diff options
Diffstat (limited to 'old/files/bookXII.html')
| -rw-r--r-- | old/files/bookXII.html | 7304 |
1 files changed, 7304 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/bookXII.html b/old/files/bookXII.html new file mode 100644 index 0000000..5a85fa6 --- /dev/null +++ b/old/files/bookXII.html @@ -0,0 +1,7304 @@ + +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> +<head> +<title>Punicorum Liber Duodecimus</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8"> + +<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css"> + +<body> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<b>Liber XII</b><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">1</span> + +<h3>C. SILII ITALICI</h3> + +<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1> + + +<h3>LIBER DUODECIMUS.</h3> + +<hr> + +<h4><a name = "lib12_arg" id = "lib12_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> +<p><span class = "smallcaps">Mitescente</span> jam hieme Hannibal a +Capua movet, vicinisque oppidis trepidationem injicit, <a href = +"#line12_1">1-14</a>.</p> + +<p>Sed luxus milites ita enervaverat, ut vix arma ferre possent; <a href += "#line12_15">15-26</a>.</p> + +<p>Cupidus maritimi oppidi potiundi, quo cursus navibus tutus ex Africa +esset, primum Neapolim petit, quæ urbs Græca, doctorum virorum secessu +illa ætate celebris et Parthenope olim a tumulo Sirenes adpellata, ab +eo, famæ suæ timente, omnibus quidem viribus, at inrito conatu +obpugnatur; <a href = "#line12_27">27-59</a>.</p> + +<p>Inde Cumas, aliam urbem maritimam, ducit, ubi templum Apollinis, a +Dædalo in colle exstructum, contemplatur; sed copias, Campana luxuria +marcentes, nequidquam acuit ad pristinam virtutem, et a Ti. Sempronio +Graccho repellitur; <a href = "#line12_60">60-103</a>.</p> + +<p>Obsidione igitur Cumarum soluta, Puteolos repente movet castra, et, +dum ea quoque urbs frustra operibus cingitur, ipse tractum perlustrat +propinquum, Baias, Lucrinum Avernique lacum, Acherusiam paludem, vastas +in litore speluncas, loca sulfure ac bitumine scatentia ignibusque +subterraneis æstuantia, Prochyten, Inarimen, Vesuvium, Misenum +promontorium, Baulos et æstum maris, quæ omnia ei a primoribus Capuæ +monstrantur; <a href = "#line12_104">104-160</a>.</p> + +<p>A Puteolis Nolam agmen convertit, et scalas admovet muris: enim vero +M. Claudius Marcellus, instructo ad portas sub adventum hostium +exercitu, eruptionem facit, et, Pœnis fugatis, ducem eorum ad singulare +certamen provocat; <a href = "#line12_161">161-198</a>.</p> + +<p>Quod non detrectare Hannibalem fama nominis sui suadet; sed Junonis +admonitu ab eo avocatur, et acerba ignaviæ increpatione fœdam suorum +fugam sistit; <a href = "#line12_199">199-211</a>.</p> + +<p>Restituta acie ac pugna, a Pediano, Patavino, qui +<span class = "pagenum">2</span> +non minus belli artibus atque virtute quam literarum studio excellebat, +Cinyps, formosissimus Pœnorum galeaque Æmilii Pauli consulis, qui in +prælio Cannensi occiderat, ornatus, telo transfigitur et spoliatur; +<a href = "#line12_212">212-252</a>.</p> + +<p>Marcellus, laudata victoris virtute, in ipsum Hannibalem hastam +conjicit, cujus tamen ictum excipit Gestar; <a href = +"#line12_253">253-265</a>.</p> + +<p>Quo adtonitus periculo Pœnus ad castra trepide refugit, et vehementer +in milites invehitur: Marcellus autem, qui primus Romanos docuerat, +Hannibalem vinci posse, magna hostium edita strage prædaque ingenti +facta, Nolam se recipit, et ad cælum tollitur laudibus; <a href = +"#line12_266">266-294</a>.</p> + +<p>Primo tandem victoriæ nuntio recreatis Romæ civibus, non minore animo +res domi, quam militiæ, geritur, et censores notant eos, qui post +Cannensem pugnam Metello auctore consilium de relinquenda Italia +inierant, quique, quum a Pœnis, ut de captivis redimendis agerent, +frustra Romam missi essent, jurassentque se regressuros, extemplo in +castra hostium redierant, ut hac fraude se exsolverent jurejurando; +<a href = "#line12_295">295-305</a>.</p> + +<p>Simul omnia in bellum consilia convertuntur, et in summa pecuniæ +inopia matronæ aurum ornamentaque sua in ærarium deferunt: quæ +voluntaria conlatio et certamen adjuvandæ rei publicæ excitat ad +æmulandum animos primum Patrum, dein equestris ordinis et reliquæ +plebis; <a href = "#line12_306">306-319</a>.</p> + +<p>Spes quoque Romanorum confirmatur a legatis Delphos missis, qui +responsum renuntiant, res eorum jam meliores facilioresque fore, eamque +ob causam Diis, maxime vero Jovi, sacra esse facienda: quæ res divinæ +subplicationesque confestim in Capitolio fiunt; <a href = +"#line12_320">320-341</a>.</p> + +<p>Dum hæc Romæ atque in Italia geruntur, Hampsagoras ejusque filius +Hostus in Sardinia (cujus insulæ situs, forma, nomina, origo, bona et +indoles una cum coloniis, a Sardo, Trojanis seu Iliensibus, Iolao, duce +Thespiadarum, et Aristæo illuc deductis describuntur) a T. Manlio +Torquato prætore fugantur, et silvarum latebras quærunt; <a href = +"#line12_342">342-375</a>.</p> + +<p>Punica deinde classe adpulsa Hasdrubali se jungunt, et cum Romanis +decertant prælio, in quo Ennius centurio et poeta, Rudiis natus +oriundusque a Messapo rege, ingentem Sardorum Pœnorumque cædem facit; +<a href = "#line12_376">376-402</a>.</p> + +<p>In eum hastam conjicit Hostus; sed ictus ab Apolline avertitur, et +Hostus in acie cadit: qua filii nece audita Hampsagoras mortem sibi +consciscit; 403-419. Per idem fere tempus Hannibal Acerris Nuceriaque +direptis atque incensis, capit Casilinum, et Petiliam, alteram Saguntum, +ad solum exurit; <a href = "#line12_420">420-433</a>.</p> + +<p>Inde Tarentum expugnat +<span class = "pagenum">3</span> +præter arcem, a Romanis occupatam, et naves Tarentinorum, sinu exiguo +intus inclusas, quum claustra portus hostis haberet, plaustris +machinisque admotis per mediam urbem ad mare transvehit; <a href = +"#line12_434">434-448</a>.</p> + +<p>Certior tamen factus per nuntios de obpugnatione Capuæ, obsidione +arcis Tarentinæ absistit, raptimque contendit in Campaniam; <a href = +"#line12_449">449-462</a>.</p> + +<p>Obviam ei veniunt duo Romanorum exercitus, quibus duces stultitia et +temeritate pares, M. Centenius Penula et Cn. Fulvius prætor, præsunt, +quique ad internecionem cæduntur; nec quidquam iter victoris moratur +nisi Ti. Sempronii Gracchi proconsulis, ab hospite suo Lucano in +insidias præcipitati, exsequiæ, quas ipse celebrat, ut famam conligat +humanitatis; <a href = "#line12_463">463-478</a>.</p> + +<p>Interea Romanorum duces omnem belli vim in Capuam vertunt, nuntio +adcepto de Hannibalis adventu, qui in valle occulta post Tifata montem +huic urbi inminentem considet; 479-488. Is vero ubi videt per castra +hostium non perrumpi ad Capuam posse, multa secum consilia volventi +subit animum impetus, caput ipsum belli Romam petendi; <a href = +"#line12_489">489-506</a>.</p> + +<p>Itaque deductas nocte ad Vulturnum flumen copias trajicit ante lucem, +et spe Romæ potiundæ ad maturandum iter incendit; <a href = +"#line12_507">507-523</a>.</p> + +<p>Tum præter Cales in Sidicinum, mox in Allifanum et Casinatem, deinde +præter Aquinum in Fregellanum, et per Frusinatem Anagninumque in +Labicanum venit agrum: inde, Algido, Tusculo Gabiisque relictis, ad +Anienem fluvium castra admovet, et Iliæ Nymphisque adventu suo terrorem +incutit; <a href = "#line12_524">524-544</a>.</p> + +<p>Nec minor trepidatio est Romæ, ubi matronæ, in publicum effusæ, +passim discurrunt, Patres vero ingentem metum torvo vultu dissimulant, +et præsidia passim in collibus murisque disponuntur; <a href = +"#line12_545">545-557</a>.</p> + +<p>Inter hæc Hannibal, qui, continuo itinere confecto, ne nocturnum +quidem tempus ad quietem sibi reservaverat, cum Numidis mœnia situmque +urbis obequitans contemplatur, donec ab equitibus inmissis a Fulvio +Flacco, qui cum exercitu a Capua profectus Romam venerat, submovetur, +atque in castra redigitur; <a href = "#line12_558">558-573</a>.</p> + +<p>Postero die sub lucem omnes copias in aciem educit, et ad pristinam +virtutem tuendam excitat, docens Roma capta bellum esse confectum; +<a href = "#line12_574">574-586</a>.</p> + +<p>Neque detrectant certamen Romani, infantium vagitu, gemitu ac +precibus parentum, et Fulvii adhortatione exstimulati; <a href = +"#line12_587">587-602</a>.</p> + +<p>At instructis utrimque exercitibus Jupiter crassas repente cælo +obducit tenebras, et a monte Capitolino fulmina in Hannibalem jaculatur; +602-626. Is liquefactis armis in castra iratus se recipit; quo facto +<span class = "pagenum">4</span> +mira serenitas cum tranquillitate oritur, et subplicatio Jovi habetur in +Capitolio; <a href = "#line12_627">627-645</a>.</p> + +<p>Postridie prima luce acies instructas eadem tempestas dirimit, quam +eadem excipit serenitas; <a href = "#line12_646">646-667</a>.</p> + +<p>Pœnus inanem fulminis vim ridet, vanumque militum timorem increpat; +<a href = "#line12_668">668-685</a>.</p> + +<p>Ut vero Romam adeo securam metuque vacuam esse comperit, ut milites +sub vexillis in subplementum Hispaniæ profecti sint, ira incensus urbem +obpugnare statuit; <a href = "#line12_686">686-690</a>.</p> + +<p>Quam ob causam Jupiter agit cum Junone, ut non amplius alat ferociam +ejus, sed potius coerceat; <a href = "#line12_691">691-700</a>.</p> + +<p>Dea Hannibali in conspectum venit manifesta, ejusque visum acuit, ut +Deos cernere possit, qui colles Romæ campumque Martium tueantur; <a href += "#line12_701">701-725</a>.</p> + +<p>Quo adspectu perculsus Pœnus castra ab urbe refert, minitans se mox +rediturum esse; <a href = "#line12_726">726-730</a>.</p> + +<p>Eum ut abeuntem vident Romani, primum fraudem subesse rati non omnem +deponunt timorem: mox hoste ex oculis sublato, læti sacra Diis faciunt, +et certatim portis ruunt ad visenda loca, ubi castra posuerant Pœni; +<a href = "#line12_731">731-752</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_1" id = "line12_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Jam</span> terra glaciale caput, fecundaque +nimbis</p> +<p><a name = "line12_2" id = "line12_2"> </a> +Tempora, et <a href = "#var12_2">austrifero</a> nebulosam vertice +frontem</p> +<p><a name = "line12_3" id = "line12_3"> </a> +Inmitis condebat hiems, blandisque salubre</p> +<p><a name = "line12_4" id = "line12_4"> </a> +Ver Zephyris tepido mulcebat rura sereno.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">4</span> +<a name = "not12_1" id = "not12_1" href = "#line12_1">1...</a> <a name = +"not12_3" id = "not12_3" href = "#line12_3">3.</a> +Poeta exornavit Liviana (lib. XXIII, 19), <i>mitescente jam hieme, +eductus, ex hibernis miles</i>. Notio <i>hiemis</i>, cujus, ut personæ, +et <i>caput</i> et <i>tempora</i> et <i>vertex</i> adumbrantur, ac veris +adventus luxuriantius exprimitur, quam a Virg. Ge. I, 43 seq.; II, +330 seq.; IV, 51 seq.; Lucr. I, 10, 11; Hor. Od. I, <span +class = "smallcaps">iv</span>, 1, 2 et al. +—<i>hiems glaciale caput condit terra</i>, docte pro, frigus +terram subit, terra clausa vel adstricta glacie <i>mulcetur</i>, h.e. +solvitur. +—<a name = "not12_4" id = "not12_4" href = +"#line12_4">4.</a> <i>sereno</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_58">ad V, 58</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">5</span> +<p><a name = "line12_5" id = "line12_5"> </a> +Prorumpit Capua Pœnus, vicinaque late</p> +<p><a name = "line12_6" id = "line12_6"> </a> +Præmisso terrore quatit: ceu condita bruma,</p> +<p><a name = "line12_7" id = "line12_7"> </a> +Dum <a href = "#var12_7">Rhipæa</a> rigent Aquilonis <a href = +"#var12_7">flamina</a>, tandem</p> +<p><a name = "line12_8" id = "line12_8"> </a> +Evolvit serpens arcano membra cubili,</p> +<span class = "pagenum">5</span> +<p><a name = "line12_9" id = "line12_9"> </a> +Et <a href = "#var12_9">splendente die</a> novus emicat, atque +coruscum</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p><a name = "line12_10" id = "line12_10"> </a> +Fert caput, et saniem sublatis faucibus <a href = +"#var12_10">efflat</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_5" id = "not12_5" href = "#line12_5">5.</a> +<i>vicina</i> loca <i>terrore quatit</i>, ἐκπλήττει, percellit. +—<a name = "not12_6" id = "not12_6" href = "#line12_6">6... +8.</a> Commoda et præclara comparatio, quam poeta debet Maroni Æn. +II, 471 sqq. +<span class = "pagenum notes">5</span> +(ubi v. Heyne) et minus apte inf. XVII, 448 seq. repetiit. Serpentes +vere ineunte exuvias ponunt, et e latibulis prolabuntur. Cf. Barth. ad +simil. loc. Stat. Theb. IV, 95 seq. Denotatur simul novus militum +<i>vigor</i> (cf. mox <a class = "crossref" href = +"#line12_15">v. 15</a>), longa quiete conlectus, forte et furor, +quo certe serpens maxime ardet exuviis positis. Cf. Virg. Ge. III, 435 +seq. +—<i>serpens condita bruma</i>, hiberno tempore, sub terra, glacie +constricta. +—<i>Rhipæa</i>, pro quovis monte et quidem præalto. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_363">ad IV, 363</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#not11_459">XI, 459</a>. +—<a class = "missing" name = "not12_8" id = "not12_8" href = +"#line12_8" title = "numerus deest">8.</a> <i>arcano cubili</i>, in +quo per hiemem delituerat. +—<a name = "not12_10" id = "not12_10" href = +"#line12_10">10.</a> <i>sublatis faucibus</i>, erecto capite ac +collo, ut apud Virg. Ge. III, 426 (ubi v. Cerda) et Æn. II, 474; +V, 277, ubi v. Heyne. +—<i>saniem sublatis faucibus efflat</i>, conf. supra <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#line6_185">VI, 185 sqq.</a> Hoc +duriuscule dictum videbatur Barthio Adv. IV, 10. Sed locutionem illam +multis poetarum locis firmarunt N. Heins. et Drak.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_11" id = "line12_11"> </a> +At Libyci ducis ut fulserunt signa per agros,</p> +<p><a name = "line12_12" id = "line12_12"> </a> +Desolata metu cuncta, et, suadente pavore,</p> +<p><a name = "line12_13" id = "line12_13"> </a> +Vallo se clausere simul, trepidique salutis</p> +<p><a name = "line12_14" id = "line12_14"> </a> +Exspectant ipsis metuentes mœnibus hostem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_12" id = "not12_12" href = "#line12_12">12.</a> +<i>Desolata</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_429">ad III, 429</a>, et Gron. Obss. IV, 21. +—<a name = "not12_13" id = "not12_13" href = +"#line12_13">13.</a> <i>trepidi salutis</i>; conf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_234">ad II, 234</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">15</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_15" id = "line12_15"> </a> +Sed non ille vigor, qui ruptis Alpibus arma</p> +<p><a name = "line12_16" id = "line12_16"> </a> +<a href = "#var12_16">Intulerat</a>, dederatque vias, Trebiaque +potitus</p> +<p><a name = "line12_17" id = "line12_17"> </a> +Mæonios Italo sceleravit sanguine fluctus,</p> +<p><a name = "line12_18" id = "line12_18"> </a> +Tunc inerat: <a href = "#var12_18">molli luxu madefacta meroque</a>,</p> +<p><a name = "line12_19" id = "line12_19"> </a> +Inlecebris somni torpentia membra fluebant,</p> +<span class = "pagenum">6</span> +<span class = "linenum">20</span> +<p><a name = "line12_20" id = "line12_20"> </a> +Quîs gelidas suetum noctes thorace gravatis</p> +<p><a name = "line12_21" id = "line12_21"> </a> +Sub Jove non æquo trahere, et tentoria sæpe</p> +<p><a name = "line12_22" id = "line12_22"> </a> +Spernere, ubi hiberna ruerent cum grandine nimbi,</p> +<p><a name = "line12_23" id = "line12_23"> </a> +Ac ne nocte quidem <a href = "#var12_23">clipeive</a> ensesve +reposti,</p> +<p><a name = "line12_24" id = "line12_24"> </a> +Non pharetræ aut jacula, et pro membris <a href = "#var12_24">arma +fuere</a>;</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p><a name = "line12_25" id = "line12_25"> </a> +Tunc grave cassis onus, majoraque pondera visa</p> +<p><a name = "line12_26" id = "line12_26"> </a> +Parmarum, ac nullis fusæ stridoribus hastæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_15" id = "not12_15" href = "#line12_15">15</a> <a name += "not12_16" id = "not12_16" href = "#line12_15">sq.</a> +Poeta expressit Liv. XVIII, 18 extr., sed inpr. verba Marcelli ipsiusque +Hannibalis ibid. cap. 45. +—<i>ruptis Alpibus arma Intulerat</i>, scil. Alpinis gentibus, de +quo vid. sup. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_540">III, +540 sqq.</a>, vel <i>Alpes</i> potius docte pro his gentibus positæ. +—<a name = "not12_17" id = "not12_17" href = +"#line12_17">17.</a> <i>Mæonios fluctus</i>, Trasymenum lacum. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_719">ad IV, 719 seq.</a>, +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_738">738</a>; <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_9">V, 9 sq.</a> +—<i>sceleravit</i>, δεινῶς pro infecit, quia sacer quasi sanguis +Romanorum, et atrox cædes illa fuit. +—<a name = "not12_18" id = "not12_18" href = +"#line12_18">18</a> <a name = "not12_19" id = "not12_19" href = +"#line12_18">sq.</a> +Vid. Var. Lect. +—<span class = "pagenum notes">6</span> +<a name = "not12_20" id = "not12_20" href = "#line12_20">20.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_242">I, 242... +267</a>. +—<a name = "not12_21" id = "not12_21" href = +"#line12_21">21.</a> <i>trahere</i>, exigere, traducere, +<i>noctes</i>, quæ <i>gelidæ</i>; hibernæ, et hinc longæ sunt. +—<i>Sub Jove</i>, aere, seu cælo, sub dio, ὑπὸ Διὸς, non +<i>æquo</i>, iniquo, sævo, aspero, turbulento, seu tempestuoso et +frigido. Conf. Horat. Od. I, <span class = "smallcaps">i</span>, +25; <span class = "smallcaps">xxii</span>, 19, 20. +—<a name = "not12_24" id = "not12_24" href = +"#line12_24">24.</a> <i>pro membris arma fuere</i>, arma tam +militi, quam membra necessaria; Cell. Commentarii instar est locus Cic. +Quæst. Tusc. II, 16, quem Dausq. jam laudavit et poeta haud dubie +imitatus est: «Qui labor et quantus agminis? ferre plus dimidiati mensis +cibaria; ferre, si quid ad usum velint; ferre vallum. Nam scutum, +gladium, galeam, in onere nostri milites non plus numerant, quam +humeros, lacertos, manus. Arma enim membra militus esse dicunt: quæ +quidem ita geruntur apte, ut, si usus ferat, abjectis oneribus, +expeditis armis, ut membris, pugnare possint.» Conf. Lips. de Mil. Rom. +V, 11; Opp. T. III, p. 321 seq. +—<a name = "not12_26" id = "not12_26" href = +"#line12_26">26.</a> <i>fusæ hastæ</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_267">ad I, 267</a>. +—<i>nullis stridoribus</i>, adeoque sine vi. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_334">ad I, 334</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_576">IV, 576</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_27" id = "line12_27"> </a> +Prima instaurantem sensit certamina mitis</p> +<span class = "pagenum">7</span> +<p><a name = "line12_28" id = "line12_28"> </a> +Parthenope, non dives opum, <a href = "#var12_28">non spreta +vigoris</a>:</p> +<p><a name = "line12_29" id = "line12_29"> </a> +Sed portus traxere ducem secura volentem</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p><a name = "line12_30" id = "line12_30"> </a> +Æquora, <a href = "#var12_30">quæ peteret</a> veniens Carthagine +puppis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_27" id = "not12_27" href = "#line12_27">27.</a> +In his et reliquis, quæ ad finem fere hujus libri traduntur, poeta +maxime recessit ab ἀκριβείᾳ historica, solumque sequutus impetum suum ex +iis, quæ Livius lib. XXIII, XXIV, XXV, et XXVI, adcurate ac copiose +narravit, illa tantum selegit, nullaque ordinis +<span class = "pagenum notes">7</span> +temporumque ratione habita, memoravit, quæ graviora viderentur ornatumve +epicum admitterent, et in Italia, non extra eam, in Hispania, gestæ +essent. De hoc poetæ more disserui in Comm. de vita et carm. Sil. sect. +II, fin. Hannibal «ad mare, proxime Neapolim descendit, cupidus maritimi +oppidi potiundi, quo cursus navibus tutus ex Africa esset;» Liv. XXIII, +15. Cf. et cap. 14. +—<a name = "not12_28" id = "not12_28" href = +"#line12_28">28.</a> <i>Parthenope</i> vetus nomen Neapolis. Vid. +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_534">ad VIII, 534</a>. +Neapolim, non quod dives esset, nec quod incolarum virtutem sperneret, +potissimum ac præ aliis tentare statuit Hannibal, sed ut portum haberet, +in quem secure naves, quæ commeatum ac subsidia Carthagine subveherent, +adpellere possent. Ita Draken. et jam ante eum Dausq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_31" id = "line12_31"> </a> +<a href = "#var12_31">Nunc</a> molles urbi ritus, atque hospita +Musis</p> +<p><a name = "line12_32" id = "line12_32"> </a> +Otia, et exemtum curis gravioribus ævum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_31" id = "not12_31" href = "#line12_31">31, 32.</a> +Neapolim inde a Sullæ temporibus summi doctique viri secedebant, ut ibi +otio Musarum fruerentur, et levioribus studiis, in Græcis gymnasiis, +theatris, agonibus, etc., operam darent: unde et supra <a class = +"crossref" href = "#line12_27">v. 27</a>, <i>mitis Parthenope</i>; +conf. Ovid. Met. XV, 711; Martial. V, 78; Petron. Sat. c. 5; Virg. +Georg. IV, 564; Stat. Silv. III, v, 85; Gesner. ad Horat. Epod. V, +v. 43 inpr.; Strab. V, pag. 378, et Camilli peregrini Campan. +felic. Diss. II, §. 21. Withof. monet, veram verborum +constructionem esse hanc: <i>Non Parthenope, dives opum, dives vigoris, +spreta</i> fuit ab Hannibale ideoque invasa, <i>sed portus traxere +ducem</i>; ut sensus sit: Hannibalem invasisse eam urbem, non ob +contemtum virium ejus, sed ob situm portus. +—<a name = "not12_32" id = "not12_32" href = +"#line12_32">32.</a> <i>Otia hospita</i>, familiaria, grata, +<i>Musis</i>, viris doctis. Ea esse Virgilio amata, et ad hujus +monimentum (de quo vid. infra in hoc vol. Commentationem de Silii vita +et carmine Sect. I, fin.) poetam respexisse suspicabantur Dausq. et +Cellarius.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">8</span> +<p><a name = "line12_33" id = "line12_33"> </a> +Sirenum dedit una suum <a href = "#var12_33">memorabile</a> nomen</p> +<p><a name = "line12_34" id = "line12_34"> </a> +Parthenope muris Acheloias; æquore cujus</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p><a name = "line12_35" id = "line12_35"> </a> +Regnavere diu cantus, quum dulce per undas</p> +<p><a name = "line12_36" id = "line12_36"> </a> +Exitium miseris caneret non prospera nautis.</p> +<p><a name = "line12_37" id = "line12_37"> </a> +Hæc pone adgressus (nam frontem clauserat æquor)</p> +<p><a name = "line12_38" id = "line12_38"> </a> +<a href = "#var12_38">Mœnia, non ullas valuit perfringere Pœnus</a></p> +<p><a name = "line12_39" id = "line12_39"> </a> +Tota mole vias, frustraque inglorius ausi</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p><a name = "line12_40" id = "line12_40"> </a> +Pulsavit quatiens obstructas ariete portas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">8</span> +<a name = "not12_33" id = "not12_33" href = +"#line12_33">33 sqq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_534">ad VIII, +534</a>. +—<i>Sirenes Acheloiades</i>, h.e. Acheloi filiæ; nam matris nomen +non idem ab omnibus editur, de quo v. Heyne ad Apollod. I, <span +class = "smallcaps">iii</span>, 4, p. 37, et I, <span +class = "smallcaps">vii</span>, 10, pag. 113; Muncker. ad Hygin. +p. 10, 13, 187 et 210. De earum nominibus, forma, cantu, et tribus +petris, non longe a Capreis, Surrentino prom. objectis ac propter +naufragia olim infamibus, v. sup. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_534">ad VIII, 534</a>; Eustath. et Didym. ad Hom. +Odyss. μ, 39 sq. Muncker. ll. cc. Heyne l.l. nec non ad Virg. Æneid. +V, 864 sq. et Tibull. IV, <span class = "smallcaps">i</span>, 69. +—<a class = "missing" name = "not12_34" id = "not12_34" href = +"#line12_34" title = "numerus deest">34.</a> <i>muris</i>, urbi, +Neapoli. +—<a class = "missing" name = "not12_35" id = "not12_35" href = +"#line12_35" title = "numerus deest">35.</a> <i>diu</i>, jam inde +ab Argonautarum et Ulyssis temporibus: quod notum ex Apollon. IV, 891 +sq.; Hom. Od. μ, 39 sq. et al. +—<a class = "missing" name = "not12_36" id = "not12_36" href = +"#line12_36" title = "numerus deest">36.</a> <i>Exitium dulce</i>, +dulci Sirenum cantu genitum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_39" id = "not12_39" href = "#line12_39">39.</a> +<i>Tota mole</i>, omni conatu ac molimine, totis viribus, ut inf. +<a class = "crossref" href = "#line12_143">vers. 143</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_27">XI, 27</a>; Drak. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_46">ad III, 46</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_449">IV, 449</a>. +—<i>inglorius ausi</i>, qui frustra aliquid conatur, et +ignominiose incepto desistere cogitur.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_41" id = "line12_41"> </a> +Stabat Cannarum Graia ad munimina victor</p> +<p><a name = "line12_42" id = "line12_42"> </a> +Nequidquam, et cautæ mentis consulta probabat</p> +<p><a name = "line12_43" id = "line12_43"> </a> +Eventu, qui post Dauni stagnantia regna</p> +<span class = "pagenum">9</span> +<p><a name = "line12_44" id = "line12_44"> </a> +Sanguine Tarpeias ire abstinuisset ad arces.</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p><a name = "line12_45" id = "line12_45"> </a> +«En, qui nos segnes, et nescire addere cursum</p> +<p><a name = "line12_46" id = "line12_46"> </a> +Fatis jactastis, quod vobis scandere nuper</p> +<p><a name = "line12_47" id = "line12_47"> </a> +Non acie ex ipsa concessum mœnia Romæ;</p> +<p><a name = "line12_48" id = "line12_48"> </a> +Intrate, atque epulas promissas <a href = "#var12_48">sede +Tonantis</a></p> +<p><a name = "line12_49" id = "line12_49"> </a> +His, quæ Graia manus defendit, reddite tectis.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_41" id = "not12_41" href = "#line12_41">41.</a> +<i>Graia munimina</i>, Græca urbs, Neapolis. Vid. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#not8_533">ad VIII, 533, 534</a>. Sed. h.l. +contemtim ita dicitur, ut <i>Graia manus</i> et <i>Graiæ urbes</i>, +<a class = "crossref" href = "#line12_49">v. 49</a> et <a class = +"crossref" href = "#line12_69">69</a>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_178">ad III, 178</a>. +—<i>Cannarum victor</i>, tantus vir, qui prælio Romanos ad Cannas +vicerat; quo rei indignitas augetur. +—<i>Stabat</i>, hærebat, ut inf. <a class = "crossref" href = +"#line12_69">v. 69</a> et <a class = "crossref" href = +"#line12_105">105</a>, vel ut passim <i>sedere</i> adhibetur. Vid. +<a class = "crossref" href = "bookX.html#not10_597">ad X, 597</a>. +—<a name = "not12_42" id = "not12_42" href = +"#line12_42">42 sq.</a> +<i>Eventu</i> infelici hujus rei, irrita obpugnatione +<span class = "pagenum notes">9</span> +Græci et inbellis oppidi, et sibi et militibus <i>probabat</i> cautionem +ac prudentiam, qua olim consilium Romæ obpugnandæ repudiaverit, de quo +v. X, 330 sq., 337 sq., 375 sq. Eodem argumento mox in concione ad +milites habita <a class = "crossref" href = "#line12_45">v. 45 +seq.</a> utitur ad eamdem ignaviam, quam ipsi antea exprobrassent, +increpandam. +—<a class = "missing" name = "not12_43" id = "not12_43" href = +"#line12_43" title = "numerus deest">43.</a> <i>qui</i> docte pro +conj. <i>quod</i>, ut passim, et Gr. ὅς. +—<i>post Dauni stagnantia regna Sanguine</i>, post victoriam +Cannensem, in Apulia. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_291">ad I, 291</a>. +—<a class = "missing" name = "not12_44" id = "not12_44" href = +"#line12_44" title = "numerus deest">44.</a> <i>Tarpeias arces</i> +Romam dicit, designans simul difficultatem gravitatemque conatus. Vid. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_7">ad I, 7</a>, +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_541">541</a>; <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#line6_604">VI, 604</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_45" id = "not12_45" href = "#line12_45">45</a> <a name += "not12_46" id = "not12_46" href = "#line12_45">seq.</a> +Singula acerbe dicta, inpr. v. 48. +—<i>addere cursum fatis</i>, prospera fortuna victoriaque uti. +Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_268">ad +I, 268</a>; <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_731">IV, +731</a>, et <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_241">VII, +241</a>. +—<a name = "not12_48" id = "not12_48" href = +"#line12_48">48.</a> <i>epulas promissas sede Tonantis</i>, in +Capitolio. Vid. <a class = "crossref" href = "bookX.html#not10_375">ad +X, 375 sq.</a> +—<a name = "not12_49" id = "not12_49" href = +"#line12_49">49.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"#not12_41">ad v. 41</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">50</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_50" id = "line12_50"> </a> +Talia jactabat, famæque pudore futuræ,</p> +<p><a name = "line12_51" id = "line12_51"> </a> +Inritus incepta <a href = "#var12_51">primus</a> si absisteret urbe,</p> +<p><a name = "line12_52" id = "line12_52"> </a> +Audebat cuncta, atque acuebat fraudibus enses.</p> +<p><a name = "line12_53" id = "line12_53"> </a> +Sed subitæ <a href = "#var12_53">muris</a> flammæ, totoque fluebant</p> +<span class = "pagenum">10</span> +<p><a name = "line12_54" id = "line12_54"> </a> +Aggeris anfractu tela inprovisa per auras.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_50" id = "not12_50" href = "#line12_50">50.</a> +<i>pudore</i>, sollicitus et metuens <i>famæ futuræ</i>, vel de fam. +fut. +—<a name = "not12_51" id = "not12_51" href = +"#line12_51">51.</a> Vid. V.L. +—<a name = "not12_52" id = "not12_52" href = +"#line12_52">52.</a> <i>acuebat enses</i>, vim armorum augebat, +<i>fraudibus</i>, stratagemate; quia noctu clam tentavit scalis admotis +in urbem transilire; Mars. quem tacite sequutus est Ernesti. Sed ita +certe admodum obscure loquutus est poeta, quum in toto h.l. nihil +occurrat præterea, unde suspicari possis, tale consilium a Pœno captum +esse. Præstiterit <i>fraudes</i> adcipere de veneno. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_219">ad I, 219</a>, <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_323">323</a>, et inpr., <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_325">325</a>. Alibi <i>fraudes</i> +dicuntur insidiæ (v. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_134">ad VII, 134</a>), quæ tamen ab h.l. alienæ.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_53" id = "not12_53" href = "#line12_53">53.</a> +Neapolitani flammis et telis +<span class = "pagenum notes">10</span> +muros defenderunt, instar aquilæ serpentem a nido coercentis; Ernesti V. +C. qui etiam recte jam monuit, comparationem satis quidem aptam esse, +aliisque multis usurpatam (quos vellem nominasset vir doctiss. nam +imagines quidem ab aquila petitas passim reperire memini, non vero +eamdem comparationem), sed illud vanum et tumidum videri, quod +<i>ungues</i> dicantur <i>fulmina ferre adsueti</i>, quasi nunc de illo +phantasmate poetico, nec potius de vera aquila sermo esset; neque +excusari poetam, eo quod antea <i>alitem Jovis</i> dixerit, quæ poetica +sit aquilæ descriptio. Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_108">X, 108, 109</a>, ubi poeta similiter, nimio +ornatus sectandi studio ductus, peccavit. Ceterum h.l. etiam notarida +est nimia historiam turbandi licentia, quam poeta, ut passim, sibi +sumsit: nam quæ Livius XXIII, 37 de Cumarum obpugnatione tradit, huc +transtulisse videtur.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">55</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_55" id = "line12_55"> </a> +Haud secus, occuluit saxi <a href = "#var12_55">quos</a> vertice +fetus</p> +<p><a name = "line12_56" id = "line12_56"> </a> +Ales fulva Jovis, tacito si ad culmina nisu</p> +<p><a name = "line12_57" id = "line12_57"> </a> +Evasit serpens, terretque propinquus hiatu;</p> +<p><a name = "line12_58" id = "line12_58"> </a> +Illa, hostem rostro atque adsuetis fulmina ferre</p> +<p><a name = "line12_59" id = "line12_59"> </a> +Unguibus incessens, nidi circumvolat orbem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_56" id = "not12_56" href = "#line12_56">56.</a> +<i>Ales fulva Jovis</i>, ut ap. Virg. Æn. XII, 247; Draken. coll. Ælian. +H. A. IX, 10, notat, non omnem aquilam <i>Jovis alitem</i> dictam esse, +sed herbis, non carne, vescentem. +—<a name = "not12_58" id = "not12_58" href = +"#line12_58">58</a> <a name = "not12_59" id = "not12_59" href = +"#line12_58">sq.</a> +Ælian. H. A. II, 40. Ζηλοτυπώτατον δέ ἦν ζῶον αἰετὸς περὶ τὰ νεόττια· +ἐὰν γοῦν θεάσηταί τινα προσιόντα, ἀπελθεῖν ἀτιμώρητον οὐκ ἐπιτρέπει· +παίει γὰρ τοῖς πτεροῖς αὐτὸν, καὶ τοῖς ὄνυξι λυμαίνεται, καὶ ἐπιτίθησιν +οἱ πεφεισμένως τὴν δίκην· οὐ γὰρ χρῆται τῶ στόματι. Quæ ultima verba +aperte contra Silium esse monet Draken. Si vero poeta per errorem <ins +class = "correction" title = "‘labsus’ legitur">lapsus</ins> est, debet +illum Maroni Æn. XI, 756, quem locum habuit ante oculos, sed variavit. +At bene Ernesti: talia, inquit, in poeta non sunt urgenda, ne dicam +Ælianum in his et similibus fabulas sæpe pro naturæ veritate +vendere.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">60</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_60" id = "line12_60"> </a> +Tandem ad vicinos Cumarum vertere portus</p> +<p><a name = "line12_61" id = "line12_61"> </a> +<a href = "#var12_61">Defessos subiit</a>, varioque lacessere motu</p> +<span class = "pagenum">11</span> +<p><a name = "line12_62" id = "line12_62"> </a> +Fortunam, et famæ turbando obstare sinistræ.</p> +<p><a name = "line12_63" id = "line12_63"> </a> +Sed custos urbi Gracchus, tutela vel ipsis</p> +<p><a name = "line12_64" id = "line12_64"> </a> +Certior arcebat muris, iterumque <a href = "#var12_64">sedere</a></p> +<span class = "linenum">65</span> +<p><a name = "line12_65" id = "line12_65"> </a> +<a href = "#var12_65">Portis</a>, atque aditus iterum sperare +vetabat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_60" id = "not12_60" href = "#line12_60">60.</a> +Cf. Liv. XXIII, 36, 37. Quæ in Livio inde a cap. 15, leguntur, poeta vel +plane silentio prætermisit, vel infra demum, confusis temporibus, +memoravit, v.c. obpugnationem Nolæ v. 161 sqq. +—<i>Cumarum portus</i>, conf. Var. Lect. ad v. 65. +—<a name = "not12_61" id = "not12_61" href = +"#line12_61">61.</a> Vid. Var. Lect. +—<i>lacessere</i>, movere, et hinc tentare, experiri, +<i>fortunam</i>, incertum ejus +<span class = "pagenum notes">11</span> +eventum. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_36">XV, 36</a> et supra <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_268">ad I, 268</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_731">IV, 731</a>; Heyne ad Virg. Æneid. X, 10, et +Cl. Doering. ad Eclog. vett. poett. latt. p. 259, ubi monet, eum +dici <i>fatum lacessere</i>, qui quasi ὑπὲρ μόρον temere aliquid tentet; +de qua locutione Homer. Vid. Koppen ad Iliad. β, 155, et Ernesti ad +Odyss. α, 34, 35. +—<a name = "not12_62" id = "not12_62" href = +"#line12_62">62.</a> <i>turbando</i>, vario impetu et motu, quo +hostes conturbaret, ut si uno in loco male res cessisset, in altero +tamen forte felicior esset, Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_63" id = "not12_63" href = "#line12_63">63.</a> +Ti. Sempronius Gracchus, Cos. anno urbis, 538 (cf. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#not4_495">ad IV, 495</a>), <i>tutela vel ipsis muris +certior</i>, firmius præsidium, propter insignem virtutem, quæ nota est +ex Liv. XXII, 57; XXIII, 19, 24 sq., 30, 37; XXIV, 10, 14 seq., 43; +XXV, 1, 3, 15 seq. +—De <a name = "not12_64" id = "not12_64" href = +"#line12_64">v. 64 et 65</a>, +<span class = "pagenum notes">12</span> +vid. Var. Lect.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">12</span> +<p><a name = "line12_66" id = "line12_66"> </a> +Lustrat inops animi, <a href = "#var12_66">rimaturque</a> omnia +circum</p> +<p><a name = "line12_67" id = "line12_67"> </a> +Alite vectus equo, rursusque hortatibus infit</p> +<p><a name = "line12_68" id = "line12_68"> </a> +Laudum agitare suos: «Pro Dî, <a href = "#var12_68">qui</a> terminus, +inquit,</p> +<p><a name = "line12_69" id = "line12_69"> </a> +Ante urbes standi Graias, oblite tuorum</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p><a name = "line12_70" id = "line12_70"> </a> +Factorum miles? quis erit modus? Alpibus adstat</p> +<p><a name = "line12_71" id = "line12_71"> </a> +Nimirum major moles, et scandere cælum</p> +<p><a name = "line12_72" id = "line12_72"> </a> +Pulsantes jubeo scopulos: quamquam altera detur</p> +<p><a name = "line12_73" id = "line12_73"> </a> +Si similis tellus, aliæque repente sub astra</p> +<p><a name = "line12_74" id = "line12_74"> </a> +Exsurgant rupes, non ibis, et arduus arma</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p><a name = "line12_75" id = "line12_75"> </a> +Me ducente feres? <a href = "#var12_75">Tene, heu!</a> Cumanus +hiantem</p> +<span class = "pagenum">13</span> +<p><a name = "line12_76" id = "line12_76"> </a> +Agger adhuc murusque tenet? <a href = "#var12_76">Gracchumque</a>, +moveri</p> +<p><a name = "line12_77" id = "line12_77"> </a> +<a href = "#var12_77">Non</a> ausum portis, parvo in discrimine +cerno?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_69" id = "not12_69" href = "#line12_69">69.</a> +<i>Standi</i>, <a class = "crossref" href = "#line12_41">v. 41</a>. +—<a href = "#line12_69">69.</a> <i>urbes Graias</i>, v. +<a class = "crossref" href = "#line12_41">ibid.</a> +—<a name = "not12_70" id = "not12_70" href = +"#line12_70">70 sq.</a> +Acerbe et εἰρωνικῶς objurgat milites, minora pericula pertimescentes, +superatis majoribus. +—<a name = "not12_71" id = "not12_71" href = +"#line12_71">71.</a> <i>Nimirum</i>, ut al. <i>scilicet</i>; vid. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_114">ad V, 114</a>. +—<i>scandere cælum Pulsantes jubeo scopulos</i>, quod nunc vobis +injungo oneris non minus grave est, quam quod olim tulistis, quum +scanderetis Alpes. +—<a class = "missing" name = "not12_72" id = "not12_72" href = +"#line12_72" title = "numerus deest">72.</a> <i>scopulos pulsantes +cælum</i>, Alpes. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#not11_135">ad XI, 136</a> et <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#not11_217">217</a>. +—<a name = "not12_75" id = "not12_75" href = +"#line12_75">75.</a> <i>hiantem</i>, oscitantem, h.e. ignavum (v. +<a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_35">ad XI, 35</a>): sed +præstiterit, opinor, hiantem præ stupore, +<span class = "pagenum notes">13</span> +quasi tam arduus sit conatus et urbs inexpugnabilis. Conf. Virg. Ge. II, +508. +—<a name = "not12_76" id = "not12_76" href = +"#line12_76">76.</a> Verborum h.l. delectum gravitatemque poeticam +desiderari, jam monuit Ern. +—<a class = "missing" name = "not12_77" id = "not12_77" href = +"#line12_77" title = "numerus deest">77.</a> <i>parvo in +discrimine</i>, quasi nihil periculosi conatus sit, eruptione facta. Cf. +Var. Lect.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_78" id = "line12_78"> </a> +<a href = "#var12_78">An vobis</a> gentes, quæcumque labore +parastis,</p> +<p><a name = "line12_79" id = "line12_79"> </a> +<a href = "#var12_79">Casu gesta putent?</a> Per vos Tyrrhena +faventum</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p><a name = "line12_80" id = "line12_80"> </a> +Stagna Deum, per ego et Trebiam, cineresque Sagunti</p> +<p><a name = "line12_81" id = "line12_81"> </a> +Obtestor, dignos jam vosmet reddite <a href = +"#var12_81">vestra</a>,</p> +<p><a name = "line12_82" id = "line12_82"> </a> +Quam trahitis, fama, et revocate <a href = "#var12_82">in pectora</a> +Cannas.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_78" id = "not12_78" href = "#line12_78">78.</a> +An pro nihilo habetis, <i>gentibus</i> exteris, si fama ad eas +pervenerit de re male a vobis gesta vestraque ignavia, <i>quæcumque +labore</i>, virtute, <i>parastis, casu</i>, fortuna cœptis adspirante, +<i>gesta</i> videri? +—<i>labor</i>, ærumnæ, inpr. bellicæ, res fortiter gestæ, etiam +bellum et pugna, ut πόνος et μόχθος, vid. Cort. ad Sallust. Cat. <span +class = "smallcaps">vii</span>, 4, p. 50. Musgrav. ad Eurip. +Hecub. 1292.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_79" id = "not12_79" href = "#line12_79">79</a> <a name += "not12_80" id = "not12_80" href = "#line12_79">seq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_658">I, 658 +seq.</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_82">V, 82 sq.</a> +—<a href = "#line12_79">79 seq.</a> <i>Tyrrhena Stagna</i>, +Trasymenus, lacus Etruriæ: <i>stagna Deorum faventum</i> pro Dei. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_725">IV, 725... 738</a>, +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_828">828</a>; <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_4">V, 4... 23</a>. +—<a name = "not12_82" id = "not12_82" href = +"#line12_82">82.</a> <i>Quam trahitis, fama</i>, v. Var. Lect.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_83" id = "line12_83"> </a> +Sic ductor fessas luxu adtritasque secundis</p> +<p><a name = "line12_84" id = "line12_84"> </a> +<a href = "#var12_84">Erigere</a>, et verbis tentabat sistere <a href = +"#var12_84">mentes</a>.</p> +<span class = "pagenum">14</span> +<span class = "linenum">85</span> +<p><a name = "line12_85" id = "line12_85"> </a> +Atque <a href = "#var12_85">hic perlustrans</a> aditus, fulgentia +cernit</p> +<p><a name = "line12_86" id = "line12_86"> </a> +Arcis templa jugo, quorum tum <a href = "#var12_86">Virrius</a>, +altæ</p> +<p><a name = "line12_87" id = "line12_87"> </a> +<a href = "#var12_87">Inmitis ductor</a> Capuæ, primordia pandit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_83" id = "not12_83" href = "#line12_83">83.</a> +<i>fessas luxu adtritasque secundis</i>; conf. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_506">ad III, 506</a>. +—<a name = "not12_84" id = "not12_84" href = +"#line12_84">84.</a> <i>sistere mentes</i>, firmare, confirmare +animum, ut fere apud Virgilium Æn. VI, 859, et forte Livium III, 20 +extr. Sed v. Stroth. ad Liv. II, 29, et III, 16.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">14</span> +<a name = "not12_85" id = "not12_85" href = "#line12_85">85.</a> +Hæc ornatus sectandi studio efficta a Silio ad ductum Maronis, Æn. +VI, 9... 19: ad quem locum, a poeta nostro majore verborum copia +expressum, v. Heyne in not. et Excursu III. +—<i>fulgentia</i>, apud Virg. <i>aurea tecta</i>. +—<a name = "not12_86" id = "not12_86" href = +"#line12_86">86</a> <a name = "not12_87" id = "not12_87" href = +"#line12_86">sq.</a> +<i>templa</i>, templum Apollinis, in <i>jugo arcis</i>, montis (v. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_7">ad I, 7</a>) ad +Cumas; de quo v. Heyne l.l. +—<i>Virrius Inmitis</i>, inmitia minatus Romanis, et <i>ductor +Capuæ</i>, princeps Campanorum, vel dux olim et caput, seu princeps +legationis. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_65">XI, 65 sq.</a>, et Liv. XXIII, 6.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_88" id = "line12_88"> </a> +«Non est hoc, inquit, nostri, quod suspicis, ævi:</p> +<p><a name = "line12_89" id = "line12_89"> </a> +Majores fecere manus. Quum <a href = "#var12_89">bella timeret</a></p> +<span class = "linenum">90</span> +<p><a name = "line12_90" id = "line12_90"> </a> +Dictæi regis, sic fama est, linquere terras</p> +<p><a name = "line12_91" id = "line12_91"> </a> +Dædalus invenit, nec toto signa sequenti</p> +<p><a name = "line12_92" id = "line12_92"> </a> +Orbe dare, ætherias aliena tollere in auras</p> +<p><a name = "line12_93" id = "line12_93"> </a> +Ausus se penna, atque homini monstrare volatus.</p> +<p><a name = "line12_94" id = "line12_94"> </a> +Suspensum hic librans media inter nubila corpus</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p><a name = "line12_95" id = "line12_95"> </a> +Enavit, Superosque novus conterruit ales.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_89" id = "not12_89" href = "#line12_89">89 seq.</a> +Cf. Virgil. Æn. VI, 14... 19, ubi v. Heyne, et ad Apollod. pag. 890 sq.; +<i>Mém. de l’Acad. des Inscr.</i>, T. XIII; Juvenal. Sat. III, 25, +et Gierig. ad Ovid. Met. VIII, 183 sqq. +—<a name = "not12_90" id = "not12_90" href = +"#line12_90">90.</a> <i>Dictæi regis</i>, Minois Cretensis; nam +<i>Dicte</i> mons Cretæ; unde Jupiter <i>Dictæus</i>. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not12_91" id = "not12_91" href = +"#line12_91">91.