplerit dictum proprio de nomine campum.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_713" id = "not12_713" href = "#line12_713">713.</a>
Hæc efficta, quoniam in monte Aventino inter reliqua opera publica
ædesque sacras eminebat templum Dianæ commune, Romanorum Latinorumque
sumtibus consilio Servii Tullii exstructum, unde Diana etiam
<i>Aventina</i> dicta, et mons Martial. XII, <span class =
"smallcaps">xviii</span>,&nbsp;3, <i>collis dominæ Dianæ</i>. Cf. Liv.
I,&nbsp;45; Dionys. Hal. I, p.&nbsp;25; Alex. Donati Roma vetus et
recens, c. 13, pag. 213, et Nardini Roma antica lib. VII, c. 8,
p.&nbsp;445.
&mdash;<a name = "not12_714" id = "not12_714" href =
"#line12_714">714.</a>&nbsp;Ita Erinnys supra <a class = "crossref" href
= "bookII.html#line2_610">II, 610</a> (ubi v. not.) et ap. Virg. Cul.
245.
&mdash;<a href = "#line12_714">714.</a>&nbsp;<i>tædas Adcensas
Phlegethontis gurgite</i>, h.e.
<span class = "pagenum notes">67</span>
letales, vel proprie, quia Diana etiam Hecate est, adeoque Dea inferna;
Lenz.
&mdash;<a name = "not12_715" id = "not12_715" href =
"#line12_715">715.</a>&nbsp;<i>nudata pugnæ</i>, ad pugnam, κατὰ
<i>lacertos exsertos</i>, nisi malis jungere <i>nudata lacertos exsertos
pugnæ</i>, ad pugnam; more venatricum et bellatricum, ut Dianæ ac
Nympharum, quarum humerus pectusque dextrum in numis et statuis nudatum
conspicitur. Vid. sup. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_78">ad II, 78 sq.</a>; Heyne ad Virg. Æn. I,&nbsp;492
et inpr. XI, 649; Spanhem. ad Callim. H.&nbsp;in Dian. v.&nbsp;212,
213.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_716" id = "not12_716" href = "#line12_716">716.</a>
Mars campum Matium obtinet.
&mdash;<a name = "not12_717" id = "not12_717" href =
"#line12_717">717.</a>&nbsp;<i>Inplerit</i> armis, curru et comitatu
(conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_324">ad IV, 324
sq.</a>, <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_430">430
seq.</a>); vel potius, armorum et currus strepitu, ut <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#line4_436">IV, 436</a>; vel denique, ut
<a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_448">IX, 448</a>,
<i>clipeo campum involvens</i>.
&mdash;<i>proprio</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#line8_422">VIII, 422</a>.</p>

<div class = "text">
<p><a name = "line12_718" id = "line12_718"> </a>
Hinc Janus movet arma manu, movet inde Quirinus,</p>
<p><a name = "line12_719" id = "line12_719"> </a>
Quisque suo de colle Deus: sed enim adspice, <a href =
"#var12_719">quantus</a></p>
<span class = "linenum">720</span>
<p><a name = "line12_720" id = "line12_720"> </a>
Ægida commoveat nimbos flammasque vomentem</p>
<p><a name = "line12_721" id = "line12_721"> </a>
Jupiter, et quantis pascat ferus ignibus iras.</p>
<p><a name = "line12_722" id = "line12_722"> </a>
Huc vultus flecte, atque aude spectare Tonantem,</p>
<p><a name = "line12_723" id = "line12_723"> </a>
Quas hiemes, quantos concusso vertice cernis</p>
<p><a name = "line12_724" id = "line12_724"> </a>
Sub nutu tonitrus! oculis qui <a href = "#var12_724">fulgurat</a>
ignis!</p>
<span class = "linenum">725</span>
<p><a name = "line12_725" id = "line12_725"> </a>
Cede Deis tandem, et Titania desine bella.»</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_718" id = "not12_718" href = "#line12_718">718.</a>
<i>Janus</i> tuetur Janiculum, et <i>Quirinus</i> collem Quirinalem.
&mdash;<a name = "not12_719" id = "not12_719" href =
"#line12_719">719&nbsp;sq.</a>
Jupiter in monte Capitolino se parat prælio.
&mdash;<i>quantus Ægida commoveat</i>; vid. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_642">ad I,&nbsp;642</a>.
&mdash;<a name = "not12_720" id = "not12_720" href =
"#line12_720">720.</a>&nbsp;Conf. Virg. Æn. VIII, 354, ibique Heyne.
Docte autem ægis ipsa dicitur <i>vomere nimbos flammasque</i>, h.e.
fulmina, quæ Jupiter dextra jaculatur, dum læva concutit ægidem.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_723" id = "not12_723" href = "#line12_723">723.</a>
<i>hiemes</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#line3_197">III, 197</a>.
&mdash;<i>concusso vertice</i>, capite tuo.
&mdash;<a name = "not12_724" id = "not12_724" href =
"#line12_724">724.</a>&nbsp;<i>Sub nutu</i>, potestate Jovis, ad ejus
quasi nutum paratos, ut <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#line4_712">IV, 712</a>. Nam de nutu, quo Jupiter totum
tremefacit Olympum (Hom. Iliad. α, 528 sq.; Virg. Æn. IX, 106;
X,&nbsp;115), vix cogitandum videtur.
&mdash;<a name = "not12_725" id = "not12_725" href =
"#line12_725">725.</a>&nbsp;<i>bella Titania</i>, h.e. bellum cum Diis,
quale Titanes gesserunt; bella temeraria et infausta. <span class =
"smallcaps">Ed.</span>
&mdash;<i>desine bella</i>; vide Heinsium ad Ovid. Art. Am. II, 725.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_726" id = "line12_726"> </a>
Sic effata, virum indocilem pacisque modique,</p>
<span class = "pagenum">68</span>
<p><a name = "line12_727" id = "line12_727"> </a>
Mirantem Superum vultus et flammea membra,</p>
<p><a name = "line12_728" id = "line12_728"> </a>
Abstrahit, ac pacem terris cæloque reponit.</p>
</div>

<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">68</span>
<a name = "not12_727" id = "not12_727" href = "#line12_727">727.</a>
<i>flammea membra</i> ad oculos inprimis referenda, qui flammei et
flammantes dici poetis solent in iratis et atroci vultu conspicuis; Ern.
Sed eo potius <i>vultus flammei</i> spectant, utrumque vero maxime ad
insignem splendorem multamque lucem, in qua Dii, quos Juno Hannibali
videndos præbuerat, hominibus a se amatis heroibusque (nam alii mortales
ne adspectum quidem eorum ferre possunt) manifesti nonnumquam in
conspectum veniunt. Cf. Heyne Exc. XIII, ad Virgil. Æn.
I,&nbsp;402&nbsp;sqq.
&mdash;<a name = "not12_728" id = "not12_728" href =
"#line12_728">728.</a>&nbsp;<i>Abstrahit</i>, invitum, et cum vi, a
Roma, vel ejus obpugnatione et audaci conatu, avertit. Sic <i>avellere
Pœnum</i> sc. invitum ac nolentem, inf. <a class = "crossref" href =
"bookXVI.html#line16_637">XVI, 637</a>. Conf. <a class = "crossref" href
= "bookIII.html#var3_591">ad III, 591 in Var. Lect.</a>
&mdash;<i>reponit</i>, reddit, restituit. Cf. <a class = "crossref" href
= "bookV.html#not5_535">ad V,&nbsp;535</a>.</p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_729" id = "line12_729"> </a>
Respectans abit, et castris avulsa moveri</p>
<span class = "linenum">730</span>
<p><a name = "line12_730" id = "line12_730"> </a>
Signa jubet ductor, remeaturumque minatur.</p>
<p><a name = "line12_731" id = "line12_731"> </a>
Redditur extemplo flagrantior æthere lampas,</p>
<p><a name = "line12_732" id = "line12_732"> </a>
Et tremula infuso resplendent cærula Phœbo.</p>
<p><a name = "line12_733" id = "line12_733"> </a>
At procul e muris videre ut signa revelli</p>
<p><a name = "line12_734" id = "line12_734"> </a>
Æneadæ, versumque ducem; tacita ora vicissim</p>
<span class = "linenum">735</span>
<p><a name = "line12_735" id = "line12_735"> </a>
Ostentant, nutuque docent, quod credere magno</p>
<p><a name = "line12_736" id = "line12_736"> </a>
Non audent hærente metu; nec abire <a href =
"#var12_736">volentis</a>,</p>
<p><a name = "line12_737" id = "line12_737"> </a>
Sed fraudem insidiasque putant, et Punica corda:</p>
<p><a name = "line12_738" id = "line12_738"> </a>
Ac <a href = "#var12_738">tacitæ</a> natis infigunt oscula matres,</p>
<p><a name = "line12_739" id = "line12_739"> </a>
Donec procedens oculis sese abstulit agmen,</p>
<span class = "linenum">740</span>
<p><a name = "line12_740" id = "line12_740"> </a>
Suspectosque dolos demto terrore resolvit.</p>
</div>

<p class = "notes">
<a name = "not12_729" id = "not12_729" href = "#line12_729">729</a>
<a name = "not12_730" id = "not12_730" href = "#line12_729">seq.</a>
<i>Respectans</i>; v. sup. <a class = "crossref" href = "#not12_594">ad
v.&nbsp;594</a>, et <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_108">ad VIII, 108</a>.
&mdash;<i>avulsa Signa</i>, ut <a class = "crossref" href =
"#line12_733">vers. 733</a>, <i>revelli Signa</i>, noto more, cum castra
moverentur.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_731" id = "not12_731" href = "#line12_731">731 seq.</a>
Cæli serenitas extemplo oritur vel redit discussa tempestate. Conf. sup.
<a class = "crossref" href = "#line12_637">v.&nbsp;637 sq.</a>, <a class
= "crossref" href = "#line12_664">664&nbsp;sq.</a>
&mdash;<a name = "not12_732" id = "not12_732" href =
"#line12_732">732.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#line2_663">II, 663 sq.</a>, et ibi not.
&mdash;<i>cærula</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_21">I,&nbsp;21</a>.
&mdash;<i>infuso Phœbo</i>; conf. Gronov. Obss. II,&nbsp;7.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_733" id = "not12_733" href = "#line12_733">733.</a>
Bene Ernesti: «Egregius locus expressa veritate naturæ. Romani
Hannibalem abeuntem vident. Jam respirant, idque primum vultu et ore
taciti significant. Nam <i>metus hæret</i> adhuc in animis, et fraudis
suspicionem alit. Sensim tollitur timor, sublato ex oculis hoste. Tum
demum lætabundi sacris faciundis vacant.»
&mdash;<a name = "not12_737" id = "not12_737" href =
"#line12_737">737.</a>&nbsp;<i>Punica corda</i>; v. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#not1_5">ad I,&nbsp;5</a>, et <a class =
"crossref" href = "bookII.html#not2_56">II, 56</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_738" id = "not12_738" href = "#line12_738">738.</a>
Versus hic bene opponitur Virg. illi Æn. VII, 518. <span class =
"smallcaps">Ed.</span></p>

<div class = "text">
<p class = "indent">
<a name = "line12_741" id = "line12_741"> </a>
Tum vero passim sacra in Capitolia pergunt,</p>
<span class = "pagenum">69</span>
<p><a name = "line12_742" id = "line12_742"> </a>
Inque vicem amplexi permixta voce triumphum</p>
<p><a name = "line12_743" id = "line12_743"> </a>
Tarpeii clamant Jovis, ac delubra <a href =
"#var12_743">coronant</a>.</p>
<p><a name = "line12_744" id = "line12_744"> </a>
Jamque omnes pandunt portas; ruit undique lætum,</p>
<span class = "linenum">745</span>
<p><a name = "line12_745" id = "line12_745"> </a>
Non sperata petens dudum sibi gaudia, vulgus.</p>
<p><a name = "line12_746" id = "line12_746"> </a>
Hi spectant, quo fixa loco tentoria regis</p>
<p><a name = "line12_747" id = "line12_747"> </a>
Adstiterint: hi, qua celsus de sede vocatas</p>
<p><a name = "line12_748" id = "line12_748"> </a>
Adfatus fuerit turmas: ubi belliger Astur,</p>
<p><a name = "line12_749" id = "line12_749"> </a>
Atque ubi atrox Garamas, sævusque tetenderit <a href =
"#var12_749">Hannon</a>.</p>
<span class = "linenum">750</span>
<p><a name = "line12_750" id = "line12_750"> </a>
Corpora nunc viva sparguntur gurgitis unda:</p>
<p><a name = "line12_751" id = "line12_751"> </a>
Nunc Anienicolis statuunt altaria Nymphis.</p>
<p><a name = "line12_752" id = "line12_752"> </a>
Tum <a href = "#var12_752">festam</a> repetunt, lustratis mœnibus,
urbem.</p>
</div>

<p class = "notes">
<span class = "pagenum notes">69</span>
<a name = "not12_743" id = "not12_743" href = "#line12_743">743.</a>
<i>delubra coronant</i>; v. <a class = "crossref" href = "#not12_641">ad
v.&nbsp;641</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_744" id = "not12_744" href = "#line12_744">744</a>
<a name = "not12_745" id = "not12_745" href = "#line12_744">sqq.</a>
Imitat. Virg. Æn. II, 26 sqq. Diluta verbis gravitas Maroniana; at
iniquior <i>Clément</i> (<i>Essai critique</i>, T.&nbsp;I, p.&nbsp;58),
quod in singulis verbis Silium carpebat; Ernest.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_746" id = "not12_746" href = "#line12_746">746.</a>
<i>regis</i>, Hannibalis. Vid. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#not4_196">ad IV, 196</a>.
&mdash;<a name = "not12_747" id = "not12_747" href =
"#line12_747">747&nbsp;sq.</a>
<i>celsus de sede Adfatus fuerit turmas</i>; cf. sup. <a class =
"crossref" href = "#line12_567">v.&nbsp;567</a>, <a class = "crossref"
href = "#line12_577">577 seq.</a> et <a class = "crossref" href =
"#var12_622">622 in Var. Lect</a>.
&mdash;<a class = "missing" name = "not12_748" id = "not12_748" href =
"#line12_748" title = "numerus deest">748.</a>&nbsp;<i>Astur</i>,
Hispani, pars exercitus Pœnorum. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_231">I,&nbsp;231</a> seq.
&mdash;<a name = "not12_749" id = "not12_749" href =
"#line12_749">749.</a>&nbsp;<i>Garamas</i> pro Afris, altera exercitus
parte. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_142">ad
I,&nbsp;142</a>, <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_414">414</a>; <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#not3_313">III, 313</a>.
&mdash;<i>atrox</i> et <i>sævus</i>, fortis; vid. <a class = "crossref"
href = "bookI.html#not1_2">ad I,&nbsp;2</a>.
&mdash;<i>Hannon</i> forte pro supplemento Carthagine vel ex Hispania
misso, cui præfuisse videtur.
&mdash;<i>tetenderit</i> scilicet tentoria; vid. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#not3_274">ad III, 274</a>.</p>

<p class = "notes">
<a name = "not12_750" id = "not12_750" href = "#line12_750">750 sq.</a>
Nota expiatio et lustratio, ante sacrificia, preces solennes, ludos
aliasque festivitates. Conf. Virg. Æn. III, 278 seq.; IV, 635.
&mdash;<i>viva unda</i>, pura, gelida et fluente. Cf. VIII, 125; Virg.
Æn. II, 719.
&mdash;<a name = "not12_751" id = "not12_751" href =
"#line12_751">751.</a>&nbsp;<i>Nymphis Anienicolis</i>, Anienis, ad
cujus ripam Hannibal castra posuerat.
&mdash;<a name = "not12_752" id = "not12_752" href =
"#line12_752">752.</a>&nbsp;<i>festam urbem</i>, ut <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#line11_270">XI, 270</a>.
&mdash;<i>lustratis mœnibus</i>, amburbio. Conf. Lucan. I,&nbsp;592 sq.;
Vopisc. Aurel. 20, et Fest.</p>


<hr class = "mid">

<h5 class = "variae"><a name = "variae12" id = "variae12">
Liber XII: Variæ Lectiones</a></h5>

<div class = "variae">

<span class = "pagenum">4</span>
<p><a name = "var12_2" id = "var12_2" href = "#line12_2">2.</a>
<i>astrifero</i> R.&nbsp;1.
&mdash;<a name = "var12_7" id = "var12_7" href =
"#line12_7">7.</a>&nbsp;<i>Riphæa</i>, <i>Rhiphæa</i>, <i>Rhiphea</i>,
<i>Ryphæea</i> alii. Sed vid.
<span class = "pagenum">5</span>
<a class = "crossref" href = "bookXI.html#var11_459">ad XI, 459</a>,
<i>flamina</i>, scilicet κατὰ; sed <i>flamine</i> poetam scripsisse
crediderim.
&mdash;<a name = "var12_9" id = "var12_9" href =
"#line12_9">9.</a>&nbsp;<i>spondente die</i> Col. Tell. et R.&nbsp;2,
quod recepit Lefeb. putans <i>diem</i> esse tempus, sive tempus anni,
ὥραν. Sed Silius expressit Maroniana <i>in lucem</i> et <i>arduus ad
solem</i> Æn. II, 471, 475, et Ge. III, 439, ubi vid. Ill. Voss. Nova
cutis maxime micat, coruscat, repercussis radiis solis, ad quem caput
extollit serpens.
&mdash;<a name = "var12_10" id = "var12_10" href =
"#line12_10">10.</a>&nbsp;<i>afflat</i> Ox. et Put.</p>

