summaryrefslogtreecommitdiff
path: root/old/files/bookXII.html
diff options
context:
space:
mode:
Diffstat (limited to 'old/files/bookXII.html')
-rw-r--r--old/files/bookXII.html7304
1 files changed, 7304 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/bookXII.html b/old/files/bookXII.html
new file mode 100644
index 0000000..5a85fa6
--- /dev/null
+++ b/old/files/bookXII.html
@@ -0,0 +1,7304 @@
+
+<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN">
+<html>
+<head>
+<title>Punicorum Liber Duodecimus</title>
+<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8">
+
+<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css">
+
+<body>
+
+<table class = "contents">
+<tr>
+<td class = "center" colspan = "3">
+<a href = "../main.html">Præfatio</a>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>
+<a href = "bookI.html">Liber I</a><br>
+<a href = "bookII.html">Liber II</a><br>
+<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br>
+<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br>
+<a href = "bookV.html">Liber V</a>
+</td>
+<td>
+<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br>
+<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br>
+<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br>
+<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br>
+<a href = "bookX.html">Liber X</a><br>
+<a href = "bookXI.html">Liber XI</a>
+</td>
+<td>
+<b>Liber XII</b><br>
+<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br>
+<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br>
+<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br>
+<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br>
+<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "center" colspan = "3">
+<a href = "comm.html">Appendices</a><br>
+<a href = "indexAF.html">Index</a><br>
+<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<hr class = "mid">
+
+<span class = "pagenum">1</span>
+
+<h3>C. SILII ITALICI</h3>
+
+<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1>
+
+
+<h3>LIBER DUODECIMUS.</h3>
+
+<hr>
+
+<h4><a name = "lib12_arg" id = "lib12_arg">ARGUMENTUM.</a></h4>
+
+<div class = "argument">
+<p><span class = "smallcaps">Mitescente</span> jam hieme Hannibal a
+Capua movet, vicinisque oppidis trepidationem injicit, <a href =
+"#line12_1">1-14</a>.</p>
+
+<p>Sed luxus milites ita enervaverat, ut vix arma ferre possent; <a href
+= "#line12_15">15-26</a>.</p>
+
+<p>Cupidus maritimi oppidi potiundi, quo cursus navibus tutus ex Africa
+esset, primum Neapolim petit, quæ urbs Græca, doctorum virorum secessu
+illa ætate celebris et Parthenope olim a tumulo Sirenes adpellata, ab
+eo, famæ suæ timente, omnibus quidem viribus, at inrito conatu
+obpugnatur; <a href = "#line12_27">27-59</a>.</p>
+
+<p>Inde Cumas, aliam urbem maritimam, ducit, ubi templum Apollinis, a
+Dædalo in colle exstructum, contemplatur; sed copias, Campana luxuria
+marcentes, nequidquam acuit ad pristinam virtutem, et a Ti. Sempronio
+Graccho repellitur; <a href = "#line12_60">60-103</a>.</p>
+
+<p>Obsidione igitur Cumarum soluta, Puteolos repente movet castra, et,
+dum ea quoque urbs frustra operibus cingitur, ipse tractum perlustrat
+propinquum, Baias, Lucrinum Avernique lacum, Acherusiam paludem, vastas
+in litore speluncas, loca sulfure ac bitumine scatentia ignibusque
+subterraneis æstuantia, Prochyten, Inarimen, Vesuvium, Misenum
+promontorium, Baulos et æstum maris, quæ omnia ei a primoribus Capuæ
+monstrantur; <a href = "#line12_104">104-160</a>.</p>
+
+<p>A Puteolis Nolam agmen convertit, et scalas admovet muris: enim vero
+M. Claudius Marcellus, instructo ad portas sub adventum hostium
+exercitu, eruptionem facit, et, Pœnis fugatis, ducem eorum ad singulare
+certamen provocat; <a href = "#line12_161">161-198</a>.</p>
+
+<p>Quod non detrectare Hannibalem fama nominis sui suadet; sed Junonis
+admonitu ab eo avocatur, et acerba ignaviæ increpatione fœdam suorum
+fugam sistit; <a href = "#line12_199">199-211</a>.</p>
+
+<p>Restituta acie ac pugna, a Pediano, Patavino, qui
+<span class = "pagenum">2</span>
+non minus belli artibus atque virtute quam literarum studio excellebat,
+Cinyps, formosissimus Pœnorum galeaque Æmilii Pauli consulis, qui in
+prælio Cannensi occiderat, ornatus, telo transfigitur et spoliatur;
+<a href = "#line12_212">212-252</a>.</p>
+
+<p>Marcellus, laudata victoris virtute, in ipsum Hannibalem hastam
+conjicit, cujus tamen ictum excipit Gestar; <a href =
+"#line12_253">253-265</a>.</p>
+
+<p>Quo adtonitus periculo Pœnus ad castra trepide refugit, et vehementer
+in milites invehitur: Marcellus autem, qui primus Romanos docuerat,
+Hannibalem vinci posse, magna hostium edita strage prædaque ingenti
+facta, Nolam se recipit, et ad cælum tollitur laudibus; <a href =
+"#line12_266">266-294</a>.</p>
+
+<p>Primo tandem victoriæ nuntio recreatis Romæ civibus, non minore animo
+res domi, quam militiæ, geritur, et censores notant eos, qui post
+Cannensem pugnam Metello auctore consilium de relinquenda Italia
+inierant, quique, quum a Pœnis, ut de captivis redimendis agerent,
+frustra Romam missi essent, jurassentque se regressuros, extemplo in
+castra hostium redierant, ut hac fraude se exsolverent jurejurando;
+<a href = "#line12_295">295-305</a>.</p>
+
+<p>Simul omnia in bellum consilia convertuntur, et in summa pecuniæ
+inopia matronæ aurum ornamentaque sua in ærarium deferunt: quæ
+voluntaria conlatio et certamen adjuvandæ rei publicæ excitat ad
+æmulandum animos primum Patrum, dein equestris ordinis et reliquæ
+plebis; <a href = "#line12_306">306-319</a>.</p>
+
+<p>Spes quoque Romanorum confirmatur a legatis Delphos missis, qui
+responsum renuntiant, res eorum jam meliores facilioresque fore, eamque
+ob causam Diis, maxime vero Jovi, sacra esse facienda: quæ res divinæ
+subplicationesque confestim in Capitolio fiunt; <a href =
+"#line12_320">320-341</a>.</p>
+
+<p>Dum hæc Romæ atque in Italia geruntur, Hampsagoras ejusque filius
+Hostus in Sardinia (cujus insulæ situs, forma, nomina, origo, bona et
+indoles una cum coloniis, a Sardo, Trojanis seu Iliensibus, Iolao, duce
+Thespiadarum, et Aristæo illuc deductis describuntur) a T. Manlio
+Torquato prætore fugantur, et silvarum latebras quærunt; <a href =
+"#line12_342">342-375</a>.</p>
+
+<p>Punica deinde classe adpulsa Hasdrubali se jungunt, et cum Romanis
+decertant prælio, in quo Ennius centurio et poeta, Rudiis natus
+oriundusque a Messapo rege, ingentem Sardorum Pœnorumque cædem facit;
+<a href = "#line12_376">376-402</a>.</p>
+
+<p>In eum hastam conjicit Hostus; sed ictus ab Apolline avertitur, et
+Hostus in acie cadit: qua filii nece audita Hampsagoras mortem sibi
+consciscit; 403-419. Per idem fere tempus Hannibal Acerris Nuceriaque
+direptis atque incensis, capit Casilinum, et Petiliam, alteram Saguntum,
+ad solum exurit; <a href = "#line12_420">420-433</a>.</p>
+
+<p>Inde Tarentum expugnat
+<span class = "pagenum">3</span>
+præter arcem, a Romanis occupatam, et naves Tarentinorum, sinu exiguo
+intus inclusas, quum claustra portus hostis haberet, plaustris
+machinisque admotis per mediam urbem ad mare transvehit; <a href =
+"#line12_434">434-448</a>.</p>
+
+<p>Certior tamen factus per nuntios de obpugnatione Capuæ, obsidione
+arcis Tarentinæ absistit, raptimque contendit in Campaniam; <a href =
+"#line12_449">449-462</a>.</p>
+
+<p>Obviam ei veniunt duo Romanorum exercitus, quibus duces stultitia et
+temeritate pares, M. Centenius Penula et Cn. Fulvius prætor, præsunt,
+quique ad internecionem cæduntur; nec quidquam iter victoris moratur
+nisi Ti. Sempronii Gracchi proconsulis, ab hospite suo Lucano in
+insidias præcipitati, exsequiæ, quas ipse celebrat, ut famam conligat
+humanitatis; <a href = "#line12_463">463-478</a>.</p>
+
+<p>Interea Romanorum duces omnem belli vim in Capuam vertunt, nuntio
+adcepto de Hannibalis adventu, qui in valle occulta post Tifata montem
+huic urbi inminentem considet; 479-488. Is vero ubi videt per castra
+hostium non perrumpi ad Capuam posse, multa secum consilia volventi
+subit animum impetus, caput ipsum belli Romam petendi; <a href =
+"#line12_489">489-506</a>.</p>
+
+<p>Itaque deductas nocte ad Vulturnum flumen copias trajicit ante lucem,
+et spe Romæ potiundæ ad maturandum iter incendit; <a href =
+"#line12_507">507-523</a>.</p>
+
+<p>Tum præter Cales in Sidicinum, mox in Allifanum et Casinatem, deinde
+præter Aquinum in Fregellanum, et per Frusinatem Anagninumque in
+Labicanum venit agrum: inde, Algido, Tusculo Gabiisque relictis, ad
+Anienem fluvium castra admovet, et Iliæ Nymphisque adventu suo terrorem
+incutit; <a href = "#line12_524">524-544</a>.</p>
+
+<p>Nec minor trepidatio est Romæ, ubi matronæ, in publicum effusæ,
+passim discurrunt, Patres vero ingentem metum torvo vultu dissimulant,
+et præsidia passim in collibus murisque disponuntur; <a href =
+"#line12_545">545-557</a>.</p>
+
+<p>Inter hæc Hannibal, qui, continuo itinere confecto, ne nocturnum
+quidem tempus ad quietem sibi reservaverat, cum Numidis mœnia situmque
+urbis obequitans contemplatur, donec ab equitibus inmissis a Fulvio
+Flacco, qui cum exercitu a Capua profectus Romam venerat, submovetur,
+atque in castra redigitur; <a href = "#line12_558">558-573</a>.</p>
+
+<p>Postero die sub lucem omnes copias in aciem educit, et ad pristinam
+virtutem tuendam excitat, docens Roma capta bellum esse confectum;
+<a href = "#line12_574">574-586</a>.</p>
+
+<p>Neque detrectant certamen Romani, infantium vagitu, gemitu ac
+precibus parentum, et Fulvii adhortatione exstimulati; <a href =
+"#line12_587">587-602</a>.</p>
+
+<p>At instructis utrimque exercitibus Jupiter crassas repente cælo
+obducit tenebras, et a monte Capitolino fulmina in Hannibalem jaculatur;
+602-626. Is liquefactis armis in castra iratus se recipit; quo facto
+<span class = "pagenum">4</span>
+mira serenitas cum tranquillitate oritur, et subplicatio Jovi habetur in
+Capitolio; <a href = "#line12_627">627-645</a>.</p>
+
+<p>Postridie prima luce acies instructas eadem tempestas dirimit, quam
+eadem excipit serenitas; <a href = "#line12_646">646-667</a>.</p>
+
+<p>Pœnus inanem fulminis vim ridet, vanumque militum timorem increpat;
+<a href = "#line12_668">668-685</a>.</p>
+
+<p>Ut vero Romam adeo securam metuque vacuam esse comperit, ut milites
+sub vexillis in subplementum Hispaniæ profecti sint, ira incensus urbem
+obpugnare statuit; <a href = "#line12_686">686-690</a>.</p>
+
+<p>Quam ob causam Jupiter agit cum Junone, ut non amplius alat ferociam
+ejus, sed potius coerceat; <a href = "#line12_691">691-700</a>.</p>
+
+<p>Dea Hannibali in conspectum venit manifesta, ejusque visum acuit, ut
+Deos cernere possit, qui colles Romæ campumque Martium tueantur; <a href
+= "#line12_701">701-725</a>.</p>
+
+<p>Quo adspectu perculsus Pœnus castra ab urbe refert, minitans se mox
+rediturum esse; <a href = "#line12_726">726-730</a>.</p>
+
+<p>Eum ut abeuntem vident Romani, primum fraudem subesse rati non omnem
+deponunt timorem: mox hoste ex oculis sublato, læti sacra Diis faciunt,
+et certatim portis ruunt ad visenda loca, ubi castra posuerant Pœni;
+<a href = "#line12_731">731-752</a>.</p>
+</div>
+
+<hr class = "tiny">
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_1" id = "line12_1"> </a>
+<span class = "smallcaps">Jam</span> terra glaciale caput, fecundaque
+nimbis</p>
+<p><a name = "line12_2" id = "line12_2"> </a>
+Tempora, et <a href = "#var12_2">austrifero</a> nebulosam vertice
+frontem</p>
+<p><a name = "line12_3" id = "line12_3"> </a>
+Inmitis condebat hiems, blandisque salubre</p>
+<p><a name = "line12_4" id = "line12_4"> </a>
+Ver Zephyris tepido mulcebat rura sereno.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<span class = "pagenum notes">4</span>
+<a name = "not12_1" id = "not12_1" href = "#line12_1">1...</a> <a name =
+"not12_3" id = "not12_3" href = "#line12_3">3.</a>
+Poeta exornavit Liviana (lib. XXIII, 19), <i>mitescente jam hieme,
+eductus, ex hibernis miles</i>. Notio <i>hiemis</i>, cujus, ut personæ,
+et <i>caput</i> et <i>tempora</i> et <i>vertex</i> adumbrantur, ac veris
+adventus luxuriantius exprimitur, quam a Virg. Ge. I,&nbsp;43 seq.; II,
+330 seq.; IV, 51 seq.; Lucr. I,&nbsp;10, 11; Hor. Od. I,&nbsp;<span
+class = "smallcaps">iv</span>,&nbsp;1, 2 et al.
+&mdash;<i>hiems glaciale caput condit terra</i>, docte pro, frigus
+terram subit, terra clausa vel adstricta glacie <i>mulcetur</i>, h.e.
+solvitur.
+&mdash;<a name = "not12_4" id = "not12_4" href =
+"#line12_4">4.</a>&nbsp;<i>sereno</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#not5_58">ad V,&nbsp;58</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">5</span>
+<p><a name = "line12_5" id = "line12_5"> </a>
+Prorumpit Capua Pœnus, vicinaque late</p>
+<p><a name = "line12_6" id = "line12_6"> </a>
+Præmisso terrore quatit: ceu condita bruma,</p>
+<p><a name = "line12_7" id = "line12_7"> </a>
+Dum <a href = "#var12_7">Rhipæa</a> rigent Aquilonis <a href =
+"#var12_7">flamina</a>, tandem</p>
+<p><a name = "line12_8" id = "line12_8"> </a>
+Evolvit serpens arcano membra cubili,</p>
+<span class = "pagenum">5</span>
+<p><a name = "line12_9" id = "line12_9"> </a>
+Et <a href = "#var12_9">splendente die</a> novus emicat, atque
+coruscum</p>
+<span class = "linenum">10</span>
+<p><a name = "line12_10" id = "line12_10"> </a>
+Fert caput, et saniem sublatis faucibus <a href =
+"#var12_10">efflat</a>.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_5" id = "not12_5" href = "#line12_5">5.</a>
+<i>vicina</i> loca <i>terrore quatit</i>, ἐκπλήττει, percellit.
+&mdash;<a name = "not12_6" id = "not12_6" href = "#line12_6">6...
+8.</a>&nbsp;Commoda et præclara comparatio, quam poeta debet Maroni Æn.
+II, 471&nbsp;sqq.
+<span class = "pagenum notes">5</span>
+(ubi v. Heyne) et minus apte inf. XVII, 448 seq. repetiit. Serpentes
+vere ineunte exuvias ponunt, et e latibulis prolabuntur. Cf. Barth. ad
+simil. loc. Stat. Theb. IV, 95 seq. Denotatur simul novus militum
+<i>vigor</i> (cf. mox <a class = "crossref" href =
+"#line12_15">v.&nbsp;15</a>), longa quiete conlectus, forte et furor,
+quo certe serpens maxime ardet exuviis positis. Cf. Virg. Ge. III, 435
+seq.
+&mdash;<i>serpens condita bruma</i>, hiberno tempore, sub terra, glacie
+constricta.
+&mdash;<i>Rhipæa</i>, pro quovis monte et quidem præalto. Cf. <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#not4_363">ad IV, 363</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookXI.html#not11_459">XI, 459</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_8" id = "not12_8" href =
+"#line12_8" title = "numerus deest">8.</a>&nbsp;<i>arcano cubili</i>, in
+quo per hiemem delituerat.
+&mdash;<a name = "not12_10" id = "not12_10" href =
+"#line12_10">10.</a>&nbsp;<i>sublatis faucibus</i>, erecto capite ac
+collo, ut apud Virg. Ge. III, 426 (ubi v. Cerda) et Æn. II, 474;
+V,&nbsp;277, ubi v. Heyne.
+&mdash;<i>saniem sublatis faucibus efflat</i>, conf. supra <a class =
+"crossref" href = "bookVI.html#line6_185">VI, 185 sqq.</a> Hoc
+duriuscule dictum videbatur Barthio Adv. IV, 10. Sed locutionem illam
+multis poetarum locis firmarunt N.&nbsp;Heins. et Drak.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_11" id = "line12_11"> </a>
+At Libyci ducis ut fulserunt signa per agros,</p>
+<p><a name = "line12_12" id = "line12_12"> </a>
+Desolata metu cuncta, et, suadente pavore,</p>
+<p><a name = "line12_13" id = "line12_13"> </a>
+Vallo se clausere simul, trepidique salutis</p>
+<p><a name = "line12_14" id = "line12_14"> </a>
+Exspectant ipsis metuentes mœnibus hostem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_12" id = "not12_12" href = "#line12_12">12.</a>
+<i>Desolata</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_429">ad III, 429</a>, et Gron. Obss. IV, 21.
+&mdash;<a name = "not12_13" id = "not12_13" href =
+"#line12_13">13.</a>&nbsp;<i>trepidi salutis</i>; conf. <a class =
+"crossref" href = "bookII.html#not2_234">ad II, 234</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">15</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_15" id = "line12_15"> </a>
+Sed non ille vigor, qui ruptis Alpibus arma</p>
+<p><a name = "line12_16" id = "line12_16"> </a>
+<a href = "#var12_16">Intulerat</a>, dederatque vias, Trebiaque
+potitus</p>
+<p><a name = "line12_17" id = "line12_17"> </a>
+Mæonios Italo sceleravit sanguine fluctus,</p>
+<p><a name = "line12_18" id = "line12_18"> </a>
+Tunc inerat: <a href = "#var12_18">molli luxu madefacta meroque</a>,</p>
+<p><a name = "line12_19" id = "line12_19"> </a>
+Inlecebris somni torpentia membra fluebant,</p>
+<span class = "pagenum">6</span>
+<span class = "linenum">20</span>
+<p><a name = "line12_20" id = "line12_20"> </a>
+Quîs gelidas suetum noctes thorace gravatis</p>
+<p><a name = "line12_21" id = "line12_21"> </a>
+Sub Jove non æquo trahere, et tentoria sæpe</p>
+<p><a name = "line12_22" id = "line12_22"> </a>
+Spernere, ubi hiberna ruerent cum grandine nimbi,</p>
+<p><a name = "line12_23" id = "line12_23"> </a>
+Ac ne nocte quidem <a href = "#var12_23">clipeive</a> ensesve
+reposti,</p>
+<p><a name = "line12_24" id = "line12_24"> </a>
+Non pharetræ aut jacula, et pro membris <a href = "#var12_24">arma
+fuere</a>;</p>
+<span class = "linenum">25</span>
+<p><a name = "line12_25" id = "line12_25"> </a>
+Tunc grave cassis onus, majoraque pondera visa</p>
+<p><a name = "line12_26" id = "line12_26"> </a>
+Parmarum, ac nullis fusæ stridoribus hastæ.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_15" id = "not12_15" href = "#line12_15">15</a> <a name
+= "not12_16" id = "not12_16" href = "#line12_15">sq.</a>
+Poeta expressit Liv. XVIII, 18 extr., sed inpr. verba Marcelli ipsiusque
+Hannibalis ibid. cap. 45.
+&mdash;<i>ruptis Alpibus arma Intulerat</i>, scil. Alpinis gentibus, de
+quo vid. sup. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_540">III,
+540 sqq.</a>, vel <i>Alpes</i> potius docte pro his gentibus positæ.
+&mdash;<a name = "not12_17" id = "not12_17" href =
+"#line12_17">17.</a>&nbsp;<i>Mæonios fluctus</i>, Trasymenum lacum. Cf.
+<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_719">ad IV, 719 seq.</a>,
+<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_738">738</a>; <a class =
+"crossref" href = "bookV.html#not5_9">V,&nbsp;9&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<i>sceleravit</i>, δεινῶς pro infecit, quia sacer quasi sanguis
+Romanorum, et atrox cædes illa fuit.
+&mdash;<a name = "not12_18" id = "not12_18" href =
+"#line12_18">18</a>&nbsp;<a name = "not12_19" id = "not12_19" href =
+"#line12_18">sq.</a>
+Vid. Var. Lect.
+&mdash;<span class = "pagenum notes">6</span>
+<a name = "not12_20" id = "not12_20" href = "#line12_20">20.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_242">I,&nbsp;242...
+267</a>.
+&mdash;<a name = "not12_21" id = "not12_21" href =
+"#line12_21">21.</a>&nbsp;<i>trahere</i>, exigere, traducere,
+<i>noctes</i>, quæ <i>gelidæ</i>; hibernæ, et hinc longæ sunt.
+&mdash;<i>Sub Jove</i>, aere, seu cælo, sub dio, ὑπὸ Διὸς, non
+<i>æquo</i>, iniquo, sævo, aspero, turbulento, seu tempestuoso et
+frigido. Conf. Horat. Od. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">i</span>,
+25; <span class = "smallcaps">xxii</span>, 19, 20.
+&mdash;<a name = "not12_24" id = "not12_24" href =
+"#line12_24">24.</a>&nbsp;<i>pro membris arma fuere</i>, arma tam
+militi, quam membra necessaria; Cell. Commentarii instar est locus Cic.
+Quæst. Tusc. II, 16, quem Dausq. jam laudavit et poeta haud dubie
+imitatus est: «Qui labor et quantus agminis? ferre plus dimidiati mensis
+cibaria; ferre, si quid ad usum velint; ferre vallum. Nam scutum,
+gladium, galeam, in onere nostri milites non plus numerant, quam
+humeros, lacertos, manus. Arma enim membra militus esse dicunt: quæ
+quidem ita geruntur apte, ut, si usus ferat, abjectis oneribus,
+expeditis armis, ut membris, pugnare possint.» Conf. Lips. de Mil. Rom.
+V,&nbsp;11; Opp. T.&nbsp;III, p.&nbsp;321 seq.
+&mdash;<a name = "not12_26" id = "not12_26" href =
+"#line12_26">26.</a>&nbsp;<i>fusæ hastæ</i>; v. <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#not1_267">ad I,&nbsp;267</a>.
+&mdash;<i>nullis stridoribus</i>, adeoque sine vi. Conf. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_334">ad I,&nbsp;334</a>; <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#line4_576">IV, 576</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_27" id = "line12_27"> </a>
+Prima instaurantem sensit certamina mitis</p>
+<span class = "pagenum">7</span>
+<p><a name = "line12_28" id = "line12_28"> </a>
+Parthenope, non dives opum, <a href = "#var12_28">non spreta
+vigoris</a>:</p>
+<p><a name = "line12_29" id = "line12_29"> </a>
+Sed portus traxere ducem secura volentem</p>
+<span class = "linenum">30</span>
+<p><a name = "line12_30" id = "line12_30"> </a>
+Æquora, <a href = "#var12_30">quæ peteret</a> veniens Carthagine
+puppis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_27" id = "not12_27" href = "#line12_27">27.</a>
+In his et reliquis, quæ ad finem fere hujus libri traduntur, poeta
+maxime recessit ab ἀκριβείᾳ historica, solumque sequutus impetum suum ex
+iis, quæ Livius lib. XXIII, XXIV, XXV, et XXVI, adcurate ac copiose
+narravit, illa tantum selegit, nullaque ordinis
+<span class = "pagenum notes">7</span>
+temporumque ratione habita, memoravit, quæ graviora viderentur ornatumve
+epicum admitterent, et in Italia, non extra eam, in Hispania, gestæ
+essent. De hoc poetæ more disserui in Comm. de vita et carm. Sil. sect.
+II, fin. Hannibal «ad mare, proxime Neapolim descendit, cupidus maritimi
+oppidi potiundi, quo cursus navibus tutus ex Africa esset;» Liv. XXIII,
+15. Cf. et cap. 14.
+&mdash;<a name = "not12_28" id = "not12_28" href =
+"#line12_28">28.</a>&nbsp;<i>Parthenope</i> vetus nomen Neapolis. Vid.
+<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_534">ad VIII, 534</a>.
+Neapolim, non quod dives esset, nec quod incolarum virtutem sperneret,
+potissimum ac præ aliis tentare statuit Hannibal, sed ut portum haberet,
+in quem secure naves, quæ commeatum ac subsidia Carthagine subveherent,
+adpellere possent. Ita Draken. et jam ante eum Dausq.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_31" id = "line12_31"> </a>
+<a href = "#var12_31">Nunc</a> molles urbi ritus, atque hospita
+Musis</p>
+<p><a name = "line12_32" id = "line12_32"> </a>
+Otia, et exemtum curis gravioribus ævum.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_31" id = "not12_31" href = "#line12_31">31, 32.</a>
+Neapolim inde a Sullæ temporibus summi doctique viri secedebant, ut ibi
+otio Musarum fruerentur, et levioribus studiis, in Græcis gymnasiis,
+theatris, agonibus, etc., operam darent: unde et supra <a class =
+"crossref" href = "#line12_27">v.&nbsp;27</a>, <i>mitis Parthenope</i>;
+conf. Ovid. Met. XV, 711; Martial. V,&nbsp;78; Petron. Sat. c. 5; Virg.
+Georg. IV, 564; Stat. Silv. III, v, 85; Gesner. ad Horat. Epod. V,
+v.&nbsp;43 inpr.; Strab. V, pag. 378, et Camilli peregrini Campan.
+felic. Diss. II, §.&nbsp;21. Withof. monet, veram verborum
+constructionem esse hanc: <i>Non Parthenope, dives opum, dives vigoris,
+spreta</i> fuit ab Hannibale ideoque invasa, <i>sed portus traxere
+ducem</i>; ut sensus sit: Hannibalem invasisse eam urbem, non ob
+contemtum virium ejus, sed ob situm portus.
+&mdash;<a name = "not12_32" id = "not12_32" href =
+"#line12_32">32.</a>&nbsp;<i>Otia hospita</i>, familiaria, grata,
+<i>Musis</i>, viris doctis. Ea esse Virgilio amata, et ad hujus
+monimentum (de quo vid. infra in hoc vol. Commentationem de Silii vita
+et carmine Sect. I, fin.) poetam respexisse suspicabantur Dausq. et
+Cellarius.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">8</span>
+<p><a name = "line12_33" id = "line12_33"> </a>
+Sirenum dedit una suum <a href = "#var12_33">memorabile</a> nomen</p>
+<p><a name = "line12_34" id = "line12_34"> </a>
+Parthenope muris Acheloias; æquore cujus</p>
+<span class = "linenum">35</span>
+<p><a name = "line12_35" id = "line12_35"> </a>
+Regnavere diu cantus, quum dulce per undas</p>
+<p><a name = "line12_36" id = "line12_36"> </a>
+Exitium miseris caneret non prospera nautis.</p>
+<p><a name = "line12_37" id = "line12_37"> </a>
+Hæc pone adgressus (nam frontem clauserat æquor)</p>
+<p><a name = "line12_38" id = "line12_38"> </a>
+<a href = "#var12_38">Mœnia, non ullas valuit perfringere Pœnus</a></p>
+<p><a name = "line12_39" id = "line12_39"> </a>
+Tota mole vias, frustraque inglorius ausi</p>
+<span class = "linenum">40</span>
+<p><a name = "line12_40" id = "line12_40"> </a>
+Pulsavit quatiens obstructas ariete portas.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<span class = "pagenum notes">8</span>
+<a name = "not12_33" id = "not12_33" href =
+"#line12_33">33&nbsp;sqq.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_534">ad VIII,
+534</a>.
+&mdash;<i>Sirenes Acheloiades</i>, h.e. Acheloi filiæ; nam matris nomen
+non idem ab omnibus editur, de quo v. Heyne ad Apollod. I,&nbsp;<span
+class = "smallcaps">iii</span>,&nbsp;4, p.&nbsp;37, et I,&nbsp;<span
+class = "smallcaps">vii</span>, 10, pag. 113; Muncker. ad Hygin.
+p.&nbsp;10, 13, 187 et 210. De earum nominibus, forma, cantu, et tribus
+petris, non longe a Capreis, Surrentino prom. objectis ac propter
+naufragia olim infamibus, v. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_534">ad VIII, 534</a>; Eustath. et Didym. ad Hom.
+Odyss. μ, 39 sq. Muncker. ll. cc. Heyne l.l. nec non ad Virg. Æneid.
+V,&nbsp;864 sq. et Tibull. IV, <span class = "smallcaps">i</span>, 69.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_34" id = "not12_34" href =
+"#line12_34" title = "numerus deest">34.</a>&nbsp;<i>muris</i>, urbi,
+Neapoli.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_35" id = "not12_35" href =
+"#line12_35" title = "numerus deest">35.</a>&nbsp;<i>diu</i>, jam inde
+ab Argonautarum et Ulyssis temporibus: quod notum ex Apollon. IV, 891
+sq.; Hom. Od. μ, 39 sq. et al.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_36" id = "not12_36" href =
+"#line12_36" title = "numerus deest">36.</a>&nbsp;<i>Exitium dulce</i>,
+dulci Sirenum cantu genitum.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_39" id = "not12_39" href = "#line12_39">39.</a>
+<i>Tota mole</i>, omni conatu ac molimine, totis viribus, ut inf.
+<a class = "crossref" href = "#line12_143">vers. 143</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookXI.html#line11_27">XI, 27</a>; Drak. Conf.
+<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_46">ad III, 46</a>, et
+<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_449">IV, 449</a>.
+&mdash;<i>inglorius ausi</i>, qui frustra aliquid conatur, et
+ignominiose incepto desistere cogitur.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_41" id = "line12_41"> </a>
+Stabat Cannarum Graia ad munimina victor</p>
+<p><a name = "line12_42" id = "line12_42"> </a>
+Nequidquam, et cautæ mentis consulta probabat</p>
+<p><a name = "line12_43" id = "line12_43"> </a>
+Eventu, qui post Dauni stagnantia regna</p>
+<span class = "pagenum">9</span>
+<p><a name = "line12_44" id = "line12_44"> </a>
+Sanguine Tarpeias ire abstinuisset ad arces.</p>
+<span class = "linenum">45</span>
+<p><a name = "line12_45" id = "line12_45"> </a>
+«En, qui nos segnes, et nescire addere cursum</p>
+<p><a name = "line12_46" id = "line12_46"> </a>
+Fatis jactastis, quod vobis scandere nuper</p>
+<p><a name = "line12_47" id = "line12_47"> </a>
+Non acie ex ipsa concessum mœnia Romæ;</p>
+<p><a name = "line12_48" id = "line12_48"> </a>
+Intrate, atque epulas promissas <a href = "#var12_48">sede
+Tonantis</a></p>
+<p><a name = "line12_49" id = "line12_49"> </a>
+His, quæ Graia manus defendit, reddite tectis.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_41" id = "not12_41" href = "#line12_41">41.</a>
+<i>Graia munimina</i>, Græca urbs, Neapolis. Vid. <a class = "crossref"
+href = "bookVIII.html#not8_533">ad VIII, 533, 534</a>. Sed. h.l.
+contemtim ita dicitur, ut <i>Graia manus</i> et <i>Graiæ urbes</i>,
+<a class = "crossref" href = "#line12_49">v.&nbsp;49</a> et <a class =
+"crossref" href = "#line12_69">69</a>. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_178">ad III, 178</a>.