</a> <i>signa</i>, vestigia fugæ, <i>dare +sequenti</i>, Minoi ipsum persequenti. +—<a name = "not12_92" id = "not12_92" href = +"#line12_92">92</a> <a name = "not12_93" id = "not12_93" href = +"#line12_92">sq.</a> +<i>aliena penna</i>, pennis, avibus, non homini, propriis, <i>pennis non +homini datis</i>, Horat. Od. I, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 35. Sic <i>alieno</i> et contra <i>suo Marte +pugnare</i> de equitibus dixit Liv. III, 62 extr. et <i>alienis +mensibus</i>, Virg. Ge. II, 149.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_94" id = "not12_94" href = "#line12_94">94.</a> +<i>librans</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_317">ad +I, 317</a>. +—<a name = "not12_95" id = "not12_95" href = +"#line12_95">95.</a> <i>Enavit</i>, ut mox <i>Pennarum remi</i>; v. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_682">ad III, 682</a>. +Sic etiam ταρσοὶ et πτερὰ; v. Dorville ad Charit. pag. 104.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">15</span> +<p><a name = "line12_96" id = "line12_96"> </a> +Natum etiam docuit falsæ sub imagine plumæ</p> +<p><a name = "line12_97" id = "line12_97"> </a> +Adtentare vias volucrum; lapsumque solutis</p> +<p><a name = "line12_98" id = "line12_98"> </a> +Pennarum remis, et non felicibus alis</p> +<p><a name = "line12_99" id = "line12_99"> </a> +Turbida plaudentem vidit freta: dumque dolori</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p><a name = "line12_100" id = "line12_100"> </a> +Indulget subito, motis ad pectora palmis,</p> +<p><a name = "line12_101" id = "line12_101"> </a> +Nescius heu! planctu duxit moderante volatus.</p> +<p><a name = "line12_102" id = "line12_102"> </a> +Hic pro nubivago gratus pia templa meatu</p> +<p><a name = "line12_103" id = "line12_103"> </a> +Instituit Phœbo, atque audaces exuit alas.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">15</span> +<a name = "not12_96" id = "not12_96" href = "#line12_96">96.</a> +<i>Natum</i>, Icarum; qui mythus vel tironibus notus. +—<a name = "not12_97" id = "not12_97" href = +"#line12_97">97.</a> <i>solutis</i>, solis ardore liquefactis. +—<a name = "not12_99" id = "not12_99" href = +"#line12_99">99</a> <a name = "not12_100" id = "not12_100" href = +"#line12_99">sqq.</a> +<i>plaudentem</i>, lapsu percutientem, <i>freta</i>, mare Icarium. +Commentum luxuriantis ingenii, nec tamen inlepidum. +—<a class = "missing" name = "not12_101" id = "not12_101" href = +"#line12_101" title = "numerus deest">101.</a> <i>planctu moderante +duxit</i>, produxit, <i>volatus</i>, volandi vires aluit, dum manibus ad +pectus admotis, etiam alas movebat; Ern. Recte, puto, si sensum, +respexeris; sed Silianæ verborum ubertati convenientius forte est, verba +<i>moderante duxit</i> simpl. adcipere pro moderatus est, direxit, et +hinc adjuvit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_102" id = "not12_102" href = "#line12_102">102.</a> +<i>meatu</i>, volatu, ut ap. Petron. 122. Cf. Heins. ad Claud. R. P. II, +74.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_104" id = "line12_104"> </a> +Virrius hæc: sed enim ductor numerabat inertes</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p><a name = "line12_105" id = "line12_105"> </a> +Atque <a href = "#var12_105">actos</a> sine Marte dies, ac stare +pudebat.</p> +<p><a name = "line12_106" id = "line12_106"> </a> +Ingemit adversis, respectansque <a href = "#var12_106">inrita +tecta</a></p> +<p><a name = "line12_107" id = "line12_107"> </a> +Urbe Dicarchæa parat exsatiare dolorem.</p> +<p><a name = "line12_108" id = "line12_108"> </a> +Hic quoque nunc pelagus, nunc muri saxea moles</p> +<p><a name = "line12_109" id = "line12_109"> </a> +Obficit audenti, defensantumque labores.</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p><a name = "line12_110" id = "line12_110"> </a> +Dumque tenet socios, dura atque obsepta viarum</p> +<p><a name = "line12_111" id = "line12_111"> </a> +Rumpere nitentes, lentus labor; ipse propinqua</p> +<span class = "pagenum">16</span> +<p><a name = "line12_112" id = "line12_112"> </a> +Stagnorum terræque simul miracula lustrat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_104" id = "not12_104" href = "#line12_104">104.</a> +Hannibal <i>inrita tecta</i>, h.e. Cumas, quas frustra obpugnabat, +relinquit, <i>respectans</i>, adeoque invitus (v. inf. <a class = +"crossref" href = "#not12_594">ad v. 594</a>), et <i>Puteolos</i> +exercitum admovet. De vero profectionis tempore et causa v. Liv. XXIV, +12, 13. Quæ præterea ibi memorantur, poeta silentio præterit, eorumque +loco ea substituit, quæ a poetis fabulose traduntur de Tartaro, +Cimmeriis tenebris, campis Phlegræis, Gigantibus et inferorum fluviis ac +lacubus; quos mythos peperit antiqua tractus Cumani, Baiani ac Puteolani +natura, ubi passim colles vel silvis inadcessis continuisque consiti, +vel variis specubus perfossi erant, totusque ager inter Cumas et Baias +bitumine, sulphure calidisque aquis scatebat; de quo vid. Heyne Excurs. +II ad Virg. Æn. VI, et Strab. V, p. 244, 245. +—<a name = "not12_105" id = "not12_105" href = +"#line12_105">105.</a> <i>stare</i>; vide supra <a class = +"crossref" href = "#not12_41">ad vers. 41</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_107" id = "not12_107" href = "#line12_107">107.</a> +De urbe Dicarchæa; v. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_533">ad VIII, 533</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_113" id = "line12_113"> </a> +Primores adsunt Capuæ: docet ille, tepentes</p> +<p><a name = "line12_114" id = "line12_114"> </a> +Unde ferant nomen Baiæ, comitemque dedisse</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p><a name = "line12_115" id = "line12_115"> </a> +Dulichiæ puppis stagno sua nomina monstrat.</p> +<p><a name = "line12_116" id = "line12_116"> </a> +Ast hic Lucrino mansisse vocabula quondam</p> +<p><a name = "line12_117" id = "line12_117"> </a> +Cocyti memorat, medioque in gurgite ponti</p> +<p><a name = "line12_118" id = "line12_118"> </a> +Herculeum commendat iter, qua <a href = "#var12_118">discidit +æquor</a></p> +<p><a name = "line12_119" id = "line12_119"> </a> +Amphitryoniades, armenti <a href = "#var12_119">victor</a> Hiberi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">16</span> +<a name = "not12_113" id = "not12_113" href = "#line12_113">113...</a> +<a name = "not12_115" id = "not12_115" href = "#line12_115">115.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_539">ad VIII, +539</a>. +—<i>Dulichiæ puppis</i>, Ulyssis, qui præter Ithacam vicinas +quoque Ionii maris insulas, et in his Dulichium, seu Dulichiam, imperio +tenebat. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_379">ad +I, 379</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_116" id = "not12_116" href = "#line12_116">116</a> +<a name = "not12_117" id = "not12_117" href = "#line12_116">sq.</a> +Silius <i>Cocytum</i> in <i>Lucrino</i>, et <a class = "crossref" href = +"#line12_120">v. 120 sq.</a> <i>Stygem</i> in <i>Averno</i> quærit, +viam autem ad inferos <a class = "crossref" href = +"#line12_126">v. 126 sq.</a> per Acherusiam paludem, in quo +discrepat a Marone, quod jam monuit Heyne in Exc. IX ad Virg. Æn. VI, +ubi docet, quantopere poetæ in fluminibus inferorum varient seu turbent. +—<i>Lucrinus</i> lacus, prope Baias, inclytus ostreis et portu +Julio, quo Augustus eum cum lacu Averno et ipso mari conjunxit; de quo +v. Heyne ad Virg. Ge. II, 161 sq., et Cluver. Ital. ant. IV, 2, +p. 1121. +—<a name = "not12_119" id = "not12_119" href = +"#line12_119">119.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_276">I, 276 sq.</a> Hercules inter Lucrinum lacum +et mare aggerem, vel viam muniisse fingitur, qua Geryonis boves +traduceret, et qua arceret lacum, ne in mare influeret. Vid. Strabon. V, +p. 169 al., 236 al., 375; Diodor. IV, 22; Cic. Agrar. II, 14; +Propert. I, <span class = "smallcaps">ii</span>, 2; III, <span +class = "smallcaps">xviii</span>, 4; Lycophr. V, 697; Cluver. +l.l. p. 1122. Hunc aggerem Agrippa refecit et exornavit, de quo v. +Plut. vit. Marcell. pag. 215 sq., <i>commendat</i>, ostendit cum laude +Herculis.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">120</span> +<p><a name = "line12_120" id = "line12_120"> </a> +Ille, olim populis dictum Styga, nomine verso</p> +<p><a name = "line12_121" id = "line12_121"> </a> +Stagna inter celebrem nunc mitia <a href = "#var12_121">monstrat</a> +Avernum;</p> +<p><a name = "line12_122" id = "line12_122"> </a> +Tum, tristi nemore atque umbris nigrantibus horrens,</p> +<p><a name = "line12_123" id = "line12_123"> </a> +Et formidatus volucri, letale vomebat</p> +<p><a name = "line12_124" id = "line12_124"> </a> +Subfuso virus cælo, Stygiaque per urbes</p> +<span class = "pagenum">17</span> +<span class = "linenum">125</span> +<p><a name = "line12_125" id = "line12_125"> </a> +Relligione sacer sævum retinebat honorem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_120" id = "not12_120" href = "#line12_120">120.</a> +<i>Ille</i>, alius e primoribus Capuæ. Cf. Virg. Æn. VI, 237 sq. (ubi v. +Heyne in Exc. II); Strab. V, p. 169 al., 235 sq. al., 244 al., 374; +Cluver. l.l. p. 1126 et sup. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_154">not. ad VI, 154</a>. +—<a name = "not12_121" id = "not12_121" href = +"#line12_121">121.</a> <i>Avernum nunc celebrem</i> et <i>mitia +stagna</i>, dicit poeta, quoniam Agrippa inmensam, quæ lacum cingebat, +silvam excidendam curaverat, et lætiorem tristi loco dederat faciem. +Vid. Strab. l.l. +—<a name = "not12_124" id = "not12_124" href = +"#line12_124">124</a> <a name = "not12_125" id = "not12_125" href = +"#line12_124">sq.</a> +<i>Stygia Religione sacer, propter</i> νεκυομαντεῖον +<span class = "pagenum notes">17</span> +his locis institutum, et <i>sævum honorem</i>, sacra, quibus et evocari +Manes et placari solebant. Conf. Strab. et Heyne ll.ll. +—<i>Stygia</i>, magica. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_94">ad I, 94</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_126" id = "line12_126"> </a> +Hinc vicina palus (fama est, Acherontis ad undas</p> +<p><a name = "line12_127" id = "line12_127"> </a> +Pandere iter) cæcas stagnante <a href = "#var12_127">voragine</a> +fauces</p> +<p><a name = "line12_128" id = "line12_128"> </a> +Laxat, et horrendos aperit telluris hiatus,</p> +<p><a name = "line12_129" id = "line12_129"> </a> +Interdumque novo perturbat lumine manes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_126" id = "not12_126" href = "#line12_126">126</a> +<a name = "not12_127" id = "not12_127" href = "#line12_126">sq.</a> +<i>palus</i> Acherusia, Cumis vicina (Plin. III, 6), ubi <i>iter ad +undas Acherontis</i>, aditus ad inferos. Cf. <a class = "crossref" href += "bookXIII.html#line13_397">XIII, 397 sq.</a>, et Heyne l.c. +—<i>Hinc palus laxat</i>, etc., pro, hinc Hannibali a primoribus +Capuæ monstratur palus, quæ laxat, etc. +—<a name = "not12_129" id = "not12_129" href = +"#line12_129">129.</a> Cf. Ovid. Met. II, 261, et Burm. ad Petron. +c. 120.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">130</span> +<p><a name = "line12_130" id = "line12_130"> </a> +<a href = "#var12_130">At juxta caligantes</a>, longumque per ævum</p> +<p><a name = "line12_131" id = "line12_131"> </a> +Infernis pressas nebulis, pallente sub umbra</p> +<p><a name = "line12_132" id = "line12_132"> </a> +Cimmerias jacuisse domos, noctemque profundam</p> +<p><a name = "line12_133" id = "line12_133"> </a> +Tartareæ narrant urbis: tum sulfure et igni</p> +<p><a name = "line12_134" id = "line12_134"> </a> +Semper anhelantes coctoque bitumine campos</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p><a name = "line12_135" id = "line12_135"> </a> +<a href = "#var12_135">Ostentant</a>: tellus, atro exundante vapore</p> +<span class = "pagenum">18</span> +<p><a name = "line12_136" id = "line12_136"> </a> +Suspirans, ustisque diu calefacta medullis,</p> +<p><a name = "line12_137" id = "line12_137"> </a> +Æstuat, et Stygios exhalat in aera flatus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_130" id = "not12_130" href = "#line12_130">130</a> +<a name = "not12_131" id = "not12_131" href = "#line12_130">sqq.</a> +<i>Cimmerii</i>, in convalle inter Baias et Cumas, et in litore circa +Misenum, ubi cautes passim excavatæ et cavernæ, quæ priscis hominibus +pro domibus erant, unde nata fabula de Cimmeriis perpetuisque, quibus +eorum terra prematur, tenebris; quod jam monuere Ephorus apud Strab. +l.c. et Heyne l.l. quem. vid. etiam cum Broukh. ad Tibull. IV, <span +class = "smallcaps">i</span>, 64 seq. <i>Cimmerium oppidum quondam juxta +lacum Avernum</i>, Plin. III, 5, seu 9. +—<a class = "missing" name = "not12_132" id = "not12_132" href = +"#line12_132" title = "numerus deest">132.</a> <i>jacuisse</i> +sitas fuisse in convalle, vel depressa valle inter montes. <i>Jacere</i> +et <i>sedere</i> dicuntur loca depressa et profunda. Cf. sup. <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#not6_645">ad VI, 645</a>; Broukh. ad +Tibull. I, <span class = "smallcaps">iii</span>, 67, et Drak. ad +Liv. XXXIII, 17, et ad h.l. ubi laudavit Ovid. Fast. II, 392, et Lucan. +II, 416; IV, 52. +—<a name = "not12_133" id = "not12_133" href = +"#line12_133">133.</a> <i>narrant</i> et mox <i>ostentant</i> scil. +primores Capuæ Hannibali. Vid. sup. <a class = "crossref" href = +"#line12_113">v. 113 sq.</a> Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#not12_104">ad v. 104 sq.</a>; Cluver. Ital. ant. p. 1144; +Vitruv. II, 6. +—<a name = "not12_134" id = "not12_134" href = +"#line12_134">134.</a> <i>anhelantes campos</i>, exæstuantes cum +sonitu et veluti gemitu quodam, ut mox <i>tellus suspirans</i>; Ern. +—<a name = "not12_135" id = "not12_135" href = +"#line12_135">135 seq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_146">VI, 146 +seq.</a> +<span class = "pagenum notes">18</span> +—<a name = "not12_136" id = "not12_136" href = +"#line12_136">136.</a> <i>Suspirans</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#not4_777">ad IV, 777</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_138" id = "line12_138"> </a> +<a href = "#var12_138">Parturit</a>, et tremulis metuendum exsibilat +antris:</p> +<p><a name = "line12_139" id = "line12_139"> </a> +Interdumque cavas luctatus rumpere sedes,</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p><a name = "line12_140" id = "line12_140"> </a> +Aut exire <a href = "#var12_140">fretis</a>, sonitu lugubre minaci</p> +<p><a name = "line12_141" id = "line12_141"> </a> +Mulciber inmugit, lacerataque viscera terræ</p> +<p><a name = "line12_142" id = "line12_142"> </a> +Mandit, et exesos labefactat murmure montes.</p> +<p><a name = "line12_143" id = "line12_143"> </a> +Tradunt Herculea prostratos mole <a href = "#var12_143">gigantas</a></p> +<p><a name = "line12_144" id = "line12_144"> </a> +Tellurem injectam quatere, et spiramine anhelo</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p><a name = "line12_145" id = "line12_145"> </a> +Torreri late campos, quotiesque <a href = "#var12_145">minantur</a></p> +<p><a name = "line12_146" id = "line12_146"> </a> +Rumpere compagem inpositam, expallescere cælum.</p> +<p><a name = "line12_147" id = "line12_147"> </a> +Adparet Prochyte sævum sortita <a href = "#var12_147">Mimanta</a>:</p> +<p><a name = "line12_148" id = "line12_148"> </a> +Adparet procul Inarime, quæ turbine nigro</p> +<span class = "pagenum">19</span> +<p><a name = "line12_149" id = "line12_149"> </a> +Fumantem premit Iapetum, flammasque rebelli</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p><a name = "line12_150" id = "line12_150"> </a> +Ore <a href = "#var12_150">ejectantem</a>, et, si quando evadere +detur,</p> +<p><a name = "line12_151" id = "line12_151"> </a> +Bella Jovi rursus Superisque iterare volentem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_141" id = "not12_141" href = "#line12_141">141.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_275">ad IV, 275 +sq.</a>, et <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_537">VIII, +537... 541</a>; Heyne ad Virg. Æn. III, 571... 582, ex quo loco etiam +orationis colores potissimum petiisse videtur Silius.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_143" id = "not12_143" href = "#line12_143">143.</a> +<i>Herculea mole</i>, vi ac virtute (v. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_599">ad IV, 599</a>) Herculis, cujus præcipuæ in +Gigantomachia partes fuere. Vid. Apollod. I, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 1, 2, et II, <span class = +"smallcaps">vii</span>, 1, ibique Heyne. +—<a name = "not12_146" id = "not12_146" href = +"#line12_146">146.</a> <i>compagem</i> terræ, h.e. terram. +—<i>cælum</i>, deos.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">19</span> +<a name = "not12_149" id = "not12_149" href = "#line12_149">149.</a> +<i>Iapetus</i> ab aliis in Titanas, ab aliis in Gigantas refertur: hi +enim a poetis confundi solent.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_152" id = "line12_152"> </a> +Monstrantur <a href = "#var12_152">Vesvina</a> juga, atque in vertice +summo</p> +<p><a name = "line12_153" id = "line12_153"> </a> +Depasti flammis scopuli, <a href = "#var12_153">stratusque</a> ruina</p> +<p><a name = "line12_154" id = "line12_154"> </a> +Mons circum, atque <a href = "#var12_154">Ætnæ fatis certantia +saxa</a>.</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p><a name = "line12_155" id = "line12_155"> </a> +Nec non Misenum servantem Idæa sepulcro</p> +<p><a name = "line12_156" id = "line12_156"> </a> +Nomina, et Herculeos videt ipso in litore Baulos:</p> +<p><a name = "line12_157" id = "line12_157"> </a> +Miratur pelagique minas terræque labores.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_152" id = "not12_152" href = "#line12_152">152.</a> +<i>Vesvina juga</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_654">ad VIII, 654</a>. Incendium Vesuvii sub Tito, +quo Plinius major periit, non primum, sed maximum fuit. Eum sæpius ac +diu ante conflagrasse, Strabo, Vitruvius aliique memorant. Infra, +<a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_593">XVII, 593</a>, +«Evomuit pastos per secula Vesbius ignes.» +—<a name = "not12_153" id = "not12_153" href = +"#line12_153">153</a> <a name = "not12_154" id = "not12_154" href = +"#line12_153">sq.</a> +Vid. Var. Lect.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_155" id = "not12_155" href = "#line12_155">155.</a> +<i>Misenum</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_538">ad VIII, 538</a>. +—<i>servantem Idæa Nomina</i>, Trojanum nomen, quod adcepisse +dicitur a Miseno, tubicine Æneæ, ibi sepulto. Vid. Virg. Æn. VI, +212... 235. +—<a class = "missing" name = "not12_156" id = "not12_156" href = +"#line12_156" title = "numerus deest">156.</a> <i>videt</i>, +Hannibal. +—<i>Bauli</i>, nobilis villa, inter Baius lacucumque Lucrinum (v. +Martial. IV, 63; Tac. Ann. XIV, 4, et Dio Cass. LIX, p. 652), +ubi <i>Hercules</i> caulas bubus Geryonis fecisse dicitur, unde h.l. +<i>Herculei</i>, et <i>Bauli</i> quasi <i>Boaulia</i>, a βοῦς et αὐλὴ. +Vid. Serv. ad Virg. Æn. VII, 662; Symmach. Epist. I, 1; Lips. ad +Tac. l.c.; Cluver. Ital. ant. IV, 2, pag. 1124; Holsten. ad Cluver, +p. 236. <i>Tirynthiam aulam</i> dixit Stat. Silv. II, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 109.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_157" id = "not12_157" href = "#line12_157">157.</a> +<i>pelagi minas</i>, fluctus cum impetu ingruentes, et <i>terræ +labores</i>, litus adpulsu maris labefactatum, et ruinam minans, cautes +excavatas et prominentes; Ern. Ego potius crediderim, <i>terræ +labores</i> dici loca bitumine, sulphure calidisque aquis scatentia et +subterraneis ignibus æstuantia. Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#line12_112">v. 112</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_46">III, 46 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_158" id = "line12_158"> </a> +Quæ postquam perspecta viro, regressus ad altos</p> +<p><a name = "line12_159" id = "line12_159"> </a> +Inde <a href = "#var12_159">Pherecyadum</a> muros, frondentia læto</p> +<span class = "pagenum">20</span> +<span class = "linenum">160</span> +<p><a name = "line12_160" id = "line12_160"> </a> +Palmite devastat Nysæa cacumina Gauri:</p> +<p><a name = "line12_161" id = "line12_161"> </a> +Hinc ad Chalcidicam transfert citus agmina Nolam.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_158" id = "not12_158" href = "#line12_158">158.</a> +Hannibal rediit Puteolos. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line12_110">v. 110 seq.</a> +—<a name = "not12_159" id = "not12_159" href = +"#line12_159">159.</a> <i>Pherecyadum</i> +<span class = "pagenum notes">20</span> +contr. pro <i>Pherecyadarum</i>. Ingeniosa est h.l. Drakeub. conjectura: +«Puteolanos, inquit, ita dictos esse crediderim a Pherecyde Pythagoræ +præceptore: is enim, quamvis Syrius (immo Scyrius) fuerit, tamen per +aliquod tempus in insula Samo habitavit (v. Diog. Laert. I, 116), +et Puteoli a Samiis conditi sunt (v. Stephan. Byz. v. Ποτίολοι et Euseb. +Chron. Olymp. LXIV); neque hæc cuiquam nimis longe petita videri +debent.» Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_5">ad +I, 5, 6</a>. Marsus ita dictos putabat Cumanos Neapolitanosque a +Pherecyde, quo duce in Italiam navigassent Hujus autem nemo, quod sciam, +mentionem fecit. +—<a name = "not12_160" id = "not12_160" href = +"#line12_160">160.</a> De Gauro; v. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_532">ad VIII, 532 in not.</a> et <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#var8_532">Var. Lect.</a> ubi docui, +locum illam non cum nostro pugnare. Neque opus est ratione Capaccii +(antiq. Puteol. c. 22) ab Ernesti probata, qua tres montes in Campaniæ +finibus Gauri nomine adpellati censentur, primus prope Massicum et +Minturnas, alter circa Nuceriam et Surrentum, in quo navalis materia sit +cæsa, tertius prope Avernum et Lucrinum. +—<i>Nysæa</i>, vitifera. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_198">ad VII, 198</a>. +—<a name = "not12_161" id = "not12_161" href = +"#line12_161">161.</a> De obpugnatione Nolæ et Marcelli virtute. +Conf. Liv. XXIII, 14... 16, et de <i>Chalcidica Nota</i> sup. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_534">ad VIII, 534</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_162" id = "line12_162"> </a> +Campo Nola sedet, crebris circumdata in orbem</p> +<p><a name = "line12_163" id = "line12_163"> </a> +Turribus, et celso facilem tutatur adiri</p> +<p><a name = "line12_164" id = "line12_164"> </a> +Planitiem vallo: sed, qui non turribus arma</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p><a name = "line12_165" id = "line12_165"> </a> +Defendenda daret, verum ultro mœnia dextra</p> +<p><a name = "line12_166" id = "line12_166"> </a> +Protegeret, Marcellus opem auxiliumque ferebat.</p> +<p><a name = "line12_167" id = "line12_167"> </a> +Isque ubi Agenoream procul adventare per æquor,</p> +<p><a name = "line12_168" id = "line12_168"> </a> +Et <a href = "#var12_168">ferri</a> ad muros nubem videt; «Arma, +cruentus</p> +<p><a name = "line12_169" id = "line12_169"> </a> +Hostis adest, <a href = "#var12_169">capite</a> arma, viri,» clamatque, +capitque.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_162" id = "not12_162" href = "#line12_162">162.</a> +<i>sedet</i> in <i>campo</i>, planitie, ad montium radices prope +Vesuvium. Cf. <a class = "crossref" href = "#not12_130">ad +v. 132</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_645">VI, 645, 647</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_167" id = "not12_167" href = "#line12_167">167</a> +<a name = "not12_168" id = "not12_168" href = "#line12_167">seq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_94">IV, +94 sq.</a> +—<i>Agenoream nubem</i>, Pœnorum copias. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_15">ad I, 15</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_311">311</a>. +—<i>æquor</i>, campos.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">170</span> +<p><a name = "line12_170" id = "line12_170"> </a> +<a href = "#var12_170">Circumstant</a> rapidi juvenes, aptantque +frementi</p> +<p><a name = "line12_171" id = "line12_171"> </a> +Sanguineas de more jubas: <a href = "#var12_171">sonat</a> inde, +citato</p> +<span class = "pagenum">21</span> +<p><a name = "line12_172" id = "line12_172"> </a> +Agmina disponens passu, «Tu limina dextræ</p> +<p><a name = "line12_173" id = "line12_173"> </a> +Servabis portæ, Nero: tu converte cohortes</p> +<p><a name = "line12_174" id = "line12_174"> </a> +Ad lævam patrias et <a href = "#var12_174">Larinatia</a> signa,</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p><a name = "line12_175" id = "line12_175"> </a> +Clarum Volscorum Tulli decus: ast ubi jusso,</p> +<p><a name = "line12_176" id = "line12_176"> </a> +Per tacitum ruptis subita vi fundite portis</p> +<p><a name = "line12_177" id = "line12_177"> </a> +Telorum in campos nimbum: ferar ipse revulsa</p> +<p><a name = "line12_178" id = "line12_178"> </a> +In medios, equitumque traham certamina, porta.»</p> +<p><a name = "line12_179" id = "line12_179"> </a> +Dumque ea Marcellus, jam claustra <a href = "#var12_179">revellere</a> +Pœni,</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p><a name = "line12_180" id = "line12_180"> </a> +Et scalis spretos <a href = "#var12_180">tentabant rumpere</a> +muros.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_170" id = "not12_170" href = "#line12_170">170</a> +<a name = "not12_171" id = "not12_171" href = "#line12_170">sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_131">V, 131</a>, +et <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_165">ad V, 165 +seq.</a> De acie a Marcello instructa conf. Liv. XXIII, 16. Poeta vero +alios substituit duces, et diversas Nolæ expugnationes confudit, in +quarum tertia Neronis partes fuere, +<span class = "pagenum notes">21</span> +teste Liv. XXIV, 17, quod jam monuit Ern. De <i>Nerone</i> et +<i>Tullio</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_404">VIII, 404 seq., 412 sq.</a> +—<a name = "not12_174" id = "not12_174" href = +"#line12_174">174.</a> <i>Larinatia signa</i>, auxilia Frentana. +Vid. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_402">ad VIII, +402</a>. +—<a name = "not12_175" id = "not12_175" href = +"#line12_175">175.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_404">ad VIII, 404 sq.</a> +—<i>jusso</i> pro jussero, ut ap. Virg. Æn. XI, 467 (ubi vid. +Heyne) et <i>dixis</i> ap. Plaut. Mil. glor. III, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 29; Drak. +—<a name = "not12_176" id = "not12_176" href = +"#line12_176">176.</a> <i>Per tacitum</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#not7_527">ad VII, 527</a>. +—<a name = "not12_177" id = "not12_177" href = +"#line12_177">177.</a> <i>Telorum nimbum</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_311">ad I, 311</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_180" id = "not12_180" href = "#line12_180">180.</a> +<i>spretos muros</i>, quia intra muros Romani se receperant (v. Liv. +XXIII, 16), adeoque nullus armatus in iis conspiciebatur; Ernest.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_181" id = "line12_181"> </a> +Insonuere tubæ passim, clamorque virorum,</p> +<p><a name = "line12_182" id = "line12_182"> </a> +<a href = "#var12_182">Hinnitusque</a>, simul litui, raucoque +tumultu</p> +<p><a name = "line12_183" id = "line12_183"> </a> +Cornua, et in membris concussa furentibus arma.</p> +<p><a name = "line12_184" id = "line12_184"> </a> +Fertur acerba lues disjectis <a href = "#var12_184">incita +portis</a>,</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p><a name = "line12_185" id = "line12_185"> </a> +Effusæque ruunt inopino <a href = "#var12_185">flumine</a> turmæ;</p> +<span class = "pagenum">22</span> +<p><a name = "line12_186" id = "line12_186"> </a> +Inprobus ut fractis exundat molibus amnis,</p> +<p><a name = "line12_187" id = "line12_187"> </a> +Propulsum <a href = "#var12_187">ut Borea</a> scopulis inpingitur +æquor,</p> +<p><a name = "line12_188" id = "line12_188"> </a> +Ut rupto terras invadunt carcere venti.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_181" id = "not12_181" href = "#line12_181">181</a> +<a name = "not12_182" id = "not12_182" href = "#line12_181">sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_188">V, 188 sq.</a> +—<a name = "not12_183" id = "not12_183" href = +"#line12_183">183.</a> <i>concussa arma</i>, clipei percussi. De +armis cum impetu quodam adprehensis a militibus, prælium inituris, +intelligit Ern. quo sensu Virgil. Æn. VIII, 3 (quem locum Silius +imitatus sit), dixerit <i>inpellere arma</i>. Vid. ibi Heyne.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_184" id = "not12_184" href = "#line12_184">184.</a> +<i>Fertur lues portis</i>; id. qd. mox <i>effusæ ruunt turbæ</i> +Romanorum. +—<i>Fertur</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_261">ad I, 261</a>, <i>lues</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_174">ad I, 174</a>, et <a class += "crossref" href = "bookX.html#not10_602">X, 603</a>. +—<a name = "not12_185" id = "not12_185" href = +"#line12_185">185.</a> <i>Effusæ ruunt flumine</i>, ut mox +<span class = "pagenum notes">22</span> +<a class = "crossref" href = "#line12_189">v. 189</a>, +<i>torrente</i>. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_151">ad II, 151</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_159">III, 159</a>. +—<a name = "not12_186" id = "not12_186" href = +"#line12_186">186... 188.</a> Triplex comparatio parum grata, et +luxuriantis ingenii indicium. Singulas exornavit Silius sup. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_520">IV, 520 seq.</a>; <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_395">V, 395 sq.</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_569">VII, 569 sq.</a> +—<a class = "missing" name = "not12_188" id = "not12_188" href = +"#line12_188" title = "numerus deest">188.</a> <i>rupto +carcere</i>; conf. Virg. Æneid. I, 54.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_189" id = "line12_189"> </a> +Nec, <a href = "#var12_189">torrente</a>, Libys, viso armorumque +virumque</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p><a name = "line12_190" id = "line12_190"> </a> +<a href = "#var12_190">Dejectus</a>, sperare valet: dux Dardanus +instat</p> +<p><a name = "line12_191" id = "line12_191"> </a> +Adtonito, <a href = "#var12_191">prægressus</a> equo, tergisque +ruentum</p> +<p><a name = "line12_192" id = "line12_192"> </a> +Incumbens <a href = "#var12_192">hasta</a>, socios nunc voce +fatigat:</p> +<p><a name = "line12_193" id = "line12_193"> </a> +«Perge, age, <a href = "#var12_193">fer gressus: dexter Deus</a>; +horaque nostra est.</p> +<p><a name = "line12_194" id = "line12_194"> </a> +Hac iter <a href = "#var12_194">ad muros</a> Capuæ.» Nunc rursus in +hostem</p> +<span class = "pagenum">23</span> +<span class = "linenum">195</span> +<p><a name = "line12_195" id = "line12_195"> </a> +Conversus, «Sta; quo raperis? non terga tuorum,</p> +<p><a name = "line12_196" id = "line12_196"> </a> +Te, ductor Libyæ, increpito: <a href = "#var12_196">sta</a>: campus, et +arma,</p> +<p><a name = "line12_197" id = "line12_197"> </a> +Et Mars in manibus: dimitto <a href = "#var12_197">a</a> cæde +cohortes;</p> +<p><a name = "line12_198" id = "line12_198"> </a> +Spectemur soli: Marcellus prælia posco.»</p> +<p><a name = "line12_199" id = "line12_199"> </a> +Sic rector Latius; juvenique invadere pugnam</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p><a name = "line12_200" id = "line12_200"> </a> +Barcæo suadebat honor pretiumque pericli.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_189" id = "not12_189" href = "#line12_189">189 seq.</a> +Vid. Var. Lect. +—<a class = "missing" name = "not12_190" id = "not12_190" href = +"#line12_190" title = "numerus deest">190.</a> <i>dux Dardanus</i>, +Marcellus. Vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_14">ad +I, 14</a>. +—<a name = "not12_192" id = "not12_192" href = +"#line12_192">192.</a> <i>voce fatigat socios</i>, auxilia. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_63">ad I, 63</a>. +—<a name = "not12_193" id = "not12_193" href = +"#line12_193">193.</a> <i>dexter Deus</i>, ut <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_514">I, 514</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookV.html#line5_227">V, 227</a>. +—<i>hora</i> +<span class = "pagenum notes">23</span> +<i>nostra est</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_118">ad I, 118</a>. +—<a name = "not12_195" id = "not12_195" href = +"#line12_195">195</a> <a name = "not12_196" id = "not12_196" href = +"#line12_195">sq.</a> +Verba Marcelli, quibus Hannibalem ad singulare certamen provocat. +—<a name = "not12_198" id = "not12_198" href = +"#line12_198">198.</a> <i>Marcellus</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_29">ad II, 29</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_199" id = "not12_199" href = "#line12_199">199</a> +<a name = "not12_200" id = "not12_200" href = "#line12_199">sq.</a> +<i>invadere pugnam</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#not9_12">ad IX, 12</a>. +—<i>Barcæo juveni</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_72">ad I, 72</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_201" id = "line12_201"> </a> +Sed non hæc placido cernebat pectore Juno,</p> +<p><a name = "line12_202" id = "line12_202"> </a> +Cœptoque avertit suprema in fata ruentem.</p> +<p><a name = "line12_203" id = "line12_203"> </a> +Sistere perculsos ille et revocare laborat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_201" id = "not12_201" href = "#line12_201">201</a> +<a name = "not12_202" id = "not12_202" href = "#line12_201">sq.</a> +Ministerio deorum uti Silium more poetarum epicorum, sæpe jam vidimus. +Vid. infra Commentationem de Silii vita et carmine, sect. II fin. +—<a name = "not12_203" id = "not12_203" href = +"#line12_203">203.</a> <i>perculsos</i>, trepidos milites suos.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_204" id = "line12_204"> </a> +«Talesne e gremio Capuæ tectisque sinistris</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p><a name = "line12_205" id = "line12_205"> </a> +Egredimur? state, o miseri, quîs gloria <a href = +"#var12_205">summa</a></p> +<p><a name = "line12_206" id = "line12_206"> </a> +Dedecori est: nil vos hodie (mihi credite) terga</p> +<p><a name = "line12_207" id = "line12_207"> </a> +Vertentes fidum exspectat: meruistis, ut omnis</p> +<p><a name = "line12_208" id = "line12_208"> </a> +Ingruat Ausonia, et <a href = "#var12_208">sævo</a> Mavorte +parastis,</p> +<span class = "pagenum">24</span> +<p><a name = "line12_209" id = "line12_209"> </a> +Ne qua spes fusos pacis vitæque maneret.»</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p><a name = "line12_210" id = "line12_210"> </a> +Vincebat clamore tubas, vocisque vigore</p> +<p><a name = "line12_211" id = "line12_211"> </a> +Quamvis obstructas sævus penetrabat in aures.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_204" id = "not12_204" href = "#line12_204">204.</a> +Imitat. Liv. XXIII, 45, ubi tamen de altera Nolæ obpugnatione agitur: +nam diversas hujus urbis obpugnationes poeta confundit. Simili quoque +acerbitate fugientes et ignavi milites increpantur sup. <a class = +"crossref" href = "#line12_68">v. 68 sqq.</a> et alibi passim, ut +pudore et memoria pristinæ virtutis ad eam acuantur. Non video itaque, +cur ducem haud deceat increpare milites, sed potius conqueri aliisque +modis fortituidinem in pectora revocare, curque absurda sit v. 204, +Hannibalis interrogatio, quod putat Ernesti. Non ignorabat ille, Capuam +virtutis bellicæ scholam non fuisse, sed miratur, tantopere milites ibi +degenerasse a pristina virtute, et interrogationi magna vis inest +exprobratioque acerba. +—<i>e gremio Capuæ</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_574">ad II, 574</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_678">III, 678</a>. +—<a name = "not12_205" id = "not12_205" href = +"#line12_205">205.</a> <i>quîs gloria summa</i>, rebus præclare +olim gestis parta, <i>dedecori est</i>, quoniam nunc labem ei æternam +adspergitis; quibus minori dedecori ac pudori fuisset, gloriam non +cepisse, quam perdidisse et ignavia fœdasse. Magna est vis et gravitas +verborum, nec minor <a name = "not12_207" id = "not12_207" href = +"#line12_207">v. 207 seq.</a> +—<i>meruistis</i>, digni +<span class = "pagenum notes">24</span> +estis, quibus nunc arma inferat omnis Italia deposito timore, quo adhuc +torpebat: nisi <i>meruistis</i> est id. qd. <i>parastis</i>, ut sensus +h.l. sit: <i>sævo Mavorte</i>, ærumnis bellicis et cruentis, quas de +populis Italiæ reportastis, victoriis nihil aliud consequuti estis, quam +ut hi omnes nunc metu vacui arina capiant, et ne pacis quidem vitæque, +nedum belli feliciter perficiendi, spes vobis reliqua sit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_211" id = "not12_211" href = "#line12_211">211.</a> +<i>obstructas</i>, tumultu bellico vel clangore tubarum; et +<i>sævus</i>, cum summo nisu et contentione clamans; Ern.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_212" id = "line12_212"> </a> +<a href = "#var12_212">Polydamanteis</a> juvenis Pedianus in armis</p> +<p><a name = "line12_213" id = "line12_213"> </a> +Bella agitabat atrox, Trojanaque semina, et ortus,</p> +<p><a name = "line12_214" id = "line12_214"> </a> +Atque Antenorea sese de stirpe ferebat,</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p><a name = "line12_215" id = "line12_215"> </a> +Haud levior generis fama sacroque Timavo</p> +<p><a name = "line12_216" id = "line12_216"> </a> +Gloria, et Euganeis dilectum nomen in oris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_212" id = "not12_212" href = "#line12_212">212.</a> +Episodium, nimia verborum ubertate passim expressum, et, ut similia +aliis locis, intextum haud dubie a poeta in gratiam amici sui, <i>Q. +Asconii Pediani</i> Patavini, cujus patria, mores et ingenium +adumbrantur. Cf. Fabricii Biblioth. lat. L. II, c. 6, T. II, +p. 65, ed. Ern. et Voss. de histor. lat. pag. 143. Pedianus genus +duxisse fingitur a <i>Polydamante</i> (de quo v. Hom. Iliad. μ, 60 sq., +210 sq.; ο, 522, ξ, 449, 518, ς, 260, χ, 100) et <i>Antenore +Trojano</i>, Patavii conditore, de quo et de <i>Euganeis</i>; vid. +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_602">ad VIII, 602 sq.</a> +<i>Polydamanteis</i> autem simpl. pro <i>Trojanis</i> dictum videtur. +—<a name = "not12_213" id = "not12_213" href = +"#line12_213">213.</a> <i>Bella agitabat</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_394">I, 394</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_307">X, 307</a>. Verba +<i>semina et ortus</i> et <i>stirpe</i> languent. Luxurianter etiam +Patavina regio designatur, memoratis quinque gentibus ac fluviis. +—<a name = "not12_215" id = "not12_215" href = +"#line12_215">215.</a> <i>sacri</i> dicuntur fluvii et fontes ob +numina, quæ in iis habitare putabantur. Vid. Spanhem. ad Callim. +H. in Apoll. v. 112. +—De <i>Timavo</i>, fl. Patavio et Antenore, vid. Heyne Exc. VII ad +Virgil. Æneid. I, 244.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_217" id = "line12_217"> </a> +Huic pater Eridanus, Venetæque ex ordine gentes,</p> +<p><a name = "line12_218" id = "line12_218"> </a> +Atque Apono gaudens populus, seu bella cieret,</p> +<span class = "pagenum">25</span> +<p><a name = "line12_219" id = "line12_219"> </a> +Seu Musas placidus doctæque silentia vitæ</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p><a name = "line12_220" id = "line12_220"> </a> +Mallet, et <a href = "#var12_220">Aonio plectro</a> mulcere labores,</p> +<p><a name = "line12_221" id = "line12_221"> </a> +Non ullum <a href = "#var12_221">dixere parem</a>; nec notior alter</p> +<p><a name = "line12_222" id = "line12_222"> </a> +Gradivo juvenis, nec Phœbo <a href = "#var12_222">notior</a> alter.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_217" id = "not12_217" href = "#line12_217">217.</a> +<i>pater Eridanus</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_606">ad I, 606</a>. +—<a class = "missing" name = "not12_218" id = "not12_218" href = +"#line12_218" title = "numerus deest">218.</a> <i>Aponus</i> fons +prope Patavium, de quo v. Sueton. Tib. 14; Cassiodor. II, 39, et +Claudian. +<span class = "pagenum notes">25</span> +Epigr. VIII. Pedianus ille et belli artibus, et literarum studio +excellebat: quæ sententia argute et luxurianter ornatur; Ern. +—<a name = "not12_219" id = "not12_219" href = +"#line12_219">219.</a> <i>doctæ silentia vitæ</i>, otium literatum. +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_145">ad III, +145</a>. +—<a name = "not12_220" id = "not12_220" href = +"#line12_220">220.</a> <i>Aonio plectro</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_594">ad VIII, 594</a>, et Jani ad +Horat. Od. I, <span class = "smallcaps">xxvi</span>, 11. +—<i>mulcere labores</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_748">ad IV, 748</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_386">VI, 386</a>. +—<a name = "not12_222" id = "not12_222" href = +"#line12_222">222.</a> <i>Phœbo</i>, Apollini, Musarum poetarumque +præsidi et chorago, auctori carminis et tutelæ ingeniorum, cui ars +vaticinandi et enthusiasmus tribuitur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_223" id = "line12_223"> </a> +Qui postquam, effusis urguens vestigia frenis</p> +<p><a name = "line12_224" id = "line12_224"> </a> +Pœnorum, juxta galeam atque insigne peremti</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p><a name = "line12_225" id = "line12_225"> </a> +Adnovit spolium <a href = "#var12_225">Pauli...</a> puer illa +gerebat,</p> +<p><a name = "line12_226" id = "line12_226"> </a> +Non parvo lætus ductoris munere, Cinyps,</p> +<p><a name = "line12_227" id = "line12_227"> </a> +Dilectus Pœno Cinyps, quo gratior <a href = "#var12_227">ora</a></p> +<p><a name = "line12_228" id = "line12_228"> </a> +Non fuit, ac nulla nituit plus fronte decoris;</p> +<p><a name = "line12_229" id = "line12_229"> </a> +Quale micat, semperque novum est, quod Tibaris aura</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p><a name = "line12_230" id = "line12_230"> </a> +Pascit, ebur, vel qui miro candoris honore</p> +<p><a name = "line12_231" id = "line12_231"> </a> +Lucet in aure lapis, rubris advectus <a href = "#var12_231">ab +undis</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_224" id = "not12_224" href = "#line12_224">224.</a> +<i>insigne</i> Æmilii <i>Pauli</i> Cos. +—<i>peremti</i> in pugna Cannensi. Hoc insigne potest esse sagum +aliaque Æmilii arma, ut <i>insignia</i>, <a class = "crossref" href = +"#line12_241">v. 241</a>. At ex <a class = "crossref" href = +"#line12_232">v. 232, 237</a>, <a class = "crossref" href = +"#line12_251">251, 253</a>, intelligitur, non aliud præter galeam +insigne consulis designari. +—<a name = "not12_226" id = "not12_226" href = +"#line12_226">226.</a> <i>ductoris</i>, Hannibalis, <i>munere</i>; +vid. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_321">ad +V, 321 sqq.</a> +—<a name = "not12_227" id = "not12_227" href = +"#line12_227">227</a> <a name = "not12_228" id = "not12_228" href = +"#line12_227">sqq.</a> +Imitat. Virg. Æneid. I, 588... 593 et inpr. X, 132... 138, ad +quæ loca vid. Heyne. +—<a name = "not12_229" id = "not12_229" href = +"#line12_229">229.</a> Ebur Tiburtino aere et vi auræ e calidis +sulphureisque Albulis ipsoque Aniene (qui per Tiburtinum agrum fluit, et +quidem <i>sulfureis undis</i>, inf. <a class = "crossref" href = +"#line12_539">v. 539</a>), surgentis, candidius fieri, semperque +candidum colorem retinere; numquam pallescere, vel luteum fieri et +flavescere dicitur. Cf. Martial. IV, 62; VII, 12, al. 13; VIII, 28, +Propert. IV, <span class = "smallcaps">vii</span>, 81, ubi v. Broukh. +—<a name = "not12_231" id = "not12_231" href = +"#line12_231">231.</a> <i>lapis</i>, unio, margarita (ut +<span class = "pagenum notes">26</span> +ap. Catull. 70; Claud. Cons. Hon. IV, 598, et Tibull. I, <span +class = "smallcaps">ix</span>, 39, ubi v. Brouhk.), <i>qui lucet in +aure</i> (de quo aures margaritis ornandi more v. Intpp. ad Petron. Sat. +c. 55), <i>advectus ab undis rubris</i>, a mari Indico, quod +<i>rubrum</i> et <i>erythræum</i> dicitur, et unde optimi uniones (v. +Relandi Diss. de mari rubro §. 