<p><a name = "var12_16" id = "var12_16" href = "#line12_16">16.</a>
<i>Inpulerat</i> conj. N.&nbsp;Heins. coll. Lucan. I,&nbsp;69; VII, 16,
et aliis locis, quæ laudavit ad epist. Ulixis Sabiniani v.&nbsp;68. Sed
vid. not.
&mdash;<a name = "var12_18" id = "var12_18" href =
"#line12_18">18.</a>&nbsp;<i>Molli luxu labefacta meroque, Et somni
illecebris t. m.&nbsp;f.</i> opinabatur N.&nbsp;Heins. coll.
I,&nbsp;256; III, 557; Virg. Æneid. IV, 395; VIII, 390; Lucret. IV,
1112; Val. Fl. VII, 175 et al. Sed Drak. bene monet, τὸ <i>madefacta</i>
apprime convenire ac conjungi
<span class = "pagenum">6</span>
et τῷ <i>fluebant</i>, (quum <i>luxu fluere</i> dicatur homo eo
enervatus Liv. VII, 29 et 32) et voci <i>mero</i>. Sic et <i>fluere
mollitia</i>, vel <i>diffluere luxuria</i> dixit Cic. et poetæ passim
<i>vino madere</i>, <i>madidum esse</i>, <i>inrigari</i>, <i>dilui</i>,
<i>tingui</i>, <i>proluere se</i>; βρέχεσθαι, τέγγεσθαι, quin et
<i>madet mens</i> Lucret. III, 477, quem Drak. præter alios laudavit.
<i>Madefacta</i> et <i>madida</i> etiam dicuntur vel omnino repleta,
plena, propr. vino, (ut <i>madere</i>, seu <i>madidum esse vitiis</i>,
<i>artibus</i>, <i>jocis</i>, <i>Socraticis sermonibus</i> apud Gell.
XIII,&nbsp;8; Martial. I,&nbsp;<span class =
"smallcaps">xl</span>,&nbsp;3; IV, <span class = "smallcaps">xiv</span>,
12; Hor. Od. III, <span class = "smallcaps">xxi</span>,&nbsp;9, ubi vid.
Jani) vel quæ madida sunt aqua, et hinc mollia, effeminata. Utraque
notio h.l. apta. Ceterum possis etiam distinguere post <i>madefacta</i>,
et jungere <i>mero torpentia m.&nbsp;f.</i> <ins class = "correction"
title = "‘Menbra’ legitur">Membra</ins>, largiore meri usu in somnum
<ins class = "correction" title = "‘delabsa’ legitur">delapsa</ins>,
torpent; unde <i>merum</i> poeta egregie per adpositionem vocavit
<i>somni inlecebras</i>. Sed præstiterit hæc verba tam ad <i>luxum</i>,
quam ad <i>merum</i> referre. N.&nbsp;Heinsius <i>luxum</i> de Venere
tantum adcipit, et Ernesti <i>inlecebras somni</i> verecunde pro Venere
poni putat. Neutrum defendere ausim.
&mdash;<a name = "var12_23" id = "var12_23" href =
"#line12_23">23.</a>&nbsp;<i>clipeive</i> Put. et Tell. Vulgo
<i>clipei</i>, claudicante versu: quam tamen licentiam non insolentem
forte in poeta esse, monet Lefeb.
&mdash;<a name = "var12_24" id = "var12_24" href =
"#line12_24">24.</a>&nbsp;<i>arma fovere</i> haud dubitanter emend.
N.&nbsp;Heins. coll. VIII, 92, 128; IX, 43; Lucan. IV, 152, et al. Sed
vid. not.</p>

<span class = "pagenum">7</span>
<p><a name = "var12_28" id = "var12_28" href = "#line12_28">28.</a>
Verba <i>non spreta vigoris</i> corrupta videbantur Barthio Adv. IV, 10;
ubi hanc putabat poetæ mentem esse, non propter opes, nec quod gloriam
ex victoria quæreret, Hann. ad Neapolin movisse, sed portus gratia.
Negandi vero particula contrarium infert. Hinc et <i>tum spreta
vigoris</i> corrig. N.&nbsp;Heins. <i>non læta</i>, vel <i>non feta
vigoris</i> Burm. <i>non aspra</i> (pro <i>aspera</i>) <i>vigoris</i>
Marcil. ad Hor. Epod. V. Sed omnibus his non opus; neque ea forte in
mentem venissent viris doctis, nisi de urbe otio ac mollitie diffluente
cogitassent. Sed poeta ipse memorat <a class = "crossref" href =
"#line12_41">v.&nbsp;41 seq.</a> et <a class = "crossref" href =
"#line12_53">53 seq.</a> Neapolitanos fortiter olim Hannibali
repugnasse, nunc vero (<a class = "crossref" href =
"#line12_31">v.&nbsp;31, 32</a>.) in otio vivere; cf. not.
&mdash;<a name = "var12_30" id = "var12_30" href =
"#line12_30">30.</a>&nbsp;<i>quos peteret</i> suspic. N.&nbsp;Heins. ut
ad <i>portus</i> referretur. Sed doctior forte vulgata.
&mdash;<a name = "var12_31" id = "var12_31" href =
"#line12_31">31.</a>&nbsp;<i>Nunc</i> Col. Ox. et Tell. cum edd. Marsi,
quod recte probavit N.&nbsp;Heins. coll. v.&nbsp;396 sq. et Virgil. Æn.
II, 21, (quibus locis add. sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_293">I,&nbsp;293</a>) ut poeta agat de suo tempore,
quo studia maxime Neapoli exculta sint. Idem et <i>Jam molles</i> legi
posse arbitrabatur; cf. <a class = "crossref" href =
"bookXI.html#var11_41">ad XI, 41</a>.
<span class = "pagenum">8</span>
<i>Huc</i> Put. <i>Hinc</i> Parm. Vulgo <i>Nam</i>. Male!
&mdash;<a name = "var12_33" id = "var12_33" href =
"#line12_33">33.</a>&nbsp;<i>et</i> ante <i>memorabile</i> inseruit
Nicander: in scriptis certe et omnibus ante Juntinam edd. non legitur,
<i>sacrum et memorabile nomen</i> conj. Withof. <i>suis... muris</i>
castigandum opinabatur N.&nbsp;Heins. non inprob. Drak. ut vel τὸ
<i>suis</i> positum sit pro <i>ejus</i>, scilicet Neapolis, (quem
reciproci usum vindicari dicit a Perizon. ad Sanctii Minerv. II, 11;
Victor. ad Cic. Ep. ad Att. XII, 28; Rittersh. ad Gunth. Ligur.
I,&nbsp;452; Gifan. in Ind. Lucret. voc. <i>dispansus</i>, Barth. Adv.
XII, 13; ad Rutil. I,&nbsp;292, et Muncker. ad Hygin. fab. CXXI) vel
Neapolis dicatur urbs Parthenopes Sirenis, quæ <i>suis muris</i>, seu
suæ urbi, ex se nomen inposuerit, ut <i>Sirenum domus</i> Petron. Sat.
c. 5.
&mdash;<a name = "var12_38" id = "var12_38" href =
"#line12_38">38.</a>&nbsp;<i>Non ulla valuit p. P. Tutas mole vias</i>,
vel <i>non ullas Tuta mole vias</i> corrig. N.&nbsp;Heins. coll. vss. 70
et 108, ut <i>moles tuta</i> sint mœnia oppidi. At vid. not.</p>

<span class = "pagenum">9</span>
<p><a name = "var12_48" id = "var12_48" href = "#line12_48">48.</a>
<i>æde Tonantis</i> maluerit N.&nbsp;Heins. Sed <i>sedem T.</i> etiam
eadem Jovis dici posse, vel Tarpeium montem, in quo ejus templum fuerit,
jam monuit Drak. coll. X,&nbsp;432; XI, 85; XII, 517 al. Add. <a class =
"crossref" href = "bookXIII.html#line13_55">XIII, 55</a>.</p>

<p><a name = "var12_51" id = "var12_51" href = "#line12_51">51.</a>
<i>primis</i> Col. et Ox. <i>incepti</i> Mars. in not. Vulgata lectio
haud dubie corrupta. <i>Irritus inceptus prima si a.&nbsp;u.</i> conj.
Barth. Adv. IV, 10; <i>Irritus incepti</i>, vel <i>insessa</i>, vel
<i>obsepta primus si a.&nbsp;u.</i> Dausq. <i>Irritus incepti</i> (ut
<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_131">VII, 131</a>, et
similia passim millies) <i>primi</i>, vel <i>prima si a. urbe</i>
N.&nbsp;Heins. Posterius et mihi in mentem venit, idque ed. Lefeb. et
prob. Drak. ut sensus sit, Neapolin primam in Italia urbem fuisse, quam
obpugnaverit Hannibal.
&mdash;<a name = "var12_53" id = "var12_53" href =
"#line12_53">53.</a>&nbsp;<i>e muris</i> conj. N.&nbsp;Heins. et mox
<i>pluebant</i>, quod recepit Lefeb. qui illud a Petrarcha lib. VI, ex
h.l. petitum putat; conf. Stat. Theb. VIII, 417, et sup. <a class =
"crossref missing" href = "bookI.html#not1_311" title = "in Not.">ad
I,&nbsp;311</a>. Nec tamen video, quid sit, quod vulg. displiceat, vid.
<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_131">not. ad II, 131</a>,
et
<span class = "pagenum">10</span>
inpr. Heyne Obss. in Tibull. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">x</span>,
68.</p>

<p><a name = "var12_55" id = "var12_55" href = "#line12_55">55.</a>
<i>quæ</i> pro <i>quos</i> reponendum putabat N.&nbsp;Heins. et
<i>quum</i> Dausq. In utramque conjecturam ego quoque incidi, et
posterior præferenda videtur, quia sequitur <i>illa</i>, et antiqua
scriptura <i>quom</i> facilius vitiosam lectionem <i>quos</i> gignere
potuit.</p>

<p><a name = "var12_61" id = "var12_61" href = "#line12_61">61.</a>
Vulgo legitur <i>Defessus subigit</i>, quod Ernesti servavit et ita
interpretatur: cogit, imperat militibus ad Cumas se <i>vertere</i>. Quam
rationem, etsi valde contortam, concoquerem tamen, modo <i>militum</i>
<span class = "pagenum">11</span>
vel in his vel in præcedd. verbis mentio fieret. Quæ difficultas
tollitur, si levi mutatione <i>Defessos</i> reposueris auctore Barth.
Adv. IV, 10; <i>subiit</i> Col. unde <i>Defesso subiit</i> (h.e.
succurrit, in mentem venit) conj. N.&nbsp;Heins. prob. Drak. <i>Defessum
subiit</i> ed. Lefeb. Sed neutra emendatione nodus ille solvitur. Hinc
scripsi <i>Defessos subiit</i>, qua lectione admissa nihil superest,
quod displicere et lectorem obfendere possit. <i>Defessos</i> milites ad
Cumas <i>vertere</i>, ducere, <i>subiit</i>, cœpit, conatus est
Hannibal. Sic <i>subisti pellere tela</i>, et <i>torquere carinam</i>,
dixere Stat. Silv. V,&nbsp;<span class = "smallcaps">ii</span>, 105, et
Claudian. de cons. Mall. Theod. 46.
&mdash;<a class = "missing" name = "var12_64" id = "var12_64" href =
"#line12_64" title = "‘65’ solum legitur">64</a>, <a name = "var12_65"
id = "var12_65" href = "#line12_65">65.</a>&nbsp;Reduxi vulgatam, etsi
suspectam, lectionem, quoniam nulla VV. DD. conjectura mihi satisfacit.
&mdash;<i>Sedere</i> pro adsidere, vel obsidere positum existimabat
Cell. quod non plane repudiandum videtur: nam verba simplicia centies
pro compositis, et hæc pro illis occurrunt, inpr. in scriptoribus
posterioris ævi.
&mdash;<i>Portus</i> Col. quod etiam conjecerat Dausq. idque adridere
potest coll. <a class = "crossref" href = "#line12_29">v.&nbsp;29</a>,
et verbis Liv. XXIII, 36: <i>Hannibal, quia Neapolim non potuerat, Cumas
saltem, maritimam urbem, habere cupibat</i>; conf. <a class = "crossref"
href = "#not12_27">not. ad v.&nbsp;27</a> seq. Sed eamdem notionem poeta
jam <a class = "crossref" href = "#line12_60">v.&nbsp;60</a>,
expresserat, et hinc consilium urbis obpugnandæ declaraverat voce portus
nomini ejus adjecta. Itaque voc. <i>iterum</i> ejusque repetitio ad ea,
quæ <a class = "crossref" href = "#line12_37">v.&nbsp;37, 40</a>,
traduntur, spectare videtur, et ut sup. <i>mœnia</i>, <i>viæ</i> ac
<i>portus</i> Neapolis, sic h.l. <i>muri</i>, <i>aditus</i> et
<i>portus</i> Cumarum memorantur. Præterea de obpugnatione urbis sermo
est, quam Hannibal frustra tentabat, a Graccho repulsus, de qua plura
vid. ap. Liv. XXIII, 37; <i>iterumque sedere Ad portas</i>, vel potius
<i>portus</i>, (ut <i>sedere ad Suessulam</i>, <i>Trebiam</i>,
<i>Ticinum</i>, <i>mœnia Romæ</i> et similia apud Liv. VII, 37; XXII,
XXIII, XXVI, 11; Virg. Æn. V,&nbsp;440 et al.) scribendum putabat
N.&nbsp;Heins. qui tamen suspicabatur, aliquid forte apud Silium
excidisse, quoniam <i>vetabat</i> ad <i>sedere</i> referri non posset.
<i>Portarumque aditus</i> malebat Withof. <i>iterumque tenere Portus,
atque</i>, etc. conj. Burm. non inprob. Drak. qui tamen eamdem
difficultatem hac distinctione removisse sibi videbatur: <i>iterumque
sedere, Portus atque a. i. s. vetabat</i>; si modo <i>sedere</i>
exponeretur, nihil agendo tempus sine fructu perdere, (vid. <a class =
"crossref missing" href = "bookX.html#not10_597" title = "recte 597">not. ad X,&nbsp;598</a>) et ad hoc verbum intelligeretur
<i>jubebat</i>, vel <i>cogebat</i>, quum dudum notaverint eruditi,
veteres interdum duabus pluribusve vocibus unum verbum addidisse, quod
uni tantum responderet, omisso, quod alteri conveniret. Distinctionem
illam, a Dausq. jam propositam, præter Drak. recepere Lefeb. et Ernesti,
<span class = "pagenum">12</span>
qui hanc quoque interpretationem adscivit, et eumdem contulit Phædri
locum Fab. IV, 17, 31, <i>non veto dimitti, verum cruciari fame</i>,
scilicet jubeo. Neque etiam ignoro vel diffiteor, a scriptoribus tam
Græcis quam Latinis sæpe duobus pluribusve membris unum jungi verbum,
cujus plenus significatus ad unum modo membrum referri possit: sed tum
ex hoc verbo generalis vel cognata notio, non vero contraria, petenda et
ad reliqua membra transferenda est, nisi hæc durities additis vocc.
<i>verum, sed</i> et similibus mitigetur, ut ap. Phædr. l.l. vel ap.
Liv. III, 55, <i>negant quemquam sacrosanctum esse, sed eum, qui eorum
cuiquam nocuerit, sacrum sancire</i>; conf. Liv. III, 48, pr. XXII, 12;
Cic. ad Div. VIII, 10 (<i>de quo negant Cæsarem laborare, sed Pompeium
valde nolle</i>) <i>Vetare</i> est id. qd. <i>jubere non</i>, et
<i>negare</i> id. qd. <i>dicere non</i>, eaque notio generalis vel pars
tantum pleni significatus ad alterum membrum referenda: at tum semper
adjectis conj. <i>sed</i>, <i>verum</i> al. contraria designatur
sententia; conf. sup. <a class = "crossref" href =
"bookVI.html#var6_179">ad VI, 179</a>; Faber et Burm. ad Phædr. l.c.
Gron. Obss. IV,&nbsp;2; Manut. ad Cic. pro Quintio c. 26, et ad Div.
IV,&nbsp;5; Janii A. P. p.&nbsp;270, et inpr. Stroth. ad Liv. III, 48,
55 et 67, ubi multa exempla, quum Græca tum latina, congessit. Neque
tamen in vulgata lectione adquiesco. Poeta forte scripsit <i>iterumque
nocere Portis</i>, scilicet pulsando et quatiendo, ut sup. <a class =
"crossref" href = "#line12_40">v.&nbsp;40</a>, vel <i>iterum quassare
Portas</i>, vel, quod his præstiterit quodque minus a vulgata scriptura
recedit, <i>iterumque ferire Portas</i>, h.e. pulsare, quatere, (cf.
sup. <a class = "crossref" href = "#line12_40">v.&nbsp;40</a>) ut
<i>ferire murum arietibus</i> ap. Sallust. Jug. 76 al. 79, et similia
passim obvia.
&mdash;<a name = "var12_66" id = "var12_66" href =
"#line12_66">66.</a>&nbsp;<i>rimaturque</i> scripti; <i>rimatur
omnia</i> priscæ edd. errore operarum, unde Nicander, ut laboranti
versui mederetur, primus <i>rimatur et omnia</i> edidit in Juntina, et
inde alii,
&mdash;<a name = "var12_68" id = "var12_68" href =
"#line12_68">68.</a>&nbsp;<i>qui</i> legitur in Oxon. et priscis edd.
quas Drak. consuluit, forte et in aliis libris et scriptis et editis,
quorum lectionis varietatem h.l. non adtentisse videtur N.&nbsp;Heins.
<i>quis</i> primum exstat in Junt. Ego restitui <i>qui</i>, tum ob
auctoritatem codd. tum propter ea, quæ dixi <a class = "crossref" href =
"bookII.html#var2_645">ad II, 645</a>.
&mdash;<a name = "var12_75" id = "var12_75" href =
"#line12_75">75.</a>&nbsp;<i>tene,
<span class = "pagenum">13</span>
heu!</i> Col. Vulgo <i>tenet heu!</i> quod revocavit Lefeb. ut per
emphasin iteretur <i>tenet</i>, et pronomen more Silii omissum sit.
&mdash;<a name = "var12_76" id = "var12_76" href =
"#line12_76">76.</a>&nbsp;<i>Gracchusque</i> Paris. nescio quæ, teste
Dausq.
&mdash;<a name = "var12_77" id = "var12_77" href =
"#line12_77">77.</a>&nbsp;Vox <i>Non</i> semper me obfendit; nam
Gracchus eruptione ex oppido simul duabus portis facta, stationes
hostium fudit fugavitque in castra, vid. Liv. XXIII, 37. Id vero novum
est argumentum, quo Hannibal utitur ad ignaviam militum increpandam;
conf. not. Nunc video, eamdem difficultatem sensisse Lefeb. qui reposuit
<i>Nunc</i>. Non male, nisi præstiterit <i>En</i>, quod sarcasmo
adfectuique irati H. aptius, et Silio in deliciis est.
&mdash;<a name = "var12_78" id = "var12_78" href =
"#line12_78">78.</a>&nbsp;<i>A vobis</i> quidam.
&mdash;<a name = "var12_79" id = "var12_79" href =
"#line12_79">79.</a>&nbsp;<i>Casu ut gesta putent</i> malebat
N.&nbsp;Heins. <i>Vos per Tyrrhena</i>, etc. primus edidit Nicander apud
Juntam. Sed vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_658">ad
I,&nbsp;658</a>.
&mdash;<a name = "var12_81" id = "var12_81" href =
"#line12_81">81.</a>&nbsp;<i>vestræ</i> Col. unde <i>dignos vestræ
famæ</i> scribendum putabat N.&nbsp;Heins. Conf. <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#not8_383">not. ad VIII, 383</a>. Mihi potius pron.
<i>vestra</i> languere videtur, quoniam jungitur verbis <i>quam
trahitis</i>, et <i>vosmet</i> modo præcessit. Neque etiam facile
expedias formulam loquendi <i>famam trahere</i>; utrum sit possidere, an
secum quasi ducere, an, quo sensu Ern. adcepit, huc usque comparasse.
Nihil horum satisfacit, et crediderim potius legendum esse, <i>dignos
jam vosmet reddite, gestis</i> (h.e. ex vel a rebus gestis) <i>Quam
trahitis, fama</i>. Sic <i>famam trahere a censu</i> dixit Juvenal. XI,
23; <i>nomen e causis t.</i> Plin. XV, 14, et similia alii, ut et
<i>ducere nomen</i>, etc. <i>ex</i> vel <i>ab aliqua re</i>.
&mdash;<a name = "var12_82" id = "var12_82" href =
"#line12_82">82.</a>&nbsp;<i>in pectore</i> primus edidit Marsus. Male.
Conf. Heins. ad Claudian. in Rufin. II, 79.</p>