+&mdash;<i>Cannarum victor</i>, tantus vir, qui prælio Romanos ad Cannas
+vicerat; quo rei indignitas augetur.
+&mdash;<i>Stabat</i>, hærebat, ut inf. <a class = "crossref" href =
+"#line12_69">v.&nbsp;69</a> et <a class = "crossref" href =
+"#line12_105">105</a>, vel ut passim <i>sedere</i> adhibetur. Vid.
+<a class = "crossref" href = "bookX.html#not10_597">ad X,&nbsp;597</a>.
+&mdash;<a name = "not12_42" id = "not12_42" href =
+"#line12_42">42&nbsp;sq.</a>
+<i>Eventu</i> infelici hujus rei, irrita obpugnatione
+<span class = "pagenum notes">9</span>
+Græci et inbellis oppidi, et sibi et militibus <i>probabat</i> cautionem
+ac prudentiam, qua olim consilium Romæ obpugnandæ repudiaverit, de quo
+v. X,&nbsp;330 sq., 337 sq., 375 sq. Eodem argumento mox in concione ad
+milites habita <a class = "crossref" href = "#line12_45">v.&nbsp;45
+seq.</a> utitur ad eamdem ignaviam, quam ipsi antea exprobrassent,
+increpandam.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_43" id = "not12_43" href =
+"#line12_43" title = "numerus deest">43.</a>&nbsp;<i>qui</i> docte pro
+conj. <i>quod</i>, ut passim, et Gr. ὅς.
+&mdash;<i>post Dauni stagnantia regna Sanguine</i>, post victoriam
+Cannensem, in Apulia. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_291">ad I,&nbsp;291</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_44" id = "not12_44" href =
+"#line12_44" title = "numerus deest">44.</a>&nbsp;<i>Tarpeias arces</i>
+Romam dicit, designans simul difficultatem gravitatemque conatus. Vid.
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_7">ad I,&nbsp;7</a>,
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_541">541</a>; <a class =
+"crossref" href = "bookVI.html#line6_604">VI, 604</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_45" id = "not12_45" href = "#line12_45">45</a> <a name
+= "not12_46" id = "not12_46" href = "#line12_45">seq.</a>
+Singula acerbe dicta, inpr. v.&nbsp;48.
+&mdash;<i>addere cursum fatis</i>, prospera fortuna victoriaque uti.
+Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_268">ad
+I,&nbsp;268</a>; <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_731">IV,
+731</a>, et <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_241">VII,
+241</a>.
+&mdash;<a name = "not12_48" id = "not12_48" href =
+"#line12_48">48.</a>&nbsp;<i>epulas promissas sede Tonantis</i>, in
+Capitolio. Vid. <a class = "crossref" href = "bookX.html#not10_375">ad
+X,&nbsp;375 sq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_49" id = "not12_49" href =
+"#line12_49">49.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
+"#not12_41">ad v.&nbsp;41</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">50</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_50" id = "line12_50"> </a>
+Talia jactabat, famæque pudore futuræ,</p>
+<p><a name = "line12_51" id = "line12_51"> </a>
+Inritus incepta <a href = "#var12_51">primus</a> si absisteret urbe,</p>
+<p><a name = "line12_52" id = "line12_52"> </a>
+Audebat cuncta, atque acuebat fraudibus enses.</p>
+<p><a name = "line12_53" id = "line12_53"> </a>
+Sed subitæ <a href = "#var12_53">muris</a> flammæ, totoque fluebant</p>
+<span class = "pagenum">10</span>
+<p><a name = "line12_54" id = "line12_54"> </a>
+Aggeris anfractu tela inprovisa per auras.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_50" id = "not12_50" href = "#line12_50">50.</a>
+<i>pudore</i>, sollicitus et metuens <i>famæ futuræ</i>, vel de fam.
+fut.
+&mdash;<a name = "not12_51" id = "not12_51" href =
+"#line12_51">51.</a>&nbsp;Vid. V.L.
+&mdash;<a name = "not12_52" id = "not12_52" href =
+"#line12_52">52.</a>&nbsp;<i>acuebat enses</i>, vim armorum augebat,
+<i>fraudibus</i>, stratagemate; quia noctu clam tentavit scalis admotis
+in urbem transilire; Mars. quem tacite sequutus est Ernesti. Sed ita
+certe admodum obscure loquutus est poeta, quum in toto h.l. nihil
+occurrat præterea, unde suspicari possis, tale consilium a Pœno captum
+esse. Præstiterit <i>fraudes</i> adcipere de veneno. Conf. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_219">ad I,&nbsp;219</a>, <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_323">323</a>, et inpr., <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_325">325</a>. Alibi <i>fraudes</i>
+dicuntur insidiæ (v. <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#not7_134">ad VII, 134</a>), quæ tamen ab h.l. alienæ.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_53" id = "not12_53" href = "#line12_53">53.</a>
+Neapolitani flammis et telis
+<span class = "pagenum notes">10</span>
+muros defenderunt, instar aquilæ serpentem a nido coercentis; Ernesti V.
+C. qui etiam recte jam monuit, comparationem satis quidem aptam esse,
+aliisque multis usurpatam (quos vellem nominasset vir doctiss. nam
+imagines quidem ab aquila petitas passim reperire memini, non vero
+eamdem comparationem), sed illud vanum et tumidum videri, quod
+<i>ungues</i> dicantur <i>fulmina ferre adsueti</i>, quasi nunc de illo
+phantasmate poetico, nec potius de vera aquila sermo esset; neque
+excusari poetam, eo quod antea <i>alitem Jovis</i> dixerit, quæ poetica
+sit aquilæ descriptio. Cf. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#line10_108">X,&nbsp;108, 109</a>, ubi poeta similiter, nimio
+ornatus sectandi studio ductus, peccavit. Ceterum h.l. etiam notarida
+est nimia historiam turbandi licentia, quam poeta, ut passim, sibi
+sumsit: nam quæ Livius XXIII, 37 de Cumarum obpugnatione tradit, huc
+transtulisse videtur.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">55</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_55" id = "line12_55"> </a>
+Haud secus, occuluit saxi <a href = "#var12_55">quos</a> vertice
+fetus</p>
+<p><a name = "line12_56" id = "line12_56"> </a>
+Ales fulva Jovis, tacito si ad culmina nisu</p>
+<p><a name = "line12_57" id = "line12_57"> </a>
+Evasit serpens, terretque propinquus hiatu;</p>
+<p><a name = "line12_58" id = "line12_58"> </a>
+Illa, hostem rostro atque adsuetis fulmina ferre</p>
+<p><a name = "line12_59" id = "line12_59"> </a>
+Unguibus incessens, nidi circumvolat orbem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_56" id = "not12_56" href = "#line12_56">56.</a>
+<i>Ales fulva Jovis</i>, ut ap. Virg. Æn. XII, 247; Draken. coll. Ælian.
+H. A. IX, 10, notat, non omnem aquilam <i>Jovis alitem</i> dictam esse,
+sed herbis, non carne, vescentem.
+&mdash;<a name = "not12_58" id = "not12_58" href =
+"#line12_58">58</a>&nbsp;<a name = "not12_59" id = "not12_59" href =
+"#line12_58">sq.</a>
+Ælian. H. A. II, 40. Ζηλοτυπώτατον δέ ἦν ζῶον αἰετὸς περὶ τὰ νεόττια·
+ἐὰν γοῦν θεάσηταί τινα προσιόντα, ἀπελθεῖν ἀτιμώρητον οὐκ ἐπιτρέπει·
+παίει γὰρ τοῖς πτεροῖς αὐτὸν, καὶ τοῖς ὄνυξι λυμαίνεται, καὶ ἐπιτίθησιν
+οἱ πεφεισμένως τὴν δίκην· οὐ γὰρ χρῆται τῶ στόματι. Quæ ultima verba
+aperte contra Silium esse monet Draken. Si vero poeta per errorem <ins
+class = "correction" title = "‘labsus’ legitur">lapsus</ins> est, debet
+illum Maroni Æn. XI, 756, quem locum habuit ante oculos, sed variavit.
+At bene Ernesti: talia, inquit, in poeta non sunt urgenda, ne dicam
+Ælianum in his et similibus fabulas sæpe pro naturæ veritate
+vendere.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">60</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_60" id = "line12_60"> </a>
+Tandem ad vicinos Cumarum vertere portus</p>
+<p><a name = "line12_61" id = "line12_61"> </a>
+<a href = "#var12_61">Defessos subiit</a>, varioque lacessere motu</p>
+<span class = "pagenum">11</span>
+<p><a name = "line12_62" id = "line12_62"> </a>
+Fortunam, et famæ turbando obstare sinistræ.</p>
+<p><a name = "line12_63" id = "line12_63"> </a>
+Sed custos urbi Gracchus, tutela vel ipsis</p>
+<p><a name = "line12_64" id = "line12_64"> </a>
+Certior arcebat muris, iterumque <a href = "#var12_64">sedere</a></p>
+<span class = "linenum">65</span>
+<p><a name = "line12_65" id = "line12_65"> </a>
+<a href = "#var12_65">Portis</a>, atque aditus iterum sperare
+vetabat.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_60" id = "not12_60" href = "#line12_60">60.</a>
+Cf. Liv. XXIII, 36, 37. Quæ in Livio inde a cap. 15, leguntur, poeta vel
+plane silentio prætermisit, vel infra demum, confusis temporibus,
+memoravit, v.c. obpugnationem Nolæ v.&nbsp;161&nbsp;sqq.
+&mdash;<i>Cumarum portus</i>, conf. Var. Lect. ad v.&nbsp;65.
+&mdash;<a name = "not12_61" id = "not12_61" href =
+"#line12_61">61.</a>&nbsp;Vid. Var. Lect.
+&mdash;<i>lacessere</i>, movere, et hinc tentare, experiri,
+<i>fortunam</i>, incertum ejus
+<span class = "pagenum notes">11</span>
+eventum. Cf. inf. <a class = "crossref" href =
+"bookXV.html#line15_36">XV, 36</a> et supra <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_268">ad I,&nbsp;268</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_731">IV, 731</a>; Heyne ad Virg. Æneid. X,&nbsp;10, et
+Cl. Doering. ad Eclog. vett. poett. latt. p.&nbsp;259, ubi monet, eum
+dici <i>fatum lacessere</i>, qui quasi ὑπὲρ μόρον temere aliquid tentet;
+de qua locutione Homer. Vid. Koppen ad Iliad. β, 155, et Ernesti ad
+Odyss. α, 34, 35.
+&mdash;<a name = "not12_62" id = "not12_62" href =
+"#line12_62">62.</a>&nbsp;<i>turbando</i>, vario impetu et motu, quo
+hostes conturbaret, ut si uno in loco male res cessisset, in altero
+tamen forte felicior esset, Ern.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_63" id = "not12_63" href = "#line12_63">63.</a>
+Ti. Sempronius Gracchus, Cos. anno urbis, 538 (cf. <a class = "crossref"
+href = "bookIV.html#not4_495">ad IV, 495</a>), <i>tutela vel ipsis muris
+certior</i>, firmius præsidium, propter insignem virtutem, quæ nota est
+ex Liv. XXII, 57; XXIII, 19, 24 sq., 30, 37; XXIV, 10, 14 seq., 43;
+XXV,&nbsp;1, 3, 15 seq.
+&mdash;De <a name = "not12_64" id = "not12_64" href =
+"#line12_64">v.&nbsp;64 et 65</a>,
+<span class = "pagenum notes">12</span>
+vid. Var. Lect.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">12</span>
+<p><a name = "line12_66" id = "line12_66"> </a>
+Lustrat inops animi, <a href = "#var12_66">rimaturque</a> omnia
+circum</p>
+<p><a name = "line12_67" id = "line12_67"> </a>
+Alite vectus equo, rursusque hortatibus infit</p>
+<p><a name = "line12_68" id = "line12_68"> </a>
+Laudum agitare suos: «Pro Dî, <a href = "#var12_68">qui</a> terminus,
+inquit,</p>
+<p><a name = "line12_69" id = "line12_69"> </a>
+Ante urbes standi Graias, oblite tuorum</p>
+<span class = "linenum">70</span>
+<p><a name = "line12_70" id = "line12_70"> </a>
+Factorum miles? quis erit modus? Alpibus adstat</p>
+<p><a name = "line12_71" id = "line12_71"> </a>
+Nimirum major moles, et scandere cælum</p>
+<p><a name = "line12_72" id = "line12_72"> </a>
+Pulsantes jubeo scopulos: quamquam altera detur</p>
+<p><a name = "line12_73" id = "line12_73"> </a>
+Si similis tellus, aliæque repente sub astra</p>
+<p><a name = "line12_74" id = "line12_74"> </a>
+Exsurgant rupes, non ibis, et arduus arma</p>
+<span class = "linenum">75</span>
+<p><a name = "line12_75" id = "line12_75"> </a>
+Me ducente feres? <a href = "#var12_75">Tene, heu!</a> Cumanus
+hiantem</p>
+<span class = "pagenum">13</span>
+<p><a name = "line12_76" id = "line12_76"> </a>
+Agger adhuc murusque tenet? <a href = "#var12_76">Gracchumque</a>,
+moveri</p>
+<p><a name = "line12_77" id = "line12_77"> </a>
+<a href = "#var12_77">Non</a> ausum portis, parvo in discrimine
+cerno?</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_69" id = "not12_69" href = "#line12_69">69.</a>
+<i>Standi</i>, <a class = "crossref" href = "#line12_41">v.&nbsp;41</a>.
+&mdash;<a href = "#line12_69">69.</a>&nbsp;<i>urbes Graias</i>, v.
+<a class = "crossref" href = "#line12_41">ibid.</a>
+&mdash;<a name = "not12_70" id = "not12_70" href =
+"#line12_70">70&nbsp;sq.</a>
+Acerbe et εἰρωνικῶς objurgat milites, minora pericula pertimescentes,
+superatis majoribus.
+&mdash;<a name = "not12_71" id = "not12_71" href =
+"#line12_71">71.</a>&nbsp;<i>Nimirum</i>, ut al. <i>scilicet</i>; vid.
+<a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_114">ad V,&nbsp;114</a>.
+&mdash;<i>scandere cælum Pulsantes jubeo scopulos</i>, quod nunc vobis
+injungo oneris non minus grave est, quam quod olim tulistis, quum
+scanderetis Alpes.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_72" id = "not12_72" href =
+"#line12_72" title = "numerus deest">72.</a>&nbsp;<i>scopulos pulsantes
+cælum</i>, Alpes. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#not11_135">ad XI, 136</a> et <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#not11_217">217</a>.
+&mdash;<a name = "not12_75" id = "not12_75" href =
+"#line12_75">75.</a>&nbsp;<i>hiantem</i>, oscitantem, h.e. ignavum (v.
+<a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_35">ad XI, 35</a>): sed
+præstiterit, opinor, hiantem præ stupore,
+<span class = "pagenum notes">13</span>
+quasi tam arduus sit conatus et urbs inexpugnabilis. Conf. Virg. Ge. II,
+508.
+&mdash;<a name = "not12_76" id = "not12_76" href =
+"#line12_76">76.</a>&nbsp;Verborum h.l. delectum gravitatemque poeticam
+desiderari, jam monuit Ern.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_77" id = "not12_77" href =
+"#line12_77" title = "numerus deest">77.</a>&nbsp;<i>parvo in
+discrimine</i>, quasi nihil periculosi conatus sit, eruptione facta. Cf.
+Var. Lect.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_78" id = "line12_78"> </a>
+<a href = "#var12_78">An vobis</a> gentes, quæcumque labore
+parastis,</p>
+<p><a name = "line12_79" id = "line12_79"> </a>
+<a href = "#var12_79">Casu gesta putent?</a> Per vos Tyrrhena
+faventum</p>
+<span class = "linenum">80</span>
+<p><a name = "line12_80" id = "line12_80"> </a>
+Stagna Deum, per ego et Trebiam, cineresque Sagunti</p>
+<p><a name = "line12_81" id = "line12_81"> </a>
+Obtestor, dignos jam vosmet reddite <a href =
+"#var12_81">vestra</a>,</p>
+<p><a name = "line12_82" id = "line12_82"> </a>
+Quam trahitis, fama, et revocate <a href = "#var12_82">in pectora</a>
+Cannas.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_78" id = "not12_78" href = "#line12_78">78.</a>
+An pro nihilo habetis, <i>gentibus</i> exteris, si fama ad eas
+pervenerit de re male a vobis gesta vestraque ignavia, <i>quæcumque
+labore</i>, virtute, <i>parastis, casu</i>, fortuna cœptis adspirante,
+<i>gesta</i> videri?
+&mdash;<i>labor</i>, ærumnæ, inpr. bellicæ, res fortiter gestæ, etiam
+bellum et pugna, ut πόνος et μόχθος, vid. Cort. ad Sallust. Cat. <span
+class = "smallcaps">vii</span>,&nbsp;4, p.&nbsp;50. Musgrav. ad Eurip.
+Hecub. 1292.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_79" id = "not12_79" href = "#line12_79">79</a> <a name
+= "not12_80" id = "not12_80" href = "#line12_79">seq.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_658">I,&nbsp;658
+seq.</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_82">V,&nbsp;82&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a href = "#line12_79">79 seq.</a>&nbsp;<i>Tyrrhena Stagna</i>,
+Trasymenus, lacus Etruriæ: <i>stagna Deorum faventum</i> pro Dei. Cf.
+<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_725">IV, 725... 738</a>,
+<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_828">828</a>; <a class =
+"crossref" href = "bookV.html#line5_4">V,&nbsp;4...&nbsp;23</a>.
+&mdash;<a name = "not12_82" id = "not12_82" href =
+"#line12_82">82.</a>&nbsp;<i>Quam trahitis, fama</i>, v. Var. Lect.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_83" id = "line12_83"> </a>
+Sic ductor fessas luxu adtritasque secundis</p>
+<p><a name = "line12_84" id = "line12_84"> </a>
+<a href = "#var12_84">Erigere</a>, et verbis tentabat sistere <a href =
+"#var12_84">mentes</a>.</p>
+<span class = "pagenum">14</span>
+<span class = "linenum">85</span>
+<p><a name = "line12_85" id = "line12_85"> </a>
+Atque <a href = "#var12_85">hic perlustrans</a> aditus, fulgentia
+cernit</p>
+<p><a name = "line12_86" id = "line12_86"> </a>
+Arcis templa jugo, quorum tum <a href = "#var12_86">Virrius</a>,
+altæ</p>
+<p><a name = "line12_87" id = "line12_87"> </a>
+<a href = "#var12_87">Inmitis ductor</a> Capuæ, primordia pandit.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_83" id = "not12_83" href = "#line12_83">83.</a>
+<i>fessas luxu adtritasque secundis</i>; conf. <a class = "crossref"
+href = "bookIII.html#not3_506">ad III, 506</a>.
+&mdash;<a name = "not12_84" id = "not12_84" href =
+"#line12_84">84.</a>&nbsp;<i>sistere mentes</i>, firmare, confirmare
+animum, ut fere apud Virgilium Æn. VI, 859, et forte Livium III, 20
+extr. Sed v. Stroth. ad Liv. II, 29, et III, 16.</p>
+
+<p class = "notes">
+<span class = "pagenum notes">14</span>
+<a name = "not12_85" id = "not12_85" href = "#line12_85">85.</a>
+Hæc ornatus sectandi studio efficta a Silio ad ductum Maronis, Æn.
+VI,&nbsp;9... 19: ad quem locum, a poeta nostro majore verborum copia
+expressum, v. Heyne in not. et Excursu III.
+&mdash;<i>fulgentia</i>, apud Virg. <i>aurea tecta</i>.
+&mdash;<a name = "not12_86" id = "not12_86" href =
+"#line12_86">86</a>&nbsp;<a name = "not12_87" id = "not12_87" href =
+"#line12_86">sq.</a>
+<i>templa</i>, templum Apollinis, in <i>jugo arcis</i>, montis (v.
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_7">ad I,&nbsp;7</a>) ad
+Cumas; de quo v. Heyne l.l.
+&mdash;<i>Virrius Inmitis</i>, inmitia minatus Romanis, et <i>ductor
+Capuæ</i>, princeps Campanorum, vel dux olim et caput, seu princeps
+legationis. Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#line11_65">XI, 65 sq.</a>, et Liv. XXIII,&nbsp;6.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_88" id = "line12_88"> </a>
+«Non est hoc, inquit, nostri, quod suspicis, ævi:</p>
+<p><a name = "line12_89" id = "line12_89"> </a>
+Majores fecere manus. Quum <a href = "#var12_89">bella timeret</a></p>
+<span class = "linenum">90</span>
+<p><a name = "line12_90" id = "line12_90"> </a>
+Dictæi regis, sic fama est, linquere terras</p>
+<p><a name = "line12_91" id = "line12_91"> </a>
+Dædalus invenit, nec toto signa sequenti</p>
+<p><a name = "line12_92" id = "line12_92"> </a>
+Orbe dare, ætherias aliena tollere in auras</p>
+<p><a name = "line12_93" id = "line12_93"> </a>
+Ausus se penna, atque homini monstrare volatus.</p>
+<p><a name = "line12_94" id = "line12_94"> </a>
+Suspensum hic librans media inter nubila corpus</p>
+<span class = "linenum">95</span>
+<p><a name = "line12_95" id = "line12_95"> </a>
+Enavit, Superosque novus conterruit ales.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_89" id = "not12_89" href = "#line12_89">89 seq.</a>
+Cf. Virgil. Æn. VI, 14... 19, ubi v. Heyne, et ad Apollod. pag. 890 sq.;
+<i>Mém. de l’Acad. des Inscr.</i>, T.&nbsp;XIII; Juvenal. Sat. III, 25,
+et Gierig. ad Ovid. Met. VIII, 183&nbsp;sqq.
+&mdash;<a name = "not12_90" id = "not12_90" href =
+"#line12_90">90.</a>&nbsp;<i>Dictæi regis</i>, Minois Cretensis; nam
+<i>Dicte</i> mons Cretæ; unde Jupiter <i>Dictæus</i>. <span class =
+"smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<a name = "not12_91" id = "not12_91" href =
+"#line12_91">91.</a>&nbsp;<i>signa</i>, vestigia fugæ, <i>dare
+sequenti</i>, Minoi ipsum persequenti.
+&mdash;<a name = "not12_92" id = "not12_92" href =
+"#line12_92">92</a>&nbsp;<a name = "not12_93" id = "not12_93" href =
+"#line12_92">sq.</a>
+<i>aliena penna</i>, pennis, avibus, non homini, propriis, <i>pennis non
+homini datis</i>, Horat. Od. I,&nbsp;<span class =
+"smallcaps">iii</span>, 35. Sic <i>alieno</i> et contra <i>suo Marte
+pugnare</i> de equitibus dixit Liv. III, 62 extr. et <i>alienis
+mensibus</i>, Virg. Ge. II, 149.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_94" id = "not12_94" href = "#line12_94">94.</a>
+<i>librans</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_317">ad
+I,&nbsp;317</a>.
+&mdash;<a name = "not12_95" id = "not12_95" href =
+"#line12_95">95.</a>&nbsp;<i>Enavit</i>, ut mox <i>Pennarum remi</i>; v.
+<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_682">ad III, 682</a>.
+Sic etiam ταρσοὶ et πτερὰ; v. Dorville ad Charit. pag.&nbsp;104.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">15</span>
+<p><a name = "line12_96" id = "line12_96"> </a>
+Natum etiam docuit falsæ sub imagine plumæ</p>
+<p><a name = "line12_97" id = "line12_97"> </a>
+Adtentare vias volucrum; lapsumque solutis</p>
+<p><a name = "line12_98" id = "line12_98"> </a>
+Pennarum remis, et non felicibus alis</p>
+<p><a name = "line12_99" id = "line12_99"> </a>
+Turbida plaudentem vidit freta: dumque dolori</p>
+<span class = "linenum">100</span>
+<p><a name = "line12_100" id = "line12_100"> </a>
+Indulget subito, motis ad pectora palmis,</p>
+<p><a name = "line12_101" id = "line12_101"> </a>
+Nescius heu! planctu duxit moderante volatus.</p>
+<p><a name = "line12_102" id = "line12_102"> </a>
+Hic pro nubivago gratus pia templa meatu</p>
+<p><a name = "line12_103" id = "line12_103"> </a>
+Instituit Phœbo, atque audaces exuit alas.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<span class = "pagenum notes">15</span>
+<a name = "not12_96" id = "not12_96" href = "#line12_96">96.</a>
+<i>Natum</i>, Icarum; qui mythus vel tironibus notus.
+&mdash;<a name = "not12_97" id = "not12_97" href =
+"#line12_97">97.</a>&nbsp;<i>solutis</i>, solis ardore liquefactis.
+&mdash;<a name = "not12_99" id = "not12_99" href =
+"#line12_99">99</a>&nbsp;<a name = "not12_100" id = "not12_100" href =
+"#line12_99">sqq.</a>
+<i>plaudentem</i>, lapsu percutientem, <i>freta</i>, mare Icarium.
+Commentum luxuriantis ingenii, nec tamen inlepidum.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_101" id = "not12_101" href =
+"#line12_101" title = "numerus deest">101.</a>&nbsp;<i>planctu moderante
+duxit</i>, produxit, <i>volatus</i>, volandi vires aluit, dum manibus ad
+pectus admotis, etiam alas movebat; Ern. Recte, puto, si sensum,
+respexeris; sed Silianæ verborum ubertati convenientius forte est, verba
+<i>moderante duxit</i> simpl. adcipere pro moderatus est, direxit, et
+hinc adjuvit.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_102" id = "not12_102" href = "#line12_102">102.</a>
+<i>meatu</i>, volatu, ut ap. Petron. 122. Cf. Heins. ad Claud. R. P. II,
+74.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_104" id = "line12_104"> </a>
+Virrius hæc: sed enim ductor numerabat inertes</p>
+<span class = "linenum">105</span>
+<p><a name = "line12_105" id = "line12_105"> </a>
+Atque <a href = "#var12_105">actos</a> sine Marte dies, ac stare
+pudebat.</p>
+<p><a name = "line12_106" id = "line12_106"> </a>
+Ingemit adversis, respectansque <a href = "#var12_106">inrita
+tecta</a></p>
+<p><a name = "line12_107" id = "line12_107"> </a>
+Urbe Dicarchæa parat exsatiare dolorem.</p>
+<p><a name = "line12_108" id = "line12_108"> </a>
+Hic quoque nunc pelagus, nunc muri saxea moles</p>
+<p><a name = "line12_109" id = "line12_109"> </a>
+Obficit audenti, defensantumque labores.</p>
+<span class = "linenum">110</span>
+<p><a name = "line12_110" id = "line12_110"> </a>
+Dumque tenet socios, dura atque obsepta viarum</p>
+<p><a name = "line12_111" id = "line12_111"> </a>
+Rumpere nitentes, lentus labor; ipse propinqua</p>
+<span class = "pagenum">16</span>
+<p><a name = "line12_112" id = "line12_112"> </a>
+Stagnorum terræque simul miracula lustrat.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_104" id = "not12_104" href = "#line12_104">104.</a>
+Hannibal <i>inrita tecta</i>, h.e. Cumas, quas frustra obpugnabat,
+relinquit, <i>respectans</i>, adeoque invitus (v. inf. <a class =
+"crossref" href = "#not12_594">ad v.&nbsp;594</a>), et <i>Puteolos</i>
+exercitum admovet. De vero profectionis tempore et causa v. Liv. XXIV,
+12, 13. Quæ præterea ibi memorantur, poeta silentio præterit, eorumque
+loco ea substituit, quæ a poetis fabulose traduntur de Tartaro,
+Cimmeriis tenebris, campis Phlegræis, Gigantibus et inferorum fluviis ac
+lacubus; quos mythos peperit antiqua tractus Cumani, Baiani ac Puteolani
+natura, ubi passim colles vel silvis inadcessis continuisque consiti,
+vel variis specubus perfossi erant, totusque ager inter Cumas et Baias
+bitumine, sulphure calidisque aquis scatebat; de quo vid. Heyne Excurs.
+II ad Virg. Æn. VI, et Strab. V, p.&nbsp;244, 245.
+&mdash;<a name = "not12_105" id = "not12_105" href =
+"#line12_105">105.</a>&nbsp;<i>stare</i>; vide supra <a class =
+"crossref" href = "#not12_41">ad vers. 41</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_107" id = "not12_107" href = "#line12_107">107.</a>
+De urbe Dicarchæa; v. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_533">ad VIII, 533</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_113" id = "line12_113"> </a>
+Primores adsunt Capuæ: docet ille, tepentes</p>
+<p><a name = "line12_114" id = "line12_114"> </a>
+Unde ferant nomen Baiæ, comitemque dedisse</p>
+<span class = "linenum">115</span>
+<p><a name = "line12_115" id = "line12_115"> </a>
+Dulichiæ puppis stagno sua nomina monstrat.</p>
+<p><a name = "line12_116" id = "line12_116"> </a>
+Ast hic Lucrino mansisse vocabula quondam</p>
+<p><a name = "line12_117" id = "line12_117"> </a>
+Cocyti memorat, medioque in gurgite ponti</p>
+<p><a name = "line12_118" id = "line12_118"> </a>
+Herculeum commendat iter, qua <a href = "#var12_118">discidit
+æquor</a></p>
+<p><a name = "line12_119" id = "line12_119"> </a>
+Amphitryoniades, armenti <a href = "#var12_119">victor</a> Hiberi.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<span class = "pagenum notes">16</span>
+<a name = "not12_113" id = "not12_113" href = "#line12_113">113...</a>
+<a name = "not12_115" id = "not12_115" href = "#line12_115">115.</a>
+Conf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_539">ad VIII,
+539</a>.
+&mdash;<i>Dulichiæ puppis</i>, Ulyssis, qui præter Ithacam vicinas
+quoque Ionii maris insulas, et in his Dulichium, seu Dulichiam, imperio
+tenebat. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_379">ad
+I,&nbsp;379</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_116" id = "not12_116" href = "#line12_116">116</a>
+<a name = "not12_117" id = "not12_117" href = "#line12_116">sq.</a>
+Silius <i>Cocytum</i> in <i>Lucrino</i>, et <a class = "crossref" href =
+"#line12_120">v.&nbsp;120 sq.</a> <i>Stygem</i> in <i>Averno</i> quærit,
+viam autem ad inferos <a class = "crossref" href =
+"#line12_126">v.&nbsp;126 sq.</a> per Acherusiam paludem, in quo
+discrepat a Marone, quod jam monuit Heyne in Exc. IX ad Virg. Æn. VI,
+ubi docet, quantopere poetæ in fluminibus inferorum varient seu turbent.
+&mdash;<i>Lucrinus</i> lacus, prope Baias, inclytus ostreis et portu
+Julio, quo Augustus eum cum lacu Averno et ipso mari conjunxit; de quo
+v. Heyne ad Virg. Ge. II, 161 sq., et Cluver. Ital. ant. IV,&nbsp;2,
+p.&nbsp;1121.
+&mdash;<a name = "not12_119" id = "not12_119" href =
+"#line12_119">119.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_276">I,&nbsp;276 sq.</a> Hercules inter Lucrinum lacum
+et mare aggerem, vel viam muniisse fingitur, qua Geryonis boves
+traduceret, et qua arceret lacum, ne in mare influeret. Vid. Strabon. V,
+p.&nbsp;169 al., 236 al., 375; Diodor. IV, 22; Cic. Agrar. II, 14;
+Propert. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">ii</span>,&nbsp;2; III, <span
+class = "smallcaps">xviii</span>,&nbsp;4; Lycophr. V,&nbsp;697; Cluver.
+l.l. p.&nbsp;1122. Hunc aggerem Agrippa refecit et exornavit, de quo v.