5) extrahebantur; Drak. Cf. Martial. +V, 37 al.; <span class = "smallcaps">xxxix</span>, 4; VIII, +<span class = "smallcaps">xxviii</span>, 14; Stat. Silv. IV, <span class += "smallcaps">vi</span>, 18.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">26</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_232" id = "line12_232"> </a> +Quem postquam, egregium cristis et casside nota</p> +<p><a name = "line12_233" id = "line12_233"> </a> +Fulgentem, extremo Pedianus in agmine vidit,</p> +<p><a name = "line12_234" id = "line12_234"> </a> +<a href = "#var12_234">Ceu</a> subita ante oculos Pauli emersisset +imago</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p><a name = "line12_235" id = "line12_235"> </a> +Sedibus infernis, amissaque posceret arma,</p> +<p><a name = "line12_236" id = "line12_236"> </a> +Invadit frendens; «Tune, ignavissime, sacri</p> +<p><a name = "line12_237" id = "line12_237"> </a> +Portabis capitis, quæ non sine crimine vester</p> +<p><a name = "line12_238" id = "line12_238"> </a> +Invidiaque Deum gestaret, tegmina, ductor?</p> +<p><a name = "line12_239" id = "line12_239"> </a> +En Paulus!» Vocat inde viri ad spectacula manes,</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p><a name = "line12_240" id = "line12_240"> </a> +Et fugientis agit costis penetrabile telum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_236" id = "not12_236" href = "#line12_236">236.</a> +<i>Tune</i>, etc., ut ap. Virg. Æn. XII, 947; Lef.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_239" id = "not12_239" href = "#line12_239">239.</a> +<i>En Paulus</i>, en me tamquam alterum Æmilium ejusque vindicem. +—<i>Vocat viri</i>, Pauli, <i>manes</i>, ut læti spectarent +vindictam, et quasi inferias, quibus Manes adesse putabantur. +—<a name = "not12_240" id = "not12_240" href = +"#line12_240">240.</a> <i>penetrabile telum</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_649">ad VII, 649</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_241" id = "line12_241"> </a> +Tum, delapsus equo, galeam atque insignia magni</p> +<p><a name = "line12_242" id = "line12_242"> </a> +Consulis abrumpit dextra, <a href = "#var12_242">spoliatque</a> +videntem.</p> +<p><a name = "line12_243" id = "line12_243"> </a> +Solvitur omne decus leto, niveosque per artus</p> +<p><a name = "line12_244" id = "line12_244"> </a> +It Stygius color, et formæ populatur <a href = +"#var12_244">honores</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_241" id = "not12_241" href = "#line12_241">241.</a> +<i>delapsus</i>, desultans; impetum et celeritatem desilientis ex equo +expressit; Ern. +—<a name = "not12_242" id = "not12_242" href = +"#line12_242">242.</a> <i>spoliat videntem</i>, adhuc viventem, +unde <a class = "crossref" href = "#line12_276">vers. 276</a> <i>vivis +avulsa tegmina bellantum</i>, Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_243" id = "not12_243" href = "#line12_243">243.</a> +Nimium et luxuriantem in formæ laudibus se præstitit poeta, præsertim +quum <a class = "crossref" href = "#line12_227">vs. 227 sq.</a> +subficere possent, et Venerem moribundam, an militem pingat, ægre +distinguas; ita colores undique adreptos in una hac imagine consumsit, +ita v. 243 sq. omnia ludens variat vertitque dicendo, et <a class = +"crossref" href = "#line12_247">v. 247 seq.</a> ad absolvendam +luxuriem ornandi etiam comparationem addit; Ernest. +—<a name = "not12_244" id = "not12_244" href = +"#line12_244">244.</a> <i>color Stygius</i>, mortis, pallidus, +qualis est umbris; immo lividus, quod τῷ <i>niveos</i> obponatur. <span +class = "smallcaps">Ed.</span> +—<i>formæ honores</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_755">ad IV, 755</a>, et Heyne ad Virg. Æn. +I, 591, qui locus Silii animo oculisque obversatus videtur.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">27</span> +<span class = "linenum">245</span> +<p><a name = "line12_245" id = "line12_245"> </a> +Ambrosiæ cecidere comæ, <a href = "#var12_245">violataque cervix</a></p> +<p><a name = "line12_246" id = "line12_246"> </a> +Marmoreum in jugulum collo labente recumbit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">27</span> +<a name = "not12_245" id = "not12_245" href = "#line12_245">245.</a> +<i>Ambrosiæ comæ</i>, divinæ et pulcherrimæ, vel unguentis optimis +delibutæ, ut <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_24">XV, +24</a>. Cf. Cerda et Heyne ad Virg. Æn. I, 403, ubi tamen proprie, +de dea, epith. adhibetur. +—<i>violata cervix</i>, vulnerata, læsa vulnere, et quidem altero +forte, quum Pedianus saucio galeam detraheret (nam per costas, non per +cervicem telum adegerat); aut, quæ colorem amisit, Draken. Sic et Ern. +deformatam intelligit, colore in morte mutato. Idem mihi in mentem +venit: at nunc, re adcuratius perpensa, exspecto potius ac desidero +epithet. ornans, ut <i>nivei artus, ambrosiæ comæ, Marmoreum +jugulum</i>. Suspicor itaque, <i>violatam cervicem</i> esse violaceam, +vel, ut Horatii verbis utar Od. III, <span class = "smallcaps">x</span>, +14, <i>tinctam viola</i>, h.e. quæ colorem violaceum, adeoque flavum, +vel candidum, vel purpureum, habeat, cui sit <i>color candidus violam +sentiens</i>, Plin. XXXIV, 13, extr. Cf. Heyne ad Virg. Æn. XII, 67, et +Intpp. Horat. Epist. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 207. +Perperam Lefeb. «<i>cervix</i>, pars pro toto, de <i>capite +labanti</i>.» Nota miram hic palilogiam, <i>cervix</i> labente +<i>collo</i> in <i>jugulum</i> recumbit, Drak. +—<a name = "not12_246" id = "not12_246" href = +"#line12_246">246.</a> <i>Marmoreum jugulum</i>, candidum, ut +λύγδινος τράχηλος (Anacr. XXVIII, 27), Δειρὴ λυγδινέη καὶ στήθεα +μαρμαίροντα (Anthol Gr. VII, epigr. 201), Δάκτυλα μαρμαίροντα (Nonn. +Dionys. XV, 331) Drak. qui et multa e Rom. poetis exempla congessit post +Dausq. Conf. Cerda et Heyne ad Virg. Ge. IV, 523.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_247" id = "line12_247"> </a> +Haud secus Oceano rediens Cithereius ignis,</p> +<p><a name = "line12_248" id = "line12_248"> </a> +Quum sese Veneri <a href = "#var12_248">jactat</a> splendore +refecto,</p> +<p><a name = "line12_249" id = "line12_249"> </a> +Si subita invadat nubes, hebetatur, et, atris</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p><a name = "line12_250" id = "line12_250"> </a> +Decrescens tenebris, languentia lumina condit.</p> +<p><a name = "line12_251" id = "line12_251"> </a> +Ipse etiam, <a href = "#var12_251">capta, Pedianus, casside</a>, +nudos</p> +<p><a name = "line12_252" id = "line12_252"> </a> +Adtonitus stupet ad vultus, irasque coercet.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_247" id = "not12_247" href = "#line12_247">247 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_639">VII, 639, +640</a>, et ibi not. +—<i>Cythereius ignis</i>, Lucifer, Veneris stella. +—<a name = "not12_248" id = "not12_248" href = +"#line12_247">248.</a> <i>sese jactat</i>, superbiens quasi +splendore ac pulchritudine; vel placet, ut sup. <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#line7_640">VII, 640</a>. Laudatur Veneri. Cf. +Ernesti Clav. Cic. v. <i>jactare</i>. +—<a name = "not12_251" id = "not12_251" href = +"#line12_251">251</a> <a name = "not12_252" id = "not12_252" href = +"#line12_251">sq.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_470">VII, 470 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_253" id = "line12_253"> </a> +Tum, galeam magno <a href = "#var12_253">socium</a> clamore +reportans,</p> +<p><a name = "line12_254" id = "line12_254"> </a> +Inmitem quatiebat equum, spumantia sævo</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p><a name = "line12_255" id = "line12_255"> </a> +Frena cruentantem morsu, cui turbidus armis</p> +<span class = "pagenum">28</span> +<p><a name = "line12_256" id = "line12_256"> </a> +Obvia Marcellus rapido tulit ora tumultu:</p> +<p><a name = "line12_257" id = "line12_257"> </a> +Adnoscensque, «Decus macte o virtutis avitæ,</p> +<p><a name = "line12_258" id = "line12_258"> </a> +Macte <a href = "#var12_258">Antenoride</a>, nunc, inquit, rapta +petamus,</p> +<p><a name = "line12_259" id = "line12_259"> </a> +Quod superest, Libyci ductoris tegmina;» et ardens</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p><a name = "line12_260" id = "line12_260"> </a> +Terrificis sævam fundit stridoribus hastam.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_254" id = "not12_254" href = "#line12_254">254</a> +<a name = "not12_255" id = "not12_255" href = "#line12_254">sq.</a> +<i>Inmitem... morsu</i>, ἵππον θυμοειδῆ, λυκοσπάδα, D. Heins. +—<i>Inmitem</i>, ferocem, indomitum. +<span class = "pagenum notes">28</span> +—<i>spumantia... morsu</i>, ut ap. Virgil. Ge. III, 203, et Æneid. +IV, 135. +—<i>turbidus</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_477">ad I, 477</a>. +—<a name = "not12_257" id = "not12_257" href = +"#line12_257">257.</a> <i>Decus macte</i>, etc., ut <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_278">X, 278</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_475">IV, 475</a>, ubi v. not. +—<a name = "not12_258" id = "not12_258" href = +"#line12_258">258.</a> <i>Antenoride</i>; cf. <a class = "crossref" +href = "#line12_214">v. 214</a>. +—<a name = "not12_259" id = "not12_259" href = +"#line12_259">259.</a> <i>tegmina</i> capitis, galeam, ut <a class += "crossref" href = "bookI.html#line1_402">I, 402</a> et al. nam +galeam Cinypi abstulerat Pedianus. +—<a name = "not12_260" id = "not12_260" href = +"#line12_260">260.</a> <i>stridoribus</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_334">ad I, 334</a>, et <a class += "crossref" href = "bookIV.html#not4_567">IV, 567</a>. +—<i>fundit hastam</i>, v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_267">ad I, 267</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_261" id = "line12_261"> </a> +Nec forsan voti vanus foret, obvia ni vis</p> +<p><a name = "line12_262" id = "line12_262"> </a> +Gestaris obposito tenuisset corpore telum.</p> +<p><a name = "line12_263" id = "line12_263"> </a> +Qui dum vicinis ductorem protegit armis,</p> +<p><a name = "line12_264" id = "line12_264"> </a> +Transabiit non hunc sitiens gravis hasta cruorem,</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p><a name = "line12_265" id = "line12_265"> </a> +Ingentesque minas mutata morte peregit.</p> +<p><a name = "line12_266" id = "line12_266"> </a> +Avehitur raptim ductor, <a href = "#var12_266">discrimine leti</a></p> +<p><a name = "line12_267" id = "line12_267"> </a> +Turbatus, cursumque <a href = "#var12_267">furens</a> ad castra +capessit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_261" id = "not12_261" href = "#line12_261">261</a> +<a name = "not12_262" id = "not12_262" href = "#line12_261">sq.</a> +<i>non foret</i>, fuisset, <i>vanus voti</i>, ut <i>inritus incepti</i>, +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_131">VII, 131</a>. +—<i>vis Gestaris</i>, fortis Gestar. Vid. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#not4_599">ad IV, 599</a>. Nota Homeri et inde +poetarum consuetudo, heroum armigeros, vel vicinos milites alios +substituendi, qui tela excipiant, divinitus quidem, ne heros ipse +feriatur; Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_264" id = "not12_264" href = "#line12_264">264.</a> +<i>Transabiit</i>, ut ap. Virgil. Æn. IX, 432. +—<i>sitiens cruorem hasta</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_274">ad V, 274</a>. +—<i>non hunc sitiens gravis hasta cruorem</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_630">VII, 630</a>. +—<a name = "not12_265" id = "not12_265" href = +"#line12_265">265.</a> Telum et ictus Marcelli mortem, quam +minitabatur, intulit quidem, sed Gestari, non, cui destinata erat, +Hannibali.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_266" id = "not12_266" href = "#line12_266">266.</a> +<i>discrimine leti</i>, ut <i>mutata morte</i>. Cf. Var. Lect.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_268" id = "line12_268"> </a> +Jamque, fugæ inmodicus, tendit certamine gressum</p> +<p><a name = "line12_269" id = "line12_269"> </a> +Præcipitem versis Pœnorum exercitus armis.</p> +<span class = "pagenum">29</span> +<span class = "linenum">270</span> +<p><a name = "line12_270" id = "line12_270"> </a> +Adsequitur telis hostis, longasque viritim</p> +<p><a name = "line12_271" id = "line12_271"> </a> +Exsatiant iras cladum, cæloque cruentos</p> +<p><a name = "line12_272" id = "line12_272"> </a> +Certatim ostentant et Dîs ultoribus enses.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_268" id = "not12_268" href = "#line12_268">268.</a> +<i>certamine</i>, ὁρμῇ, ut <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_327">VI, 327</a> (cf. <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_494">XVI, 494</a>), vel potius certatim ut <a class += "crossref" href = "bookI.html#line1_184">I, 184</a>, et apud +Virg. Georg. III, 103. Certatim veluti agmine facto fugiunt, vel +certantes inter se de fuga et cursu; Ern. +—<i>tendit gressum</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line12_512">v. 512</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_494">XVI, 494</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_629">629</a>; Virg. Æn. I, 410, 656.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">29</span> +<a name = "not12_270" id = "not12_270" href = +"#line12_270">270</a> <a name = "not12_271" id = "not12_271" href = +"#line12_270">sq.</a> +<i>longas iras cladum</i>, iram, quam diu gesserant Romani, propter +clades, a Pœnis sibi inlatas. In his verbis et iis, quæ mox sequuntur, +magna vis inest.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_273" id = "line12_273"> </a> +Ille dies <a href = "#var12_273">primus</a> docuit, quod credere +nemo</p> +<p><a name = "line12_274" id = "line12_274"> </a> +Auderet Superis, Martis certamine sisti</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p><a name = "line12_275" id = "line12_275"> </a> +Posse ducem Libyæ. Raptant currusque, virosque,</p> +<p><a name = "line12_276" id = "line12_276"> </a> +Massylamque feram; et vivis avulsa reportant</p> +<p><a name = "line12_277" id = "line12_277"> </a> +Tegmina bellantum, atque abeunt, sub cuspide terga</p> +<p><a name = "line12_278" id = "line12_278"> </a> +Contenti vidisse ducis. Tum Martis adæquant</p> +<p><a name = "line12_279" id = "line12_279"> </a> +Marcellum decori: graditur comitante triumpho</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p><a name = "line12_280" id = "line12_280"> </a> +Major, quam ferret quum victor opima Tonanti.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_273" id = "not12_273" href = "#line12_273">273</a> +<a name = "not12_274" id = "not12_274" href = "#line12_273">seq.</a> +«Ingens eo die res, ac nescio, an maxima illo bello gesta sit: non vinci +enim ab Hannibale vincentibus difficilius fuit, quam postea vincere,» +Liv. XXIII, 16, extr. «Marcellus primus et Syracusas capi posse docuit,» +Valer. Max. IV, <span class = "smallcaps">i</span>, 7. Cf. et +Claudian. B. Get. v. 138 sq. +—<a href = "#line12_273">273 sqq.</a> <i>quod</i>, vel +<i>superis</i> adfirmantibus <i>credere nemo auderet</i>, de eo, quod +incredibile est, et nimis lætum fortunatumque, quam ut aliquis illud +exspectare ac sperare potuisset, adeoque, ubi nuntiatur, credere queat. +Comparant Virg. Æneid. V, 17; IX, 6; Ovid. Trist. IV, <span +class = "smallcaps">viii</span>, 43 sq., et Stat. Theb. +V, 724, ubi vid. Barth. et Lutat. +—<i>ducem <ins class = "correction" title = "sic scriptum">Lybyæ</ins></i>, ejus impetum continuamque fortunam. +—<i>sisti</i>, cursum fortunæ et victoriarum ejus inhiberi +<i>posse</i>. +—<a name = "not12_276" id = "not12_276" href = +"#line12_276">276 sqq.</a> +<i>Massylam feram</i>, elephantos. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_101">ad I, 101</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_459">III, 459</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_611">IV, 611</a>. +—<i>vivis avulsa Tegmina. bellantum</i>; cf. sup. <a class = +"crossref" href = "#line12_242">v. 242</a>. +—<a class = "missing" name = "not12_277" id = "not12_277" href = +"#line12_277" title = "numerus deest">277.</a> <i>sub cuspide</i>, +ut <i>sub ictu</i> <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_42">IV, 42</a>, ubi v. not. +—<i>vidisse terga ducis</i>, fugientem Hannibalem ac terga +vertentem, ut <a class = "crossref" href = +"#line12_283">v. 283</a>; Valer. Max. II, 7, ex. 2, et Petron. +Sat. c. 123; Drak. 280. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_133">ad I, 133</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_281" id = "line12_281"> </a> +Inde furens, postquam vallo vix depulit hostem,</p> +<p><a name = "line12_282" id = "line12_282"> </a> +Ductor Agenoreus; «Quando hanc, quantoque cruore</p> +<p><a name = "line12_283" id = "line12_283"> </a> +Hostili labem eluerim? mea terga videre</p> +<p><a name = "line12_284" id = "line12_284"> </a> +Contigit Ausoniæ? mene, inquit, summe Deorum,</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p><a name = "line12_285" id = "line12_285"> </a> +<a href = "#var12_285">Post Trebiam statuis</a> tam turpi funere +dignum?</p> +<span class = "pagenum">30</span> +<p><a name = "line12_286" id = "line12_286"> </a> +Vosque, invicta diu, nunc, heu! sine Marte, juventus</p> +<p><a name = "line12_287" id = "line12_287"> </a> +Debellata bonis Capuæ, non degener ipse</p> +<p><a name = "line12_288" id = "line12_288"> </a> +Gestorum Ausoniis verti victricia signa,</p> +<p><a name = "line12_289" id = "line12_289"> </a> +Vobis terga dedi: vidi, quum <a href = "#var12_289">ad</a> bella +vocarem,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p><a name = "line12_290" id = "line12_290"> </a> +Non secus atque Italo fugere a ductore paventes.</p> +<p><a name = "line12_291" id = "line12_291"> </a> +Quid reliquum prisci Martis tibi, qui dare terga</p> +<p><a name = "line12_292" id = "line12_292"> </a> +Me revocante potes?» Fundebat talia Pœnus;</p> +<p><a name = "line12_293" id = "line12_293"> </a> +Et Latiæ sese Nolana ad mœnia turmæ,</p> +<p><a name = "line12_294" id = "line12_294"> </a> +Portantes <a href = "#var12_294">spolium</a> insigni clamore, +ferebant.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_282" id = "not12_282" href = "#line12_282">282.</a> +Hæc oratio et personæ temporique adcommodatissima est, et plenissima +gravitatis atque adfectus. Silio præivit Virgilius in loco præclaro Æn. +X, 668 sq. cujus tamen vim et pathos non prorsus adsequutus est. +—<a name = "not12_285" id = "not12_285" href = +"#line12_285">285.</a> <i>Trebiam</i>, +<span class = "pagenum notes">30</span> +victoriam ad Tr. +—<i>funere</i>, morte Cinypi inlata; de quo cf. <a class = +"crossref" href = "#line12_225">v. 225 sq.</a> Vid. et Var. +Lect.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_286" id = "not12_286" href = "#line12_286">286.</a> +Heus tu, <i>juventus debellata</i>, victa et debilitata <i>bonis +Capuæ</i>, luxu Campano, non ego <i>Ausonios</i> fugi, veluti <i>degener +gestorum</i>, et pristinæ virtutis meæ oblitus, immo vero <i>vobis</i>, +propter vestram ignaviam, qua me deseruistis, et ad fugam quasi +coegistis, <i>terga dedi</i>, acerba increpatio Hannibalis, cum qua +callide suæ virtutis defensionem conjungit; Ern. +—<i>sine Marte</i>, inbellis. Mars pro virtute, ut <a class = +"crossref" href = "#line12_291">v. 291</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_292" id = "not12_292" href = "#line12_292">292.</a> +<i>Fundebat talia</i> verba, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_526">IV, 526</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_231">X, 231</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_539">XIII, 539</a>. +—<a name = "not12_293" id = "not12_293" href = +"#line12_293">293</a> <a name = "not12_294" id = "not12_294" href = +"#line12_293">sq.</a> +<i>sese ferebant</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_261">ad IV, 261</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">295</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_295" id = "line12_295"> </a> +<a href = "#var12_295">At, consueta</a> graves per longum audire +suorum</p> +<p><a name = "line12_296" id = "line12_296"> </a> +Eventus, Roma, et nunquam <a href = "#var12_296">recreata</a> +secundis,</p> +<p><a name = "line12_297" id = "line12_297"> </a> +Adlato tandem faustæ certamine pugnæ,</p> +<p><a name = "line12_298" id = "line12_298"> </a> +Erigitur, primoque Deum se munere tollit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_298" id = "not12_298" href = "#line12_298">298.</a> +«Post Cannensem illam calamitatem primum Marcelli ad Nolam prælio +populus se Rom. erexit,» Cic. Brut. c. 3. +—<i>primo Deum munere</i>, prima victoria, Deorum favori +debita.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_299" id = "line12_299"> </a> +Ante omnes pigra in Martem, fugiensque laborum,</p> +<span class = "pagenum">31</span> +<span class = "linenum">300</span> +<p><a name = "line12_300" id = "line12_300"> </a> +Dum bellum tonat, et sese furata juventus</p> +<p><a name = "line12_301" id = "line12_301"> </a> +Dat pœnas latebræ: tum, qui dulcedine vitæ</p> +<p><a name = "line12_302" id = "line12_302"> </a> +Invenere dolos, jurataque fœdera Pœno</p> +<p><a name = "line12_303" id = "line12_303"> </a> +Conrupere, notant, et purgant crimine gentem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_299" id = "not12_299" href = "#line12_299">299.</a> +Silii errores et turbas jam notavit Ernesti his verbis: «Duplex hominum +ignavorum, qui pœnas dare Romanis debebant, genus indicatur, primum ii, +qui auctore +<span class = "pagenum notes">31</span> +Metello post pugnam Cannensem ex Italia migrare parabant, deinde illi, +qui jurejurando adacti, ut negata captivorum permutatione in castra +Pœnorum redirent, id jusjurandum violassent. De illo genere Silius +memoravit sup. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_415">X, 415 sqq.</a>, et Liv. XXII, 53, de hoc +Liv. XXII, 61; Cic. Off. III, 32; Gell. VII, 18. At Silius varias Nolæ +obpugnationes commiscuit, veluti una tantum facta fuisset. Nam quæ de +pœna transfugarum et perjurorum narrat a Romanis sumta, ea Livius demum +lib. XXIV, 18 memorat, quum tertia Nolæ expugnatio facta esset.» +—<a name = "not12_300" id = "not12_300" href = +"#line12_300">300.</a> <i>bellum tonat</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#var4_436">ad IV, 436 in Var. Lect.</a> +—<i>sese furata</i>, v. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#not10_74">ad X, 74</a>. +—<a name = "not12_303" id = "not12_303" href = +"#line12_303">303.</a> <i>notant</i>, h.l. proprie dicitur de nota +censoria. Vid. Liv. XXIV, 18. +—<i>notant</i> scil. Romani, et quidem Censores, eos, <i>qui +dulcedine</i>, etc.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_304" id = "line12_304"> </a> +Punitur patriam <a href = "#var12_304">meditati</a> linquere terram</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p><a name = "line12_305" id = "line12_305"> </a> +<a href = "#var12_305">Consilium</a> infelix scelerataque culpa +Metelli.</p> +<p><a name = "line12_306" id = "line12_306"> </a> +Talia corda virum: sed enim nec femina <a href = +"#var12_306">cessat</a></p> +<p><a name = "line12_307" id = "line12_307"> </a> +Mente æquare viros, et laudis poscere partem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_305" id = "not12_305" href = "#line12_305">305.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_423">X, 423</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_306" id = "not12_306" href = "#line12_306">306.</a> +Eadem memorant Liv. lib. XXVI, 36, et Flor. II, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 23, sed diu post Nolæ obpugnationem facta sunt; +unde poetam iterum non adcurate tempora distinxisse, monet Ern. Similia +tamen jam prius variisque temporibus facta refert Livius v.c. lib. +XXIII, 48, 49, quin eodem tempore lib. XXIV, 18, et de matronis lib. +V, 25, 50.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_308" id = "line12_308"> </a> +Omnis, præ sese portans capitisque manusque</p> +<p><a name = "line12_309" id = "line12_309"> </a> +Antiquum decus ac <a href = "#var12_309">derepta</a> monilia collo,</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p><a name = "line12_310" id = "line12_310"> </a> +Certatim matrona <a href = "#var12_310">ruit</a>, belloque +ministrant.</p> +<p><a name = "line12_311" id = "line12_311"> </a> +Haud <a href = "#var12_311">tanta</a> cessisse viros in tempore tali</p> +<p><a name = "line12_312" id = "line12_312"> </a> +Laudis sorte piget; factoque in secula ituro</p> +<span class = "pagenum">32</span> +<p><a name = "line12_313" id = "line12_313"> </a> +Lætantur tribuisse locum. Tum celsa Senatus</p> +<p><a name = "line12_314" id = "line12_314"> </a> +Subsequitur turba: in medium certamine magno</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p><a name = "line12_315" id = "line12_315"> </a> +Privatæ cumulantur opes: nudare penates,</p> +<p><a name = "line12_316" id = "line12_316"> </a> +Ac nihil arcanos vitæ melioris ad usus</p> +<p><a name = "line12_317" id = "line12_317"> </a> +Seposuisse juvat: coit et sine nomine vulgus.</p> +<p><a name = "line12_318" id = "line12_318"> </a> +Corpore sic toto ac membris Roma omnibus usa,</p> +<p><a name = "line12_319" id = "line12_319"> </a> +Exsangues rursus tollebat ad æthera vultus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_311" id = "not12_311" href = "#line12_311">311.</a> +<i>in tempore tali</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_227">ad VII, 227</a>. +—<a name = "not12_312" id = "not12_312" href = +"#line12_312">312.</a> <i>facto in secula ituro</i>; +<span class = "pagenum notes">32</span> +vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_511">ad II, 511</a>. +—<a name = "not12_317" id = "not12_317" href = +"#line12_317">317.</a> <i>sine nomine</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_508">ad VIII, 508</a>, et <a class += "crossref" href = "bookIX.html#not9_373">IX, 373</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_319" id = "not12_319" href = "#line12_319">319.</a> +Exsangues, v. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_150">ad +XI, 150</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">320</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_320" id = "line12_320"> </a> +Addunt spem miseris dulcem Parnasia <a href = +"#var12_320">Cirrha</a></p> +<p><a name = "line12_321" id = "line12_321"> </a> +Portantes responsa viri: nam læta ferebant</p> +<p><a name = "line12_322" id = "line12_322"> </a> +Exaudisse adytis, sacra quum voce tonaret</p> +<p><a name = "line12_323" id = "line12_323"> </a> +Antrum, et mugiret Phœbo jam <a href = "#var12_323">intrata</a> +sacerdos.</p> +<p><a name = "line12_324" id = "line12_324"> </a> +«Solvite, gens Veneris, graviores corde timores:</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p><a name = "line12_325" id = "line12_325"> </a> +<a href = "#var12_325">Adversa, et quidquid duri sub Marte +manebat</a>,</p> +<p><a name = "line12_326" id = "line12_326"> </a> +Exhaustum est vobis: restant leviora laborum,</p> +<p><a name = "line12_327" id = "line12_327"> </a> +Et sine pernicie terror. Dîs vota precesque</p> +<p><a name = "line12_328" id = "line12_328"> </a> +Ferte modo, et tepidos aris libate cruores.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_320" id = "not12_320" href = "#line12_320">320.</a> +Poeta exornavit, quæ ap. Liv. XXII, 56, et XXIII, 11 leguntur, et jam +paulo post Cannensem cladem facta sunt; adeoque et in his tempora +turbavit. +—<a name = "not12_321" id = "not12_321" href = +"#line12_321">321.</a> <i>Portantes</i>, adferentes a +<i>Cirrha</i>, Delphis (propr. navali Delphorum), <i>responsa +Parnasia</i>, oraculi Delphici. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_97">ad III, 97</a>. +—<a name = "not12_323" id = "not12_323" href = +"#line12_323">323.</a> <i>Antrum</i> in Parnaso, cui tripos +inponebatur, et ex quo Pythia dei adflatum excipiebat, χάσμα, de quo v. +Diodor. XVI. +—<i>mugiret</i>, ut apud Virg. Æn. VI, 99, ubi vide absolutissimam +bacchantis sibyllæ descriptionem. <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<i>Phœbo intrata sacerdos</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_124">ad I, 124</a>, et <a class = "crossref" href += "bookIII.html#not3_697">III, 697</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_324" id = "not12_324" href = "#line12_324">324.</a> +<i>gens Veneris</i>, Romani, a Trojanis et Ænea, Veneris filio, oriundi. +—<a name = "not12_327" id = "not12_327" href = +"#line12_327">327</a> <a name = "not12_328" id = "not12_328" href = +"#line12_327">sq.</a> +<i>Dis vota precesque Ferte</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#var8_264">ad VIII, 264 in V.L.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_329" id = "line12_329"> </a> +Neu date terga malis: aderit Gradivus, et ipse</p> +<span class = "pagenum">33</span> +<span class = "linenum">330</span> +<p><a name = "line12_330" id = "line12_330"> </a> +Delius avertet propiora pericula vates,</p> +<p><a name = "line12_331" id = "line12_331"> </a> +Trojanos notus semper <a href = "#var12_331">minuisse</a> labores.</p> +<p><a name = "line12_332" id = "line12_332"> </a> +Sed vero, sed enim ante omnes altaria fument</p> +<p><a name = "line12_333" id = "line12_333"> </a> +Centum festa Jovi: centum cadat hostia cultris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_329" id = "not12_329" href = "#line12_329">329.</a> +<i>Neu date terga malis</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_507">ad III, 507</a>. +<span class = "pagenum notes">33</span> +—<a name = "not12_330" id = "not12_330" href = +"#line12_330">330</a> <a name = "not12_331" id = "not12_331" href = +"#line12_330">seq.</a> +Imitat. Virg. Æn. VI, 56. Apollo semper Trojanos juvit, quod ex Homero +notum. +—<i>Delius vates</i>, ut ap. Virg. Æn. VI, 12. Cf. <a class = +"crossref" href = "#not12_222">ad v. 222</a>, et Jani ad Horat. Od. +III, <span class = "smallcaps">iv</span>, 64.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_332" id = "not12_332" href = "#line12_332">332</a> +<a name = "not12_333" id = "not12_333" href = "#line12_332">sq.</a> +<i>Sed vero sed enim</i>, v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_33">ad I, 33</a>. +—<i>ante omnes</i> deos. +—<i>Centum altaria fument Jovi</i>; conf. Virg. Ecl. I, 44; +Æn. I, 416 seq., et sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_91">ad I, 91</a>. +—<i>centum</i>, multa; numerus definitus pro infinito. De ἑκατόμβῃ +adcipiunt alii: at tum <i>centum cultros</i> paulo argutius dixisse +poetam, quia non opus sit, ut hi victimarum numerum exæquent, monet +Ernesti. D. Heinsius hæc notavit: «Ego de ἑκατόμβῃ sumo: nam per +<i>cultros centum</i> centum hostias αἰνίττεται. Erat autem numerus ille +mirum in modum receptus, præsertim in sacris antiquorum et religionibus. +Sic dii ἑκατομπέδους ναοὺς, βωμοὺς et ἀνδρῶνας, vel παρθενῶνα +ἑκατόμπεδον habebant (vid. Harpocrat.), et Jupiter ægida ἑκατονθύσανον. +Neque tamen me fallit, τὸ ἕκατον et ἑκατόμβη et hic ἀοριστίαν optime et +τὸ πολὺ designare posse. Ab Lacedæmoniis autem profectum videtur, qui, +centum urbes quum haberent, ἑκατόμβαια celebrabant; cujus auctorem +Cononem quemdam fuisse reperio.»</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_334" id = "line12_334"> </a> +Ille trucem belli nubem sævasque procellas</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p><a name = "line12_335" id = "line12_335"> </a> +In Libyam <a href = "#var12_335">violentus</a> aget; spectabitis +ipsi</p> +<p><a name = "line12_336" id = "line12_336"> </a> +Ægida turbato quatientem in prælia mundo.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_334" id = "not12_334" href = "#line12_334">334</a> +<a name = "not12_335" id = "not12_335" href = "#line12_334">seq.</a> +Hannibal ex Italia in Libyam revocabitur et bellum transferet. +—<i>belli nubem</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_311">ad I, 311</a>. +—<i>procellas</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_105">VI, 105</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_91">XI, 91</a>. +—<a name = "not12_336" id = "not12_336" href = +"#line12_336">336.</a> <i>turbato mundo</i>, commoto cælo, vel +turbatis ipsis Superis, ut <i>terræ</i> pro hominibus ponuntur; Dausq. +et Drak. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_611">ad. +III, 611</a>; Gron. Obss. I, 9; Castal. ad Rutil. Itin. +I, 117; Taubman. ad Virg. Georg. I, 5; Heins. ad Ovid. Met. +II, 157. Sic et κόσμος, de quo v. Wesseling. ad Diodor. T. I, +p. 225, et Photius c. 249. Turbas bellicas, ab H. in Hispania +motas, simpl. intelligit Ern. coll. <a class = "crossref" href = +"#line12_62">v. 62</a>. Imago Jovis qualis Martis sup. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_433">I, 433</a> seq.; <a class += "crossref" href = "bookIV.html#line4_430">IV, 430 seq.</a>, et +Palladis <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_442">IX, 442 +sq.</a>, ubi vid. not.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_337" id = "line12_337"> </a> +<a href = "#var12_337">Atque</a> ea Parnasi postquam clamata sub +antris</p> +<p><a name = "line12_338" id = "line12_338"> </a> +Adlatum, vulgique Deus pervenit ad aures,</p> +<p><a name = "line12_339" id = "line12_339"> </a> +In Capitolinas certatim scanditur arces,</p> +<span class = "pagenum">34</span> +<span class = "linenum">340</span> +<p><a name = "line12_340" id = "line12_340"> </a> +Sternunturque Jovi, et delubrum sanguine honorant.</p> +<p><a name = "line12_341" id = "line12_341"> </a> +Tum Pæana canunt, responsaque fida precantur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_337" id = "not12_337" href = "#line12_337">337.</a> +<i>clamata</i>, per oraculum edita: ut <i>tonare</i>, et <i>mugire</i> +sup. <a class = "crossref" href = "#line12_322">vers. 322 seq.</a> +—<a name = "not12_338" id = "not12_338" href = +"#line12_338">338.</a> <i>Adlatum</i>, ut <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_456">I, 456</a>. +<span class = "pagenum notes">34</span> +—<i>Deus</i>, responsum oraculi. +—<a name = "not12_340" id = "not12_340" href = +"#line12_340">340.</a> <i>Sternuntur</i>, prosternunt se, +προσκυνοῦσι et supplicant Jovi. +—<i>honorant delubrum</i>, propr. Jovem, in cujus honorem sacra +fiunt. +—<a name = "not12_341" id = "not12_341" href = +"#line12_341">341.</a> <i>Pæana canunt</i>, hymnum in honorem +Apollinis. Cf. Spanh. ad Callim. H. in Apoll. 21 et 98.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_342" id = "line12_342"> </a> +Interea adsuetis senior Torquatus in armis,</p> +<p><a name = "line12_343" id = "line12_343"> </a> +<a href = "#var12_343">Sardoas</a> patrio quatiebat milite terras.</p> +<p><a name = "line12_344" id = "line12_344"> </a> +Namque, ortum Iliaca jactans ab origine nomen,</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p><a name = "line12_345" id = "line12_345"> </a> +In bella <a href = "#var12_345">Hampsagoras</a> Tyrios renovata +vocarat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_342" id = "not12_342" href = "#line12_342">342 seq.</a> +Memorantur res a T. Manlio Torquato in Sardinia gestæ, præeunte Liv. +XXIII, 32, 34, et inpr, 40 et 41. De <i>Hampsagora</i>, principe +Sardiniæ, defectionem moliente, ejusque filio, <i>Hosto</i>, seu Hiosto +v. Liv. ibid. Ernesti et nunc emblema historicum adnoscit, et, qui rerum +gestarum ex causis suis nexum quemdam argumentique unitatem requirant, +eos hoc transitu poetæ, quo in medias res easque diversissimas abripiat +lectores, obfendi arbitratur. Silius tamen h.l. minus tempora et res tum +gestas turbat quam supra, et voce <i>interea</i> transitus satis apte +designatur, ut apud Liv. quoque passim. +—<i>adsuetis in armis</i>; nam ante b. Punicum II, in consulatu +jam subegerat Sardos et de iis triumphaverat. Vide Liv. XXIII, 34; +Eutrop. III, 1. +—<a class = "missing" name = "not12_343" id = "not12_343" href = +"#line12_343" title = "numerus deest">343.</a> <i>patrio</i>, +Romano, Italico.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_344" id = "not12_344" href = "#line12_344">344.</a> +Poeta, qui doctrinam ubivis ostentare solet, respexisse videtur +<i>Ilienses</i>, Ἰλιεῖς (<i>Teucros</i>; <a class = "crossref" href = +"#line12_362">v. 362</a>), antiquissimos celeberrimosque Sardiniæ +populos, qui Ilio diruto huc confugisse traduntur. Οἵ τε Τρῶες ἐς τῆς +νήσου τὰ ὑψηλὰ ἀναφεύγουσι.—Ἰλιεῖς μὲν ὄνομα καὶ ἐς ἐμὲ ἔτι +ἔχουσι, Pausan. X, 17. Cf. Diodor. V, pag. 296; Mela II, 7; +Liv. XL, 19; XLI, 10, 16; Polyb. V, 78 et 111; XXIII, 3; Plin. +III, 7, ubi v. Harduin.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_346" id = "line12_346"> </a> +Proles pulchra viro, nec tali digna parente,</p> +<p><a name = "line12_347" id = "line12_347"> </a> +Hostus <a href = "#var12_347">erat</a>: cujus fretus fulgente +juventa,</p> +<p><a name = "line12_348" id = "line12_348"> </a> +Ipse <a href = "#var12_348">asper paci</a>, crudos sine viribus +annos,</p> +<p><a name = "line12_349" id = "line12_349"> </a> +Barbarici studio ritus, refovebat in armis.</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p><a name = "line12_350" id = "line12_350"> </a> +Isque ubi Torquatum raptim properata ferentem</p> +<span class = "pagenum">35</span> +<p><a name = "line12_351" id = "line12_351"> </a> +Signa videt, pugnæque avidas <a href = "#var12_351">adcendere</a> +dextras,</p> +<p><a name = "line12_352" id = "line12_352"> </a> +Fraude loci nota, <a href = "#var12_352">tenebrosa</a> per avia +saltus</p> +<p><a name = "line12_353" id = "line12_353"> </a> +Evolat, et, <a href = "#var12_353">provisa</a> fugæ compendia +carpens,</p> +<p><a name = "line12_354" id = "line12_354"> </a> +<a href = "#var12_354">Virgulta tegitur valle</a> ac frondentibus +umbris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_348" id = "not12_348" href = "#line12_348">348.</a> +<i>asper</i>, alienus, infestus, ut apud Virg. Æn. +<span class = "pagenum notes">35</span> +VIII, 365. +—<i>crudos sine viribus annos</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_405">ad I, 405</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_351" id = "not12_351" href = "#line12_351">351.</a> +Vid. Var. Lect. +—<a name = "not12_352" id = "not12_352" href = +"#line12_352">352.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"#not12_376">ad v. 376 seq.</a> +—<a name = "not12_353" id = "not12_353" href = +"#line12_353">353.</a> <i>compendia fugæ</i>, ut contra +<i>dispendia fugæ</i>, apud Stat. Theb. I, 320; Lef. +<i>carpens</i>, v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_570">ad +I, 570</a>. +—<a name = "not12_354" id = "not12_354" href = +"#line12_354">354.</a> <i>Virgulta valle</i>; v. V.L. +—<i>umbris</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_679">IV, 679</a>, ubi v. not.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">355</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_355" id = "line12_355"> </a> +Insula, fluctisono circumvallata profundo,</p> +<p><a name = "line12_356" id = "line12_356"> </a> +<a href = "#var12_356">Fastigatur</a> aquis, compressaque gurgite +terras</p> +<p><a name = "line12_357" id = "line12_357"> </a> +Enormes cohibet nudæ <a href = "#var12_357">sub imagine</a> plantæ.</p> +<p><a name = "line12_358" id = "line12_358"> </a> +Inde Ichnusa prius Graiis memorata colonis,</p> +<span class = "pagenum">36</span> +<p><a name = "line12_359" id = "line12_359"> </a> +Mox, Libyci, Sardus, generoso sanguine fidens</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p><a name = "line12_360" id = "line12_360"> </a> +Herculis, ex sese mutavit nomina terræ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_355" id = "not12_355" href = "#line12_355">355.</a> +descriptio venusta Sardiniæ, de qua locus class. est Pausan. X, seu +Phocic. c. 17, unde poetam profecisse haud dubitat Ern. Cf. etiam Claud. +B. Gild. 507 sq.; Salmas. Exerc. Plin. p. 70, et Cluver. Sardin. +ant. c. 1, p. 481 sqq. +—<a name = "not12_356" id = "not12_356" href = +"#line12_356">356.</a> Insula non lata, sed longa est. Cf. Var. +Lect. +—<a name = "not12_357" id = "not12_357" href = +"#line12_357">357</a> <a name = "not12_358" id = "not12_358" href = +"#line12_357">seq.</a> +Sardinia olim a specie <i>plantæ</i> pedis, quam præbet, ὰπὸ τοῦ ἴχνου, +dicta Ἰχνοῦσα et Σανδαλιῶτις. «Sardiniam ipsam Timæus Sandaliōtin +adpellavit ab effigie soleæ, Myrsilus Ichnusam a similitudine vestigii,» +Plin. III, 7, seu 13. Ὄνομα τὸ ἀρχαῖον, ὅτι μὲν ὑπὸ τῶν ἐπιχωρίων +ἐγένετο, οὐκ οἶδα. Ἑλλήνων δὲ οἱ κατ’ ἐμπορίαν ἐσπλέοντες Ἰχνοῦσαν +ἐκάλεσαν, ὅτι τὸ σχῆμα τῃ +<span class = "pagenum notes">36</span> +νήσῳ κατ’ ἴχνος μάλιστα ἐστιν ἀνθρώπου, Pausan. l.l. Cf. Strab. V, +p. 155, ibique Casaub. Scalig. ad Manil. IV, 629; Claudian. loc. +cit. et Auctor libri mirab. auscultat. p. 1159.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_359" id = "not12_359" href = "#line12_359">359.</a> +Pausan. l.c. Πρῶτοι διαβῆναι λέγονται ναῦσιν ἐς τὴν νῆσον Λίβυες. ἡγεμὼν +δὲ τοῖς Λίβυσιν ἦν Σάρδος ὁ Μακήριδος ἩΡΑΚΛΕΟΥΣ ἐπονομασθέντος ὑπὸ +Αἰγυπτίων τε καὶ Λιβύων.... Καὶ τὸ ὄνομα ἀπὸ τοῦ Σάρδου τούτου μετέβαλεν +ἡ νῆσος. Οὐ μέντοι τοὺς γε αὐτόχθονας ἐξέβαλεν ὁ τῶν Λιβύων στόλος· +σύνοικοι δὲ ὑπ’ αὐτῶν οἱ ἐπελθόντες ἀνάγκῃ μᾶλλον, ἢ ὑπὸ εὐνοίας +ἐδέχθησαν. «Sardinia a Sardo filio Herculis adpellata,» Martian. Capella +lib. VI.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_361" id = "line12_361"> </a> +Adfluxere etiam, et sedes posuere coactas</p> +<p><a name = "line12_362" id = "line12_362"> </a> +Dispersi pelago, post eruta Pergama, Teucri.</p> +<p><a name = "line12_363" id = "line12_363"> </a> +Nec parvum decus, advecto cum classe paterna</p> +<p><a name = "line12_364" id = "line12_364"> </a> +Agmine Thespiadum, terris, Iolae, dedisti.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_361" id = "not12_361" href = "#line12_361">361</a> +<a name = "not12_362" id = "not12_362" href = "#line12_361">seq.</a> +Vid. <a class = "crossref" href = "#not12_344">ad v. 344</a>. +—<i>Adfluxere</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#var8_604">ad VIII, 604, in Var. Lect.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_363" id = "not12_363" href = "#line12_363">363</a> +<a name = "not12_364" id = "not12_364" href = "#line12_363">sq.</a> +<i>Thespius</i> (al. Thestius) Thespiarum in Bœotia conditor et rex, +cujus L filias Hercules gravidas reddidit, et ex quibus L suscepti +filii, quorum <i>Thespiadarum</i> pars in Bœotia remansit, pars in +Sardiniam missa est, duce <i>Iolao</i>, filio Iphiclis (qui Amphitruonis +et Alcmenæ filius Herculisque frater fuit) ac perpetuo Herculis comite. +De hac colonia v. Diodor. IV, 29; Strab. V, p. 155 (ubi cf. +Casaub.) et Pausan. lib. X, 17: de Thespio, Thespiadis, Iphicle et +Iolao Heyne ad Apollod. pag. 123, 324, 331, 439, 467, 486, 487, 490, +498; de Iolao Diodor. IV, 24, 29, 30, 40. Pausan. Arcad. c. 14; Eliac. +c. 8; Phoc. 29; Bœot. 23, et Att. c. ult. Hinc <span class = "greek" +title = "Iolaeis">Ἰολαεῖς</span>, vel <span class = "greek" title = +"Iolaeioi">Ἰολάειοι</span> dicti, <i>Iolaenses</i> (Strab. l.c. et +Diodor. V, p. 296), diversi ab Iliensibus, quod ignorabat, vel +negabat Salmas. Exerc. Plin. p. 70, et ad Solin. p. 29 et +99.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">365</span> +<p><a name = "line12_365" id = "line12_365"> </a> +Fama est, quum laceris Actæon flebile membris</p> +<p><a name = "line12_366" id = "line12_366"> </a> +Supplicium lueret spectatæ in fonte Dianæ,</p> +<span class = "pagenum">37</span> +<p><a name = "line12_367" id = "line12_367"> </a> +Adtonitum novitate mali fugisse parentem</p> +<p><a name = "line12_368" id = "line12_368"> </a> +Per freta Aristæum, et Sardoos isse recessus:</p> +<p><a name = "line12_369" id = "line12_369"> </a> +Cyrenen monstrasse ferunt nova litora matrem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_365" id = "not12_365" href = "#line12_365">365</a> +<a name = "not12_366" id = "not12_366" href = "#line12_365">sqq.</a> +Ultimam coloniam in Sardiniam deduxit <ins class = "correction" title = +"sic scriptum: pro ‘Aristaeus’?"