<p><a name = "var12_84" id = "var12_84" href = "#line12_84">84.</a>
<i>Arrigere</i> tacite et contra
<span class = "pagenum">14</span>
librorum fidem scripsit Lefeb. <i>mentes</i>, non <i>mentem</i>,
scripti.
&mdash;<a name = "var12_85" id = "var12_85" href =
"#line12_85">85.</a>&nbsp;<i>hinc perlustrans</i>, postquam nempe
militum animos adhortando erexerat, conj. N.&nbsp;Heins. coll. <a class
= "crossref" href = "bookIII.html#line3_45">III, 45, 46</a>.
&mdash;<a name = "var12_86" id = "var12_86" href =
"#line12_86">86.</a>&nbsp;Vulgo <i>Virius</i>, ut et <a class =
"crossref" href = "#line12_104">v.&nbsp;104</a>; conf. <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#var11_65">ad XI, 65</a>.
&mdash;<a name = "var12_87" id = "var12_87" href =
"#line12_87">87.</a>&nbsp;<i>Inmeritus</i>, vel <i>Ante omnes
ductor</i>, (ut inf. <a class = "crossref" href =
"#line12_299">v.&nbsp;299</a>) vel <i>Intuitus ductor</i> opinabatur
N.&nbsp;Heins. <i>Infidus ductor</i> Burm. Sed vid. not.
&mdash;<a name = "var12_89" id = "var12_89" href =
"#line12_89">89.</a>&nbsp;<i>bella timeret</i> Col. <i>timeret</i>
scripti et R.&nbsp;2; cum aliis vetustis edd. teste N.&nbsp;Heins. Sed
priscæ edd., quas Drak. consuluit, in vulgatum <i>regna teneret</i>
conspirant, nisi quod <i>tenerent</i> legitur in ed. Benes. et in marg.
R.&nbsp;1. Vox <i>regna</i> e Virg. Æn. VI, 14, margini adscripta, et
deinde recepta videtur; <i>bella</i> in cod. Col. legi solus notavit
N.&nbsp;Heins. non, quod mireris, Modius. Sed recte, opinor, monuit
Withof. vulgatum <i>regna</i> retinendum esse, quod et loco citato Virg.
firmetur, et aptissimum sit h.l. quod Minos non opus habuerit, Dædalo in
regno suo adhuc commoranti bellum inferre, adeoque Dædalus timuerit
regna, non bella Minois, ideoque fugerit.</p>

<span class = "pagenum">15</span>
<p><a name = "var12_105" id = "var12_105" href = "#line12_105">105.</a>
<i>atros</i> pro <i>actos</i> Put.
&mdash;<a name = "var12_106" id = "var12_106" href =
"#line12_106">106.</a>&nbsp;<i>invia tecta</i> conj. N.&nbsp;Heins. vel
<i>irrita cœpta</i>, quod recepit Lefeb. Sed exquisitior et doctior est
vulgata lectio, vid. not.</p>

<span class = "pagenum">16</span>
<p><a name = "var12_118" id = "var12_118" href = "#line12_118">118.</a>
Vulg. <i>dispulit æquor</i>, quod primus edidit Nicander, et Dausq.
etiam inprobavit.
&mdash;<a name = "var12_119" id = "var12_119" href =
"#line12_119">119.</a>&nbsp;<i>victor</i> Col. Vulgo <i>vector</i>.
N.&nbsp;Heins. emendabat <i>abductor</i>, vel <i>rector</i>, vel
<i>ductor</i>.
&mdash;<a name = "var12_121" id = "var12_121" href =
"#line12_121">121.</a>&nbsp;Verbum <i>monstrat</i> suspectum videri
potest vel in h. versu vel sup. <a class = "crossref" href =
"#line12_115">v.&nbsp;115</a>. Sed hujus incuriæ; culpa in ipso forte
poeta residet.</p>

<span class = "pagenum">17</span>
<p><a name = "var12_127" id = "var12_127" href = "#line12_127">127.</a>
<i>voramine</i> Col. a <i>vorare</i>, judice Lefeb.
&mdash;<a name = "var12_130" id = "var12_130" href =
"#line12_130">130.</a>&nbsp;<i>At juxta caligantes, longumque</i> Col.
et R.&nbsp;2, nisi quod in hac <i>justa</i> legitur errore typ. Vulg.
<i>Ac juxta caligante situ</i>, quod quum metri legibus repugnaret,
D.&nbsp;Heinsius τὸ <i>Ac</i> sustulit, quem sequutus est Rapheleng.
prob. Richter. Specim. Obss. Crit. p.&nbsp;74. Illud <i>ac</i> etiam
omissum in ed. Basil., at <i>juxta</i> post <i>situ</i> positum.
<i>Juxta ac caligante situ</i> Cell. <i>caligante</i>, omisso τῷ
<i>situ</i>, Put. teste N.&nbsp;Heins, sed, si Lefeb. fides habenda,
<i>At mixta caligantis locumque</i>.
&mdash;<a name = "var12_135" id = "var12_135" href =
"#line12_135">135.</a>&nbsp;<i>Ostentant</i> Tell. quam veram lectionem,
quod mireris, primus Nicander revocavit in ed. Junt. <i>Obstentant</i>
Put. <i>Ostentat</i> Col. et Oxon. cum priscis edd. At proxime
præccssisse <i>narrant</i>, et mox sequi <i>tradunt</i>,
<span class = "pagenum">18</span>
jam monuit Draken.
&mdash;<a name = "var12_138" id = "var12_138" href =
"#line12_138">138.</a>&nbsp;τὸ <i>Parturit</i> mendosum videbatur Barth.
Adv. IV, 10 (ubi leves has adtulit rationes: «illud <i>exsibilat</i>
minime de igni capere potes, nec ad id, quod sequitur, intelligendum,
quum ibi <i>inmugit</i> legatur, neque tellurem <i>exsibilare</i> dicere
licet; quare necesse est, ad τὸ <i>flatus</i> referas») et
N.&nbsp;Heins. Ille emendabat <i>Pars ruit</i>, pars flatuum intus
conceptorum exhalatur, cum furore et magno impetu; hic <i>Par furit</i>,
vel <i>Perfurit</i>, ut hæc verba referri possint ad illa de Vulcano,
quæ sequuntur, <i>Mulciber inmugit</i>, et prius agatur de flamma ac
vapore hic locorum exundante, nunc de fremitu, qui sub terris audiatur,
ut ap. Petron. c. 120: <i>Est locus, exciso penitus demersus hiatu
Parthenopen inter magnæque Dicarchidos arva, Cocyta perfusus aqua, nam
spiritus, extra Qui furit effusus, funesto spargitur æstu</i>. Hæc
conjectura non inprobanda videtur, nisi potius vel hic vel præc. versus
ejiciendus est et glossam redolet: sensu certe parum differunt, et
<i>æstuat</i> respondet τῷ <i>parturit</i>, ut <i>exhalat</i> τῷ
<i>exsibilat</i>. Non ignoro quidem, me in poeta luxuriantis ingenii
versari; at vix crediderim, eum tam abrupte dixisse, <i>tellus æstuat et
exhalat, parturit et exsibilat</i>. Lefeb. monet, Barthium et Heins.
mirum quantum ineptire, et Ernesti, eorum conjecturis non opus esse: sed
neuter rationes adjecit. Verbum <i>parturit</i> τῷ <i>rumpere</i> obponi
et ad Vulcanum referendum, adeoque minorem distinctionem in fine versus
ponendam esse, existimabat Withof.
&mdash;<a name = "var12_140" id = "var12_140" href =
"#line12_140">140.</a>&nbsp;<i>fretis</i> Col. Ox. R.&nbsp;2,
<i>fletis</i> Put. et Tell. Vulgo <i>foras</i>.
&mdash;<a name = "var12_143" id = "var12_143" href =
"#line12_143">143.</a>&nbsp;<i>gigantas</i> pro <i>gigantes</i> primus
edidit Drak. ex emendat N.&nbsp;Heins. vid. <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#var9_309">ad IX, 309</a>.
&mdash;<a name = "var12_145" id = "var12_145" href =
"#line12_145">145.</a>&nbsp;<i>minatur</i> primus reposuit Aldus, errore
forsan operarum.
&mdash;<a name = "var12_147" id = "var12_147" href =
"#line12_147">147.</a>&nbsp;<i>Munanto</i> Ox. <i>Numanton</i> Put.
<i>Numanta</i> priscæ edd. solemni varietate vid. <a class = "crossref"
href = "bookIII.html#var3_494">ad III, 494</a>, et <a class = "crossref"
href = "bookIV.html#var4_276">IV, 276</a>. Veram scripturam primus
restituit Wolf. in ed. Basil. et defendit Delr. ad Senec. Herc. Fur.
v.&nbsp;980.
<span class = "pagenum">19</span>
&mdash;<a name = "var12_150" id = "var12_150" href =
"#line12_150">150.</a>&nbsp;<i>eructantem</i> conjicere possis. Sed vid.
Burmann. ad Valer. Flacc. lib. II, vers. 30, et Heins. ad Ovid. Metam.
lib. V, v.&nbsp;353.</p>

<p><a name = "var12_152" id = "var12_152" href = "#line12_152">152.</a>
<i>Vesvina</i> Put. quod reduxit N.&nbsp;Heins. pro vulg. <i>Veseva</i>,
cujus voc. prima syllaba a poetis corripitur. <i>Besvina</i> Col. vid.
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_654">not. ad VIII,
654</a>. <i>Vesuvina</i> tamen in Put. legi testatur Lefeb.
&mdash;<a name = "var12_153" id = "var12_153" href =
"#line12_153">153.</a>&nbsp;<i>stratusque ruina</i>, h.e. obstratus
saxis exesis et late ejectis, ex probabili conj. N.&nbsp;Heins.
<i>statusque</i> Put. Vulgo <i>fractusque</i>.
&mdash;<a name = "var12_154" id = "var12_154" href =
"#line12_154">154.</a>&nbsp;<i>Ætnæ saxis certantia saxa</i>, hoc est
inmensæ altitudinis, conj. Dausq. et <i>Dorleans</i> ad Tac. Ann. IV,
p.&nbsp;499, ubi tamen vulgatum quoque non prorsus respuit, et recte ita
explicat, ut Vesuvius eadem fata, quæ Ætna habere dicatur, globos
scilicet saxaque ignea eodem modo volvens.</p>

<p><a name = "var12_159" id = "var12_159" href = "#line12_159">159.</a>
<i>Phereciadum</i> Col. prob. N.&nbsp;Heins. At vellem, rationes
<span class = "pagenum">20</span>
adjecisset, <i>et</i> post <i>muros</i> perperam additur in priscis edd.
non in scriptis libris, et bene illud extrusere D.&nbsp;Heins. Raphel.
et Cellar.</p>

<p><a name = "var12_168" id = "var12_168" href = "#line12_168">168.</a>
<i>ferri</i> scripti et R.&nbsp;2, quod etiam conj. Dausq. <i>fere</i>
R.&nbsp;1. Vulg. <i>ferre</i>, et sic quoque ed. Lefeb. sed errore typ.
<i>pubem</i> Rapheleng. ed.
&mdash;<a name = "var12_169" id = "var12_169" href =
"#line12_169">169.</a>&nbsp;<i>capite</i> scripti et R.&nbsp;2. Vulg.
<i>rapite</i>; at sequitur <i>capitque</i>.
&mdash;<a name = "var12_170" id = "var12_170" href =
"#line12_170">170.</a>&nbsp;<i>Circumdant rapide</i> malebat
N.&nbsp;Heins. et
<a name = "var12_171" id = "var12_171" href =
"#line12_171">v.&nbsp;171</a>; <i>volat</i> pro <i>sonat</i>. Sed
<i>sonat</i> Marcellus, i.e. clara voce, ita ut audiri possit, dicit,
quæ a Nerone
<span class = "pagenum">21</span>
et Tullio fieri velit; Drak.
&mdash;<a name = "var12_174" id = "var12_174" href =
"#line12_174">174.</a>&nbsp;<i>Larinantia</i> Oxon. et ed. Dausq.
&mdash;<a name = "var12_179" id = "var12_179" href =
"#line12_179">179.</a>&nbsp;<i>revellere</i> Col. et R.&nbsp;2, quod
tamen, quia modo præcessit, corruptum et e glossa ortum videri potest.
Vulg. <i>evellere</i>.
&mdash;<a name = "var12_180" id = "var12_180" href =
"#line12_180">180.</a>&nbsp;<i>tentare irrumpere</i> emend. Lefeb. Sed
<i>rumpere</i> poetis etiam est id. qd. inrumpere, intrare, ut ap. Val.
Fl. II, 37; Virg. Æn. XII, 683, et al. Conf. <a class = "crossref" href
= "bookI.html#not1_54">not. ad I,&nbsp;54</a>.</p>