+Plut. vit. Marcell. pag. 215 sq., <i>commendat</i>, ostendit cum laude
+Herculis.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">120</span>
+<p><a name = "line12_120" id = "line12_120"> </a>
+Ille, olim populis dictum Styga, nomine verso</p>
+<p><a name = "line12_121" id = "line12_121"> </a>
+Stagna inter celebrem nunc mitia <a href = "#var12_121">monstrat</a>
+Avernum;</p>
+<p><a name = "line12_122" id = "line12_122"> </a>
+Tum, tristi nemore atque umbris nigrantibus horrens,</p>
+<p><a name = "line12_123" id = "line12_123"> </a>
+Et formidatus volucri, letale vomebat</p>
+<p><a name = "line12_124" id = "line12_124"> </a>
+Subfuso virus cælo, Stygiaque per urbes</p>
+<span class = "pagenum">17</span>
+<span class = "linenum">125</span>
+<p><a name = "line12_125" id = "line12_125"> </a>
+Relligione sacer sævum retinebat honorem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_120" id = "not12_120" href = "#line12_120">120.</a>
+<i>Ille</i>, alius e primoribus Capuæ. Cf. Virg. Æn. VI, 237 sq. (ubi v.
+Heyne in Exc. II); Strab. V, p.&nbsp;169 al., 235 sq. al., 244 al., 374;
+Cluver. l.l. p.&nbsp;1126 et sup. <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#not6_154">not. ad VI, 154</a>.
+&mdash;<a name = "not12_121" id = "not12_121" href =
+"#line12_121">121.</a>&nbsp;<i>Avernum nunc celebrem</i> et <i>mitia
+stagna</i>, dicit poeta, quoniam Agrippa inmensam, quæ lacum cingebat,
+silvam excidendam curaverat, et lætiorem tristi loco dederat faciem.
+Vid. Strab. l.l.
+&mdash;<a name = "not12_124" id = "not12_124" href =
+"#line12_124">124</a>&nbsp;<a name = "not12_125" id = "not12_125" href =
+"#line12_124">sq.</a>
+<i>Stygia Religione sacer, propter</i> νεκυομαντεῖον
+<span class = "pagenum notes">17</span>
+his locis institutum, et <i>sævum honorem</i>, sacra, quibus et evocari
+Manes et placari solebant. Conf. Strab. et Heyne ll.ll.
+&mdash;<i>Stygia</i>, magica. Vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_94">ad I,&nbsp;94</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_126" id = "line12_126"> </a>
+Hinc vicina palus (fama est, Acherontis ad undas</p>
+<p><a name = "line12_127" id = "line12_127"> </a>
+Pandere iter) cæcas stagnante <a href = "#var12_127">voragine</a>
+fauces</p>
+<p><a name = "line12_128" id = "line12_128"> </a>
+Laxat, et horrendos aperit telluris hiatus,</p>
+<p><a name = "line12_129" id = "line12_129"> </a>
+Interdumque novo perturbat lumine manes.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_126" id = "not12_126" href = "#line12_126">126</a>
+<a name = "not12_127" id = "not12_127" href = "#line12_126">sq.</a>
+<i>palus</i> Acherusia, Cumis vicina (Plin. III,&nbsp;6), ubi <i>iter ad
+undas Acherontis</i>, aditus ad inferos. Cf. <a class = "crossref" href
+= "bookXIII.html#line13_397">XIII, 397 sq.</a>, et Heyne l.c.
+&mdash;<i>Hinc palus laxat</i>, etc., pro, hinc Hannibali a primoribus
+Capuæ monstratur palus, quæ laxat, etc.
+&mdash;<a name = "not12_129" id = "not12_129" href =
+"#line12_129">129.</a>&nbsp;Cf. Ovid. Met. II, 261, et Burm. ad Petron.
+c. 120.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">130</span>
+<p><a name = "line12_130" id = "line12_130"> </a>
+<a href = "#var12_130">At juxta caligantes</a>, longumque per ævum</p>
+<p><a name = "line12_131" id = "line12_131"> </a>
+Infernis pressas nebulis, pallente sub umbra</p>
+<p><a name = "line12_132" id = "line12_132"> </a>
+Cimmerias jacuisse domos, noctemque profundam</p>
+<p><a name = "line12_133" id = "line12_133"> </a>
+Tartareæ narrant urbis: tum sulfure et igni</p>
+<p><a name = "line12_134" id = "line12_134"> </a>
+Semper anhelantes coctoque bitumine campos</p>
+<span class = "linenum">135</span>
+<p><a name = "line12_135" id = "line12_135"> </a>
+<a href = "#var12_135">Ostentant</a>: tellus, atro exundante vapore</p>
+<span class = "pagenum">18</span>
+<p><a name = "line12_136" id = "line12_136"> </a>
+Suspirans, ustisque diu calefacta medullis,</p>
+<p><a name = "line12_137" id = "line12_137"> </a>
+Æstuat, et Stygios exhalat in aera flatus.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_130" id = "not12_130" href = "#line12_130">130</a>
+<a name = "not12_131" id = "not12_131" href = "#line12_130">sqq.</a>
+<i>Cimmerii</i>, in convalle inter Baias et Cumas, et in litore circa
+Misenum, ubi cautes passim excavatæ et cavernæ, quæ priscis hominibus
+pro domibus erant, unde nata fabula de Cimmeriis perpetuisque, quibus
+eorum terra prematur, tenebris; quod jam monuere Ephorus apud Strab.
+l.c. et Heyne l.l. quem. vid. etiam cum Broukh. ad Tibull. IV, <span
+class = "smallcaps">i</span>, 64 seq. <i>Cimmerium oppidum quondam juxta
+lacum Avernum</i>, Plin. III,&nbsp;5, seu&nbsp;9.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_132" id = "not12_132" href =
+"#line12_132" title = "numerus deest">132.</a>&nbsp;<i>jacuisse</i>
+sitas fuisse in convalle, vel depressa valle inter montes. <i>Jacere</i>
+et <i>sedere</i> dicuntur loca depressa et profunda. Cf. sup. <a class =
+"crossref" href = "bookVI.html#not6_645">ad VI, 645</a>; Broukh. ad
+Tibull. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">iii</span>, 67, et Drak. ad
+Liv. XXXIII, 17, et ad h.l. ubi laudavit Ovid. Fast. II, 392, et Lucan.
+II, 416; IV, 52.
+&mdash;<a name = "not12_133" id = "not12_133" href =
+"#line12_133">133.</a>&nbsp;<i>narrant</i> et mox <i>ostentant</i> scil.
+primores Capuæ Hannibali. Vid. sup. <a class = "crossref" href =
+"#line12_113">v.&nbsp;113 sq.</a> Cf. sup. <a class = "crossref" href =
+"#not12_104">ad v.&nbsp;104 sq.</a>; Cluver. Ital. ant. p.&nbsp;1144;
+Vitruv. II,&nbsp;6.
+&mdash;<a name = "not12_134" id = "not12_134" href =
+"#line12_134">134.</a>&nbsp;<i>anhelantes campos</i>, exæstuantes cum
+sonitu et veluti gemitu quodam, ut mox <i>tellus suspirans</i>; Ern.
+&mdash;<a name = "not12_135" id = "not12_135" href =
+"#line12_135">135&nbsp;seq.</a>
+Conf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_146">VI, 146
+seq.</a>
+<span class = "pagenum notes">18</span>
+&mdash;<a name = "not12_136" id = "not12_136" href =
+"#line12_136">136.</a>&nbsp;<i>Suspirans</i>; v. <a class = "crossref"
+href = "bookIV.html#not4_777">ad IV, 777</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_138" id = "line12_138"> </a>
+<a href = "#var12_138">Parturit</a>, et tremulis metuendum exsibilat
+antris:</p>
+<p><a name = "line12_139" id = "line12_139"> </a>
+Interdumque cavas luctatus rumpere sedes,</p>
+<span class = "linenum">140</span>
+<p><a name = "line12_140" id = "line12_140"> </a>
+Aut exire <a href = "#var12_140">fretis</a>, sonitu lugubre minaci</p>
+<p><a name = "line12_141" id = "line12_141"> </a>
+Mulciber inmugit, lacerataque viscera terræ</p>
+<p><a name = "line12_142" id = "line12_142"> </a>
+Mandit, et exesos labefactat murmure montes.</p>
+<p><a name = "line12_143" id = "line12_143"> </a>
+Tradunt Herculea prostratos mole <a href = "#var12_143">gigantas</a></p>
+<p><a name = "line12_144" id = "line12_144"> </a>
+Tellurem injectam quatere, et spiramine anhelo</p>
+<span class = "linenum">145</span>
+<p><a name = "line12_145" id = "line12_145"> </a>
+Torreri late campos, quotiesque <a href = "#var12_145">minantur</a></p>
+<p><a name = "line12_146" id = "line12_146"> </a>
+Rumpere compagem inpositam, expallescere cælum.</p>
+<p><a name = "line12_147" id = "line12_147"> </a>
+Adparet Prochyte sævum sortita <a href = "#var12_147">Mimanta</a>:</p>
+<p><a name = "line12_148" id = "line12_148"> </a>
+Adparet procul Inarime, quæ turbine nigro</p>
+<span class = "pagenum">19</span>
+<p><a name = "line12_149" id = "line12_149"> </a>
+Fumantem premit Iapetum, flammasque rebelli</p>
+<span class = "linenum">150</span>
+<p><a name = "line12_150" id = "line12_150"> </a>
+Ore <a href = "#var12_150">ejectantem</a>, et, si quando evadere
+detur,</p>
+<p><a name = "line12_151" id = "line12_151"> </a>
+Bella Jovi rursus Superisque iterare volentem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_141" id = "not12_141" href = "#line12_141">141.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_275">ad IV, 275
+sq.</a>, et <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_537">VIII,
+537... 541</a>; Heyne ad Virg. Æn. III, 571... 582, ex quo loco etiam
+orationis colores potissimum petiisse videtur Silius.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_143" id = "not12_143" href = "#line12_143">143.</a>
+<i>Herculea mole</i>, vi ac virtute (v. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_599">ad IV, 599</a>) Herculis, cujus præcipuæ in
+Gigantomachia partes fuere. Vid. Apollod. I,&nbsp;<span class =
+"smallcaps">vi</span>,&nbsp;1, 2, et II, <span class =
+"smallcaps">vii</span>,&nbsp;1, ibique Heyne.
+&mdash;<a name = "not12_146" id = "not12_146" href =
+"#line12_146">146.</a>&nbsp;<i>compagem</i> terræ, h.e. terram.
+&mdash;<i>cælum</i>, deos.</p>
+
+<p class = "notes">
+<span class = "pagenum notes">19</span>
+<a name = "not12_149" id = "not12_149" href = "#line12_149">149.</a>
+<i>Iapetus</i> ab aliis in Titanas, ab aliis in Gigantas refertur: hi
+enim a poetis confundi solent.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_152" id = "line12_152"> </a>
+Monstrantur <a href = "#var12_152">Vesvina</a> juga, atque in vertice
+summo</p>
+<p><a name = "line12_153" id = "line12_153"> </a>
+Depasti flammis scopuli, <a href = "#var12_153">stratusque</a> ruina</p>
+<p><a name = "line12_154" id = "line12_154"> </a>
+Mons circum, atque <a href = "#var12_154">Ætnæ fatis certantia
+saxa</a>.</p>
+<span class = "linenum">155</span>
+<p><a name = "line12_155" id = "line12_155"> </a>
+Nec non Misenum servantem Idæa sepulcro</p>
+<p><a name = "line12_156" id = "line12_156"> </a>
+Nomina, et Herculeos videt ipso in litore Baulos:</p>
+<p><a name = "line12_157" id = "line12_157"> </a>
+Miratur pelagique minas terræque labores.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_152" id = "not12_152" href = "#line12_152">152.</a>
+<i>Vesvina juga</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_654">ad VIII, 654</a>. Incendium Vesuvii sub Tito,
+quo Plinius major periit, non primum, sed maximum fuit. Eum sæpius ac
+diu ante conflagrasse, Strabo, Vitruvius aliique memorant. Infra,
+<a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_593">XVII, 593</a>,
+«Evomuit pastos per secula Vesbius ignes.»
+&mdash;<a name = "not12_153" id = "not12_153" href =
+"#line12_153">153</a>&nbsp;<a name = "not12_154" id = "not12_154" href =
+"#line12_153">sq.</a>
+Vid. Var. Lect.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_155" id = "not12_155" href = "#line12_155">155.</a>
+<i>Misenum</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_538">ad VIII, 538</a>.
+&mdash;<i>servantem Idæa Nomina</i>, Trojanum nomen, quod adcepisse
+dicitur a Miseno, tubicine Æneæ, ibi sepulto. Vid. Virg. Æn. VI,
+212...&nbsp;235.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_156" id = "not12_156" href =
+"#line12_156" title = "numerus deest">156.</a>&nbsp;<i>videt</i>,
+Hannibal.
+&mdash;<i>Bauli</i>, nobilis villa, inter Baius lacucumque Lucrinum (v.
+Martial. IV, 63; Tac. Ann. XIV,&nbsp;4, et Dio Cass. LIX, p.&nbsp;652),
+ubi <i>Hercules</i> caulas bubus Geryonis fecisse dicitur, unde h.l.
+<i>Herculei</i>, et <i>Bauli</i> quasi <i>Boaulia</i>, a βοῦς et αὐλὴ.
+Vid. Serv. ad Virg. Æn. VII, 662; Symmach. Epist. I,&nbsp;1; Lips. ad
+Tac. l.c.; Cluver. Ital. ant. IV,&nbsp;2, pag. 1124; Holsten. ad Cluver,
+p.&nbsp;236. <i>Tirynthiam aulam</i> dixit Stat. Silv. II, <span class =
+"smallcaps">ii</span>, 109.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_157" id = "not12_157" href = "#line12_157">157.</a>
+<i>pelagi minas</i>, fluctus cum impetu ingruentes, et <i>terræ
+labores</i>, litus adpulsu maris labefactatum, et ruinam minans, cautes
+excavatas et prominentes; Ern. Ego potius crediderim, <i>terræ
+labores</i> dici loca bitumine, sulphure calidisque aquis scatentia et
+subterraneis ignibus æstuantia. Cf. sup. <a class = "crossref" href =
+"#line12_112">v.&nbsp;112</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#line3_46">III, 46&nbsp;sq.</a></p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_158" id = "line12_158"> </a>
+Quæ postquam perspecta viro, regressus ad altos</p>
+<p><a name = "line12_159" id = "line12_159"> </a>
+Inde <a href = "#var12_159">Pherecyadum</a> muros, frondentia læto</p>
+<span class = "pagenum">20</span>
+<span class = "linenum">160</span>
+<p><a name = "line12_160" id = "line12_160"> </a>
+Palmite devastat Nysæa cacumina Gauri:</p>
+<p><a name = "line12_161" id = "line12_161"> </a>
+Hinc ad Chalcidicam transfert citus agmina Nolam.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_158" id = "not12_158" href = "#line12_158">158.</a>
+Hannibal rediit Puteolos. Cf. <a class = "crossref" href =
+"#line12_110">v.&nbsp;110 seq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_159" id = "not12_159" href =
+"#line12_159">159.</a>&nbsp;<i>Pherecyadum</i>
+<span class = "pagenum notes">20</span>
+contr. pro <i>Pherecyadarum</i>. Ingeniosa est h.l. Drakeub. conjectura:
+«Puteolanos, inquit, ita dictos esse crediderim a Pherecyde Pythagoræ
+præceptore: is enim, quamvis Syrius (immo Scyrius) fuerit, tamen per
+aliquod tempus in insula Samo habitavit (v. Diog. Laert. I,&nbsp;116),
+et Puteoli a Samiis conditi sunt (v. Stephan. Byz. v. Ποτίολοι et Euseb.
+Chron. Olymp. LXIV); neque hæc cuiquam nimis longe petita videri
+debent.» Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_5">ad
+I,&nbsp;5, 6</a>. Marsus ita dictos putabat Cumanos Neapolitanosque a
+Pherecyde, quo duce in Italiam navigassent Hujus autem nemo, quod sciam,
+mentionem fecit.
+&mdash;<a name = "not12_160" id = "not12_160" href =
+"#line12_160">160.</a>&nbsp;De Gauro; v. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_532">ad VIII, 532 in not.</a> et <a class =
+"crossref" href = "bookVIII.html#var8_532">Var. Lect.</a> ubi docui,
+locum illam non cum nostro pugnare. Neque opus est ratione Capaccii
+(antiq. Puteol. c. 22) ab Ernesti probata, qua tres montes in Campaniæ
+finibus Gauri nomine adpellati censentur, primus prope Massicum et
+Minturnas, alter circa Nuceriam et Surrentum, in quo navalis materia sit
+cæsa, tertius prope Avernum et Lucrinum.
+&mdash;<i>Nysæa</i>, vitifera. Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#not7_198">ad VII, 198</a>.
+&mdash;<a name = "not12_161" id = "not12_161" href =
+"#line12_161">161.</a>&nbsp;De obpugnatione Nolæ et Marcelli virtute.
+Conf. Liv. XXIII, 14... 16, et de <i>Chalcidica Nota</i> sup. <a class =
+"crossref" href = "bookVIII.html#not8_534">ad VIII, 534</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_162" id = "line12_162"> </a>
+Campo Nola sedet, crebris circumdata in orbem</p>
+<p><a name = "line12_163" id = "line12_163"> </a>
+Turribus, et celso facilem tutatur adiri</p>
+<p><a name = "line12_164" id = "line12_164"> </a>
+Planitiem vallo: sed, qui non turribus arma</p>
+<span class = "linenum">165</span>
+<p><a name = "line12_165" id = "line12_165"> </a>
+Defendenda daret, verum ultro mœnia dextra</p>
+<p><a name = "line12_166" id = "line12_166"> </a>
+Protegeret, Marcellus opem auxiliumque ferebat.</p>
+<p><a name = "line12_167" id = "line12_167"> </a>
+Isque ubi Agenoream procul adventare per æquor,</p>
+<p><a name = "line12_168" id = "line12_168"> </a>
+Et <a href = "#var12_168">ferri</a> ad muros nubem videt; «Arma,
+cruentus</p>
+<p><a name = "line12_169" id = "line12_169"> </a>
+Hostis adest, <a href = "#var12_169">capite</a> arma, viri,» clamatque,
+capitque.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_162" id = "not12_162" href = "#line12_162">162.</a>
+<i>sedet</i> in <i>campo</i>, planitie, ad montium radices prope
+Vesuvium. Cf. <a class = "crossref" href = "#not12_130">ad
+v.&nbsp;132</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#not6_645">VI, 645, 647</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_167" id = "not12_167" href = "#line12_167">167</a>
+<a name = "not12_168" id = "not12_168" href = "#line12_167">seq.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_94">IV,
+94&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<i>Agenoream nubem</i>, Pœnorum copias. Vid. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_15">ad I,&nbsp;15</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_311">311</a>.
+&mdash;<i>æquor</i>, campos.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">170</span>
+<p><a name = "line12_170" id = "line12_170"> </a>
+<a href = "#var12_170">Circumstant</a> rapidi juvenes, aptantque
+frementi</p>
+<p><a name = "line12_171" id = "line12_171"> </a>
+Sanguineas de more jubas: <a href = "#var12_171">sonat</a> inde,
+citato</p>
+<span class = "pagenum">21</span>
+<p><a name = "line12_172" id = "line12_172"> </a>
+Agmina disponens passu, «Tu limina dextræ</p>
+<p><a name = "line12_173" id = "line12_173"> </a>
+Servabis portæ, Nero: tu converte cohortes</p>
+<p><a name = "line12_174" id = "line12_174"> </a>
+Ad lævam patrias et <a href = "#var12_174">Larinatia</a> signa,</p>
+<span class = "linenum">175</span>
+<p><a name = "line12_175" id = "line12_175"> </a>
+Clarum Volscorum Tulli decus: ast ubi jusso,</p>
+<p><a name = "line12_176" id = "line12_176"> </a>
+Per tacitum ruptis subita vi fundite portis</p>
+<p><a name = "line12_177" id = "line12_177"> </a>
+Telorum in campos nimbum: ferar ipse revulsa</p>
+<p><a name = "line12_178" id = "line12_178"> </a>
+In medios, equitumque traham certamina, porta.»</p>
+<p><a name = "line12_179" id = "line12_179"> </a>
+Dumque ea Marcellus, jam claustra <a href = "#var12_179">revellere</a>
+Pœni,</p>
+<span class = "linenum">180</span>
+<p><a name = "line12_180" id = "line12_180"> </a>
+Et scalis spretos <a href = "#var12_180">tentabant rumpere</a>
+muros.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_170" id = "not12_170" href = "#line12_170">170</a>
+<a name = "not12_171" id = "not12_171" href = "#line12_170">sq.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_131">V,&nbsp;131</a>,
+et <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_165">ad V,&nbsp;165
+seq.</a> De acie a Marcello instructa conf. Liv. XXIII, 16. Poeta vero
+alios substituit duces, et diversas Nolæ expugnationes confudit, in
+quarum tertia Neronis partes fuere,
+<span class = "pagenum notes">21</span>
+teste Liv. XXIV, 17, quod jam monuit Ern. De <i>Nerone</i> et
+<i>Tullio</i>; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#line8_404">VIII, 404 seq., 412&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_174" id = "not12_174" href =
+"#line12_174">174.</a>&nbsp;<i>Larinatia signa</i>, auxilia Frentana.
+Vid. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_402">ad VIII,
+402</a>.
+&mdash;<a name = "not12_175" id = "not12_175" href =
+"#line12_175">175.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_404">ad VIII, 404&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<i>jusso</i> pro jussero, ut ap. Virg. Æn. XI, 467 (ubi vid.
+Heyne) et <i>dixis</i> ap. Plaut. Mil. glor. III, <span class =
+"smallcaps">ii</span>, 29; Drak.
+&mdash;<a name = "not12_176" id = "not12_176" href =
+"#line12_176">176.</a>&nbsp;<i>Per tacitum</i>; v. <a class = "crossref"
+href = "bookVII.html#not7_527">ad VII, 527</a>.
+&mdash;<a name = "not12_177" id = "not12_177" href =
+"#line12_177">177.</a>&nbsp;<i>Telorum nimbum</i>; v. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_311">ad I,&nbsp;311</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_180" id = "not12_180" href = "#line12_180">180.</a>
+<i>spretos muros</i>, quia intra muros Romani se receperant (v. Liv.
+XXIII, 16), adeoque nullus armatus in iis conspiciebatur; Ernest.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_181" id = "line12_181"> </a>
+Insonuere tubæ passim, clamorque virorum,</p>
+<p><a name = "line12_182" id = "line12_182"> </a>
+<a href = "#var12_182">Hinnitusque</a>, simul litui, raucoque
+tumultu</p>
+<p><a name = "line12_183" id = "line12_183"> </a>
+Cornua, et in membris concussa furentibus arma.</p>
+<p><a name = "line12_184" id = "line12_184"> </a>
+Fertur acerba lues disjectis <a href = "#var12_184">incita
+portis</a>,</p>
+<span class = "linenum">185</span>
+<p><a name = "line12_185" id = "line12_185"> </a>
+Effusæque ruunt inopino <a href = "#var12_185">flumine</a> turmæ;</p>
+<span class = "pagenum">22</span>
+<p><a name = "line12_186" id = "line12_186"> </a>
+Inprobus ut fractis exundat molibus amnis,</p>
+<p><a name = "line12_187" id = "line12_187"> </a>
+Propulsum <a href = "#var12_187">ut Borea</a> scopulis inpingitur
+æquor,</p>
+<p><a name = "line12_188" id = "line12_188"> </a>
+Ut rupto terras invadunt carcere venti.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_181" id = "not12_181" href = "#line12_181">181</a>
+<a name = "not12_182" id = "not12_182" href = "#line12_181">sq.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_188">V,&nbsp;188&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_183" id = "not12_183" href =
+"#line12_183">183.</a>&nbsp;<i>concussa arma</i>, clipei percussi. De
+armis cum impetu quodam adprehensis a militibus, prælium inituris,
+intelligit Ern. quo sensu Virgil. Æn. VIII,&nbsp;3 (quem locum Silius
+imitatus sit), dixerit <i>inpellere arma</i>. Vid. ibi Heyne.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_184" id = "not12_184" href = "#line12_184">184.</a>
+<i>Fertur lues portis</i>; id. qd. mox <i>effusæ ruunt turbæ</i>
+Romanorum.
+&mdash;<i>Fertur</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_261">ad I,&nbsp;261</a>, <i>lues</i>; cf. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_174">ad I,&nbsp;174</a>, et <a class
+= "crossref" href = "bookX.html#not10_602">X,&nbsp;603</a>.
+&mdash;<a name = "not12_185" id = "not12_185" href =
+"#line12_185">185.</a>&nbsp;<i>Effusæ ruunt flumine</i>, ut mox
+<span class = "pagenum notes">22</span>
+<a class = "crossref" href = "#line12_189">v.&nbsp;189</a>,
+<i>torrente</i>. Vid. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_151">ad II, 151</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_159">III, 159</a>.
+&mdash;<a name = "not12_186" id = "not12_186" href =
+"#line12_186">186...&nbsp;188.</a> Triplex comparatio parum grata, et
+luxuriantis ingenii indicium. Singulas exornavit Silius sup. <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#line4_520">IV, 520 seq.</a>; <a class =
+"crossref" href = "bookV.html#line5_395">V,&nbsp;395 sq.</a>, et
+<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_569">VII, 569&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_188" id = "not12_188" href =
+"#line12_188" title = "numerus deest">188.</a>&nbsp;<i>rupto
+carcere</i>; conf. Virg. Æneid. I,&nbsp;54.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_189" id = "line12_189"> </a>
+Nec, <a href = "#var12_189">torrente</a>, Libys, viso armorumque
+virumque</p>
+<span class = "linenum">190</span>
+<p><a name = "line12_190" id = "line12_190"> </a>
+<a href = "#var12_190">Dejectus</a>, sperare valet: dux Dardanus
+instat</p>
+<p><a name = "line12_191" id = "line12_191"> </a>
+Adtonito, <a href = "#var12_191">prægressus</a> equo, tergisque
+ruentum</p>
+<p><a name = "line12_192" id = "line12_192"> </a>
+Incumbens <a href = "#var12_192">hasta</a>, socios nunc voce
+fatigat:</p>
+<p><a name = "line12_193" id = "line12_193"> </a>
+«Perge, age, <a href = "#var12_193">fer gressus: dexter Deus</a>;
+horaque nostra est.</p>
+<p><a name = "line12_194" id = "line12_194"> </a>
+Hac iter <a href = "#var12_194">ad muros</a> Capuæ.» Nunc rursus in
+hostem</p>
+<span class = "pagenum">23</span>
+<span class = "linenum">195</span>
+<p><a name = "line12_195" id = "line12_195"> </a>
+Conversus, «Sta; quo raperis? non terga tuorum,</p>
+<p><a name = "line12_196" id = "line12_196"> </a>
+Te, ductor Libyæ, increpito: <a href = "#var12_196">sta</a>: campus, et
+arma,</p>
+<p><a name = "line12_197" id = "line12_197"> </a>
+Et Mars in manibus: dimitto <a href = "#var12_197">a</a> cæde
+cohortes;</p>
+<p><a name = "line12_198" id = "line12_198"> </a>
+Spectemur soli: Marcellus prælia posco.»</p>
+<p><a name = "line12_199" id = "line12_199"> </a>
+Sic rector Latius; juvenique invadere pugnam</p>
+<span class = "linenum">200</span>
+<p><a name = "line12_200" id = "line12_200"> </a>
+Barcæo suadebat honor pretiumque pericli.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_189" id = "not12_189" href = "#line12_189">189 seq.</a>
+Vid. Var. Lect.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_190" id = "not12_190" href =
+"#line12_190" title = "numerus deest">190.</a> <i>dux Dardanus</i>,
+Marcellus. Vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_14">ad
+I,&nbsp;14</a>.
+&mdash;<a name = "not12_192" id = "not12_192" href =
+"#line12_192">192.</a>&nbsp;<i>voce fatigat socios</i>, auxilia. Conf.
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_63">ad I,&nbsp;63</a>.
+&mdash;<a name = "not12_193" id = "not12_193" href =
+"#line12_193">193.</a>&nbsp;<i>dexter Deus</i>, ut <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#line1_514">I,&nbsp;514</a>, et <a class = "crossref"
+href = "bookV.html#line5_227">V,&nbsp;227</a>.
+&mdash;<i>hora</i>
+<span class = "pagenum notes">23</span>
+<i>nostra est</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_118">ad I,&nbsp;118</a>.
+&mdash;<a name = "not12_195" id = "not12_195" href =
+"#line12_195">195</a>&nbsp;<a name = "not12_196" id = "not12_196" href =
+"#line12_195">sq.</a>
+Verba Marcelli, quibus Hannibalem ad singulare certamen provocat.
+&mdash;<a name = "not12_198" id = "not12_198" href =
+"#line12_198">198.</a>&nbsp;<i>Marcellus</i>; v. <a class = "crossref"
+href = "bookII.html#not2_29">ad II, 29</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_199" id = "not12_199" href = "#line12_199">199</a>
+<a name = "not12_200" id = "not12_200" href = "#line12_199">sq.</a>
+<i>invadere pugnam</i>; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookIX.html#not9_12">ad IX, 12</a>.
+&mdash;<i>Barcæo juveni</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_72">ad I,&nbsp;72</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_201" id = "line12_201"> </a>
+Sed non hæc placido cernebat pectore Juno,</p>
+<p><a name = "line12_202" id = "line12_202"> </a>
+Cœptoque avertit suprema in fata ruentem.</p>
+<p><a name = "line12_203" id = "line12_203"> </a>
+Sistere perculsos ille et revocare laborat.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_201" id = "not12_201" href = "#line12_201">201</a>
+<a name = "not12_202" id = "not12_202" href = "#line12_201">sq.</a>
+Ministerio deorum uti Silium more poetarum epicorum, sæpe jam vidimus.
+Vid. infra Commentationem de Silii vita et carmine, sect. II fin.
+&mdash;<a name = "not12_203" id = "not12_203" href =
+"#line12_203">203.</a>&nbsp;<i>perculsos</i>, trepidos milites suos.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_204" id = "line12_204"> </a>
+«Talesne e gremio Capuæ tectisque sinistris</p>
+<span class = "linenum">205</span>
+<p><a name = "line12_205" id = "line12_205"> </a>
+Egredimur? state, o miseri, quîs gloria <a href =
+"#var12_205">summa</a></p>
+<p><a name = "line12_206" id = "line12_206"> </a>
+Dedecori est: nil vos hodie (mihi credite) terga</p>
+<p><a name = "line12_207" id = "line12_207"> </a>
+Vertentes fidum exspectat: meruistis, ut omnis</p>
+<p><a name = "line12_208" id = "line12_208"> </a>
+Ingruat Ausonia, et <a href = "#var12_208">sævo</a> Mavorte
+parastis,</p>
+<span class = "pagenum">24</span>
+<p><a name = "line12_209" id = "line12_209"> </a>
+Ne qua spes fusos pacis vitæque maneret.»</p>
+<span class = "linenum">210</span>
+<p><a name = "line12_210" id = "line12_210"> </a>
+Vincebat clamore tubas, vocisque vigore</p>
+<p><a name = "line12_211" id = "line12_211"> </a>
+Quamvis obstructas sævus penetrabat in aures.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_204" id = "not12_204" href = "#line12_204">204.</a>
+Imitat. Liv. XXIII, 45, ubi tamen de altera Nolæ obpugnatione agitur:
+nam diversas hujus urbis obpugnationes poeta confundit. Simili quoque
+acerbitate fugientes et ignavi milites increpantur sup. <a class =
+"crossref" href = "#line12_68">v.&nbsp;68 sqq.</a> et alibi passim, ut
+pudore et memoria pristinæ virtutis ad eam acuantur. Non video itaque,
+cur ducem haud deceat increpare milites, sed potius conqueri aliisque
+modis fortituidinem in pectora revocare, curque absurda sit v.&nbsp;204,
+Hannibalis interrogatio, quod putat Ernesti. Non ignorabat ille, Capuam
+virtutis bellicæ scholam non fuisse, sed miratur, tantopere milites ibi
+degenerasse a pristina virtute, et interrogationi magna vis inest
+exprobratioque acerba.
+&mdash;<i>e gremio Capuæ</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_574">ad II, 574</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_678">III, 678</a>.