><i>Aristacus</i></ins>, Apollinis et +<i>Cyrenes</i> filius, qui, quum <i>Actæon</i> filius, ab irata +<i>Diana</i>, quam nudam vidisset, in cervum mutatus esset et a canibus +laceratus, doloris inpatiens patria exsulavit et Thebis migravit Ceam, +deinde in Libyam, Sardiniam, ubi diu commoratus est, et Thraciam, Vid. +Diodor. IV, 83 seq.; Solin c. 10, et Sallust. Fragm. De tristi +<i>Actæonis</i> fato et fabula varie a poetis relata v. Spanhem. ad +Callim. H. in Lavacr. Pall. vers. 108... 113; Muncker. ad Hygin. f. 180, +181, et Heyne ad Apollod. p. 564 seq. de <i>Aristæo</i> Heyne ibid. +p. 558, et ad Virg. Ge. I, 14; IV, 283 sq., 317... 558. +—De aliis autem coloniis in +<span class = "pagenum notes">37</span> +Sardiniam deductis, v.c. Hispanorum, duce Norace, conditore Noræ, +Locrensium, Pœnorum, etc. Vid. Pausan. Strab. et Diodor.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">370</span> +<p><a name = "line12_370" id = "line12_370"> </a> +Serpentum tellus pura, <a href = "#var12_370">ac viduata</a> +venenis;</p> +<p><a name = "line12_371" id = "line12_371"> </a> +Sed <a href = "#var12_371">tristis cælo</a>, et multa vitiata +palude.</p> +<p><a name = "line12_372" id = "line12_372"> </a> +Qua videt Italiam, saxoso torrida dorso</p> +<p><a name = "line12_373" id = "line12_373"> </a> +Exercet scopulis late freta, <a href = "#var12_373">pallidaque +intus</a></p> +<span class = "pagenum">38</span> +<p><a name = "line12_374" id = "line12_374"> </a> +Arva coquit <a href = "#var12_374">nimium, Cancro</a> fumantibus +Austris.</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p><a name = "line12_375" id = "line12_375"> </a> +Cetera propensæ Cereris nutrita <a href = "#var12_375">favore</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_370" id = "not12_370" href = "#line12_370">370.</a> +Cf. Strab. V, p. 155, ibique Casaub. «Venenum ibi non nascitur, +nisi herba per scriptores plurimos et poetas memorata,» Isidor. Orig. +XIV, 7. Hæc est <i>herba Sardonia</i>, de qua v. Solin. 4 (10), +Plin. XX, 11; Martin. et Heyne ad Virgil. Ecl. VII, 41. Præterea ibi +solifugæ, seu solipugæ, seu solpugæ, venenatum genus formicarum, de quo +v. Solin. 1. c. et Plin. XXII, 25; XXIX, 4. +—<i>viduata venenis</i>, expers veneni, et quidem omnis, non +serpentini tantum. +—<a name = "not12_371" id = "not12_371" href = +"#line12_371">371.</a> <i>cælum</i> Sardiniæ est <i>triste</i>, +h.e. aer noxius et gravis propter <i>paludes</i> et salinas, violentos +austros montesque altissimos (unde quidam <i>Insani</i> dicuntur), qui +salubrem Boreæ flatum avertunt. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#not11_540">ad XI, 540</a>. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλα διὰ μέσης αὐτῆς +ὅρη χθαμαλώτερα· ὁ δε ἀὴρ ὁ ἐνταῦθα θολερός τε ὡς ἐπίπαν ἐστὶ καὶ +νοσώδης, Pausan. l.c. Cf. Mela II, 7; Tac. Ann. II, 85 extr.; +Martial. IV, <span class = "smallcaps">lx</span>, 6 (ubi pestilens +Sardinia Tiburi obponitur), et Strab. l.c.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_372" id = "not12_372" href = "#line12_372">372... +374.</a> +Pars insulæ, quæ Italiam et septemtr. spectat (in quo tractu sunt +<i>Insani Montes</i>), montosa et aspera. Τῆς νήσου τὰ πρὸς τῆς ἄρκτου +καὶ ἠπείρου τῆς κατὰ Ἰταλίαν ἔστιν ὅρη δύσβατα, τὰ πέρατα συνάπτοντα +ἀλλήλοις. Pausan. loc. cit. «quæ respicit Arcton, Inmitis, scopulosa, +procax, subitisque sonora Flatibus: Insanos infamat navita montes. Hinc +hominum pecudumque lues, hinc pestifer aer Sævit, et exclusis regnant +aquilonibus austri<ins class = "correction" title = "» deest">,»</ins> +Claud. b. Gild. 511 sq. +—<a name = "not12_373" id = "not12_373" href = +"#line12_373">373</a> <a name = "not12_374" id = "not12_374" href = +"#line12_373">sq.</a> +Vid. Var. Lect. +—<i>Exercet</i> +<span class = "pagenum notes">38</span> +<i>scopulis freta</i>, ut <i>fatigare</i> et <i>lassare</i>. V. <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_208">ad I, 208</a> et <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_363">363</a>. +—<a name = "not12_375" id = "not12_375" href = +"#line12_375">375.</a> Reliqua Sardiniæ pars fertilissima: unde +etiam in horreis Romæ Italiæque refertur. Cf. Pausan. l.c.; Mela +II, 7; Polyb. I, 79 et 82. Cic. pro l. Manil. c. 12; Valer. +Max. VII, <span class = "smallcaps">vi</span>, 1.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_376" id = "line12_376"> </a> +Hoc habitu terræ nemorosa per invia <a href = +"#var12_376">crebro</a></p> +<p><a name = "line12_377" id = "line12_377"> </a> +Torquatum eludens <a href = "#var12_377">hostis</a>, Sidonia pugnæ</p> +<p><a name = "line12_378" id = "line12_378"> </a> +<a href = "#var12_378">Tela</a> exspectabat, sociosque laboris +Hiberos.</p> +<p><a name = "line12_379" id = "line12_379"> </a> +<a href = "#var12_379">Qui postquam</a> adpulsis animos auxere +carinis;</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p><a name = "line12_380" id = "line12_380"> </a> +Haud mora, prorumpit latebris; adversaque late</p> +<p><a name = "line12_381" id = "line12_381"> </a> +Agmina inhorrescunt, longumque coire <a href = +"#var12_381">videtur</a>;</p> +<p><a name = "line12_382" id = "line12_382"> </a> +Et conferre gradum: media intervalla patentis</p> +<p><a name = "line12_383" id = "line12_383"> </a> +Conripiunt <a href = "#var12_383">campi properatis</a> eminus +hastis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_376" id = "not12_376" href = "#line12_376">376</a> +<a name = "not12_377" id = "not12_377" href = "#line12_376">sq.</a> +«Hostus temere prælio inito fusus fugatusque... Alius exercitus primo +per agros silvasque fuga palatus... (cf. sup. <a class = "crossref" href += "#line12_352">v. 352 sq.</a>) debellatumque eo prælio in Sardinia +esset, ni classis Punica cum duce Hasdrubale in tempore ad spem +rebellandi advenisset,» Liv. XXIII, 40, ubi etiam verba, quæ sequuntur, +sunt conferenda.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_381" id = "not12_381" href = "#line12_381">381.</a> +<i>Agmina inhorrescunt</i> armis, conf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_570">VIII, 570</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_423">ad I, 423</a>. Longum militibus videtur +tempus eundi in hostes, quos ideo eminus jam telis lacessunt; Drak. +Ardor pugnandi describitur, quem saltem simulacro pugnæ explent; et +singula cum delectu, at luxuriantius expressa, Ern. +—<a class = "missing" name = "not12_383" id = "not12_383" href = +"#line12_383" title = "‘383 seq.’ legitur">383.</a> <i>Corripiunt</i>; v. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_570">ad I, 570</a>. +—<i>properatis</i>, properanter missis. Sic ap. Liv. II, 46: +«Pilis inter primam trepidationem abjectis temere magis quam emissis, +pugna jam in manus, jam ad gladios, ubi Mars est atrocissimus, venerat.» +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#var9_314">ad IX, 314 in +Var. Lect.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_384" id = "line12_384"> </a> +Donec ad <a href = "#var12_384">expertos enses</a>, fidissima tela,</p> +<span class = "pagenum">39</span> +<span class = "linenum">385</span> +<p><a name = "line12_385" id = "line12_385"> </a> +Perventum: <a href = "#var12_385">dira inde lues; cæduntque, +caduntque</a>,</p> +<p><a name = "line12_386" id = "line12_386"> </a> +Alternique animas sævo in mucrone relinquunt.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_384" id = "not12_384" href = "#line12_384">384.</a> +<i>expertos enses</i>, ut <i>expertam clementiam</i>, +<span class = "pagenum notes">39</span> +dixit Liv. III, et similia alii: experientia vero hæc causa est, cur +<i>enses</i> a poeta dicantur <i>fidissima tela</i>; Dausq. Cf. tamen +Var. Lect. +—<a name = "not12_386" id = "not12_386" href = +"#line12_386">386.</a> Cf. Virg. Ge. IV, 238.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_387" id = "line12_387"> </a> +Non equidem innumeras cædes totque horrida <a href = +"#var12_387">facta</a></p> +<p><a name = "line12_388" id = "line12_388"> </a> +Sperarim tanto digne pro nomine rerum</p> +<p><a name = "line12_389" id = "line12_389"> </a> +Pandere, nec dictis bellantum æquare calorem.</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p><a name = "line12_390" id = "line12_390"> </a> +Sed vos, Calliope, nostro donate labori,</p> +<p><a name = "line12_391" id = "line12_391"> </a> +Nota parum magni longo tradantur <a href = "#var12_391">ut</a> ævo</p> +<p><a name = "line12_392" id = "line12_392"> </a> +Facta viri, et meritum vati sacremus honorem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_387" id = "not12_387" href = "#line12_387">387 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_525">IV, 525 +seq.</a>, et <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_340">IX, +340 sqq.</a> +—<a name = "not12_388" id = "not12_388" href = +"#line12_388">388.</a> <i>tanto pro nomine rerum</i>, tantis rebus. +Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_161">ad +V, 161</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_390" id = "not12_390" href = "#line12_390">390.</a> +<i>vos, Calliope</i>; vid. V.L. et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_222">not. ad III, 222</a>. +—<a name = "not12_391" id = "not12_391" href = +"#line12_391">391.</a> Fac, o Musa, ut laudes Ennii, magni viri, +meis carminibus ad memoriam posteritatis tradantur.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_393" id = "line12_393"> </a> +Ennius, antiqua <a href = "#var12_393">Messapi</a> ab origine regis,</p> +<p><a name = "line12_394" id = "line12_394"> </a> +Miscebat primas acies, Latiæque superbum</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p><a name = "line12_395" id = "line12_395"> </a> +Vitis adornabat <a href = "#var12_395">dextram</a> decus: hispida +tellus</p> +<p><a name = "line12_396" id = "line12_396"> </a> +Miserunt Calabri; Rudiæ genuere vetustæ:</p> +<p><a name = "line12_397" id = "line12_397"> </a> +Nunc Rudiæ solo memorabile nomen alumno.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_393" id = "not12_393" href = "#line12_393">393 sqq.</a> +Elogium Q. Ennii poetæ, quem Silius fortiter pugnantem inducit. Ennius +obiit anno ætatis LXXII, U.C. 585, et XXXIII post confectum b. Punicum +II. Natus est <i>Rudiis</i> prope Tarentum (unde Tarentinum eum prodit +Hieron. Chron. Euseb. Olymp. 135) in <i>Calabria</i> (quæ +<i>Messapia</i> Græcis et Iapygia vulgo dicitur) et a <i>Messapo +rege</i> originem duxisse perhibetur. Vid. Fabric. Bibl. Lat. lib. IV, +cap. 1, et Heyne in Exc. VIII ad Virg. Æneid. VII, 691. +—<i>Rudiæ</i> (<a class = "missing" name = "not12_396" id = +"not12_396" href = "#line12_396" title = "numerus deest">v. 396</a>), hodie <i>Ruia</i>, seu <i>Musciagna</i> in +<i>Terra d’ Otranto</i>. +—<i>Miscebat acies</i> (<a class = "missing" name = "not12_394" id += "not12_394" href = "#line12_394" title = "numerus deest">v. 394</a>); vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_69">ad I, 69</a>. +—<i>Latiæ superbum Vitis decus</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookVI.html#not6_43">ad VI, 43</a>. Ennius poeta centurionis +olim munere fungebatur in Sardinia. +—<a name = "not12_397" id = "not12_397" href = +"#line12_397">397.</a> conf. sup. <a class = "crossref" href = +"#var12_31">ad vers. 31 in V.L.</a></p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">40</span> +<p><a name = "line12_398" id = "line12_398"> </a> +Is prima in pugna (vates ut Thracius olim,</p> +<p><a name = "line12_399" id = "line12_399"> </a> +<a href = "#var12_399">Infestam</a> bello quateret quum Cyzicus +Argo,</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p><a name = "line12_400" id = "line12_400"> </a> +Spicula deposito Rhodopeia pectine torsit)</p> +<p><a name = "line12_401" id = "line12_401"> </a> +<a href = "#var12_401">Spectandum</a> sese non parva strage virorum</p> +<p><a name = "line12_402" id = "line12_402"> </a> +Fecerat, et <a href = "#var12_402">dextræ gliscebat cædibus</a> +ardor.</p> +<p><a name = "line12_403" id = "line12_403"> </a> +Advolat, æternum <a href = "#var12_403">sperans</a> fore, pelleret +<a href = "#var12_403">Hostus</a></p> +<p><a name = "line12_404" id = "line12_404"> </a> +Si tantam labem, ac <a href = "#var12_404">perlibrat viribus</a> +hastam.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">40</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not12_398" id = "not12_398" href = "#line12_398">398 seq.</a> +Cf. Claud. de laud. Stilic. lib. III; Præf. v. 11 sqq. +—<i>prima in pugna</i>, inter προμάχους, vel ἀριστεῖς <i>vates +Thracius</i>, Orpheus, Argonautarum comes, cui apte comparatur +Ennius.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_399" id = "not12_399" href = "#line12_399">399.</a> +<i>Cyzicus</i> rex Dolionum in insula Propontidis, quæ olim Dolionis, et +ab eo Cyzicus dicta est (Plin. lib. V, cap. 32; Strab. XII, pag. 575; +Apollon. II, 767; Flor. III, 5), <i>Argo</i> navem h.e. Argonautas, +qui, quum hospitio benigne ab eo excepti discessissent, noctu tempestate +orta ad eamdem insulam rejecti erant, <i>bello quassit</i>, h.e. adortus +est putans eos hostes esse (unde h.l. <i>infestam</i>, h.e. quos +infestos, vel hostes esse arbitrabatur), et quidem Macrienses, vel +Macrones, Pelasgicæ stirpis: ipse vero a Jasone, ignaro quis esset, +occisus est et postero die sepultus. Cf. Var. Lect. Apollon. I, 948 +sqq.; Orph. Argon. v. 499... 593; Hygin. f. 16 et 273; Conon. Narr. +41; Apollod. I, <span class = "smallcaps">ix</span>, 18; Euphorion +ap. Parthen. Erot. c. 28; Valer. Fl. lib. II et III; Mela I, 19. +—<a name = "not12_400" id = "not12_400" href = +"#line12_400">400.</a> <i>Rhodopeia</i>, Thracia, epith. orn. +—<i>pectine</i>, lyra, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_205">V, 205</a> et al.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_403" id = "not12_403" href = "#line12_403">403.</a> +<i>æternum fore</i> se, h.e. nomen suum, gloriam sibi a. fore, <i>si +pelleret</i>, repelleret vel adeo occideret, <i>tantam labem</i>, hostem +tam exitiabilem: nisi malis, si tantam calamitatem ac perniciem, quam +Ennius Pœnis virtute sua moliretur, averteret, propulsaret, scil. cæde +ejus. +—<a name = "not12_404" id = "not12_404" href = +"#line12_404">404.</a> <i>labes</i>, ut al. <i>lues</i>, +<i>pestis</i>, <i>pernicies</i>, al. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_174">ad I, 174</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_21">VIII, 21</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#not10_602">X, 603</a>. +—<i>perlibrat</i>, v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_317">ad I, 317</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">405</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_405" id = "line12_405"> </a> +Risit nube sedens vani conamina cœpti,</p> +<span class = "pagenum">41</span> +<p><a name = "line12_406" id = "line12_406"> </a> +Et telum procul in ventos dimisit Apollo.</p> +<p><a name = "line12_407" id = "line12_407"> </a> +Ac super his: «<a href = "#var12_407">Nimium, juvenis, nimiumque +superbi</a></p> +<p><a name = "line12_408" id = "line12_408"> </a> +Sperata <a href = "#var12_408">hausisti</a>: sacer hic, ac magna +sororum</p> +<p><a name = "line12_409" id = "line12_409"> </a> +Aonidum cura <a href = "#var12_409">est</a>, et dignus Apolline +vates.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_405" id = "not12_405" href = "#line12_405">405</a> +<a name = "not12_406" id = "not12_406" href = "#line12_405">sq.</a> +Iterum θεὸς ἀπὸ μηχανῆς, in periculo, quod magno viro inminet, +<span class = "pagenum notes">41</span> +ut passim. +—<i>Apollo</i> tutor et præsidium vatis. +—<i>Risit vani conamina cœpti</i>, præclara idea et magnifica, ut +apud Horat. Od. III, <span class = "smallcaps">xxix</span>, 30 (ubi vid. +Jani) et Psalm. II, 4. Languent tamen <i>conamina cœpti</i>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_407" id = "not12_407" href = "#line12_407">407.</a> +<i>super his</i> sc. dixit. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_60">ad I, 60 in Var. Lect.</a> <i>Sacer</i>, quia +vates est. Cf. Jani ad Horat. Od. III, <span class = +"smallcaps">i</span>, 1... 3; IV, <span class = +"smallcaps">ix</span>, 28. +—<a name = "not12_408" id = "not12_408" href = +"#line12_408">408</a> <a name = "not12_409" id = "not12_409" href = +"#line12_408">sq.</a> +<i>sororum Aonidum</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_594">ad VIII, 594</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#not11_436">XI, 436</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#not11_464">464</a>. Sic apud Virg. Æn. VI, vs. 662: +<i>Phœbo digna loquuti</i>. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">410</span> +<p><a name = "line12_410" id = "line12_410"> </a> +Hic canet inlustri primus bella Itala versu,</p> +<p><a name = "line12_411" id = "line12_411"> </a> +Adtolletque duces cælo; resonare docebit</p> +<p><a name = "line12_412" id = "line12_412"> </a> +Hic <a href = "#var12_412">Latiis</a> Helicona modis, nec cedet +honore</p> +<span class = "pagenum">42</span> +<p><a name = "line12_413" id = "line12_413"> </a> +Ascræo famave seni.» Sic Phœbus, et <a href = "#var12_413">Hosto</a></p> +<p><a name = "line12_414" id = "line12_414"> </a> +Ultrix per geminum transcurrit tempus arundo.</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p><a name = "line12_415" id = "line12_415"> </a> +Vertuntur juvenis casu perculsa per agros</p> +<p><a name = "line12_416" id = "line12_416"> </a> +Agmina, et effusæ pariter dant terga catervæ.</p> +<p><a name = "line12_417" id = "line12_417"> </a> +<a href = "#var12_417">Tum</a> pater, audita nati nece, turbidus +iræ,</p> +<p><a name = "line12_418" id = "line12_418"> </a> +Barbaricum atque inmane gemens, transfigit anhelum</p> +<p><a name = "line12_419" id = "line12_419"> </a> +Pectus, et ad manes urget vestigia nati.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_410" id = "not12_410" href = "#line12_410">410 sq.</a> +Præclari versus de Ennio, carminis epici apud Romanos parente, qui eo +Annalium Rom. libros XVIII scripsit. Conf. insignis locus Lucret. +I, 118 sq. quem Silius ante oculos habuisse videtur. +—<a name = "not12_411" id = "not12_411" href = +"#line12_411">411.</a> <i>Adtollet cælo</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_1">I, 1</a>. +—<a name = "not12_412" id = "not12_412" href = +"#line12_412">412.</a> <i>Latiis modis</i>, romano, seu latino +carmine epico. Conf. Horat. Od. III, <span class = +"smallcaps">xxx</span>, 13, 14, et Epist. I, +<span class = "pagenum notes">42</span> +<span class = "smallcaps">iii</span>, 12, 13; II, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 143 al. +—<a name = "not12_413" id = "not12_413" href = +"#line12_413">413.</a> <i>Ascræo seni</i>, Hesiodo, cujus patria +Ascra, vicus Bœotiæ, ut ap. Virg. Ecl. VI, 70, et Ge. II, 176. +—<a name = "not12_414" id = "not12_414" href = +"#line12_414">414.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_447">V, 447</a>; Liv. XXIII, 41.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_416" id = "not12_416" href = "#line12_416">416.</a> +<i>effusæ</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_151">ad +II, 151</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_417" id = "not12_417" href = "#line12_417">417.</a> +<i>turbidus iræ</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_23">IX, 23</a>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_477">ad I, 477</a>. +—<a name = "not12_418" id = "not12_418" href = +"#line12_418">418.</a> <i>Barbaricum</i>, incondito clamore, qualis +barbarorum esse solet. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_346">III, 346</a>. +—<a name = "not12_419" id = "not12_419" href = +"#line12_419">419.</a> <i>urget vestigia</i>, exquisite pro +festinat, morte adcelerata; Ern.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">420</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_420" id = "line12_420"> </a> +At Libyæ ductor, Marcello fractus, et acri</p> +<p><a name = "line12_421" id = "line12_421"> </a> +Contusus pugna, campos damnarat, et arma</p> +<p><a name = "line12_422" id = "line12_422"> </a> +Verterat ad miseras non æqui Martis Acerras.</p> +<p><a name = "line12_423" id = "line12_423"> </a> +Inde, ubi permisit flammis atque ensibus urbem,</p> +<p><a name = "line12_424" id = "line12_424"> </a> +Nuceriæ, nihilo levior nec parcior <a href = "#var12_424">ira</a>,</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p><a name = "line12_425" id = "line12_425"> </a> +Incussit sese, atque æquavit mœnia terræ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_420" id = "not12_420" href = "#line12_420">420.</a> +Cf. Liv. XXIII, 17. +—<i>fractus</i>, victus a <i>Marcello</i> ad Nolam, ut vidimus +sup. <a class = "crossref" href = +"#line12_266">v. 266 sqq.</a> +—<a name = "not12_421" id = "not12_421" href = +"#line12_421">421.</a> <i>Contusus</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_34">ad I, 34</a>. +—<i>campos</i>, justa prælia in campis apertis. +—<a name = "not12_422" id = "not12_422" href = +"#line12_422">422.</a> <i>Acerras</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#not8_535">ad VIII, 535</a>. +—<i>non æqui Martis</i>, non pares viribus Pœnis. «Acerranis plus +animi quam virium erat,» Liv. l.c. +—<i>miseras</i>, quas, noctu ab incolis desertas, Hannibal +diripuit atque incendit. Aliam causam tradit Val. Max. IX, 6, +ext. 2.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_423" id = "not12_423" href = "#line12_423">423.</a> +Conf. Heins. ad Claudianum de bello Gildonico, v. 126. +—<a name = "not12_424" id = "not12_424" href = +"#line12_424">424.</a> Conf. Liv. XXIII, 15, quo auctore hoc ante +pugnam Nolanam factum. De <i>Nuceria</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#not8_532">ad VIII, 532</a>. +—<a name = "not12_425" id = "not12_425" href = +"#line12_425">425.</a> <i>Incussit sese</i>, omnem iram ac vim +inmisit <i>Nuceriæ</i>. Conf. Virgil. Æn. I, 69 et ibi Heyne.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_426" id = "line12_426"> </a> +Post Casilina sibi, multum obluctatus <a href = +"#var12_426">iniquis</a></p> +<p><a name = "line12_427" id = "line12_427"> </a> +Defendentum <a href = "#var12_427">armis</a>, ægre reseraverat astu</p> +<span class = "pagenum">43</span> +<p><a name = "line12_428" id = "line12_428"> </a> +Limina, et <a href = "#var12_428">obsessis</a> vitam pensaverat +auro.</p> +<p><a name = "line12_429" id = "line12_429"> </a> +Jamque, in <a href = "#var12_429">Dauniacos</a> transfundens agmina +campos,</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p><a name = "line12_430" id = "line12_430"> </a> +Flectebat rabiem, quo præda vel ira <a href = +"#var12_430">vocasset</a>.</p> +<p><a name = "line12_431" id = "line12_431"> </a> +Fumabat versis incensa Petilia tectis,</p> +<p><a name = "line12_432" id = "line12_432"> </a> +Infelix fidei, miseræque secunda Sagunto,</p> +<p><a name = "line12_433" id = "line12_433"> </a> +<a href = "#var12_433">At</a> quondam Herculeam servare superba +pharetram.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_426" id = "not12_426" href = "#line12_426">426.</a> +Copiosius hæc memorat Liv. XXIII, 17... 20. +—<i>iniquis</i>, ut <i>non æqui</i>, <a class = "crossref" href = +"#line12_422">v. 422</a>; nam parvum Casilini erat præsidium Rom. +<span class = "pagenum notes">43</span> +—<a name = "not12_427" id = "not12_427" href = +"#line12_427">427.</a> Conf. Var. Lect. +—<a name = "not12_428" id = "not12_428" href = +"#line12_428">428.</a> <i>Limina</i>, portas oppidi. +—<i>obsessis vitam pensaverat</i>, donaverat adpenso <i>auro</i>, +ut fere Florus III, <span class = "smallcaps">xv</span>, 6, dixit +<i>caput Gracchi percussoribus auro pensatum</i>. Cf. Var. Lect. et de +re ipsa Liv. XXIII, 19.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_429" id = "not12_429" href = "#line12_429">429</a> +<a name = "not12_430" id = "not12_430" href = "#line12_429">sq.</a> +Cf. Liv. XXIV, 20, ubi tamen narrantur, quæ post receptum a consulibus +Rom. Casilinum facta sunt, unde poeta duplicem hujus oppidi +expugnationem et tempora iterum confudisse videtur. +—<i>Dauniacos campos</i>, Apuliam. Vid. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_291">ad I, 291</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_431" id = "not12_431" href = "#line12_431">431.</a> +Conf. Liv. XXIII, 20 et 30. +—<i>Petilia</i>, vel <i>Petelia</i> (Gr. Πετηλία et ita passim in +numis, nunc <i>Strongoli</i>, si fides habenda Holsten. p. 307), in +Bruttiis sita, et <i>fide</i> Romanis servata non minus inclyta, sed nec +minus <i>infelix Sagunto. Petelini uni ex Bruttiis manserant in amicitia +Rom.</i>, etc. Liv. XXIII, 20. +—<a name = "not12_433" id = "not12_433" href = +"#line12_433">433.</a> Petilia condita a Philoctete, perpetuo +comite Herculis, qui moriens illi <i>pharetram</i>, arcum et sagittas +hydræ veneno imbutas dono dederat. Vid. Strab. VI, p. 254; Virg. +Æn. III, 401 sq. (ubi conf. Serv. aliique Intpp.); Tzetz. et Potter. ad +Lycophr. v. 55 et 911; Diodor. IV, 39, et Hygin. f. 102, ubi cf. +Muncker. +—<i>superba servare pharetram</i>, ut sup. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#line3_374">III, 374</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_434" id = "line12_434"> </a> +Verterat et mentem Tyria ad conata Tarentus,</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p><a name = "line12_435" id = "line12_435"> </a> +Portisque intrarant Pœni: sed enim arce corusca,</p> +<p><a name = "line12_436" id = "line12_436"> </a> +Fisa loco, manus Ausoniæ stipata sedebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_434" id = "not12_434" href = "#line12_434">434.</a> +De expugnatione Tarenti plura v. ap. Liv. XXV, 7... 11; Polyb. +VIII, 26... 36, ed. Schweigh. et Appian. hist. Hannibal. c. 32... 34. +—<i>Verterat et... Tarentus</i>, h.e. a Romanis ad Pœnos +defecerat. +—<a name = "not12_435" id = "not12_435" href = +"#line12_435">435</a> <a name = "not12_436" id = "not12_436" href = +"#line12_435">sq.</a> +<i>Portis intrarant</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#var6_498">ad VI, 498 in Var. Lect.</a> +—<i>arcem</i> tenebant Romani. «Arx loco plano posita, non +altitudine tuta, sed et mari, quo in peninsulæ modum pars major +circumluitur, præaltis rupibus, et ab ipsa urbe muro et +<span class = "pagenum notes">44</span> +fossa ingenti septa,» Liv. c. 11. +—<i>corusca</i> forte propter illas rupes præaltas et murum. +N. Heinsius eam putabat <i>coruscam</i> dici, ut sup. <a class = +"crossref" href = "#line12_85">v. 85</a>, <i>fulgentia Arcis templa +jugo</i>, Ernesti vero, ut urbe paulo elatiorem, et e longinquo, +inprimis a mari, conspicuam. +—<i>sed enim</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_33">ad I, 33</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">44</span> +<p><a name = "line12_437" id = "line12_437"> </a> +<a href = "#var12_437">Hic, miranda movens, classem</a>, quæ condita +portu</p> +<p><a name = "line12_438" id = "line12_438"> </a> +Adstabat, (namque <a href = "#var12_438">angustis e faucibus +æquor</a></p> +<p><a name = "line12_439" id = "line12_439"> </a> +Erumpit scopulos inter, patuloque recessu</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p><a name = "line12_440" id = "line12_440"> </a> +<a href = "#var12_440">Infundit</a> campis secretum gurgite pontum)</p> +<p><a name = "line12_441" id = "line12_441"> </a> +<a href = "#var12_441">Inclusas igitur, quibus haud enare +dabatur</a>,</p> +<p><a name = "line12_442" id = "line12_442"> </a> +Arce superposita, claustris maris <a href = "#var12_442">extulit +astu</a>,</p> +<p><a name = "line12_443" id = "line12_443"> </a> +Perque aversa tulit <a href = "#var12_443">portatas arva +carinas</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_437" id = "not12_437" href = "#line12_437">437.</a> +Romani tenebant arcem et claustra portus; Tarentinorum autem <i>naves +sinu exiguo intus inclusæ</i> erant: hinc eas Hannibal plaustris +machinisque subductas per mediam urbem transvexit, et altera ejus parte +inmisit in mare, ut non amplius urbs, sed arx commeatibus maritimis +excluderetur. Ita Liv. c. 11, et Polyb. VIII, 36. Cf. Scheffer. de re +nav. III, 3, et Var. Lect. +—<a name = "not12_438" id = "not12_438" href = +"#line12_438">438.</a> <i>faucibus</i> portus, adeo +<i>angustis</i>, ut ponte jungerentur clauderenturque. Vid. Strab. VI, +p. 278, et Appian. de reb. Hannib. c. 34. +—<a name = "not12_443" id = "not12_443" href = +"#line12_443">443.</a> <i>tulit portatas</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#not9_99">ad IX, 99</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_444" id = "line12_444"> </a> +Lubrica roboreis <a href = "#var12_444">aderant substramina</a> +plaustris,</p> +<span class = "pagenum">45</span> +<span class = "linenum">445</span> +<p><a name = "line12_445" id = "line12_445"> </a> +Atque, recens cæsi tergo <a href = "#var12_445">prolapsa</a> +juvenci,</p> +<p><a name = "line12_446" id = "line12_446"> </a> +Æquoream rota ducebat per gramina puppim.</p> +<p><a name = "line12_447" id = "line12_447"> </a> +Et jam, per colles dumosque ad litus adacta,</p> +<p><a name = "line12_448" id = "line12_448"> </a> +Innabat pelago veniens sine remige classis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_444" id = "not12_444" href = "#line12_444">444.</a> +<i>Lubrica substramina</i>, ut ap. Virg. Æn. II, 235, <i>rotarum +lapsus</i>. Πορεῖα ὑπότροχα dixit Polyb. l.c. Ernesti intelligit terga +boum recens cæsorum, per quæ machinæ ducerentur faciliori negotio, ita +ut magis <i>prolabi</i> quam pertrahi viderentur. <i>Labi</i> enim ea +monet dici, quæ lubrico in solo, vel propria lubricitate sua moveantur, +ut apud Virgilium, Æneid. lib. I, v. 147, et II, 225. +—<span class = "pagenum notes">45</span> +<a name = "not12_445" id = "not12_445" href = "#line12_445">445.</a> +Conf. Virg. Æneid. V, 328 seqq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_447" id = "not12_447" href = "#line12_447">447.</a> +Hæc poeta absurde prope et contra veritatem historicam finxit, ut +strategematis miraculum augeret; Ern.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_449" id = "line12_449"> </a> +Nuntius interea vectis <a href = "#var12_449">non more</a> carinis</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p><a name = "line12_450" id = "line12_450"> </a> +Terrentem freta curarum fervoribus inplet,</p> +<p><a name = "line12_451" id = "line12_451"> </a> +Dum procul Œbalios <a href = "#var12_451">amet</a> expugnare +nepotes,</p> +<p><a name = "line12_452" id = "line12_452"> </a> +<a href = "#var12_452">Et</a> primus rostris sulcet navalibus arva,</p> +<p><a name = "line12_453" id = "line12_453"> </a> +<a href = "#var12_453">Adsessos</a> Capuæ muros, claustra ipsa +revelli</p> +<p><a name = "line12_454" id = "line12_454"> </a> +Portarum, ac totum miseris <a href = "#var12_454">incurrere</a> +bellum.</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p><a name = "line12_455" id = "line12_455"> </a> +Linquit cœpta ferox, pennasque addente pudore</p> +<p><a name = "line12_456" id = "line12_456"> </a> +Atque ira simul, <a href = "#var12_456">inmani</a> per proxima motu</p> +<p><a name = "line12_457" id = "line12_457"> </a> +Evolat, et minitans <a href = "#var12_457">avida ad certamina</a> +fertur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_449" id = "not12_449" href = "#line12_449">449 sqq.</a> +Hannibal Tarentinæ arcis obpugnatione absistit raptimque contendit +Capuam, quam obsideri a Romanis compererat. Cf. Liv. XXV, 13 sq., inpr. +XXVI, 4, 5, quibus locis accuratius omnia fusiusque narrantur. +—<a name = "not12_450" id = "not12_450" href = +"#line12_450">450.</a> <i>Terrentem freta</i>, mare. Vid. <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_49">ad I, 49</a>, et <a class += "crossref" href = "bookIII.html#not3_463">III, 463</a>. Tarentini +dicuntur <i>nepotes Œbalii</i>, h.e. Spartani, quorum coloniam Tarentum +deduxit Phalantus. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_665">ad VII, 665</a>. +—<a name = "not12_451" id = "not12_451" href = +"#line12_451">451.</a> <i>Œbalus</i> priscus Lacedæmonis rex, +Tyndarei pater, unde et <i>Tyndarium Tarentum</i> dixit Silius inf. +<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_320">XV, 320</a>. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_6">ad I, 6</a>. +—<a class = "missing" name = "not12_452" id = "not12_452" href = +"#line12_452" title = "‘752’ legitur">452.</a> +Primus in terra quasi naviget. Sed idem jam fecerat Lysander. v. +Frontin. Strateg. I, <span class = +"smallcaps">v</span>, 7.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_455" id = "not12_455" href = "#line12_455">455.</a> +<i>pennas addente pudore</i>, ut <i>pedibus timor addidit alas</i> apud +Virg. Æn. VIII, 224.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_458" id = "line12_458"> </a> +Haud secus, amisso tigris si concita fetu</p> +<span class = "pagenum">46</span> +<p><a name = "line12_459" id = "line12_459"> </a> +Emicet, adtonitæ paucis lustratur in horis</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p><a name = "line12_460" id = "line12_460"> </a> +Caucasus, et saltu tramittitur alite Ganges;</p> +<p><a name = "line12_461" id = "line12_461"> </a> +Donec fulmineo partus vestigia cursu</p> +<p><a name = "line12_462" id = "line12_462"> </a> +<a href = "#var12_462">Conligat</a>, et rabiem prenso <a href = +"#var12_462">consumat</a> in hoste.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_458" id = "not12_458" href = "#line12_458">458.</a> +Comparatio satis frequens +<span class = "pagenum notes">46</span> +apud poetas, et nunc apte ad bestiæ atrocitatem verbis expressa, si a +luxurie quadam recesseris, qua cursus celeritatem tribus modis variavit; +quamvis, meo quidem sensu, <i>paucæ</i> illæ <i>horæ</i> nunc valde +frigent, et vim summæ celeritatis et impetus infringunt; Ern. Enimvero +luxuries illa hoc loco minus displicet, ubi celeritatis notio potissimum +erat exprimenda, neque <i>paucæ horæ</i> admodum frigent, quoniam de +Caucaso, altissimo Asiæ monte ac parte Tauri, qui simul designari +videtur, sermo est. Conf. Plin. VIII, 18, seu 25; Stat. Theb. IV, 316 +seq.; Dempster. ad Rosin. Antiq. Rom. II, 11 et supra <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_331">ad IV, 331 sq.</a> +—<a name = "not12_459" id = "not12_459" href = +"#line12_459">459.</a> <i>Emicet</i>, ut <a class = "crossref" href += "bookII.html#line2_238">II, 238</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_85">III, 85</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_468">IV, 468</a> al. <i>adtonitæ</i>, ab adtonita, ob +metum amissi fetus. +—<i>lustratur</i> discursu, ut <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_266">II, 266</a>; Virg. Æn. II, 528 al. +—<a name = "not12_461" id = "not12_461" href = +"#line12_461">461</a> <a name = "not12_462" id = "not12_462" href = +"#line12_461">sq.</a> +<i>fulmineo cursu</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_421">ad I, 421</a>. +—<i>Conligere vestigia</i> exquisite pro reperire, adsequi; Ern. +448; conf. Stat. Theb. VIII, 577; Cic. ad Heren. IV, 8 al.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_463" id = "line12_463"> </a> +<a href = "#var12_463">Obvius huic</a> sparso Centenius agmine +raptim</p> +<p><a name = "line12_464" id = "line12_464"> </a> +Funditur, audendi pravus, <a href = "#var12_464">facilisque +periclis</a>.</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p><a name = "line12_465" id = "line12_465"> </a> +Sed parvum decus Hannibali: nam, vitis honore</p> +<p><a name = "line12_466" id = "line12_466"> </a> +Perfunctus Latiæ, <a href = "#var12_466">subito</a> stimularat +agrestes,</p> +<p><a name = "line12_467" id = "line12_467"> </a> +<a href = "#var12_467">Semiermemque</a> manum sternendam objecerat +hosti.</p> +<p><a name = "line12_468" id = "line12_468"> </a> +Bis septem <a href = "#var12_468">demissa</a> neci, nec substitit +agmen,</p> +<p><a name = "line12_469" id = "line12_469"> </a> +Millia: <a href = "#var12_469">bis septem</a>, quæ non sollertior +ense,</p> +<span class = "pagenum">47</span> +<span class = "linenum">470</span> +<p><a name = "line12_470" id = "line12_470"> </a> +Sed genus insignis, justis ducebat in armis</p> +<p><a name = "line12_471" id = "line12_471"> </a> +Fulvius: ast æque per corpora fusa jacentum</p> +<p><a name = "line12_472" id = "line12_472"> </a> +Raptum iter est, victorque moram non passus <a href = +"#var12_472">eundi</a>:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_463" id = "not12_463" href = "#line12_463">463.</a> +Conf. Liv. XXV, 19 et sup. <a class = "crossref" href = "#not12_27">ad +v. 27 seq.</a> nam res a Silio memorata ab h.l. aliena est. +—<a name = "not12_464" id = "not12_464" href = +"#line12_464">464.</a> <i>facilis periclis</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_615">ad I, 615</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_465" id = "not12_465" href = "#line12_465">465 seq.</a> +<i>vitis honore Latiæ</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_43">VI, 43</a>, ubi v. not. +—<a class = "missing" name = "not12_466" id = "not12_466" href = +"#line12_466" title = "numerus deest">466.</a> <i>agrestes +semiermemque manum</i>; v. Liv. l.c.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_468" id = "not12_468" href = "#line12_468">468.</a> +<i>demissa neci</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_439">ad I, 439</a>. +—<i>nec substitit agmen</i> victoris, Hannibalis. Cf. +v. 471 sq. +—<a name = "not12_469" id = "not12_469" href = +"#line12_469">469.</a> Cf. Liv. XXV, 21., et Var. Lect. +—<i>non sollertior ense</i> apud Liv. l.c. +<span class = "pagenum notes">47</span> +<i>dux stultitia et</i> temeritate Centenio par. +—<a name = "not12_470" id = "not12_470" href = +"#line12_470">470.</a> <i>insignis</i> (κατὰ) <i>genus</i>, +nobilior Centenio. De gente Fulvia v. meas Tabulas Geneal. +—<i>justa arma</i> et justus exercitus Fulvii prætoris, non +tumultuarius ac semiermis, neque precario ipsi traditus, ut Centenio, +centurioni primipili. +—<a name = "not12_471" id = "not12_471" href = +"#line12_471">471.</a> <i>jacentum</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_574">ad II, 574</a>. +—<a name = "not12_472" id = "not12_472" href = +"#line12_472">472.</a> <i>Raptum iter est</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_570">ad I, 570</a>. +—<i>moram non passus eundi</i>, inpatiens moræ, quam itineri +faciendo inpendebat; Heins.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_473" id = "line12_473"> </a> +Exsequiæ tantum famam nomenque volentem</p> +<p><a name = "line12_474" id = "line12_474"> </a> +<a href = "#var12_474">Mitificæ</a> mentis tenuerunt funere læto.</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p><a name = "line12_475" id = "line12_475"> </a> +Namque per insidias (infandum!) et <a href = "#var12_475">ab hospite</a> +cæsus,</p> +<span class = "pagenum">48</span> +<p><a name = "line12_476" id = "line12_476"> </a> +Conloquium et promissa petit dum perfida gentis</p> +<p><a name = "line12_477" id = "line12_477"> </a> +Lucanæ, Gracchus, cæco circumdatus astu,</p> +<p><a name = "line12_478" id = "line12_478"> </a> +Occiderat, laudemque Libys rapiebat humandi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_473" id = "not12_473" href = "#line12_473">473.</a> +Commentarii instar est Liv. XXV, 16, 17. Conf. et sup. <a class = +"crossref" href = "bookX.html#not10_559">ad X, 559 sq.</a> Citum +Hannibalis iter morabantur Ti. Sempronii Gracchi Procos., qui +<i>hospitis Lucani</i> dolo perierat, <i>exsequiæ</i>, quas Hannibal +ipse celebrabat, <i>volens</i>, h.e. optans, cupiens, desiderans, +captans (ut Gr. θέλων), <i>famam mitificæ</i>, h.e. mitis (ut apud Apul. +de Mundo extr. et Prudent. Hamart. 963, et περὶ στεφ., hymn. VII, 42, +ubi vid. Heins.) <i>mentis</i>, humanitatis et miserationis. +—<a name = "not12_474" id = "not12_474" href = +"#line12_474">474.</a> <i>funere</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#not5_156">ad V, 156</a>. +—<i>læto</i>, non modo quod Gracchus hostis fuerat et dux fortis +bellique peritus, adeoque metuendus, sed quod armatus exercitus circa +rogum ejus cucurrit cum tripudiis Hispanorum motibusque armorum et +corporum. Vide Livium, loc. cit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_475" id = "not12_475" href = "#line12_475">475.</a> +Cf. Var. Lectiones. +—<span class = "pagenum notes">48</span> +<a name = "not12_477" id = "not12_477" href = "#line12_477">477.</a> +<i>cæco astu</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_3">ad +V, 3</a>. +—<a name = "not12_478" id = "not12_478" href = +"#line12_478">478.</a> <i>laudem Libys rapiebat humani</i>, tum +honoris et famæ gratia, tum raptim et ὡς ἐν παρόδῳ funus curabat: ipsa +autem verba nihil prope nisi versum explent; nam res ipsa ex antecedd. +nota erat; Ern.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_479" id = "line12_479"> </a> +Sed non, ut scitum celerare ad mœnia Pœnum,</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p><a name = "line12_480" id = "line12_480"> </a> +<a href = "#var12_480">Adstabat</a> res ulla loco. Jam consul +uterque</p> +<p><a name = "line12_481" id = "line12_481"> </a> +Præcipites aderant; Nola vis omnis, et Arpis</p> +<p><a name = "line12_482" id = "line12_482"> </a> +Ævi floridior Fabius <a href = "#var12_482">rapida arma ferebat</a>;</p> +<p><a name = "line12_483" id = "line12_483"> </a> +Hinc Nero, et hinc <a href = "#var12_483">volucris</a> Silanus nocte +dieque</p> +<p><a name = "line12_484" id = "line12_484"> </a> +Inpellebat agens properata ad bella cohortes.</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p><a name = "line12_485" id = "line12_485"> </a> +Undique conveniunt, pariterque obponere cunctos</p> +<p><a name = "line12_486" id = "line12_486"> </a> +Uni ductores juveni placet. Arduus ipse</p> +<p><a name = "line12_487" id = "line12_487"> </a> +Tifata <a href = "#var12_487">insidit</a>, propior qua mœnibus +instat</p> +<span class = "pagenum">49</span> +<p><a name = "line12_488" id = "line12_488"> </a> +Collis, et e tumulis subjectam despicit urbem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_479" id = "not12_479" href = "#line12_479">479</a> +<a name = "not12_480" id = "not12_480" href = "#line12_479">seq.</a> +Cf. Liv. XXVI, 5, ubi tamen pro <i>Fabio</i> et <i>Silano</i> +Fulvius memoratur. +—<i>ut scitum</i>, cognitum, auditum est. +—<i>mœnia</i>, Capuam. +—<i>non Adstabat res ulla loco</i>, summa omnium perturbatio erat; +Ern. coll. Liv. l.c. res <i>nec explorata Romanis</i> (quæ tamen verba +in ed. Drak. et Ern. non leguntur) <i>ingentem præbuit terrorem</i>. +Vid. Var. Lect. +—<a name = "not12_481" id = "not12_481" href = +"#line12_481">481.</a> Conf. Liv. XXIII, 46, et XXIV, 46. +—<i>vis omnis</i>, exercitus Nolæ in præsidio relictus. +—<a name = "not12_482" id = "not12_482" href = +"#line12_482">482.</a> <i>Ævi floridior</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_61">ad I, 61</a>. +—<a name = "not12_484" id = "not12_484" href = +"#line12_484">484.</a> <i>Inpellebat agens</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_623">V, 623</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_486" id = "not12_486" href = "#line12_486">486.</a> +<i>Uni juveni</i>, Hannibali. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#not9_562">ad IX, 562</a>. +—<a name = "not12_487" id = "not12_487" href = +"#line12_487">487.</a> <i>insidit</i>, cum quarto casu junctum. +Vid. <a class = "crossref" href = "bookV.html#var5_3">ad V, 3 +in V.L.</a>, et +<span class = "pagenum notes">49</span> +Heins. ad Valer. Fl. V, 536. Sic passim ap. Liv. Hannibal «in valle +occulta post Tifata montem inminentem Capuæ consedit,» Liv. lib. +XXVI, 5. Cf. id. VII, 29, et sup. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_363">ad IV, 363</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_489" id = "line12_489"> </a> +Verum ubi, tum sese circumfundentibus armis,</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p><a name = "line12_490" id = "line12_490"> </a> +Vallatas socium portas, <a href = "#var12_490">unaque</a> negari</p> +<p><a name = "line12_491" id = "line12_491"> </a> +Intravisse sibi, <a href = "#var12_491">Capuæque</a> erumpere +cernit,</p> +<p><a name = "line12_492" id = "line12_492"> </a> +<a href = "#var12_492">Anxius adventus</a>, nunc ferro frangere +cœtum</p> +<p><a name = "line12_493" id = "line12_493"> </a> +Obstantum meditatur; <a href = "#var12_493">init nunc</a> avia cœpto</p> +<p><a name = "line12_494" id = "line12_494"> </a> +Consilia, atque astu quærit tot millia portis</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p><a name = "line12_495" id = "line12_495"> </a> +Abstrahere artatis, cinctosque resolvere muros.