<p><a name = "var12_182" id = "var12_182" href = "#line12_182">182.</a>
<i>Hinnitusque</i> (equorum) Col. <i>Invitusque</i> Oxon. Vulgo
<i>Tinnitusque simul litui</i>, quod ipsum quoque recte dicitur et apte,
vid. <a class = "crossref missing" href = "bookXIII.html#var13_146"
title = "in V.L.">not. ad XIII, 146</a>.
&mdash;<a name = "var12_184" id = "var12_184" href =
"#line12_184">184.</a>&nbsp;<i>undique</i> pro <i>incita</i> Puteol.
unde recepere Drak. et Ern. suadente N.&nbsp;Heins. Sed quomodo hoc ex
illo oriri potuerit, difficile dictu est, et τὸ <i>undique</i> glossam
potius redolet vel emendationem; <i>disjectis portis</i> (ut <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#line7_523">VII, 523</a> et <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#line7_568">568</a>) Put. Tell. et
R.&nbsp;2, recte, quoniam de erumpentibus sermo est, <i>d. turmis</i>
Col. perperam e v. seq. Vulgo <i>d. telis</i>.
&mdash;<a name = "var12_185" id = "var12_185" href =
"#line12_185">185.</a>&nbsp;<i>flumine</i> scripi, si fides habenda
N.&nbsp;Heins. Sed Lefeb. contendit, in omnibus et scriptis et editis
libris legi <i>turbine</i>, quod idcirco reduxit. Verba certe <i>turbine
turmæ</i> auribus ingrata
<span class = "pagenum">22</span>
sunt, et τὸ <i>flumine</i> tum elegantius est, tum aptius τῷ
<i>effusæ</i>, vid. not. et Heins. ad Claud in Rufin. II, 427, ubi etiam
<i>turbæ</i> e scriptis recipiendum putavit. Eum sequuti sunt Cell.
Drakenb. et Ern. Ego vulgatum <i>turmæ</i> revocavi cum Lefeb. et vers
præc. ad pedites, hunc vero ad equites refero. Silius expressit Liv.
XXIII, 16; <i>Patefacta repente porta, Marcellus signa canere,
clamoremque tolli, ac pedites primum, deinde equites, quanto maximo
possent impetu, in hostem erumpere jubet</i>.
&mdash;<a name = "var12_187" id = "var12_187" href =
"#line12_187">187.</a>&nbsp;<i>aut Borea</i> malebat N.&nbsp;Heins. Tum
vero vs. sq. etiam <i>Aut</i>, vel <i>Et rupto</i> scribendum erit.
Silium contra in illo ter repetito ut elegantiam captasse putabat Drak.
&mdash;<a name = "var12_189" id = "var12_189" href =
"#line12_189">189.</a>&nbsp;<i>terrente</i> R.&nbsp;2, et hinc alii,
<i>viso</i> Put. quod recepit Drak. ut sensus sit: Hannibal, viso
militum in se ingruentium torrente dejectus, victoriam sperare non
audet, <i>visu</i> Ox. R.&nbsp;1, Med. et recent. edd. Vulgatam lect.
<i>terrente visu</i> non inprob. Drak. si exponatur: Hannibal non
sperare potest, se truci vultu (qualis describitur sup. <a class =
"crossref" href = "bookXI.html#line11_337">XI, 337&nbsp;sq.</a>) arma ei
viros dejecturum, seu repulsurum esse. Ita quoque Ernesti verba
<i>armorum v. dejectus sperare valet</i> interpretatur, ut
<i>dejectus</i> sit vox substant. non participium, ne <i>sperare</i>
nude ponatur et dura efficiatur sententia, <i>torrente nisu</i> Col. et
ex eo Lefeb. qui coll. XVI, 248, et Virgil. Æn. XI, 852, hanc putat esse
h.l. sententiam, eleganter et graphice expressam; Hann. dejectus
vehementissimo impetu Romanorum, non valet sperare. Nihil horum
satisfacit, et poetam scripsisse crediderim: <i>Nec, torrente, Libys,
viso armorumque virumque Dejectus spe</i>, (ut ap. Cæs. B. G. I,&nbsp;8)
<i>stare valet</i>, cf. mox <a class = "crossref" href =
"#line12_195">v.&nbsp;195, 196</a>. Si quis tamen nostram lectionem
retinere malit, ea sic videtur explicanda: <i>viso torrente</i>,
multitudine <i>armorum virumque</i>, Romanorum, cum impetu inruentium,
(vid. <a class = "crossref" href = "#not12_185">not. ad v.&nbsp;185</a>)
<i>dejectus</i> animo (ut ap. Virg. Æn. X,&nbsp;858) <i>non</i> bene
<i>sperare valet</i>.
&mdash;<a name = "var12_190" id = "var12_190" href =
"#line12_190">190.</a>&nbsp;<i>Dejectum</i> Mars. et inde alii.
&mdash;<a name = "var12_191" id = "var12_191" href =
"#line12_191">191.</a>&nbsp;<i>prægressus</i> Col. ut <i>prævectus</i>
<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_170">V,&nbsp;170</a>, ubi
vid. <a class = "crossref" href = "bookV.html#var5_170">Var. Lect.</a>
Vulg. <i>progressus</i>. Quidam jungunt <i>adtonito equo</i>, et Drak.
malebat legere <i>dux D. instat Adtonitis</i>, militibus Punicis. Sed τὸ
<i>Adtonito</i> referendum ad præc. <i>Libys</i>,
&mdash;<a name = "var12_192" id = "var12_192" href =
"#line12_192">192.</a>&nbsp;<i>asta</i> Med. et Rom. 1, ad cujus
marginem docta manu emendatum est <i>astat</i>.
&mdash;<a name = "var12_193" id = "var12_193" href =
"#line12_193">193.</a>&nbsp;<i>fert</i> h.e. regit <i>gressus dexter
Deus</i> corrig. N.&nbsp;Heins. Sed <i>fer gressus</i> eodem sensu dici,
quo XV, 559, monuit Drak.
&mdash;<a name = "var12_194" id = "var12_194" href =
"#line12_194">194.</a>&nbsp;<i>ad muros</i>, non <i>in muros</i>,
scripti.
<span class = "pagenum">23</span>
&mdash;<a name = "var12_196" id = "var12_196" href =
"#line12_196">196.</a>&nbsp;<i>sta</i> scripti et R.&nbsp;2, <i>stat
campus</i> in vulg. <i>stet campus</i> emend. Dausq. non inprob. Barth.
Adv. IV, 10, qui tamen malebat <i>stent</i> et <i>Mars his manibus</i>.
Sed τὸ <i>sta</i> δεινῶς repetitur, et <i>in manibus</i> dicitur, ut
apud Val. VI, 460, Stat. Thebaid. X,&nbsp;29; Lucan. VII, 253, et al.
vid. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_34">not. ad VII,
35</a>.
&mdash;<a name = "var12_197" id = "var12_197" href =
"#line12_197">197.</a>&nbsp;τὸ <i>a</i> abest a Col. et hinc ab ed.
Lefeb. <i>e cæde</i> Put. <i>dimitte</i> conj. N.&nbsp;Heins. et
<a name = "var12_205" id = "var12_205" href =
"#line12_205">v.&nbsp;205</a>,
<i>summo Dedecori</i>. Idem
<a name = "var12_208" id = "var12_208" href =
"#line12_208">v.&nbsp;208</a>, pro <i>sævo</i>,
quod mox sequitur, reponendum putabat
<span class = "pagenum">24</span>
<i>lævo</i>, quod recepit Lefeb., vel <i>fœdo</i>, vel <i>sævo</i>.</p>

<p><a name = "var12_212" id = "var12_212" href = "#line12_212">212.</a>
<i>Pulydamanteis</i> præter alios scribendum censebat Heins. ad Ovid.
Met. XII, 547, quod in <span class = "greek" title =
"Poludamas">Πολύδαμας</span> prima corripiatur. Sed idem recte monet ad
Ovid. Epist. Her. V,&nbsp;94, membranas veteres in locis Ovidii, Silii,
Propert. III, <span class = "smallcaps">i</span>, 29, et Pers.
I,&nbsp;4, constanter pro vulgata stare scriptura, ei Græcis non modo
<span class = "greek" title = "Poludamas">Πολύδαμας</span> et Ion. <span
class = "greek" title = "Pouludamas">Πουλύδαμας</span>, sed etiam
dialeclo Dor. et. Eol. <span class = "greek" title =
"Pôludamas">Πωλύδαμας</span> dici, ut <span class = "greek" title =
"Korallon">Κοράλλον</span>, <span class = "greek" title =
"Kourallon">Κουράλλον</span> et <span class = "greek" title =
"Kôrallon">Κωράλλον</span>. <span class = "greek" title =
"Olumpos">Ὄλυμπος</span>, <span class = "greek" title =
"Oulumpos">Οὔλυμπος</span> aliaquæ similia. Idem jam animadvertit Dausq.
<span class = "pagenum">25</span>
&mdash;<a name = "var12_220" id = "var12_220" href =
"#line12_220">220.</a>&nbsp;<i>Aonio plectro</i> Col. Recte. Vulgo
<i>Aonios</i>, et sic quoque ed. Drak. errore typ.
&mdash;<a name = "var12_221" id = "var12_221" href =
"#line12_221">221.</a>&nbsp;<i>duxere parem</i> suspicabatur
N.&nbsp;Heins. prob. Drak.
&mdash;<a name = "var12_222" id = "var12_222" href =
"#line12_222">222.</a>&nbsp;Hunc versum, qui a vulgatis libris abest,
revocavit Modius e cod. Col. in quo tamen <i>natior</i> invenit
N.&nbsp;Heins. qui conj. <i>gratior</i>, vel <i>carior</i>. At vid.
<a class = "crossref" href = "bookXI.html#var11_512">ad XI, 512</a>.
&mdash;<a name = "var12_225" id = "var12_225" href =
"#line12_225">225.</a>&nbsp;Vulgo post <i>Pauli</i>, et <i>decoris</i>
<a class = "crossref" href = "#line12_228">v.&nbsp;228</a>; et
<i>undis</i> <a class = "crossref" href = "#line12_231">v.&nbsp;231</a>,
puncta ponuntur. Sed apodosis sequitur demum <a class = "crossref" href
= "#line12_234">v.&nbsp;234 sq.</a> et verba <i>puer illa gerebat...
advectus ab undis</i> pro parenthesi habenda sunt; quæ quoniam longa
est, memoriæ juvandæ causa protasis <a class = "crossref" href =
"#line12_232">v.&nbsp;232 et 233</a>, repetitur; conf. inf. <a class =
"crossref" href = "#var12_441">ad v.&nbsp;441</a>. Hinc distinctionem
mutavi.
&mdash;<a name = "var12_227" id = "var12_227" href =
"#line12_227">227.</a>&nbsp;<i>ora</i>, Col. R.&nbsp;1, Parm. Med. Marsi
et Martini Herbip. edd. <i>hora</i> cum adspirat. Ox. Conf. Heins. ad
Claud. de laud. Stilic. II, 136, <i>ore</i> Put. et vulg. edd.
&mdash;<a name = "var12_231" id = "var12_231" href =
"#line12_231">231.</a>&nbsp;<i>ab
<span class = "pagenum">26</span>
Indis</i> primæ edd.</p>

<p><a name = "var12_234" id = "var12_234" href = "#line12_234">234.</a>
<i>Ceu</i>, non <i>Cum</i>, Col. Ox. Parm.
&mdash;<a name = "var12_242" id = "var12_242" href =
"#line12_242">242.</a>&nbsp;<i>spoliatque jacentem</i> conj. Burm. At
vid. not.
&mdash;<a name = "var12_244" id = "var12_244" href =
"#line12_244">244.</a>&nbsp;<i>honoræ</i> Parm. unde <i>et formæ
populator honoræ</i> corrig. N.&nbsp;Heins. quod legitur in R.&nbsp;1,
et Med. Verius tamen putabat esse <i>et formæ populatur honorem</i>, ut
ap. Iscan. de bell. Troj. IV, 70, At <i>honores</i> doctius
<span class = "pagenum">27</span>
dixit Silius pro honore, ut Virgil. Æneid. I,&nbsp;591.
&mdash;<a name = "var12_245" id = "var12_245" href =
"#line12_245">245.</a>&nbsp;<i>tum lactea cervix</i> emend.
N.&nbsp;Heins. nostra verba nihili esse putans: et dubius hærebat
Drakenb. Si quid mutandum, reponerem <i>et violacea cervix</i>. At vid.
not.
&mdash;<a name = "var12_248" id = "var12_248" href =
"#line12_248">248.</a>&nbsp;<i>sacrat</i>, vel <i>saccat</i> pro
<i>jactat</i> Col.
&mdash;<a name = "var12_251" id = "var12_251" href =
"#line12_251">251.</a>&nbsp;<i>rapta casside</i> maluerit N.&nbsp;Heins.
coll. vers. 258.</p>

<p><a name = "var12_253" id = "var12_253" href = "#line12_253">253.</a>
<i>ad socios</i> primus edidit Nicander apud Juntam
<span class = "pagenum">28</span>
&mdash;<a name = "var12_258" id = "var12_258" href =
"#line12_258">258.</a>&nbsp;<i>Antenorida</i> tacite edidit Lef. ex
emendat. N.&nbsp;Heins. Cf. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#var3_650">ad III, 650</a>, et Serv. ad Virg. Æn. III,
475.</p>

<p><a name = "var12_266" id = "var12_266" href = "#line12_266">266.</a>
Suspicor legendum esse <i>discrimine vitæ</i>, (quæ lectionis varietas
et vocc. <i>leti</i> ac <i>vitæ</i> permutatio passim reperitur v.c. ap.
Virg. Æn. X,&nbsp;511) vel <i>Avehitur parvo ductor discrimine leti
Turbatus</i>; cf. Heyne ad Virg. Æn. IX, 143; X,&nbsp;511, et Heins. ad
Ovid. Met. VII, 426.
&mdash;<a name = "var12_267" id = "var12_267" href =
"#line12_267">267.</a>&nbsp;<i>furens</i>, quod conjecerat Dausq., est
in scriptis, teste N.&nbsp;Heins. cui et <i>fremens</i> in mentem venit.
At Lefeb. reduxit vulgatum <i>ferens</i>, et hæc notat: «In nullo cod.
vidi <i>furens</i>, et <i>ferens</i> parum tute mutatur in
<i>furens</i>: idiotismus est solentissimus auctori.»</p>

<span class = "pagenum">29</span>
<p><a name = "var12_273" id = "var12_273" href = "#line12_273">273.</a>
<i>primus</i>, non <i>primo</i>, Col. et Put. Cf. <a class = "crossref"
href = "bookII.html#var2_235">ad II, 235</a>.
&mdash;<a name = "var12_277" id = "var12_277" href =
"#line12_277">277.</a>&nbsp;<i>sub casside</i> conj. Dausq.</p>

<p><a name = "var12_285" id = "var12_285" href = "#line12_285">285.</a>
<i>mene... statui</i>, scilicet decet, vel æquum, seu par est, emend.
N.&nbsp;Heins.
<span class = "pagenum">30</span>
Recte puto: nam elliptica talis oratio, quod jam monuit Drak. qui tamen
vulgatam lect. sine necessitate non repudiandam putabat, iratis et
indignantibus, quique turbato sunt animo, maxime convenit; cf. Virg. Æn.
I,&nbsp;37; Gron. ad Stat. Theb. IX, 65; Lambin. ad Horat. Epod. VIII,
<span class = "smallcaps">i</span>, et Sat. II, <span class =
"smallcaps">iv</span>, 83; <i>jam</i> pro <i>tam</i> R.&nbsp;1, 2; Ben.
et Marsi sec. ed. quod edidit Lefeb. <i>turpi</i> pro vulg.
<i>tristi</i> e scriptis et R.&nbsp;2; recepi cum eodem, probb.
N.&nbsp;Heins. et Drak. <i>tam turpi crimine dignum</i> suspicari possis
coll. simili loco Virg. Æn. X,&nbsp;668 et 681, ubi Heyne monet, fugæ
flagitium a viro forti <i>crimen</i> adpellari.
&mdash;<a name = "var12_289" id = "var12_289" href =
"#line12_289">289.</a>&nbsp;<i>ad</i> abest a Put. unde <i>quum bella
vocarent</i> (de qua locutione vid. <a class = "crossref" href =
"bookX.html#var10_112">ad X,&nbsp;112</a>, et <a class = "crossref" href
= "bookIV.html#not4_508">not. ad IV, 508</a>) conj. N.&nbsp;Heins. cui
tamen vulgata scriptura videbatur verior, quam Draken. firmavit coll.
II, 452; VII, 103; IX, 647; XII, 345; XVI, 53.
&mdash;<a name = "var12_294" id = "var12_294" href =
"#line12_294">294.</a>&nbsp;<i>spolium</i> (scilicet galeam Pauli
<a class = "crossref" href = "#line12_224">v.&nbsp;224 sq.</a>) e Col.
recepi suadente N.&nbsp;Heins. Vulgg. <i>spolia</i>.</p>

<p><a name = "var12_295" id = "var12_295" href = "#line12_295">295.</a>
<i>At jam sueta</i> non male conj. Withof.
&mdash;<a name = "var12_296" id = "var12_296" href =
"#line12_296">296.</a>&nbsp;<i>recreata</i>, non <i>recreare</i>, Col.
Tell. Rom. 2.
<span class = "pagenum">31</span>
&mdash;<a name = "var12_304" id = "var12_304" href =
"#line12_304">304.</a>&nbsp;<i>meditati... Metelli</i> Col. et Ox.
<i>meditari</i> Put. et Med. <i>meditatum</i> R.&nbsp;1,
<i>meditantum</i> Marsus et alii eum sequuti.
&mdash;<a name = "var12_305" id = "var12_305" href =
"#line12_305">305.</a>&nbsp;<i>Concilium</i> emend. Heins. ad Claud. in
Eutrop. II, 325, in marg. Male! Eidem τὸ <i>scelerata</i> mendosum
videbatur: at Drak. monet, poetam, quum Metelli consilium mitiori, quam
par esset, vocabulo <i>culpam</i> vocasset, ingravasse insuper, culpam
<i>sceleratam</i> dicendo; mitius enim esse <i>culpam</i>, quam
<i>scelus</i>, et has idcirco voces ubique ab Ovidio, inpr. Trist. IV,
<span class = "smallcaps">i</span>, 24, distingui.
&mdash;<a name = "var12_306" id = "var12_306" href =
"#line12_306">306.</a>&nbsp;<i>cessat</i>, non <i>cessit</i>, scripti,
R.&nbsp;1, 2, Med.</p>