+&mdash;<a name = "not12_205" id = "not12_205" href =
+"#line12_205">205.</a>&nbsp;<i>quîs gloria summa</i>, rebus præclare
+olim gestis parta, <i>dedecori est</i>, quoniam nunc labem ei æternam
+adspergitis; quibus minori dedecori ac pudori fuisset, gloriam non
+cepisse, quam perdidisse et ignavia fœdasse. Magna est vis et gravitas
+verborum, nec minor <a name = "not12_207" id = "not12_207" href =
+"#line12_207">v.&nbsp;207 seq.</a>
+&mdash;<i>meruistis</i>, digni
+<span class = "pagenum notes">24</span>
+estis, quibus nunc arma inferat omnis Italia deposito timore, quo adhuc
+torpebat: nisi <i>meruistis</i> est id. qd. <i>parastis</i>, ut sensus
+h.l. sit: <i>sævo Mavorte</i>, ærumnis bellicis et cruentis, quas de
+populis Italiæ reportastis, victoriis nihil aliud consequuti estis, quam
+ut hi omnes nunc metu vacui arina capiant, et ne pacis quidem vitæque,
+nedum belli feliciter perficiendi, spes vobis reliqua sit.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_211" id = "not12_211" href = "#line12_211">211.</a>
+<i>obstructas</i>, tumultu bellico vel clangore tubarum; et
+<i>sævus</i>, cum summo nisu et contentione clamans; Ern.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_212" id = "line12_212"> </a>
+<a href = "#var12_212">Polydamanteis</a> juvenis Pedianus in armis</p>
+<p><a name = "line12_213" id = "line12_213"> </a>
+Bella agitabat atrox, Trojanaque semina, et ortus,</p>
+<p><a name = "line12_214" id = "line12_214"> </a>
+Atque Antenorea sese de stirpe ferebat,</p>
+<span class = "linenum">215</span>
+<p><a name = "line12_215" id = "line12_215"> </a>
+Haud levior generis fama sacroque Timavo</p>
+<p><a name = "line12_216" id = "line12_216"> </a>
+Gloria, et Euganeis dilectum nomen in oris.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_212" id = "not12_212" href = "#line12_212">212.</a>
+Episodium, nimia verborum ubertate passim expressum, et, ut similia
+aliis locis, intextum haud dubie a poeta in gratiam amici sui, <i>Q.
+Asconii Pediani</i> Patavini, cujus patria, mores et ingenium
+adumbrantur. Cf. Fabricii Biblioth. lat. L. II, c. 6, T.&nbsp;II,
+p.&nbsp;65, ed. Ern. et Voss. de histor. lat. pag. 143. Pedianus genus
+duxisse fingitur a <i>Polydamante</i> (de quo v. Hom. Iliad. μ, 60 sq.,
+210 sq.; ο, 522, ξ, 449, 518, ς, 260, χ, 100) et <i>Antenore
+Trojano</i>, Patavii conditore, de quo et de <i>Euganeis</i>; vid.
+<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_602">ad VIII, 602 sq.</a>
+<i>Polydamanteis</i> autem simpl. pro <i>Trojanis</i> dictum videtur.
+&mdash;<a name = "not12_213" id = "not12_213" href =
+"#line12_213">213.</a>&nbsp;<i>Bella agitabat</i>, ut <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_394">I,&nbsp;394</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookX.html#line10_307">X,&nbsp;307</a>. Verba
+<i>semina et ortus</i> et <i>stirpe</i> languent. Luxurianter etiam
+Patavina regio designatur, memoratis quinque gentibus ac fluviis.
+&mdash;<a name = "not12_215" id = "not12_215" href =
+"#line12_215">215.</a>&nbsp;<i>sacri</i> dicuntur fluvii et fontes ob
+numina, quæ in iis habitare putabantur. Vid. Spanhem. ad Callim.
+H.&nbsp;in Apoll. v.&nbsp;112.
+&mdash;De <i>Timavo</i>, fl. Patavio et Antenore, vid. Heyne Exc. VII ad
+Virgil. Æneid. I,&nbsp;244.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_217" id = "line12_217"> </a>
+Huic pater Eridanus, Venetæque ex ordine gentes,</p>
+<p><a name = "line12_218" id = "line12_218"> </a>
+Atque Apono gaudens populus, seu bella cieret,</p>
+<span class = "pagenum">25</span>
+<p><a name = "line12_219" id = "line12_219"> </a>
+Seu Musas placidus doctæque silentia vitæ</p>
+<span class = "linenum">220</span>
+<p><a name = "line12_220" id = "line12_220"> </a>
+Mallet, et <a href = "#var12_220">Aonio plectro</a> mulcere labores,</p>
+<p><a name = "line12_221" id = "line12_221"> </a>
+Non ullum <a href = "#var12_221">dixere parem</a>; nec notior alter</p>
+<p><a name = "line12_222" id = "line12_222"> </a>
+Gradivo juvenis, nec Phœbo <a href = "#var12_222">notior</a> alter.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_217" id = "not12_217" href = "#line12_217">217.</a>
+<i>pater Eridanus</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_606">ad I,&nbsp;606</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_218" id = "not12_218" href =
+"#line12_218" title = "numerus deest">218.</a>&nbsp;<i>Aponus</i> fons
+prope Patavium, de quo v. Sueton. Tib. 14; Cassiodor. II, 39, et
+Claudian.
+<span class = "pagenum notes">25</span>
+Epigr. VIII. Pedianus ille et belli artibus, et literarum studio
+excellebat: quæ sententia argute et luxurianter ornatur; Ern.
+&mdash;<a name = "not12_219" id = "not12_219" href =
+"#line12_219">219.</a>&nbsp;<i>doctæ silentia vitæ</i>, otium literatum.
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_145">ad III,
+145</a>.
+&mdash;<a name = "not12_220" id = "not12_220" href =
+"#line12_220">220.</a>&nbsp;<i>Aonio plectro</i>; vid. <a class =
+"crossref" href = "bookVIII.html#not8_594">ad VIII, 594</a>, et Jani ad
+Horat. Od. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">xxvi</span>, 11.
+&mdash;<i>mulcere labores</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_748">ad IV, 748</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#not6_386">VI, 386</a>.
+&mdash;<a name = "not12_222" id = "not12_222" href =
+"#line12_222">222.</a>&nbsp;<i>Phœbo</i>, Apollini, Musarum poetarumque
+præsidi et chorago, auctori carminis et tutelæ ingeniorum, cui ars
+vaticinandi et enthusiasmus tribuitur.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_223" id = "line12_223"> </a>
+Qui postquam, effusis urguens vestigia frenis</p>
+<p><a name = "line12_224" id = "line12_224"> </a>
+Pœnorum, juxta galeam atque insigne peremti</p>
+<span class = "linenum">225</span>
+<p><a name = "line12_225" id = "line12_225"> </a>
+Adnovit spolium <a href = "#var12_225">Pauli...</a> puer illa
+gerebat,</p>
+<p><a name = "line12_226" id = "line12_226"> </a>
+Non parvo lætus ductoris munere, Cinyps,</p>
+<p><a name = "line12_227" id = "line12_227"> </a>
+Dilectus Pœno Cinyps, quo gratior <a href = "#var12_227">ora</a></p>
+<p><a name = "line12_228" id = "line12_228"> </a>
+Non fuit, ac nulla nituit plus fronte decoris;</p>
+<p><a name = "line12_229" id = "line12_229"> </a>
+Quale micat, semperque novum est, quod Tibaris aura</p>
+<span class = "linenum">230</span>
+<p><a name = "line12_230" id = "line12_230"> </a>
+Pascit, ebur, vel qui miro candoris honore</p>
+<p><a name = "line12_231" id = "line12_231"> </a>
+Lucet in aure lapis, rubris advectus <a href = "#var12_231">ab
+undis</a>.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_224" id = "not12_224" href = "#line12_224">224.</a>
+<i>insigne</i> Æmilii <i>Pauli</i> Cos.
+&mdash;<i>peremti</i> in pugna Cannensi. Hoc insigne potest esse sagum
+aliaque Æmilii arma, ut <i>insignia</i>, <a class = "crossref" href =
+"#line12_241">v.&nbsp;241</a>. At ex <a class = "crossref" href =
+"#line12_232">v.&nbsp;232, 237</a>, <a class = "crossref" href =
+"#line12_251">251, 253</a>, intelligitur, non aliud præter galeam
+insigne consulis designari.
+&mdash;<a name = "not12_226" id = "not12_226" href =
+"#line12_226">226.</a>&nbsp;<i>ductoris</i>, Hannibalis, <i>munere</i>;
+vid. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_321">ad
+V,&nbsp;321&nbsp;sqq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_227" id = "not12_227" href =
+"#line12_227">227</a>&nbsp;<a name = "not12_228" id = "not12_228" href =
+"#line12_227">sqq.</a>
+Imitat. Virg. Æneid. I,&nbsp;588... 593 et inpr. X,&nbsp;132... 138, ad
+quæ loca vid. Heyne.
+&mdash;<a name = "not12_229" id = "not12_229" href =
+"#line12_229">229.</a>&nbsp;Ebur Tiburtino aere et vi auræ e calidis
+sulphureisque Albulis ipsoque Aniene (qui per Tiburtinum agrum fluit, et
+quidem <i>sulfureis undis</i>, inf. <a class = "crossref" href =
+"#line12_539">v.&nbsp;539</a>), surgentis, candidius fieri, semperque
+candidum colorem retinere; numquam pallescere, vel luteum fieri et
+flavescere dicitur. Cf. Martial. IV, 62; VII, 12, al. 13; VIII, 28,
+Propert. IV, <span class = "smallcaps">vii</span>, 81, ubi v. Broukh.
+&mdash;<a name = "not12_231" id = "not12_231" href =
+"#line12_231">231.</a>&nbsp;<i>lapis</i>, unio, margarita (ut
+<span class = "pagenum notes">26</span>
+ap. Catull. 70; Claud. Cons. Hon. IV, 598, et Tibull. I,&nbsp;<span
+class = "smallcaps">ix</span>, 39, ubi v. Brouhk.), <i>qui lucet in
+aure</i> (de quo aures margaritis ornandi more v. Intpp. ad Petron. Sat.
+c. 55), <i>advectus ab undis rubris</i>, a mari Indico, quod
+<i>rubrum</i> et <i>erythræum</i> dicitur, et unde optimi uniones (v.
+Relandi Diss. de mari rubro §.&nbsp;5) extrahebantur; Drak. Cf. Martial.
+V,&nbsp;37 al.; <span class = "smallcaps">xxxix</span>,&nbsp;4; VIII,
+<span class = "smallcaps">xxviii</span>, 14; Stat. Silv. IV, <span class
+= "smallcaps">vi</span>, 18.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">26</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_232" id = "line12_232"> </a>
+Quem postquam, egregium cristis et casside nota</p>
+<p><a name = "line12_233" id = "line12_233"> </a>
+Fulgentem, extremo Pedianus in agmine vidit,</p>
+<p><a name = "line12_234" id = "line12_234"> </a>
+<a href = "#var12_234">Ceu</a> subita ante oculos Pauli emersisset
+imago</p>
+<span class = "linenum">235</span>
+<p><a name = "line12_235" id = "line12_235"> </a>
+Sedibus infernis, amissaque posceret arma,</p>
+<p><a name = "line12_236" id = "line12_236"> </a>
+Invadit frendens; «Tune, ignavissime, sacri</p>
+<p><a name = "line12_237" id = "line12_237"> </a>
+Portabis capitis, quæ non sine crimine vester</p>
+<p><a name = "line12_238" id = "line12_238"> </a>
+Invidiaque Deum gestaret, tegmina, ductor?</p>
+<p><a name = "line12_239" id = "line12_239"> </a>
+En Paulus!» Vocat inde viri ad spectacula manes,</p>
+<span class = "linenum">240</span>
+<p><a name = "line12_240" id = "line12_240"> </a>
+Et fugientis agit costis penetrabile telum.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_236" id = "not12_236" href = "#line12_236">236.</a>
+<i>Tune</i>, etc., ut ap. Virg. Æn. XII, 947; Lef.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_239" id = "not12_239" href = "#line12_239">239.</a>
+<i>En Paulus</i>, en me tamquam alterum Æmilium ejusque vindicem.
+&mdash;<i>Vocat viri</i>, Pauli, <i>manes</i>, ut læti spectarent
+vindictam, et quasi inferias, quibus Manes adesse putabantur.
+&mdash;<a name = "not12_240" id = "not12_240" href =
+"#line12_240">240.</a>&nbsp;<i>penetrabile telum</i>; v. <a class =
+"crossref" href = "bookVII.html#not7_649">ad VII, 649</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_241" id = "line12_241"> </a>
+Tum, delapsus equo, galeam atque insignia magni</p>
+<p><a name = "line12_242" id = "line12_242"> </a>
+Consulis abrumpit dextra, <a href = "#var12_242">spoliatque</a>
+videntem.</p>
+<p><a name = "line12_243" id = "line12_243"> </a>
+Solvitur omne decus leto, niveosque per artus</p>
+<p><a name = "line12_244" id = "line12_244"> </a>
+It Stygius color, et formæ populatur <a href =
+"#var12_244">honores</a>.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_241" id = "not12_241" href = "#line12_241">241.</a>
+<i>delapsus</i>, desultans; impetum et celeritatem desilientis ex equo
+expressit; Ern.
+&mdash;<a name = "not12_242" id = "not12_242" href =
+"#line12_242">242.</a>&nbsp;<i>spoliat videntem</i>, adhuc viventem,
+unde <a class = "crossref" href = "#line12_276">vers. 276</a> <i>vivis
+avulsa tegmina bellantum</i>, Drak.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_243" id = "not12_243" href = "#line12_243">243.</a>
+Nimium et luxuriantem in formæ laudibus se præstitit poeta, præsertim
+quum <a class = "crossref" href = "#line12_227">vs. 227 sq.</a>
+subficere possent, et Venerem moribundam, an militem pingat, ægre
+distinguas; ita colores undique adreptos in una hac imagine consumsit,
+ita v.&nbsp;243 sq. omnia ludens variat vertitque dicendo, et <a class =
+"crossref" href = "#line12_247">v.&nbsp;247 seq.</a> ad absolvendam
+luxuriem ornandi etiam comparationem addit; Ernest.
+&mdash;<a name = "not12_244" id = "not12_244" href =
+"#line12_244">244.</a>&nbsp;<i>color Stygius</i>, mortis, pallidus,
+qualis est umbris; immo lividus, quod τῷ <i>niveos</i> obponatur. <span
+class = "smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<i>formæ honores</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_755">ad IV, 755</a>, et Heyne ad Virg. Æn.
+I,&nbsp;591, qui locus Silii animo oculisque obversatus videtur.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">27</span>
+<span class = "linenum">245</span>
+<p><a name = "line12_245" id = "line12_245"> </a>
+Ambrosiæ cecidere comæ, <a href = "#var12_245">violataque cervix</a></p>
+<p><a name = "line12_246" id = "line12_246"> </a>
+Marmoreum in jugulum collo labente recumbit.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<span class = "pagenum notes">27</span>
+<a name = "not12_245" id = "not12_245" href = "#line12_245">245.</a>
+<i>Ambrosiæ comæ</i>, divinæ et pulcherrimæ, vel unguentis optimis
+delibutæ, ut <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_24">XV,
+24</a>. Cf. Cerda et Heyne ad Virg. Æn. I,&nbsp;403, ubi tamen proprie,
+de dea, epith. adhibetur.
+&mdash;<i>violata cervix</i>, vulnerata, læsa vulnere, et quidem altero
+forte, quum Pedianus saucio galeam detraheret (nam per costas, non per
+cervicem telum adegerat); aut, quæ colorem amisit, Draken. Sic et Ern.
+deformatam intelligit, colore in morte mutato. Idem mihi in mentem
+venit: at nunc, re adcuratius perpensa, exspecto potius ac desidero
+epithet. ornans, ut <i>nivei artus, ambrosiæ comæ, Marmoreum
+jugulum</i>. Suspicor itaque, <i>violatam cervicem</i> esse violaceam,
+vel, ut Horatii verbis utar Od. III, <span class = "smallcaps">x</span>,
+14, <i>tinctam viola</i>, h.e. quæ colorem violaceum, adeoque flavum,
+vel candidum, vel purpureum, habeat, cui sit <i>color candidus violam
+sentiens</i>, Plin. XXXIV, 13, extr. Cf. Heyne ad Virg. Æn. XII, 67, et
+Intpp. Horat. Epist. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 207.
+Perperam Lefeb. «<i>cervix</i>, pars pro toto, de <i>capite
+labanti</i>.» Nota miram hic palilogiam, <i>cervix</i> labente
+<i>collo</i> in <i>jugulum</i> recumbit, Drak.
+&mdash;<a name = "not12_246" id = "not12_246" href =
+"#line12_246">246.</a>&nbsp;<i>Marmoreum jugulum</i>, candidum, ut
+λύγδινος τράχηλος (Anacr. XXVIII, 27), Δειρὴ λυγδινέη καὶ στήθεα
+μαρμαίροντα (Anthol Gr. VII, epigr. 201), Δάκτυλα μαρμαίροντα (Nonn.
+Dionys. XV, 331) Drak. qui et multa e Rom. poetis exempla congessit post
+Dausq. Conf. Cerda et Heyne ad Virg. Ge. IV, 523.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_247" id = "line12_247"> </a>
+Haud secus Oceano rediens Cithereius ignis,</p>
+<p><a name = "line12_248" id = "line12_248"> </a>
+Quum sese Veneri <a href = "#var12_248">jactat</a> splendore
+refecto,</p>
+<p><a name = "line12_249" id = "line12_249"> </a>
+Si subita invadat nubes, hebetatur, et, atris</p>
+<span class = "linenum">250</span>
+<p><a name = "line12_250" id = "line12_250"> </a>
+Decrescens tenebris, languentia lumina condit.</p>
+<p><a name = "line12_251" id = "line12_251"> </a>
+Ipse etiam, <a href = "#var12_251">capta, Pedianus, casside</a>,
+nudos</p>
+<p><a name = "line12_252" id = "line12_252"> </a>
+Adtonitus stupet ad vultus, irasque coercet.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_247" id = "not12_247" href = "#line12_247">247 sq.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_639">VII, 639,
+640</a>, et ibi not.
+&mdash;<i>Cythereius ignis</i>, Lucifer, Veneris stella.
+&mdash;<a name = "not12_248" id = "not12_248" href =
+"#line12_247">248.</a>&nbsp;<i>sese jactat</i>, superbiens quasi
+splendore ac pulchritudine; vel placet, ut sup. <a class = "crossref"
+href = "bookVII.html#line7_640">VII, 640</a>. Laudatur Veneri. Cf.
+Ernesti Clav. Cic. v. <i>jactare</i>.
+&mdash;<a name = "not12_251" id = "not12_251" href =
+"#line12_251">251</a>&nbsp;<a name = "not12_252" id = "not12_252" href =
+"#line12_251">sq.</a> Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#line7_470">VII, 470&nbsp;sq.</a></p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_253" id = "line12_253"> </a>
+Tum, galeam magno <a href = "#var12_253">socium</a> clamore
+reportans,</p>
+<p><a name = "line12_254" id = "line12_254"> </a>
+Inmitem quatiebat equum, spumantia sævo</p>
+<span class = "linenum">255</span>
+<p><a name = "line12_255" id = "line12_255"> </a>
+Frena cruentantem morsu, cui turbidus armis</p>
+<span class = "pagenum">28</span>
+<p><a name = "line12_256" id = "line12_256"> </a>
+Obvia Marcellus rapido tulit ora tumultu:</p>
+<p><a name = "line12_257" id = "line12_257"> </a>
+Adnoscensque, «Decus macte o virtutis avitæ,</p>
+<p><a name = "line12_258" id = "line12_258"> </a>
+Macte <a href = "#var12_258">Antenoride</a>, nunc, inquit, rapta
+petamus,</p>
+<p><a name = "line12_259" id = "line12_259"> </a>
+Quod superest, Libyci ductoris tegmina;» et ardens</p>
+<span class = "linenum">260</span>
+<p><a name = "line12_260" id = "line12_260"> </a>
+Terrificis sævam fundit stridoribus hastam.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_254" id = "not12_254" href = "#line12_254">254</a>
+<a name = "not12_255" id = "not12_255" href = "#line12_254">sq.</a>
+<i>Inmitem... morsu</i>, ἵππον θυμοειδῆ, λυκοσπάδα, D.&nbsp;Heins.
+&mdash;<i>Inmitem</i>, ferocem, indomitum.
+<span class = "pagenum notes">28</span>
+&mdash;<i>spumantia... morsu</i>, ut ap. Virgil. Ge. III, 203, et Æneid.
+IV, 135.
+&mdash;<i>turbidus</i>; conf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_477">ad I,&nbsp;477</a>.
+&mdash;<a name = "not12_257" id = "not12_257" href =
+"#line12_257">257.</a>&nbsp;<i>Decus macte</i>, etc., ut <a class =
+"crossref" href = "bookX.html#line10_278">X,&nbsp;278</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#line4_475">IV, 475</a>, ubi v. not.
+&mdash;<a name = "not12_258" id = "not12_258" href =
+"#line12_258">258.</a>&nbsp;<i>Antenoride</i>; cf. <a class = "crossref"
+href = "#line12_214">v.&nbsp;214</a>.
+&mdash;<a name = "not12_259" id = "not12_259" href =
+"#line12_259">259.</a>&nbsp;<i>tegmina</i> capitis, galeam, ut <a class
+= "crossref" href = "bookI.html#line1_402">I,&nbsp;402</a> et al. nam
+galeam Cinypi abstulerat Pedianus.
+&mdash;<a name = "not12_260" id = "not12_260" href =
+"#line12_260">260.</a>&nbsp;<i>stridoribus</i>; vid. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_334">ad I,&nbsp;334</a>, et <a class
+= "crossref" href = "bookIV.html#not4_567">IV, 567</a>.
+&mdash;<i>fundit hastam</i>, v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_267">ad I,&nbsp;267</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_261" id = "line12_261"> </a>
+Nec forsan voti vanus foret, obvia ni vis</p>
+<p><a name = "line12_262" id = "line12_262"> </a>
+Gestaris obposito tenuisset corpore telum.</p>
+<p><a name = "line12_263" id = "line12_263"> </a>
+Qui dum vicinis ductorem protegit armis,</p>
+<p><a name = "line12_264" id = "line12_264"> </a>
+Transabiit non hunc sitiens gravis hasta cruorem,</p>
+<span class = "linenum">265</span>
+<p><a name = "line12_265" id = "line12_265"> </a>
+Ingentesque minas mutata morte peregit.</p>
+<p><a name = "line12_266" id = "line12_266"> </a>
+Avehitur raptim ductor, <a href = "#var12_266">discrimine leti</a></p>
+<p><a name = "line12_267" id = "line12_267"> </a>
+Turbatus, cursumque <a href = "#var12_267">furens</a> ad castra
+capessit.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_261" id = "not12_261" href = "#line12_261">261</a>
+<a name = "not12_262" id = "not12_262" href = "#line12_261">sq.</a>
+<i>non foret</i>, fuisset, <i>vanus voti</i>, ut <i>inritus incepti</i>,
+<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_131">VII, 131</a>.
+&mdash;<i>vis Gestaris</i>, fortis Gestar. Vid. <a class = "crossref"
+href = "bookIV.html#not4_599">ad IV, 599</a>. Nota Homeri et inde
+poetarum consuetudo, heroum armigeros, vel vicinos milites alios
+substituendi, qui tela excipiant, divinitus quidem, ne heros ipse
+feriatur; Ern.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_264" id = "not12_264" href = "#line12_264">264.</a>
+<i>Transabiit</i>, ut ap. Virgil. Æn. IX, 432.
+&mdash;<i>sitiens cruorem hasta</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#not5_274">ad V,&nbsp;274</a>.
+&mdash;<i>non hunc sitiens gravis hasta cruorem</i>; cf. <a class =
+"crossref" href = "bookVII.html#line7_630">VII, 630</a>.
+&mdash;<a name = "not12_265" id = "not12_265" href =
+"#line12_265">265.</a>&nbsp;Telum et ictus Marcelli mortem, quam
+minitabatur, intulit quidem, sed Gestari, non, cui destinata erat,
+Hannibali.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_266" id = "not12_266" href = "#line12_266">266.</a>
+<i>discrimine leti</i>, ut <i>mutata morte</i>. Cf. Var. Lect.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_268" id = "line12_268"> </a>
+Jamque, fugæ inmodicus, tendit certamine gressum</p>
+<p><a name = "line12_269" id = "line12_269"> </a>
+Præcipitem versis Pœnorum exercitus armis.</p>
+<span class = "pagenum">29</span>
+<span class = "linenum">270</span>
+<p><a name = "line12_270" id = "line12_270"> </a>
+Adsequitur telis hostis, longasque viritim</p>
+<p><a name = "line12_271" id = "line12_271"> </a>
+Exsatiant iras cladum, cæloque cruentos</p>
+<p><a name = "line12_272" id = "line12_272"> </a>
+Certatim ostentant et Dîs ultoribus enses.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_268" id = "not12_268" href = "#line12_268">268.</a>
+<i>certamine</i>, ὁρμῇ, ut <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#line6_327">VI, 327</a> (cf. <a class = "crossref" href =
+"bookXVI.html#line16_494">XVI, 494</a>), vel potius certatim ut <a class
+= "crossref" href = "bookI.html#line1_184">I,&nbsp;184</a>, et apud
+Virg. Georg. III, 103. Certatim veluti agmine facto fugiunt, vel
+certantes inter se de fuga et cursu; Ern.
+&mdash;<i>tendit gressum</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"#line12_512">v.&nbsp;512</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookXVI.html#line16_494">XVI, 494</a>, <a class = "crossref" href =
+"bookXVI.html#line16_629">629</a>; Virg. Æn. I,&nbsp;410, 656.</p>
+
+<p class = "notes">
+<span class = "pagenum notes">29</span>
+<a name = "not12_270" id = "not12_270" href =
+"#line12_270">270</a>&nbsp;<a name = "not12_271" id = "not12_271" href =
+"#line12_270">sq.</a>
+<i>longas iras cladum</i>, iram, quam diu gesserant Romani, propter
+clades, a Pœnis sibi inlatas. In his verbis et iis, quæ mox sequuntur,
+magna vis inest.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_273" id = "line12_273"> </a>
+Ille dies <a href = "#var12_273">primus</a> docuit, quod credere
+nemo</p>
+<p><a name = "line12_274" id = "line12_274"> </a>
+Auderet Superis, Martis certamine sisti</p>
+<span class = "linenum">275</span>
+<p><a name = "line12_275" id = "line12_275"> </a>
+Posse ducem Libyæ. Raptant currusque, virosque,</p>
+<p><a name = "line12_276" id = "line12_276"> </a>
+Massylamque feram; et vivis avulsa reportant</p>
+<p><a name = "line12_277" id = "line12_277"> </a>
+Tegmina bellantum, atque abeunt, sub cuspide terga</p>
+<p><a name = "line12_278" id = "line12_278"> </a>
+Contenti vidisse ducis. Tum Martis adæquant</p>
+<p><a name = "line12_279" id = "line12_279"> </a>
+Marcellum decori: graditur comitante triumpho</p>
+<span class = "linenum">280</span>
+<p><a name = "line12_280" id = "line12_280"> </a>
+Major, quam ferret quum victor opima Tonanti.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_273" id = "not12_273" href = "#line12_273">273</a>
+<a name = "not12_274" id = "not12_274" href = "#line12_273">seq.</a>
+«Ingens eo die res, ac nescio, an maxima illo bello gesta sit: non vinci
+enim ab Hannibale vincentibus difficilius fuit, quam postea vincere,»
+Liv. XXIII, 16, extr. «Marcellus primus et Syracusas capi posse docuit,»
+Valer. Max. IV, <span class = "smallcaps">i</span>,&nbsp;7. Cf. et
+Claudian. B. Get. v.&nbsp;138&nbsp;sq.
+&mdash;<a href = "#line12_273">273 sqq.</a>&nbsp;<i>quod</i>, vel
+<i>superis</i> adfirmantibus <i>credere nemo auderet</i>, de eo, quod
+incredibile est, et nimis lætum fortunatumque, quam ut aliquis illud
+exspectare ac sperare potuisset, adeoque, ubi nuntiatur, credere queat.
+Comparant Virg. Æneid. V,&nbsp;17; IX,&nbsp;6; Ovid. Trist. IV, <span
+class = "smallcaps">viii</span>, 43&nbsp;sq., et Stat. Theb.
+V,&nbsp;724, ubi vid. Barth. et Lutat.
+&mdash;<i>ducem <ins class = "correction" title = "sic scriptum">Lybyæ</ins></i>, ejus impetum continuamque fortunam.
+&mdash;<i>sisti</i>, cursum fortunæ et victoriarum ejus inhiberi
+<i>posse</i>.
+&mdash;<a name = "not12_276" id = "not12_276" href =
+"#line12_276">276&nbsp;sqq.</a>
+<i>Massylam feram</i>, elephantos. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_101">ad I,&nbsp;101</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_459">III, 459</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_611">IV, 611</a>.
+&mdash;<i>vivis avulsa Tegmina. bellantum</i>; cf. sup. <a class =
+"crossref" href = "#line12_242">v.&nbsp;242</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_277" id = "not12_277" href =
+"#line12_277" title = "numerus deest">277.</a>&nbsp;<i>sub cuspide</i>,
+ut <i>sub ictu</i> <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_42">IV, 42</a>, ubi v. not.
+&mdash;<i>vidisse terga ducis</i>, fugientem Hannibalem ac terga
+vertentem, ut <a class = "crossref" href =
+"#line12_283">v.&nbsp;283</a>; Valer. Max. II,&nbsp;7, ex. 2, et Petron.
+Sat. c. 123; Drak. 280. Vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_133">ad I,&nbsp;133</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_281" id = "line12_281"> </a>
+Inde furens, postquam vallo vix depulit hostem,</p>
+<p><a name = "line12_282" id = "line12_282"> </a>
+Ductor Agenoreus; «Quando hanc, quantoque cruore</p>
+<p><a name = "line12_283" id = "line12_283"> </a>
+Hostili labem eluerim? mea terga videre</p>
+<p><a name = "line12_284" id = "line12_284"> </a>
+Contigit Ausoniæ? mene, inquit, summe Deorum,</p>
+<span class = "linenum">285</span>
+<p><a name = "line12_285" id = "line12_285"> </a>
+<a href = "#var12_285">Post Trebiam statuis</a> tam turpi funere
+dignum?</p>
+<span class = "pagenum">30</span>
+<p><a name = "line12_286" id = "line12_286"> </a>
+Vosque, invicta diu, nunc, heu! sine Marte, juventus</p>
+<p><a name = "line12_287" id = "line12_287"> </a>
+Debellata bonis Capuæ, non degener ipse</p>
+<p><a name = "line12_288" id = "line12_288"> </a>
+Gestorum Ausoniis verti victricia signa,</p>
+<p><a name = "line12_289" id = "line12_289"> </a>
+Vobis terga dedi: vidi, quum <a href = "#var12_289">ad</a> bella
+vocarem,</p>
+<span class = "linenum">290</span>
+<p><a name = "line12_290" id = "line12_290"> </a>
+Non secus atque Italo fugere a ductore paventes.</p>
+<p><a name = "line12_291" id = "line12_291"> </a>
+Quid reliquum prisci Martis tibi, qui dare terga</p>
+<p><a name = "line12_292" id = "line12_292"> </a>
+Me revocante potes?» Fundebat talia Pœnus;</p>
+<p><a name = "line12_293" id = "line12_293"> </a>
+Et Latiæ sese Nolana ad mœnia turmæ,</p>
+<p><a name = "line12_294" id = "line12_294"> </a>
+Portantes <a href = "#var12_294">spolium</a> insigni clamore,
+ferebant.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_282" id = "not12_282" href = "#line12_282">282.</a>
+Hæc oratio et personæ temporique adcommodatissima est, et plenissima
+gravitatis atque adfectus. Silio præivit Virgilius in loco præclaro Æn.
+X,&nbsp;668 sq. cujus tamen vim et pathos non prorsus adsequutus est.
+&mdash;<a name = "not12_285" id = "not12_285" href =
+"#line12_285">285.</a>&nbsp;<i>Trebiam</i>,
+<span class = "pagenum notes">30</span>
+victoriam ad Tr.
+&mdash;<i>funere</i>, morte Cinypi inlata; de quo cf. <a class =
+"crossref" href = "#line12_225">v.&nbsp;225 sq.</a> Vid. et Var.