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_489" id = "not12_489" href = "#line12_489">489.</a> +Conf. omnino Liv. XXVI, 7. +—<i>armis</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_61">VII, 61</a> et sup. <a class = "crossref" href = +"#line12_482">v. 482</a>. +—<a name = "not12_490" id = "not12_490" href = +"#line12_490">490.</a> <i>Vallatas</i>, cinctas a Romanis <i>portas +sociorum</i> suorum, incolarum Capuæ. +—<i>una</i>, simul, <i>sibi negari</i>, se prohiberi a Romanis +urbem obsidentibus, <i>intravisse</i> (<a class = "missing" name = +"not12_491" id = "not12_491" href = "#line12_491" title = "numerus deest">v. 491</a>), intrare Capuam, <i>et Capuæ</i>, Campanis, +sociis suis, scilicet negari <i>erumpere</i> portis. Lefeb. notandam +h.l. dicit audaciam trium militum e Val. Max. III, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 20. +—<a name = "not12_492" id = "not12_492" href = +"#line12_492">492.</a> <i>Anxius adventus</i>; v. V.L. Sollicitus +de adventu suo, quod breviter et obscure dicitur pro: quomodo iis, +quorum causa advenisset, auxilium ferret incertus; Lenz. +—<a name = "not12_493" id = "not12_493" href = +"#line12_493">493.</a> Hannibal «abscedere inrito consilio et +movere a Capua statuit castra. Multa secum, quoniam inde ire pergeret, +volventi, subiit animum impetus, caput ipsum belli Romam petendi,» etc. +Liv. l.c. Cf. Polyb. IX, 3, 4. +—<i>avia cœpto</i>, diversa a priori consilio, scil. ferro et +impetu in hostes inrumpendi; Ernest. qui recte monet, omnem hunc locum +(a v. 490... 495) laborare duritie quadam auribus elegantioribus et +Virgilianæ concinnitati adsuetis molesta. <i>Cœptum</i> vero non +consilium est, sed conatus sc. Capuæ obsidione liberandæ, quam ob rem +iter erat ingressus.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">50</span> +<p><a name = "line12_496" id = "line12_496"> </a> +Sic igitur secum, curasque ita corde fatigat:</p> +<p><a name = "line12_497" id = "line12_497"> </a> +«Quo, mens ægra, vocas? rursusne pericula sumam,</p> +<p><a name = "line12_498" id = "line12_498"> </a> +<a href = "#var12_498">Non æquus</a> regione loci? Capuaque vidente</p> +<p><a name = "line12_499" id = "line12_499"> </a> +Terga dabo? an, residens vicini vertice montis,</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p><a name = "line12_500" id = "line12_500"> </a> +Exscindi ante oculos patiar socialia tecta?</p> +<p><a name = "line12_501" id = "line12_501"> </a> +Non ita me experti Fabius <a href = "#var12_501">Fabiique</a> +magister</p> +<p><a name = "line12_502" id = "line12_502"> </a> +<a href = "#var12_502">Turbatum, Hesperio</a> quum clausos milite +colles</p> +<p><a name = "line12_503" id = "line12_503"> </a> +Evasi victor, sparsosque per arva juvencos</p> +<p><a name = "line12_504" id = "line12_504"> </a> +Jactare adcensis stimulavi cornibus ignes.</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p><a name = "line12_505" id = "line12_505"> </a> +Haud dum omnes abiere doli: defendere nobis</p> +<p><a name = "line12_506" id = "line12_506"> </a> +Si Capuam ereptum est, dabitur circumdare Romam.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">50</span> +<a name = "not12_496" id = "not12_496" href = "#line12_496">496.</a> +<i>curas fatigat</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_675">ad I, 675</a>. +—<a name = "not12_497" id = "not12_497" href = +"#line12_497">497.</a> <i>rursus</i>, ut ad Nolam. +—<i>periculum sumere</i> pro subire etiam dixit Tac. Hist. III, 69 +et al. +—<a name = "not12_498" id = "not12_498" href = +"#line12_498">498.</a> <i>Non æquus regione loci</i>, inpar +Romanis, qui opportuna loca tenent; Cell. et Ern. +—<a name = "not12_499" id = "not12_499" href = +"#line12_499">499.</a> <i>vicini montis</i>; v. <a class = +"crossref" href = "#not12_487">ad v. 487</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_501" id = "not12_501" href = "#line12_501">501.</a> +Imitat. Virg. Æn. XI, 396 sq. +—<i>magister</i> equitum, Minucius. +—<a name = "not12_502" id = "not12_502" href = +"#line12_502">502 sqq.</a> +Cf. sup. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_272">VII, 272 +seq.</a> et <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_310">310 sq.</a> +—<i>Turbatum</i>, confusum et consilii inopem. +—<i>Hesperio</i>, Italo Romano. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_4">ad I, 4</a>. +—<a name = "not12_503" id = "not12_503" href = +"#line12_503">503.</a> <i>victor</i>, voti compos, ἐπιτυχὼν. Vid. +Heyne ad Virg. Æn. II, 329; VIII, 61; X, 409; XI, 565, et Georg. +III, 9; Burm. ad Valer. Fl. IV, 528, et ad Petron. c. CXII. +—<i>victor</i>, superior iis arte ac fraude; Lenz.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_507" id = "line12_507"> </a> +<a href = "#var12_507">Hæc postquam placita, et tenuit</a> sententia +mentem,</p> +<p><a name = "line12_508" id = "line12_508"> </a> +Non <a href = "#var12_508">exspectato</a>, Titan dum gurgite lucem</p> +<span class = "pagenum">51</span> +<p><a name = "line12_509" id = "line12_509"> </a> +Spirantes proferret equos, <a href = "#var12_509">inpellit</a> in +agmen</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p><a name = "line12_510" id = "line12_510"> </a> +Voce manuque viros, et cœpta inmania pandit:</p> +<p><a name = "line12_511" id = "line12_511"> </a> +«Perge, age, vince omnem, miles, virtute laborem;</p> +<p><a name = "line12_512" id = "line12_512"> </a> +Et, quantum humani <a href = "#var12_512">possunt</a> se tendere +passus,</p> +<p><a name = "line12_513" id = "line12_513"> </a> +Arduus adcelera. Romam petis: hoc iter Alpes,</p> +<p><a name = "line12_514" id = "line12_514"> </a> +Hoc Cannæ <a href = "#var12_514">stravere</a> tibi: eia, incute +muris</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p><a name = "line12_515" id = "line12_515"> </a> +<a href = "#var12_515">Umbonem</a> Iliacis, Capuæque repende ruinas;</p> +<p><a name = "line12_516" id = "line12_516"> </a> +Quam tanti fuerit cadere, ut Palatia cernas,</p> +<p><a name = "line12_517" id = "line12_517"> </a> +Et <a href = "#var12_517">demigrantem</a> Tarpeia sede Tonantem.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_507" id = "not12_507" href = "#line12_507">507.</a> +<i>tenuit sententia mentem</i>, ei stetit; stabilem habuit sententiam. +—<a name = "not12_508" id = "not12_508" href = +"#line12_508">508.</a> <i>Non exspectato</i> ablat. absol. ut +<i>audito</i> <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_106">V, 106</a>, ubi v. not. +—<span class = "pagenum notes">51</span> +<a name = "not12_509" id = "not12_509" href = "#line12_509">509.</a> +<i>equos</i> Solis <i>spirantes lucem</i>, cf. Virg. Æneid. XII, 115, +ibique Heyne. +—<i>inpellit in agmen</i>, convocat, militum concionem facit; Ern. +quod ab usu loquendi alienum videtur. Cf. V.L.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_513" id = "not12_513" href = "#line12_513">513.</a> +Præclari versus, quibus magnum inest pathos. +—<a name = "not12_514" id = "not12_514" href = +"#line12_514">514 sq.</a> +<i>incutere Umbonem</i>, ut sup. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_256">II, 256</a>. Cf. V.L. +—<a class = "missing" name = "not12_515" id = "not12_515" href = +"#line12_515" title = "numerus deest">515.</a> <i>Iliacis</i>, +Romanis. +—<a name = "not12_516" id = "not12_516" href = +"#line12_516">516.</a> Non magna est jactura Capuæ, si possessio +quasi Romæ præsensque ejus potiundæ spes ea redimitur. +—<a name = "not12_517" id = "not12_517" href = +"#line12_517">517.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_365">ad II, 365</a>, <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_592">592</a>, et Klotz. ad Tyrt. p. 78.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_518" id = "line12_518"> </a> +<a href = "#var12_518">Instincti</a> glomerant gressus. Roma auribus +hæret,</p> +<p><a name = "line12_519" id = "line12_519"> </a> +Roma oculis: creduntque ducis sollertibus actis</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p><a name = "line12_520" id = "line12_520"> </a> +Aptius id cœptum, <a href = "#var12_520">quam si</a> duxisset ab +ipso</p> +<p><a name = "line12_521" id = "line12_521"> </a> +Fatali Æneadis campo. Vulturna <a href = "#var12_521">citata</a></p> +<p><a name = "line12_522" id = "line12_522"> </a> +Transmittunt <a href = "#var12_522">alno</a> vada, postremique +relinquunt</p> +<span class = "pagenum">52</span> +<p><a name = "line12_523" id = "line12_523"> </a> +Tardandis Italis conruptas igne carmas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_518" id = "not12_518" href = "#line12_518">518.</a> +<i>Instincti</i>, incitati et incensi, Drak. Cf. Var. Lect. +—<i>glomerant gressus</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_336">ad III, 336</a>. Bene Ernesti: «Exquisita ratio +militum adplausus significandi, <i>Roma auribus hæret, Roma oculis</i>; +at quam tenuis et diluta sententia est, <i>credunt ducis</i>, etc. +Laudant milites Hannibalem, quod nunc demum, nec statim post pugnam +Cannensem Romam petere instituerit. Quis, quæso, nunc hanc militum +sententiam desideret? Aptior ea erat tranquillæ deliberationi, quam huic +tempori, quo cuncti ardore Romam vincendi flagrant.» Contrariam adeo +Livius XXVI, 7, Hannibalis et militum sententiam adfert: «Cujus rei +(sc. Romam petendi) semper cupitæ occasionem prætermissam post Cannensem +pugnam et alii vulgo fremebant, et ipse non dissimulabat.» +—<a name = "not12_521" id = "not12_521" href = +"#line12_521">521</a> <a name = "not12_522" id = "not12_522" href = +"#line12_521">seq.</a> +<i>campo</i> Cannensi. +—<i>Æneadis</i>, Romanis. +—<i>Vulturna</i> +<span class = "pagenum notes">52</span> +<i>vada</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_52">ad +I, 52</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_528">VIII, 528</a>. +—<i>alno</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_458">ad III, 458</a>. +—<i>citata</i>, celeriter. +—<a name = "not12_523" id = "not12_523" href = +"#line12_523">523.</a> «Fulvium Vulturnus tenuerat amnis, navibus +ab Hannibale incensis, rates ad trajiciendum exercitum, in magna inopia +materiæ, ægre comparantem,» Liv. XXVI, 9.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_524" id = "line12_524"> </a> +Tum Sidicina legunt pernicibus arva maniplis,</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p><a name = "line12_525" id = "line12_525"> </a> +Threiciamque Calen, vestras a nomine nati,</p> +<p><a name = "line12_526" id = "line12_526"> </a> +Orithyia, domos: hinc <a href = "#var12_526">Allifanus</a> Iaccho</p> +<p><a name = "line12_527" id = "line12_527"> </a> +Haud inamatus ager, Nymphisque habitata Casinis</p> +<p><a name = "line12_528" id = "line12_528"> </a> +Rura evastantur: mox et vicinus Aquinas,</p> +<p><a name = "line12_529" id = "line12_529"> </a> +<a href = "#var12_529">Et</a>, quæ fumantem texere giganta, Fregellæ</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p><a name = "line12_530" id = "line12_530"> </a> +Agmine carpuntur volucri. Fert concitus inde</p> +<p><a name = "line12_531" id = "line12_531"> </a> +Per juga celsa gradum, <a href = "#var12_531">duris</a> qua rupibus +hæret</p> +<p><a name = "line12_532" id = "line12_532"> </a> +Bellator Frusino, et surgit suspensa tumenti</p> +<p><a name = "line12_533" id = "line12_533"> </a> +Dorso frugiferis Cerealis Anagnia glebis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_524" id = "not12_524" href = "#line12_524">524</a> +<a name = "not12_525" id = "not12_525" href = "#line12_524">seq.</a> +Describitur iter H. præeunte Livio l.c. Cf. Polyb. IX, 5. +—<i>Sidicina arva Threiciamque Calen</i> et <i>Orithyia</i>; v. +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_511">ad VIII, 511, +512</a>. +—<i>arva legunt</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_132">VII, 132</a>. +—<a name = "not12_526" id = "not12_526" href = +"#line12_526">526 sq.</a> +<i>Allifanus Iaccho Haud inamatus ager</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#not8_535">ad VIII, 535</a>. +—<i>Iaccho Haud inamatus</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_237">I, 237</a>; Bentl. ad Horat. Od. II, <span +class = "smallcaps">vi</span>, 18, et Gronov. Diatr. Stat. c. XLIII. +<i>Casinis</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_227">ad IV, 227</a>. +—<a class = "missing" name = "not12_527" id = "not12_527" href = +"#line12_527" title = "numerus deest">527.</a> <i>Nymphis +habitata</i>, quia ad Lirim fl. sita. +—<a name = "not12_528" id = "not12_528" href = +"#line12_528">528.</a> <i>Aquinas</i>, incolæ Aquini pro oppido, de +quo v. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_403">ad VIII, +403</a>. +—<a name = "not12_529" id = "not12_529" href = +"#line12_529">529.</a> <i>Fregellæ</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#not5_542">ad V, 542</a>. +—<i>fumantem texere giganta</i>, quoniam in regione bituminis et +sulphuris plena sitæ, Ern. cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_537">ad VIII, 537... 540</a>. +—<a name = "not12_530" id = "not12_530" href = +"#line12_530">530.</a> <i>carpuntur</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_458">ad II, 458</a>. +—<a name = "not12_531" id = "not12_531" href = +"#line12_531">531.</a> <i>juga celsa</i> inter Fregellas. et +Frusinonem. +—<i>hæret</i>, ut al. <i>pendere</i>, et mox <i>suspensa</i>; vid. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_128">ad I, 128</a>; +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_556">III, 556</a>; +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_645">VI, 645</a>; <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_564">VIII, 565</a>. +—<a name = "not12_532" id = "not12_532" href = +"#line12_532">532.</a> <i>Frusino</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#not8_398">ad VIII, 398</a>. +—<a name = "not12_533" id = "not12_533" href = +"#line12_533">533.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_543">ad V, 543</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_392">VIII, 392</a>, et Heyne ad Virg. Æn. VII, +684.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_534" id = "line12_534"> </a> +Jamque adeo est campos ingressus et arva <a href = +"#var12_534">Labici</a>,</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p><a name = "line12_535" id = "line12_535"> </a> +Linquens Telegoni pulsatos ariete muros,</p> +<span class = "pagenum">53</span> +<p><a name = "line12_536" id = "line12_536"> </a> +Haud dignam inter tanta moram: nec amœna retentant</p> +<p><a name = "line12_537" id = "line12_537"> </a> +Algida, nec juxta Junonis tecta Gabinæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_534" id = "not12_534" href = "#line12_534">534.</a> +<i>Labici</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_366">ad VIII, 366</a>. +—<a name = "not12_535" id = "not12_535" href = +"#line12_535">535.</a> <i>Telegonis muros</i> Tusculum. Vid. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_692">ad VII, 692</a>. +—<i>Linquens</i> hanc urbem regionemque, quæ, quamvis +<span class = "pagenum notes">53</span> +amœnissima, non tamen morabatur iter Hannibalis <i>inter tanta</i> +molimina, in tantis cœptis. +—<a name = "not12_537" id = "not12_537" href = +"#line12_537">537.</a> <i>Algidum</i> opp. et <i>Algidus</i> mons +nemorosus et pascuus (h.l. <i>amœnus</i>) Latii in Æquis, XVIII M. P. a +Roma distans. Vid. Jani ad Horat. Od. I, <span class = +"smallcaps">xxi</span>, 6; III, <span class = +"smallcaps">xxiii</span>, 9; IV, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 58. +—<i>Algida</i>, ut <i>Taygeta</i>, <i>Gargara</i>, <i>Mænala</i>, +etc. Vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_363">ad IV, +363</a>. +—<i>Gabii</i>, oppidum Latii, medio fere inter Romam et Præneste +loco situm, ubi Juno inprimis colebatur. Conf. Virgil. Æn. VII, 682, et +ibi Heyne.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_538" id = "line12_538"> </a> +Præceps ad ripas inmani turbine fertur,</p> +<p><a name = "line12_539" id = "line12_539"> </a> +Sulfureis gelidus qua serpit leniter undis</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p><a name = "line12_540" id = "line12_540"> </a> +Ad genitorem Anio labens sine murmure <a href = +"#var12_540">Thybrim</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_538" id = "not12_538" href = "#line12_538">538.</a> +<i>Præceps fertur</i>, properat inde Hannibal. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_261">ad IV, 261</a>. +—<i>turbine</i>, impetu, velocitate. +—<a name = "not12_539" id = "not12_539" href = +"#line12_539">539 sq.</a> +<i>Anio serpit ad genitorem Thybrim</i>; influit in Tiberim. Mirantur +Drak. et Ernesti Anienem dici h.l. <i>serpentem leniter</i> et +<i>labentem sine murmure</i>. Sed v. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#var4_224">ad IV, 224 in V.L.</a> Lenz. monet, poetam ad +verbum expressisse Tibull. I, <span class = "smallcaps">vii</span>, +13, 14. +—<i>Sulfureis</i>, flavis, luteis, ut <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_400">VIII, 400</a>, nam <i>gelidus</i> etiam +vocatur; Ern. Rectius forte Draken. propter aquas Albulæ (fluminis +Piceni in Marchia Anconitana, hod. <i>Ragnola</i>) in Anienem influentes +et sulfureas. Vide Barth. ad Stat. Silv. I, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 75, et intpp. Suet. Aug. 82, et Ner. 31. Cf. +sup. <a class = "crossref" href = "#not12_229">ad v. 229</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_400">ad VIII, 400</a>. +—<a class = "missing" name = "not12_540" id = "not12_540" href = +"#line12_540" title = "numerus deest">540.</a> <i>genitorem</i>, +quia in Tiberim influit (ut <i>patre Benaco</i> dixit Virg. Æn. +X, 205), vel quia hic major fluvius est. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_606">I, 606 sq.</a> ibique +not.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_541" id = "line12_541"> </a> +Hic ut signa ferox dimensaque castra locavit,</p> +<p><a name = "line12_542" id = "line12_542"> </a> +Et ripas tremefecit eques, perterrita pulsis</p> +<p><a name = "line12_543" id = "line12_543"> </a> +Ilia prima vadis sacro se conjugis antro</p> +<p><a name = "line12_544" id = "line12_544"> </a> +Condidit, et cunctæ fugerunt gurgite Nymphæ.</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p><a name = "line12_545" id = "line12_545"> </a> +At matres Latiæ, ceu mœnia nulla supersint,</p> +<p><a name = "line12_546" id = "line12_546"> </a> +<a href = "#var12_546">Adtonitæ passim furibundis gressibus +errant</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_541" id = "not12_541" href = "#line12_541">541.</a> +Cf. Liv. XXVI, 10, et Polyb. IX, 5, 9. +—<a name = "not12_542" id = "not12_542" href = +"#line12_542">542 seq.</a> +Terror etiam fluviis eorumque Nymphis tribuitur. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_48">I, 48</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_463">III, 463 seq.</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_443">IV, 443 sq.</a>, <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_601">601</a>; <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#line7_413">VII, 413 sq.</a> +—<a name = "not12_543" id = "not12_543" href = +"#line12_543">543.</a> <i>Ilia</i>, vel Rhea, Amulii jussu Aniene, +vel Tiberi mersa, et hinc ab aliis huic, ab aliis illi nupta fingitur. +Vid. Jani ad Horat. Od. I, <span class = "smallcaps">ii</span>, +13... 20.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_545" id = "not12_545" href = "#line12_545">545 sq.</a> +Conf. Liv. XXVI, 9, cujus elegans gravitas multo magis placet, quam +ornatus Silianus; Ernest. v. et Polyb. IX, 6. +—<a class = "missing" name = "not12_546" id = "not12_546" href = +"#line12_546" title = "numerus deest">546.</a> <i>furibundis +gressibus</i>; vide Nostrum supra <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_458">ad I, 458</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_547" id = "line12_547"> </a> +Ante oculos adstant laceræ trepidantibus umbræ,</p> +<span class = "pagenum">54</span> +<p><a name = "line12_548" id = "line12_548"> </a> +Quæque gravem ad Trebiam, quæque ad Ticina fluenta</p> +<p><a name = "line12_549" id = "line12_549"> </a> +Obpetiere necem, Paulus Gracchusque cruenti,</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p><a name = "line12_550" id = "line12_550"> </a> +Flaminiusque simul, miseris ante ora vagantur.</p> +<p><a name = "line12_551" id = "line12_551"> </a> +Clausit turba vias. Stat celsus et asper ab ira,</p> +<p><a name = "line12_552" id = "line12_552"> </a> +Ingentemque metum torvo domat ore Senatus.</p> +<p><a name = "line12_553" id = "line12_553"> </a> +Interdum tamen erumpunt sub casside fusæ</p> +<p><a name = "line12_554" id = "line12_554"> </a> +Per tacitum lacrimæ; quidnam Fortuna minetur,</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p><a name = "line12_555" id = "line12_555"> </a> +Quidve parent Superi? Pubes dispersa per altas</p> +<p><a name = "line12_556" id = "line12_556"> </a> +Stat turres, <a href = "#var12_556">atque huc ventum sub corde +volutat</a>,</p> +<p><a name = "line12_557" id = "line12_557"> </a> +Ut jam Roma satis credat, defendere muros.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_547" id = "not12_547" href = "#line12_547">547.</a> +<i>laceræ umbræ</i>, quæ etiam nunc servant vulnera, quibus olim +<span class = "pagenum notes">54</span> +occubuerunt: tali enim habitu umbrae ad inferos descendere credebantur, +quali erant tempore mortis; Drakenb. Cf. Advers. Heinsii in Broukhusiana +editione Tibull. pag. 461, et Cerda ad Virgil. Æn. II, 272... 279. +—<a name = "not12_549" id = "not12_549" href = +"#line12_549">549.</a> <i>Gracchus</i>, de quo v. supra <a class = +"crossref" href = "#line12_475">v. 475 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_551" id = "not12_551" href = "#line12_551">551 sq.</a> +<i>Stat</i>, in foro, ubi magistratibus præsto est (Liv. l.c.), in viis +et in turba hominum. +—<i>celsus Senatus</i>, ut sup. <a class = "crossref" href = +"#line12_313">v. 313</a>, nisi malis, in muris. Magno animo est in +tantis periculis; Cell. +—<i>asper ab ira</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_521">XVI, 521</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_139">ad II, 139</a>. +—<a class = "missing" name = "not12_552" id = "not12_552" href = +"#line12_552" title = "numerus deest">552.</a> <i>domat</i>, +dissimulat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_554" id = "not12_554" href = "#line12_554">554.</a> +<i>Per tacitum</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_527">ad VII, 527</a>. +—<i>quidnam Fortuna minetur</i>, sc. tristes et anxii expendunt, +tacite quærunt. +—<a name = "not12_555" id = "not12_555" href = +"#line12_555">555.</a> <i>Quidve parent Superi</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_136">I, 136</a>. +—<a name = "not12_556" id = "not12_556" href = +"#line12_556">556.</a> <i>sub corde volutat</i>, secum cogitat, +<i>huc ventum</i> esse, rem eo jam rediisse, <i>ut Roma satis +credat</i>, satis habeat, contenta sit et esse debeat, <i>defendere +muros</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_558" id = "line12_558"> </a> +Pœnus ut ad somnos vix totam cursibus actæ</p> +<p><a name = "line12_559" id = "line12_559"> </a> +Indulsit pubi noctem, vigil <a href = "#var12_559">ipse</a>, nec +ullam</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p><a name = "line12_560" id = "line12_560"> </a> +Ad requiem facilis, credensque abscedere vitæ,</p> +<p><a name = "line12_561" id = "line12_561"> </a> +Quod sopor eripiat, tempus; radiantibus armis</p> +<p><a name = "line12_562" id = "line12_562"> </a> +Induitur, Nomadumque jubet prorumpere turmas.</p> +<p><a name = "line12_563" id = "line12_563"> </a> +Inde, <a href = "#var12_563">levis frenis</a>, circum pavitantia +fertur</p> +<span class = "pagenum">55</span> +<p><a name = "line12_564" id = "line12_564"> </a> +Quadrupedante sono perculsæ mœnia Romæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_558" id = "not12_558" href = "#line12_558">558.</a> +Cf. Liv. XXVI, 10. +—<i>pubi cursibus actæ</i>, militibus raptim actis et itinere +fessis. +—<a name = "not12_560" id = "not12_560" href = +"#line12_560">560</a> <a name = "not12_561" id = "not12_561" href = +"#line12_560">sq.</a> +<i>credens abscedere... tempus</i>, verba somno deditis notanda. +—<a name = "not12_562" id = "not12_562" href = +"#line12_562">562 sq.</a> +«Cum duobus millibus equitum a porta Collina usque ad Herculis templum +est progressus, atque, unde proxime poterat, mœnia situmque urbis +obequitans contemplabatur,» Liv. l.c.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_563" id = "not12_563" href = "#line12_563">563.</a> +<i>levis frenis</i>, quæ celeritatis vel artis laus nunc aliena; et +arguta doctrina est, qua dicit <i>quadrupedanti</i> +<span class = "pagenum notes">55</span> +<i>sono ferri</i> pro obequitare; Ern. Sed verba sic jungenda: «levis +frenis fertur circa mœnia Romæ, perculsæ sono quadrupedante,» h.e. +quadrupedum, equorum: neque video, cur non celeriter obequitasse +censendus sit Hannibal, urbem contemplaturus, etsi propius ad eam +adcesserit. Cf. supra <a class = "crossref" href = +"#line12_66">v. 66 seq.</a>, et Virgil. Æneid. VIII, 596.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">565</span> +<p><a name = "line12_565" id = "line12_565"> </a> +Nunc aditus lustrat, clausas nunc cuspide pulsat</p> +<p><a name = "line12_566" id = "line12_566"> </a> +Infesta portas, fruiturque timore paventum.</p> +<p><a name = "line12_567" id = "line12_567"> </a> +Nunc, <a href = "#var12_567">lentus</a> celsis adstans in collibus, +intrat</p> +<p><a name = "line12_568" id = "line12_568"> </a> +Urbem oculis, discitque locos, causasque locorum.</p> +<p><a name = "line12_569" id = "line12_569"> </a> +Ac legeret visu cuncta, et penetraret in omnes</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p><a name = "line12_570" id = "line12_570"> </a> +Spectando partes, ni magno turbine adesset</p> +<p><a name = "line12_571" id = "line12_571"> </a> +Fulvius, haud tota Capuæ obsidione relicta.</p> +<p><a name = "line12_572" id = "line12_572"> </a> +Tum demum castris turmas <a href = "#var12_572">inflexit</a> ovantes</p> +<p><a name = "line12_573" id = "line12_573"> </a> +<a href = "#var12_573">Spectata</a> ductor satiatus pectora Roma.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_566" id = "not12_566" href = "#line12_566">566.</a> +<i>fruitur</i>, delectatur, Drak. coll. Martial. lib. VIII, <span class += "smallcaps">xxx</span>, 3, et Claud. in Rufin. I, 237. At +malim exponere, utitur: in rem suam convertit, et fructum inde percipit. +—<a name = "not12_567" id = "not12_567" href = +"#line12_567">567.</a> <i>lentus adstans in collibus</i>, lento +obtutu, ut admirabundus, colles contemplans; Barth. Adv. V, 6, et +Ernesti, coll. II, 639. Immo, stans in collibus, ut <i>urbem oculis +intrare</i>, introrsus perspicere possit. Voce autem <i>lentus</i> +securitas designatur. Vide supra <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_489">ad II, 489</a>, et Brouk. ad Tibull. +I, <span class = "smallcaps">v</span>, 45.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_568" id = "not12_568" href = "#line12_568">568.</a> +<i>discit locos, causasque locorum</i>, explicari sibi loca quæque, et +unde singula nomen adceperint, jussit; Mars. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookXI.html#not11_261">ad XI, 261</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_569" id = "not12_569" href = "#line12_569">569</a> +<a name = "not12_570" id = "not12_570" href = "#line12_569">seq.</a> +Cf. Liv. XXVI, 10. +—<i>legeret</i>, legisset, <i>visu</i>, oculis quasi percurrisset, +cognovisset, ut ap. Virg. Æn. VI, 755. +—<a name = "not12_571" id = "not12_571" href = +"#line12_571">571.</a> Q. <i>Fulvius</i> Flaccus, a Capua obsessa +Romam cum exercitu profectus, ceteris ducibus Romanis ibi relictis, unde +<i>haud tota</i>, etc. Conf. Liv. XXVI, 8... 10.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_574" id = "line12_574"> </a> +Atque, ubi nox depulsa polo, primaque rubescit</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p><a name = "line12_575" id = "line12_575"> </a> +Lampade Neptunus, revocatque Aurora labores,</p> +<span class = "pagenum">56</span> +<p><a name = "line12_576" id = "line12_576"> </a> +Effundit rupto persultans agmina vallo,</p> +<p><a name = "line12_577" id = "line12_577"> </a> +Et quantum clamare valet: «Per plurima <a href = +"#var12_577">vestra</a>,</p> +<p><a name = "line12_578" id = "line12_578"> </a> +O socii, decora, et <a href = "#var12_578">sacras in sanguine</a> +dextras,</p> +<p><a name = "line12_579" id = "line12_579"> </a> +<a href = "#var12_579">Vobis ite pares</a>, et tantum audete sub +armis,</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p><a name = "line12_580" id = "line12_580"> </a> +Quantum Roma timet: reliquam hanc exscindite molem;</p> +<p><a name = "line12_581" id = "line12_581"> </a> +Nil, quod vincatis, toto restabit in orbe.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_574" id = "not12_574" href = "#line12_574">574.</a> +Cf. Liv. XXVI, 11; Virg. Æn. III, 588 sq.; IV, 6, 7, <i>aurora polo +dimoverat umbram</i>; et VII, 148. +—<a name = "not12_575" id = "not12_575" href = +"#line12_575">575.</a> <i>Aurora revocat labores</i> Solis, eum ad +cursum diurnum vocat; Lenz. coll. Ovid. Met. II, 144. Immo, Aurora +labores suos, cursum suum, <i>revocat</i>, repetit, renovat. +<span class = "pagenum notes">56</span> +—<a name = "not12_576" id = "not12_576" href = +"#line12_576">576.</a> <i>Effundit</i>, ut <a class = "crossref" +href = "bookII.html#line2_151">II, 151</a>, ubi v. not. +—<a name = "not12_577" id = "not12_577" href = +"#line12_577">577.</a> <i>quantum clamare valet</i>, scil. clamat: +Oro vos, vel obtestor <i>per plurima</i>, etc. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_658">ad I, 658</a>. +—<a name = "not12_578" id = "not12_578" href = +"#line12_578">578.</a> <i>sacras in sanguine dextras</i>, dura +brevitate dictum pro, per dextras vestras sanguine hostium fuso +<i>venerabiles</i>; Ern. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_9">ad VII, 9</a>, et h.l. Var. Lect. +—<i>sacras in sanguine dextras</i>, sacratas, inbutas, cædibus; et +<i>vobis pares</i>, ita ut vobis dignum est, et pristinæ virtuti vestræ +respondet; Lenz. +—<a name = "not12_579" id = "not12_579" href = +"#line12_579">579.</a> <i>Vobis pares ite</i>, tam fortes, ut olim +et hactenus, vos præstate. Cf. Heins. ad Ovid. Epist. Her. XX, 62 et +inf.; XV, 445. +—<a name = "not12_581" id = "not12_581" href = +"#line12_581">581.</a> <i>restabit</i>, supererit; nam Roma capta, +urbes et provinciæ Romanorum imperio subjectæ, sponte Pœnis se +submittent. Nihil est itaque, quod τὸ <i>restabit</i> cum Dausq. +exponas, resisteret, repugnabit.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_582" id = "line12_582"> </a> +<a href = "#var12_582">Neu</a> populi vos Martigenæ tardarit origo;</p> +<p><a name = "line12_583" id = "line12_583"> </a> +Intratam Senonum capietis millibus urbem,</p> +<p><a name = "line12_584" id = "line12_584"> </a> +Adsuetamque capi: fortasse curulibus altis</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p><a name = "line12_585" id = "line12_585"> </a> +Jam vos, exemplo proavorum, <a href = "#var12_585">ad</a> nobile +letum</p> +<p><a name = "line12_586" id = "line12_586"> </a> +Exspectant de more senes, mortique parantur.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_582" id = "not12_582" href = "#line12_582">582.</a> +<i>populi Martigenæ</i>; conf. Virg. Æn. I, 276; VI, 873 al. +—<a name = "not12_585" id = "not12_585" href = +"#line12_585">585.</a> <i>exemplo proavorum</i>, ut olim, Roma a +Gallis Senonibus, Brenno duce, capta, quod vel tironibus notum ex Liv. +lib. V, cap. 41 pr. et Flor. I, 13. +—<i>nobile letum</i>, quia in honorum insignibus moriebantur; +Lenz. Malim referre ad genus mortis, quæ forti et obstinato ad eam animo +adpetita, memorabilis et gloriosa fuit. +—<a name = "not12_586" id = "not12_586" href = +"#line12_586">586.</a> <i>morti parantur</i>, ad mortem, ad +moriendum se parant.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_587" id = "line12_587"> </a> +Talibus <a href = "#var12_587">hinc</a> Pœnus: sed contra Œnotria +pubes</p> +<p><a name = "line12_588" id = "line12_588"> </a> +Non ullas voces ducis aut præcepta requirit.</p> +<span class = "pagenum">57</span> +<p><a name = "line12_589" id = "line12_589"> </a> +Sat matres stimulant, natique, et cara supinas</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p><a name = "line12_590" id = "line12_590"> </a> +Tendentum palmas lacrimantiaque ora parentum.</p> +<p><a name = "line12_591" id = "line12_591"> </a> +Ostentant parvos, vagituque incita pulsant</p> +<p><a name = "line12_592" id = "line12_592"> </a> +Corda virum, armatis <a href = "#var12_592">infigunt</a> oscula +dextris.</p> +<p><a name = "line12_593" id = "line12_593"> </a> +Ire volunt, et pro muris obponere densi</p> +<p><a name = "line12_594" id = "line12_594"> </a> +Pectora, respectantque suos, fletumque resorbent.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_587" id = "not12_587" href = "#line12_587">587.</a> +<i>Œnotria pubes</i>. Romana +<span class = "pagenum notes">57</span> +juventus. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_2">ad +I, 2</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_589" id = "not12_589" href = "#line12_589">589.</a> +Scena miserationis plena, e Liv. XXVI, 9, adumbrata, at paulo +absolutior: qualibus locis inmorentur velim, qui Silium morosius +fastidiunt; Ern. Eumdem Livii locum Silius expresserat sup. <a class = +"crossref" href = "#line12_545">v. 545 seq.</a> Cf. et Liv. VII, 11 +med. +—<a name = "not12_591" id = "not12_591" href = +"#line12_591">591</a> <a name = "not12_592" id = "not12_592" href = +"#line12_591">sq.</a> +<i>pulsant Corda</i>, ut ap. Virg. Georg. III, 106. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#var2_213">ad II, 213 (in V.L.)</a> et +<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_580">580</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_593" id = "not12_593" href = "#line12_593">593.</a> +<i>Ire volunt</i> pubes, armati, et <i>pro muris</i>; ante muros; Lenz. +Immo pro salute urbis. +—<a name = "not12_594" id = "not12_594" href = +"#line12_594">594.</a> <i>respectant suos</i>, quos sc. inviti +relinquunt: ut apud Quintil. Decl. X, p. 174. «Invitus ille +vanescebat ex oculis, multum resistens, sæpe respiciens,» etc. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_108">ad VIII, 108</a>. +—<i>fletum resorbent</i> reprimunt. Cf. Senec. Herc. Œt. 1285, et +Stat. Theb. V, 654.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">595</span> +<p><a name = "line12_595" id = "line12_595"> </a> +Ut vero inpulso patefactæ cardine portæ,</p> +<p><a name = "line12_596" id = "line12_596"> </a> +Et simul erupit <a href = "#var12_596">motis</a> exercitus armis,</p> +<p><a name = "line12_597" id = "line12_597"> </a> +Funditur inmixtus gemitu precibusque per altos</p> +<p><a name = "line12_598" id = "line12_598"> </a> +Ad cælum muros <a href = "#var12_598">plangor</a>, sparsæque solutis</p> +<p><a name = "line12_599" id = "line12_599"> </a> +Crinibus exululant matres, atque ubera nudant.</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p><a name = "line12_600" id = "line12_600"> </a> +Fulvius antevolans agmen, «Quis <a href = "#var12_600">nesciat</a>, +inquit,</p> +<p><a name = "line12_601" id = "line12_601"> </a> +Non sponte ad nostros Pœnum venisse penates?</p> +<p><a name = "line12_602" id = "line12_602"> </a> +A portis fugit Capuæ.» Subnectere plura</p> +<p><a name = "line12_603" id = "line12_603"> </a> +Conantem <a href = "#var12_603">tristis</a> cæli cum murmure vasto</p> +<span class = "pagenum">58</span> +<p><a name = "line12_604" id = "line12_604"> </a> +Turbavit fragor, et subita de nube procellæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_598" id = "not12_598" href = "#line12_598">598.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_560">VI, +560 sqq.</a> +—<a name = "not12_599" id = "not12_599" href = +"#line12_599">599.</a> <i>ubera nudant</i> planctus causa; Lenz. +Nonne potius quia vestes lacerant?</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_600" id = "not12_600" href = "#line12_600">600</a> +<a name = "not12_601" id = "not12_601" href = "#line12_600">sqq.</a> +Brevis, at apta tempori et efficax admonitio: non timendus est hostis, +qui <i>non sponte</i>, h.e. expulsus e Capua (immo repulsus a Capua, +quam obsidione liberare non potuerat) venit et veluti in fuga versatur; +Ern. Silius vero Fulvio tribuit, quæ Fabius dixit ap. Liv. +XXVI, 8.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_603" id = "not12_603" href = "#line12_603">603.</a> +Poeta exornavit Livianam (lib. XXVI, c. 11) descriptionem tempestatis, +qua prælium bis diremtum: quod cum judicio fecisse censendus est, quum +res ipsa tanti fuerit momenti. Colores imaginis potissimum petiit e +Virgil. Ge. I, 322 sqq., et Æneid. I, 84 sq.; IV, 160 seq. +Hujus tamen tempestatis nulla mentio fit ap. Polyb. IX, 6, 7, ubi +aliæ memorantur causæ, +<span class = "pagenum notes">58</span> +cur Hannibal abjecerit spem urbis capiendæ, et inde discesserit. +—<i>tristis fragor</i>; v. V.L.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">605</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_605" id = "line12_605"> </a> +Jupiter, Æthiopum remeans tellure, minantem</p> +<p><a name = "line12_606" id = "line12_606"> </a> +Romuleo Pœnum ut vidit subcedere vallo,</p> +<p><a name = "line12_607" id = "line12_607"> </a> +<a href = "#var12_607">Cælicolis</a> raptim excitis, defendere tecta</p> +<p><a name = "line12_608" id = "line12_608"> </a> +Dardana, et in septem discurrere jusserat arces.</p> +<p><a name = "line12_609" id = "line12_609"> </a> +Ipse e Tarpeio sublimis vertice cuncta,</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p><a name = "line12_610" id = "line12_610"> </a> +Et <a href = "#var12_610">ventos simul</a>, et nubes, et grandinis +iras,</p> +<p><a name = "line12_611" id = "line12_611"> </a> +Fulminaque, et tonitrus, et nimbos <a href = "#var12_611">conciet</a> +atros.</p> +<p><a name = "line12_612" id = "line12_612"> </a> +<a href = "#var12_612">Concussi</a> tremuere poli, cælumque tenebris</p> +<p><a name = "line12_613" id = "line12_613"> </a> +Clauditur, et terras cæco nox condit amictu.</p> +<p><a name = "line12_614" id = "line12_614"> </a> +Instat tempestas oculis, hostique propinquo</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p><a name = "line12_615" id = "line12_615"> </a> +Roma latet: jactæ in turmas per nubila flammæ</p> +<span class = "pagenum">59</span> +<p><a name = "line12_616" id = "line12_616"> </a> +Stridorem servant, <a href = "#var12_616">membrisque</a> insibilat +ignis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_605" id = "not12_605" href = "#line12_605">605.</a> +<i>Jupiter Æthiopum remeans tellure</i> fingitur exemplo Hom. Iliad. α, +423 sq., et Odyss. α, 22 sq., sed minus apte, nec nisi doctrinæ +ostentandæ causa. A deorum quoque majestate abhorrere videtur, quod +jubentur <i>discurrere in septem arces</i>, h.e. colles, in quibus sita +est Roma; vid. Georg. II, 535. Id tamen coll. vs. 707... 725, minus +displicebit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_609" id = "not12_609" href = "#line12_609">609.</a> +<i>e Tarpeio vertice</i>, monte Capitolino, Jovi inpr. sacro Cf. +<a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_360">X, 360 sqq.</a> +—<a name = "not12_610" id = "not12_610" href = +"#line12_610">610.</a> <i>grandinis iras</i> docte pro grandine, +quam iratus mittit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_613" id = "not12_613" href = "#line12_613">613.</a> +<i>Claudi cælum</i> dicitur <i>tenebris</i>, vel nubibus ac frigore, ut +contra <i>aperiri</i>, <i>recludi</i>, <i>reserari</i>, <i>resolvi</i> +luce, sole ac calore. Vide Weitz. et Burm. ad Valer. Fl. I, 655; +Cerda et Heyne ad Virg. Ge. I, 393; IV, 52, et Æn. I, 155, +394; VIII, 523. +—<i>cæco</i>, atro, nigro, +<span class = "pagenum notes">59</span> +<i>amictu</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_36">V, 36</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_616" id = "not12_616" href = "#line12_616">616.</a> +<i>insibilat ignis</i>, vivaciter, ut σίζειν ap. Hom. Odyss. IX, 394; +Dausq.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_617" id = "line12_617"> </a> +Hinc Notus, hinc Boreas, hinc fuscis Africus alis</p> +<p><a name = "line12_618" id = "line12_618"> </a> +Bella movent, <a href = "#var12_618">quantis</a> animos et pectora +possint</p> +<p><a name = "line12_619" id = "line12_619"> </a> +Irati satiare Jovis. <a href = "#var12_619">Fluit</a> agmen aquarum,</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p><a name = "line12_620" id = "line12_620"> </a> +Turbine confusum piceo et nigrante procella,</p> +<p><a name = "line12_621" id = "line12_621"> </a> +Atque omnes circa campos spumantibus undis</p> +<p><a name = "line12_622" id = "line12_622"> </a> +Involvit. <a href = "#var12_622">Celsus</a> summo de culmine montis</p> +<p><a name = "line12_623" id = "line12_623"> </a> +Regnator Superum sublata fulmina dextra</p> +<p><a name = "line12_624" id = "line12_624"> </a> +Libravit, clipeoque ducis non cedere certi,</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p><a name = "line12_625" id = "line12_625"> </a> +Incussit. Summa liquefacta est cuspis in hasta,</p> +<p><a name = "line12_626" id = "line12_626"> </a> +Et fluxit, ceu conreptus fornacibus ensis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_617" id = "not12_617" href = "#line12_617">617.</a> +Venti promiscue ponuntur, omisso Euro. Sic Aquilo non memoratur Virgil. +Æn. I, 85, ubi v. Heyne Exc. III. +—<i>fuscis alis</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_589">ad I, 589</a>, et <a class = "crossref" href += "bookIII.html#not3_524">III, 524</a>. Hæc vero verba non ad solum +Africum, sed etiam ad Notum ac Boream referenda esse, jam monuit Drak. +—<a name = "not12_618" id = "not12_618" href = +"#line12_618">618.</a> <i>Bella movent</i>; conf. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_569">VII, 569 sqq.</a> +—<a name = "not12_619" id = "not12_619" href = +"#line12_619">619.</a> <i>agmen aquarum</i>; vid. Salmas. Exerc. +Plin. p. 59, et Heyne ad Virg. Ge. I, 322. +—<i>Fluit</i> ex alto, e cælo, magna vis pluviæ <i>confusa</i>, +coacta, conlecta in nubibus piceis; Lenz, coll. Virgil. Ge. I, 322 +sqq. Immo, effusus est imber, <i>confusus</i>, commixtus, conjunctus cum +<i>turbine</i>, vel <i>procella</i>, vehementiore vento. Ita Liv. VI, +32, et XXIII, 44, <i>ingentibus procellis fusus</i>, scil. <i>effusus +imber diremit pugnam</i>, scil. <i>pugnantes</i>. +—<a name = "not12_620" id = "not12_620" href = +"#line12_620">620.</a> <i>Turbine piceo</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_630">II, 630 seq.</a>; <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_37">V, 37</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#line6_321">VI, 321 sq.</a>; Virg. Æneid. +III, 573 (ubi v. Heyne) et Ge. I, 320. +—<i>nigrante procella</i>; cf. Virgil. Æneid. IV, 120. +—<a name = "not12_622" id = "not12_622" href = +"#line12_622">622.</a> <i>montis</i> Capitolini. Conf. <a class = +"crossref" href = "#line12_609">v. 609</a>. +—<a name = "not12_624" id = "not12_624" href = +"#line12_624">624.</a> <i>non cedere certi</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_448">IV, 448</a>. +—<a name = "not12_625" id = "not12_625" href = +"#line12_625">625</a> <a name = "not12_626" id = "not12_626" href = +"#line12_625">seq.</a> +Cf. simil. loca, a Draken. laudata, Lucan. VII, 158 sq., et Claudian. +Consulat. Honorii, lib. VI, 344 seq.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_627" id = "line12_627"> </a> +Ambustis sed enim ductor Sidonius armis</p> +<p><a name = "line12_628" id = "line12_628"> </a> +Sistebat socios, et cæcum e nubibus ignem,</p> +<p><a name = "line12_629" id = "line12_629"> </a> +Murmuraque a ventis misceri vana docebat.</p> +<span class = "pagenum">60</span> +<span class = "linenum">630</span> +<p><a name = "line12_630" id = "line12_630"> </a> +Tandem post clades socium cælique ruinam,</p> +<p><a name = "line12_631" id = "line12_631"> </a> +Non hoste in nimbis viso, non ense, referri</p> +<p><a name = "line12_632" id = "line12_632"> </a> +Signa jubet castris, mæstasque resuscitat iras.