<p><a name = "var12_309" id = "var12_309" href = "#line12_309">309.</a>
<i>derepta</i>, non <i>direpta</i>, scripti; conf. <a class = "crossref"
href = "bookIX.html#var9_29">ad IX, 29</a>; <a class = "crossref" href =
"bookX.html#var10_318">X,&nbsp;318</a>.
&mdash;<a name = "var12_310" id = "var12_310" href =
"#line12_310">310.</a>&nbsp;<i>ruunt</i> tacite scripsit Lefeb. Leviori
mutatione <i>ministrat</i> reponi potest. Sed nec ea forte opus est.
&mdash;<a name = "var12_311" id = "var12_311" href =
"#line12_311">311.</a>&nbsp;<i>tantæ</i> malebat N.&nbsp;Heins.</p>

<span class = "pagenum">32</span>
<p><a name = "var12_320" id = "var12_320" href = "#line12_320">320.</a>
<i>Cirrha</i> non est in Colon. <i>Parnaside Cirrha</i> (ut apud Ovid.
Metam. XI, 165, et similiter <i>Argolis</i>, <i>Tænaris</i>,
<i>Cecropis</i> et alia) corrig. N.&nbsp;Heins. qui conf. ad Ovid.
Epist. Her. VI, 81; VIII, 72, ej. Art. Am. I,&nbsp;172 et al. Id. prob.
Drak. cui <i>Parnasia responsa</i> languere videbantur. Vulgg.
<i>Parnassia</i>: at in codd. melioris notæ scribitur <i>Parnasus</i> et
<i>Parnasius</i>, vid. Perizon. ad Ælian. V. H. VIII, 11; Pier. et
Heins. ad Virg. Ecl. X,&nbsp;11; Casaub. ad Pers. Prol. v.&nbsp;2.
Græcis tamen tam <span class = "greek" title =
"Parnassos">Παρνασσὸς</span>, quam <span class = "greek" title =
"Parnasos">Παρνασὸς</span> et <span class = "greek" title =
"Parnêsos">Παρνησὸς</span> dicitur.
&mdash;<a name = "var12_323" id = "var12_323" href =
"#line12_323">323.</a>&nbsp;<i>intacta</i> Put. unde <i>instincta</i>
(ut ap. Lucan. V, 150) conj. Lefeb.
&mdash;<a name = "var12_325" id = "var12_325" href =
"#line12_325">325.</a>&nbsp;<i>Adversi et q. duro sub M. m.</i> Put.
<i>Adversi en quidquid duro s. M. m.</i> vel <i>Adverso en q. duri s. M.
m.</i> (ut ap. Ovid. Fast. I,&nbsp;60) suspicab. N.&nbsp;Heins.
<span class = "pagenum">33</span>
&mdash;<a name = "var12_331" id = "var12_331" href =
"#line12_331">331.</a>&nbsp;<i>meminisse</i> Puteol. R.&nbsp;1, Mediol.
<i>miserasse</i> conj. N.&nbsp;Heins. coll. Virgil. Æneid. lib. VI,
vers. 56. Sed cur poetam non deceat, variare verba?
&mdash;<a name = "var12_335" id = "var12_335" href =
"#line12_335">335.</a>&nbsp;<i>violentus</i> Col. Tell. et R.&nbsp;2,
quod recepi cum Lefeb. pro vulg. <i>violenter</i>, quod glossam redolet.
Illud doctius est: <i>violentis</i> Oxon.</p>

<p><a name = "var12_337" id = "var12_337" href = "#line12_337">337.</a>
<i>Atque</i>, non <i>Ast</i>, Col. <i>Parnasi</i>, non <i>Parnassi</i>,
omnes antiqui; conf. <a class = "crossref" href = "#var12_320">ad
v.&nbsp;320</a>.</p>

<span class = "pagenum">34</span>
<p><a name = "var12_343" id = "var12_343" href = "#line12_343">343.</a>
<i>Sardoas p. quatiebat m. turres</i>, ut <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#line13_36">XIII, 36</a>, <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#line13_107">107</a>, <a class = "crossref" href =
"bookXIII.html#line13_267">267</a>; Hor. Od. IV,&nbsp;6, et Lucan. VI,
136, maluerit N.&nbsp;Heins. qui tamen <i>terras</i> quoque et <i>campos
quati</i> exemplis sup. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_297">I,&nbsp;297</a>, probaverat.
&mdash;<a name = "var12_345" id = "var12_345" href =
"#line12_345">345.</a>&nbsp;<i>Hampsicora</i>, seu <i>Hampsicoras</i> in
membranis legitur Liv. XXIII, 32, 40 et 41: in vulgatis
<i>Harsicoras</i>; vid. ibi Drak. qui scriptorum fidem sequutus est:
<i>Hypsagoras</i>, vel <i>Hapsagoras</i> scribendum putabat Dausq.
&mdash;<a name = "var12_347" id = "var12_347" href =
"#line12_347">347.</a>&nbsp;<i>Hostus erat, cujus</i> Col. <i>Ortus erat
Cumis</i> Ox. Put. R.&nbsp;1, Parm. Med. Vulgo <i>Oscus erat, cujus</i>;
conf. <a class = "crossref" href = "#line12_403">v.&nbsp;403</a>,
<a class = "crossref" href = "#line12_413">413</a>, et sup. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#var1_437">ad I,&nbsp;437</a>.
&mdash;<a name = "var12_348" id = "var12_348" href =
"#line12_348">348.</a>&nbsp;<i>Asper pacis</i>, ut <i>lenis belli</i> in
vet. exemplari Stat. Theb. VII, 26; Rom. 1; Ben. ei inde Lefeb.
<span class = "pagenum">35</span>
&mdash;<a name = "var12_351" id = "var12_351" href =
"#line12_351">351.</a>&nbsp;<i>accendere</i>, h.e. adhortari, Put.
R.&nbsp;1, Parm. Med. Cf. IV, 169; IX, 244, (ubi vid. Var. Lect.) Claud.
in Rufin. II, 173, et 296; ad quæ loca vid. Barth. et Heins. Vulgatum
<i>accedere</i> reduxit Lefeb. non inprob. Drak. modo jungas <i>pugnæ
avidas dextras</i>, h.e. milites pugnandi cupidos. Sic <i>dextræ</i>
sup. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_539">XI, 539</a>,
inf. <a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_18">XVI, 18</a>,
et al. vid. Gron. Diatr. Stat. c. 40, p.&nbsp;263.
&mdash;<a name = "var12_352" id = "var12_352" href =
"#line12_352">352.</a>&nbsp;<i>tenebrosa</i> Col. unde recepi:
<i>nemorosa invia</i> inf. <a class = "crossref" href =
"#line12_376">v.&nbsp;376</a>; <i>salebrosa</i> conj. N.&nbsp;Heins.
Vulgo <i>latebrosa</i>.
&mdash;<a name = "var12_353" id = "var12_353" href =
"#line12_353">353.</a>&nbsp;<i>profusa</i> primus edidit Marsus, et
perperam defendit Dausq. ut sit longa semita; <i>fuga</i> Oxon.
<i>captans</i> Modius e Col.
&mdash;<a name = "var12_354" id = "var12_354" href =
"#line12_354">354.</a>&nbsp;<i>Virgulta,</i>... <i>valle</i>, h.e.
virgultis obsita, (ut ap. Sallust. in Fragm. p.&nbsp;1009, ed. Cort.)
Ox. vel potius, si Lefeb. fides habenda, tres scripti et R.&nbsp;2, vid.
<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_173">not. ad
I,&nbsp;173</a>. Vulgo <i>Occulta valle</i>, ut <a class = "crossref"
href = "bookVII.html#line7_133">VII, 133</a>, et ap. Liv. X,&nbsp;14;
XXVI,&nbsp;5; XXVIII, 11. Sed τὸ <i>virgulta</i>, quod elegantius est et
doctius, quam ut ab indoctis librariis excogitari potuerit, præferunt
Barth. (Adv. IV, 10,) Heins. Draken. Lefeb. et Ern.</p>

<p><a name = "var12_356" id = "var12_356" href = "#line12_356">356.</a>
<i>Fastigatur</i> Col. unde recepi cum Lefeb. qui exponit, ex aquis
earumque verticibus altissimis eminet. Sed vid. <a class = "crossref"
href = "bookV.html#not5_50">not. ad V,&nbsp;50</a>. <i>Sensim fastigans
compressa cacumina nectit</i>. Ibi Drak. laudavit Cæs. B. G. II,&nbsp;8;
IV, 17; B. Civ. II, 10; Plin. XXIV, 19; Elmenh. ad Appulei. Florid.
p.&nbsp;346, et Savaro. ad Sidon. Apollin. Epist. III,&nbsp;6. Vulgo
<i>Castigatur</i>, h.e. comprimitur, coercetur, constringitur et
nonnullibi coartatur, ne continua sit, aut procurrat latius in pontum.
Ita bene Barth. Adv. XXII, 14, et Draken. qui lectores remisit ad Gron.
Diatr. Stat. c. 24; Dresem. ad Iscan. bell. Troi. I,&nbsp;157; Barth. ad
Stat. Theb. IX, 687, et Burm. ad Petron. Sat. c. 47: Homer. ἱμάσσειν
Iliad. β, 782: contulit D.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var12_357" id = "var12_357" href =
"#line12_357">357.</a>&nbsp;<i>sub margine</i> Marsus edidit errore
librariorum, et hinc alii.
<span class = "pagenum">36</span>
&mdash;<a name = "var12_366" id = "var12_366" href =
"#line12_366">366.</a>&nbsp;<i>in</i> deest in Oxon. et Put.
<span class = "pagenum">37</span>
&mdash;<a name = "var12_370" id = "var12_370" href =
"#line12_370">370.</a>&nbsp;<i>inviduata</i> Ox. prob. Barth. qui
exponit, prorsus viduata, <i>et viduata</i> Put. <i>viduata veneni</i>
emend. N.&nbsp;Heins. coll. II, 247. Sed v. exempla ibi laudata, et
Bentl. ad Hor. A. P. 60.
&mdash;<a name = "var12_371" id = "var12_371" href =
"#line12_371">371.</a>&nbsp;<i>tristi cælo</i> scribendum censebat
N.&nbsp;Heins. Sed vulgata doctior est.
&mdash;<a name = "var12_373" id = "var12_373" href =
"#line12_373">373.</a>&nbsp;<i>Squalidaque intus Arva</i> corrig. idem
Heins. prob. Drak. qui <i>pallida Arva</i> quæ sint, non satis se
intelligere fatetur; cf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#not1_211">not. ad I,&nbsp;211</a>. Sed exquisitior est
vulgata lectio, et <i>pallida arva</i> sunt, quæ nimio solis ardore
nimiaque siccitate <i>torrida</i>, pallent, quorum seges, frondes,
gramina, etc. <i>pallescunt</i>, h.e. nativum perdidere colorem. Sic
<i>vitio cæli pallet ægra seges</i>, dixit Ovid. Fast. I,&nbsp;688, et
<i>Ceres non sic pallet adusta gelu, Quantum, si culmos Titan incalfacit
udos</i> ibid. IV, 918; <i>pallescunt frondes</i> Ovid. Art. III, 704;
cf. Senec. Œdip. 45; Rutil. I,&nbsp;479, et Passerat. ad Prop.
I,&nbsp;<span class = "smallcaps">xv</span>, 39: Ernesti monet «ad
naturam factum epitheton <i>pallida</i>, hoc est exusta nimio sole, quo
sensu <i>pallorem anni</i> dixit Plin. II, 30.» Hunc locum jam
contulerat Lefeb. qui non mirum esse dicit, si <i>pallida</i> illic
arva, ubi <i>triste</i> est <i>cælum</i> quia ἄηρ δολερὸς, et ubi sol
vix puro splendet lumine. Plinius
<span class = "pagenum">38</span>
tamen de pallore solis deficientis loquitur.
&mdash;<a name = "var12_374" id = "var12_374" href =
"#line12_374">374.</a>&nbsp;<i>nimio cancro atque humentibus</i>, vel
<i>uventibus Austris</i> emend. N.&nbsp;Heins. Id vero a vulgata
scriptura nimis recedit, et <i>humentes Austri</i> h.l. non conveniunt.
Drak. hanc poetæ mentem esse putahat, Sardiniam tam inclementi sole
tamque torrido cancro infestari, ut omnem humiditatem omnesque nubes,
quas Auster secum advehere soleat, siccet, et in fumum ire cogat.
Ernesti vero ita vulgatam lectionem interpretatur: «venti ardentes nimio
sole, calidissimi: fumus enim ignem consequitur; unde <i>fumantia
saxa</i> de monte ignivomo Virg. Æn. VIII, 417.» Neutra ratio ita
comparata est, ut in ea adquiescere possis, et <i>fumus</i> a vento
alienus esse videtur. Silius forte scripsit <i>Cancro candentibus
Austris</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookI.html#line1_193">I,&nbsp;193, 194</a>, <a class = "crossref" href
= "bookI.html#line1_256">256, 258</a>.
&mdash;<a name = "var12_375" id = "var12_375" href =
"#line12_375">375.</a>&nbsp;<i>favoris</i> Put. <i>propenso favore</i>,
et
<a name = "var12_376" id = "var12_376" href =
"#line12_376">v.&nbsp;376</a>&nbsp;<i>creber</i> maluerit
N.&nbsp;Heins.</p>

<p><a name = "var12_377" id = "var12_377" href = "#line12_377">377.</a>
<i>Hostus</i>, et <a name = "var12_378" id = "var12_378" href =
"#line12_378">378</a> <i>Vela</i>, et <a name = "var12_379" id =
"var12_379" href = "#line12_379">379</a> <i>Cui postquam</i> emend.
idem.
&mdash;<a name = "var12_381" id = "var12_381" href =
"#line12_381">381.</a>&nbsp;<i>videntum</i> Put. <i>videntur</i>, vel
<i>jubentur</i>, et
<a name = "var12_383" id = "var12_383" href =
"#line12_383">v.&nbsp;383</a>&nbsp;<i>campi ut properatis</i> conj.
N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var12_384" id = "var12_384" href =
"#line12_384">384.</a>&nbsp;<i>exsertos enses</i> idem
<span class = "pagenum">39</span>
et jam ante Livineius recte, opinor, scribendum putavit. Id recepere
Cellar. ac Lefeb., et probavit Draken. coll. Stat. Theb. X,&nbsp;450, et
XI, 377; vid. sup. <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#var9_314">ad IX, 314</a>, et h.l. not. Heins. ad Val. Fl.
III, 246, et Claud. in Rufin. II, 400, ubi præterea <i>Deventum</i>, sed
memoriæ haud dubie vitio, scripsit, quod nolim in locum τοῦ
<i>Perventum</i> a Cell. substitutum esse.
&mdash;<a name = "var12_385" id = "var12_385" href =
"#line12_385">385.</a>&nbsp;<i>dira inde lues, cæduntque caduntque</i>
Col. et R.&nbsp;2; conf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_623">V,&nbsp;623</a>; Lucan. IV, 558; Heins. ad Valer.
Fl. III, 246; IV, 426. Vulgo <i>dura inde lues,
ceduntque&nbsp;c.</i></p>

<p><a name = "var12_387" id = "var12_387" href = "#line12_387">387.</a>
<i>fata</i> opinabatur N. Heins. quoniam <i>facta</i> mox sequuntur; sed
quatuor demum versibus interjectis.
&mdash;<a name = "var12_391" id = "var12_391" href =
"#line12_391">391.</a>&nbsp;<i>ut</i>, non <i>in</i>, scripti et
R.&nbsp;2.</p>

<p><a name = "var12_393" id = "var12_393" href = "#line12_393">393.</a>
<i>Mesapi</i>, <i>Mersapi</i>, <i>Mesappi</i> alii. Sed <i>Messapi</i>
Col. Cf. Intpp. ad Virg. Æn. VII, 691; Gruter. Insc. p.&nbsp;297;
Turneb. Adv. XXII,&nbsp;3.
&mdash;<a name = "var12_395" id = "var12_395" href =
"#line12_395">395.</a>&nbsp;<i>dextram</i> est ex emendat. Gron. in
Diatr. Stat. Vulgo <i>dextra</i>.
<span class = "pagenum">40</span>
&mdash;<a name = "var12_399" id = "var12_399" href =
"#line12_399">399.</a>&nbsp;<i>Infaustam Argo</i> male corrig. Dausq.
Infaustus potius Cyzicus fuit, non Argonautæ, nisi quod inprudentes et
ignari illum, hospitem suum, obtruncarunt. <i>Infectam</i> Merula in
vita Ennii p. XII. Vulgatum tuetur Drak. et <i>infestum</i> exponit
infestatum, qui infestatur, coll. Gell. IX, 12, (<i>Infestus adpellatur,
qui malum infert cuipiam, et contra, cui aliunde inpendet malum</i>,
etc.) Non Marc. verbo <i>Infestum</i> et Barth. Adv. XXII,&nbsp;9; conf.
<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_99">not. ad II, 99</a>.
Sed vid. <a class = "crossref" href = "#not12_399">not. ad h.l.</a>
<i>Cyzicus</i>, non <i>Cizicus</i>, Col. <i>Argo</i>, non <i>Argon</i>,
Col. Med. Mars. et Martin. Herbip.
&mdash;<a name = "var12_401" id = "var12_401" href =
"#line12_401">401.</a>&nbsp;<i>Spectandum is sese</i>, ut τὸ <i>is</i>
repeteretur, malebat N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var12_402" id = "var12_402" href =
"#line12_402">402.</a>&nbsp;<i>dextris cædibus</i>, emend. Barth. Adv.
IV, 10, ut sensus sit: successu pugnæ virtus augebatur. At vulgata
lectio bene se habet, et τὸ <i>dextræ</i> tam cum <i>ardor</i>, quam cum
<i>cædibus</i> jungi potest. <i>Dextra</i> passim pro virtute, et manu
viri fortis.
&mdash;<a name = "var12_403" id = "var12_403" href =
"#line12_403">403.</a>&nbsp;<i>spernens</i> Col. et Oxon. <i>hostis</i>
Col. et R.&nbsp;1; <i>Hostus</i> R.&nbsp;2, et ita legendum duxerat
N.&nbsp;Heins. Vulgo <i>Oscus</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"#var12_347">ad v.&nbsp;347</a>.
&mdash;<a name = "var12_404" id = "var12_404" href =
"#line12_404">404.</a>&nbsp;<i>perlibrat turbidus</i> (v. sup. <a class
= "crossref" href = "bookI.html#not1_477">not. ad I,&nbsp;477</a>)
<span class = "pagenum">41</span>
vel <i>fervidus</i> (ut <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_320">V,&nbsp;320</a>, <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#line9_129">IX, 129</a>, <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#line9_422">422</a>) opinabatur N.&nbsp;Heins. Sed cf.
<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_124">II, 124</a>; Virg. Æn.
IX, 431, et Ovid. Met. V,&nbsp;32. Drak.</p>