+Lect.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_286" id = "not12_286" href = "#line12_286">286.</a>
+Heus tu, <i>juventus debellata</i>, victa et debilitata <i>bonis
+Capuæ</i>, luxu Campano, non ego <i>Ausonios</i> fugi, veluti <i>degener
+gestorum</i>, et pristinæ virtutis meæ oblitus, immo vero <i>vobis</i>,
+propter vestram ignaviam, qua me deseruistis, et ad fugam quasi
+coegistis, <i>terga dedi</i>, acerba increpatio Hannibalis, cum qua
+callide suæ virtutis defensionem conjungit; Ern.
+&mdash;<i>sine Marte</i>, inbellis. Mars pro virtute, ut <a class =
+"crossref" href = "#line12_291">v.&nbsp;291</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_292" id = "not12_292" href = "#line12_292">292.</a>
+<i>Fundebat talia</i> verba, ut <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_526">IV, 526</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#line10_231">X,&nbsp;231</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#line13_539">XIII, 539</a>.
+&mdash;<a name = "not12_293" id = "not12_293" href =
+"#line12_293">293</a>&nbsp;<a name = "not12_294" id = "not12_294" href =
+"#line12_293">sq.</a>
+<i>sese ferebant</i>, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_261">ad IV, 261</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">295</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_295" id = "line12_295"> </a>
+<a href = "#var12_295">At, consueta</a> graves per longum audire
+suorum</p>
+<p><a name = "line12_296" id = "line12_296"> </a>
+Eventus, Roma, et nunquam <a href = "#var12_296">recreata</a>
+secundis,</p>
+<p><a name = "line12_297" id = "line12_297"> </a>
+Adlato tandem faustæ certamine pugnæ,</p>
+<p><a name = "line12_298" id = "line12_298"> </a>
+Erigitur, primoque Deum se munere tollit.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_298" id = "not12_298" href = "#line12_298">298.</a>
+«Post Cannensem illam calamitatem primum Marcelli ad Nolam prælio
+populus se Rom. erexit,» Cic. Brut. c. 3.
+&mdash;<i>primo Deum munere</i>, prima victoria, Deorum favori
+debita.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_299" id = "line12_299"> </a>
+Ante omnes pigra in Martem, fugiensque laborum,</p>
+<span class = "pagenum">31</span>
+<span class = "linenum">300</span>
+<p><a name = "line12_300" id = "line12_300"> </a>
+Dum bellum tonat, et sese furata juventus</p>
+<p><a name = "line12_301" id = "line12_301"> </a>
+Dat pœnas latebræ: tum, qui dulcedine vitæ</p>
+<p><a name = "line12_302" id = "line12_302"> </a>
+Invenere dolos, jurataque fœdera Pœno</p>
+<p><a name = "line12_303" id = "line12_303"> </a>
+Conrupere, notant, et purgant crimine gentem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_299" id = "not12_299" href = "#line12_299">299.</a>
+Silii errores et turbas jam notavit Ernesti his verbis: «Duplex hominum
+ignavorum, qui pœnas dare Romanis debebant, genus indicatur, primum ii,
+qui auctore
+<span class = "pagenum notes">31</span>
+Metello post pugnam Cannensem ex Italia migrare parabant, deinde illi,
+qui jurejurando adacti, ut negata captivorum permutatione in castra
+Pœnorum redirent, id jusjurandum violassent. De illo genere Silius
+memoravit sup. <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#line10_415">X,&nbsp;415 sqq.</a>, et Liv. XXII, 53, de hoc
+Liv. XXII, 61; Cic. Off. III, 32; Gell. VII, 18. At Silius varias Nolæ
+obpugnationes commiscuit, veluti una tantum facta fuisset. Nam quæ de
+pœna transfugarum et perjurorum narrat a Romanis sumta, ea Livius demum
+lib. XXIV, 18 memorat, quum tertia Nolæ expugnatio facta esset.»
+&mdash;<a name = "not12_300" id = "not12_300" href =
+"#line12_300">300.</a>&nbsp;<i>bellum tonat</i>; v. <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#var4_436">ad IV, 436 in Var. Lect.</a>
+&mdash;<i>sese furata</i>, v. <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#not10_74">ad X,&nbsp;74</a>.
+&mdash;<a name = "not12_303" id = "not12_303" href =
+"#line12_303">303.</a>&nbsp;<i>notant</i>, h.l. proprie dicitur de nota
+censoria. Vid. Liv. XXIV, 18.
+&mdash;<i>notant</i> scil. Romani, et quidem Censores, eos, <i>qui
+dulcedine</i>, etc.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_304" id = "line12_304"> </a>
+Punitur patriam <a href = "#var12_304">meditati</a> linquere terram</p>
+<span class = "linenum">305</span>
+<p><a name = "line12_305" id = "line12_305"> </a>
+<a href = "#var12_305">Consilium</a> infelix scelerataque culpa
+Metelli.</p>
+<p><a name = "line12_306" id = "line12_306"> </a>
+Talia corda virum: sed enim nec femina <a href =
+"#var12_306">cessat</a></p>
+<p><a name = "line12_307" id = "line12_307"> </a>
+Mente æquare viros, et laudis poscere partem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_305" id = "not12_305" href = "#line12_305">305.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#line10_423">X,&nbsp;423</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_306" id = "not12_306" href = "#line12_306">306.</a>
+Eadem memorant Liv. lib. XXVI, 36, et Flor. II, <span class =
+"smallcaps">vi</span>, 23, sed diu post Nolæ obpugnationem facta sunt;
+unde poetam iterum non adcurate tempora distinxisse, monet Ern. Similia
+tamen jam prius variisque temporibus facta refert Livius v.c. lib.
+XXIII, 48, 49, quin eodem tempore lib. XXIV, 18, et de matronis lib.
+V,&nbsp;25, 50.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_308" id = "line12_308"> </a>
+Omnis, præ sese portans capitisque manusque</p>
+<p><a name = "line12_309" id = "line12_309"> </a>
+Antiquum decus ac <a href = "#var12_309">derepta</a> monilia collo,</p>
+<span class = "linenum">310</span>
+<p><a name = "line12_310" id = "line12_310"> </a>
+Certatim matrona <a href = "#var12_310">ruit</a>, belloque
+ministrant.</p>
+<p><a name = "line12_311" id = "line12_311"> </a>
+Haud <a href = "#var12_311">tanta</a> cessisse viros in tempore tali</p>
+<p><a name = "line12_312" id = "line12_312"> </a>
+Laudis sorte piget; factoque in secula ituro</p>
+<span class = "pagenum">32</span>
+<p><a name = "line12_313" id = "line12_313"> </a>
+Lætantur tribuisse locum. Tum celsa Senatus</p>
+<p><a name = "line12_314" id = "line12_314"> </a>
+Subsequitur turba: in medium certamine magno</p>
+<span class = "linenum">315</span>
+<p><a name = "line12_315" id = "line12_315"> </a>
+Privatæ cumulantur opes: nudare penates,</p>
+<p><a name = "line12_316" id = "line12_316"> </a>
+Ac nihil arcanos vitæ melioris ad usus</p>
+<p><a name = "line12_317" id = "line12_317"> </a>
+Seposuisse juvat: coit et sine nomine vulgus.</p>
+<p><a name = "line12_318" id = "line12_318"> </a>
+Corpore sic toto ac membris Roma omnibus usa,</p>
+<p><a name = "line12_319" id = "line12_319"> </a>
+Exsangues rursus tollebat ad æthera vultus.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_311" id = "not12_311" href = "#line12_311">311.</a>
+<i>in tempore tali</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#not7_227">ad VII, 227</a>.
+&mdash;<a name = "not12_312" id = "not12_312" href =
+"#line12_312">312.</a>&nbsp;<i>facto in secula ituro</i>;
+<span class = "pagenum notes">32</span>
+vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_511">ad II, 511</a>.
+&mdash;<a name = "not12_317" id = "not12_317" href =
+"#line12_317">317.</a>&nbsp;<i>sine nomine</i>; vid. <a class =
+"crossref" href = "bookVIII.html#not8_508">ad VIII, 508</a>, et <a class
+= "crossref" href = "bookIX.html#not9_373">IX, 373</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_319" id = "not12_319" href = "#line12_319">319.</a>
+Exsangues, v. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_150">ad
+XI, 150</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">320</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_320" id = "line12_320"> </a>
+Addunt spem miseris dulcem Parnasia <a href =
+"#var12_320">Cirrha</a></p>
+<p><a name = "line12_321" id = "line12_321"> </a>
+Portantes responsa viri: nam læta ferebant</p>
+<p><a name = "line12_322" id = "line12_322"> </a>
+Exaudisse adytis, sacra quum voce tonaret</p>
+<p><a name = "line12_323" id = "line12_323"> </a>
+Antrum, et mugiret Phœbo jam <a href = "#var12_323">intrata</a>
+sacerdos.</p>
+<p><a name = "line12_324" id = "line12_324"> </a>
+«Solvite, gens Veneris, graviores corde timores:</p>
+<span class = "linenum">325</span>
+<p><a name = "line12_325" id = "line12_325"> </a>
+<a href = "#var12_325">Adversa, et quidquid duri sub Marte
+manebat</a>,</p>
+<p><a name = "line12_326" id = "line12_326"> </a>
+Exhaustum est vobis: restant leviora laborum,</p>
+<p><a name = "line12_327" id = "line12_327"> </a>
+Et sine pernicie terror. Dîs vota precesque</p>
+<p><a name = "line12_328" id = "line12_328"> </a>
+Ferte modo, et tepidos aris libate cruores.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_320" id = "not12_320" href = "#line12_320">320.</a>
+Poeta exornavit, quæ ap. Liv. XXII, 56, et XXIII, 11 leguntur, et jam
+paulo post Cannensem cladem facta sunt; adeoque et in his tempora
+turbavit.
+&mdash;<a name = "not12_321" id = "not12_321" href =
+"#line12_321">321.</a>&nbsp;<i>Portantes</i>, adferentes a
+<i>Cirrha</i>, Delphis (propr. navali Delphorum), <i>responsa
+Parnasia</i>, oraculi Delphici. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_97">ad III, 97</a>.
+&mdash;<a name = "not12_323" id = "not12_323" href =
+"#line12_323">323.</a>&nbsp;<i>Antrum</i> in Parnaso, cui tripos
+inponebatur, et ex quo Pythia dei adflatum excipiebat, χάσμα, de quo v.
+Diodor. XVI.
+&mdash;<i>mugiret</i>, ut apud Virg. Æn. VI, 99, ubi vide absolutissimam
+bacchantis sibyllæ descriptionem. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<i>Phœbo intrata sacerdos</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_124">ad I,&nbsp;124</a>, et <a class = "crossref" href
+= "bookIII.html#not3_697">III, 697</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_324" id = "not12_324" href = "#line12_324">324.</a>
+<i>gens Veneris</i>, Romani, a Trojanis et Ænea, Veneris filio, oriundi.
+&mdash;<a name = "not12_327" id = "not12_327" href =
+"#line12_327">327</a>&nbsp;<a name = "not12_328" id = "not12_328" href =
+"#line12_327">sq.</a>
+<i>Dis vota precesque Ferte</i>; conf. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#var8_264">ad VIII, 264 in&nbsp;V.L.</a></p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_329" id = "line12_329"> </a>
+Neu date terga malis: aderit Gradivus, et ipse</p>
+<span class = "pagenum">33</span>
+<span class = "linenum">330</span>
+<p><a name = "line12_330" id = "line12_330"> </a>
+Delius avertet propiora pericula vates,</p>
+<p><a name = "line12_331" id = "line12_331"> </a>
+Trojanos notus semper <a href = "#var12_331">minuisse</a> labores.</p>
+<p><a name = "line12_332" id = "line12_332"> </a>
+Sed vero, sed enim ante omnes altaria fument</p>
+<p><a name = "line12_333" id = "line12_333"> </a>
+Centum festa Jovi: centum cadat hostia cultris.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_329" id = "not12_329" href = "#line12_329">329.</a>
+<i>Neu date terga malis</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_507">ad III, 507</a>.
+<span class = "pagenum notes">33</span>
+&mdash;<a name = "not12_330" id = "not12_330" href =
+"#line12_330">330</a>&nbsp;<a name = "not12_331" id = "not12_331" href =
+"#line12_330">seq.</a>
+Imitat. Virg. Æn. VI, 56. Apollo semper Trojanos juvit, quod ex Homero
+notum.
+&mdash;<i>Delius vates</i>, ut ap. Virg. Æn. VI, 12. Cf. <a class =
+"crossref" href = "#not12_222">ad v.&nbsp;222</a>, et Jani ad Horat. Od.
+III, <span class = "smallcaps">iv</span>, 64.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_332" id = "not12_332" href = "#line12_332">332</a>
+<a name = "not12_333" id = "not12_333" href = "#line12_332">sq.</a>
+<i>Sed vero sed enim</i>, v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_33">ad I,&nbsp;33</a>.
+&mdash;<i>ante omnes</i> deos.
+&mdash;<i>Centum altaria fument Jovi</i>; conf. Virg. Ecl. I,&nbsp;44;
+Æn. I,&nbsp;416 seq., et sup. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_91">ad I,&nbsp;91</a>.
+&mdash;<i>centum</i>, multa; numerus definitus pro infinito. De ἑκατόμβῃ
+adcipiunt alii: at tum <i>centum cultros</i> paulo argutius dixisse
+poetam, quia non opus sit, ut hi victimarum numerum exæquent, monet
+Ernesti. D.&nbsp;Heinsius hæc notavit: «Ego de ἑκατόμβῃ sumo: nam per
+<i>cultros centum</i> centum hostias αἰνίττεται. Erat autem numerus ille
+mirum in modum receptus, præsertim in sacris antiquorum et religionibus.
+Sic dii ἑκατομπέδους ναοὺς, βωμοὺς et ἀνδρῶνας, vel παρθενῶνα
+ἑκατόμπεδον habebant (vid. Harpocrat.), et Jupiter ægida ἑκατονθύσανον.
+Neque tamen me fallit, τὸ ἕκατον et ἑκατόμβη et hic ἀοριστίαν optime et
+τὸ πολὺ designare posse. Ab Lacedæmoniis autem profectum videtur, qui,
+centum urbes quum haberent, ἑκατόμβαια celebrabant; cujus auctorem
+Cononem quemdam fuisse reperio.»</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_334" id = "line12_334"> </a>
+Ille trucem belli nubem sævasque procellas</p>
+<span class = "linenum">335</span>
+<p><a name = "line12_335" id = "line12_335"> </a>
+In Libyam <a href = "#var12_335">violentus</a> aget; spectabitis
+ipsi</p>
+<p><a name = "line12_336" id = "line12_336"> </a>
+Ægida turbato quatientem in prælia mundo.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_334" id = "not12_334" href = "#line12_334">334</a>
+<a name = "not12_335" id = "not12_335" href = "#line12_334">seq.</a>
+Hannibal ex Italia in Libyam revocabitur et bellum transferet.
+&mdash;<i>belli nubem</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_311">ad I,&nbsp;311</a>.
+&mdash;<i>procellas</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#line6_105">VI, 105</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#line11_91">XI, 91</a>.
+&mdash;<a name = "not12_336" id = "not12_336" href =
+"#line12_336">336.</a>&nbsp;<i>turbato mundo</i>, commoto cælo, vel
+turbatis ipsis Superis, ut <i>terræ</i> pro hominibus ponuntur; Dausq.
+et Drak. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_611">ad.
+III, 611</a>; Gron. Obss. I,&nbsp;9; Castal. ad Rutil. Itin.
+I,&nbsp;117; Taubman. ad Virg. Georg. I,&nbsp;5; Heins. ad Ovid. Met.
+II, 157. Sic et κόσμος, de quo v. Wesseling. ad Diodor. T.&nbsp;I,
+p.&nbsp;225, et Photius c. 249. Turbas bellicas, ab H.&nbsp;in Hispania
+motas, simpl. intelligit Ern. coll. <a class = "crossref" href =
+"#line12_62">v.&nbsp;62</a>. Imago Jovis qualis Martis sup. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_433">I,&nbsp;433</a> seq.; <a class
+= "crossref" href = "bookIV.html#line4_430">IV, 430 seq.</a>, et
+Palladis <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_442">IX, 442
+sq.</a>, ubi vid. not.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_337" id = "line12_337"> </a>
+<a href = "#var12_337">Atque</a> ea Parnasi postquam clamata sub
+antris</p>
+<p><a name = "line12_338" id = "line12_338"> </a>
+Adlatum, vulgique Deus pervenit ad aures,</p>
+<p><a name = "line12_339" id = "line12_339"> </a>
+In Capitolinas certatim scanditur arces,</p>
+<span class = "pagenum">34</span>
+<span class = "linenum">340</span>
+<p><a name = "line12_340" id = "line12_340"> </a>
+Sternunturque Jovi, et delubrum sanguine honorant.</p>
+<p><a name = "line12_341" id = "line12_341"> </a>
+Tum Pæana canunt, responsaque fida precantur.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_337" id = "not12_337" href = "#line12_337">337.</a>
+<i>clamata</i>, per oraculum edita: ut <i>tonare</i>, et <i>mugire</i>
+sup. <a class = "crossref" href = "#line12_322">vers. 322 seq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_338" id = "not12_338" href =
+"#line12_338">338.</a>&nbsp;<i>Adlatum</i>, ut <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#line1_456">I,&nbsp;456</a>.
+<span class = "pagenum notes">34</span>
+&mdash;<i>Deus</i>, responsum oraculi.
+&mdash;<a name = "not12_340" id = "not12_340" href =
+"#line12_340">340.</a>&nbsp;<i>Sternuntur</i>, prosternunt se,
+προσκυνοῦσι et supplicant Jovi.
+&mdash;<i>honorant delubrum</i>, propr. Jovem, in cujus honorem sacra
+fiunt.
+&mdash;<a name = "not12_341" id = "not12_341" href =
+"#line12_341">341.</a>&nbsp;<i>Pæana canunt</i>, hymnum in honorem
+Apollinis. Cf. Spanh. ad Callim. H.&nbsp;in Apoll. 21 et 98.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_342" id = "line12_342"> </a>
+Interea adsuetis senior Torquatus in armis,</p>
+<p><a name = "line12_343" id = "line12_343"> </a>
+<a href = "#var12_343">Sardoas</a> patrio quatiebat milite terras.</p>
+<p><a name = "line12_344" id = "line12_344"> </a>
+Namque, ortum Iliaca jactans ab origine nomen,</p>
+<span class = "linenum">345</span>
+<p><a name = "line12_345" id = "line12_345"> </a>
+In bella <a href = "#var12_345">Hampsagoras</a> Tyrios renovata
+vocarat.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_342" id = "not12_342" href = "#line12_342">342 seq.</a>
+Memorantur res a T. Manlio Torquato in Sardinia gestæ, præeunte Liv.
+XXIII, 32, 34, et inpr, 40 et 41. De <i>Hampsagora</i>, principe
+Sardiniæ, defectionem moliente, ejusque filio, <i>Hosto</i>, seu Hiosto
+v. Liv. ibid. Ernesti et nunc emblema historicum adnoscit, et, qui rerum
+gestarum ex causis suis nexum quemdam argumentique unitatem requirant,
+eos hoc transitu poetæ, quo in medias res easque diversissimas abripiat
+lectores, obfendi arbitratur. Silius tamen h.l. minus tempora et res tum
+gestas turbat quam supra, et voce <i>interea</i> transitus satis apte
+designatur, ut apud Liv. quoque passim.
+&mdash;<i>adsuetis in armis</i>; nam ante b. Punicum II, in consulatu
+jam subegerat Sardos et de iis triumphaverat. Vide Liv. XXIII, 34;
+Eutrop. III,&nbsp;1.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_343" id = "not12_343" href =
+"#line12_343" title = "numerus deest">343.</a>&nbsp;<i>patrio</i>,
+Romano, Italico.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_344" id = "not12_344" href = "#line12_344">344.</a>
+Poeta, qui doctrinam ubivis ostentare solet, respexisse videtur
+<i>Ilienses</i>, Ἰλιεῖς (<i>Teucros</i>; <a class = "crossref" href =
+"#line12_362">v.&nbsp;362</a>), antiquissimos celeberrimosque Sardiniæ
+populos, qui Ilio diruto huc confugisse traduntur. Οἵ τε Τρῶες ἐς τῆς
+νήσου τὰ ὑψηλὰ ἀναφεύγουσι.&mdash;Ἰλιεῖς μὲν ὄνομα καὶ ἐς ἐμὲ ἔτι
+ἔχουσι, Pausan. X,&nbsp;17. Cf. Diodor. V, pag. 296; Mela II,&nbsp;7;
+Liv. XL, 19; XLI, 10, 16; Polyb. V,&nbsp;78 et 111; XXIII,&nbsp;3; Plin.
+III,&nbsp;7, ubi v. Harduin.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_346" id = "line12_346"> </a>
+Proles pulchra viro, nec tali digna parente,</p>
+<p><a name = "line12_347" id = "line12_347"> </a>
+Hostus <a href = "#var12_347">erat</a>: cujus fretus fulgente
+juventa,</p>
+<p><a name = "line12_348" id = "line12_348"> </a>
+Ipse <a href = "#var12_348">asper paci</a>, crudos sine viribus
+annos,</p>
+<p><a name = "line12_349" id = "line12_349"> </a>
+Barbarici studio ritus, refovebat in armis.</p>
+<span class = "linenum">350</span>
+<p><a name = "line12_350" id = "line12_350"> </a>
+Isque ubi Torquatum raptim properata ferentem</p>
+<span class = "pagenum">35</span>
+<p><a name = "line12_351" id = "line12_351"> </a>
+Signa videt, pugnæque avidas <a href = "#var12_351">adcendere</a>
+dextras,</p>
+<p><a name = "line12_352" id = "line12_352"> </a>
+Fraude loci nota, <a href = "#var12_352">tenebrosa</a> per avia
+saltus</p>
+<p><a name = "line12_353" id = "line12_353"> </a>
+Evolat, et, <a href = "#var12_353">provisa</a> fugæ compendia
+carpens,</p>
+<p><a name = "line12_354" id = "line12_354"> </a>
+<a href = "#var12_354">Virgulta tegitur valle</a> ac frondentibus
+umbris.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_348" id = "not12_348" href = "#line12_348">348.</a>
+<i>asper</i>, alienus, infestus, ut apud Virg. Æn.
+<span class = "pagenum notes">35</span>
+VIII, 365.
+&mdash;<i>crudos sine viribus annos</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_405">ad I,&nbsp;405</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_351" id = "not12_351" href = "#line12_351">351.</a>
+Vid. Var. Lect.
+&mdash;<a name = "not12_352" id = "not12_352" href =
+"#line12_352">352.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
+"#not12_376">ad v.&nbsp;376 seq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_353" id = "not12_353" href =
+"#line12_353">353.</a>&nbsp;<i>compendia fugæ</i>, ut contra
+<i>dispendia fugæ</i>, apud Stat. Theb. I,&nbsp;320; Lef.
+<i>carpens</i>, v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_570">ad
+I,&nbsp;570</a>.
+&mdash;<a name = "not12_354" id = "not12_354" href =
+"#line12_354">354.</a>&nbsp;<i>Virgulta valle</i>; v. V.L.
+&mdash;<i>umbris</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_679">IV, 679</a>, ubi v. not.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">355</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_355" id = "line12_355"> </a>
+Insula, fluctisono circumvallata profundo,</p>
+<p><a name = "line12_356" id = "line12_356"> </a>
+<a href = "#var12_356">Fastigatur</a> aquis, compressaque gurgite
+terras</p>
+<p><a name = "line12_357" id = "line12_357"> </a>
+Enormes cohibet nudæ <a href = "#var12_357">sub imagine</a> plantæ.</p>
+<p><a name = "line12_358" id = "line12_358"> </a>
+Inde Ichnusa prius Graiis memorata colonis,</p>
+<span class = "pagenum">36</span>
+<p><a name = "line12_359" id = "line12_359"> </a>
+Mox, Libyci, Sardus, generoso sanguine fidens</p>
+<span class = "linenum">360</span>
+<p><a name = "line12_360" id = "line12_360"> </a>
+Herculis, ex sese mutavit nomina terræ.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_355" id = "not12_355" href = "#line12_355">355.</a>
+descriptio venusta Sardiniæ, de qua locus class. est Pausan. X, seu
+Phocic. c. 17, unde poetam profecisse haud dubitat Ern. Cf. etiam Claud.
+B. Gild. 507 sq.; Salmas. Exerc. Plin. p.&nbsp;70, et Cluver. Sardin.
+ant. c. 1, p.&nbsp;481&nbsp;sqq.
+&mdash;<a name = "not12_356" id = "not12_356" href =
+"#line12_356">356.</a>&nbsp;Insula non lata, sed longa est. Cf. Var.
+Lect.
+&mdash;<a name = "not12_357" id = "not12_357" href =
+"#line12_357">357</a>&nbsp;<a name = "not12_358" id = "not12_358" href =
+"#line12_357">seq.</a>
+Sardinia olim a specie <i>plantæ</i> pedis, quam præbet, ὰπὸ τοῦ ἴχνου,
+dicta Ἰχνοῦσα et Σανδαλιῶτις. «Sardiniam ipsam Timæus Sandaliōtin
+adpellavit ab effigie soleæ, Myrsilus Ichnusam a similitudine vestigii,»
+Plin. III,&nbsp;7, seu 13. Ὄνομα τὸ ἀρχαῖον, ὅτι μὲν ὑπὸ τῶν ἐπιχωρίων
+ἐγένετο, οὐκ οἶδα. Ἑλλήνων δὲ οἱ κατ’ ἐμπορίαν ἐσπλέοντες Ἰχνοῦσαν
+ἐκάλεσαν, ὅτι τὸ σχῆμα τῃ
+<span class = "pagenum notes">36</span>
+νήσῳ κατ’ ἴχνος μάλιστα ἐστιν ἀνθρώπου, Pausan. l.l. Cf. Strab. V,
+p.&nbsp;155, ibique Casaub. Scalig. ad Manil. IV, 629; Claudian. loc.
+cit. et Auctor libri mirab. auscultat. p.&nbsp;1159.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_359" id = "not12_359" href = "#line12_359">359.</a>
+Pausan. l.c. Πρῶτοι διαβῆναι λέγονται ναῦσιν ἐς τὴν νῆσον Λίβυες. ἡγεμὼν
+δὲ τοῖς Λίβυσιν ἦν Σάρδος ὁ Μακήριδος ἩΡΑΚΛΕΟΥΣ ἐπονομασθέντος ὑπὸ
+Αἰγυπτίων τε καὶ Λιβύων.... Καὶ τὸ ὄνομα ἀπὸ τοῦ Σάρδου τούτου μετέβαλεν
+ἡ νῆσος. Οὐ μέντοι τοὺς γε αὐτόχθονας ἐξέβαλεν ὁ τῶν Λιβύων στόλος·
+σύνοικοι δὲ ὑπ’ αὐτῶν οἱ ἐπελθόντες ἀνάγκῃ μᾶλλον, ἢ ὑπὸ εὐνοίας
+ἐδέχθησαν. «Sardinia a Sardo filio Herculis adpellata,» Martian. Capella
+lib. VI.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_361" id = "line12_361"> </a>
+Adfluxere etiam, et sedes posuere coactas</p>
+<p><a name = "line12_362" id = "line12_362"> </a>
+Dispersi pelago, post eruta Pergama, Teucri.</p>
+<p><a name = "line12_363" id = "line12_363"> </a>
+Nec parvum decus, advecto cum classe paterna</p>
+<p><a name = "line12_364" id = "line12_364"> </a>
+Agmine Thespiadum, terris, Iolae, dedisti.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_361" id = "not12_361" href = "#line12_361">361</a>
+<a name = "not12_362" id = "not12_362" href = "#line12_361">seq.</a>
+Vid. <a class = "crossref" href = "#not12_344">ad v.&nbsp;344</a>.
+&mdash;<i>Adfluxere</i>; conf. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#var8_604">ad VIII, 604, in Var. Lect.</a></p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_363" id = "not12_363" href = "#line12_363">363</a>
+<a name = "not12_364" id = "not12_364" href = "#line12_363">sq.</a>
+<i>Thespius</i> (al. Thestius) Thespiarum in Bœotia conditor et rex,
+cujus L filias Hercules gravidas reddidit, et ex quibus L suscepti
+filii, quorum <i>Thespiadarum</i> pars in Bœotia remansit, pars in
+Sardiniam missa est, duce <i>Iolao</i>, filio Iphiclis (qui Amphitruonis
+et Alcmenæ filius Herculisque frater fuit) ac perpetuo Herculis comite.
+De hac colonia v. Diodor. IV, 29; Strab. V, p.&nbsp;155 (ubi cf.
+Casaub.) et Pausan. lib. X,&nbsp;17: de Thespio, Thespiadis, Iphicle et
+Iolao Heyne ad Apollod. pag. 123, 324, 331, 439, 467, 486, 487, 490,
+498; de Iolao Diodor. IV, 24, 29, 30, 40. Pausan. Arcad. c. 14; Eliac.
+c. 8; Phoc. 29; Bœot. 23, et Att. c. ult. Hinc <span class = "greek"
+title = "Iolaeis">Ἰολαεῖς</span>, vel <span class = "greek" title =
+"Iolaeioi">Ἰολάειοι</span> dicti, <i>Iolaenses</i> (Strab. l.c. et
+Diodor. V, p.&nbsp;296), diversi ab Iliensibus, quod ignorabat, vel
+negabat Salmas. Exerc. Plin. p.&nbsp;70, et ad Solin. p.&nbsp;29 et
+99.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">365</span>
+<p><a name = "line12_365" id = "line12_365"> </a>
+Fama est, quum laceris Actæon flebile membris</p>
+<p><a name = "line12_366" id = "line12_366"> </a>
+Supplicium lueret spectatæ in fonte Dianæ,</p>
+<span class = "pagenum">37</span>
+<p><a name = "line12_367" id = "line12_367"> </a>
+Adtonitum novitate mali fugisse parentem</p>
+<p><a name = "line12_368" id = "line12_368"> </a>
+Per freta Aristæum, et Sardoos isse recessus:</p>
+<p><a name = "line12_369" id = "line12_369"> </a>
+Cyrenen monstrasse ferunt nova litora matrem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_365" id = "not12_365" href = "#line12_365">365</a>
+<a name = "not12_366" id = "not12_366" href = "#line12_365">sqq.</a>
+Ultimam coloniam in Sardiniam deduxit <ins class = "correction" title =
+"sic scriptum: pro ‘Aristaeus’?"><i>Aristacus</i></ins>, Apollinis et
+<i>Cyrenes</i> filius, qui, quum <i>Actæon</i> filius, ab irata
+<i>Diana</i>, quam nudam vidisset, in cervum mutatus esset et a canibus
+laceratus, doloris inpatiens patria exsulavit et Thebis migravit Ceam,
+deinde in Libyam, Sardiniam, ubi diu commoratus est, et Thraciam, Vid.
+Diodor. IV, 83 seq.; Solin c. 10, et Sallust. Fragm. De tristi
+<i>Actæonis</i> fato et fabula varie a poetis relata v. Spanhem. ad
+Callim. H. in Lavacr. Pall. vers. 108... 113; Muncker. ad Hygin. f. 180,
+181, et Heyne ad Apollod. p.&nbsp;564 seq. de <i>Aristæo</i> Heyne ibid.
+p.&nbsp;558, et ad Virg. Ge. I,&nbsp;14; IV, 283 sq., 317...&nbsp;558.
+&mdash;De aliis autem coloniis in
+<span class = "pagenum notes">37</span>
+Sardiniam deductis, v.c. Hispanorum, duce Norace, conditore Noræ,
+Locrensium, Pœnorum, etc. Vid. Pausan. Strab. et Diodor.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">370</span>
+<p><a name = "line12_370" id = "line12_370"> </a>
+Serpentum tellus pura, <a href = "#var12_370">ac viduata</a>
+venenis;</p>
+<p><a name = "line12_371" id = "line12_371"> </a>
+Sed <a href = "#var12_371">tristis cælo</a>, et multa vitiata
+palude.</p>
+<p><a name = "line12_372" id = "line12_372"> </a>
+Qua videt Italiam, saxoso torrida dorso</p>
+<p><a name = "line12_373" id = "line12_373"> </a>
+Exercet scopulis late freta, <a href = "#var12_373">pallidaque
+intus</a></p>
+<span class = "pagenum">38</span>
+<p><a name = "line12_374" id = "line12_374"> </a>
+Arva coquit <a href = "#var12_374">nimium, Cancro</a> fumantibus
+Austris.</p>
+<span class = "linenum">375</span>
+<p><a name = "line12_375" id = "line12_375"> </a>
+Cetera propensæ Cereris nutrita <a href = "#var12_375">favore</a>.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_370" id = "not12_370" href = "#line12_370">370.</a>
+Cf. Strab. V, p.&nbsp;155, ibique Casaub. «Venenum ibi non nascitur,
+nisi herba per scriptores plurimos et poetas memorata,» Isidor. Orig.