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_627" id = "not12_627" href = "#line12_627">627.</a> +<i>sed enim</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_33">ad +I, 33</a>. +—<a name = "not12_628" id = "not12_628" href = +"#line12_628">628</a> <a name = "not12_629" id = "not12_629" href = +"#line12_628">sq.</a> +<i>Sistebat socios</i>, revocabat milites suos in aciem prodeuntes. Hæc +ad verbum fere translata e Virgil. +<span class = "pagenum notes">60</span> +Æn. IV, 209 seq., ubi vid. Heyne, qui verbum <i>miscere</i> alio sensu, +quam Silius cepit. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_327">XVII, 327 sq.</a> Ex his locis Drak. +colligebat, hanc Carthaginiensium de tonitru et fulmine opinionem +fuisse. Enimvero designatur potius Hannibalis intrepidus et invictus +animus, contemtusque deorum. Cf. omnino sup. <a class = "crossref" href += "bookI.html#line1_58">I, 58</a> (ubi v. not.) et <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_250">250... 255</a>. Idem Drak. +coll. Plin. II, 43, monet, fulmina hæc <i>vana</i> proprie et ex +disciplina augurali <i>bruta</i> vocari, <i>ut quæ nulla veniant ratione +naturæ</i>. +—<i>Sistebat</i>, a fuga retinebat; Lenz.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_630" id = "not12_630" href = "#line12_630">630.</a> +<i>post clades socium</i>, per tempestates et fulmina factas; Lenz. +—<i>cæli ruinam</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_251">ad I, 251</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_633" id = "line12_633"> </a> +«Ventis debebis nimirum <a href = "#var12_633">hiemisque</a> +procellis</p> +<p><a name = "line12_634" id = "line12_634"> </a> +Unum, Roma, diem: sed non te crastina nobis</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p><a name = "line12_635" id = "line12_635"> </a> +Lux unquam eripiet; descendat Jupiter ipse</p> +<p><a name = "line12_636" id = "line12_636"> </a> +In terras licet.» <a href = "#var12_636">Infrendens</a> dum talia +fatur,</p> +<p><a name = "line12_637" id = "line12_637"> </a> +Ecce serenato clarum jubar emicat axe,</p> +<p><a name = "line12_638" id = "line12_638"> </a> +Purgatusque nitet discussis nubibus æther.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_633" id = "not12_633" href = "#line12_633">633.</a> +<i>hiemis</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_197">ad III, 197</a>. +—<i>nimirum</i>, ut sup. <a class = "crossref" href = +"#line12_71">v. 71</a>, et scilicet, <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_114">V, 114</a>. +—<a name = "not12_635" id = "not12_635" href = +"#line12_635">635.</a> Ζεὺς καταιβάτης, de quo vid. Burm. Diss. +Poeta immemor fuisse videtur eorum, quæ supra <a class = "crossref" href += "#line12_609">v. 609</a> finxerat, Lenz. qui etiam docte +disputavit de Jove Elicio ac Descensore (Ζεὺς Καταιβάτης) in <i>Magazin +für Philologen</i>, Tom. II, p. 48 sqq. et in Obss. ad Ovid. Fast. +III, 179 (<i>Braunschw. Schul. Encyclop.</i> p. 118 sq.) +—<a name = "not12_637" id = "not12_637" href = +"#line12_637">637</a> <a name = "not12_638" id = "not12_638" href = +"#line12_637">seq.</a> +«Ubi recepissent se in castra, mira serenitas cum tranquillitate +oriebatur,» Liv. XXVI, 11, qui tamen postero demum die id factum +memorat, quum eodem loco acies instructas eadem tempestas diremisset, ut +inf. <a class = "crossref" href = "#line12_664">v. 664 sq.</a> +—<i>jubar</i> solis, ut ap. Virg. Æn. IV, 130. +—<i>axe</i>, cælo. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_650">ad VIII, 650</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_639" id = "line12_639"> </a> +Æneadæ sensere Deum, telisque repostis</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p><a name = "line12_640" id = "line12_640"> </a> +Submissas tendunt alta ad Capitolia dextras,</p> +<span class = "pagenum">61</span> +<p><a name = "line12_641" id = "line12_641"> </a> +Et festa cingunt montis penetralia lauro.</p> +<p><a name = "line12_642" id = "line12_642"> </a> +Tum vultus, modo non parvo sudore madentes,</p> +<p><a name = "line12_643" id = "line12_643"> </a> +Nunc lætos Jovis adspectant. «Da, summe Deorum,</p> +<p><a name = "line12_644" id = "line12_644"> </a> +Da, pater, ut sacro Libys inter prælia telo</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p><a name = "line12_645" id = "line12_645"> </a> +Concidat: haud alia potis est occumbere dextra.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_639" id = "not12_639" href = "#line12_639">639.</a> +<i>Æneadæ</i>, Romani, <i>sensere Deum</i>, cognoverunt voluntatem +mentemque benignam Jovis. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_120">IV, 120</a>. +—<a name = "not12_640" id = "not12_640" href = +"#line12_640">640.</a> Silius ante oculos habuit Virg. Æn. IX, 657, +<i>Agnovere deum et sensere</i>; Æn. XI, 477... 485, ut hic Hom. Iliad. +ζ, 86 sq., 269 seq., 305 seq. Preces saltem inde petitæ. +—<i>Submissas tendunt dextras</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_673">ad I, 673</a>, et <a class = "crossref" href += "bookIV.html#not4_409">IV, 409</a>. +—<span class = "pagenum notes">61</span> +<a name = "not12_641" id = "not12_641" href = "#line12_641">641.</a> +In publica lætitia aræ ac templa deorum coronari, solebant, suspensis in +horum postibus sertis, frondibus et infulis. Cf. inf. <a class = +"crossref" href = "#line12_743">v. 743</a>; Heyne ad Virg. Æn. II, +248 seq.; Gierig. ad Ovid. Met. VIII, 264; Toup. Opusc. T. II, +p. 102; Barth. ad Stat. Silv. IV, <span class = +"smallcaps">viii</span>, 1; Koeppen. ad Hom. Iliad. α, 39. +—<i>montis penetralia</i>, templum Jovis in monte Capitolino. +—<a name = "not12_642" id = "not12_642" href = +"#line12_642">642.</a> De hoc tristi prodigio v. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_86">ad I, 86</a>, <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_98">98</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#not8_645">VIII, 645</a>. +—<i>vultus</i> statuæ.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_644" id = "not12_644" href = "#line12_644">644.</a> +<i>sacro telo</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_253">ad I, 253</a>, et <a class = "crossref" href += "bookIX.html#not9_538">IX, 538</a>. +—<a name = "not12_645" id = "not12_645" href = +"#line12_645">645.</a> Hæc magnifice dicta de Hannibale, sed +indigne de Romanis, qui tamen non omnes ita sensisse, vel certe dixisse +censendi sunt.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_646" id = "line12_646"> </a> +Sic adeo orantes pressere silentia, postquam</p> +<p><a name = "line12_647" id = "line12_647"> </a> +Abstulerat terras nigrantibus Hesperus umbris.</p> +<p><a name = "line12_648" id = "line12_648"> </a> +Quem simul adtollens rutilantem lampada Titan</p> +<p><a name = "line12_649" id = "line12_649"> </a> +Obruit, et vitæ rediit mortalibus usus,</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p><a name = "line12_650" id = "line12_650"> </a> +Pœnus adest, nec se <a href = "#var12_650">castris</a> Œnotria pubes</p> +<p><a name = "line12_651" id = "line12_651"> </a> +Continet. Haud dum enses stricti, <a href = "#var12_651">mediumque</a> +jacebat</p> +<p><a name = "line12_652" id = "line12_652"> </a> +Tantum ad bella loci, quantum transmittere jactæ</p> +<p><a name = "line12_653" id = "line12_653"> </a> +Subficerent hastæ, quum fulgor hebescere cæli</p> +<span class = "pagenum">62</span> +<p><a name = "line12_654" id = "line12_654"> </a> +Per subitum cœpit, densæque <a href = "#var12_654">subire</a> +tenebræ;</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p><a name = "line12_655" id = "line12_655"> </a> +Atque dies fugere, atque armari ad prælia rursus</p> +<p><a name = "line12_656" id = "line12_656"> </a> +Jupiter. Incumbunt venti, crassusque, rotante</p> +<p><a name = "line12_657" id = "line12_657"> </a> +Austro, nimborum fervet globus. Intonat ipse,</p> +<p><a name = "line12_658" id = "line12_658"> </a> +<a href = "#var12_658">Quo tremat</a> et <ins class = "correction" title += "«RRodope» legitur">Rhodope</ins>, Taurusque, et Pindus, et Atlas:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_646" id = "not12_646" href = "#line12_646">646.</a> +<i>silentium premere</i>, ut tenere, obtinere. +—<a name = "not12_647" id = "not12_647" href = +"#line12_647">647.</a> <i>Abstulerat terras</i>, earum adspectum, +<i>Hesperus</i>, Vesper. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_327">IX, 327</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_648" id = "not12_648" href = "#line12_648">648.</a> +«Postero die eodem loco acies instructas eadem tempestas diremit. Ubi +recepissent se in castra, mira serenitas cum tranquillitate oriebatur,» +Liv. XXVI, 11. +—<i>Quem</i> Hesperum <i>simul</i>, simulac, <i>Titan obruit</i>, +luce radiisque suis vicit, ejus adspectum abstulit et splendorem +restinxit, vel obscuravit. Conf. Stat. Achil. I, 293, et Tac. +Agric. 17. +—<i>adtollens lampada</i>, graphice, proferens lucem; Ern. +—<a name = "not12_650" id = "not12_650" href = +"#line12_650">650.</a> <i>Œnotria pubes</i>, ut <a class = +"crossref" href = "#line12_587">v. 587</a>. +—<a name = "not12_651" id = "not12_651" href = +"#line12_651">651.</a> <i>Haud dum enses stricti</i>; cf. <a class += "crossref" href = "#not12_384">ad v. 384</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#var9_314">ad IX, 314, in Var. Lect.</a> +Vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_101">ad IV, 101 +seq.</a> +—<a name = "not12_652" id = "not12_652" href = +"#line12_652">652.</a> <i>bella</i>, prælium. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_621">ad I, 621</a>. +—<a name = "not12_653" id = "not12_653" href = +"#line12_653">653.</a> <i>Subficerent</i>, valerent, possent, ut +ap. Virg. Æn. V, 22 al. In +<span class = "pagenum notes">62</span> +tempestatis instauratæ imagine expende artem non contemnendam poetæ +colores variandi, quæ est pars ingenii Siliani maxime insignis et ferax; +Ern. +—<a name = "not12_654" id = "not12_654" href = +"#line12_654">654.</a> <i>Per subitum</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#not7_527">ad VII, 527</a>. +—<a name = "not12_656" id = "not12_656" href = +"#line12_656">656.</a> <i>Incumbunt</i> terris, in eas inruunt, +ingruunt. Conf. Heyne ad Virg. Æneid. I, 85, et Ge. II, 311; III, +197; Jani ad Horat. Od. I, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 31. +—<i>crassus globus</i> flammarum, fulmina <i>nimborum</i>, spissis +atrisque nubibus excussa. Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_441">IV, 441</a>. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_384">V, 384... 388</a>; Virgil. Georg. +I, 328 seq., et Horat. Od. I, <span class = +"smallcaps">xxxiv</span>, 5... 12. Sensus h.l. est: Tonitru tota +natura et terræ tam altissimæ quam profundissimæ infimæque, nec non +remotissimæ (nam <i>Atlas</i> terminus orbis terrarum versus occidentem) +partes contremuere.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_659" id = "line12_659"> </a> +Audivere lacus Erebi, mersusque profundis</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p><a name = "line12_660" id = "line12_660"> </a> +Adnovit tenebris cælestia <a href = "#var12_660">bella</a> Typhœus.</p> +<p><a name = "line12_661" id = "line12_661"> </a> +Invadit Notus, ac, piceam cum grandine multa</p> +<p><a name = "line12_662" id = "line12_662"> </a> +Intorquens nubem, <a href = "#var12_662">cunctantem</a> et vana +minantem</p> +<p><a name = "line12_663" id = "line12_663"> </a> +Circumagit, castrisque ducem subcedere cogit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_659" id = "not12_659" href = "#line12_659">659.</a> +<i>Erebi lacus</i>, infera loca et manes. +—<a name = "not12_660" id = "not12_660" href = +"#line12_660">660.</a> De <i>Typhœo</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#not8_540">ad VIII, 540</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_661" id = "not12_661" href = "#line12_661">661 seq.</a> +<i>Invadit ducem</i>, Hannibalem. +—<a class = "missing" name = "not12_662" id = "not12_662" href = +"#line12_662" title = "numerus deest">662.</a> <i>vana +minantem</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad +I, 306 in V.L.</a></p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_664" id = "line12_664"> </a> +Verum ubi depositis sepsit sese aggere telis,</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p><a name = "line12_665" id = "line12_665"> </a> +Læta serenati facies aperitur Olympi,</p> +<p><a name = "line12_666" id = "line12_666"> </a> +Nullaque <a href = "#var12_666">tam</a> mitem credas habuisse +Tonantem</p> +<p><a name = "line12_667" id = "line12_667"> </a> +Fulmina, nec placido commota tonitrua cælo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_665" id = "not12_665" href = "#line12_665">665...</a> +<a name = "not12_667" id = "not12_667" href = "#line12_667">667.</a> +Poeta bene variavit, quæ sup. <a class = "crossref" href = +"#line12_637">v. 637 sq.</a> dixerat.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_668" id = "line12_668"> </a> +Durat, et <a href = "#var12_668">adfirmans</a> non ultra spondet in +ipsos</p> +<span class = "pagenum">63</span> +<p><a name = "line12_669" id = "line12_669"> </a> +<a href = "#var12_669">Venturam cæli rabiem</a>; modo patria virtus</p> +<span class = "linenum">670</span> +<p><a name = "line12_670" id = "line12_670"> </a> +In dextras redeat, <a href = "#var12_670">nec</a> Romam exscindere +Pœni</p> +<p><a name = "line12_671" id = "line12_671"> </a> +Credant esse nefas: ubi nam tunc fulmina tandem</p> +<p><a name = "line12_672" id = "line12_672"> </a> +Invicti <a href = "#var12_672">latuisse</a> Jovis, quum sterneret +ensis</p> +<p><a name = "line12_673" id = "line12_673"> </a> +Ætolos campos? ubi, quum Tyrrhena natarent</p> +<p><a name = "line12_674" id = "line12_674"> </a> +Stagna cruore virum? «Pugnat pro mœnibus, inquit,</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p><a name = "line12_675" id = "line12_675"> </a> +Si rector Superum tot jactis <a href = "#var12_675">fulmine +telis</a>,</p> +<p><a name = "line12_676" id = "line12_676"> </a> +Inter tot motus cur me contra arma ferentem</p> +<span class = "pagenum">64</span> +<p><a name = "line12_677" id = "line12_677"> </a> +Adflixisse piget? ventis hiemique fugaces</p> +<p><a name = "line12_678" id = "line12_678"> </a> +Terga damus: remeet, quæso, mens illa vigorque,</p> +<p><a name = "line12_679" id = "line12_679"> </a> +Qua <a href = "#var12_679">vobis</a>, quum pacta Patrum, quum fœdera +adessent,</p> +<span class = "linenum">680</span> +<p><a name = "line12_680" id = "line12_680"> </a> +Integrare acies placitum.» Sic pectora flammat;</p> +<p><a name = "line12_681" id = "line12_681"> </a> +Donec equum Titan spumantia frena <a href = +"#var12_681">resolvit</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_668" id = "not12_668" href = "#line12_668">668</a> +<a name = "not12_669" id = "not12_669" href = "#line12_668">sqq.</a> +Bene Ernesti Vir. Clar. «Spernens irata numina Hannibal spondet +militibus suis, si modo fortes futuri sint, similem diem in posterum +numquam rediturum esse. Non poterat superba inpietas +<span class = "pagenum notes">63</span> +hominis luculentius et invidiosius adumbrari. Scilicet artem nunc poetæ, +non rei dignitatem exploramus.» Egregie autem singula respondent personæ +partibusque Hannibali a poeta adsignatis. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_58">I, 58</a> (ubi v. not.) et <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_250">250... 255</a>. +—<i>Durat</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_463">ad II, 463</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_308">VI, 308</a>; Virg. Æn. I, 207, ubi v. Cerda +et Heyne. +—<a name = "not12_672" id = "not12_672" href = +"#line12_672">672.</a> <i>Invicti Jovis</i>; vid. Doering. ad Cat. +64, 204. +—<i>sterneret</i>, stravisset sc. hostium cadaveribus. +—<a name = "not12_673" id = "not12_673" href = +"#line12_673">673</a> <a name = "not12_674" id = "not12_674" href = +"#line12_673">seq.</a> +<i>Ætolos campos</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_125">I, 125</a>. +—<i>Tyrrhena Stagna</i>, Trasymenus lacus in Etruria. +—<a name = "not12_675" id = "not12_675" href = +"#line12_675">675.</a> <i>telis</i>; v. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_253">ad I, 253</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookIX.html#not9_538">IX, 538</a>. Cf. V.L. +—<a name = "not12_676" id = "not12_676" href = +"#line12_676">676.</a> Cur me sibi resistentem Jupiter non puniit? +non numen ergo esse, cui Pœni cedant, sed ventorum et tempestatis +fortuitum casum, patet; Cell. Ordo verborum est: <i>Si rector Sup., tot +jactis</i>, quum tot homines dejecit, <i>fulmine pugnat pro mœnibus, cur +me contra</i> Jovem <i>arma ferentem adflixisse telis</i>, fulminibus, +<i>piget inter tot motus</i>, in tanta tempestate et clade? Sed +præstiterit interpunct. vulgari servata legere +<span class = "pagenum notes">64</span> +<i>fulmine teli</i>, hoc est, telo, seu fulmine; Lenz. +—<a name = "not12_677" id = "not12_677" href = +"#line12_677">677.</a> <i>hiemi</i>, ut <a class = "crossref" href += "bookIII.html#line3_197">III, 197</a>. +—<a name = "not12_678" id = "not12_678" href = +"#line12_678">678</a> <a name = "not12_679" id = "not12_679" href = +"#line12_678">seq.</a> +Hæc spectant ad initium belli Punici II, quo fœdus ruptum, et arma +iterum capta sunt; quod etiam Lenz. monuit. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_8">I, 8... 11</a>. +—<a name = "not12_681" id = "not12_681" href = +"#line12_681">681.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_1">VI, 1 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_682" id = "line12_682"> </a> +Nec nox composuit curas, somnusve frementem</p> +<p><a name = "line12_683" id = "line12_683"> </a> +Ausus adire virum, et redeunt cum luce furores.</p> +<p><a name = "line12_684" id = "line12_684"> </a> +Rursus in <a href = "#var12_684">arma</a> vocat trepidos, clipeoque +tremendum</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p><a name = "line12_685" id = "line12_685"> </a> +Increpat, atque armis imitatur murmura cæli.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_684" id = "not12_684" href = "#line12_684">684.</a> +<i>trepidos</i>, bis tempestate repulsos. +—<a name = "not12_685" id = "not12_685" href = +"#line12_685">685.</a> <i>Increpat clipeo</i>, ut Mars ap. Virg. +Æn. XII, 332, <i>Sanguineus mavors clipeo increpat</i>, ubi v. Heyne. +Ita et fulmina adcensis ignibus imitatur <a class = "crossref" href = +"#line12_700">v. 700</a>, ut vanam tempestatis ipsiusque Jovis vim +eludat trepidosque erigat milites, qui cum numine sibi pugnandum +credebant.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_686" id = "line12_686"> </a> +Ut vero adcepit, tantum confidere Divis</p> +<p><a name = "line12_687" id = "line12_687"> </a> +Ausonios Patres, submissaque Bætis ad oras</p> +<span class = "pagenum">65</span> +<p><a name = "line12_688" id = "line12_688"> </a> +Auxilia, et noctu progressum mœnibus agmen:</p> +<p><a name = "line12_689" id = "line12_689"> </a> +Sic agitare fremens obsessos otia, jamque</p> +<span class = "linenum">690</span> +<p><a name = "line12_690" id = "line12_690"> </a> +Securam Hannibalis Romam, violentior instat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_686" id = "not12_686" href = "#line12_686">686 sqq.</a> +«In religionem ea res apud Pœnos versa est. Minuere etiam spem +Hannibalis aliæ, parva magnaque res: magna illa, quod, quum ipse ad +mœnia urbis Romæ armatus sederet, milites sub <i>vexillis in +supplementum Hispaniæ</i> profectos audivit; parva, etc. His motus ad +Tutiam fluvium castra retulit;» Liv. XXVI, 11. Poeta autem ita rem +variavit, ut potius eam ob causam <i>violentius institerit</i>, et Jovis +demum Junonisque interventu a vesano conamine et consilio, Romæ +Capitoliique Jovi sacri, obpugnandi deterritus sit. Quod commentum et +Hannibalis et Urbis dignitati consentaneum est, atque desumtum ex Virg. +Æn. II, 588... 623, ubi Venus Æneam ab audaci consilio Trojæ defendendæ +revocat. Ibid. <a class = "crossref" href = "#line12_604">v. 604 +sq.</a> Venus Æneæ, ut inf. <a class = "crossref" href = +"#line12_707">v. 707 sq.</a> Juno Hannibalis visum acuit, ut varias +urbis partes et Deos, qui ipsi eas evertant, videre possit. Colles tamen +Romæ et campus Martius, quos Juno Pœno ostendit, a Diis tutelaribus ac +præsidibus defenduntur, non diruuntur. Livius bis tantum, epitomator +vero ejus, ut Silius, ter Hannibalem impetum in Romam fecisse memorat. +Polybius neque repetiti impetus, neque tempestatis mentionem facit: unde +tota hæc historia Lenzio V. C. fabulosa videtur. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not12_687" id = "not12_687" href = +"#line12_687">687.</a> <i>Bætis ad oras</i>, in Hispaniam. +<span class = "pagenum notes">65</span> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_146">ad +I, 146</a>. +—<a name = "not12_689" id = "not12_689" href = +"#line12_689">689.</a> <i>fremens</i>, etc., indignans, Romam +obsessam tam securam esse et metu vacuam.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_691" id = "line12_691"> </a> +Jamque propinquabat muro, quum Jupiter ægram</p> +<p><a name = "line12_692" id = "line12_692"> </a> +Junonem adloquitur curis, mulcetque monendo:</p> +<p><a name = "line12_693" id = "line12_693"> </a> +«Nullane Sidonio juveni, conjuxque sororque</p> +<p><a name = "line12_694" id = "line12_694"> </a> +Cara mihi, non ulla unquam sine fine feroci</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p><a name = "line12_695" id = "line12_695"> </a> +Addes frena viro? fuerit delere Saguntum,</p> +<p><a name = "line12_696" id = "line12_696"> </a> +Exæquare Alpes, inponere vincula sacro</p> +<p><a name = "line12_697" id = "line12_697"> </a> +Eridano, fœdare lacus: etiamne parabit</p> +<p><a name = "line12_698" id = "line12_698"> </a> +Nostras ille domos, nostras <a href = "#var12_698">perrumpere</a> in +arces?</p> +<p><a name = "line12_699" id = "line12_699"> </a> +Siste virum: namque, ut cernis, jam flagitat ignes,</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p><a name = "line12_700" id = "line12_700"> </a> +Et parat adcensis imitari fulmina flammis.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_693" id = "not12_693" href = "#line12_693">693.</a> +<i>conjuxque sororque</i> secundum mythum antiquissimi temporis, quo +sorores etiam fratribus nubebant. Confer Virg. Æneid. lib. I, 47, +ibique Heynium et Cerdam. +—<a name = "not12_695" id = "not12_695" href = +"#line12_695">695</a> <a name = "not12_696" id = "not12_696" href = +"#line12_695">sqq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_600">VI, +600 sq.</a> +—<i>Addes frena</i>, bellandi pugnandique ardorem injicies. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_36">I, 36 seq.</a> +—<i>Fuerit</i>, ut <i>Fas fuerit</i> <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_604">VI, 604</a>. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_163">ad I, 163</a>. +—<i>Exæquare</i>, adscendere et superare. +—<i>inponere vincula Eridano</i> ut <i>claudere cadaveribus</i>, +vel <i>cæde</i> Eridanum, vel Trebiam sup. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_621">IV, 621</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_708">VI, 708</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_138">XI, 138</a>. Ita et Ernesti V. C. hæc +verba interpretatur. Marsus vero ad pontem retulit, quo H. junxerit +fluvium et transierit. Sic <i>magno vincula Ponto jacta</i> (h.e. +Hellesponto a Xerxe injecta) dixit Virgil. Cul. 30. +—<i>inponere vincula Eridano</i>, subigere regionem juxta Padum; +Lenz. coll. III, 511; Claudian. Laud. Stil. III, 23; Ovid. Fast. +I, 285. <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<i>Eridano</i> pro Trebia et Ticino. Vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_132">ad I, 132</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_138">XI, 138</a>. +—<i>sacro</i>; v. <a class = "crossref" href = "#not12_215">ad +v. 215</a>. +—<a class = "missing" name = "not12_697" id = "not12_697" href = +"#line12_697" title = "numerus deest">697.</a> <i>fœdare</i> +sanguine <i>lacus</i>, Trasymenum lacum. +—<a name = "not12_698" id = "not12_698" href = +"#line12_698">698.</a> Capitolium.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_700" id = "not12_700" href = "#line12_700">700.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "#not12_685">ad v. 685</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_701" id = "line12_701"> </a> +His dictis, grates agit, ac turbata per auras</p> +<p><a name = "line12_702" id = "line12_702"> </a> +Devolat, et prensa juvenis Saturnia dextra,</p> +<p><a name = "line12_703" id = "line12_703"> </a> +«Quo ruis, o vecors? <a href = "#var12_703">majoraque</a> bella +capessis,</p> +<p><a name = "line12_704" id = "line12_704"> </a> +Mortali quam ferre <a href = "#var12_704">datum</a>?» Juno inquit, et +atram</p> +<span class = "pagenum">66</span> +<span class = "linenum">705</span> +<p><a name = "line12_705" id = "line12_705"> </a> +Dimovit nubem, veroque adparuit ore.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_701" id = "not12_701" href = "#line12_701">701.</a> +<i>grates agit</i> Juno Jovi, quod Hannibalem, cui favebat, coercendi, +atque ita Jovis iræ eripiendi et a periculo liberandi occasionem sibi +dederit; Ern. +—<i>grates agit</i> Jovi, quod non prostraverit Hannibalem +fulmine, sed sibi ejus eripiendi copiam dederit; Lenz. +<span class = "pagenum notes">66</span> +—<i>turbata</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_477">ad I, 477</a>. +—<a name = "not12_705" id = "not12_705" href = +"#line12_705">705.</a> Juno, densa nube, qua involuta adcesserat, +dimota, ipsa specie divina se videndam præbet Hannibali. Sic Dii +heroibus hominibusque a se amatis in conspectum veniunt. Vid. Heyne Exc. +XIII ad Virg. Æn. I, 402 sq., et cf. Æn. II, 589 seq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_706" id = "line12_706"> </a> +«Non tibi cum Phrygio res Laurentive colono;</p> +<p><a name = "line12_707" id = "line12_707"> </a> +En, age; namque, oculis amota nube parumper,</p> +<p><a name = "line12_708" id = "line12_708"> </a> +Cernere cuncta dabo, surgit qua celsus ad auras,</p> +<p><a name = "line12_709" id = "line12_709"> </a> +Adspice, montis apex, vocitata Palatia regi</p> +<span class = "linenum">710</span> +<p><a name = "line12_710" id = "line12_710"> </a> +Parrhasio plena <a href = "#var12_710">tenet</a> et resonante +pharetra,</p> +<p><a name = "line12_711" id = "line12_711"> </a> +Intenditque arcum, et pugnas meditatur Apollo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_706" id = "not12_706" href = "#line12_706">706</a> +<a name = "not12_707" id = "not12_707" href = "#line12_706">sqq.</a> +Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not12_686">ad v. 686 +sq.</a>, et Virg. Æn. II, 601 sqq. +—<i>non tibi res</i> est et pugnandum <i>cum Phrygio Laurentive +colono</i>, cum Romanis et hominibus, sed cum Diis tutelaribus Romæ. +Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_106">ad I, 106, +110</a>, <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_514">514</a>; +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_352">II, 352</a>. +—<a name = "not12_709" id = "not12_709" href = +"#line12_709">709 sq.</a> +<i>vocitata Palatia regi Parrhasio</i>, montem Palatinum. Vide <a class += "crossref" href = "bookVI.html#not6_631">ad VI, 631 sq.</a> +—<i>vocitata regi</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_59">IV, 59</a>, ibique Var. Lect. +—<a class = "missing" name = "not12_710" id = "not12_710" href = +"#line12_710" title = "numerus deest">710.</a> <i>Parrhasio</i>, +Arcadio: nam Parrhasia urbs et Parrhasius mons Arcadiæ. +—<a name = "not12_711" id = "not12_711" href = +"#line12_711">711.</a> <i>Apollo</i> præsidet monti Palatino et +<i>Palatinus</i> olim dictus a splendido marmoreoque templo, quod +Augustus in Palatio in memoriam victoriæ Actiacæ exstruxerat, et cui +addita porticus cum bibliotheca Latina Græcaque. Vide Suet. Aug. 29; Dio +LIII, <span class = "smallcaps">i</span>, p. 496; Propert. II, 31, +et IV, 6. +—<i>pugnas meditatur</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_314">ad V, 315</a>, et Heyne ad Virg. Æn. +X, 455.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_712" id = "line12_712"> </a> +«<a href = "#var12_712">At, qua</a> vicinis tollit se collibus altæ</p> +<p><a name = "line12_713" id = "line12_713"> </a> +Molis Aventinus, <a href = "#var12_713">viden’</a>, ut Latonia virgo</p> +<p><a name = "line12_714" id = "line12_714"> </a> +Adcensas quatiat Phlegethontis gurgite tædas,</p> +<span class = "pagenum">67</span> +<span class = "linenum">715</span> +<p><a name = "line12_715" id = "line12_715"> </a> +Exsertos <a href = "#var12_715">avidæ</a> pugnæ nudata lacertos?</p> +<p><a name = "line12_716" id = "line12_716"> </a> +Parte alia, cerne, ut sævis Gradivus in armis</p> +<p><a name = "line12_717" id = "line12_717"> </a> +Inplerit dictum proprio de nomine campum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_713" id = "not12_713" href = "#line12_713">713.</a> +Hæc efficta, quoniam in monte Aventino inter reliqua opera publica +ædesque sacras eminebat templum Dianæ commune, Romanorum Latinorumque +sumtibus consilio Servii Tullii exstructum, unde Diana etiam +<i>Aventina</i> dicta, et mons Martial. XII, <span class = +"smallcaps">xviii</span>, 3, <i>collis dominæ Dianæ</i>. Cf. Liv. +I, 45; Dionys. Hal. I, p. 25; Alex. Donati Roma vetus et +recens, c. 13, pag. 213, et Nardini Roma antica lib. VII, c. 8, +p. 445. +—<a name = "not12_714" id = "not12_714" href = +"#line12_714">714.</a> Ita Erinnys supra <a class = "crossref" href += "bookII.html#line2_610">II, 610</a> (ubi v. not.) et ap. Virg. Cul. +245. +—<a href = "#line12_714">714.</a> <i>tædas Adcensas +Phlegethontis gurgite</i>, h.e. +<span class = "pagenum notes">67</span> +letales, vel proprie, quia Diana etiam Hecate est, adeoque Dea inferna; +Lenz. +—<a name = "not12_715" id = "not12_715" href = +"#line12_715">715.</a> <i>nudata pugnæ</i>, ad pugnam, κατὰ +<i>lacertos exsertos</i>, nisi malis jungere <i>nudata lacertos exsertos +pugnæ</i>, ad pugnam; more venatricum et bellatricum, ut Dianæ ac +Nympharum, quarum humerus pectusque dextrum in numis et statuis nudatum +conspicitur. Vid. sup. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_78">ad II, 78 sq.</a>; Heyne ad Virg. Æn. I, 492 +et inpr. XI, 649; Spanhem. ad Callim. H. in Dian. v. 212, +213.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_716" id = "not12_716" href = "#line12_716">716.</a> +Mars campum Matium obtinet. +—<a name = "not12_717" id = "not12_717" href = +"#line12_717">717.</a> <i>Inplerit</i> armis, curru et comitatu +(conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_324">ad IV, 324 +sq.</a>, <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_430">430 +seq.</a>); vel potius, armorum et currus strepitu, ut <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_436">IV, 436</a>; vel denique, ut +<a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_448">IX, 448</a>, +<i>clipeo campum involvens</i>. +—<i>proprio</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_422">VIII, 422</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line12_718" id = "line12_718"> </a> +Hinc Janus movet arma manu, movet inde Quirinus,</p> +<p><a name = "line12_719" id = "line12_719"> </a> +Quisque suo de colle Deus: sed enim adspice, <a href = +"#var12_719">quantus</a></p> +<span class = "linenum">720</span> +<p><a name = "line12_720" id = "line12_720"> </a> +Ægida commoveat nimbos flammasque vomentem</p> +<p><a name = "line12_721" id = "line12_721"> </a> +Jupiter, et quantis pascat ferus ignibus iras.</p> +<p><a name = "line12_722" id = "line12_722"> </a> +Huc vultus flecte, atque aude spectare Tonantem,</p> +<p><a name = "line12_723" id = "line12_723"> </a> +Quas hiemes, quantos concusso vertice cernis</p> +<p><a name = "line12_724" id = "line12_724"> </a> +Sub nutu tonitrus! oculis qui <a href = "#var12_724">fulgurat</a> +ignis!</p> +<span class = "linenum">725</span> +<p><a name = "line12_725" id = "line12_725"> </a> +Cede Deis tandem, et Titania desine bella.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_718" id = "not12_718" href = "#line12_718">718.</a> +<i>Janus</i> tuetur Janiculum, et <i>Quirinus</i> collem Quirinalem. +—<a name = "not12_719" id = "not12_719" href = +"#line12_719">719 sq.</a> +Jupiter in monte Capitolino se parat prælio. +—<i>quantus Ægida commoveat</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_642">ad I, 642</a>. +—<a name = "not12_720" id = "not12_720" href = +"#line12_720">720.</a> Conf. Virg. Æn. VIII, 354, ibique Heyne. +Docte autem ægis ipsa dicitur <i>vomere nimbos flammasque</i>, h.e. +fulmina, quæ Jupiter dextra jaculatur, dum læva concutit ægidem.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_723" id = "not12_723" href = "#line12_723">723.</a> +<i>hiemes</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_197">III, 197</a>. +—<i>concusso vertice</i>, capite tuo. +—<a name = "not12_724" id = "not12_724" href = +"#line12_724">724.</a> <i>Sub nutu</i>, potestate Jovis, ad ejus +quasi nutum paratos, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_712">IV, 712</a>. Nam de nutu, quo Jupiter totum +tremefacit Olympum (Hom. Iliad. α, 528 sq.; Virg. Æn. IX, 106; +X, 115), vix cogitandum videtur. +—<a name = "not12_725" id = "not12_725" href = +"#line12_725">725.</a> <i>bella Titania</i>, h.e. bellum cum Diis, +quale Titanes gesserunt; bella temeraria et infausta. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<i>desine bella</i>; vide Heinsium ad Ovid. Art. Am. II, 725.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_726" id = "line12_726"> </a> +Sic effata, virum indocilem pacisque modique,</p> +<span class = "pagenum">68</span> +<p><a name = "line12_727" id = "line12_727"> </a> +Mirantem Superum vultus et flammea membra,</p> +<p><a name = "line12_728" id = "line12_728"> </a> +Abstrahit, ac pacem terris cæloque reponit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">68</span> +<a name = "not12_727" id = "not12_727" href = "#line12_727">727.</a> +<i>flammea membra</i> ad oculos inprimis referenda, qui flammei et +flammantes dici poetis solent in iratis et atroci vultu conspicuis; Ern. +Sed eo potius <i>vultus flammei</i> spectant, utrumque vero maxime ad +insignem splendorem multamque lucem, in qua Dii, quos Juno Hannibali +videndos præbuerat, hominibus a se amatis heroibusque (nam alii mortales +ne adspectum quidem eorum ferre possunt) manifesti nonnumquam in +conspectum veniunt. Cf. Heyne Exc. XIII, ad Virgil. Æn. +I, 402 sqq. +—<a name = "not12_728" id = "not12_728" href = +"#line12_728">728.</a> <i>Abstrahit</i>, invitum, et cum vi, a +Roma, vel ejus obpugnatione et audaci conatu, avertit. Sic <i>avellere +Pœnum</i> sc. invitum ac nolentem, inf. <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_637">XVI, 637</a>. Conf. <a class = "crossref" href += "bookIII.html#var3_591">ad III, 591 in Var. Lect.</a> +—<i>reponit</i>, reddit, restituit. Cf. <a class = "crossref" href += "bookV.html#not5_535">ad V, 535</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_729" id = "line12_729"> </a> +Respectans abit, et castris avulsa moveri</p> +<span class = "linenum">730</span> +<p><a name = "line12_730" id = "line12_730"> </a> +Signa jubet ductor, remeaturumque minatur.</p> +<p><a name = "line12_731" id = "line12_731"> </a> +Redditur extemplo flagrantior æthere lampas,</p> +<p><a name = "line12_732" id = "line12_732"> </a> +Et tremula infuso resplendent cærula Phœbo.</p> +<p><a name = "line12_733" id = "line12_733"> </a> +At procul e muris videre ut signa revelli</p> +<p><a name = "line12_734" id = "line12_734"> </a> +Æneadæ, versumque ducem; tacita ora vicissim</p> +<span class = "linenum">735</span> +<p><a name = "line12_735" id = "line12_735"> </a> +Ostentant, nutuque docent, quod credere magno</p> +<p><a name = "line12_736" id = "line12_736"> </a> +Non audent hærente metu; nec abire <a href = +"#var12_736">volentis</a>,</p> +<p><a name = "line12_737" id = "line12_737"> </a> +Sed fraudem insidiasque putant, et Punica corda:</p> +<p><a name = "line12_738" id = "line12_738"> </a> +Ac <a href = "#var12_738">tacitæ</a> natis infigunt oscula matres,</p> +<p><a name = "line12_739" id = "line12_739"> </a> +Donec procedens oculis sese abstulit agmen,</p> +<span class = "linenum">740</span> +<p><a name = "line12_740" id = "line12_740"> </a> +Suspectosque dolos demto terrore resolvit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_729" id = "not12_729" href = "#line12_729">729</a> +<a name = "not12_730" id = "not12_730" href = "#line12_729">seq.</a> +<i>Respectans</i>; v. sup. <a class = "crossref" href = "#not12_594">ad +v. 594</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_108">ad VIII, 108</a>. +—<i>avulsa Signa</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line12_733">vers. 733</a>, <i>revelli Signa</i>, noto more, cum castra +moverentur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_731" id = "not12_731" href = "#line12_731">731 seq.</a> +Cæli serenitas extemplo oritur vel redit discussa tempestate. Conf. sup. +<a class = "crossref" href = "#line12_637">v. 637 sq.</a>, <a class += "crossref" href = "#line12_664">664 sq.</a> +—<a name = "not12_732" id = "not12_732" href = +"#line12_732">732.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_663">II, 663 sq.</a>, et ibi not. +—<i>cærula</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_21">I, 21</a>. +—<i>infuso Phœbo</i>; conf. Gronov. Obss. II, 7.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_733" id = "not12_733" href = "#line12_733">733.</a> +Bene Ernesti: «Egregius locus expressa veritate naturæ. Romani +Hannibalem abeuntem vident. Jam respirant, idque primum vultu et ore +taciti significant. Nam <i>metus hæret</i> adhuc in animis, et fraudis +suspicionem alit. Sensim tollitur timor, sublato ex oculis hoste. Tum +demum lætabundi sacris faciundis vacant.» +—<a name = "not12_737" id = "not12_737" href = +"#line12_737">737.</a> <i>Punica corda</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_5">ad I, 5</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_56">II, 56</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_738" id = "not12_738" href = "#line12_738">738.</a> +Versus hic bene opponitur Virg. illi Æn. VII, 518. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_741" id = "line12_741"> </a> +Tum vero passim sacra in Capitolia pergunt,</p> +<span class = "pagenum">69</span> +<p><a name = "line12_742" id = "line12_742"> </a> +Inque vicem amplexi permixta voce triumphum</p> +<p><a name = "line12_743" id = "line12_743"> </a> +Tarpeii clamant Jovis, ac delubra <a href = +"#var12_743">coronant</a>.</p> +<p><a name = "line12_744" id = "line12_744"> </a> +Jamque omnes pandunt portas; ruit undique lætum,</p> +<span class = "linenum">745</span> +<p><a name = "line12_745" id = "line12_745"> </a> +Non sperata petens dudum sibi gaudia, vulgus.</p> +<p><a name = "line12_746" id = "line12_746"> </a> +Hi spectant, quo fixa loco tentoria regis</p> +<p><a name = "line12_747" id = "line12_747"> </a> +Adstiterint: hi, qua celsus de sede vocatas</p> +<p><a name = "line12_748" id = "line12_748"> </a> +Adfatus fuerit turmas: ubi belliger Astur,</p> +<p><a name = "line12_749" id = "line12_749"> </a> +Atque ubi atrox Garamas, sævusque tetenderit <a href = +"#var12_749">Hannon</a>.</p> +<span class = "linenum">750</span> +<p><a name = "line12_750" id = "line12_750"> </a> +Corpora nunc viva sparguntur gurgitis unda:</p> +<p><a name = "line12_751" id = "line12_751"> </a> +Nunc Anienicolis statuunt altaria Nymphis.</p> +<p><a name = "line12_752" id = "line12_752"> </a> +Tum <a href = "#var12_752">festam</a> repetunt, lustratis mœnibus, +urbem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">69</span> +<a name = "not12_743" id = "not12_743" href = "#line12_743">743.</a> +<i>delubra coronant</i>; v. <a class = "crossref" href = "#not12_641">ad +v. 641</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_744" id = "not12_744" href = "#line12_744">744</a> +<a name = "not12_745" id = "not12_745" href = "#line12_744">sqq.</a> +Imitat. Virg. Æn. II, 26 sqq. Diluta verbis gravitas Maroniana; at +iniquior <i>Clément</i> (<i>Essai critique</i>, T. I, p. 58), +quod in singulis verbis Silium carpebat; Ernest.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_746" id = "not12_746" href = "#line12_746">746.</a> +<i>regis</i>, Hannibalis. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_196">ad IV, 196</a>. +—<a name = "not12_747" id = "not12_747" href = +"#line12_747">747 sq.</a> +<i>celsus de sede Adfatus fuerit turmas</i>; cf. sup. <a class = +"crossref" href = "#line12_567">v. 567</a>, <a class = "crossref" +href = "#line12_577">577 seq.</a> et <a class = "crossref" href = +"#var12_622">622 in Var. Lect</a>. +—<a class = "missing" name = "not12_748" id = "not12_748" href = +"#line12_748" title = "numerus deest">748.</a> <i>Astur</i>, +Hispani, pars exercitus Pœnorum. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_231">I, 231</a> seq. +—<a name = "not12_749" id = "not12_749" href = +"#line12_749">749.</a> <i>Garamas</i> pro Afris, altera exercitus +parte. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_142">ad +I, 142</a>, <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_414">414</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_313">III, 313</a>. +—<i>atrox</i> et <i>sævus</i>, fortis; vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_2">ad I, 2</a>. +—<i>Hannon</i> forte pro supplemento Carthagine vel ex Hispania +misso, cui præfuisse videtur. +—<i>tetenderit</i> scilicet tentoria; vid. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_274">ad III, 274</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not12_750" id = "not12_750" href = "#line12_750">750 sq.</a> +Nota expiatio et lustratio, ante sacrificia, preces solennes, ludos +aliasque festivitates. Conf. Virg. Æn. III, 278 seq.; IV, 635. +—<i>viva unda</i>, pura, gelida et fluente. Cf. VIII, 125; Virg. +Æn. II, 719. +—<a name = "not12_751" id = "not12_751" href = +"#line12_751">751.</a> <i>Nymphis Anienicolis</i>, Anienis, ad +cujus ripam Hannibal castra posuerat. +—<a name = "not12_752" id = "not12_752" href = +"#line12_752">752.</a> <i>festam urbem</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_270">XI, 270</a>. +—<i>lustratis mœnibus</i>, amburbio. Conf. Lucan. I, 592 sq.; +Vopisc. Aurel. 20, et Fest.</p> + + +<hr class = "mid"> + +<h5 class = "variae"><a name = "variae12" id = "variae12"> +Liber XII: Variæ Lectiones</a></h5> + +<div class = "variae"> + +<span class = "pagenum">4</span> +<p><a name = "var12_2" id = "var12_2" href = "#line12_2">2.</a> +<i>astrifero</i> R. 1. +—<a name = "var12_7" id = "var12_7" href = +"#line12_7">7.</a> <i>Riphæa</i>, <i>Rhiphæa</i>, <i>Rhiphea</i>, +<i>Ryphæea</i> alii. Sed vid. +<span class = "pagenum">5</span> +<a class = "crossref" href = "bookXI.html#var11_459">ad XI, 459</a>, +<i>flamina</i>, scilicet κατὰ; sed <i>flamine</i> poetam scripsisse +crediderim. +—<a name = "var12_9" id = "var12_9" href = +"#line12_9">9.</a> <i>spondente die</i> Col. Tell. et R. 2, +quod recepit Lefeb. putans <i>diem</i> esse tempus, sive tempus anni, +ὥραν. Sed Silius expressit Maroniana <i>in lucem</i> et <i>arduus ad +solem</i> Æn. II, 471, 475, et Ge. III, 439, ubi vid. Ill. Voss. Nova +cutis maxime micat, coruscat, repercussis radiis solis, ad quem caput +extollit serpens. +—<a name = "var12_10" id = "var12_10" href = +"#line12_10">10.</a> <i>afflat</i> Ox. et Put.</p> + +<p><a name = "var12_16" id = "var12_16" href = "#line12_16">16.</a> +<i>Inpulerat</i> conj. N. Heins. coll. Lucan. I, 69; VII, 16, +et aliis locis, quæ laudavit ad epist. Ulixis Sabiniani v. 68. Sed +vid. not. +—<a name = "var12_18" id = "var12_18" href = +"#line12_18">18.</a> <i>Molli luxu labefacta meroque, Et somni +illecebris t. m. f.