<p><a name = "var12_407" id = "var12_407" href = "#line12_407">407.</a>
Hæc verba varie emendavit N.&nbsp;Heins. <i>nimium que superbe S.
h.</i>; (quod etiam conj. Scalig. et recepit Cell.) <i>superbi Sperati
hausisti</i>; <i>superba Sperata h.</i>; (ut et non nemo apud Dausq.)
<i>nimiumque superbi Irrita spes ausi est</i>, vel <i>Spes ablala ausi
est</i>, vel <i>Spe fata hausisti</i>. Si quid mutandum, equidem
maluerim, <i>Nimium en vanam nimiumque superbam Spem mente hausisti</i>,
ut ap. Virg. Æn. X,&nbsp;648. Turnus <i>animo spem turbidus</i> (forte
<i>turgidus</i>) <i>hausit inanem</i>. Vulgatam lectionem, quæ omnino
corrupta videri potest, tuetur Dausq. et Barth. Adv. IV, 10. Ille
intelligebat <i>superbi</i> viri <i>sperata</i>, ut <i>monstrata</i>
supra (conf. <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_364">V,&nbsp;364</a>); hic: nimium superbi et nimium
juvenis sperata animo concepisti. Reliqui intpp. h.l. tacent. Withof.
ingeniose emend. <i>nimiumque superbi Sperare hæc ausi est</i>: qua
ipsius sententia nil literis vicinius, clarius certiusque dici potest.
&mdash;<a name = "var12_408" id = "var12_408" href =
"#line12_408">408.</a>&nbsp;<i>auxisti</i> pro <i>hausisti</i> Tell. et
R.&nbsp;2.
&mdash;<a name = "var12_409" id = "var12_409" href =
"#line12_409">409.</a>&nbsp;τὸ <i>est</i> primus omisit Marsus operarum
lapsu, et recte jam restituerunt Gryphius, Nutius, D.&nbsp;Heins. et
alii, etsi hiatum illum exemplis firmavit Barth. Adv. XX, 18, et ad
Calpurn. ecl. V,&nbsp;12.
&mdash;<a name = "var12_412" id = "var12_412" href =
"#line12_412">412.</a>&nbsp;<i>Latiis</i> R.&nbsp;1, Parm. Med. Vulgo
<i>latis</i>, solenni aberratione; cf. Heins. ad Claud. de Raptu Pros.
II, 177, ad Ovid. Met. I,&nbsp;560, et Fast. II, 555; V,&nbsp;241.
Merula in fragm. Ennii p.&nbsp;2; Grot. ad German. Arat. Phœn.
p.&nbsp;3. Silium tamen h.l. Hesiodi tantum, nec potius Homeri
meminisse, recte obfendit Barth. Ad. IV, 10, et Wesseling. Obss. varr.
L. II, c. 30, p.&nbsp;280, 281. Hinc ille emendabat <i>Ascræo Smyrnæve
seni</i>; hic vero, <i>nec cedet Homero</i>, quod omnino adridere
potest; nisi potius verba <i>Ascræo seni</i> a docta manu ex Virg. Ecl.
VI, 70, margini olim adscripta in textum inrepserunt, et vera lectio
fuit, <i>nec cedet honore Cumæo</i>, vel potius <i>Smyrnæo famave
seni</i>; conf. <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#not8_594">not. ad VIII, 594</a>. Comparatio certe Ennii
cum Hesiodo parum apta est, quum non eodem carminum genere inclaruerit:
nam quod græcam Evhemeri historiam de origine Deorum latine et quidem
<span class = "pagenum">42</span>
prosa oratione reddidit, nihil facit ad rem.
&mdash;<a name = "var12_413" id = "var12_413" href =
"#line12_413">413.</a>&nbsp;<i>Hosto</i> Col. et R.&nbsp;2, <i>Hosco</i>
Tell. Vulg. <i>Osco</i>; cf. <a class = "crossref" href =
"#var12_347">ad v.&nbsp;347</a>, et <a class = "crossref" href =
"#var12_403">403</a>.
&mdash;<a name = "var12_417" id = "var12_417" href =
"#line12_417">417.</a>&nbsp;<i>Tum</i> scripti. Vulgo <i>Dum</i>.</p>

<p><a name = "var12_424" id = "var12_424" href = "#line12_424">424.</a>
<i>iræ</i> conj. N.&nbsp;Heins. et Gronov. Obss. I,&nbsp;17, idque
tacite recepit Lefeb. Conf. <a class = "crossref" href =
"bookIV.html#var4_542">ad IV, 542</a>; <i>iras</i> Put.
&mdash;<a name = "var12_426" id = "var12_426" href =
"#line12_426">426.</a>&nbsp;<i>iniqui</i> Col.
&mdash;<a name = "var12_427" id = "var12_427" href =
"#line12_427">427.</a>&nbsp;<i>animis</i> corrig. Dausq. quia præsidium
Rom. quod Casilini fuerit, magna animorum pertinacia oppidum defenderit.
Recte; sed et <i>armis</i>; vid. Liv. XXIII, 18. Mihi potius τὸ
<i>astu</i> alienum ab h.l.
<span class = "pagenum">43</span>
videtur; nam Hannibal non dolis, sed fame Casilinum expugnavit. Poeta
forte scripsit: <i>et</i> (h.e. etiam), vel <i>vix re reseraverat
arta</i>; conf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_103">II,
103</a>; <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_477">V,&nbsp;477</a>; <a class = "crossref" href =
"bookVII.html#line7_280">VII, 280</a>.
&mdash;<a name = "var12_428" id = "var12_428" href =
"#line12_428">428.</a>&nbsp;<i>obsessos</i> Oxon. <i>at obsessus v. p.
auro</i> emend. Barth. Adv. V,&nbsp;6. Non male! conf. <a class =
"crossref" href = "bookII.html#line2_35">II, 35</a>. Sed doctior forte
et exquisitior est vulgata lectio; vid. not.
&mdash;<a name = "var12_429" id = "var12_429" href =
"#line12_429">429.</a>&nbsp;<i>Dauniacos</i> (ut <i>Iberiacis</i>
<a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_510">XIII, 510</a>) est
ex emendat. Scalig. et N.&nbsp;Heins. qui putabat, <i>Dauniagos</i>
vitiose scriptum fuisse, et hinc <i>Daunivagos campos</i> enatos, quæ
vulgaris lectio est: <i>transfundens</i> scripti, prob. N.&nbsp;Heins.
qui olim <i>effundens</i> correxerat; <i>profundens</i> opinabatur
Livineius. Vulgo <i>perfundens</i>, et sic quoque ed. Ernesti, sed
operarum, opinor, lapsu.
&mdash;<a name = "var12_430" id = "var12_430" href =
"#line12_430">430.</a>&nbsp;<i>vocassent</i> malebat N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var12_433" id = "var12_433" href =
"#line12_433">433.</a>&nbsp;<i>At</i> Col. Put. R.&nbsp;1, Mediol. Mars.
et al. edd. <i>Ah</i> conj. Dausq. Vulgo <i>Ac</i>.</p>

<span class = "pagenum">44</span>
<p><a name = "var12_437" id = "var12_437" href = "#line12_437">437.</a>
<i>Hac</i> Parm. <i>Hinc</i>, vel <i>Huic</i> (<i>mirum</i>) <i>amovit
classem</i> legi jubebat N.&nbsp;Heins. Sed sola distinctionis mutatione
obscuritatem h.l. removit Gronov. ad Senec. de Ira I,&nbsp;3, ubi et
reliquos versus erudite illustravit.
&mdash;<a name = "var12_438" id = "var12_438" href =
"#line12_438">438.</a>&nbsp;<i>angustis se faucibus æquor Erumpit</i>
invitis licet codd., scriptis corrigendum videbatur N.&nbsp;Heins. idque
tacite recepit Lefeb. vid. ad VII, 355.
&mdash;<a name = "var12_440" id = "var12_440" href =
"#line12_440">440.</a>&nbsp;<i>Infundit</i> Col. <i>Diffundit</i>
R.&nbsp;2; Vulg. <i>Effundit</i>.
&mdash;<a name = "var12_441" id = "var12_441" href =
"#line12_441">441.</a>&nbsp;Hunc versum expungendum putabat Barth. Adv.
V,&nbsp;6. Sed Gronov. l.c. hene docuit, eo contineri repetitionem
verborum <i>classem, quæ condita portu Adstabat</i>, similesque
repetitiones, propter interpositionem juvandæ memoriæ causa inventas,
passim occurrere; interdum vero ipsas voces prius positas repeti,
interdum iis alias ejusdem potestatis substitui; conf. idem ad Liv. II,
12; XXV, 27, et loca a Drak. laudata, sup. IX, 530 sq. inf. XIII, 38 sq.
XVI, 686 sq. Virg. Æn. IX, 210 sq. et al.
&mdash;<a name = "var12_442" id = "var12_442" href =
"#line12_442">442.</a>&nbsp;<i>extulit æstu</i> conj. Dausq. Male. Recte
vero <i>expulit</i> N.&nbsp;Heins. prob. etiam Drak. quia <i>tulit</i>
mox sequitur: nisi malis <i>exsuit</i> cum Gronov. ad Senec. de Ira
I,&nbsp;3.
&mdash;<a name = "var12_443" id = "var12_443" href =
"#line12_443">443.</a>&nbsp;<i>portatas arva carinas</i> Col. ut jam
h.l. castigaverat Scalig. ad oram edit Heins. Vulgo <i>portatus
arva</i>, vel <i>in arva</i>. Withof. conj. <i>claustris maris extrahit
astu Perque aversa vehit p. a. c.</i>
&mdash;<a name = "var12_444" id = "var12_444" href =
"#line12_444">444.</a>&nbsp;<i>sederant</i>
<span class = "pagenum">45</span>
Col. <i>sidunt</i>, vel <i>iterant</i>, vel <i>addunt</i> emend.
N.&nbsp;Heins. <i>substamina</i> scripti.
&mdash;<a name = "var12_445" id = "var12_445" href =
"#line12_445">445.</a>&nbsp;<i>perlapsa</i> conj. Scalig. et recepit
Cell.</p>

<p><a name = "var12_449" id = "var12_449" href = "#line12_449">449.</a>
<i>sine more</i> corrig. N.&nbsp;Heins. vid. <a class = "crossref" href
= "bookX.html#not10_31">not. ad X,&nbsp;31</a>. Sed quum simpl. dicatur
<i>more aliquid facere</i> (vid. Heins. ad Phædr. I,&nbsp;12), etiam
dici posse <i>more non facere</i> monet Drak.
&mdash;<a name = "var12_451" id = "var12_451" href =
"#line12_451">451.</a>&nbsp;<i>avet</i> edidit Nicander et hinc alii;
<i>Œbalios penates</i> conj. N.&nbsp;Heins. qui tamen ipse fatebatur,
sibi videri nihil necesse mutare. Ceterum vulgo perperam punctum post
<i>inplet</i> positum, etiam in ed. Drak. <i>Nuntius</i> vss. 451... 454
continetur.
&mdash;<a name = "var12_452" id = "var12_452" href =
"#line12_452">452.</a>&nbsp;<i>Ut</i> scripti, R.&nbsp;1, Parm. Med.
&mdash;<a name = "var12_453" id = "var12_453" href =
"#line12_453">453.</a>&nbsp;<i>Assessos</i>, vel <i>Adsessos</i> Col.
Oxon. R.&nbsp;1, Parm. <i>Adfessos</i> Put. et Med. <i>Obsessos</i>
Mars. et inde alii, vid. <a class = "crossref" href =
"bookIX.html#var9_624">ad IX, 624</a>.
&mdash;<a name = "var12_454" id = "var12_454" href =
"#line12_454">454.</a>&nbsp;<i>incumbere</i> malebat N.&nbsp;Heins.
putans tamen, vulgatam lect. alio Silii loco, <a class = "crossref" href
= "bookIV.html#line4_651">IV, 651</a>, firmari.
&mdash;<a name = "var12_456" id = "var12_456" href =
"#line12_456">456.</a>&nbsp;Post <i>inmani</i> distinguendum censebat
N.&nbsp;Heins. quem sequutus est Drak. Non multum interest.
&mdash;<a name = "var12_457" id = "var12_457" href =
"#line12_457">457.</a>&nbsp;<i>nava ad certamina</i> (vid. <a class =
"crossref" href = "bookI.html#var1_549">ad I,&nbsp;549</a>) legendum
putabat N.&nbsp;Heins. et <i>avide</i> Drak. quod tacite invexit Lefeb.
Sed adject. doctius pro
<span class = "pagenum">46</span>
adverbio positum videri potest; confer inf. <a class = "crossref" href =
"#line12_715">v.&nbsp;715</a>.
&mdash;<a name = "var12_462" id = "var12_462" href =
"#line12_462">462.</a>&nbsp;<i>Colligat</i> et <i>consumat</i> scripti.
Vulgg. <i>Colligit</i> et <i>consumit</i>.</p>

<p><a name = "var12_463" id = "var12_463" href = "#line12_463">463.</a>
<i>Obvius hinc</i> Put.
&mdash;<a name = "var12_464" id = "var12_464" href =
"#line12_464">464.</a>&nbsp;<i>facilisque pericli</i> Put. quod recepit
Lefeb.
&mdash;<a name = "var12_466" id = "var12_466" href =
"#line12_466">466.</a>&nbsp;<i>subitos</i> malebat N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var12_467" id = "var12_467" href =
"#line12_467">467.</a>&nbsp;<i>Semermemque</i> alii, etiam Draken.
Lefeb. Ern. Sed vid. <a class = "crossref" href =
"bookIII.html#var3_16">ad III, 16</a>.
&mdash;<a name = "var12_468" id = "var12_468" href =
"#line12_468">468.</a>&nbsp;<i>dimissa</i> Put. At vid. not.
&mdash;<a name = "var12_469" id = "var12_469" href =
"#line12_469">469.</a>&nbsp;In hoc loco, quem Intpp. silentio
prætermittunt, semper obfendi. Si lectio sana est, post <i>bis
septem</i> suppl. demissa neci. Sed præter hanc duritiem aliæ quoque
eæque multo majores concoquendæ sunt, quod scilicet res plane diversa ac
nova tam abrupte subnectitur, et poeta a veritate historica nimis
deflectit. Hi nodi tamen levi vulgatæ lectionis, quæ ex compendio
scripturæ orta videtur, mutatione solvi possunt, et vix dubito quin
poeta scripserit: <i>Plus septem demissa neci (nec substitit agmen)
Millia. Bis septem quoque</i> (scilicet millia) <i>non
<span class = "pagenum">47</span>
sollertior ense... Fulvius: ast æque per corpora</i>, etc. Centenio octo
tantum millia militum data esse, ex Liv. XXV, 19, intelligitur. Idem
tradit ibid. cap. 21, duodeviginti millibus hominum præfuisse Fulvium,
et ex iis duo millia haud amplius evasisse. Inde <a class = "crossref"
href = "#line12_469">v.&nbsp;469</a>, <i>bisque novem</i> suspicari
possis. Sed quis poetam rediget ad tamam subtilitatem?
&mdash;<a name = "var12_472" id = "var12_472" href =
"#line12_472">472.</a>&nbsp;<i>euntis</i> Oxon. Put. omnesque edd. ante
Basil. Wolfii. Id concinnius videbatur Barth. Adv. V,&nbsp;6, quod recte
mirabatur N.&nbsp;Heins. qui vulgatam lect. defendit, additis tamen his
verbis: «Si quid mutandum sit, rescribam <i>moram non passus ovandi</i>,
ne quidem tempus triumpho ducendo inpendens.» Quod nollem excidisset
tanto viro: non enim de duce Rom. sed de Hannibale agitur, et quomodo is
et in Italia de triumpho cogitare poterat? <i>eunte</i> Ven. Marsi, quod
monuit N.&nbsp;Heins. sed negavit Drak.
&mdash;<a name = "var12_474" id = "var12_474" href =
"#line12_474">474.</a>&nbsp;<i>Mitificæ</i> Col. et Put. <i>Artifice</i>
Oxon. Vulgo <i>Horrificæ</i>. Dausq. conj. <i>Honorificæ</i> et
<i>Justificæ</i>, quæ cadaveri justa facit; Barthius Adv. V,&nbsp;6;
<i>Rectificæ</i>, æquitatis respiciens, vel potius <i>nomenque levantem
Horrificæ mentis</i>, famam crudelitatis, qua omnibus exosus erat,
levare cupientem sepeliendis hostium ducibus; N.&nbsp;Heinsius
<i>novemque foventem Mitificæ mentis</i>, sed ipse <i>volentem</i> non
temere mutandum censebat.
&mdash;<a name = "var12_475" id = "var12_475" href =
"#line12_475">475.</a>&nbsp;<i>ab hospite cæso</i> Col. et Oxon. <i>ab
h. cesso</i> Put. <i>in h. cæso</i> R.&nbsp;1, Parm. Med. Nihil mutandum
videbatur N.&nbsp;Heins. et Drak. vel cuiquam alii. Sed lectio vulgata
<i>primum</i> suspecta sit tot tantisque auctoritatibus; <i>deinde</i> a
genio linguæ lat. aliena est et scabram efficit orationem; (nam, <i>ab
hospite cæsus, cæco circumdatus astu, Occiderat</i>, vix dixerit poeta,
et copula <i>et</i> certe post <i>cæco</i> inserenda) <i>denique</i>
historiæ contraria
<span class = "pagenum">48</span>
est: Gracchus enim non ab hospite cæsus, sed in insidias præcipitatus
ibique a Magonis militibus occisus est. Præterea non placet, nec, si
bene novi Silium, probabile est, eum sic nude <i>hospitem</i> dixisse,
sine epitheto, quo insignis ejus perfidia et inprobitas designaretur; ut
taceam, verba <i>cæsus occiderat</i> languere. Forte legendum <i>ab
hospite fasso</i> h.e. fallaci, ut <i>falsus homo</i> dicitur Sallust.
Cat. 10, al.</p>