+XIV,&nbsp;7. Hæc est <i>herba Sardonia</i>, de qua v. Solin. 4 (10),
+Plin. XX, 11; Martin. et Heyne ad Virgil. Ecl. VII, 41. Præterea ibi
+solifugæ, seu solipugæ, seu solpugæ, venenatum genus formicarum, de quo
+v. Solin. 1. c. et Plin. XXII, 25; XXIX,&nbsp;4.
+&mdash;<i>viduata venenis</i>, expers veneni, et quidem omnis, non
+serpentini tantum.
+&mdash;<a name = "not12_371" id = "not12_371" href =
+"#line12_371">371.</a>&nbsp;<i>cælum</i> Sardiniæ est <i>triste</i>,
+h.e. aer noxius et gravis propter <i>paludes</i> et salinas, violentos
+austros montesque altissimos (unde quidam <i>Insani</i> dicuntur), qui
+salubrem Boreæ flatum avertunt. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#not11_540">ad XI, 540</a>. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλα διὰ μέσης αὐτῆς
+ὅρη χθαμαλώτερα· ὁ δε ἀὴρ ὁ ἐνταῦθα θολερός τε ὡς ἐπίπαν ἐστὶ καὶ
+νοσώδης, Pausan. l.c. Cf. Mela II,&nbsp;7; Tac. Ann. II, 85 extr.;
+Martial. IV, <span class = "smallcaps">lx</span>,&nbsp;6 (ubi pestilens
+Sardinia Tiburi obponitur), et Strab. l.c.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_372" id = "not12_372" href = "#line12_372">372...
+374.</a>
+Pars insulæ, quæ Italiam et septemtr. spectat (in quo tractu sunt
+<i>Insani Montes</i>), montosa et aspera. Τῆς νήσου τὰ πρὸς τῆς ἄρκτου
+καὶ ἠπείρου τῆς κατὰ Ἰταλίαν ἔστιν ὅρη δύσβατα, τὰ πέρατα συνάπτοντα
+ἀλλήλοις. Pausan. loc. cit. «quæ respicit Arcton, Inmitis, scopulosa,
+procax, subitisque sonora Flatibus: Insanos infamat navita montes. Hinc
+hominum pecudumque lues, hinc pestifer aer Sævit, et exclusis regnant
+aquilonibus austri<ins class = "correction" title = "» deest">,»</ins>
+Claud. b. Gild. 511&nbsp;sq.
+&mdash;<a name = "not12_373" id = "not12_373" href =
+"#line12_373">373</a>&nbsp;<a name = "not12_374" id = "not12_374" href =
+"#line12_373">sq.</a>
+Vid. Var. Lect.
+&mdash;<i>Exercet</i>
+<span class = "pagenum notes">38</span>
+<i>scopulis freta</i>, ut <i>fatigare</i> et <i>lassare</i>. V. <a class
+= "crossref" href = "bookI.html#not1_208">ad I,&nbsp;208</a> et <a class
+= "crossref" href = "bookI.html#not1_363">363</a>.
+&mdash;<a name = "not12_375" id = "not12_375" href =
+"#line12_375">375.</a>&nbsp;Reliqua Sardiniæ pars fertilissima: unde
+etiam in horreis Romæ Italiæque refertur. Cf. Pausan. l.c.; Mela
+II,&nbsp;7; Polyb. I,&nbsp;79 et 82. Cic. pro l. Manil. c. 12; Valer.
+Max. VII, <span class = "smallcaps">vi</span>,&nbsp;1.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_376" id = "line12_376"> </a>
+Hoc habitu terræ nemorosa per invia <a href =
+"#var12_376">crebro</a></p>
+<p><a name = "line12_377" id = "line12_377"> </a>
+Torquatum eludens <a href = "#var12_377">hostis</a>, Sidonia pugnæ</p>
+<p><a name = "line12_378" id = "line12_378"> </a>
+<a href = "#var12_378">Tela</a> exspectabat, sociosque laboris
+Hiberos.</p>
+<p><a name = "line12_379" id = "line12_379"> </a>
+<a href = "#var12_379">Qui postquam</a> adpulsis animos auxere
+carinis;</p>
+<span class = "linenum">380</span>
+<p><a name = "line12_380" id = "line12_380"> </a>
+Haud mora, prorumpit latebris; adversaque late</p>
+<p><a name = "line12_381" id = "line12_381"> </a>
+Agmina inhorrescunt, longumque coire <a href =
+"#var12_381">videtur</a>;</p>
+<p><a name = "line12_382" id = "line12_382"> </a>
+Et conferre gradum: media intervalla patentis</p>
+<p><a name = "line12_383" id = "line12_383"> </a>
+Conripiunt <a href = "#var12_383">campi properatis</a> eminus
+hastis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_376" id = "not12_376" href = "#line12_376">376</a>
+<a name = "not12_377" id = "not12_377" href = "#line12_376">sq.</a>
+«Hostus temere prælio inito fusus fugatusque... Alius exercitus primo
+per agros silvasque fuga palatus... (cf. sup. <a class = "crossref" href
+= "#line12_352">v.&nbsp;352 sq.</a>) debellatumque eo prælio in Sardinia
+esset, ni classis Punica cum duce Hasdrubale in tempore ad spem
+rebellandi advenisset,» Liv. XXIII, 40, ubi etiam verba, quæ sequuntur,
+sunt conferenda.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_381" id = "not12_381" href = "#line12_381">381.</a>
+<i>Agmina inhorrescunt</i> armis, conf. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#line8_570">VIII, 570</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_423">ad I,&nbsp;423</a>. Longum militibus videtur
+tempus eundi in hostes, quos ideo eminus jam telis lacessunt; Drak.
+Ardor pugnandi describitur, quem saltem simulacro pugnæ explent; et
+singula cum delectu, at luxuriantius expressa, Ern.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_383" id = "not12_383" href =
+"#line12_383" title = "‘383 seq.’ legitur">383.</a>&nbsp;<i>Corripiunt</i>; v. <a class = "crossref" href
+= "bookI.html#not1_570">ad I,&nbsp;570</a>.
+&mdash;<i>properatis</i>, properanter missis. Sic ap. Liv. II, 46:
+«Pilis inter primam trepidationem abjectis temere magis quam emissis,
+pugna jam in manus, jam ad gladios, ubi Mars est atrocissimus, venerat.»
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#var9_314">ad IX, 314 in
+Var. Lect.</a></p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_384" id = "line12_384"> </a>
+Donec ad <a href = "#var12_384">expertos enses</a>, fidissima tela,</p>
+<span class = "pagenum">39</span>
+<span class = "linenum">385</span>
+<p><a name = "line12_385" id = "line12_385"> </a>
+Perventum: <a href = "#var12_385">dira inde lues; cæduntque,
+caduntque</a>,</p>
+<p><a name = "line12_386" id = "line12_386"> </a>
+Alternique animas sævo in mucrone relinquunt.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_384" id = "not12_384" href = "#line12_384">384.</a>
+<i>expertos enses</i>, ut <i>expertam clementiam</i>,
+<span class = "pagenum notes">39</span>
+dixit Liv. III, et similia alii: experientia vero hæc causa est, cur
+<i>enses</i> a poeta dicantur <i>fidissima tela</i>; Dausq. Cf. tamen
+Var. Lect.
+&mdash;<a name = "not12_386" id = "not12_386" href =
+"#line12_386">386.</a>&nbsp;Cf. Virg. Ge. IV, 238.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_387" id = "line12_387"> </a>
+Non equidem innumeras cædes totque horrida <a href =
+"#var12_387">facta</a></p>
+<p><a name = "line12_388" id = "line12_388"> </a>
+Sperarim tanto digne pro nomine rerum</p>
+<p><a name = "line12_389" id = "line12_389"> </a>
+Pandere, nec dictis bellantum æquare calorem.</p>
+<span class = "linenum">390</span>
+<p><a name = "line12_390" id = "line12_390"> </a>
+Sed vos, Calliope, nostro donate labori,</p>
+<p><a name = "line12_391" id = "line12_391"> </a>
+Nota parum magni longo tradantur <a href = "#var12_391">ut</a> ævo</p>
+<p><a name = "line12_392" id = "line12_392"> </a>
+Facta viri, et meritum vati sacremus honorem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_387" id = "not12_387" href = "#line12_387">387 sq.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_525">IV, 525
+seq.</a>, et <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_340">IX,
+340&nbsp;sqq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_388" id = "not12_388" href =
+"#line12_388">388.</a>&nbsp;<i>tanto pro nomine rerum</i>, tantis rebus.
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_161">ad
+V,&nbsp;161</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_390" id = "not12_390" href = "#line12_390">390.</a>
+<i>vos, Calliope</i>; vid. V.L. et <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_222">not. ad III, 222</a>.
+&mdash;<a name = "not12_391" id = "not12_391" href =
+"#line12_391">391.</a>&nbsp;Fac, o Musa, ut laudes Ennii, magni viri,
+meis carminibus ad memoriam posteritatis tradantur.</p>
+
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_393" id = "line12_393"> </a>
+Ennius, antiqua <a href = "#var12_393">Messapi</a> ab origine regis,</p>
+<p><a name = "line12_394" id = "line12_394"> </a>
+Miscebat primas acies, Latiæque superbum</p>
+<span class = "linenum">395</span>
+<p><a name = "line12_395" id = "line12_395"> </a>
+Vitis adornabat <a href = "#var12_395">dextram</a> decus: hispida
+tellus</p>
+<p><a name = "line12_396" id = "line12_396"> </a>
+Miserunt Calabri; Rudiæ genuere vetustæ:</p>
+<p><a name = "line12_397" id = "line12_397"> </a>
+Nunc Rudiæ solo memorabile nomen alumno.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_393" id = "not12_393" href = "#line12_393">393 sqq.</a>
+Elogium Q. Ennii poetæ, quem Silius fortiter pugnantem inducit. Ennius
+obiit anno ætatis LXXII, U.C. 585, et XXXIII post confectum b. Punicum
+II. Natus est <i>Rudiis</i> prope Tarentum (unde Tarentinum eum prodit
+Hieron. Chron. Euseb. Olymp. 135) in <i>Calabria</i> (quæ
+<i>Messapia</i> Græcis et Iapygia vulgo dicitur) et a <i>Messapo
+rege</i> originem duxisse perhibetur. Vid. Fabric. Bibl. Lat. lib. IV,
+cap.&nbsp;1, et Heyne in Exc. VIII ad Virg. Æneid. VII, 691.
+&mdash;<i>Rudiæ</i> (<a class = "missing" name = "not12_396" id =
+"not12_396" href = "#line12_396" title = "numerus deest">v.&nbsp;396</a>), hodie <i>Ruia</i>, seu <i>Musciagna</i> in
+<i>Terra d’ Otranto</i>.
+&mdash;<i>Miscebat acies</i> (<a class = "missing" name = "not12_394" id
+= "not12_394" href = "#line12_394" title = "numerus deest">v.&nbsp;394</a>); vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_69">ad I,&nbsp;69</a>.
+&mdash;<i>Latiæ superbum Vitis decus</i>; vid. <a class = "crossref"
+href = "bookVI.html#not6_43">ad VI, 43</a>. Ennius poeta centurionis
+olim munere fungebatur in Sardinia.
+&mdash;<a name = "not12_397" id = "not12_397" href =
+"#line12_397">397.</a>&nbsp;conf. sup. <a class = "crossref" href =
+"#var12_31">ad vers. 31 in V.L.</a></p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">40</span>
+<p><a name = "line12_398" id = "line12_398"> </a>
+Is prima in pugna (vates ut Thracius olim,</p>
+<p><a name = "line12_399" id = "line12_399"> </a>
+<a href = "#var12_399">Infestam</a> bello quateret quum Cyzicus
+Argo,</p>
+<span class = "linenum">400</span>
+<p><a name = "line12_400" id = "line12_400"> </a>
+Spicula deposito Rhodopeia pectine torsit)</p>
+<p><a name = "line12_401" id = "line12_401"> </a>
+<a href = "#var12_401">Spectandum</a> sese non parva strage virorum</p>
+<p><a name = "line12_402" id = "line12_402"> </a>
+Fecerat, et <a href = "#var12_402">dextræ gliscebat cædibus</a>
+ardor.</p>
+<p><a name = "line12_403" id = "line12_403"> </a>
+Advolat, æternum <a href = "#var12_403">sperans</a> fore, pelleret
+<a href = "#var12_403">Hostus</a></p>
+<p><a name = "line12_404" id = "line12_404"> </a>
+Si tantam labem, ac <a href = "#var12_404">perlibrat viribus</a>
+hastam.</p>
+</div>
+
+<span class = "pagenum notes">40</span>
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_398" id = "not12_398" href = "#line12_398">398 seq.</a>
+Cf. Claud. de laud. Stilic. lib. III; Præf. v.&nbsp;11&nbsp;sqq.
+&mdash;<i>prima in pugna</i>, inter προμάχους, vel ἀριστεῖς <i>vates
+Thracius</i>, Orpheus, Argonautarum comes, cui apte comparatur
+Ennius.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_399" id = "not12_399" href = "#line12_399">399.</a>
+<i>Cyzicus</i> rex Dolionum in insula Propontidis, quæ olim Dolionis, et
+ab eo Cyzicus dicta est (Plin. lib. V, cap. 32; Strab. XII, pag. 575;
+Apollon. II, 767; Flor. III,&nbsp;5), <i>Argo</i> navem h.e. Argonautas,
+qui, quum hospitio benigne ab eo excepti discessissent, noctu tempestate
+orta ad eamdem insulam rejecti erant, <i>bello quassit</i>, h.e. adortus
+est putans eos hostes esse (unde h.l. <i>infestam</i>, h.e. quos
+infestos, vel hostes esse arbitrabatur), et quidem Macrienses, vel
+Macrones, Pelasgicæ stirpis: ipse vero a Jasone, ignaro quis esset,
+occisus est et postero die sepultus. Cf. Var. Lect. Apollon. I,&nbsp;948
+sqq.; Orph. Argon. v.&nbsp;499... 593; Hygin. f. 16 et 273; Conon. Narr.
+41; Apollod. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">ix</span>, 18; Euphorion
+ap. Parthen. Erot. c. 28; Valer. Fl. lib. II et III; Mela I,&nbsp;19.
+&mdash;<a name = "not12_400" id = "not12_400" href =
+"#line12_400">400.</a>&nbsp;<i>Rhodopeia</i>, Thracia, epith. orn.
+&mdash;<i>pectine</i>, lyra, ut <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_205">V,&nbsp;205</a> et al.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_403" id = "not12_403" href = "#line12_403">403.</a>
+<i>æternum fore</i> se, h.e. nomen suum, gloriam sibi a. fore, <i>si
+pelleret</i>, repelleret vel adeo occideret, <i>tantam labem</i>, hostem
+tam exitiabilem: nisi malis, si tantam calamitatem ac perniciem, quam
+Ennius Pœnis virtute sua moliretur, averteret, propulsaret, scil. cæde
+ejus.
+&mdash;<a name = "not12_404" id = "not12_404" href =
+"#line12_404">404.</a>&nbsp;<i>labes</i>, ut al. <i>lues</i>,
+<i>pestis</i>, <i>pernicies</i>, al. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_174">ad I,&nbsp;174</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_21">VIII, 21</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#not10_602">X,&nbsp;603</a>.
+&mdash;<i>perlibrat</i>, v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_317">ad I,&nbsp;317</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">405</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_405" id = "line12_405"> </a>
+Risit nube sedens vani conamina cœpti,</p>
+<span class = "pagenum">41</span>
+<p><a name = "line12_406" id = "line12_406"> </a>
+Et telum procul in ventos dimisit Apollo.</p>
+<p><a name = "line12_407" id = "line12_407"> </a>
+Ac super his: «<a href = "#var12_407">Nimium, juvenis, nimiumque
+superbi</a></p>
+<p><a name = "line12_408" id = "line12_408"> </a>
+Sperata <a href = "#var12_408">hausisti</a>: sacer hic, ac magna
+sororum</p>
+<p><a name = "line12_409" id = "line12_409"> </a>
+Aonidum cura <a href = "#var12_409">est</a>, et dignus Apolline
+vates.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_405" id = "not12_405" href = "#line12_405">405</a>
+<a name = "not12_406" id = "not12_406" href = "#line12_405">sq.</a>
+Iterum θεὸς ἀπὸ μηχανῆς, in periculo, quod magno viro inminet,
+<span class = "pagenum notes">41</span>
+ut passim.
+&mdash;<i>Apollo</i> tutor et præsidium vatis.
+&mdash;<i>Risit vani conamina cœpti</i>, præclara idea et magnifica, ut
+apud Horat. Od. III, <span class = "smallcaps">xxix</span>, 30 (ubi vid.
+Jani) et Psalm. II,&nbsp;4. Languent tamen <i>conamina cœpti</i>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_407" id = "not12_407" href = "#line12_407">407.</a>
+<i>super his</i> sc. dixit. Vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#var1_60">ad I,&nbsp;60 in Var. Lect.</a> <i>Sacer</i>, quia
+vates est. Cf. Jani ad Horat. Od. III, <span class =
+"smallcaps">i</span>,&nbsp;1... 3; IV, <span class =
+"smallcaps">ix</span>, 28.
+&mdash;<a name = "not12_408" id = "not12_408" href =
+"#line12_408">408</a>&nbsp;<a name = "not12_409" id = "not12_409" href =
+"#line12_408">sq.</a>
+<i>sororum Aonidum</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_594">ad VIII, 594</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#not11_436">XI, 436</a>, <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#not11_464">464</a>. Sic apud Virg. Æn. VI, vs. 662:
+<i>Phœbo digna loquuti</i>. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">410</span>
+<p><a name = "line12_410" id = "line12_410"> </a>
+Hic canet inlustri primus bella Itala versu,</p>
+<p><a name = "line12_411" id = "line12_411"> </a>
+Adtolletque duces cælo; resonare docebit</p>
+<p><a name = "line12_412" id = "line12_412"> </a>
+Hic <a href = "#var12_412">Latiis</a> Helicona modis, nec cedet
+honore</p>
+<span class = "pagenum">42</span>
+<p><a name = "line12_413" id = "line12_413"> </a>
+Ascræo famave seni.» Sic Phœbus, et <a href = "#var12_413">Hosto</a></p>
+<p><a name = "line12_414" id = "line12_414"> </a>
+Ultrix per geminum transcurrit tempus arundo.</p>
+<span class = "linenum">415</span>
+<p><a name = "line12_415" id = "line12_415"> </a>
+Vertuntur juvenis casu perculsa per agros</p>
+<p><a name = "line12_416" id = "line12_416"> </a>
+Agmina, et effusæ pariter dant terga catervæ.</p>
+<p><a name = "line12_417" id = "line12_417"> </a>
+<a href = "#var12_417">Tum</a> pater, audita nati nece, turbidus
+iræ,</p>
+<p><a name = "line12_418" id = "line12_418"> </a>
+Barbaricum atque inmane gemens, transfigit anhelum</p>
+<p><a name = "line12_419" id = "line12_419"> </a>
+Pectus, et ad manes urget vestigia nati.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_410" id = "not12_410" href = "#line12_410">410 sq.</a>
+Præclari versus de Ennio, carminis epici apud Romanos parente, qui eo
+Annalium Rom. libros XVIII scripsit. Conf. insignis locus Lucret.
+I,&nbsp;118 sq. quem Silius ante oculos habuisse videtur.
+&mdash;<a name = "not12_411" id = "not12_411" href =
+"#line12_411">411.</a>&nbsp;<i>Adtollet cælo</i>, ut <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_1">I,&nbsp;1</a>.
+&mdash;<a name = "not12_412" id = "not12_412" href =
+"#line12_412">412.</a>&nbsp;<i>Latiis modis</i>, romano, seu latino
+carmine epico. Conf. Horat. Od. III, <span class =
+"smallcaps">xxx</span>, 13, 14, et Epist. I,
+<span class = "pagenum notes">42</span>
+<span class = "smallcaps">iii</span>, 12, 13; II, <span class =
+"smallcaps">ii</span>, 143 al.
+&mdash;<a name = "not12_413" id = "not12_413" href =
+"#line12_413">413.</a>&nbsp;<i>Ascræo seni</i>, Hesiodo, cujus patria
+Ascra, vicus Bœotiæ, ut ap. Virg. Ecl. VI, 70, et Ge. II, 176.
+&mdash;<a name = "not12_414" id = "not12_414" href =
+"#line12_414">414.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_447">V,&nbsp;447</a>; Liv. XXIII, 41.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_416" id = "not12_416" href = "#line12_416">416.</a>
+<i>effusæ</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_151">ad
+II, 151</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_417" id = "not12_417" href = "#line12_417">417.</a>
+<i>turbidus iræ</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookIX.html#line9_23">IX, 23</a>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_477">ad I,&nbsp;477</a>.
+&mdash;<a name = "not12_418" id = "not12_418" href =
+"#line12_418">418.</a>&nbsp;<i>Barbaricum</i>, incondito clamore, qualis
+barbarorum esse solet. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#line3_346">III, 346</a>.
+&mdash;<a name = "not12_419" id = "not12_419" href =
+"#line12_419">419.</a>&nbsp;<i>urget vestigia</i>, exquisite pro
+festinat, morte adcelerata; Ern.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">420</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_420" id = "line12_420"> </a>
+At Libyæ ductor, Marcello fractus, et acri</p>
+<p><a name = "line12_421" id = "line12_421"> </a>
+Contusus pugna, campos damnarat, et arma</p>
+<p><a name = "line12_422" id = "line12_422"> </a>
+Verterat ad miseras non æqui Martis Acerras.</p>
+<p><a name = "line12_423" id = "line12_423"> </a>
+Inde, ubi permisit flammis atque ensibus urbem,</p>
+<p><a name = "line12_424" id = "line12_424"> </a>
+Nuceriæ, nihilo levior nec parcior <a href = "#var12_424">ira</a>,</p>
+<span class = "linenum">425</span>
+<p><a name = "line12_425" id = "line12_425"> </a>
+Incussit sese, atque æquavit mœnia terræ.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_420" id = "not12_420" href = "#line12_420">420.</a>
+Cf. Liv. XXIII, 17.
+&mdash;<i>fractus</i>, victus a <i>Marcello</i> ad Nolam, ut vidimus
+sup. <a class = "crossref" href =
+"#line12_266">v.&nbsp;266&nbsp;sqq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_421" id = "not12_421" href =
+"#line12_421">421.</a>&nbsp;<i>Contusus</i>; v. <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#not1_34">ad I,&nbsp;34</a>.
+&mdash;<i>campos</i>, justa prælia in campis apertis.
+&mdash;<a name = "not12_422" id = "not12_422" href =
+"#line12_422">422.</a>&nbsp;<i>Acerras</i>; vid. <a class = "crossref"
+href = "bookVIII.html#not8_535">ad VIII, 535</a>.
+&mdash;<i>non æqui Martis</i>, non pares viribus Pœnis. «Acerranis plus
+animi quam virium erat,» Liv. l.c.
+&mdash;<i>miseras</i>, quas, noctu ab incolis desertas, Hannibal
+diripuit atque incendit. Aliam causam tradit Val. Max. IX,&nbsp;6,
+ext.&nbsp;2.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_423" id = "not12_423" href = "#line12_423">423.</a>
+Conf. Heins. ad Claudianum de bello Gildonico, v.&nbsp;126.
+&mdash;<a name = "not12_424" id = "not12_424" href =
+"#line12_424">424.</a>&nbsp;Conf. Liv. XXIII, 15, quo auctore hoc ante
+pugnam Nolanam factum. De <i>Nuceria</i>; vid. <a class = "crossref"
+href = "bookVIII.html#not8_532">ad VIII, 532</a>.
+&mdash;<a name = "not12_425" id = "not12_425" href =
+"#line12_425">425.</a>&nbsp;<i>Incussit sese</i>, omnem iram ac vim
+inmisit <i>Nuceriæ</i>. Conf. Virgil. Æn. I,&nbsp;69 et ibi Heyne.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_426" id = "line12_426"> </a>
+Post Casilina sibi, multum obluctatus <a href =
+"#var12_426">iniquis</a></p>
+<p><a name = "line12_427" id = "line12_427"> </a>
+Defendentum <a href = "#var12_427">armis</a>, ægre reseraverat astu</p>
+<span class = "pagenum">43</span>
+<p><a name = "line12_428" id = "line12_428"> </a>
+Limina, et <a href = "#var12_428">obsessis</a> vitam pensaverat
+auro.</p>
+<p><a name = "line12_429" id = "line12_429"> </a>
+Jamque, in <a href = "#var12_429">Dauniacos</a> transfundens agmina
+campos,</p>
+<span class = "linenum">430</span>
+<p><a name = "line12_430" id = "line12_430"> </a>
+Flectebat rabiem, quo præda vel ira <a href =
+"#var12_430">vocasset</a>.</p>
+<p><a name = "line12_431" id = "line12_431"> </a>
+Fumabat versis incensa Petilia tectis,</p>
+<p><a name = "line12_432" id = "line12_432"> </a>
+Infelix fidei, miseræque secunda Sagunto,</p>
+<p><a name = "line12_433" id = "line12_433"> </a>
+<a href = "#var12_433">At</a> quondam Herculeam servare superba
+pharetram.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_426" id = "not12_426" href = "#line12_426">426.</a>
+Copiosius hæc memorat Liv. XXIII, 17... 20.
+&mdash;<i>iniquis</i>, ut <i>non æqui</i>, <a class = "crossref" href =
+"#line12_422">v.&nbsp;422</a>; nam parvum Casilini erat præsidium Rom.
+<span class = "pagenum notes">43</span>
+&mdash;<a name = "not12_427" id = "not12_427" href =
+"#line12_427">427.</a>&nbsp;Conf. Var. Lect.
+&mdash;<a name = "not12_428" id = "not12_428" href =
+"#line12_428">428.</a>&nbsp;<i>Limina</i>, portas oppidi.
+&mdash;<i>obsessis vitam pensaverat</i>, donaverat adpenso <i>auro</i>,
+ut fere Florus III, <span class = "smallcaps">xv</span>,&nbsp;6, dixit
+<i>caput Gracchi percussoribus auro pensatum</i>. Cf. Var. Lect. et de
+re ipsa Liv. XXIII, 19.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_429" id = "not12_429" href = "#line12_429">429</a>
+<a name = "not12_430" id = "not12_430" href = "#line12_429">sq.</a>
+Cf. Liv. XXIV, 20, ubi tamen narrantur, quæ post receptum a consulibus
+Rom. Casilinum facta sunt, unde poeta duplicem hujus oppidi
+expugnationem et tempora iterum confudisse videtur.
+&mdash;<i>Dauniacos campos</i>, Apuliam. Vid. <a class = "crossref" href
+= "bookI.html#not1_291">ad I,&nbsp;291</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_431" id = "not12_431" href = "#line12_431">431.</a>
+Conf. Liv. XXIII, 20 et 30.
+&mdash;<i>Petilia</i>, vel <i>Petelia</i> (Gr. Πετηλία et ita passim in
+numis, nunc <i>Strongoli</i>, si fides habenda Holsten. p.&nbsp;307), in
+Bruttiis sita, et <i>fide</i> Romanis servata non minus inclyta, sed nec
+minus <i>infelix Sagunto. Petelini uni ex Bruttiis manserant in amicitia
+Rom.</i>, etc. Liv. XXIII, 20.
+&mdash;<a name = "not12_433" id = "not12_433" href =
+"#line12_433">433.</a>&nbsp;Petilia condita a Philoctete, perpetuo
+comite Herculis, qui moriens illi <i>pharetram</i>, arcum et sagittas
+hydræ veneno imbutas dono dederat. Vid. Strab. VI, p.&nbsp;254; Virg.
+Æn. III, 401 sq. (ubi conf. Serv. aliique Intpp.); Tzetz. et Potter. ad
+Lycophr. v.&nbsp;55 et 911; Diodor. IV, 39, et Hygin. f. 102, ubi cf.
+Muncker.
+&mdash;<i>superba servare pharetram</i>, ut sup. <a class = "crossref"
+href = "bookIII.html#line3_374">III, 374</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_434" id = "line12_434"> </a>
+Verterat et mentem Tyria ad conata Tarentus,</p>
+<span class = "linenum">435</span>
+<p><a name = "line12_435" id = "line12_435"> </a>
+Portisque intrarant Pœni: sed enim arce corusca,</p>
+<p><a name = "line12_436" id = "line12_436"> </a>
+Fisa loco, manus Ausoniæ stipata sedebat.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_434" id = "not12_434" href = "#line12_434">434.</a>
+De expugnatione Tarenti plura v. ap. Liv. XXV,&nbsp;7... 11; Polyb.
+VIII, 26... 36, ed. Schweigh. et Appian. hist. Hannibal. c. 32... 34.
+&mdash;<i>Verterat et... Tarentus</i>, h.e. a Romanis ad Pœnos
+defecerat.
+&mdash;<a name = "not12_435" id = "not12_435" href =
+"#line12_435">435</a>&nbsp;<a name = "not12_436" id = "not12_436" href =
+"#line12_435">sq.</a>
+<i>Portis intrarant</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#var6_498">ad VI, 498 in Var. Lect.</a>
+&mdash;<i>arcem</i> tenebant Romani. «Arx loco plano posita, non
+altitudine tuta, sed et mari, quo in peninsulæ modum pars major
+circumluitur, præaltis rupibus, et ab ipsa urbe muro et
+<span class = "pagenum notes">44</span>
+fossa ingenti septa,» Liv. c. 11.
+&mdash;<i>corusca</i> forte propter illas rupes præaltas et murum.
+N.&nbsp;Heinsius eam putabat <i>coruscam</i> dici, ut sup. <a class =
+"crossref" href = "#line12_85">v.&nbsp;85</a>, <i>fulgentia Arcis templa
+jugo</i>, Ernesti vero, ut urbe paulo elatiorem, et e longinquo,
+inprimis a mari, conspicuam.
+&mdash;<i>sed enim</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_33">ad I,&nbsp;33</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">44</span>
+<p><a name = "line12_437" id = "line12_437"> </a>
+<a href = "#var12_437">Hic, miranda movens, classem</a>, quæ condita
+portu</p>
+<p><a name = "line12_438" id = "line12_438"> </a>
+Adstabat, (namque <a href = "#var12_438">angustis e faucibus
+æquor</a></p>
+<p><a name = "line12_439" id = "line12_439"> </a>
+Erumpit scopulos inter, patuloque recessu</p>
+<span class = "linenum">440</span>
+<p><a name = "line12_440" id = "line12_440"> </a>
+<a href = "#var12_440">Infundit</a> campis secretum gurgite pontum)</p>
+<p><a name = "line12_441" id = "line12_441"> </a>
+<a href = "#var12_441">Inclusas igitur, quibus haud enare
+dabatur</a>,</p>
+<p><a name = "line12_442" id = "line12_442"> </a>
+Arce superposita, claustris maris <a href = "#var12_442">extulit
+astu</a>,</p>
+<p><a name = "line12_443" id = "line12_443"> </a>
+Perque aversa tulit <a href = "#var12_443">portatas arva
+carinas</a>.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_437" id = "not12_437" href = "#line12_437">437.</a>
+Romani tenebant arcem et claustra portus; Tarentinorum autem <i>naves
+sinu exiguo intus inclusæ</i> erant: hinc eas Hannibal plaustris
+machinisque subductas per mediam urbem transvexit, et altera ejus parte
+inmisit in mare, ut non amplius urbs, sed arx commeatibus maritimis
+excluderetur. Ita Liv. c. 11, et Polyb. VIII, 36. Cf. Scheffer. de re
+nav. III,&nbsp;3, et Var. Lect.
+&mdash;<a name = "not12_438" id = "not12_438" href =
+"#line12_438">438.</a>&nbsp;<i>faucibus</i> portus, adeo
+<i>angustis</i>, ut ponte jungerentur clauderenturque. Vid. Strab. VI,
+p.&nbsp;278, et Appian. de reb. Hannib. c. 34.