</i> opinabatur N. Heins. coll. +I, 256; III, 557; Virg. Æneid. IV, 395; VIII, 390; Lucret. IV, +1112; Val. Fl. VII, 175 et al. Sed Drak. bene monet, τὸ <i>madefacta</i> +apprime convenire ac conjungi +<span class = "pagenum">6</span> +et τῷ <i>fluebant</i>, (quum <i>luxu fluere</i> dicatur homo eo +enervatus Liv. VII, 29 et 32) et voci <i>mero</i>. Sic et <i>fluere +mollitia</i>, vel <i>diffluere luxuria</i> dixit Cic. et poetæ passim +<i>vino madere</i>, <i>madidum esse</i>, <i>inrigari</i>, <i>dilui</i>, +<i>tingui</i>, <i>proluere se</i>; βρέχεσθαι, τέγγεσθαι, quin et +<i>madet mens</i> Lucret. III, 477, quem Drak. præter alios laudavit. +<i>Madefacta</i> et <i>madida</i> etiam dicuntur vel omnino repleta, +plena, propr. vino, (ut <i>madere</i>, seu <i>madidum esse vitiis</i>, +<i>artibus</i>, <i>jocis</i>, <i>Socraticis sermonibus</i> apud Gell. +XIII, 8; Martial. I, <span class = +"smallcaps">xl</span>, 3; IV, <span class = "smallcaps">xiv</span>, +12; Hor. Od. III, <span class = "smallcaps">xxi</span>, 9, ubi vid. +Jani) vel quæ madida sunt aqua, et hinc mollia, effeminata. Utraque +notio h.l. apta. Ceterum possis etiam distinguere post <i>madefacta</i>, +et jungere <i>mero torpentia m. f.</i> <ins class = "correction" +title = "‘Menbra’ legitur">Membra</ins>, largiore meri usu in somnum +<ins class = "correction" title = "‘delabsa’ legitur">delapsa</ins>, +torpent; unde <i>merum</i> poeta egregie per adpositionem vocavit +<i>somni inlecebras</i>. Sed præstiterit hæc verba tam ad <i>luxum</i>, +quam ad <i>merum</i> referre. N. Heinsius <i>luxum</i> de Venere +tantum adcipit, et Ernesti <i>inlecebras somni</i> verecunde pro Venere +poni putat. Neutrum defendere ausim. +—<a name = "var12_23" id = "var12_23" href = +"#line12_23">23.</a> <i>clipeive</i> Put. et Tell. Vulgo +<i>clipei</i>, claudicante versu: quam tamen licentiam non insolentem +forte in poeta esse, monet Lefeb. +—<a name = "var12_24" id = "var12_24" href = +"#line12_24">24.</a> <i>arma fovere</i> haud dubitanter emend. +N. Heins. coll. VIII, 92, 128; IX, 43; Lucan. IV, 152, et al. Sed +vid. not.</p> + +<span class = "pagenum">7</span> +<p><a name = "var12_28" id = "var12_28" href = "#line12_28">28.</a> +Verba <i>non spreta vigoris</i> corrupta videbantur Barthio Adv. IV, 10; +ubi hanc putabat poetæ mentem esse, non propter opes, nec quod gloriam +ex victoria quæreret, Hann. ad Neapolin movisse, sed portus gratia. +Negandi vero particula contrarium infert. Hinc et <i>tum spreta +vigoris</i> corrig. N. Heins. <i>non læta</i>, vel <i>non feta +vigoris</i> Burm. <i>non aspra</i> (pro <i>aspera</i>) <i>vigoris</i> +Marcil. ad Hor. Epod. V. Sed omnibus his non opus; neque ea forte in +mentem venissent viris doctis, nisi de urbe otio ac mollitie diffluente +cogitassent. Sed poeta ipse memorat <a class = "crossref" href = +"#line12_41">v. 41 seq.</a> et <a class = "crossref" href = +"#line12_53">53 seq.</a> Neapolitanos fortiter olim Hannibali +repugnasse, nunc vero (<a class = "crossref" href = +"#line12_31">v. 31, 32</a>.) in otio vivere; cf. not. +—<a name = "var12_30" id = "var12_30" href = +"#line12_30">30.</a> <i>quos peteret</i> suspic. N. Heins. ut +ad <i>portus</i> referretur. Sed doctior forte vulgata. +—<a name = "var12_31" id = "var12_31" href = +"#line12_31">31.</a> <i>Nunc</i> Col. Ox. et Tell. cum edd. Marsi, +quod recte probavit N. Heins. coll. v. 396 sq. et Virgil. Æn. +II, 21, (quibus locis add. sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_293">I, 293</a>) ut poeta agat de suo tempore, +quo studia maxime Neapoli exculta sint. Idem et <i>Jam molles</i> legi +posse arbitrabatur; cf. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#var11_41">ad XI, 41</a>. +<span class = "pagenum">8</span> +<i>Huc</i> Put. <i>Hinc</i> Parm. Vulgo <i>Nam</i>. Male! +—<a name = "var12_33" id = "var12_33" href = +"#line12_33">33.</a> <i>et</i> ante <i>memorabile</i> inseruit +Nicander: in scriptis certe et omnibus ante Juntinam edd. non legitur, +<i>sacrum et memorabile nomen</i> conj. Withof. <i>suis... muris</i> +castigandum opinabatur N. Heins. non inprob. Drak. ut vel τὸ +<i>suis</i> positum sit pro <i>ejus</i>, scilicet Neapolis, (quem +reciproci usum vindicari dicit a Perizon. ad Sanctii Minerv. II, 11; +Victor. ad Cic. Ep. ad Att. XII, 28; Rittersh. ad Gunth. Ligur. +I, 452; Gifan. in Ind. Lucret. voc. <i>dispansus</i>, Barth. Adv. +XII, 13; ad Rutil. I, 292, et Muncker. ad Hygin. fab. CXXI) vel +Neapolis dicatur urbs Parthenopes Sirenis, quæ <i>suis muris</i>, seu +suæ urbi, ex se nomen inposuerit, ut <i>Sirenum domus</i> Petron. Sat. +c. 5. +—<a name = "var12_38" id = "var12_38" href = +"#line12_38">38.</a> <i>Non ulla valuit p. P. Tutas mole vias</i>, +vel <i>non ullas Tuta mole vias</i> corrig. N. Heins. coll. vss. 70 +et 108, ut <i>moles tuta</i> sint mœnia oppidi. At vid. not.</p> + +<span class = "pagenum">9</span> +<p><a name = "var12_48" id = "var12_48" href = "#line12_48">48.</a> +<i>æde Tonantis</i> maluerit N. Heins. Sed <i>sedem T.</i> etiam +eadem Jovis dici posse, vel Tarpeium montem, in quo ejus templum fuerit, +jam monuit Drak. coll. X, 432; XI, 85; XII, 517 al. Add. <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_55">XIII, 55</a>.</p> + +<p><a name = "var12_51" id = "var12_51" href = "#line12_51">51.</a> +<i>primis</i> Col. et Ox. <i>incepti</i> Mars. in not. Vulgata lectio +haud dubie corrupta. <i>Irritus inceptus prima si a. u.</i> conj. +Barth. Adv. IV, 10; <i>Irritus incepti</i>, vel <i>insessa</i>, vel +<i>obsepta primus si a. u.</i> Dausq. <i>Irritus incepti</i> (ut +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_131">VII, 131</a>, et +similia passim millies) <i>primi</i>, vel <i>prima si a. urbe</i> +N. Heins. Posterius et mihi in mentem venit, idque ed. Lefeb. et +prob. Drak. ut sensus sit, Neapolin primam in Italia urbem fuisse, quam +obpugnaverit Hannibal. +—<a name = "var12_53" id = "var12_53" href = +"#line12_53">53.</a> <i>e muris</i> conj. N. Heins. et mox +<i>pluebant</i>, quod recepit Lefeb. qui illud a Petrarcha lib. VI, ex +h.l. petitum putat; conf. Stat. Theb. VIII, 417, et sup. <a class = +"crossref missing" href = "bookI.html#not1_311" title = "in Not.">ad +I, 311</a>. Nec tamen video, quid sit, quod vulg. displiceat, vid. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_131">not. ad II, 131</a>, +et +<span class = "pagenum">10</span> +inpr. Heyne Obss. in Tibull. I, <span class = "smallcaps">x</span>, +68.</p> + +<p><a name = "var12_55" id = "var12_55" href = "#line12_55">55.</a> +<i>quæ</i> pro <i>quos</i> reponendum putabat N. Heins. et +<i>quum</i> Dausq. In utramque conjecturam ego quoque incidi, et +posterior præferenda videtur, quia sequitur <i>illa</i>, et antiqua +scriptura <i>quom</i> facilius vitiosam lectionem <i>quos</i> gignere +potuit.</p> + +<p><a name = "var12_61" id = "var12_61" href = "#line12_61">61.</a> +Vulgo legitur <i>Defessus subigit</i>, quod Ernesti servavit et ita +interpretatur: cogit, imperat militibus ad Cumas se <i>vertere</i>. Quam +rationem, etsi valde contortam, concoquerem tamen, modo <i>militum</i> +<span class = "pagenum">11</span> +vel in his vel in præcedd. verbis mentio fieret. Quæ difficultas +tollitur, si levi mutatione <i>Defessos</i> reposueris auctore Barth. +Adv. IV, 10; <i>subiit</i> Col. unde <i>Defesso subiit</i> (h.e. +succurrit, in mentem venit) conj. N. Heins. prob. Drak. <i>Defessum +subiit</i> ed. Lefeb. Sed neutra emendatione nodus ille solvitur. Hinc +scripsi <i>Defessos subiit</i>, qua lectione admissa nihil superest, +quod displicere et lectorem obfendere possit. <i>Defessos</i> milites ad +Cumas <i>vertere</i>, ducere, <i>subiit</i>, cœpit, conatus est +Hannibal. Sic <i>subisti pellere tela</i>, et <i>torquere carinam</i>, +dixere Stat. Silv. V, <span class = "smallcaps">ii</span>, 105, et +Claudian. de cons. Mall. Theod. 46. +—<a class = "missing" name = "var12_64" id = "var12_64" href = +"#line12_64" title = "‘65’ solum legitur">64</a>, <a name = "var12_65" +id = "var12_65" href = "#line12_65">65.</a> Reduxi vulgatam, etsi +suspectam, lectionem, quoniam nulla VV. DD. conjectura mihi satisfacit. +—<i>Sedere</i> pro adsidere, vel obsidere positum existimabat +Cell. quod non plane repudiandum videtur: nam verba simplicia centies +pro compositis, et hæc pro illis occurrunt, inpr. in scriptoribus +posterioris ævi. +—<i>Portus</i> Col. quod etiam conjecerat Dausq. idque adridere +potest coll. <a class = "crossref" href = "#line12_29">v. 29</a>, +et verbis Liv. XXIII, 36: <i>Hannibal, quia Neapolim non potuerat, Cumas +saltem, maritimam urbem, habere cupibat</i>; conf. <a class = "crossref" +href = "#not12_27">not. ad v. 27</a> seq. Sed eamdem notionem poeta +jam <a class = "crossref" href = "#line12_60">v. 60</a>, +expresserat, et hinc consilium urbis obpugnandæ declaraverat voce portus +nomini ejus adjecta. Itaque voc. <i>iterum</i> ejusque repetitio ad ea, +quæ <a class = "crossref" href = "#line12_37">v. 37, 40</a>, +traduntur, spectare videtur, et ut sup. <i>mœnia</i>, <i>viæ</i> ac +<i>portus</i> Neapolis, sic h.l. <i>muri</i>, <i>aditus</i> et +<i>portus</i> Cumarum memorantur. Præterea de obpugnatione urbis sermo +est, quam Hannibal frustra tentabat, a Graccho repulsus, de qua plura +vid. ap. Liv. XXIII, 37; <i>iterumque sedere Ad portas</i>, vel potius +<i>portus</i>, (ut <i>sedere ad Suessulam</i>, <i>Trebiam</i>, +<i>Ticinum</i>, <i>mœnia Romæ</i> et similia apud Liv. VII, 37; XXII, +XXIII, XXVI, 11; Virg. Æn. V, 440 et al.) scribendum putabat +N. Heins. qui tamen suspicabatur, aliquid forte apud Silium +excidisse, quoniam <i>vetabat</i> ad <i>sedere</i> referri non posset. +<i>Portarumque aditus</i> malebat Withof. <i>iterumque tenere Portus, +atque</i>, etc. conj. Burm. non inprob. Drak. qui tamen eamdem +difficultatem hac distinctione removisse sibi videbatur: <i>iterumque +sedere, Portus atque a. i. s. vetabat</i>; si modo <i>sedere</i> +exponeretur, nihil agendo tempus sine fructu perdere, (vid. <a class = +"crossref missing" href = "bookX.html#not10_597" title = "recte 597">not. ad X, 598</a>) et ad hoc verbum intelligeretur +<i>jubebat</i>, vel <i>cogebat</i>, quum dudum notaverint eruditi, +veteres interdum duabus pluribusve vocibus unum verbum addidisse, quod +uni tantum responderet, omisso, quod alteri conveniret. Distinctionem +illam, a Dausq. jam propositam, præter Drak. recepere Lefeb. et Ernesti, +<span class = "pagenum">12</span> +qui hanc quoque interpretationem adscivit, et eumdem contulit Phædri +locum Fab. IV, 17, 31, <i>non veto dimitti, verum cruciari fame</i>, +scilicet jubeo. Neque etiam ignoro vel diffiteor, a scriptoribus tam +Græcis quam Latinis sæpe duobus pluribusve membris unum jungi verbum, +cujus plenus significatus ad unum modo membrum referri possit: sed tum +ex hoc verbo generalis vel cognata notio, non vero contraria, petenda et +ad reliqua membra transferenda est, nisi hæc durities additis vocc. +<i>verum, sed</i> et similibus mitigetur, ut ap. Phædr. l.l. vel ap. +Liv. III, 55, <i>negant quemquam sacrosanctum esse, sed eum, qui eorum +cuiquam nocuerit, sacrum sancire</i>; conf. Liv. III, 48, pr. XXII, 12; +Cic. ad Div. VIII, 10 (<i>de quo negant Cæsarem laborare, sed Pompeium +valde nolle</i>) <i>Vetare</i> est id. qd. <i>jubere non</i>, et +<i>negare</i> id. qd. <i>dicere non</i>, eaque notio generalis vel pars +tantum pleni significatus ad alterum membrum referenda: at tum semper +adjectis conj. <i>sed</i>, <i>verum</i> al. contraria designatur +sententia; conf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#var6_179">ad VI, 179</a>; Faber et Burm. ad Phædr. l.c. +Gron. Obss. IV, 2; Manut. ad Cic. pro Quintio c. 26, et ad Div. +IV, 5; Janii A. P. p. 270, et inpr. Stroth. ad Liv. III, 48, +55 et 67, ubi multa exempla, quum Græca tum latina, congessit. Neque +tamen in vulgata lectione adquiesco. Poeta forte scripsit <i>iterumque +nocere Portis</i>, scilicet pulsando et quatiendo, ut sup. <a class = +"crossref" href = "#line12_40">v. 40</a>, vel <i>iterum quassare +Portas</i>, vel, quod his præstiterit quodque minus a vulgata scriptura +recedit, <i>iterumque ferire Portas</i>, h.e. pulsare, quatere, (cf. +sup. <a class = "crossref" href = "#line12_40">v. 40</a>) ut +<i>ferire murum arietibus</i> ap. Sallust. Jug. 76 al. 79, et similia +passim obvia. +—<a name = "var12_66" id = "var12_66" href = +"#line12_66">66.</a> <i>rimaturque</i> scripti; <i>rimatur +omnia</i> priscæ edd. errore operarum, unde Nicander, ut laboranti +versui mederetur, primus <i>rimatur et omnia</i> edidit in Juntina, et +inde alii, +—<a name = "var12_68" id = "var12_68" href = +"#line12_68">68.</a> <i>qui</i> legitur in Oxon. et priscis edd. +quas Drak. consuluit, forte et in aliis libris et scriptis et editis, +quorum lectionis varietatem h.l. non adtentisse videtur N. Heins. +<i>quis</i> primum exstat in Junt. Ego restitui <i>qui</i>, tum ob +auctoritatem codd. tum propter ea, quæ dixi <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_645">ad II, 645</a>. +—<a name = "var12_75" id = "var12_75" href = +"#line12_75">75.</a> <i>tene, +<span class = "pagenum">13</span> +heu!</i> Col. Vulgo <i>tenet heu!</i> quod revocavit Lefeb. ut per +emphasin iteretur <i>tenet</i>, et pronomen more Silii omissum sit. +—<a name = "var12_76" id = "var12_76" href = +"#line12_76">76.</a> <i>Gracchusque</i> Paris. nescio quæ, teste +Dausq. +—<a name = "var12_77" id = "var12_77" href = +"#line12_77">77.</a> Vox <i>Non</i> semper me obfendit; nam +Gracchus eruptione ex oppido simul duabus portis facta, stationes +hostium fudit fugavitque in castra, vid. Liv. XXIII, 37. Id vero novum +est argumentum, quo Hannibal utitur ad ignaviam militum increpandam; +conf. not. Nunc video, eamdem difficultatem sensisse Lefeb. qui reposuit +<i>Nunc</i>. Non male, nisi præstiterit <i>En</i>, quod sarcasmo +adfectuique irati H. aptius, et Silio in deliciis est. +—<a name = "var12_78" id = "var12_78" href = +"#line12_78">78.</a> <i>A vobis</i> quidam. +—<a name = "var12_79" id = "var12_79" href = +"#line12_79">79.</a> <i>Casu ut gesta putent</i> malebat +N. Heins. <i>Vos per Tyrrhena</i>, etc. primus edidit Nicander apud +Juntam. Sed vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_658">ad +I, 658</a>. +—<a name = "var12_81" id = "var12_81" href = +"#line12_81">81.</a> <i>vestræ</i> Col. unde <i>dignos vestræ +famæ</i> scribendum putabat N. Heins. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#not8_383">not. ad VIII, 383</a>. Mihi potius pron. +<i>vestra</i> languere videtur, quoniam jungitur verbis <i>quam +trahitis</i>, et <i>vosmet</i> modo præcessit. Neque etiam facile +expedias formulam loquendi <i>famam trahere</i>; utrum sit possidere, an +secum quasi ducere, an, quo sensu Ern. adcepit, huc usque comparasse. +Nihil horum satisfacit, et crediderim potius legendum esse, <i>dignos +jam vosmet reddite, gestis</i> (h.e. ex vel a rebus gestis) <i>Quam +trahitis, fama</i>. Sic <i>famam trahere a censu</i> dixit Juvenal. XI, +23; <i>nomen e causis t.</i> Plin. XV, 14, et similia alii, ut et +<i>ducere nomen</i>, etc. <i>ex</i> vel <i>ab aliqua re</i>. +—<a name = "var12_82" id = "var12_82" href = +"#line12_82">82.</a> <i>in pectore</i> primus edidit Marsus. Male. +Conf. Heins. ad Claudian. in Rufin. II, 79.</p> + +<p><a name = "var12_84" id = "var12_84" href = "#line12_84">84.</a> +<i>Arrigere</i> tacite et contra +<span class = "pagenum">14</span> +librorum fidem scripsit Lefeb. <i>mentes</i>, non <i>mentem</i>, +scripti. +—<a name = "var12_85" id = "var12_85" href = +"#line12_85">85.</a> <i>hinc perlustrans</i>, postquam nempe +militum animos adhortando erexerat, conj. N. Heins. coll. <a class += "crossref" href = "bookIII.html#line3_45">III, 45, 46</a>. +—<a name = "var12_86" id = "var12_86" href = +"#line12_86">86.</a> Vulgo <i>Virius</i>, ut et <a class = +"crossref" href = "#line12_104">v. 104</a>; conf. <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#var11_65">ad XI, 65</a>. +—<a name = "var12_87" id = "var12_87" href = +"#line12_87">87.</a> <i>Inmeritus</i>, vel <i>Ante omnes +ductor</i>, (ut inf. <a class = "crossref" href = +"#line12_299">v. 299</a>) vel <i>Intuitus ductor</i> opinabatur +N. Heins. <i>Infidus ductor</i> Burm. Sed vid. not. +—<a name = "var12_89" id = "var12_89" href = +"#line12_89">89.</a> <i>bella timeret</i> Col. <i>timeret</i> +scripti et R. 2; cum aliis vetustis edd. teste N. Heins. Sed +priscæ edd., quas Drak. consuluit, in vulgatum <i>regna teneret</i> +conspirant, nisi quod <i>tenerent</i> legitur in ed. Benes. et in marg. +R. 1. Vox <i>regna</i> e Virg. Æn. VI, 14, margini adscripta, et +deinde recepta videtur; <i>bella</i> in cod. Col. legi solus notavit +N. Heins. non, quod mireris, Modius. Sed recte, opinor, monuit +Withof. vulgatum <i>regna</i> retinendum esse, quod et loco citato Virg. +firmetur, et aptissimum sit h.l. quod Minos non opus habuerit, Dædalo in +regno suo adhuc commoranti bellum inferre, adeoque Dædalus timuerit +regna, non bella Minois, ideoque fugerit.</p> + +<span class = "pagenum">15</span> +<p><a name = "var12_105" id = "var12_105" href = "#line12_105">105.</a> +<i>atros</i> pro <i>actos</i> Put. +—<a name = "var12_106" id = "var12_106" href = +"#line12_106">106.</a> <i>invia tecta</i> conj. N. Heins. vel +<i>irrita cœpta</i>, quod recepit Lefeb. Sed exquisitior et doctior est +vulgata lectio, vid. not.</p> + +<span class = "pagenum">16</span> +<p><a name = "var12_118" id = "var12_118" href = "#line12_118">118.</a> +Vulg. <i>dispulit æquor</i>, quod primus edidit Nicander, et Dausq. +etiam inprobavit. +—<a name = "var12_119" id = "var12_119" href = +"#line12_119">119.</a> <i>victor</i> Col. Vulgo <i>vector</i>. +N. Heins. emendabat <i>abductor</i>, vel <i>rector</i>, vel +<i>ductor</i>. +—<a name = "var12_121" id = "var12_121" href = +"#line12_121">121.</a> Verbum <i>monstrat</i> suspectum videri +potest vel in h. versu vel sup. <a class = "crossref" href = +"#line12_115">v. 115</a>. Sed hujus incuriæ; culpa in ipso forte +poeta residet.</p> + +<span class = "pagenum">17</span> +<p><a name = "var12_127" id = "var12_127" href = "#line12_127">127.</a> +<i>voramine</i> Col. a <i>vorare</i>, judice Lefeb. +—<a name = "var12_130" id = "var12_130" href = +"#line12_130">130.</a> <i>At juxta caligantes, longumque</i> Col. +et R. 2, nisi quod in hac <i>justa</i> legitur errore typ. Vulg. +<i>Ac juxta caligante situ</i>, quod quum metri legibus repugnaret, +D. Heinsius τὸ <i>Ac</i> sustulit, quem sequutus est Rapheleng. +prob. Richter. Specim. Obss. Crit. p. 74. Illud <i>ac</i> etiam +omissum in ed. Basil., at <i>juxta</i> post <i>situ</i> positum. +<i>Juxta ac caligante situ</i> Cell. <i>caligante</i>, omisso τῷ +<i>situ</i>, Put. teste N. Heins, sed, si Lefeb. fides habenda, +<i>At mixta caligantis locumque</i>. +—<a name = "var12_135" id = "var12_135" href = +"#line12_135">135.</a> <i>Ostentant</i> Tell. quam veram lectionem, +quod mireris, primus Nicander revocavit in ed. Junt. <i>Obstentant</i> +Put. <i>Ostentat</i> Col. et Oxon. cum priscis edd. At proxime +præccssisse <i>narrant</i>, et mox sequi <i>tradunt</i>, +<span class = "pagenum">18</span> +jam monuit Draken. +—<a name = "var12_138" id = "var12_138" href = +"#line12_138">138.</a> τὸ <i>Parturit</i> mendosum videbatur Barth. +Adv. IV, 10 (ubi leves has adtulit rationes: «illud <i>exsibilat</i> +minime de igni capere potes, nec ad id, quod sequitur, intelligendum, +quum ibi <i>inmugit</i> legatur, neque tellurem <i>exsibilare</i> dicere +licet; quare necesse est, ad τὸ <i>flatus</i> referas») et +N. Heins. Ille emendabat <i>Pars ruit</i>, pars flatuum intus +conceptorum exhalatur, cum furore et magno impetu; hic <i>Par furit</i>, +vel <i>Perfurit</i>, ut hæc verba referri possint ad illa de Vulcano, +quæ sequuntur, <i>Mulciber inmugit</i>, et prius agatur de flamma ac +vapore hic locorum exundante, nunc de fremitu, qui sub terris audiatur, +ut ap. Petron. c. 120: <i>Est locus, exciso penitus demersus hiatu +Parthenopen inter magnæque Dicarchidos arva, Cocyta perfusus aqua, nam +spiritus, extra Qui furit effusus, funesto spargitur æstu</i>. Hæc +conjectura non inprobanda videtur, nisi potius vel hic vel præc. versus +ejiciendus est et glossam redolet: sensu certe parum differunt, et +<i>æstuat</i> respondet τῷ <i>parturit</i>, ut <i>exhalat</i> τῷ +<i>exsibilat</i>. Non ignoro quidem, me in poeta luxuriantis ingenii +versari; at vix crediderim, eum tam abrupte dixisse, <i>tellus æstuat et +exhalat, parturit et exsibilat</i>. Lefeb. monet, Barthium et Heins. +mirum quantum ineptire, et Ernesti, eorum conjecturis non opus esse: sed +neuter rationes adjecit. Verbum <i>parturit</i> τῷ <i>rumpere</i> obponi +et ad Vulcanum referendum, adeoque minorem distinctionem in fine versus +ponendam esse, existimabat Withof. +—<a name = "var12_140" id = "var12_140" href = +"#line12_140">140.</a> <i>fretis</i> Col. Ox. R. 2, +<i>fletis</i> Put. et Tell. Vulgo <i>foras</i>. +—<a name = "var12_143" id = "var12_143" href = +"#line12_143">143.</a> <i>gigantas</i> pro <i>gigantes</i> primus +edidit Drak. ex emendat N. Heins. vid. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#var9_309">ad IX, 309</a>. +—<a name = "var12_145" id = "var12_145" href = +"#line12_145">145.</a> <i>minatur</i> primus reposuit Aldus, errore +forsan operarum. +—<a name = "var12_147" id = "var12_147" href = +"#line12_147">147.</a> <i>Munanto</i> Ox. <i>Numanton</i> Put. +<i>Numanta</i> priscæ edd. solemni varietate vid. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#var3_494">ad III, 494</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#var4_276">IV, 276</a>. Veram scripturam primus +restituit Wolf. in ed. Basil. et defendit Delr. ad Senec. Herc. Fur. +v. 980. +<span class = "pagenum">19</span> +—<a name = "var12_150" id = "var12_150" href = +"#line12_150">150.</a> <i>eructantem</i> conjicere possis. Sed vid. +Burmann. ad Valer. Flacc. lib. II, vers. 30, et Heins. ad Ovid. Metam. +lib. V, v. 353.</p> + +<p><a name = "var12_152" id = "var12_152" href = "#line12_152">152.</a> +<i>Vesvina</i> Put. quod reduxit N. Heins. pro vulg. <i>Veseva</i>, +cujus voc. prima syllaba a poetis corripitur. <i>Besvina</i> Col. vid. +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_654">not. ad VIII, +654</a>. <i>Vesuvina</i> tamen in Put. legi testatur Lefeb. +—<a name = "var12_153" id = "var12_153" href = +"#line12_153">153.</a> <i>stratusque ruina</i>, h.e. obstratus +saxis exesis et late ejectis, ex probabili conj. N. Heins. +<i>statusque</i> Put. Vulgo <i>fractusque</i>. +—<a name = "var12_154" id = "var12_154" href = +"#line12_154">154.</a> <i>Ætnæ saxis certantia saxa</i>, hoc est +inmensæ altitudinis, conj. Dausq. et <i>Dorleans</i> ad Tac. Ann. IV, +p. 499, ubi tamen vulgatum quoque non prorsus respuit, et recte ita +explicat, ut Vesuvius eadem fata, quæ Ætna habere dicatur, globos +scilicet saxaque ignea eodem modo volvens.</p> + +<p><a name = "var12_159" id = "var12_159" href = "#line12_159">159.</a> +<i>Phereciadum</i> Col. prob. N. Heins. At vellem, rationes +<span class = "pagenum">20</span> +adjecisset, <i>et</i> post <i>muros</i> perperam additur in priscis edd. +non in scriptis libris, et bene illud extrusere D. Heins. Raphel. +et Cellar.</p> + +<p><a name = "var12_168" id = "var12_168" href = "#line12_168">168.</a> +<i>ferri</i> scripti et R. 2, quod etiam conj. Dausq. <i>fere</i> +R. 1. Vulg. <i>ferre</i>, et sic quoque ed. Lefeb. sed errore typ. +<i>pubem</i> Rapheleng. ed. +—<a name = "var12_169" id = "var12_169" href = +"#line12_169">169.</a> <i>capite</i> scripti et R. 2. Vulg. +<i>rapite</i>; at sequitur <i>capitque</i>. +—<a name = "var12_170" id = "var12_170" href = +"#line12_170">170.</a> <i>Circumdant rapide</i> malebat +N. Heins. et +<a name = "var12_171" id = "var12_171" href = +"#line12_171">v. 171</a>; <i>volat</i> pro <i>sonat</i>. Sed +<i>sonat</i> Marcellus, i.e. clara voce, ita ut audiri possit, dicit, +quæ a Nerone +<span class = "pagenum">21</span> +et Tullio fieri velit; Drak. +—<a name = "var12_174" id = "var12_174" href = +"#line12_174">174.</a> <i>Larinantia</i> Oxon. et ed. Dausq. +—<a name = "var12_179" id = "var12_179" href = +"#line12_179">179.</a> <i>revellere</i> Col. et R. 2, quod +tamen, quia modo præcessit, corruptum et e glossa ortum videri potest. +Vulg. <i>evellere</i>. +—<a name = "var12_180" id = "var12_180" href = +"#line12_180">180.</a> <i>tentare irrumpere</i> emend. Lefeb. Sed +<i>rumpere</i> poetis etiam est id. qd. inrumpere, intrare, ut ap. Val. +Fl. II, 37; Virg. Æn. XII, 683, et al. Conf. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_54">not. ad I, 54</a>.</p> + +<p><a name = "var12_182" id = "var12_182" href = "#line12_182">182.</a> +<i>Hinnitusque</i> (equorum) Col. <i>Invitusque</i> Oxon. Vulgo +<i>Tinnitusque simul litui</i>, quod ipsum quoque recte dicitur et apte, +vid. <a class = "crossref missing" href = "bookXIII.html#var13_146" +title = "in V.L.">not. ad XIII, 146</a>. +—<a name = "var12_184" id = "var12_184" href = +"#line12_184">184.</a> <i>undique</i> pro <i>incita</i> Puteol. +unde recepere Drak. et Ern. suadente N. Heins. Sed quomodo hoc ex +illo oriri potuerit, difficile dictu est, et τὸ <i>undique</i> glossam +potius redolet vel emendationem; <i>disjectis portis</i> (ut <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_523">VII, 523</a> et <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_568">568</a>) Put. Tell. et +R. 2, recte, quoniam de erumpentibus sermo est, <i>d. turmis</i> +Col. perperam e v. seq. Vulgo <i>d. telis</i>. +—<a name = "var12_185" id = "var12_185" href = +"#line12_185">185.</a> <i>flumine</i> scripi, si fides habenda +N. Heins. Sed Lefeb. contendit, in omnibus et scriptis et editis +libris legi <i>turbine</i>, quod idcirco reduxit. Verba certe <i>turbine +turmæ</i> auribus ingrata +<span class = "pagenum">22</span> +sunt, et τὸ <i>flumine</i> tum elegantius est, tum aptius τῷ +<i>effusæ</i>, vid. not. et Heins. ad Claud in Rufin. II, 427, ubi etiam +<i>turbæ</i> e scriptis recipiendum putavit. Eum sequuti sunt Cell. +Drakenb. et Ern. Ego vulgatum <i>turmæ</i> revocavi cum Lefeb. et vers +præc. ad pedites, hunc vero ad equites refero. Silius expressit Liv. +XXIII, 16; <i>Patefacta repente porta, Marcellus signa canere, +clamoremque tolli, ac pedites primum, deinde equites, quanto maximo +possent impetu, in hostem erumpere jubet</i>. +—<a name = "var12_187" id = "var12_187" href = +"#line12_187">187.</a> <i>aut Borea</i> malebat N. Heins. Tum +vero vs. sq. etiam <i>Aut</i>, vel <i>Et rupto</i> scribendum erit. +Silium contra in illo ter repetito ut elegantiam captasse putabat Drak. +—<a name = "var12_189" id = "var12_189" href = +"#line12_189">189.</a> <i>terrente</i> R. 2, et hinc alii, +<i>viso</i> Put. quod recepit Drak. ut sensus sit: Hannibal, viso +militum in se ingruentium torrente dejectus, victoriam sperare non +audet, <i>visu</i> Ox. R. 1, Med. et recent. edd. Vulgatam lect. +<i>terrente visu</i> non inprob. Drak. si exponatur: Hannibal non +sperare potest, se truci vultu (qualis describitur sup. <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_337">XI, 337 sq.</a>) arma ei +viros dejecturum, seu repulsurum esse. Ita quoque Ernesti verba +<i>armorum v. dejectus sperare valet</i> interpretatur, ut +<i>dejectus</i> sit vox substant. non participium, ne <i>sperare</i> +nude ponatur et dura efficiatur sententia, <i>torrente nisu</i> Col. et +ex eo Lefeb. qui coll. XVI, 248, et Virgil. Æn. XI, 852, hanc putat esse +h.l. sententiam, eleganter et graphice expressam; Hann. dejectus +vehementissimo impetu Romanorum, non valet sperare. Nihil horum +satisfacit, et poetam scripsisse crediderim: <i>Nec, torrente, Libys, +viso armorumque virumque Dejectus spe</i>, (ut ap. Cæs. B. G. I, 8) +<i>stare valet</i>, cf. mox <a class = "crossref" href = +"#line12_195">v. 195, 196</a>. Si quis tamen nostram lectionem +retinere malit, ea sic videtur explicanda: <i>viso torrente</i>, +multitudine <i>armorum virumque</i>, Romanorum, cum impetu inruentium, +(vid. <a class = "crossref" href = "#not12_185">not. ad v. 185</a>) +<i>dejectus</i> animo (ut ap. Virg. Æn. X, 858) <i>non</i> bene +<i>sperare valet</i>. +—<a name = "var12_190" id = "var12_190" href = +"#line12_190">190.</a> <i>Dejectum</i> Mars. et inde alii. +—<a name = "var12_191" id = "var12_191" href = +"#line12_191">191.</a> <i>prægressus</i> Col. ut <i>prævectus</i> +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_170">V, 170</a>, ubi +vid. <a class = "crossref" href = "bookV.html#var5_170">Var. Lect.</a> +Vulg. <i>progressus</i>. Quidam jungunt <i>adtonito equo</i>, et Drak. +malebat legere <i>dux D. instat Adtonitis</i>, militibus Punicis. Sed τὸ +<i>Adtonito</i> referendum ad præc. <i>Libys</i>, +—<a name = "var12_192" id = "var12_192" href = +"#line12_192">192.</a> <i>asta</i> Med. et Rom. 1, ad cujus +marginem docta manu emendatum est <i>astat</i>. +—<a name = "var12_193" id = "var12_193" href = +"#line12_193">193.</a> <i>fert</i> h.e. regit <i>gressus dexter +Deus</i> corrig. N. Heins. Sed <i>fer gressus</i> eodem sensu dici, +quo XV, 559, monuit Drak. +—<a name = "var12_194" id = "var12_194" href = +"#line12_194">194.</a> <i>ad muros</i>, non <i>in muros</i>, +scripti. +<span class = "pagenum">23</span> +—<a name = "var12_196" id = "var12_196" href = +"#line12_196">196.</a> <i>sta</i> scripti et R. 2, <i>stat +campus</i> in vulg. <i>stet campus</i> emend. Dausq. non inprob. Barth. +Adv. IV, 10, qui tamen malebat <i>stent</i> et <i>Mars his manibus</i>. +Sed τὸ <i>sta</i> δεινῶς repetitur, et <i>in manibus</i> dicitur, ut +apud Val. VI, 460, Stat. Thebaid. X, 29; Lucan. VII, 253, et al. +vid. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_34">not. ad VII, +35</a>. +—<a name = "var12_197" id = "var12_197" href = +"#line12_197">197.</a> τὸ <i>a</i> abest a Col. et hinc ab ed. +Lefeb. <i>e cæde</i> Put. <i>dimitte</i> conj. N. Heins. et +<a name = "var12_205" id = "var12_205" href = +"#line12_205">v. 205</a>, +<i>summo Dedecori</i>. Idem +<a name = "var12_208" id = "var12_208" href = +"#line12_208">v. 208</a>, pro <i>sævo</i>, +quod mox sequitur, reponendum putabat +<span class = "pagenum">24</span> +<i>lævo</i>, quod recepit Lefeb., vel <i>fœdo</i>, vel <i>sævo</i>.</p> + +<p><a name = "var12_212" id = "var12_212" href = "#line12_212">212.</a> +<i>Pulydamanteis</i> præter alios scribendum censebat Heins. ad Ovid. +Met. XII, 547, quod in <span class = "greek" title = +"Poludamas">Πολύδαμας</span> prima corripiatur. Sed idem recte monet ad +Ovid. Epist. Her. V, 94, membranas veteres in locis Ovidii, Silii, +Propert. III, <span class = "smallcaps">i</span>, 29, et Pers. +I, 4, constanter pro vulgata stare scriptura, ei Græcis non modo +<span class = "greek" title = "Poludamas">Πολύδαμας</span> et Ion. <span +class = "greek" title = "Pouludamas">Πουλύδαμας</span>, sed etiam +dialeclo Dor. et. Eol. <span class = "greek" title = +"Pôludamas">Πωλύδαμας</span> dici, ut <span class = "greek" title = +"Korallon">Κοράλλον</span>, <span class = "greek" title = +"Kourallon">Κουράλλον</span> et <span class = "greek" title = +"Kôrallon">Κωράλλον</span>. <span class = "greek" title = +"Olumpos">Ὄλυμπος</span>, <span class = "greek" title = +"Oulumpos">Οὔλυμπος</span> aliaquæ similia. Idem jam animadvertit Dausq. +<span class = "pagenum">25</span> +—<a name = "var12_220" id = "var12_220" href = +"#line12_220">220.</a> <i>Aonio plectro</i> Col. Recte. Vulgo +<i>Aonios</i>, et sic quoque ed. Drak. errore typ. +—<a name = "var12_221" id = "var12_221" href = +"#line12_221">221.</a> <i>duxere parem</i> suspicabatur +N. Heins. prob. Drak. +—<a name = "var12_222" id = "var12_222" href = +"#line12_222">222.</a> Hunc versum, qui a vulgatis libris abest, +revocavit Modius e cod. Col. in quo tamen <i>natior</i> invenit +N. Heins. qui conj. <i>gratior</i>, vel <i>carior</i>. At vid. +<a class = "crossref" href = "bookXI.html#var11_512">ad XI, 512</a>. +—<a name = "var12_225" id = "var12_225" href = +"#line12_225">225.</a> Vulgo post <i>Pauli</i>, et <i>decoris</i> +<a class = "crossref" href = "#line12_228">v. 228</a>; et +<i>undis</i> <a class = "crossref" href = "#line12_231">v. 231</a>, +puncta ponuntur. Sed apodosis sequitur demum <a class = "crossref" href += "#line12_234">v. 234 sq.</a> et verba <i>puer illa gerebat... +advectus ab undis</i> pro parenthesi habenda sunt; quæ quoniam longa +est, memoriæ juvandæ causa protasis <a class = "crossref" href = +"#line12_232">v. 232 et 233</a>, repetitur; conf. inf. <a class = +"crossref" href = "#var12_441">ad v. 441</a>. Hinc distinctionem +mutavi. +—<a name = "var12_227" id = "var12_227" href = +"#line12_227">227.</a> <i>ora</i>, Col. R. 1, Parm. Med. Marsi +et Martini Herbip. edd. <i>hora</i> cum adspirat. Ox. Conf. Heins. ad +Claud. de laud. Stilic. II, 136, <i>ore</i> Put. et vulg. edd. +—<a name = "var12_231" id = "var12_231" href = +"#line12_231">231.</a> <i>ab +<span class = "pagenum">26</span> +Indis</i> primæ edd.</p> + +<p><a name = "var12_234" id = "var12_234" href = "#line12_234">234.</a> +<i>Ceu</i>, non <i>Cum</i>, Col. Ox. Parm. +—<a name = "var12_242" id = "var12_242" href = +"#line12_242">242.</a> <i>spoliatque jacentem</i> conj. Burm. At +vid. not. +—<a name = "var12_244" id = "var12_244" href = +"#line12_244">244.</a> <i>honoræ</i> Parm. unde <i>et formæ +populator honoræ</i> corrig. N. Heins. quod legitur in R. 1, +et Med. Verius tamen putabat esse <i>et formæ populatur honorem</i>, ut +ap. Iscan. de bell. Troj. IV, 70, At <i>honores</i> doctius +<span class = "pagenum">27</span> +dixit Silius pro honore, ut Virgil. Æneid. I, 591. +—<a name = "var12_245" id = "var12_245" href = +"#line12_245">245.</a> <i>tum lactea cervix</i> emend. +N. Heins. nostra verba nihili esse putans: et dubius hærebat +Drakenb. Si quid mutandum, reponerem <i>et violacea cervix</i>. At vid. +not. +—<a name = "var12_248" id = "var12_248" href = +"#line12_248">248.</a> <i>sacrat</i>, vel <i>saccat</i> pro +<i>jactat</i> Col. +—<a name = "var12_251" id = "var12_251" href = +"#line12_251">251.</a> <i>rapta casside</i> maluerit N. Heins. +coll. vers. 258.</p> + +<p><a name = "var12_253" id = "var12_253" href = "#line12_253">253.</a> +<i>ad socios</i> primus edidit Nicander apud Juntam +<span class = "pagenum">28</span> +—<a name = "var12_258" id = "var12_258" href = +"#line12_258">258.</a> <i>Antenorida</i> tacite edidit Lef. ex +emendat. N. Heins. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_650">ad III, 650</a>, et Serv. ad Virg. Æn. III, +475.</p> + +<p><a name = "var12_266" id = "var12_266" href = "#line12_266">266.</a> +Suspicor legendum esse <i>discrimine vitæ</i>, (quæ lectionis varietas +et vocc. <i>leti</i> ac <i>vitæ</i> permutatio passim reperitur v.c. ap. +Virg. Æn. X, 511) vel <i>Avehitur parvo ductor discrimine leti +Turbatus</i>; cf. Heyne ad Virg. Æn. IX, 143; X, 511, et Heins. ad +Ovid. Met. VII, 426. +—<a name = "var12_267" id = "var12_267" href = +"#line12_267">267.</a> <i>furens</i>, quod conjecerat Dausq., est +in scriptis, teste N. Heins. cui et <i>fremens</i> in mentem venit. +At Lefeb. reduxit vulgatum <i>ferens</i>, et hæc notat: «In nullo cod. +vidi <i>furens</i>, et <i>ferens</i> parum tute mutatur in +<i>furens</i>: idiotismus est solentissimus auctori.»</p> + +<span class = "pagenum">29</span> +<p><a name = "var12_273" id = "var12_273" href = "#line12_273">273.</a> +<i>primus</i>, non <i>primo</i>, Col. et Put. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#var2_235">ad II, 235</a>. +—<a name = "var12_277" id = "var12_277" href = +"#line12_277">277.</a> <i>sub casside</i> conj. Dausq.</p> + +<p><a name = "var12_285" id = "var12_285" href = "#line12_285">285.</a> +<i>mene... statui</i>, scilicet decet, vel æquum, seu par est, emend. +N. Heins. +<span class = "pagenum">30</span> +Recte puto: nam elliptica talis oratio, quod jam monuit Drak. qui tamen +vulgatam lect. sine necessitate non repudiandam putabat, iratis et +indignantibus, quique turbato sunt animo, maxime convenit; cf. Virg. Æn. +I, 37; Gron. ad Stat. Theb. IX, 65; Lambin. ad Horat. Epod. VIII, +<span class = "smallcaps">i</span>, et Sat. II, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 83; <i>jam</i> pro <i>tam</i> R. 1, 2; Ben. +et Marsi sec. ed. quod edidit Lefeb. <i>turpi</i> pro vulg. +<i>tristi</i> e scriptis et R. 2; recepi cum eodem, probb. +N. Heins. et Drak. <i>tam turpi crimine dignum</i> suspicari possis +coll. simili loco Virg. Æn. X, 668 et 681, ubi Heyne monet, fugæ +flagitium a viro forti <i>crimen</i> adpellari. +—<a name = "var12_289" id = "var12_289" href = +"#line12_289">289.</a> <i>ad</i> abest a Put. unde <i>quum bella +vocarent</i> (de qua locutione vid. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#var10_112">ad X, 112</a>, et <a class = "crossref" href += "bookIV.html#not4_508">not. ad IV, 508</a>) conj. N. Heins. cui +tamen vulgata scriptura videbatur verior, quam Draken. firmavit coll. +II, 452; VII, 103; IX, 647; XII, 345; XVI, 53. +—<a name = "var12_294" id = "var12_294" href = +"#line12_294">294.</a> <i>spolium</i> (scilicet galeam Pauli +<a class = "crossref" href = "#line12_224">v. 224 sq.</a>) e Col. +recepi suadente N. Heins. Vulgg. <i>spolia</i>.</p> + +<p><a name = "var12_295" id = "var12_295" href = "#line12_295">295.</a> +<i>At jam sueta</i> non male conj. Withof. +—<a name = "var12_296" id = "var12_296" href = +"#line12_296">296.</a> <i>recreata</i>, non <i>recreare</i>, Col. +Tell. Rom. 2. +<span class = "pagenum">31</span> +—<a name = "var12_304" id = "var12_304" href = +"#line12_304">304.</a> <i>meditati... Metelli</i> Col. et Ox. +<i>meditari</i> Put. et Med. <i>meditatum</i> R. 1, +<i>meditantum</i> Marsus et alii eum sequuti. +—<a name = "var12_305" id = "var12_305" href = +"#line12_305">305.</a> <i>Concilium</i> emend. Heins. ad Claud. in +Eutrop. II, 325, in marg. Male! Eidem τὸ <i>scelerata</i> mendosum +videbatur: at Drak. monet, poetam, quum Metelli consilium mitiori, quam +par esset, vocabulo <i>culpam</i> vocasset, ingravasse insuper, culpam +<i>sceleratam</i> dicendo; mitius enim esse <i>culpam</i>, quam +<i>scelus</i>, et has idcirco voces ubique ab Ovidio, inpr. Trist. IV, +<span class = "smallcaps">i</span>, 24, distingui. +—<a name = "var12_306" id = "var12_306" href = +"#line12_306">306.</a> <i>cessat</i>, non <i>cessit</i>, scripti, +R. 1, 2, Med.</p> + +<p><a name = "var12_309" id = "var12_309" href = "#line12_309">309.</a> +<i>derepta</i>, non <i>direpta</i>, scripti; conf. <a class = "crossref" +href = "bookIX.html#var9_29">ad IX, 29</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#var10_318">X, 318</a>. +—<a name = "var12_310" id = "var12_310" href = +"#line12_310">310.</a> <i>ruunt</i> tacite scripsit Lefeb. Leviori +mutatione <i>ministrat</i> reponi potest. Sed nec ea forte opus est. +—<a name = "var12_311" id = "var12_311" href = +"#line12_311">311.</a> <i>tantæ</i> malebat N. Heins.</p> + +<span class = "pagenum">32</span> +<p><a name = "var12_320" id = "var12_320" href = "#line12_320">320.</a> +<i>Cirrha</i> non est in Colon. <i>Parnaside Cirrha</i> (ut apud Ovid. +Metam. XI, 165, et similiter <i>Argolis</i>, <i>Tænaris</i>, +<i>Cecropis</i> et alia) corrig. N. Heins. qui conf. ad Ovid. +Epist. Her. VI, 81; VIII, 72, ej. Art. Am. I, 172 et al. Id. prob. +Drak. cui <i>Parnasia responsa</i> languere videbantur. Vulgg. +<i>Parnassia</i>: at in codd. melioris notæ scribitur <i>Parnasus</i> et +<i>Parnasius</i>, vid. Perizon. ad Ælian. V. H. VIII, 11; Pier. et +Heins. ad Virg. Ecl. X, 11; Casaub. ad Pers. Prol. v. 2. +Græcis tamen tam <span class = "greek" title = +"Parnassos">Παρνασσὸς</span>, quam <span class = "greek" title = +"Parnasos">Παρνασὸς</span> et <span class = "greek" title = +"Parnêsos">Παρνησὸς</span> dicitur. +—<a name = "var12_323" id = "var12_323" href = +"#line12_323">323.</a> <i>intacta</i> Put. unde <i>instincta</i> +(ut ap. Lucan. V, 150) conj. Lefeb. +—<a name = "var12_325" id = "var12_325" href = +"#line12_325">325.</a> <i>Adversi et q. duro sub M. m.</i> Put. +<i>Adversi en quidquid duro s. M. m.</i> vel <i>Adverso en q. duri s. M. +m.</i> (ut ap. Ovid. Fast. I, 60) suspicab. N. Heins. +<span class = "pagenum">33</span> +—<a name = "var12_331" id = "var12_331" href = +"#line12_331">331.</a> <i>meminisse</i> Puteol. R. 1, Mediol. +<i>miserasse</i> conj. N. Heins. coll. Virgil. Æneid. lib. VI, +vers. 56. Sed cur poetam non deceat, variare verba? +—<a name = "var12_335" id = "var12_335" href = +"#line12_335">335.</a> <i>violentus</i> Col. Tell. et R. 2, +quod recepi cum Lefeb. pro vulg. <i>violenter</i>, quod glossam redolet. +Illud doctius est: <i>violentis</i> Oxon.</p> + +<p><a name = "var12_337" id = "var12_337" href = "#line12_337">337.</a> +<i>Atque</i>, non <i>Ast</i>, Col. <i>Parnasi</i>, non <i>Parnassi</i>, +omnes antiqui; conf. <a class = "crossref" href = "#var12_320">ad +v. 320</a>.</p> + +<span class = "pagenum">34</span> +<p><a name = "var12_343" id = "var12_343" href = "#line12_343">343.</a> +<i>Sardoas p. quatiebat m. turres</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_36">XIII, 36</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_107">107</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_267">267</a>; Hor. Od. IV, 6, et Lucan. VI, +136, maluerit N. Heins. qui tamen <i>terras</i> quoque et <i>campos +quati</i> exemplis sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_297">I, 297</a>, probaverat. +—<a name = "var12_345" id = "var12_345" href = +"#line12_345">345.</a> <i>Hampsicora</i>, seu <i>Hampsicoras</i> in +membranis legitur Liv. XXIII, 32, 40 et 41: in vulgatis +<i>Harsicoras</i>; vid. ibi Drak. qui scriptorum fidem sequutus est: +<i>Hypsagoras</i>, vel <i>Hapsagoras</i> scribendum putabat Dausq. +—<a name = "var12_347" id = "var12_347" href = +"#line12_347">347.</a> <i>Hostus erat, cujus</i> Col. <i>Ortus erat +Cumis</i> Ox. Put. R. 1, Parm. Med. Vulgo <i>Oscus erat, cujus</i>; +conf. <a class = "crossref" href = "#line12_403">v. 403</a>, +<a class = "crossref" href = "#line12_413">413</a>, et sup. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_437">ad I, 437</a>. +—<a name = "var12_348" id = "var12_348" href = +"#line12_348">348.</a> <i>Asper pacis</i>, ut <i>lenis belli</i> in +vet. exemplari Stat. Theb. VII, 26; Rom. 1; Ben. ei inde Lefeb. +<span class = "pagenum">35</span> +—<a name = "var12_351" id = "var12_351" href = +"#line12_351">351.</a> <i>accendere</i>, h.e. adhortari, Put. +R. 1, Parm. Med. Cf. IV, 169; IX, 244, (ubi vid. Var. Lect.) Claud. +in Rufin. II, 173, et 296; ad quæ loca vid. Barth. et Heins. Vulgatum +<i>accedere</i> reduxit Lefeb. non inprob. Drak. modo jungas <i>pugnæ +avidas dextras</i>, h.e. milites pugnandi cupidos. Sic <i>dextræ</i> +sup. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_539">XI, 539</a>, +inf. <a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_18">XVI, 18</a>, +et al. vid. Gron. Diatr. Stat. c. 40, p. 263. +—<a name = "var12_352" id = "var12_352" href = +"#line12_352">352.</a> <i>tenebrosa</i> Col. unde recepi: +<i>nemorosa invia</i> inf. <a class = "crossref" href = +"#line12_376">v. 376</a>; <i>salebrosa</i> conj. N. Heins. +Vulgo <i>latebrosa</i>. +—<a name = "var12_353" id = "var12_353" href = +"#line12_353">353.</a> <i>profusa</i> primus edidit Marsus, et +perperam defendit Dausq. ut sit longa semita; <i>fuga</i> Oxon. +<i>captans</i> Modius e Col. +—<a name = "var12_354" id = "var12_354" href = +"#line12_354">354.</a> <i>Virgulta,</i>... <i>valle</i>, h.e. +virgultis obsita, (ut ap. Sallust. in Fragm. p. 1009, ed. Cort.) +Ox. vel potius, si Lefeb. fides habenda, tres scripti et R. 2, vid. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_173">not. ad +I, 173</a>. Vulgo <i>Occulta valle</i>, ut <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#line7_133">VII, 133</a>, et ap. Liv. X, 14; +XXVI, 5; XXVIII, 11. Sed τὸ <i>virgulta</i>, quod elegantius est et +doctius, quam ut ab indoctis librariis excogitari potuerit, præferunt +Barth. (Adv. IV, 10,) Heins. Draken. Lefeb. et Ern.</p> + +<p><a name = "var12_356" id = "var12_356" href = "#line12_356">356.</a> +<i>Fastigatur</i> Col. unde recepi cum Lefeb. qui exponit, ex aquis +earumque verticibus altissimis eminet. Sed vid. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#not5_50">not. ad V, 50</a>. <i>Sensim fastigans +compressa cacumina nectit</i>. Ibi Drak. laudavit Cæs. B. G. II, 8; +IV, 17; B. Civ. II, 10; Plin. XXIV, 19; Elmenh. ad Appulei. Florid. +p. 346, et Savaro. ad Sidon. Apollin. Epist. III, 6. Vulgo +<i>Castigatur</i>, h.e. comprimitur, coercetur, constringitur et +nonnullibi coartatur, ne continua sit, aut procurrat latius in pontum. +Ita bene Barth. Adv. XXII, 14, et Draken. qui lectores remisit ad Gron. +Diatr. Stat. c. 24; Dresem. ad Iscan. bell. Troi. I, 157; Barth. ad +Stat. Theb. IX, 687, et Burm. ad Petron. Sat. c. 47: Homer. ἱμάσσειν +Iliad. β, 782: contulit D. Heins. +—<a name = "var12_357" id = "var12_357" href = +"#line12_357">357.