<p><a name = "var12_480" id = "var12_480" href = "#line12_480">480.</a>
<i>Sat stabat</i> conj. Dausq. et edidit Lefeb. <i>Restabat spes ulla
loco</i>, vel <i>Hoc stabat spes illa loco</i> emend. N.&nbsp;Heins.
Vulgata lectio utique mendum redolet, sed eam retinere malui, quam dubia
pro certis venditare. Withof. corrig. <i>Cessabat res ulla; loco jam
consul uterque P. aderant Nola, vis omnis et Arpis</i>. Certe post
<i>Arpis</i> distinguendum putabat, quum ex Polyb. et Livio constet,
consules Nola, et Fabium Arpis venisse. At vulgata interpunctio eamdem
exhibet sententiam.
&mdash;<a name = "var12_482" id = "var12_482" href =
"#line12_482">482.</a>&nbsp;<i>rabida arma</i> Col. ut sup. <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#line7_253">VII, 253</a>. Sed vulgata
lectio h.l. aptior. Confer <a class = "crossref" href =
"bookV.html#line5_98">V,&nbsp;98</a>: <i>ferebat</i> Col. ut mox
<i>Inpellebat</i> de Nerone et Silano. Vulgo <i>ferebant</i>, quod
servavit Lefeb.
&mdash;<a name = "var12_483" id = "var12_483" href =
"#line12_483">483.</a>&nbsp;<i>volucris</i> ἀρχαϊκῶς Col. unde recepi,
quod et tacite fecit Lefeb. Vulg. <i>volucres. Silanus</i> Col. Juniæ
gentis cognomentum, quod tubum vel fistulam significat; N.&nbsp;Heins.
Cf. Fest. verb. <i>Tullios</i>, et Lucret. VI, 1263; Cels. III, 18;
Hygin. f. 169. Vulg. <i>Syllanus</i>, quæ vox nihili est.
&mdash;<a name = "var12_487" id = "var12_487" href =
"#line12_487">487.</a>&nbsp;<i>insidit</i> Col. <i>insedit</i>
<span class = "pagenum">49</span>
Parm. et Ben. etiam bene, <i>incidit</i> Ox. et Put. <i>incedit</i>
R.&nbsp;1, et Med. <i>invadit</i> Mars. et hinc alii.</p>

<p><a name = "var12_490" id = "var12_490" href = "#line12_490">490.</a>
<i>unaque</i> scripti et ed. Parm. <i>unamque</i> R.&nbsp;1, Mediol.
Marsi et Martini Herbip. <i>unique</i> ed. Junt. et inde aliæ, quod
perperam retinuit Lefeb.
&mdash;<a name = "var12_491" id = "var12_491" href =
"#line12_491">491.</a>&nbsp;<i>Capuæque</i> scripti et priscæ edd. ante
Junt. in qua Nicander primus <i>Capuaque</i> reposuit. <i>Capuæque
inrumpere</i> emend. N.&nbsp;Heins. vid. ad II, 378. Sed vid. not.
&mdash;<a name = "var12_492" id = "var12_492" href =
"#line12_492">492.</a>&nbsp;Verba explicatu difficilia <i>anxius
adventus</i> Intpp. silentio prætermittunt, excepto Ernesti V. C. cui
videtur obscura brevitate elata formula pro, sollicitus præsenti fortuna
sua, qua ad Capuam utebatur. Si lectio sana est, verborum hunc
crediderim sensum esse: dolebat Capuam venisse. Sed tum poeta male dixit
<i>anxius</i>. Suspicor potius, eum scripsisse <i>Anxius eventus</i>,
vel <i>Anxius en mentis</i>; nisi malis <i>Ambiguus</i> (h.e. dubius)
<i>mentis</i>, (ut <i>ambiguus consilii</i> ap. Tac. Hist. II, 83) quod
tamen a vulgata scriptura magis recedit.
&mdash;<a name = "var12_493" id = "var12_493" href =
"#line12_493">493.</a>&nbsp;<i>init</i> Col. <i>et huc</i> Oxon. <i>et
hunc</i> Put. <i>huic</i> Ben. Vulgo <i>et huic</i>. Deinde <i>non</i>
pro <i>nunc</i> Ben. <i>avia cœpti</i> malebat N.&nbsp;Heins. ut
<i>devia recti</i> <a class = "crossref" href =
"bookVIII.html#line8_316">VIII, 316</a>. Sic et <i>devius æqui</i>
<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_57">I,&nbsp;57</a>. At hæc
verba etiam cum sexto casu jungi monet Drak. <i>ardua cœpto</i>, vel
<i>cœpti</i> placebat Burm.</p>

<span class = "pagenum">50</span>
<p><a name = "var12_498" id = "var12_498" href = "#line12_498">498.</a>
<i>Non æqui</i> arbitrabatur N.&nbsp;Heins. Miror vero, τὸ
<i>Capuaque</i> nemini displicuisse: equidem <i>Capuave</i> scribendum
crediderim, quæ permutatio frequentissima est. Novum ac plane diversum
designatur consilium, quod Hannibalis animo obversabatur.
&mdash;<a name = "var12_501" id = "var12_501" href =
"#line12_501">501.</a>&nbsp;<i>Fabiique</i> Col. et ed. Parm. Vulgo
<i>Fabioque</i>.
&mdash;<a name = "var12_502" id = "var12_502" href =
"#line12_502">502.</a>&nbsp;<i>Turbatum</i> est ex emend. N.&nbsp;Heins.
<i>Turmarum</i> Parm. <i>Turbarum</i> in reliquis libris.
<i>Hesperio</i> Parm. et Ben. ut jam olim conj. N.&nbsp;Heins.
<i>asperior</i> Col. <i>Hesperior</i> Oxon. <i>experior</i> Put. Vulgo
<i>expertor</i>. Vulgatam lect. male correxerunt Dausq. et Barth. Adv.
V,&nbsp;6. Ille tentabat <i>Fabioque magister Turbarum inceptor</i>, vel
<i>Fabiique m. Turbarum expertem</i>; hic <i>Fabiique magister
Turmarum</i> vel <i>Turbarum, experto clausos cum milite campos</i>,
etc.; sed cum Modio amplectendam potius censebat scripturam cod. Colon.
<i>Turbarum asperior</i>, promtior ad turbanda omnia. Withof. emend.
<i>Non ita me experti Fabius Fabioque magister Turmarum</i>, etc.
quoniam Minucius non fuerit <i>Fabii</i> dictatoris <i>magister</i>, sed
sub eo magister equitum, in <i>turmas</i> divisorum.</p>

<p><a name = "var12_507" id = "var12_507" href = "#line12_507">507.</a>
<i>Hæc, postquam placita intentæ</i>, vel <i>adtonitæ sententia
menti</i> opinabatur N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var12_508" id = "var12_508" href =
"#line12_508">508.</a>&nbsp;<i>exspectatum</i> Ben.
&mdash;<a name = "var12_509" id = "var12_509" href =
"#line12_509">509.</a>&nbsp;Suspicor poetam scripsisse, <i>inpellit en
agmen Voce manuque</i>, (ut ap. Virg. Æn. V,&nbsp;241 et al.) <i>viris
et cœpta inmania pandit</i>: nam verba, quæ sequuntur, in itinere dicta
videntur iisque milites ad illud adcelerandum incenduntur.
&mdash;<a name = "var12_511" id = "var12_511" href =
"#line12_511">511.</a>&nbsp;<i>rumpe</i> pro <i>vince</i> R.&nbsp;1,
<span class = "pagenum">51</span>
Parm. Med.
&mdash;<a name = "var12_512" id = "var12_512" href =
"#line12_512">512.</a>&nbsp;<i>possint</i> maluerit N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var12_514" id = "var12_514" href =
"#line12_514">514.</a>&nbsp;<i>stravere</i>, non <i>statuere</i>, Col.
et Put.
&mdash;<a name = "var12_515" id = "var12_515" href =
"#line12_515">515.</a>&nbsp;<i>Terrorem</i> pro <i>Umbonem</i> suspicari
possis: aries certe h.l. aptior umbone.
&mdash;<a name = "var12_517" id = "var12_517" href =
"#line12_517">517.</a>&nbsp;<i>demigrantem</i> est ex emendat. Modii. In
plerisque libris legitur <i>denigrantem</i>, in quibusdam <i>denigrante.
Et de Tarpeia nigrantem</i> (νεφεληγερέτην) <i>sede T.</i> vel <i>Et de
nigranti Tarpeia sede&amp;nbsp;T.</i> conj. Dausq.</p>

<p><a name = "var12_518" id = "var12_518" href = "#line12_518">518.</a>
<i>Instincti</i> Col. Oxon. Put. et priscæ edd. <i>Instructi</i> Tell.
R.&nbsp;2; Marsi edd. et hinc aliæ. Male! vid. <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#var8_242">ad VIII, 242</a>.
&mdash;<a name = "var12_520" id = "var12_520" href =
"#line12_520">520.</a>&nbsp;<i>quasi</i> quidam, <i>durasset</i> Put.
unde <i>ductasset</i> in mentem venit N.&nbsp;Heins. et
<a name = "var12_521" id = "var12_521" href =
"#line12_521">v.&nbsp;521</a>,
<i>cavata alno</i> ex Virg. Ge. I,&nbsp;136.
&mdash;<a name = "var12_522" id = "var12_522" href =
"#line12_522">522.</a>&nbsp;<i>alno</i>
<span class = "pagenum">52</span>
Col. et Tell. Vulg. <i>alvo</i>, quod tuebatur Marcilius ap. Dausq. quia
<i>alvus</i> Græcis ac latinis γαστὴρ νεὼς; <i>alveo</i> (h.l. navi, ut
inf. <a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_428">XIV,
428</a>; Virgil. Æn. VI, 412, ubi vid. Cerda) legendum putabat Dausq.
quæ vox et sup. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_602">IV,
602</a>, inf. <a class = "crossref" href =
"bookXIV.html#line14_428">XIV, 428</a>, passimque apud Virgil.
dissyllaba est, (vid. Barth. ad Stat. Theb. V,&nbsp;1) sed semper in
fine versus.
&mdash;<a name = "var12_526" id = "var12_526" href =
"#line12_526">526.</a>&nbsp;<i>Altifanus</i> R.&nbsp;1, et Med.
<i>Ælifanus</i> Col. Vulgo <i>Alifanus</i>; vid. <a class = "crossref"
href = "bookVIII.html#var8_535">ad VIII, 535</a>.
&mdash;<a name = "var12_527" id = "var12_527" href =
"#line12_527">527.</a>&nbsp;<i>inaratus</i> primus edidit Marsus et
deinde alii: quod operose, sed frustra tuebatur Dausq. <i>Casinis</i>
Col. Vulg. <i>Casini</i>.
&mdash;<a name = "var12_529" id = "var12_529" href =
"#line12_529">529.</a>&nbsp;<i>At</i> Col. unde <i>Ac</i> legendum
videbatur N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var12_531" id = "var12_531" href =
"#line12_531">531.</a>&nbsp;<i>thuris</i> pro <i>duris</i> Col.</p>

<p><a name = "var12_534" id = "var12_534" href = "#line12_534">534.</a>
<i>Labyci</i> Col. Sed <i>Labicus</i> semper in optimis libris, et Gr.
Λάβικος, vid.
<span class = "pagenum">53</span>
<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_366">not. ad VIII,
366</a>.
&mdash;<a name = "var12_540" id = "var12_540" href =
"#line12_540">540.</a>&nbsp;Vulgo <i>Tibrim</i>, vel <i>Tybrim</i>. Sed
vid. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#var8_367">ad VIII,
367</a>.</p>

<span class = "pagenum">54</span>
<p><a name = "var12_546" id = "var12_546" href = "#line12_546">546.</a>
Hic versus proxime sequenti perperam postponitur in c. Col.</p>

<p><a name = "var12_556" id = "var12_556" href = "#line12_556">556.</a>
<i>atque eventum sub c. v. Et jam R. s. credit d.&nbsp;m.</i> emend.
Dausq. Sed nihil magis perspicuum esse his versibus, jam monuere Bart.
et N.&nbsp;Heins.</p>

<p><a name = "var12_559" id = "var12_559" href = "#line12_559">559.</a>
<i>ipse</i>, non <i>ille</i>, scripti et R.&nbsp;2.
&mdash;<a name = "var12_563" id = "var12_563" href =
"#line12_563">563.</a>&nbsp;<i>levis freni</i> opinabatur N.&nbsp;Heins.
<span class = "pagenum">55</span>
&mdash;<a name = "var12_567" id = "var12_567" href =
"#line12_567">567.</a>&nbsp;<i>lentus</i> scripti. Vulg. <i>lætus</i>.
&mdash;<a class = "missing" name = "var12_572" id = "var12_572" href =
"#line12_572" title = "‘372’ legitur">572.</a>
<i>inflexit</i> Col. Put. Parm. <i>influxit</i> Oxon. teste
N.&nbsp;Heins. sed, si Barthio Adv. V,&nbsp;6, fides habenda,
<i>suffluxit. inflixit</i> R.&nbsp;1, et Med. <i>induxit</i> ad marg.
R.&nbsp;1; <i>infœlix</i> Mars. et Mart. Herbip. <i>suffexit</i>
Nicander et alii; <i>suffixit</i> Gryph. et al. <i>subduxit</i> conj.
Burm. <i>suspexit</i>, <i>suffecit</i> et <i>suffexit</i> Dausq. qui et
<i>suffixit</i> tuebatur.
&mdash;<a name = "var12_573" id = "var12_573" href =
"#line12_573">573.</a>&nbsp;<i>Spectanda</i> Putean. et hinc Lefeb.
coll. XI, 260. Sed nunc Hannibal jam spectaverat urbem.</p>

<span class = "pagenum">56</span>
<p><a name = "var12_577" id = "var12_577" href = "#line12_577">577.</a>
<i>vestra</i> scripti, unde recepi probb. N.&nbsp;Heinsio et
Drakenborch. ut per suam ipsorum famam et gloriam milites hortetur
Hannibal. Vulgo <i>nostra</i>: non male!
&mdash;<a name = "var12_578" id = "var12_578" href =
"#line12_578">578.</a>&nbsp;<i>saturatas sanguine</i> corrig.
N.&nbsp;Heins. <i>satiatas s.</i> Drakenb.
&mdash;<a name = "var12_579" id = "var12_579" href =
"#line12_579">579.</a>&nbsp;<i>Votis ite pares</i> edidit Nicander et
deinde alii, quod perperam prob. Barth. Adv. V,&nbsp;6, quia vix tantum
vovere ausi sint olim, quantum nunc Fortuna obtulerit, vid. not. In Put.
cod. tamen ita jam legi contendit Lefeb. <i>ne</i> pro <i>ite</i>
R.&nbsp;2.
&mdash;<a name = "var12_582" id = "var12_582" href =
"#line12_582">582.</a>&nbsp;<i>Ne</i> Col. quod tacite recepit Lefeb.
<i>Heu</i> R.&nbsp;1, et Mediol.
&mdash;<a name = "var12_585" id = "var12_585" href =
"#line12_585">585.</a>&nbsp;<i>ad</i> Col. bene. Vulg. <i>ac</i>, quod
servavit Lefeb.</p>