+&mdash;<a name = "not12_443" id = "not12_443" href =
+"#line12_443">443.</a>&nbsp;<i>tulit portatas</i>; vid. <a class =
+"crossref" href = "bookIX.html#not9_99">ad IX, 99</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_444" id = "line12_444"> </a>
+Lubrica roboreis <a href = "#var12_444">aderant substramina</a>
+plaustris,</p>
+<span class = "pagenum">45</span>
+<span class = "linenum">445</span>
+<p><a name = "line12_445" id = "line12_445"> </a>
+Atque, recens cæsi tergo <a href = "#var12_445">prolapsa</a>
+juvenci,</p>
+<p><a name = "line12_446" id = "line12_446"> </a>
+Æquoream rota ducebat per gramina puppim.</p>
+<p><a name = "line12_447" id = "line12_447"> </a>
+Et jam, per colles dumosque ad litus adacta,</p>
+<p><a name = "line12_448" id = "line12_448"> </a>
+Innabat pelago veniens sine remige classis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_444" id = "not12_444" href = "#line12_444">444.</a>
+<i>Lubrica substramina</i>, ut ap. Virg. Æn. II, 235, <i>rotarum
+lapsus</i>. Πορεῖα ὑπότροχα dixit Polyb. l.c. Ernesti intelligit terga
+boum recens cæsorum, per quæ machinæ ducerentur faciliori negotio, ita
+ut magis <i>prolabi</i> quam pertrahi viderentur. <i>Labi</i> enim ea
+monet dici, quæ lubrico in solo, vel propria lubricitate sua moveantur,
+ut apud Virgilium, Æneid. lib. I, v.&nbsp;147, et II, 225.
+&mdash;<span class = "pagenum notes">45</span>
+<a name = "not12_445" id = "not12_445" href = "#line12_445">445.</a>
+Conf. Virg. Æneid. V,&nbsp;328 seqq.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_447" id = "not12_447" href = "#line12_447">447.</a>
+Hæc poeta absurde prope et contra veritatem historicam finxit, ut
+strategematis miraculum augeret; Ern.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_449" id = "line12_449"> </a>
+Nuntius interea vectis <a href = "#var12_449">non more</a> carinis</p>
+<span class = "linenum">450</span>
+<p><a name = "line12_450" id = "line12_450"> </a>
+Terrentem freta curarum fervoribus inplet,</p>
+<p><a name = "line12_451" id = "line12_451"> </a>
+Dum procul Œbalios <a href = "#var12_451">amet</a> expugnare
+nepotes,</p>
+<p><a name = "line12_452" id = "line12_452"> </a>
+<a href = "#var12_452">Et</a> primus rostris sulcet navalibus arva,</p>
+<p><a name = "line12_453" id = "line12_453"> </a>
+<a href = "#var12_453">Adsessos</a> Capuæ muros, claustra ipsa
+revelli</p>
+<p><a name = "line12_454" id = "line12_454"> </a>
+Portarum, ac totum miseris <a href = "#var12_454">incurrere</a>
+bellum.</p>
+<span class = "linenum">455</span>
+<p><a name = "line12_455" id = "line12_455"> </a>
+Linquit cœpta ferox, pennasque addente pudore</p>
+<p><a name = "line12_456" id = "line12_456"> </a>
+Atque ira simul, <a href = "#var12_456">inmani</a> per proxima motu</p>
+<p><a name = "line12_457" id = "line12_457"> </a>
+Evolat, et minitans <a href = "#var12_457">avida ad certamina</a>
+fertur.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_449" id = "not12_449" href = "#line12_449">449 sqq.</a>
+Hannibal Tarentinæ arcis obpugnatione absistit raptimque contendit
+Capuam, quam obsideri a Romanis compererat. Cf. Liv. XXV, 13 sq., inpr.
+XXVI,&nbsp;4, 5, quibus locis accuratius omnia fusiusque narrantur.
+&mdash;<a name = "not12_450" id = "not12_450" href =
+"#line12_450">450.</a>&nbsp;<i>Terrentem freta</i>, mare. Vid. <a class
+= "crossref" href = "bookI.html#not1_49">ad I,&nbsp;49</a>, et <a class
+= "crossref" href = "bookIII.html#not3_463">III, 463</a>. Tarentini
+dicuntur <i>nepotes Œbalii</i>, h.e. Spartani, quorum coloniam Tarentum
+deduxit Phalantus. Vid. <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#not7_665">ad VII, 665</a>.
+&mdash;<a name = "not12_451" id = "not12_451" href =
+"#line12_451">451.</a>&nbsp;<i>Œbalus</i> priscus Lacedæmonis rex,
+Tyndarei pater, unde et <i>Tyndarium Tarentum</i> dixit Silius inf.
+<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_320">XV, 320</a>. Cf.
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_6">ad I,&nbsp;6</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_452" id = "not12_452" href =
+"#line12_452" title = "‘752’ legitur">452.</a>
+Primus in terra quasi naviget. Sed idem jam fecerat Lysander. v.
+Frontin. Strateg. I,&nbsp;<span class =
+"smallcaps">v</span>,&nbsp;7.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_455" id = "not12_455" href = "#line12_455">455.</a>
+<i>pennas addente pudore</i>, ut <i>pedibus timor addidit alas</i> apud
+Virg. Æn. VIII, 224.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_458" id = "line12_458"> </a>
+Haud secus, amisso tigris si concita fetu</p>
+<span class = "pagenum">46</span>
+<p><a name = "line12_459" id = "line12_459"> </a>
+Emicet, adtonitæ paucis lustratur in horis</p>
+<span class = "linenum">460</span>
+<p><a name = "line12_460" id = "line12_460"> </a>
+Caucasus, et saltu tramittitur alite Ganges;</p>
+<p><a name = "line12_461" id = "line12_461"> </a>
+Donec fulmineo partus vestigia cursu</p>
+<p><a name = "line12_462" id = "line12_462"> </a>
+<a href = "#var12_462">Conligat</a>, et rabiem prenso <a href =
+"#var12_462">consumat</a> in hoste.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_458" id = "not12_458" href = "#line12_458">458.</a>
+Comparatio satis frequens
+<span class = "pagenum notes">46</span>
+apud poetas, et nunc apte ad bestiæ atrocitatem verbis expressa, si a
+luxurie quadam recesseris, qua cursus celeritatem tribus modis variavit;
+quamvis, meo quidem sensu, <i>paucæ</i> illæ <i>horæ</i> nunc valde
+frigent, et vim summæ celeritatis et impetus infringunt; Ern. Enimvero
+luxuries illa hoc loco minus displicet, ubi celeritatis notio potissimum
+erat exprimenda, neque <i>paucæ horæ</i> admodum frigent, quoniam de
+Caucaso, altissimo Asiæ monte ac parte Tauri, qui simul designari
+videtur, sermo est. Conf. Plin. VIII, 18, seu 25; Stat. Theb. IV, 316
+seq.; Dempster. ad Rosin. Antiq. Rom. II, 11 et supra <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#not4_331">ad IV, 331&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_459" id = "not12_459" href =
+"#line12_459">459.</a>&nbsp;<i>Emicet</i>, ut <a class = "crossref" href
+= "bookII.html#line2_238">II, 238</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#line3_85">III, 85</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_468">IV, 468</a> al. <i>adtonitæ</i>, ab adtonita, ob
+metum amissi fetus.
+&mdash;<i>lustratur</i> discursu, ut <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#line2_266">II, 266</a>; Virg. Æn. II, 528 al.
+&mdash;<a name = "not12_461" id = "not12_461" href =
+"#line12_461">461</a>&nbsp;<a name = "not12_462" id = "not12_462" href =
+"#line12_461">sq.</a>
+<i>fulmineo cursu</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_421">ad I,&nbsp;421</a>.
+&mdash;<i>Conligere vestigia</i> exquisite pro reperire, adsequi; Ern.
+448; conf. Stat. Theb. VIII, 577; Cic. ad Heren. IV,&nbsp;8 al.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_463" id = "line12_463"> </a>
+<a href = "#var12_463">Obvius huic</a> sparso Centenius agmine
+raptim</p>
+<p><a name = "line12_464" id = "line12_464"> </a>
+Funditur, audendi pravus, <a href = "#var12_464">facilisque
+periclis</a>.</p>
+<span class = "linenum">465</span>
+<p><a name = "line12_465" id = "line12_465"> </a>
+Sed parvum decus Hannibali: nam, vitis honore</p>
+<p><a name = "line12_466" id = "line12_466"> </a>
+Perfunctus Latiæ, <a href = "#var12_466">subito</a> stimularat
+agrestes,</p>
+<p><a name = "line12_467" id = "line12_467"> </a>
+<a href = "#var12_467">Semiermemque</a> manum sternendam objecerat
+hosti.</p>
+<p><a name = "line12_468" id = "line12_468"> </a>
+Bis septem <a href = "#var12_468">demissa</a> neci, nec substitit
+agmen,</p>
+<p><a name = "line12_469" id = "line12_469"> </a>
+Millia: <a href = "#var12_469">bis septem</a>, quæ non sollertior
+ense,</p>
+<span class = "pagenum">47</span>
+<span class = "linenum">470</span>
+<p><a name = "line12_470" id = "line12_470"> </a>
+Sed genus insignis, justis ducebat in armis</p>
+<p><a name = "line12_471" id = "line12_471"> </a>
+Fulvius: ast æque per corpora fusa jacentum</p>
+<p><a name = "line12_472" id = "line12_472"> </a>
+Raptum iter est, victorque moram non passus <a href =
+"#var12_472">eundi</a>:</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_463" id = "not12_463" href = "#line12_463">463.</a>
+Conf. Liv. XXV, 19 et sup. <a class = "crossref" href = "#not12_27">ad
+v.&nbsp;27 seq.</a> nam res a Silio memorata ab h.l. aliena est.
+&mdash;<a name = "not12_464" id = "not12_464" href =
+"#line12_464">464.</a>&nbsp;<i>facilis periclis</i>; vid. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_615">ad I,&nbsp;615</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_465" id = "not12_465" href = "#line12_465">465 seq.</a>
+<i>vitis honore Latiæ</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#line6_43">VI, 43</a>, ubi v. not.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_466" id = "not12_466" href =
+"#line12_466" title = "numerus deest">466.</a>&nbsp;<i>agrestes
+semiermemque manum</i>; v. Liv. l.c.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_468" id = "not12_468" href = "#line12_468">468.</a>
+<i>demissa neci</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_439">ad I,&nbsp;439</a>.
+&mdash;<i>nec substitit agmen</i> victoris, Hannibalis. Cf.
+v.&nbsp;471&nbsp;sq.
+&mdash;<a name = "not12_469" id = "not12_469" href =
+"#line12_469">469.</a>&nbsp;Cf. Liv. XXV, 21., et Var. Lect.
+&mdash;<i>non sollertior ense</i> apud Liv. l.c.
+<span class = "pagenum notes">47</span>
+<i>dux stultitia et</i> temeritate Centenio par.
+&mdash;<a name = "not12_470" id = "not12_470" href =
+"#line12_470">470.</a>&nbsp;<i>insignis</i> (κατὰ) <i>genus</i>,
+nobilior Centenio. De gente Fulvia v. meas Tabulas Geneal.
+&mdash;<i>justa arma</i> et justus exercitus Fulvii prætoris, non
+tumultuarius ac semiermis, neque precario ipsi traditus, ut Centenio,
+centurioni primipili.
+&mdash;<a name = "not12_471" id = "not12_471" href =
+"#line12_471">471.</a>&nbsp;<i>jacentum</i>; v. <a class = "crossref"
+href = "bookII.html#not2_574">ad II, 574</a>.
+&mdash;<a name = "not12_472" id = "not12_472" href =
+"#line12_472">472.</a>&nbsp;<i>Raptum iter est</i>; vid. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_570">ad I,&nbsp;570</a>.
+&mdash;<i>moram non passus eundi</i>, inpatiens moræ, quam itineri
+faciendo inpendebat; Heins.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_473" id = "line12_473"> </a>
+Exsequiæ tantum famam nomenque volentem</p>
+<p><a name = "line12_474" id = "line12_474"> </a>
+<a href = "#var12_474">Mitificæ</a> mentis tenuerunt funere læto.</p>
+<span class = "linenum">475</span>
+<p><a name = "line12_475" id = "line12_475"> </a>
+Namque per insidias (infandum!) et <a href = "#var12_475">ab hospite</a>
+cæsus,</p>
+<span class = "pagenum">48</span>
+<p><a name = "line12_476" id = "line12_476"> </a>
+Conloquium et promissa petit dum perfida gentis</p>
+<p><a name = "line12_477" id = "line12_477"> </a>
+Lucanæ, Gracchus, cæco circumdatus astu,</p>
+<p><a name = "line12_478" id = "line12_478"> </a>
+Occiderat, laudemque Libys rapiebat humandi.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_473" id = "not12_473" href = "#line12_473">473.</a>
+Commentarii instar est Liv. XXV, 16, 17. Conf. et sup. <a class =
+"crossref" href = "bookX.html#not10_559">ad X,&nbsp;559 sq.</a> Citum
+Hannibalis iter morabantur Ti. Sempronii Gracchi Procos., qui
+<i>hospitis Lucani</i> dolo perierat, <i>exsequiæ</i>, quas Hannibal
+ipse celebrabat, <i>volens</i>, h.e. optans, cupiens, desiderans,
+captans (ut Gr. θέλων), <i>famam mitificæ</i>, h.e. mitis (ut apud Apul.
+de Mundo extr. et Prudent. Hamart. 963, et περὶ στεφ., hymn. VII, 42,
+ubi vid. Heins.) <i>mentis</i>, humanitatis et miserationis.
+&mdash;<a name = "not12_474" id = "not12_474" href =
+"#line12_474">474.</a>&nbsp;<i>funere</i>; vid. <a class = "crossref"
+href = "bookV.html#not5_156">ad V,&nbsp;156</a>.
+&mdash;<i>læto</i>, non modo quod Gracchus hostis fuerat et dux fortis
+bellique peritus, adeoque metuendus, sed quod armatus exercitus circa
+rogum ejus cucurrit cum tripudiis Hispanorum motibusque armorum et
+corporum. Vide Livium, loc. cit.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_475" id = "not12_475" href = "#line12_475">475.</a>
+Cf. Var. Lectiones.
+&mdash;<span class = "pagenum notes">48</span>
+<a name = "not12_477" id = "not12_477" href = "#line12_477">477.</a>
+<i>cæco astu</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_3">ad
+V,&nbsp;3</a>.
+&mdash;<a name = "not12_478" id = "not12_478" href =
+"#line12_478">478.</a>&nbsp;<i>laudem Libys rapiebat humani</i>, tum
+honoris et famæ gratia, tum raptim et ὡς ἐν παρόδῳ funus curabat: ipsa
+autem verba nihil prope nisi versum explent; nam res ipsa ex antecedd.
+nota erat; Ern.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_479" id = "line12_479"> </a>
+Sed non, ut scitum celerare ad mœnia Pœnum,</p>
+<span class = "linenum">480</span>
+<p><a name = "line12_480" id = "line12_480"> </a>
+<a href = "#var12_480">Adstabat</a> res ulla loco. Jam consul
+uterque</p>
+<p><a name = "line12_481" id = "line12_481"> </a>
+Præcipites aderant; Nola vis omnis, et Arpis</p>
+<p><a name = "line12_482" id = "line12_482"> </a>
+Ævi floridior Fabius <a href = "#var12_482">rapida arma ferebat</a>;</p>
+<p><a name = "line12_483" id = "line12_483"> </a>
+Hinc Nero, et hinc <a href = "#var12_483">volucris</a> Silanus nocte
+dieque</p>
+<p><a name = "line12_484" id = "line12_484"> </a>
+Inpellebat agens properata ad bella cohortes.</p>
+<span class = "linenum">485</span>
+<p><a name = "line12_485" id = "line12_485"> </a>
+Undique conveniunt, pariterque obponere cunctos</p>
+<p><a name = "line12_486" id = "line12_486"> </a>
+Uni ductores juveni placet. Arduus ipse</p>
+<p><a name = "line12_487" id = "line12_487"> </a>
+Tifata <a href = "#var12_487">insidit</a>, propior qua mœnibus
+instat</p>
+<span class = "pagenum">49</span>
+<p><a name = "line12_488" id = "line12_488"> </a>
+Collis, et e tumulis subjectam despicit urbem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_479" id = "not12_479" href = "#line12_479">479</a>
+<a name = "not12_480" id = "not12_480" href = "#line12_479">seq.</a>
+Cf. Liv. XXVI,&nbsp;5, ubi tamen pro <i>Fabio</i> et <i>Silano</i>
+Fulvius memoratur.
+&mdash;<i>ut scitum</i>, cognitum, auditum est.
+&mdash;<i>mœnia</i>, Capuam.
+&mdash;<i>non Adstabat res ulla loco</i>, summa omnium perturbatio erat;
+Ern. coll. Liv. l.c. res <i>nec explorata Romanis</i> (quæ tamen verba
+in ed. Drak. et Ern. non leguntur) <i>ingentem præbuit terrorem</i>.
+Vid. Var. Lect.
+&mdash;<a name = "not12_481" id = "not12_481" href =
+"#line12_481">481.</a>&nbsp;Conf. Liv. XXIII, 46, et XXIV, 46.
+&mdash;<i>vis omnis</i>, exercitus Nolæ in præsidio relictus.
+&mdash;<a name = "not12_482" id = "not12_482" href =
+"#line12_482">482.</a>&nbsp;<i>Ævi floridior</i>; cf. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_61">ad I,&nbsp;61</a>.
+&mdash;<a name = "not12_484" id = "not12_484" href =
+"#line12_484">484.</a>&nbsp;<i>Inpellebat agens</i>; cf. <a class =
+"crossref" href = "bookV.html#line5_623">V,&nbsp;623</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_486" id = "not12_486" href = "#line12_486">486.</a>
+<i>Uni juveni</i>, Hannibali. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookIX.html#not9_562">ad IX, 562</a>.
+&mdash;<a name = "not12_487" id = "not12_487" href =
+"#line12_487">487.</a>&nbsp;<i>insidit</i>, cum quarto casu junctum.
+Vid. <a class = "crossref" href = "bookV.html#var5_3">ad V,&nbsp;3
+in&nbsp;V.L.</a>, et
+<span class = "pagenum notes">49</span>
+Heins. ad Valer. Fl. V,&nbsp;536. Sic passim ap. Liv. Hannibal «in valle
+occulta post Tifata montem inminentem Capuæ consedit,» Liv. lib.
+XXVI,&nbsp;5. Cf. id. VII, 29, et sup. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_363">ad IV, 363</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_489" id = "line12_489"> </a>
+Verum ubi, tum sese circumfundentibus armis,</p>
+<span class = "linenum">490</span>
+<p><a name = "line12_490" id = "line12_490"> </a>
+Vallatas socium portas, <a href = "#var12_490">unaque</a> negari</p>
+<p><a name = "line12_491" id = "line12_491"> </a>
+Intravisse sibi, <a href = "#var12_491">Capuæque</a> erumpere
+cernit,</p>
+<p><a name = "line12_492" id = "line12_492"> </a>
+<a href = "#var12_492">Anxius adventus</a>, nunc ferro frangere
+cœtum</p>
+<p><a name = "line12_493" id = "line12_493"> </a>
+Obstantum meditatur; <a href = "#var12_493">init nunc</a> avia cœpto</p>
+<p><a name = "line12_494" id = "line12_494"> </a>
+Consilia, atque astu quærit tot millia portis</p>
+<span class = "linenum">495</span>
+<p><a name = "line12_495" id = "line12_495"> </a>
+Abstrahere artatis, cinctosque resolvere muros.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_489" id = "not12_489" href = "#line12_489">489.</a>
+Conf. omnino Liv. XXVI,&nbsp;7.
+&mdash;<i>armis</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#line7_61">VII, 61</a> et sup. <a class = "crossref" href =
+"#line12_482">v.&nbsp;482</a>.
+&mdash;<a name = "not12_490" id = "not12_490" href =
+"#line12_490">490.</a>&nbsp;<i>Vallatas</i>, cinctas a Romanis <i>portas
+sociorum</i> suorum, incolarum Capuæ.
+&mdash;<i>una</i>, simul, <i>sibi negari</i>, se prohiberi a Romanis
+urbem obsidentibus, <i>intravisse</i> (<a class = "missing" name =
+"not12_491" id = "not12_491" href = "#line12_491" title = "numerus deest">v.&nbsp;491</a>), intrare Capuam, <i>et Capuæ</i>, Campanis,
+sociis suis, scilicet negari <i>erumpere</i> portis. Lefeb. notandam
+h.l. dicit audaciam trium militum e Val. Max. III, <span class =
+"smallcaps">ii</span>, 20.
+&mdash;<a name = "not12_492" id = "not12_492" href =
+"#line12_492">492.</a>&nbsp;<i>Anxius adventus</i>; v. V.L. Sollicitus
+de adventu suo, quod breviter et obscure dicitur pro: quomodo iis,
+quorum causa advenisset, auxilium ferret incertus; Lenz.
+&mdash;<a name = "not12_493" id = "not12_493" href =
+"#line12_493">493.</a>&nbsp;Hannibal «abscedere inrito consilio et
+movere a Capua statuit castra. Multa secum, quoniam inde ire pergeret,
+volventi, subiit animum impetus, caput ipsum belli Romam petendi,» etc.
+Liv. l.c. Cf. Polyb. IX,&nbsp;3, 4.
+&mdash;<i>avia cœpto</i>, diversa a priori consilio, scil. ferro et
+impetu in hostes inrumpendi; Ernest. qui recte monet, omnem hunc locum
+(a v.&nbsp;490... 495) laborare duritie quadam auribus elegantioribus et
+Virgilianæ concinnitati adsuetis molesta. <i>Cœptum</i> vero non
+consilium est, sed conatus sc. Capuæ obsidione liberandæ, quam ob rem
+iter erat ingressus.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "pagenum">50</span>
+<p><a name = "line12_496" id = "line12_496"> </a>
+Sic igitur secum, curasque ita corde fatigat:</p>
+<p><a name = "line12_497" id = "line12_497"> </a>
+«Quo, mens ægra, vocas? rursusne pericula sumam,</p>
+<p><a name = "line12_498" id = "line12_498"> </a>
+<a href = "#var12_498">Non æquus</a> regione loci? Capuaque vidente</p>
+<p><a name = "line12_499" id = "line12_499"> </a>
+Terga dabo? an, residens vicini vertice montis,</p>
+<span class = "linenum">500</span>
+<p><a name = "line12_500" id = "line12_500"> </a>
+Exscindi ante oculos patiar socialia tecta?</p>
+<p><a name = "line12_501" id = "line12_501"> </a>
+Non ita me experti Fabius <a href = "#var12_501">Fabiique</a>
+magister</p>
+<p><a name = "line12_502" id = "line12_502"> </a>
+<a href = "#var12_502">Turbatum, Hesperio</a> quum clausos milite
+colles</p>
+<p><a name = "line12_503" id = "line12_503"> </a>
+Evasi victor, sparsosque per arva juvencos</p>
+<p><a name = "line12_504" id = "line12_504"> </a>
+Jactare adcensis stimulavi cornibus ignes.</p>
+<span class = "linenum">505</span>
+<p><a name = "line12_505" id = "line12_505"> </a>
+Haud dum omnes abiere doli: defendere nobis</p>
+<p><a name = "line12_506" id = "line12_506"> </a>
+Si Capuam ereptum est, dabitur circumdare Romam.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<span class = "pagenum notes">50</span>
+<a name = "not12_496" id = "not12_496" href = "#line12_496">496.</a>
+<i>curas fatigat</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_675">ad I,&nbsp;675</a>.
+&mdash;<a name = "not12_497" id = "not12_497" href =
+"#line12_497">497.</a>&nbsp;<i>rursus</i>, ut ad Nolam.
+&mdash;<i>periculum sumere</i> pro subire etiam dixit Tac. Hist. III, 69
+et al.
+&mdash;<a name = "not12_498" id = "not12_498" href =
+"#line12_498">498.</a>&nbsp;<i>Non æquus regione loci</i>, inpar
+Romanis, qui opportuna loca tenent; Cell. et Ern.
+&mdash;<a name = "not12_499" id = "not12_499" href =
+"#line12_499">499.</a>&nbsp;<i>vicini montis</i>; v. <a class =
+"crossref" href = "#not12_487">ad v.&nbsp;487</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_501" id = "not12_501" href = "#line12_501">501.</a>
+Imitat. Virg. Æn. XI, 396&nbsp;sq.
+&mdash;<i>magister</i> equitum, Minucius.
+&mdash;<a name = "not12_502" id = "not12_502" href =
+"#line12_502">502&nbsp;sqq.</a>
+Cf. sup. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_272">VII, 272
+seq.</a> et <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#line7_310">310&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<i>Turbatum</i>, confusum et consilii inopem.
+&mdash;<i>Hesperio</i>, Italo Romano. Vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_4">ad I,&nbsp;4</a>.
+&mdash;<a name = "not12_503" id = "not12_503" href =
+"#line12_503">503.</a>&nbsp;<i>victor</i>, voti compos, ἐπιτυχὼν. Vid.
+Heyne ad Virg. Æn. II, 329; VIII, 61; X,&nbsp;409; XI, 565, et Georg.
+III,&nbsp;9; Burm. ad Valer. Fl. IV, 528, et ad Petron. c. CXII.
+&mdash;<i>victor</i>, superior iis arte ac fraude; Lenz.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_507" id = "line12_507"> </a>
+<a href = "#var12_507">Hæc postquam placita, et tenuit</a> sententia
+mentem,</p>
+<p><a name = "line12_508" id = "line12_508"> </a>
+Non <a href = "#var12_508">exspectato</a>, Titan dum gurgite lucem</p>
+<span class = "pagenum">51</span>
+<p><a name = "line12_509" id = "line12_509"> </a>
+Spirantes proferret equos, <a href = "#var12_509">inpellit</a> in
+agmen</p>
+<span class = "linenum">510</span>
+<p><a name = "line12_510" id = "line12_510"> </a>
+Voce manuque viros, et cœpta inmania pandit:</p>
+<p><a name = "line12_511" id = "line12_511"> </a>
+«Perge, age, vince omnem, miles, virtute laborem;</p>
+<p><a name = "line12_512" id = "line12_512"> </a>
+Et, quantum humani <a href = "#var12_512">possunt</a> se tendere
+passus,</p>
+<p><a name = "line12_513" id = "line12_513"> </a>
+Arduus adcelera. Romam petis: hoc iter Alpes,</p>
+<p><a name = "line12_514" id = "line12_514"> </a>
+Hoc Cannæ <a href = "#var12_514">stravere</a> tibi: eia, incute
+muris</p>
+<span class = "linenum">515</span>
+<p><a name = "line12_515" id = "line12_515"> </a>
+<a href = "#var12_515">Umbonem</a> Iliacis, Capuæque repende ruinas;</p>
+<p><a name = "line12_516" id = "line12_516"> </a>
+Quam tanti fuerit cadere, ut Palatia cernas,</p>
+<p><a name = "line12_517" id = "line12_517"> </a>
+Et <a href = "#var12_517">demigrantem</a> Tarpeia sede Tonantem.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_507" id = "not12_507" href = "#line12_507">507.</a>
+<i>tenuit sententia mentem</i>, ei stetit; stabilem habuit sententiam.
+&mdash;<a name = "not12_508" id = "not12_508" href =
+"#line12_508">508.</a>&nbsp;<i>Non exspectato</i> ablat. absol. ut
+<i>audito</i> <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_106">V,&nbsp;106</a>, ubi v. not.
+&mdash;<span class = "pagenum notes">51</span>
+<a name = "not12_509" id = "not12_509" href = "#line12_509">509.</a>
+<i>equos</i> Solis <i>spirantes lucem</i>, cf. Virg. Æneid. XII, 115,
+ibique Heyne.
+&mdash;<i>inpellit in agmen</i>, convocat, militum concionem facit; Ern.
+quod ab usu loquendi alienum videtur. Cf. V.L.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_513" id = "not12_513" href = "#line12_513">513.</a>
+Præclari versus, quibus magnum inest pathos.
+&mdash;<a name = "not12_514" id = "not12_514" href =
+"#line12_514">514&nbsp;sq.</a>
+<i>incutere Umbonem</i>, ut sup. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#line2_256">II, 256</a>. Cf. V.L.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_515" id = "not12_515" href =
+"#line12_515" title = "numerus deest">515.</a>&nbsp;<i>Iliacis</i>,
+Romanis.
+&mdash;<a name = "not12_516" id = "not12_516" href =
+"#line12_516">516.</a>&nbsp;Non magna est jactura Capuæ, si possessio
+quasi Romæ præsensque ejus potiundæ spes ea redimitur.
+&mdash;<a name = "not12_517" id = "not12_517" href =
+"#line12_517">517.</a>&nbsp;Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_365">ad II, 365</a>, <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_592">592</a>, et Klotz. ad Tyrt. p.&nbsp;78.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_518" id = "line12_518"> </a>
+<a href = "#var12_518">Instincti</a> glomerant gressus. Roma auribus
+hæret,</p>
+<p><a name = "line12_519" id = "line12_519"> </a>
+Roma oculis: creduntque ducis sollertibus actis</p>
+<span class = "linenum">520</span>
+<p><a name = "line12_520" id = "line12_520"> </a>
+Aptius id cœptum, <a href = "#var12_520">quam si</a> duxisset ab
+ipso</p>
+<p><a name = "line12_521" id = "line12_521"> </a>
+Fatali Æneadis campo. Vulturna <a href = "#var12_521">citata</a></p>
+<p><a name = "line12_522" id = "line12_522"> </a>
+Transmittunt <a href = "#var12_522">alno</a> vada, postremique
+relinquunt</p>
+<span class = "pagenum">52</span>
+<p><a name = "line12_523" id = "line12_523"> </a>
+Tardandis Italis conruptas igne carmas.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_518" id = "not12_518" href = "#line12_518">518.</a>
+<i>Instincti</i>, incitati et incensi, Drak. Cf. Var. Lect.
+&mdash;<i>glomerant gressus</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_336">ad III, 336</a>. Bene Ernesti: «Exquisita ratio
+militum adplausus significandi, <i>Roma auribus hæret, Roma oculis</i>;
+at quam tenuis et diluta sententia est, <i>credunt ducis</i>, etc.
+Laudant milites Hannibalem, quod nunc demum, nec statim post pugnam
+Cannensem Romam petere instituerit. Quis, quæso, nunc hanc militum
+sententiam desideret? Aptior ea erat tranquillæ deliberationi, quam huic
+tempori, quo cuncti ardore Romam vincendi flagrant.» Contrariam adeo
+Livius XXVI,&nbsp;7, Hannibalis et militum sententiam adfert: «Cujus rei
+(sc. Romam petendi) semper cupitæ occasionem prætermissam post Cannensem
+pugnam et alii vulgo fremebant, et ipse non dissimulabat.»
+&mdash;<a name = "not12_521" id = "not12_521" href =
+"#line12_521">521</a>&nbsp;<a name = "not12_522" id = "not12_522" href =
+"#line12_521">seq.</a>
+<i>campo</i> Cannensi.
+&mdash;<i>Æneadis</i>, Romanis.
+&mdash;<i>Vulturna</i>
+<span class = "pagenum notes">52</span>
+<i>vada</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_52">ad
+I,&nbsp;52</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_528">VIII, 528</a>.
+&mdash;<i>alno</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_458">ad III, 458</a>.
+&mdash;<i>citata</i>, celeriter.