</a> <i>sub margine</i> Marsus edidit errore +librariorum, et hinc alii. +<span class = "pagenum">36</span> +—<a name = "var12_366" id = "var12_366" href = +"#line12_366">366.</a> <i>in</i> deest in Oxon. et Put. +<span class = "pagenum">37</span> +—<a name = "var12_370" id = "var12_370" href = +"#line12_370">370.</a> <i>inviduata</i> Ox. prob. Barth. qui +exponit, prorsus viduata, <i>et viduata</i> Put. <i>viduata veneni</i> +emend. N. Heins. coll. II, 247. Sed v. exempla ibi laudata, et +Bentl. ad Hor. A. P. 60. +—<a name = "var12_371" id = "var12_371" href = +"#line12_371">371.</a> <i>tristi cælo</i> scribendum censebat +N. Heins. Sed vulgata doctior est. +—<a name = "var12_373" id = "var12_373" href = +"#line12_373">373.</a> <i>Squalidaque intus Arva</i> corrig. idem +Heins. prob. Drak. qui <i>pallida Arva</i> quæ sint, non satis se +intelligere fatetur; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_211">not. ad I, 211</a>. Sed exquisitior est +vulgata lectio, et <i>pallida arva</i> sunt, quæ nimio solis ardore +nimiaque siccitate <i>torrida</i>, pallent, quorum seges, frondes, +gramina, etc. <i>pallescunt</i>, h.e. nativum perdidere colorem. Sic +<i>vitio cæli pallet ægra seges</i>, dixit Ovid. Fast. I, 688, et +<i>Ceres non sic pallet adusta gelu, Quantum, si culmos Titan incalfacit +udos</i> ibid. IV, 918; <i>pallescunt frondes</i> Ovid. Art. III, 704; +cf. Senec. Œdip. 45; Rutil. I, 479, et Passerat. ad Prop. +I, <span class = "smallcaps">xv</span>, 39: Ernesti monet «ad +naturam factum epitheton <i>pallida</i>, hoc est exusta nimio sole, quo +sensu <i>pallorem anni</i> dixit Plin. II, 30.» Hunc locum jam +contulerat Lefeb. qui non mirum esse dicit, si <i>pallida</i> illic +arva, ubi <i>triste</i> est <i>cælum</i> quia ἄηρ δολερὸς, et ubi sol +vix puro splendet lumine. Plinius +<span class = "pagenum">38</span> +tamen de pallore solis deficientis loquitur. +—<a name = "var12_374" id = "var12_374" href = +"#line12_374">374.</a> <i>nimio cancro atque humentibus</i>, vel +<i>uventibus Austris</i> emend. N. Heins. Id vero a vulgata +scriptura nimis recedit, et <i>humentes Austri</i> h.l. non conveniunt. +Drak. hanc poetæ mentem esse putahat, Sardiniam tam inclementi sole +tamque torrido cancro infestari, ut omnem humiditatem omnesque nubes, +quas Auster secum advehere soleat, siccet, et in fumum ire cogat. +Ernesti vero ita vulgatam lectionem interpretatur: «venti ardentes nimio +sole, calidissimi: fumus enim ignem consequitur; unde <i>fumantia +saxa</i> de monte ignivomo Virg. Æn. VIII, 417.» Neutra ratio ita +comparata est, ut in ea adquiescere possis, et <i>fumus</i> a vento +alienus esse videtur. Silius forte scripsit <i>Cancro candentibus +Austris</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_193">I, 193, 194</a>, <a class = "crossref" href += "bookI.html#line1_256">256, 258</a>. +—<a name = "var12_375" id = "var12_375" href = +"#line12_375">375.</a> <i>favoris</i> Put. <i>propenso favore</i>, +et +<a name = "var12_376" id = "var12_376" href = +"#line12_376">v. 376</a> <i>creber</i> maluerit +N. Heins.</p> + +<p><a name = "var12_377" id = "var12_377" href = "#line12_377">377.</a> +<i>Hostus</i>, et <a name = "var12_378" id = "var12_378" href = +"#line12_378">378</a> <i>Vela</i>, et <a name = "var12_379" id = +"var12_379" href = "#line12_379">379</a> <i>Cui postquam</i> emend. +idem. +—<a name = "var12_381" id = "var12_381" href = +"#line12_381">381.</a> <i>videntum</i> Put. <i>videntur</i>, vel +<i>jubentur</i>, et +<a name = "var12_383" id = "var12_383" href = +"#line12_383">v. 383</a> <i>campi ut properatis</i> conj. +N. Heins. +—<a name = "var12_384" id = "var12_384" href = +"#line12_384">384.</a> <i>exsertos enses</i> idem +<span class = "pagenum">39</span> +et jam ante Livineius recte, opinor, scribendum putavit. Id recepere +Cellar. ac Lefeb., et probavit Draken. coll. Stat. Theb. X, 450, et +XI, 377; vid. sup. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#var9_314">ad IX, 314</a>, et h.l. not. Heins. ad Val. Fl. +III, 246, et Claud. in Rufin. II, 400, ubi præterea <i>Deventum</i>, sed +memoriæ haud dubie vitio, scripsit, quod nolim in locum τοῦ +<i>Perventum</i> a Cell. substitutum esse. +—<a name = "var12_385" id = "var12_385" href = +"#line12_385">385.</a> <i>dira inde lues, cæduntque caduntque</i> +Col. et R. 2; conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_623">V, 623</a>; Lucan. IV, 558; Heins. ad Valer. +Fl. III, 246; IV, 426. Vulgo <i>dura inde lues, +ceduntque c.</i></p> + +<p><a name = "var12_387" id = "var12_387" href = "#line12_387">387.</a> +<i>fata</i> opinabatur N. Heins. quoniam <i>facta</i> mox sequuntur; sed +quatuor demum versibus interjectis. +—<a name = "var12_391" id = "var12_391" href = +"#line12_391">391.</a> <i>ut</i>, non <i>in</i>, scripti et +R. 2.</p> + +<p><a name = "var12_393" id = "var12_393" href = "#line12_393">393.</a> +<i>Mesapi</i>, <i>Mersapi</i>, <i>Mesappi</i> alii. Sed <i>Messapi</i> +Col. Cf. Intpp. ad Virg. Æn. VII, 691; Gruter. Insc. p. 297; +Turneb. Adv. XXII, 3. +—<a name = "var12_395" id = "var12_395" href = +"#line12_395">395.</a> <i>dextram</i> est ex emendat. Gron. in +Diatr. Stat. Vulgo <i>dextra</i>. +<span class = "pagenum">40</span> +—<a name = "var12_399" id = "var12_399" href = +"#line12_399">399.</a> <i>Infaustam Argo</i> male corrig. Dausq. +Infaustus potius Cyzicus fuit, non Argonautæ, nisi quod inprudentes et +ignari illum, hospitem suum, obtruncarunt. <i>Infectam</i> Merula in +vita Ennii p. XII. Vulgatum tuetur Drak. et <i>infestum</i> exponit +infestatum, qui infestatur, coll. Gell. IX, 12, (<i>Infestus adpellatur, +qui malum infert cuipiam, et contra, cui aliunde inpendet malum</i>, +etc.) Non Marc. verbo <i>Infestum</i> et Barth. Adv. XXII, 9; conf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_99">not. ad II, 99</a>. +Sed vid. <a class = "crossref" href = "#not12_399">not. ad h.l.</a> +<i>Cyzicus</i>, non <i>Cizicus</i>, Col. <i>Argo</i>, non <i>Argon</i>, +Col. Med. Mars. et Martin. Herbip. +—<a name = "var12_401" id = "var12_401" href = +"#line12_401">401.</a> <i>Spectandum is sese</i>, ut τὸ <i>is</i> +repeteretur, malebat N. Heins. +—<a name = "var12_402" id = "var12_402" href = +"#line12_402">402.</a> <i>dextris cædibus</i>, emend. Barth. Adv. +IV, 10, ut sensus sit: successu pugnæ virtus augebatur. At vulgata +lectio bene se habet, et τὸ <i>dextræ</i> tam cum <i>ardor</i>, quam cum +<i>cædibus</i> jungi potest. <i>Dextra</i> passim pro virtute, et manu +viri fortis. +—<a name = "var12_403" id = "var12_403" href = +"#line12_403">403.</a> <i>spernens</i> Col. et Oxon. <i>hostis</i> +Col. et R. 1; <i>Hostus</i> R. 2, et ita legendum duxerat +N. Heins. Vulgo <i>Oscus</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"#var12_347">ad v. 347</a>. +—<a name = "var12_404" id = "var12_404" href = +"#line12_404">404.</a> <i>perlibrat turbidus</i> (v. sup. <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_477">not. ad I, 477</a>) +<span class = "pagenum">41</span> +vel <i>fervidus</i> (ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_320">V, 320</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_129">IX, 129</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_422">422</a>) opinabatur N. Heins. Sed cf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_124">II, 124</a>; Virg. Æn. +IX, 431, et Ovid. Met. V, 32. Drak.</p> + +<p><a name = "var12_407" id = "var12_407" href = "#line12_407">407.</a> +Hæc verba varie emendavit N. Heins. <i>nimium que superbe S. +h.</i>; (quod etiam conj. Scalig. et recepit Cell.) <i>superbi Sperati +hausisti</i>; <i>superba Sperata h.</i>; (ut et non nemo apud Dausq.) +<i>nimiumque superbi Irrita spes ausi est</i>, vel <i>Spes ablala ausi +est</i>, vel <i>Spe fata hausisti</i>. Si quid mutandum, equidem +maluerim, <i>Nimium en vanam nimiumque superbam Spem mente hausisti</i>, +ut ap. Virg. Æn. X, 648. Turnus <i>animo spem turbidus</i> (forte +<i>turgidus</i>) <i>hausit inanem</i>. Vulgatam lectionem, quæ omnino +corrupta videri potest, tuetur Dausq. et Barth. Adv. IV, 10. Ille +intelligebat <i>superbi</i> viri <i>sperata</i>, ut <i>monstrata</i> +supra (conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_364">V, 364</a>); hic: nimium superbi et nimium +juvenis sperata animo concepisti. Reliqui intpp. h.l. tacent. Withof. +ingeniose emend. <i>nimiumque superbi Sperare hæc ausi est</i>: qua +ipsius sententia nil literis vicinius, clarius certiusque dici potest. +—<a name = "var12_408" id = "var12_408" href = +"#line12_408">408.</a> <i>auxisti</i> pro <i>hausisti</i> Tell. et +R. 2. +—<a name = "var12_409" id = "var12_409" href = +"#line12_409">409.</a> τὸ <i>est</i> primus omisit Marsus operarum +lapsu, et recte jam restituerunt Gryphius, Nutius, D. Heins. et +alii, etsi hiatum illum exemplis firmavit Barth. Adv. XX, 18, et ad +Calpurn. ecl. V, 12. +—<a name = "var12_412" id = "var12_412" href = +"#line12_412">412.</a> <i>Latiis</i> R. 1, Parm. Med. Vulgo +<i>latis</i>, solenni aberratione; cf. Heins. ad Claud. de Raptu Pros. +II, 177, ad Ovid. Met. I, 560, et Fast. II, 555; V, 241. +Merula in fragm. Ennii p. 2; Grot. ad German. Arat. Phœn. +p. 3. Silium tamen h.l. Hesiodi tantum, nec potius Homeri +meminisse, recte obfendit Barth. Ad. IV, 10, et Wesseling. Obss. varr. +L. II, c. 30, p. 280, 281. Hinc ille emendabat <i>Ascræo Smyrnæve +seni</i>; hic vero, <i>nec cedet Homero</i>, quod omnino adridere +potest; nisi potius verba <i>Ascræo seni</i> a docta manu ex Virg. Ecl. +VI, 70, margini olim adscripta in textum inrepserunt, et vera lectio +fuit, <i>nec cedet honore Cumæo</i>, vel potius <i>Smyrnæo famave +seni</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_594">not. ad VIII, 594</a>. Comparatio certe Ennii +cum Hesiodo parum apta est, quum non eodem carminum genere inclaruerit: +nam quod græcam Evhemeri historiam de origine Deorum latine et quidem +<span class = "pagenum">42</span> +prosa oratione reddidit, nihil facit ad rem. +—<a name = "var12_413" id = "var12_413" href = +"#line12_413">413.</a> <i>Hosto</i> Col. et R. 2, <i>Hosco</i> +Tell. Vulg. <i>Osco</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"#var12_347">ad v. 347</a>, et <a class = "crossref" href = +"#var12_403">403</a>. +—<a name = "var12_417" id = "var12_417" href = +"#line12_417">417.</a> <i>Tum</i> scripti. Vulgo <i>Dum</i>.</p> + +<p><a name = "var12_424" id = "var12_424" href = "#line12_424">424.</a> +<i>iræ</i> conj. N. Heins. et Gronov. Obss. I, 17, idque +tacite recepit Lefeb. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#var4_542">ad IV, 542</a>; <i>iras</i> Put. +—<a name = "var12_426" id = "var12_426" href = +"#line12_426">426.</a> <i>iniqui</i> Col. +—<a name = "var12_427" id = "var12_427" href = +"#line12_427">427.</a> <i>animis</i> corrig. Dausq. quia præsidium +Rom. quod Casilini fuerit, magna animorum pertinacia oppidum defenderit. +Recte; sed et <i>armis</i>; vid. Liv. XXIII, 18. Mihi potius τὸ +<i>astu</i> alienum ab h.l. +<span class = "pagenum">43</span> +videtur; nam Hannibal non dolis, sed fame Casilinum expugnavit. Poeta +forte scripsit: <i>et</i> (h.e. etiam), vel <i>vix re reseraverat +arta</i>; conf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_103">II, +103</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_477">V, 477</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_280">VII, 280</a>. +—<a name = "var12_428" id = "var12_428" href = +"#line12_428">428.</a> <i>obsessos</i> Oxon. <i>at obsessus v. p. +auro</i> emend. Barth. Adv. V, 6. Non male! conf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_35">II, 35</a>. Sed doctior forte +et exquisitior est vulgata lectio; vid. not. +—<a name = "var12_429" id = "var12_429" href = +"#line12_429">429.</a> <i>Dauniacos</i> (ut <i>Iberiacis</i> +<a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_510">XIII, 510</a>) est +ex emendat. Scalig. et N. Heins. qui putabat, <i>Dauniagos</i> +vitiose scriptum fuisse, et hinc <i>Daunivagos campos</i> enatos, quæ +vulgaris lectio est: <i>transfundens</i> scripti, prob. N. Heins. +qui olim <i>effundens</i> correxerat; <i>profundens</i> opinabatur +Livineius. Vulgo <i>perfundens</i>, et sic quoque ed. Ernesti, sed +operarum, opinor, lapsu. +—<a name = "var12_430" id = "var12_430" href = +"#line12_430">430.</a> <i>vocassent</i> malebat N. Heins. +—<a name = "var12_433" id = "var12_433" href = +"#line12_433">433.</a> <i>At</i> Col. Put. R. 1, Mediol. Mars. +et al. edd. <i>Ah</i> conj. Dausq. Vulgo <i>Ac</i>.</p> + +<span class = "pagenum">44</span> +<p><a name = "var12_437" id = "var12_437" href = "#line12_437">437.</a> +<i>Hac</i> Parm. <i>Hinc</i>, vel <i>Huic</i> (<i>mirum</i>) <i>amovit +classem</i> legi jubebat N. Heins. Sed sola distinctionis mutatione +obscuritatem h.l. removit Gronov. ad Senec. de Ira I, 3, ubi et +reliquos versus erudite illustravit. +—<a name = "var12_438" id = "var12_438" href = +"#line12_438">438.</a> <i>angustis se faucibus æquor Erumpit</i> +invitis licet codd., scriptis corrigendum videbatur N. Heins. idque +tacite recepit Lefeb. vid. ad VII, 355. +—<a name = "var12_440" id = "var12_440" href = +"#line12_440">440.</a> <i>Infundit</i> Col. <i>Diffundit</i> +R. 2; Vulg. <i>Effundit</i>. +—<a name = "var12_441" id = "var12_441" href = +"#line12_441">441.</a> Hunc versum expungendum putabat Barth. Adv. +V, 6. Sed Gronov. l.c. hene docuit, eo contineri repetitionem +verborum <i>classem, quæ condita portu Adstabat</i>, similesque +repetitiones, propter interpositionem juvandæ memoriæ causa inventas, +passim occurrere; interdum vero ipsas voces prius positas repeti, +interdum iis alias ejusdem potestatis substitui; conf. idem ad Liv. II, +12; XXV, 27, et loca a Drak. laudata, sup. IX, 530 sq. inf. XIII, 38 sq. +XVI, 686 sq. Virg. Æn. IX, 210 sq. et al. +—<a name = "var12_442" id = "var12_442" href = +"#line12_442">442.</a> <i>extulit æstu</i> conj. Dausq. Male. Recte +vero <i>expulit</i> N. Heins. prob. etiam Drak. quia <i>tulit</i> +mox sequitur: nisi malis <i>exsuit</i> cum Gronov. ad Senec. de Ira +I, 3. +—<a name = "var12_443" id = "var12_443" href = +"#line12_443">443.</a> <i>portatas arva carinas</i> Col. ut jam +h.l. castigaverat Scalig. ad oram edit Heins. Vulgo <i>portatus +arva</i>, vel <i>in arva</i>. Withof. conj. <i>claustris maris extrahit +astu Perque aversa vehit p. a. c.</i> +—<a name = "var12_444" id = "var12_444" href = +"#line12_444">444.</a> <i>sederant</i> +<span class = "pagenum">45</span> +Col. <i>sidunt</i>, vel <i>iterant</i>, vel <i>addunt</i> emend. +N. Heins. <i>substamina</i> scripti. +—<a name = "var12_445" id = "var12_445" href = +"#line12_445">445.</a> <i>perlapsa</i> conj. Scalig. et recepit +Cell.</p> + +<p><a name = "var12_449" id = "var12_449" href = "#line12_449">449.</a> +<i>sine more</i> corrig. N. Heins. vid. <a class = "crossref" href += "bookX.html#not10_31">not. ad X, 31</a>. Sed quum simpl. dicatur +<i>more aliquid facere</i> (vid. Heins. ad Phædr. I, 12), etiam +dici posse <i>more non facere</i> monet Drak. +—<a name = "var12_451" id = "var12_451" href = +"#line12_451">451.</a> <i>avet</i> edidit Nicander et hinc alii; +<i>Œbalios penates</i> conj. N. Heins. qui tamen ipse fatebatur, +sibi videri nihil necesse mutare. Ceterum vulgo perperam punctum post +<i>inplet</i> positum, etiam in ed. Drak. <i>Nuntius</i> vss. 451... 454 +continetur. +—<a name = "var12_452" id = "var12_452" href = +"#line12_452">452.</a> <i>Ut</i> scripti, R. 1, Parm. Med. +—<a name = "var12_453" id = "var12_453" href = +"#line12_453">453.</a> <i>Assessos</i>, vel <i>Adsessos</i> Col. +Oxon. R. 1, Parm. <i>Adfessos</i> Put. et Med. <i>Obsessos</i> +Mars. et inde alii, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#var9_624">ad IX, 624</a>. +—<a name = "var12_454" id = "var12_454" href = +"#line12_454">454.</a> <i>incumbere</i> malebat N. Heins. +putans tamen, vulgatam lect. alio Silii loco, <a class = "crossref" href += "bookIV.html#line4_651">IV, 651</a>, firmari. +—<a name = "var12_456" id = "var12_456" href = +"#line12_456">456.</a> Post <i>inmani</i> distinguendum censebat +N. Heins. quem sequutus est Drak. Non multum interest. +—<a name = "var12_457" id = "var12_457" href = +"#line12_457">457.</a> <i>nava ad certamina</i> (vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_549">ad I, 549</a>) legendum +putabat N. Heins. et <i>avide</i> Drak. quod tacite invexit Lefeb. +Sed adject. doctius pro +<span class = "pagenum">46</span> +adverbio positum videri potest; confer inf. <a class = "crossref" href = +"#line12_715">v. 715</a>. +—<a name = "var12_462" id = "var12_462" href = +"#line12_462">462.</a> <i>Colligat</i> et <i>consumat</i> scripti. +Vulgg. <i>Colligit</i> et <i>consumit</i>.</p> + +<p><a name = "var12_463" id = "var12_463" href = "#line12_463">463.</a> +<i>Obvius hinc</i> Put. +—<a name = "var12_464" id = "var12_464" href = +"#line12_464">464.</a> <i>facilisque pericli</i> Put. quod recepit +Lefeb. +—<a name = "var12_466" id = "var12_466" href = +"#line12_466">466.</a> <i>subitos</i> malebat N. Heins. +—<a name = "var12_467" id = "var12_467" href = +"#line12_467">467.</a> <i>Semermemque</i> alii, etiam Draken. +Lefeb. Ern. Sed vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_16">ad III, 16</a>. +—<a name = "var12_468" id = "var12_468" href = +"#line12_468">468.</a> <i>dimissa</i> Put. At vid. not. +—<a name = "var12_469" id = "var12_469" href = +"#line12_469">469.</a> In hoc loco, quem Intpp. silentio +prætermittunt, semper obfendi. Si lectio sana est, post <i>bis +septem</i> suppl. demissa neci. Sed præter hanc duritiem aliæ quoque +eæque multo majores concoquendæ sunt, quod scilicet res plane diversa ac +nova tam abrupte subnectitur, et poeta a veritate historica nimis +deflectit. Hi nodi tamen levi vulgatæ lectionis, quæ ex compendio +scripturæ orta videtur, mutatione solvi possunt, et vix dubito quin +poeta scripserit: <i>Plus septem demissa neci (nec substitit agmen) +Millia. Bis septem quoque</i> (scilicet millia) <i>non +<span class = "pagenum">47</span> +sollertior ense... Fulvius: ast æque per corpora</i>, etc. Centenio octo +tantum millia militum data esse, ex Liv. XXV, 19, intelligitur. Idem +tradit ibid. cap. 21, duodeviginti millibus hominum præfuisse Fulvium, +et ex iis duo millia haud amplius evasisse. Inde <a class = "crossref" +href = "#line12_469">v. 469</a>, <i>bisque novem</i> suspicari +possis. Sed quis poetam rediget ad tamam subtilitatem? +—<a name = "var12_472" id = "var12_472" href = +"#line12_472">472.</a> <i>euntis</i> Oxon. Put. omnesque edd. ante +Basil. Wolfii. Id concinnius videbatur Barth. Adv. V, 6, quod recte +mirabatur N. Heins. qui vulgatam lect. defendit, additis tamen his +verbis: «Si quid mutandum sit, rescribam <i>moram non passus ovandi</i>, +ne quidem tempus triumpho ducendo inpendens.» Quod nollem excidisset +tanto viro: non enim de duce Rom. sed de Hannibale agitur, et quomodo is +et in Italia de triumpho cogitare poterat? <i>eunte</i> Ven. Marsi, quod +monuit N. Heins. sed negavit Drak. +—<a name = "var12_474" id = "var12_474" href = +"#line12_474">474.</a> <i>Mitificæ</i> Col. et Put. <i>Artifice</i> +Oxon. Vulgo <i>Horrificæ</i>. Dausq. conj. <i>Honorificæ</i> et +<i>Justificæ</i>, quæ cadaveri justa facit; Barthius Adv. V, 6; +<i>Rectificæ</i>, æquitatis respiciens, vel potius <i>nomenque levantem +Horrificæ mentis</i>, famam crudelitatis, qua omnibus exosus erat, +levare cupientem sepeliendis hostium ducibus; N. Heinsius +<i>novemque foventem Mitificæ mentis</i>, sed ipse <i>volentem</i> non +temere mutandum censebat. +—<a name = "var12_475" id = "var12_475" href = +"#line12_475">475.</a> <i>ab hospite cæso</i> Col. et Oxon. <i>ab +h. cesso</i> Put. <i>in h. cæso</i> R. 1, Parm. Med. Nihil mutandum +videbatur N. Heins. et Drak. vel cuiquam alii. Sed lectio vulgata +<i>primum</i> suspecta sit tot tantisque auctoritatibus; <i>deinde</i> a +genio linguæ lat. aliena est et scabram efficit orationem; (nam, <i>ab +hospite cæsus, cæco circumdatus astu, Occiderat</i>, vix dixerit poeta, +et copula <i>et</i> certe post <i>cæco</i> inserenda) <i>denique</i> +historiæ contraria +<span class = "pagenum">48</span> +est: Gracchus enim non ab hospite cæsus, sed in insidias præcipitatus +ibique a Magonis militibus occisus est. Præterea non placet, nec, si +bene novi Silium, probabile est, eum sic nude <i>hospitem</i> dixisse, +sine epitheto, quo insignis ejus perfidia et inprobitas designaretur; ut +taceam, verba <i>cæsus occiderat</i> languere. Forte legendum <i>ab +hospite fasso</i> h.e. fallaci, ut <i>falsus homo</i> dicitur Sallust. +Cat. 10, al.</p> + +<p><a name = "var12_480" id = "var12_480" href = "#line12_480">480.</a> +<i>Sat stabat</i> conj. Dausq. et edidit Lefeb. <i>Restabat spes ulla +loco</i>, vel <i>Hoc stabat spes illa loco</i> emend. N. Heins. +Vulgata lectio utique mendum redolet, sed eam retinere malui, quam dubia +pro certis venditare. Withof. corrig. <i>Cessabat res ulla; loco jam +consul uterque P. aderant Nola, vis omnis et Arpis</i>. Certe post +<i>Arpis</i> distinguendum putabat, quum ex Polyb. et Livio constet, +consules Nola, et Fabium Arpis venisse. At vulgata interpunctio eamdem +exhibet sententiam. +—<a name = "var12_482" id = "var12_482" href = +"#line12_482">482.</a> <i>rabida arma</i> Col. ut sup. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_253">VII, 253</a>. Sed vulgata +lectio h.l. aptior. Confer <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_98">V, 98</a>: <i>ferebat</i> Col. ut mox +<i>Inpellebat</i> de Nerone et Silano. Vulgo <i>ferebant</i>, quod +servavit Lefeb. +—<a name = "var12_483" id = "var12_483" href = +"#line12_483">483.</a> <i>volucris</i> ἀρχαϊκῶς Col. unde recepi, +quod et tacite fecit Lefeb. Vulg. <i>volucres. Silanus</i> Col. Juniæ +gentis cognomentum, quod tubum vel fistulam significat; N. Heins. +Cf. Fest. verb. <i>Tullios</i>, et Lucret. VI, 1263; Cels. III, 18; +Hygin. f. 169. Vulg. <i>Syllanus</i>, quæ vox nihili est. +—<a name = "var12_487" id = "var12_487" href = +"#line12_487">487.</a> <i>insidit</i> Col. <i>insedit</i> +<span class = "pagenum">49</span> +Parm. et Ben. etiam bene, <i>incidit</i> Ox. et Put. <i>incedit</i> +R. 1, et Med. <i>invadit</i> Mars. et hinc alii.</p> + +<p><a name = "var12_490" id = "var12_490" href = "#line12_490">490.</a> +<i>unaque</i> scripti et ed. Parm. <i>unamque</i> R. 1, Mediol. +Marsi et Martini Herbip. <i>unique</i> ed. Junt. et inde aliæ, quod +perperam retinuit Lefeb. +—<a name = "var12_491" id = "var12_491" href = +"#line12_491">491.</a> <i>Capuæque</i> scripti et priscæ edd. ante +Junt. in qua Nicander primus <i>Capuaque</i> reposuit. <i>Capuæque +inrumpere</i> emend. N. Heins. vid. ad II, 378. Sed vid. not. +—<a name = "var12_492" id = "var12_492" href = +"#line12_492">492.</a> Verba explicatu difficilia <i>anxius +adventus</i> Intpp. silentio prætermittunt, excepto Ernesti V. C. cui +videtur obscura brevitate elata formula pro, sollicitus præsenti fortuna +sua, qua ad Capuam utebatur. Si lectio sana est, verborum hunc +crediderim sensum esse: dolebat Capuam venisse. Sed tum poeta male dixit +<i>anxius</i>. Suspicor potius, eum scripsisse <i>Anxius eventus</i>, +vel <i>Anxius en mentis</i>; nisi malis <i>Ambiguus</i> (h.e. dubius) +<i>mentis</i>, (ut <i>ambiguus consilii</i> ap. Tac. Hist. II, 83) quod +tamen a vulgata scriptura magis recedit. +—<a name = "var12_493" id = "var12_493" href = +"#line12_493">493.</a> <i>init</i> Col. <i>et huc</i> Oxon. <i>et +hunc</i> Put. <i>huic</i> Ben. Vulgo <i>et huic</i>. Deinde <i>non</i> +pro <i>nunc</i> Ben. <i>avia cœpti</i> malebat N. Heins. ut +<i>devia recti</i> <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_316">VIII, 316</a>. Sic et <i>devius æqui</i> +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_57">I, 57</a>. At hæc +verba etiam cum sexto casu jungi monet Drak. <i>ardua cœpto</i>, vel +<i>cœpti</i> placebat Burm.</p> + +<span class = "pagenum">50</span> +<p><a name = "var12_498" id = "var12_498" href = "#line12_498">498.</a> +<i>Non æqui</i> arbitrabatur N. Heins. Miror vero, τὸ +<i>Capuaque</i> nemini displicuisse: equidem <i>Capuave</i> scribendum +crediderim, quæ permutatio frequentissima est. Novum ac plane diversum +designatur consilium, quod Hannibalis animo obversabatur. +—<a name = "var12_501" id = "var12_501" href = +"#line12_501">501.</a> <i>Fabiique</i> Col. et ed. Parm. Vulgo +<i>Fabioque</i>. +—<a name = "var12_502" id = "var12_502" href = +"#line12_502">502.</a> <i>Turbatum</i> est ex emend. N. Heins. +<i>Turmarum</i> Parm. <i>Turbarum</i> in reliquis libris. +<i>Hesperio</i> Parm. et Ben. ut jam olim conj. N. Heins. +<i>asperior</i> Col. <i>Hesperior</i> Oxon. <i>experior</i> Put. Vulgo +<i>expertor</i>. Vulgatam lect. male correxerunt Dausq. et Barth. Adv. +V, 6. Ille tentabat <i>Fabioque magister Turbarum inceptor</i>, vel +<i>Fabiique m. Turbarum expertem</i>; hic <i>Fabiique magister +Turmarum</i> vel <i>Turbarum, experto clausos cum milite campos</i>, +etc.; sed cum Modio amplectendam potius censebat scripturam cod. Colon. +<i>Turbarum asperior</i>, promtior ad turbanda omnia. Withof. emend. +<i>Non ita me experti Fabius Fabioque magister Turmarum</i>, etc. +quoniam Minucius non fuerit <i>Fabii</i> dictatoris <i>magister</i>, sed +sub eo magister equitum, in <i>turmas</i> divisorum.</p> + +<p><a name = "var12_507" id = "var12_507" href = "#line12_507">507.</a> +<i>Hæc, postquam placita intentæ</i>, vel <i>adtonitæ sententia +menti</i> opinabatur N. Heins. +—<a name = "var12_508" id = "var12_508" href = +"#line12_508">508.</a> <i>exspectatum</i> Ben. +—<a name = "var12_509" id = "var12_509" href = +"#line12_509">509.</a> Suspicor poetam scripsisse, <i>inpellit en +agmen Voce manuque</i>, (ut ap. Virg. Æn. V, 241 et al.) <i>viris +et cœpta inmania pandit</i>: nam verba, quæ sequuntur, in itinere dicta +videntur iisque milites ad illud adcelerandum incenduntur. +—<a name = "var12_511" id = "var12_511" href = +"#line12_511">511.</a> <i>rumpe</i> pro <i>vince</i> R. 1, +<span class = "pagenum">51</span> +Parm. Med. +—<a name = "var12_512" id = "var12_512" href = +"#line12_512">512.</a> <i>possint</i> maluerit N. Heins. +—<a name = "var12_514" id = "var12_514" href = +"#line12_514">514.</a> <i>stravere</i>, non <i>statuere</i>, Col. +et Put. +—<a name = "var12_515" id = "var12_515" href = +"#line12_515">515.</a> <i>Terrorem</i> pro <i>Umbonem</i> suspicari +possis: aries certe h.l. aptior umbone. +—<a name = "var12_517" id = "var12_517" href = +"#line12_517">517.</a> <i>demigrantem</i> est ex emendat. Modii. In +plerisque libris legitur <i>denigrantem</i>, in quibusdam <i>denigrante. +Et de Tarpeia nigrantem</i> (νεφεληγερέτην) <i>sede T.</i> vel <i>Et de +nigranti Tarpeia sede&nbsp;T.</i> conj. Dausq.</p> + +<p><a name = "var12_518" id = "var12_518" href = "#line12_518">518.</a> +<i>Instincti</i> Col. Oxon. Put. et priscæ edd. <i>Instructi</i> Tell. +R. 2; Marsi edd. et hinc aliæ. Male! vid. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#var8_242">ad VIII, 242</a>. +—<a name = "var12_520" id = "var12_520" href = +"#line12_520">520.</a> <i>quasi</i> quidam, <i>durasset</i> Put. +unde <i>ductasset</i> in mentem venit N. Heins. et +<a name = "var12_521" id = "var12_521" href = +"#line12_521">v. 521</a>, +<i>cavata alno</i> ex Virg. Ge. I, 136. +—<a name = "var12_522" id = "var12_522" href = +"#line12_522">522.</a> <i>alno</i> +<span class = "pagenum">52</span> +Col. et Tell. Vulg. <i>alvo</i>, quod tuebatur Marcilius ap. Dausq. quia +<i>alvus</i> Græcis ac latinis γαστὴρ νεὼς; <i>alveo</i> (h.l. navi, ut +inf. <a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_428">XIV, +428</a>; Virgil. Æn. VI, 412, ubi vid. Cerda) legendum putabat Dausq. +quæ vox et sup. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_602">IV, +602</a>, inf. <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_428">XIV, 428</a>, passimque apud Virgil. +dissyllaba est, (vid. Barth. ad Stat. Theb. V, 1) sed semper in +fine versus. +—<a name = "var12_526" id = "var12_526" href = +"#line12_526">526.</a> <i>Altifanus</i> R. 1, et Med. +<i>Ælifanus</i> Col. Vulgo <i>Alifanus</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#var8_535">ad VIII, 535</a>. +—<a name = "var12_527" id = "var12_527" href = +"#line12_527">527.</a> <i>inaratus</i> primus edidit Marsus et +deinde alii: quod operose, sed frustra tuebatur Dausq. <i>Casinis</i> +Col. Vulg. <i>Casini</i>. +—<a name = "var12_529" id = "var12_529" href = +"#line12_529">529.</a> <i>At</i> Col. unde <i>Ac</i> legendum +videbatur N. Heins. +—<a name = "var12_531" id = "var12_531" href = +"#line12_531">531.</a> <i>thuris</i> pro <i>duris</i> Col.</p> + +<p><a name = "var12_534" id = "var12_534" href = "#line12_534">534.</a> +<i>Labyci</i> Col. Sed <i>Labicus</i> semper in optimis libris, et Gr. +Λάβικος, vid. +<span class = "pagenum">53</span> +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_366">not. ad VIII, +366</a>. +—<a name = "var12_540" id = "var12_540" href = +"#line12_540">540.</a> Vulgo <i>Tibrim</i>, vel <i>Tybrim</i>. Sed +vid. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#var8_367">ad VIII, +367</a>.</p> + +<span class = "pagenum">54</span> +<p><a name = "var12_546" id = "var12_546" href = "#line12_546">546.</a> +Hic versus proxime sequenti perperam postponitur in c. Col.</p> + +<p><a name = "var12_556" id = "var12_556" href = "#line12_556">556.</a> +<i>atque eventum sub c. v. Et jam R. s. credit d. m.</i> emend. +Dausq. Sed nihil magis perspicuum esse his versibus, jam monuere Bart. +et N. Heins.</p> + +<p><a name = "var12_559" id = "var12_559" href = "#line12_559">559.</a> +<i>ipse</i>, non <i>ille</i>, scripti et R. 2. +—<a name = "var12_563" id = "var12_563" href = +"#line12_563">563.</a> <i>levis freni</i> opinabatur N. Heins. +<span class = "pagenum">55</span> +—<a name = "var12_567" id = "var12_567" href = +"#line12_567">567.</a> <i>lentus</i> scripti. Vulg. <i>lætus</i>. +—<a class = "missing" name = "var12_572" id = "var12_572" href = +"#line12_572" title = "‘372’ legitur">572.</a> +<i>inflexit</i> Col. Put. Parm. <i>influxit</i> Oxon. teste +N. Heins. sed, si Barthio Adv. V, 6, fides habenda, +<i>suffluxit. inflixit</i> R. 1, et Med. <i>induxit</i> ad marg. +R. 1; <i>infœlix</i> Mars. et Mart. Herbip. <i>suffexit</i> +Nicander et alii; <i>suffixit</i> Gryph. et al. <i>subduxit</i> conj. +Burm. <i>suspexit</i>, <i>suffecit</i> et <i>suffexit</i> Dausq. qui et +<i>suffixit</i> tuebatur. +—<a name = "var12_573" id = "var12_573" href = +"#line12_573">573.</a> <i>Spectanda</i> Putean. et hinc Lefeb. +coll. XI, 260. Sed nunc Hannibal jam spectaverat urbem.</p> + +<span class = "pagenum">56</span> +<p><a name = "var12_577" id = "var12_577" href = "#line12_577">577.</a> +<i>vestra</i> scripti, unde recepi probb. N. Heinsio et +Drakenborch. ut per suam ipsorum famam et gloriam milites hortetur +Hannibal. Vulgo <i>nostra</i>: non male! +—<a name = "var12_578" id = "var12_578" href = +"#line12_578">578.</a> <i>saturatas sanguine</i> corrig. +N. Heins. <i>satiatas s.</i> Drakenb. +—<a name = "var12_579" id = "var12_579" href = +"#line12_579">579.</a> <i>Votis ite pares</i> edidit Nicander et +deinde alii, quod perperam prob. Barth. Adv. V, 6, quia vix tantum +vovere ausi sint olim, quantum nunc Fortuna obtulerit, vid. not. In Put. +cod. tamen ita jam legi contendit Lefeb. <i>ne</i> pro <i>ite</i> +R. 2. +—<a name = "var12_582" id = "var12_582" href = +"#line12_582">582.</a> <i>Ne</i> Col. quod tacite recepit Lefeb. +<i>Heu</i> R. 1, et Mediol. +—<a name = "var12_585" id = "var12_585" href = +"#line12_585">585.</a> <i>ad</i> Col. bene. Vulg. <i>ac</i>, quod +servavit Lefeb.</p> + +<p><a name = "var12_587" id = "var12_587" href = "#line12_587">587.</a> +<i>hic</i> Mars. et inde alii, <i>contraque</i> pro <i>sed contra</i> +Put. +<span class = "pagenum">57</span> +—<a name = "var12_592" id = "var12_592" href = +"#line12_592">592.</a> <i>defigunt</i> Puteol. +—<a name = "var12_596" id = "var12_596" href = +"#line12_596">596.</a> <i>motis</i> Colon. Vulg. <i>junctis</i>, +nisi quod <i>victis</i> in Puteol. pro <i>juctis</i>. +—<a name = "var12_598" id = "var12_598" href = +"#line12_598">598.</a> <i>plangor</i> est ex emend. N. Heins. +<i>clangor</i> scripti et vett. edd. +—<a name = "var12_600" id = "var12_600" href = +"#line12_600">600.</a> <i>nescius</i> et mox <i>vestros</i> Put. +—<a name = "var12_603" id = "var12_603" href = +"#line12_603">603.</a> <i>his dictis</i> pro <i>tristis</i> +legendum +<span class = "pagenum">58</span> +censebat N. Heins. cui τὸ <i>tristis fragor</i> displicebat. Drak. +contra monet, τὸ <i>tristis</i> etiam cum voc. <i>cæli</i> posse jungi, +<i>triste</i> autem <i>cælum</i> dici in nubes ac tempestates coactum, +ut <i>lætum</i> ac <i>hilare</i> serenum. Sed bis in uno versu adject. +jungi cum substant., nullis interpositis vocibus, plane abhorret a more +poetarum, qui ubivis fere ea disjungunt. Si lectio mutanda, +<i>dictis</i> reponerem sine <i>his</i>, vel <i>dirus</i>. Vid. tamen +<a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_540">not. ad XI, +540</a>.</p> + +<p><a name = "var12_607" id = "var12_607" href = "#line12_607">607.</a> +<i>Cælicolas excitos</i> emend. Gron. Obss. I, 17, quod locutio +<i>jubere alicui</i> in optimis scriptoribus, vel numquam, vel rarissime +saltem sit obvia; confer Burm. ad Petron. c. LXXI; Duker. ad Liv. XXIII, +21; XXVI, 41; Drak. ad Liv. XXXII, 16; Gron. ad Liv. XLII, 43; Oudend. +ad Cæs. B. C. III, 98; Ernesti ad Tac. Ann. IV, 72; XI, 32; XIII, 15, +clav. Cic. voc. <i>jubeo</i>. Enimvero Perizon. ad Sanctii Minerv. l. +II, c. 4, extr. recte monet, omnia istæc et plura ejusmodi loca; a se et +Sanctio laudata, non temere conjecturis sollicitanda videri, et, si vel +maxime solœca sit locutio, nullam tamen h.l. mutandi causam esse, quum +τὰ <i>Cælicolis excitis</i> possint esse ablativi absoluti. +—<a class = "missing" name = "var12_610" id = "var12_610" href = +"#line12_610" title = "‘609’ legitur">610.</a> +<i>juncta... simul</i> corrig. N. Heins. <i>nutu</i> pro +<i>cuncta</i> reposuit Lefeb. coll. vers. 724. Non male! <i>junctim</i> +pro <i>cuncta</i>, vel <i>cunctos Et ventos simul</i> non male conj. +Withof. +—<a name = "var12_611" id = "var12_611" href = +"#line12_611">611.</a> <i>concitat</i> Put. +—<a name = "var12_612" id = "var12_612" href = +"#line12_612">612.</a> <i>Concussi</i> scripti, Parm. et al. edd. +vett. <i>Concussu</i> R. 1, Med. et al. +<span class = "pagenum">59</span> +—<a name = "var12_616" id = "var12_616" href = +"#line12_616">616.</a> <i>membrisque</i>, non <i>membris</i>, +Colon.</p> + +<p><a name = "var12_618" id = "var12_618" href = "#line12_618">618.</a> +<i>quantamque</i> Puteol. +—<a name = "var12_619" id = "var12_619" href = +"#line12_619">619.</a> <i>ruit agmen a.</i> malebat N. Heins. +idque Drak. videbatur multo aptius exprimendo desuper cadentium imbrium +ac procellarum impetum. Sic et Schol. Statii Theb. I, 356, legit +ap. Virg. Ge. I, 322. Sed vid. ibi Burm. +—<a name = "var12_622" id = "var12_622" href = +"#line12_622">622.</a> <i>celsi</i>, vel <i>Cœli</i> (h.e. Cœlii +montis) corrig. N. Heins. neutrum bene. Cœlius mons ab h.l. +alienus, (conf. <a class = "crossref" href = +"#line12_609">v. 609</a>) et <i>celsus</i> doctius quam +<i>celsi</i>. <i>Celsus</i> est in monte celso consistens, ut <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_124">VII, 124</a>, et +<i>arduus</i> sup. <a class = "crossref" href = +"#line12_486">v. 486</a>, vel <i>sublimis</i> sup. <a class = +"crossref" href = "#line12_609">v. 609</a>, Drak.</p> + +<span class = "pagenum">60</span> +<p><a name = "var12_633" id = "var12_633" href = "#line12_633">633.</a> +<i>hiemique, procellisque</i> conj. N. Heins. ut sit versus +hypermetros, quales apud Maronem frequenter occurrant; conf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#var4_187">ad IV, 187</a>. <i>Nimbis</i>, +vel simile quid malebat Withof. pro <i>ventis</i>, ne hæc vox cum synon. +<i>procellis</i> jungatur: quod tamen in poeta, nedum in Silio, neminem +obfendere debet. +—<a name = "var12_636" id = "var12_636" href = +"#line12_636">636.</a> <i>accensus</i> pro <i>infrendens</i> +R. 1, 3, Parm. Med. Ben. haud dubie e glossa. <i>miscendus</i> +Oxon. Vulgo male post <i>infrendens</i> interpungitur.</p> + +<span class = "pagenum">61</span> +<p><a name = "var12_650" id = "var12_650" href = "#line12_650">650.</a> +<i>claustris</i> emend. Burm. prob Drak. quia non in castris, sed in +urbe fuerint Romani. Enimvero Livius lib. XXVI, 10, memorat, Fulvium +inter, Consulesque circa portas Collinam Esquilinamque castra posuisse, +et c. 11, utramque aciem recepisse se in castra, quæ forte die prælii +longius ab urbe mota sunt; confer Polyb. IX, 6, 7, qui tradit, +Consules primum castra ante urbis mœnia communisse, et mox posuisse +decem stadia ab hostium castris. +—<a name = "var12_651" id = "var12_651" href = +"#line12_651">651.</a> <i>mediique</i> præstat judice +N. Heins. +<span class = "pagenum">62</span> +—<a name = "var12_654" id = "var12_654" href = +"#line12_654">654.</a> <i>redire</i> (scil. ut pridie) +<i>tenebræ</i> malebat Burm. ne <i>subitum</i> et <i>subire</i> in eodem +versu legantur. +—<a name = "var12_658" id = "var12_658" href = +"#line12_658">658.</a> <i>Quod tremat</i> ex Put. et R. 2, +recepit Lef. tamquam elegantius, et quod sic certe Hor. loquutus sit. +Quem vero ejus locum respexerit nescio, forte Od. III, <span class = +"smallcaps">xxi</span>, 19, ubi <i>tremere</i> cum quarto casu jungitur, +quod tamen poetis solenne est, v. sup. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_53">not. ad II, 53</a>. Alius Hor. locus nostro +similior, Od. I, <span class = "smallcaps">xxxiv</span>, 9 sq. +vulgatæ lectioni favet. <i>Quot</i> Tell. +—<a name = "var12_660" id = "var12_660" href = +"#line12_660">660.</a> <i>regna</i> pro <i>bella</i> Tell. +—<a name = "var12_662" id = "var12_662" href = +"#line12_662">662.</a> <i>contantem</i> R. 1, <i>conantem</i> +ed. Junt. et inde aliæ, <i>moventem</i> pro <i>minantem</i> quædam edd. +vett.</p> + +<p><a name = "var12_666" id = "var12_666" href = "#line12_666">666.</a> +<i>jam</i> primus edidit Nicander et hinc alii. +—<a name = "var12_668" id = "var12_668" href = +"#line12_668">668.</a> <i>obfirmans</i> legendum putabant Cort. et +N. Heins. aut <i>adfirmans</i> eodem sensu adcipiendum, ut ap. +<span class = "pagenum">63</span> +Catull. Epigr. 77, et Cic. ad Att. I, 7, ubi <i>in iracundia +adfirmatior</i>. in vett. quibusdam exemplaribus non <i>obfirmatior. +ipso</i> Oxon. +—<a name = "var12_669" id = "var12_669" href = +"#line12_669">669.</a> Vulgo <i>Venturam crebroque diem</i>, quæ +mendosissima esse, vix est quod moneam: <i>crebra</i> Col. Hinc optime +Lefeb. reposuit <i>Venturam cæli rabiem</i>, quod recipere non dubitavi; +cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_290">II, 290</a>, et +Virgil. Æneid. V, 802. Minus certe probabiles sunt aliorum intpp. +conjecturæ. <i>Ventorum e cælo rabiem</i>, vel, quod nostram lectionem +proxime adcedit, <i>Venturam cælo rabiem</i>, emend. Dausq. <i>non u. s. +in ipsos, Venturam retroque luem</i>, (non contra ipsos venturam luem, +sed retro contra hostes ituram) vel <i>in ipsos Venturam, retro ire +luem</i>, vel <i>diem</i>, filiam jovis, quum ipse <i>Diespiter</i> +dicatur, Barth. Adv. V, 6: <i>Sævituram æthræ rabiem</i>, vel +<i>Venturam hanc æthra rabiem</i> N. Heins. <i>Ventorum restare diem</i> +Livincius. +—<a name = "var12_670" id = "var12_670" href = +"#line12_670">670.</a> <i>ne</i> ed. Junt. et aliæ inde expressæ. +—<a name = "var12_672" id = "var12_672" href = +"#line12_672">672.</a> <i>latuisse</i>, non <i>jacuisse</i>, Col. +<i>Invisi Jovis</i> conj. N. Heins. inprob. Draken. qui hæc notat: +«Quum Hannibal se Romanos ad Trasymenum lacum ac Cannas devicisse +glorietur, Jovem, qui eos tuebatur, per ironiam <i>Invictum</i> +vocat<ins class = "correction" title = "» deest">.»</ins> +—<a name = "var12_675" id = "var12_675" href = +"#line12_675">675.</a> <i>fulminis alis</i> non male opinabatur +N. Heins. h.e. fulminibus alatis, ut <i>ni Jupiter æthere vulso +Pacificas rubri torsisset fulminis alas</i> ap. Claud. R. Pros. II, 229; +cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_476">not. ad VIII, +476</a>. P. Burmannus malebat, <i>pugnat pro m. i. Si rector Superum, +cur tactis fulmine telis Inter tot motus cur me</i>, etc. ut τὸ +<i>cur</i> repetatur; vel <i>Superum; tot tactis fulmine telis, Inter +tot mortes</i>, etc., ut insultet Jovi, qui, fulmine tactis armis et +telis, plurimos milites in terram prostraverit, Hannibalem vero non +adflixerit. Vulgata certe lectio, <i>jactis fulmine telis</i>, +languet.</p> + +<span class = "pagenum">64</span> +<p><a name = "var12_679" id = "var12_679" href = "#line12_679">679.</a> +<i>vobis</i>, non <i>nobis</i>, Col. R. 2, Parm. +—<a name = "var12_681" id = "var12_681" href = +"#line12_681">681.</a> <i>resolvat</i> R. 1, Parm. Med. +Rectius, judice N. Heins. +—<a name = "var12_684" id = "var12_684" href = +"#line12_684">684.</a> τὸ <i>arma</i>, vel, quod mox sequitur, +<i>armis</i> mendosum videtur, certe aures obfendit.</p> + +<span class = "pagenum">65</span> +<p><a name = "var12_698" id = "var12_698" href = "#line12_698">698.</a> +<i>Prorumpere</i> Puteol.</p> + +<p><a name = "var12_703" id = "var12_703" href = "#line12_703">703.</a> +<i>majorane</i> præstiterit. +—<a name = "var12_704" id = "var12_704" href = +"#line12_704">704.</a> <i>datum</i>, non +<span class = "pagenum">66</span> +<i>datur</i>, scripti; <i>atrum Dimovit nimbum</i> suspicari possis, +quia mox <i>nube</i> sequitur. +—<a name = "var12_710" id = "var12_710" href = +"#line12_710">710.</a> <i>tumet et</i> Tell. unde <i>Parrhasio</i>, +<i>plena</i>, <i>tumet</i>, (vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_626">ad lib. II, v. 626</a>) <i>en, resonante +pharetra</i> reposuit Lefeb. cujus hæc verba sunt: «Frigide in +Drakenborch. et aliis <i>tenet et</i>. Certe si intendat arcum, debet +illum <i>tenere</i>; nec opus id dixisse.» Enimvero Apollo non <i>tenet +arcum</i>, sed <i>Palatia</i>, hoc est collem Palatinum occupat, et τὸ +<i>en</i>, quod Lefeb. in deliciis est, modo præcessit.</p> + +<p><a name = "var12_712" id = "var12_712" href = "#line12_712">712.</a> +<i>At qui</i> scripti et vett. edd. +—<a name = "var12_713" id = "var12_713" href = +"#line12_713">713.</a> De quantitate ultimæ syll. voc. <i>vide</i> +et <i>viden’</i> multa disputant Intpp. ad Val. Fl. V, 595; Heins. +ad Ovid. Ep. Her. XII, 71, +<span class = "pagenum">67</span> +et Bentl. ad Horat. Epist. I, <span class = "smallcaps">i</span>, +91. +—<a name = "var12_715" id = "var12_715" href = +"#line12_715">715.</a> <i>Exsertos</i> (<i>aude</i>) <i>pugnæ</i>, +etc. conj. Dausq. vel <i>avide</i>, quod prob. Barth. Adv. V, 6, et +recepere Cell. Drak. Lefeb. Ern. Sed et sup. <a class = "crossref" href += "#line12_457">v. 457</a>, <i>avida certamina</i> dici, vel +utroque loco <i>rabida</i> scribendum esse, monuit N. Heins. Conf. +sup. <a class = "crossref" href = "#var12_457">ad v. 457</a>. +—<a name = "var12_718" id = "var12_718" href = +"#line12_718">718.</a> <i>arma</i> pro <i>inde</i> Put. +—<a name = "var12_719" id = "var12_719" href = +"#line12_719">719.</a> <i>quantus</i> Col. Oxon. Tell. R. 2, +<i>quantos</i> Put. Vulgo <i>quantum</i>, vid. not. +—<a name = "var12_724" id = "var12_724" href = +"#line12_724">724.</a> <i>fulgurat</i>, non <i>fulguret</i>, +scripti.</p> + +<span class = "pagenum">68</span> +<p><a name = "var12_736" id = "var12_736" href = "#line12_736">736.</a> +<i>volentis</i> Col. et Marsi edd. <i>volentem</i> Put. Vulgo +<i>volentes</i>. +—<a name = "var12_738" id = "var12_738" href = +"#line12_738">738.</a> <i>tacitæ</i>, non <i>tacite</i>, R. 1, +ad marg. Parm. Ald. Marsi, Junt. et Gryph.</p> + +<span class = "pagenum">69</span> +<p><a name = "var12_743" id = "var12_743" href = "#line12_743">743.</a> +<i>coronant</i> scripti, Rom. 2, Benes. et al. Vulgo <i>decorant</i>, +cujus verbi syll. ab optimi ævi poetis corripitur, quidquid contra dicat +Daumius de caus. amiss. rad. ling. lat. p.m. 473. +—<a name = "var12_749" id = "var12_749" href = +"#line12_749">749.</a> <i>Hannon</i> Col. Ox. Tell. R. 2; +<i>Hanno</i> Ben. et al. <i>Anno</i> quidam. <i>Amon</i> Put. +<i>Hammon</i> Mars. et alii, qui exponunt, Nasamones milites. +—<a name = "var12_752" id = "var12_752" href = +"#line12_752">752.</a> <i>festa</i> primus edidit Marsus in Ven. +poster. forte operarum incuria, festa, pro <i>festā</i>.</p> + +</div> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<b>Liber XII</b><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +</body> +</html> |