<p><a name = "var12_587" id = "var12_587" href = "#line12_587">587.</a>
<i>hic</i> Mars. et inde alii, <i>contraque</i> pro <i>sed contra</i>
Put.
<span class = "pagenum">57</span>
&mdash;<a name = "var12_592" id = "var12_592" href =
"#line12_592">592.</a>&nbsp;<i>defigunt</i> Puteol.
&mdash;<a name = "var12_596" id = "var12_596" href =
"#line12_596">596.</a>&nbsp;<i>motis</i> Colon. Vulg. <i>junctis</i>,
nisi quod <i>victis</i> in Puteol. pro <i>juctis</i>.
&mdash;<a name = "var12_598" id = "var12_598" href =
"#line12_598">598.</a>&nbsp;<i>plangor</i> est ex emend. N.&nbsp;Heins.
<i>clangor</i> scripti et vett. edd.
&mdash;<a name = "var12_600" id = "var12_600" href =
"#line12_600">600.</a>&nbsp;<i>nescius</i> et mox <i>vestros</i> Put.
&mdash;<a name = "var12_603" id = "var12_603" href =
"#line12_603">603.</a>&nbsp;<i>his dictis</i> pro <i>tristis</i>
legendum
<span class = "pagenum">58</span>
censebat N.&nbsp;Heins. cui τὸ <i>tristis fragor</i> displicebat. Drak.
contra monet, τὸ <i>tristis</i> etiam cum voc. <i>cæli</i> posse jungi,
<i>triste</i> autem <i>cælum</i> dici in nubes ac tempestates coactum,
ut <i>lætum</i> ac <i>hilare</i> serenum. Sed bis in uno versu adject.
jungi cum substant., nullis interpositis vocibus, plane abhorret a more
poetarum, qui ubivis fere ea disjungunt. Si lectio mutanda,
<i>dictis</i> reponerem sine <i>his</i>, vel <i>dirus</i>. Vid. tamen
<a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_540">not. ad XI,
540</a>.</p>

<p><a name = "var12_607" id = "var12_607" href = "#line12_607">607.</a>
<i>Cælicolas excitos</i> emend. Gron. Obss. I,&nbsp;17, quod locutio
<i>jubere alicui</i> in optimis scriptoribus, vel numquam, vel rarissime
saltem sit obvia; confer Burm. ad Petron. c. LXXI; Duker. ad Liv. XXIII,
21; XXVI, 41; Drak. ad Liv. XXXII, 16; Gron. ad Liv. XLII, 43; Oudend.
ad Cæs. B. C. III, 98; Ernesti ad Tac. Ann. IV, 72; XI, 32; XIII, 15,
clav. Cic. voc. <i>jubeo</i>. Enimvero Perizon. ad Sanctii Minerv. l.
II, c. 4, extr. recte monet, omnia istæc et plura ejusmodi loca; a se et
Sanctio laudata, non temere conjecturis sollicitanda videri, et, si vel
maxime solœca sit locutio, nullam tamen h.l. mutandi causam esse, quum
τὰ <i>Cælicolis excitis</i> possint esse ablativi absoluti.
&mdash;<a class = "missing" name = "var12_610" id = "var12_610" href =
"#line12_610" title = "‘609’ legitur">610.</a>
<i>juncta... simul</i> corrig. N.&nbsp;Heins. <i>nutu</i> pro
<i>cuncta</i> reposuit Lefeb. coll. vers. 724. Non male! <i>junctim</i>
pro <i>cuncta</i>, vel <i>cunctos Et ventos simul</i> non male conj.
Withof.
&mdash;<a name = "var12_611" id = "var12_611" href =
"#line12_611">611.</a>&nbsp;<i>concitat</i> Put.
&mdash;<a name = "var12_612" id = "var12_612" href =
"#line12_612">612.</a>&nbsp;<i>Concussi</i> scripti, Parm. et al. edd.
vett. <i>Concussu</i> R.&nbsp;1, Med. et al.
<span class = "pagenum">59</span>
&mdash;<a name = "var12_616" id = "var12_616" href =
"#line12_616">616.</a>&nbsp;<i>membrisque</i>, non <i>membris</i>,
Colon.</p>

<p><a name = "var12_618" id = "var12_618" href = "#line12_618">618.</a>
<i>quantamque</i> Puteol.
&mdash;<a name = "var12_619" id = "var12_619" href =
"#line12_619">619.</a>&nbsp;<i>ruit agmen a.</i> malebat N.&nbsp;Heins.
idque Drak. videbatur multo aptius exprimendo desuper cadentium imbrium
ac procellarum impetum. Sic et Schol. Statii Theb. I,&nbsp;356, legit
ap. Virg. Ge. I,&nbsp;322. Sed vid. ibi Burm.
&mdash;<a name = "var12_622" id = "var12_622" href =
"#line12_622">622.</a>&nbsp;<i>celsi</i>, vel <i>Cœli</i> (h.e. Cœlii
montis) corrig. N.&nbsp;Heins. neutrum bene. Cœlius mons ab h.l.
alienus, (conf. <a class = "crossref" href =
"#line12_609">v.&nbsp;609</a>) et <i>celsus</i> doctius quam
<i>celsi</i>. <i>Celsus</i> est in monte celso consistens, ut <a class =
"crossref" href = "bookVII.html#line7_124">VII, 124</a>, et
<i>arduus</i> sup. <a class = "crossref" href =
"#line12_486">v.&nbsp;486</a>, vel <i>sublimis</i> sup. <a class =
"crossref" href = "#line12_609">v.&nbsp;609</a>, Drak.</p>

<span class = "pagenum">60</span>
<p><a name = "var12_633" id = "var12_633" href = "#line12_633">633.</a>
<i>hiemique, procellisque</i> conj. N.&nbsp;Heins. ut sit versus
hypermetros, quales apud Maronem frequenter occurrant; conf. <a class =
"crossref" href = "bookIV.html#var4_187">ad IV, 187</a>. <i>Nimbis</i>,
vel simile quid malebat Withof. pro <i>ventis</i>, ne hæc vox cum synon.
<i>procellis</i> jungatur: quod tamen in poeta, nedum in Silio, neminem
obfendere debet.
&mdash;<a name = "var12_636" id = "var12_636" href =
"#line12_636">636.</a>&nbsp;<i>accensus</i> pro <i>infrendens</i>
R.&nbsp;1, 3, Parm. Med. Ben. haud dubie e glossa. <i>miscendus</i>
Oxon. Vulgo male post <i>infrendens</i> interpungitur.</p>

<span class = "pagenum">61</span>
<p><a name = "var12_650" id = "var12_650" href = "#line12_650">650.</a>
<i>claustris</i> emend. Burm. prob Drak. quia non in castris, sed in
urbe fuerint Romani. Enimvero Livius lib. XXVI, 10, memorat, Fulvium
inter, Consulesque circa portas Collinam Esquilinamque castra posuisse,
et c. 11, utramque aciem recepisse se in castra, quæ forte die prælii
longius ab urbe mota sunt; confer Polyb. IX,&nbsp;6, 7, qui tradit,
Consules primum castra ante urbis mœnia communisse, et mox posuisse
decem stadia ab hostium castris.
&mdash;<a name = "var12_651" id = "var12_651" href =
"#line12_651">651.</a>&nbsp;<i>mediique</i> præstat judice
N.&nbsp;Heins.
<span class = "pagenum">62</span>
&mdash;<a name = "var12_654" id = "var12_654" href =
"#line12_654">654.</a>&nbsp;<i>redire</i> (scil. ut pridie)
<i>tenebræ</i> malebat Burm. ne <i>subitum</i> et <i>subire</i> in eodem
versu legantur.
&mdash;<a name = "var12_658" id = "var12_658" href =
"#line12_658">658.</a>&nbsp;<i>Quod tremat</i> ex Put. et R.&nbsp;2,
recepit Lef. tamquam elegantius, et quod sic certe Hor. loquutus sit.
Quem vero ejus locum respexerit nescio, forte Od. III, <span class =
"smallcaps">xxi</span>, 19, ubi <i>tremere</i> cum quarto casu jungitur,
quod tamen poetis solenne est, v. sup. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#not2_53">not. ad II, 53</a>. Alius Hor. locus nostro
similior, Od. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">xxxiv</span>,&nbsp;9 sq.
vulgatæ lectioni favet. <i>Quot</i> Tell.
&mdash;<a name = "var12_660" id = "var12_660" href =
"#line12_660">660.</a>&nbsp;<i>regna</i> pro <i>bella</i> Tell.
&mdash;<a name = "var12_662" id = "var12_662" href =
"#line12_662">662.</a>&nbsp;<i>contantem</i> R.&nbsp;1, <i>conantem</i>
ed. Junt. et inde aliæ, <i>moventem</i> pro <i>minantem</i> quædam edd.
vett.</p>

<p><a name = "var12_666" id = "var12_666" href = "#line12_666">666.</a>
<i>jam</i> primus edidit Nicander et hinc alii.
&mdash;<a name = "var12_668" id = "var12_668" href =
"#line12_668">668.</a>&nbsp;<i>obfirmans</i> legendum putabant Cort. et
N.&nbsp;Heins. aut <i>adfirmans</i> eodem sensu adcipiendum, ut ap.
<span class = "pagenum">63</span>
Catull. Epigr. 77, et Cic. ad Att. I,&nbsp;7, ubi <i>in iracundia
adfirmatior</i>. in vett. quibusdam exemplaribus non <i>obfirmatior.
ipso</i> Oxon.
&mdash;<a name = "var12_669" id = "var12_669" href =
"#line12_669">669.</a>&nbsp;Vulgo <i>Venturam crebroque diem</i>, quæ
mendosissima esse, vix est quod moneam: <i>crebra</i> Col. Hinc optime
Lefeb. reposuit <i>Venturam cæli rabiem</i>, quod recipere non dubitavi;
cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_290">II, 290</a>, et
Virgil. Æneid. V,&nbsp;802. Minus certe probabiles sunt aliorum intpp.
conjecturæ. <i>Ventorum e cælo rabiem</i>, vel, quod nostram lectionem
proxime adcedit, <i>Venturam cælo rabiem</i>, emend. Dausq. <i>non u. s.
in ipsos, Venturam retroque luem</i>, (non contra ipsos venturam luem,
sed retro contra hostes ituram) vel <i>in ipsos Venturam, retro ire
luem</i>, vel <i>diem</i>, filiam jovis, quum ipse <i>Diespiter</i>
dicatur, Barth. Adv. V,&nbsp;6: <i>Sævituram æthræ rabiem</i>, vel
<i>Venturam hanc æthra rabiem</i> N. Heins. <i>Ventorum restare diem</i>
Livincius.
&mdash;<a name = "var12_670" id = "var12_670" href =
"#line12_670">670.</a>&nbsp;<i>ne</i> ed. Junt. et aliæ inde expressæ.
&mdash;<a name = "var12_672" id = "var12_672" href =
"#line12_672">672.</a>&nbsp;<i>latuisse</i>, non <i>jacuisse</i>, Col.
<i>Invisi Jovis</i> conj. N.&nbsp;Heins. inprob. Draken. qui hæc notat:
«Quum Hannibal se Romanos ad Trasymenum lacum ac Cannas devicisse
glorietur, Jovem, qui eos tuebatur, per ironiam <i>Invictum</i>
vocat<ins class = "correction" title = "» deest">.»</ins>
&mdash;<a name = "var12_675" id = "var12_675" href =
"#line12_675">675.</a>&nbsp;<i>fulminis alis</i> non male opinabatur
N.&nbsp;Heins. h.e. fulminibus alatis, ut <i>ni Jupiter æthere vulso
Pacificas rubri torsisset fulminis alas</i> ap. Claud. R. Pros. II, 229;
cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_476">not. ad VIII,
476</a>. P. Burmannus malebat, <i>pugnat pro m. i. Si rector Superum,
cur tactis fulmine telis Inter tot motus cur me</i>, etc. ut τὸ
<i>cur</i> repetatur; vel <i>Superum; tot tactis fulmine telis, Inter
tot mortes</i>, etc., ut insultet Jovi, qui, fulmine tactis armis et
telis, plurimos milites in terram prostraverit, Hannibalem vero non
adflixerit. Vulgata certe lectio, <i>jactis fulmine telis</i>,
languet.</p>

<span class = "pagenum">64</span>
<p><a name = "var12_679" id = "var12_679" href = "#line12_679">679.</a>
<i>vobis</i>, non <i>nobis</i>, Col. R.&nbsp;2, Parm.
&mdash;<a name = "var12_681" id = "var12_681" href =
"#line12_681">681.</a>&nbsp;<i>resolvat</i> R.&nbsp;1, Parm. Med.
Rectius, judice N.&nbsp;Heins.
&mdash;<a name = "var12_684" id = "var12_684" href =
"#line12_684">684.</a>&nbsp;τὸ <i>arma</i>, vel, quod mox sequitur,
<i>armis</i> mendosum videtur, certe aures obfendit.</p>

<span class = "pagenum">65</span>
<p><a name = "var12_698" id = "var12_698" href = "#line12_698">698.</a>
<i>Prorumpere</i> Puteol.</p>

<p><a name = "var12_703" id = "var12_703" href = "#line12_703">703.</a>
<i>majorane</i> præstiterit.
&mdash;<a name = "var12_704" id = "var12_704" href =
"#line12_704">704.</a>&nbsp;<i>datum</i>, non
<span class = "pagenum">66</span>
<i>datur</i>, scripti; <i>atrum Dimovit nimbum</i> suspicari possis,
quia mox <i>nube</i> sequitur.
&mdash;<a name = "var12_710" id = "var12_710" href =
"#line12_710">710.</a>&nbsp;<i>tumet et</i> Tell. unde <i>Parrhasio</i>,
<i>plena</i>, <i>tumet</i>, (vid. <a class = "crossref" href =
"bookII.html#var2_626">ad lib. II, v.&nbsp;626</a>) <i>en, resonante
pharetra</i> reposuit Lefeb. cujus hæc verba sunt: «Frigide in
Drakenborch. et aliis <i>tenet et</i>. Certe si intendat arcum, debet
illum <i>tenere</i>; nec opus id dixisse.» Enimvero Apollo non <i>tenet
arcum</i>, sed <i>Palatia</i>, hoc est collem Palatinum occupat, et τὸ
<i>en</i>, quod Lefeb. in deliciis est, modo præcessit.</p>

<p><a name = "var12_712" id = "var12_712" href = "#line12_712">712.</a>
<i>At qui</i> scripti et vett. edd.
&mdash;<a name = "var12_713" id = "var12_713" href =
"#line12_713">713.</a>&nbsp;De quantitate ultimæ syll. voc. <i>vide</i>
et <i>viden’</i> multa disputant Intpp. ad Val. Fl. V,&nbsp;595; Heins.
ad Ovid. Ep. Her. XII, 71,
<span class = "pagenum">67</span>
et Bentl. ad Horat. Epist. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">i</span>,
91.
&mdash;<a name = "var12_715" id = "var12_715" href =
"#line12_715">715.</a>&nbsp;<i>Exsertos</i> (<i>aude</i>) <i>pugnæ</i>,
etc. conj. Dausq. vel <i>avide</i>, quod prob. Barth. Adv. V,&nbsp;6, et
recepere Cell. Drak. Lefeb. Ern. Sed et sup. <a class = "crossref" href
= "#line12_457">v.&nbsp;457</a>, <i>avida certamina</i> dici, vel
utroque loco <i>rabida</i> scribendum esse, monuit N.&nbsp;Heins. Conf.
sup. <a class = "crossref" href = "#var12_457">ad v.&nbsp;457</a>.
&mdash;<a name = "var12_718" id = "var12_718" href =
"#line12_718">718.</a>&nbsp;<i>arma</i> pro <i>inde</i> Put.
&mdash;<a name = "var12_719" id = "var12_719" href =
"#line12_719">719.</a>&nbsp;<i>quantus</i> Col. Oxon. Tell. R.&nbsp;2,
<i>quantos</i> Put. Vulgo <i>quantum</i>, vid. not.
&mdash;<a name = "var12_724" id = "var12_724" href =
"#line12_724">724.</a>&nbsp;<i>fulgurat</i>, non <i>fulguret</i>,
scripti.</p>

<span class = "pagenum">68</span>
<p><a name = "var12_736" id = "var12_736" href = "#line12_736">736.</a>
<i>volentis</i> Col. et Marsi edd. <i>volentem</i> Put. Vulgo
<i>volentes</i>.
&mdash;<a name = "var12_738" id = "var12_738" href =
"#line12_738">738.</a>&nbsp;<i>tacitæ</i>, non <i>tacite</i>, R.&nbsp;1,
ad marg. Parm. Ald. Marsi, Junt. et Gryph.</p>

<span class = "pagenum">69</span>
<p><a name = "var12_743" id = "var12_743" href = "#line12_743">743.</a>
<i>coronant</i> scripti, Rom. 2, Benes. et al. Vulgo <i>decorant</i>,
cujus verbi syll. ab optimi ævi poetis corripitur, quidquid contra dicat
Daumius de caus. amiss. rad. ling. lat. p.m. 473.
&mdash;<a name = "var12_749" id = "var12_749" href =
"#line12_749">749.</a>&nbsp;<i>Hannon</i> Col. Ox. Tell. R.&nbsp;2;
<i>Hanno</i> Ben. et al. <i>Anno</i> quidam. <i>Amon</i> Put.
<i>Hammon</i> Mars. et alii, qui exponunt, Nasamones milites.
&mdash;<a name = "var12_752" id = "var12_752" href =
"#line12_752">752.</a>&nbsp;<i>festa</i> primus edidit Marsus in Ven.
poster. forte operarum incuria, festa, pro <i>festā</i>.</p>

</div>

<table class = "contents">
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "../main.html">Præfatio</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<a href = "bookI.html">Liber I</a><br>
<a href = "bookII.html">Liber II</a><br>
<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br>
<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br>
<a href = "bookV.html">Liber V</a>
</td>
<td>
<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br>
<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br>
<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br>
<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br>
<a href = "bookX.html">Liber X</a><br>
<a href = "bookXI.html">Liber XI</a>
</td>
<td>
<b>Liber XII</b><br>
<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br>
<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br>
<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br>
<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br>
<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a>
</td>
</tr>
<tr>
<td class = "center" colspan = "3">
<a href = "comm.html">Appendices</a><br>
<a href = "indexAF.html">Index</a><br>
<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a>
</td>
</tr>
</table>

</body>
</html>