+&mdash;<a name = "not12_523" id = "not12_523" href =
+"#line12_523">523.</a>&nbsp;«Fulvium Vulturnus tenuerat amnis, navibus
+ab Hannibale incensis, rates ad trajiciendum exercitum, in magna inopia
+materiæ, ægre comparantem,» Liv. XXVI,&nbsp;9.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_524" id = "line12_524"> </a>
+Tum Sidicina legunt pernicibus arva maniplis,</p>
+<span class = "linenum">525</span>
+<p><a name = "line12_525" id = "line12_525"> </a>
+Threiciamque Calen, vestras a nomine nati,</p>
+<p><a name = "line12_526" id = "line12_526"> </a>
+Orithyia, domos: hinc <a href = "#var12_526">Allifanus</a> Iaccho</p>
+<p><a name = "line12_527" id = "line12_527"> </a>
+Haud inamatus ager, Nymphisque habitata Casinis</p>
+<p><a name = "line12_528" id = "line12_528"> </a>
+Rura evastantur: mox et vicinus Aquinas,</p>
+<p><a name = "line12_529" id = "line12_529"> </a>
+<a href = "#var12_529">Et</a>, quæ fumantem texere giganta, Fregellæ</p>
+<span class = "linenum">530</span>
+<p><a name = "line12_530" id = "line12_530"> </a>
+Agmine carpuntur volucri. Fert concitus inde</p>
+<p><a name = "line12_531" id = "line12_531"> </a>
+Per juga celsa gradum, <a href = "#var12_531">duris</a> qua rupibus
+hæret</p>
+<p><a name = "line12_532" id = "line12_532"> </a>
+Bellator Frusino, et surgit suspensa tumenti</p>
+<p><a name = "line12_533" id = "line12_533"> </a>
+Dorso frugiferis Cerealis Anagnia glebis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_524" id = "not12_524" href = "#line12_524">524</a>
+<a name = "not12_525" id = "not12_525" href = "#line12_524">seq.</a>
+Describitur iter H. præeunte Livio l.c. Cf. Polyb. IX,&nbsp;5.
+&mdash;<i>Sidicina arva Threiciamque Calen</i> et <i>Orithyia</i>; v.
+<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_511">ad VIII, 511,
+512</a>.
+&mdash;<i>arva legunt</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#line7_132">VII, 132</a>.
+&mdash;<a name = "not12_526" id = "not12_526" href =
+"#line12_526">526&nbsp;sq.</a>
+<i>Allifanus Iaccho Haud inamatus ager</i>; vid. <a class = "crossref"
+href = "bookVIII.html#not8_535">ad VIII, 535</a>.
+&mdash;<i>Iaccho Haud inamatus</i>; conf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_237">I,&nbsp;237</a>; Bentl. ad Horat. Od. II, <span
+class = "smallcaps">vi</span>, 18, et Gronov. Diatr. Stat. c. XLIII.
+<i>Casinis</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_227">ad IV, 227</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_527" id = "not12_527" href =
+"#line12_527" title = "numerus deest">527.</a>&nbsp;<i>Nymphis
+habitata</i>, quia ad Lirim fl. sita.
+&mdash;<a name = "not12_528" id = "not12_528" href =
+"#line12_528">528.</a>&nbsp;<i>Aquinas</i>, incolæ Aquini pro oppido, de
+quo v. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_403">ad VIII,
+403</a>.
+&mdash;<a name = "not12_529" id = "not12_529" href =
+"#line12_529">529.</a>&nbsp;<i>Fregellæ</i>; v. <a class = "crossref"
+href = "bookV.html#not5_542">ad V,&nbsp;542</a>.
+&mdash;<i>fumantem texere giganta</i>, quoniam in regione bituminis et
+sulphuris plena sitæ, Ern. cf. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_537">ad VIII, 537... 540</a>.
+&mdash;<a name = "not12_530" id = "not12_530" href =
+"#line12_530">530.</a>&nbsp;<i>carpuntur</i>; vid. <a class = "crossref"
+href = "bookII.html#not2_458">ad II, 458</a>.
+&mdash;<a name = "not12_531" id = "not12_531" href =
+"#line12_531">531.</a>&nbsp;<i>juga celsa</i> inter Fregellas. et
+Frusinonem.
+&mdash;<i>hæret</i>, ut al. <i>pendere</i>, et mox <i>suspensa</i>; vid.
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_128">ad I,&nbsp;128</a>;
+<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_556">III, 556</a>;
+<a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_645">VI, 645</a>; <a class =
+"crossref" href = "bookVIII.html#not8_564">VIII, 565</a>.
+&mdash;<a name = "not12_532" id = "not12_532" href =
+"#line12_532">532.</a>&nbsp;<i>Frusino</i>; vid. <a class = "crossref"
+href = "bookVIII.html#not8_398">ad VIII, 398</a>.
+&mdash;<a name = "not12_533" id = "not12_533" href =
+"#line12_533">533.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#not5_543">ad V,&nbsp;543</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_392">VIII, 392</a>, et Heyne ad Virg. Æn. VII,
+684.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_534" id = "line12_534"> </a>
+Jamque adeo est campos ingressus et arva <a href =
+"#var12_534">Labici</a>,</p>
+<span class = "linenum">535</span>
+<p><a name = "line12_535" id = "line12_535"> </a>
+Linquens Telegoni pulsatos ariete muros,</p>
+<span class = "pagenum">53</span>
+<p><a name = "line12_536" id = "line12_536"> </a>
+Haud dignam inter tanta moram: nec amœna retentant</p>
+<p><a name = "line12_537" id = "line12_537"> </a>
+Algida, nec juxta Junonis tecta Gabinæ.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_534" id = "not12_534" href = "#line12_534">534.</a>
+<i>Labici</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_366">ad VIII, 366</a>.
+&mdash;<a name = "not12_535" id = "not12_535" href =
+"#line12_535">535.</a>&nbsp;<i>Telegonis muros</i> Tusculum. Vid.
+<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_692">ad VII, 692</a>.
+&mdash;<i>Linquens</i> hanc urbem regionemque, quæ, quamvis
+<span class = "pagenum notes">53</span>
+amœnissima, non tamen morabatur iter Hannibalis <i>inter tanta</i>
+molimina, in tantis cœptis.
+&mdash;<a name = "not12_537" id = "not12_537" href =
+"#line12_537">537.</a>&nbsp;<i>Algidum</i> opp. et <i>Algidus</i> mons
+nemorosus et pascuus (h.l. <i>amœnus</i>) Latii in Æquis, XVIII M. P. a
+Roma distans. Vid. Jani ad Horat. Od. I,&nbsp;<span class =
+"smallcaps">xxi</span>,&nbsp;6; III, <span class =
+"smallcaps">xxiii</span>,&nbsp;9; IV, <span class =
+"smallcaps">iv</span>,&nbsp;58.
+&mdash;<i>Algida</i>, ut <i>Taygeta</i>, <i>Gargara</i>, <i>Mænala</i>,
+etc. Vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_363">ad IV,
+363</a>.
+&mdash;<i>Gabii</i>, oppidum Latii, medio fere inter Romam et Præneste
+loco situm, ubi Juno inprimis colebatur. Conf. Virgil. Æn. VII, 682, et
+ibi Heyne.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_538" id = "line12_538"> </a>
+Præceps ad ripas inmani turbine fertur,</p>
+<p><a name = "line12_539" id = "line12_539"> </a>
+Sulfureis gelidus qua serpit leniter undis</p>
+<span class = "linenum">540</span>
+<p><a name = "line12_540" id = "line12_540"> </a>
+Ad genitorem Anio labens sine murmure <a href =
+"#var12_540">Thybrim</a>.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_538" id = "not12_538" href = "#line12_538">538.</a>
+<i>Præceps fertur</i>, properat inde Hannibal. Vid. <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#not4_261">ad IV, 261</a>.
+&mdash;<i>turbine</i>, impetu, velocitate.
+&mdash;<a name = "not12_539" id = "not12_539" href =
+"#line12_539">539&nbsp;sq.</a>
+<i>Anio serpit ad genitorem Thybrim</i>; influit in Tiberim. Mirantur
+Drak. et Ernesti Anienem dici h.l. <i>serpentem leniter</i> et
+<i>labentem sine murmure</i>. Sed v. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#var4_224">ad IV, 224 in V.L.</a> Lenz. monet, poetam ad
+verbum expressisse Tibull. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">vii</span>,
+13,&nbsp;14.
+&mdash;<i>Sulfureis</i>, flavis, luteis, ut <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#line8_400">VIII, 400</a>, nam <i>gelidus</i> etiam
+vocatur; Ern. Rectius forte Draken. propter aquas Albulæ (fluminis
+Piceni in Marchia Anconitana, hod. <i>Ragnola</i>) in Anienem influentes
+et sulfureas. Vide Barth. ad Stat. Silv. I,&nbsp;<span class =
+"smallcaps">iii</span>, 75, et intpp. Suet. Aug. 82, et Ner. 31. Cf.
+sup. <a class = "crossref" href = "#not12_229">ad v.&nbsp;229</a>, et
+<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_400">ad VIII, 400</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_540" id = "not12_540" href =
+"#line12_540" title = "numerus deest">540.</a>&nbsp;<i>genitorem</i>,
+quia in Tiberim influit (ut <i>patre Benaco</i> dixit Virg. Æn.
+X,&nbsp;205), vel quia hic major fluvius est. Conf. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_606">I,&nbsp;606 sq.</a> ibique
+not.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_541" id = "line12_541"> </a>
+Hic ut signa ferox dimensaque castra locavit,</p>
+<p><a name = "line12_542" id = "line12_542"> </a>
+Et ripas tremefecit eques, perterrita pulsis</p>
+<p><a name = "line12_543" id = "line12_543"> </a>
+Ilia prima vadis sacro se conjugis antro</p>
+<p><a name = "line12_544" id = "line12_544"> </a>
+Condidit, et cunctæ fugerunt gurgite Nymphæ.</p>
+<span class = "linenum">545</span>
+<p><a name = "line12_545" id = "line12_545"> </a>
+At matres Latiæ, ceu mœnia nulla supersint,</p>
+<p><a name = "line12_546" id = "line12_546"> </a>
+<a href = "#var12_546">Adtonitæ passim furibundis gressibus
+errant</a>.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_541" id = "not12_541" href = "#line12_541">541.</a>
+Cf. Liv. XXVI, 10, et Polyb. IX,&nbsp;5, 9.
+&mdash;<a name = "not12_542" id = "not12_542" href =
+"#line12_542">542&nbsp;seq.</a>
+Terror etiam fluviis eorumque Nymphis tribuitur. Cf. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_48">I,&nbsp;48</a>; <a class =
+"crossref" href = "bookIII.html#line3_463">III, 463 seq.</a>; <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#line4_443">IV, 443 sq.</a>, <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#line4_601">601</a>; <a class = "crossref"
+href = "bookVII.html#line7_413">VII, 413&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_543" id = "not12_543" href =
+"#line12_543">543.</a>&nbsp;<i>Ilia</i>, vel Rhea, Amulii jussu Aniene,
+vel Tiberi mersa, et hinc ab aliis huic, ab aliis illi nupta fingitur.
+Vid. Jani ad Horat. Od. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">ii</span>,
+13... 20.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_545" id = "not12_545" href = "#line12_545">545 sq.</a>
+Conf. Liv. XXVI,&nbsp;9, cujus elegans gravitas multo magis placet, quam
+ornatus Silianus; Ernest. v. et Polyb. IX,&nbsp;6.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_546" id = "not12_546" href =
+"#line12_546" title = "numerus deest">546.</a>&nbsp;<i>furibundis
+gressibus</i>; vide Nostrum supra <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_458">ad I,&nbsp;458</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_547" id = "line12_547"> </a>
+Ante oculos adstant laceræ trepidantibus umbræ,</p>
+<span class = "pagenum">54</span>
+<p><a name = "line12_548" id = "line12_548"> </a>
+Quæque gravem ad Trebiam, quæque ad Ticina fluenta</p>
+<p><a name = "line12_549" id = "line12_549"> </a>
+Obpetiere necem, Paulus Gracchusque cruenti,</p>
+<span class = "linenum">550</span>
+<p><a name = "line12_550" id = "line12_550"> </a>
+Flaminiusque simul, miseris ante ora vagantur.</p>
+<p><a name = "line12_551" id = "line12_551"> </a>
+Clausit turba vias. Stat celsus et asper ab ira,</p>
+<p><a name = "line12_552" id = "line12_552"> </a>
+Ingentemque metum torvo domat ore Senatus.</p>
+<p><a name = "line12_553" id = "line12_553"> </a>
+Interdum tamen erumpunt sub casside fusæ</p>
+<p><a name = "line12_554" id = "line12_554"> </a>
+Per tacitum lacrimæ; quidnam Fortuna minetur,</p>
+<span class = "linenum">555</span>
+<p><a name = "line12_555" id = "line12_555"> </a>
+Quidve parent Superi? Pubes dispersa per altas</p>
+<p><a name = "line12_556" id = "line12_556"> </a>
+Stat turres, <a href = "#var12_556">atque huc ventum sub corde
+volutat</a>,</p>
+<p><a name = "line12_557" id = "line12_557"> </a>
+Ut jam Roma satis credat, defendere muros.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_547" id = "not12_547" href = "#line12_547">547.</a>
+<i>laceræ umbræ</i>, quæ etiam nunc servant vulnera, quibus olim
+<span class = "pagenum notes">54</span>
+occubuerunt: tali enim habitu umbrae ad inferos descendere credebantur,
+quali erant tempore mortis; Drakenb. Cf. Advers. Heinsii in Broukhusiana
+editione Tibull. pag. 461, et Cerda ad Virgil. Æn. II, 272... 279.
+&mdash;<a name = "not12_549" id = "not12_549" href =
+"#line12_549">549.</a>&nbsp;<i>Gracchus</i>, de quo v. supra <a class =
+"crossref" href = "#line12_475">v.&nbsp;475&nbsp;sq.</a></p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_551" id = "not12_551" href = "#line12_551">551 sq.</a>
+<i>Stat</i>, in foro, ubi magistratibus præsto est (Liv. l.c.), in viis
+et in turba hominum.
+&mdash;<i>celsus Senatus</i>, ut sup. <a class = "crossref" href =
+"#line12_313">v.&nbsp;313</a>, nisi malis, in muris. Magno animo est in
+tantis periculis; Cell.
+&mdash;<i>asper ab ira</i>; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookXVI.html#line16_521">XVI, 521</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_139">ad II, 139</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_552" id = "not12_552" href =
+"#line12_552" title = "numerus deest">552.</a>&nbsp;<i>domat</i>,
+dissimulat.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_554" id = "not12_554" href = "#line12_554">554.</a>
+<i>Per tacitum</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#not7_527">ad VII, 527</a>.
+&mdash;<i>quidnam Fortuna minetur</i>, sc. tristes et anxii expendunt,
+tacite quærunt.
+&mdash;<a name = "not12_555" id = "not12_555" href =
+"#line12_555">555.</a>&nbsp;<i>Quidve parent Superi</i>, ut <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_136">I,&nbsp;136</a>.
+&mdash;<a name = "not12_556" id = "not12_556" href =
+"#line12_556">556.</a>&nbsp;<i>sub corde volutat</i>, secum cogitat,
+<i>huc ventum</i> esse, rem eo jam rediisse, <i>ut Roma satis
+credat</i>, satis habeat, contenta sit et esse debeat, <i>defendere
+muros</i>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_558" id = "line12_558"> </a>
+Pœnus ut ad somnos vix totam cursibus actæ</p>
+<p><a name = "line12_559" id = "line12_559"> </a>
+Indulsit pubi noctem, vigil <a href = "#var12_559">ipse</a>, nec
+ullam</p>
+<span class = "linenum">560</span>
+<p><a name = "line12_560" id = "line12_560"> </a>
+Ad requiem facilis, credensque abscedere vitæ,</p>
+<p><a name = "line12_561" id = "line12_561"> </a>
+Quod sopor eripiat, tempus; radiantibus armis</p>
+<p><a name = "line12_562" id = "line12_562"> </a>
+Induitur, Nomadumque jubet prorumpere turmas.</p>
+<p><a name = "line12_563" id = "line12_563"> </a>
+Inde, <a href = "#var12_563">levis frenis</a>, circum pavitantia
+fertur</p>
+<span class = "pagenum">55</span>
+<p><a name = "line12_564" id = "line12_564"> </a>
+Quadrupedante sono perculsæ mœnia Romæ.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_558" id = "not12_558" href = "#line12_558">558.</a>
+Cf. Liv. XXVI, 10.
+&mdash;<i>pubi cursibus actæ</i>, militibus raptim actis et itinere
+fessis.
+&mdash;<a name = "not12_560" id = "not12_560" href =
+"#line12_560">560</a>&nbsp;<a name = "not12_561" id = "not12_561" href =
+"#line12_560">sq.</a>
+<i>credens abscedere... tempus</i>, verba somno deditis notanda.
+&mdash;<a name = "not12_562" id = "not12_562" href =
+"#line12_562">562&nbsp;sq.</a>
+«Cum duobus millibus equitum a porta Collina usque ad Herculis templum
+est progressus, atque, unde proxime poterat, mœnia situmque urbis
+obequitans contemplabatur,» Liv. l.c.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_563" id = "not12_563" href = "#line12_563">563.</a>
+<i>levis frenis</i>, quæ celeritatis vel artis laus nunc aliena; et
+arguta doctrina est, qua dicit <i>quadrupedanti</i>
+<span class = "pagenum notes">55</span>
+<i>sono ferri</i> pro obequitare; Ern. Sed verba sic jungenda: «levis
+frenis fertur circa mœnia Romæ, perculsæ sono quadrupedante,» h.e.
+quadrupedum, equorum: neque video, cur non celeriter obequitasse
+censendus sit Hannibal, urbem contemplaturus, etsi propius ad eam
+adcesserit. Cf. supra <a class = "crossref" href =
+"#line12_66">v.&nbsp;66 seq.</a>, et Virgil. Æneid. VIII, 596.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">565</span>
+<p><a name = "line12_565" id = "line12_565"> </a>
+Nunc aditus lustrat, clausas nunc cuspide pulsat</p>
+<p><a name = "line12_566" id = "line12_566"> </a>
+Infesta portas, fruiturque timore paventum.</p>
+<p><a name = "line12_567" id = "line12_567"> </a>
+Nunc, <a href = "#var12_567">lentus</a> celsis adstans in collibus,
+intrat</p>
+<p><a name = "line12_568" id = "line12_568"> </a>
+Urbem oculis, discitque locos, causasque locorum.</p>
+<p><a name = "line12_569" id = "line12_569"> </a>
+Ac legeret visu cuncta, et penetraret in omnes</p>
+<span class = "linenum">570</span>
+<p><a name = "line12_570" id = "line12_570"> </a>
+Spectando partes, ni magno turbine adesset</p>
+<p><a name = "line12_571" id = "line12_571"> </a>
+Fulvius, haud tota Capuæ obsidione relicta.</p>
+<p><a name = "line12_572" id = "line12_572"> </a>
+Tum demum castris turmas <a href = "#var12_572">inflexit</a> ovantes</p>
+<p><a name = "line12_573" id = "line12_573"> </a>
+<a href = "#var12_573">Spectata</a> ductor satiatus pectora Roma.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_566" id = "not12_566" href = "#line12_566">566.</a>
+<i>fruitur</i>, delectatur, Drak. coll. Martial. lib. VIII, <span class
+= "smallcaps">xxx</span>,&nbsp;3, et Claud. in Rufin. I,&nbsp;237. At
+malim exponere, utitur: in rem suam convertit, et fructum inde percipit.
+&mdash;<a name = "not12_567" id = "not12_567" href =
+"#line12_567">567.</a>&nbsp;<i>lentus adstans in collibus</i>, lento
+obtutu, ut admirabundus, colles contemplans; Barth. Adv. V,&nbsp;6, et
+Ernesti, coll. II, 639. Immo, stans in collibus, ut <i>urbem oculis
+intrare</i>, introrsus perspicere possit. Voce autem <i>lentus</i>
+securitas designatur. Vide supra <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_489">ad II, 489</a>, et Brouk. ad Tibull.
+I,&nbsp;<span class = "smallcaps">v</span>, 45.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_568" id = "not12_568" href = "#line12_568">568.</a>
+<i>discit locos, causasque locorum</i>, explicari sibi loca quæque, et
+unde singula nomen adceperint, jussit; Mars. Conf. <a class = "crossref"
+href = "bookXI.html#not11_261">ad XI, 261</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_569" id = "not12_569" href = "#line12_569">569</a>
+<a name = "not12_570" id = "not12_570" href = "#line12_569">seq.</a>
+Cf. Liv. XXVI, 10.
+&mdash;<i>legeret</i>, legisset, <i>visu</i>, oculis quasi percurrisset,
+cognovisset, ut ap. Virg. Æn. VI, 755.
+&mdash;<a name = "not12_571" id = "not12_571" href =
+"#line12_571">571.</a>&nbsp;Q. <i>Fulvius</i> Flaccus, a Capua obsessa
+Romam cum exercitu profectus, ceteris ducibus Romanis ibi relictis, unde
+<i>haud tota</i>, etc. Conf. Liv. XXVI,&nbsp;8... 10.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_574" id = "line12_574"> </a>
+Atque, ubi nox depulsa polo, primaque rubescit</p>
+<span class = "linenum">575</span>
+<p><a name = "line12_575" id = "line12_575"> </a>
+Lampade Neptunus, revocatque Aurora labores,</p>
+<span class = "pagenum">56</span>
+<p><a name = "line12_576" id = "line12_576"> </a>
+Effundit rupto persultans agmina vallo,</p>
+<p><a name = "line12_577" id = "line12_577"> </a>
+Et quantum clamare valet: «Per plurima <a href =
+"#var12_577">vestra</a>,</p>
+<p><a name = "line12_578" id = "line12_578"> </a>
+O socii, decora, et <a href = "#var12_578">sacras in sanguine</a>
+dextras,</p>
+<p><a name = "line12_579" id = "line12_579"> </a>
+<a href = "#var12_579">Vobis ite pares</a>, et tantum audete sub
+armis,</p>
+<span class = "linenum">580</span>
+<p><a name = "line12_580" id = "line12_580"> </a>
+Quantum Roma timet: reliquam hanc exscindite molem;</p>
+<p><a name = "line12_581" id = "line12_581"> </a>
+Nil, quod vincatis, toto restabit in orbe.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_574" id = "not12_574" href = "#line12_574">574.</a>
+Cf. Liv. XXVI, 11; Virg. Æn. III, 588 sq.; IV,&nbsp;6, 7, <i>aurora polo
+dimoverat umbram</i>; et VII, 148.
+&mdash;<a name = "not12_575" id = "not12_575" href =
+"#line12_575">575.</a>&nbsp;<i>Aurora revocat labores</i> Solis, eum ad
+cursum diurnum vocat; Lenz. coll. Ovid. Met. II, 144. Immo, Aurora
+labores suos, cursum suum, <i>revocat</i>, repetit, renovat.
+<span class = "pagenum notes">56</span>
+&mdash;<a name = "not12_576" id = "not12_576" href =
+"#line12_576">576.</a>&nbsp;<i>Effundit</i>, ut <a class = "crossref"
+href = "bookII.html#line2_151">II, 151</a>, ubi v. not.
+&mdash;<a name = "not12_577" id = "not12_577" href =
+"#line12_577">577.</a>&nbsp;<i>quantum clamare valet</i>, scil. clamat:
+Oro vos, vel obtestor <i>per plurima</i>, etc. Vid. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_658">ad I,&nbsp;658</a>.
+&mdash;<a name = "not12_578" id = "not12_578" href =
+"#line12_578">578.</a>&nbsp;<i>sacras in sanguine dextras</i>, dura
+brevitate dictum pro, per dextras vestras sanguine hostium fuso
+<i>venerabiles</i>; Ern. Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#not7_9">ad VII,&nbsp;9</a>, et h.l. Var. Lect.
+&mdash;<i>sacras in sanguine dextras</i>, sacratas, inbutas, cædibus; et
+<i>vobis pares</i>, ita ut vobis dignum est, et pristinæ virtuti vestræ
+respondet; Lenz.
+&mdash;<a name = "not12_579" id = "not12_579" href =
+"#line12_579">579.</a>&nbsp;<i>Vobis pares ite</i>, tam fortes, ut olim
+et hactenus, vos præstate. Cf. Heins. ad Ovid. Epist. Her. XX, 62 et
+inf.; XV, 445.
+&mdash;<a name = "not12_581" id = "not12_581" href =
+"#line12_581">581.</a>&nbsp;<i>restabit</i>, supererit; nam Roma capta,
+urbes et provinciæ Romanorum imperio subjectæ, sponte Pœnis se
+submittent. Nihil est itaque, quod τὸ <i>restabit</i> cum Dausq.
+exponas, resisteret, repugnabit.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_582" id = "line12_582"> </a>
+<a href = "#var12_582">Neu</a> populi vos Martigenæ tardarit origo;</p>
+<p><a name = "line12_583" id = "line12_583"> </a>
+Intratam Senonum capietis millibus urbem,</p>
+<p><a name = "line12_584" id = "line12_584"> </a>
+Adsuetamque capi: fortasse curulibus altis</p>
+<span class = "linenum">585</span>
+<p><a name = "line12_585" id = "line12_585"> </a>
+Jam vos, exemplo proavorum, <a href = "#var12_585">ad</a> nobile
+letum</p>
+<p><a name = "line12_586" id = "line12_586"> </a>
+Exspectant de more senes, mortique parantur.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_582" id = "not12_582" href = "#line12_582">582.</a>
+<i>populi Martigenæ</i>; conf. Virg. Æn. I,&nbsp;276; VI, 873 al.
+&mdash;<a name = "not12_585" id = "not12_585" href =
+"#line12_585">585.</a>&nbsp;<i>exemplo proavorum</i>, ut olim, Roma a
+Gallis Senonibus, Brenno duce, capta, quod vel tironibus notum ex Liv.
+lib. V, cap. 41 pr. et Flor. I,&nbsp;13.
+&mdash;<i>nobile letum</i>, quia in honorum insignibus moriebantur;
+Lenz. Malim referre ad genus mortis, quæ forti et obstinato ad eam animo
+adpetita, memorabilis et gloriosa fuit.
+&mdash;<a name = "not12_586" id = "not12_586" href =
+"#line12_586">586.</a>&nbsp;<i>morti parantur</i>, ad mortem, ad
+moriendum se parant.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_587" id = "line12_587"> </a>
+Talibus <a href = "#var12_587">hinc</a> Pœnus: sed contra Œnotria
+pubes</p>
+<p><a name = "line12_588" id = "line12_588"> </a>
+Non ullas voces ducis aut præcepta requirit.</p>
+<span class = "pagenum">57</span>
+<p><a name = "line12_589" id = "line12_589"> </a>
+Sat matres stimulant, natique, et cara supinas</p>
+<span class = "linenum">590</span>
+<p><a name = "line12_590" id = "line12_590"> </a>
+Tendentum palmas lacrimantiaque ora parentum.</p>
+<p><a name = "line12_591" id = "line12_591"> </a>
+Ostentant parvos, vagituque incita pulsant</p>
+<p><a name = "line12_592" id = "line12_592"> </a>
+Corda virum, armatis <a href = "#var12_592">infigunt</a> oscula
+dextris.</p>
+<p><a name = "line12_593" id = "line12_593"> </a>
+Ire volunt, et pro muris obponere densi</p>
+<p><a name = "line12_594" id = "line12_594"> </a>
+Pectora, respectantque suos, fletumque resorbent.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_587" id = "not12_587" href = "#line12_587">587.</a>
+<i>Œnotria pubes</i>. Romana
+<span class = "pagenum notes">57</span>
+juventus. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_2">ad
+I,&nbsp;2</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_589" id = "not12_589" href = "#line12_589">589.</a>
+Scena miserationis plena, e Liv. XXVI,&nbsp;9, adumbrata, at paulo
+absolutior: qualibus locis inmorentur velim, qui Silium morosius
+fastidiunt; Ern. Eumdem Livii locum Silius expresserat sup. <a class =
+"crossref" href = "#line12_545">v.&nbsp;545 seq.</a> Cf. et Liv. VII, 11
+med.
+&mdash;<a name = "not12_591" id = "not12_591" href =
+"#line12_591">591</a>&nbsp;<a name = "not12_592" id = "not12_592" href =
+"#line12_591">sq.</a>
+<i>pulsant Corda</i>, ut ap. Virg. Georg. III, 106. Cf. <a class =
+"crossref" href = "bookII.html#var2_213">ad II, 213 (in V.L.)</a> et
+<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_580">580</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_593" id = "not12_593" href = "#line12_593">593.</a>
+<i>Ire volunt</i> pubes, armati, et <i>pro muris</i>; ante muros; Lenz.
+Immo pro salute urbis.
+&mdash;<a name = "not12_594" id = "not12_594" href =
+"#line12_594">594.</a>&nbsp;<i>respectant suos</i>, quos sc. inviti
+relinquunt: ut apud Quintil. Decl. X, p.&nbsp;174. «Invitus ille
+vanescebat ex oculis, multum resistens, sæpe respiciens,» etc. Conf.
+<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_108">ad VIII, 108</a>.
+&mdash;<i>fletum resorbent</i> reprimunt. Cf. Senec. Herc. Œt. 1285, et
+Stat. Theb. V,&nbsp;654.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">595</span>
+<p><a name = "line12_595" id = "line12_595"> </a>
+Ut vero inpulso patefactæ cardine portæ,</p>
+<p><a name = "line12_596" id = "line12_596"> </a>
+Et simul erupit <a href = "#var12_596">motis</a> exercitus armis,</p>
+<p><a name = "line12_597" id = "line12_597"> </a>
+Funditur inmixtus gemitu precibusque per altos</p>
+<p><a name = "line12_598" id = "line12_598"> </a>
+Ad cælum muros <a href = "#var12_598">plangor</a>, sparsæque solutis</p>
+<p><a name = "line12_599" id = "line12_599"> </a>
+Crinibus exululant matres, atque ubera nudant.</p>
+<span class = "linenum">600</span>
+<p><a name = "line12_600" id = "line12_600"> </a>
+Fulvius antevolans agmen, «Quis <a href = "#var12_600">nesciat</a>,
+inquit,</p>
+<p><a name = "line12_601" id = "line12_601"> </a>
+Non sponte ad nostros Pœnum venisse penates?</p>
+<p><a name = "line12_602" id = "line12_602"> </a>
+A portis fugit Capuæ.» Subnectere plura</p>
+<p><a name = "line12_603" id = "line12_603"> </a>
+Conantem <a href = "#var12_603">tristis</a> cæli cum murmure vasto</p>
+<span class = "pagenum">58</span>
+<p><a name = "line12_604" id = "line12_604"> </a>
+Turbavit fragor, et subita de nube procellæ.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_598" id = "not12_598" href = "#line12_598">598.</a>
+Conf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_560">VI,
+560&nbsp;sqq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_599" id = "not12_599" href =
+"#line12_599">599.</a>&nbsp;<i>ubera nudant</i> planctus causa; Lenz.
+Nonne potius quia vestes lacerant?</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_600" id = "not12_600" href = "#line12_600">600</a>
+<a name = "not12_601" id = "not12_601" href = "#line12_600">sqq.</a>
+Brevis, at apta tempori et efficax admonitio: non timendus est hostis,
+qui <i>non sponte</i>, h.e. expulsus e Capua (immo repulsus a Capua,
+quam obsidione liberare non potuerat) venit et veluti in fuga versatur;
+Ern. Silius vero Fulvio tribuit, quæ Fabius dixit ap. Liv.
+XXVI,&nbsp;8.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_603" id = "not12_603" href = "#line12_603">603.</a>
+Poeta exornavit Livianam (lib. XXVI, c. 11) descriptionem tempestatis,
+qua prælium bis diremtum: quod cum judicio fecisse censendus est, quum
+res ipsa tanti fuerit momenti. Colores imaginis potissimum petiit e
+Virgil. Ge. I,&nbsp;322 sqq., et Æneid. I,&nbsp;84 sq.; IV, 160 seq.
+Hujus tamen tempestatis nulla mentio fit ap. Polyb. IX,&nbsp;6, 7, ubi
+aliæ memorantur causæ,
+<span class = "pagenum notes">58</span>
+cur Hannibal abjecerit spem urbis capiendæ, et inde discesserit.
+&mdash;<i>tristis fragor</i>; v. V.L.</p>
+
+<div class = "text">
+<span class = "linenum">605</span>
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_605" id = "line12_605"> </a>
+Jupiter, Æthiopum remeans tellure, minantem</p>
+<p><a name = "line12_606" id = "line12_606"> </a>
+Romuleo Pœnum ut vidit subcedere vallo,</p>
+<p><a name = "line12_607" id = "line12_607"> </a>
+<a href = "#var12_607">Cælicolis</a> raptim excitis, defendere tecta</p>
+<p><a name = "line12_608" id = "line12_608"> </a>
+Dardana, et in septem discurrere jusserat arces.</p>
+<p><a name = "line12_609" id = "line12_609"> </a>
+Ipse e Tarpeio sublimis vertice cuncta,</p>
+<span class = "linenum">610</span>
+<p><a name = "line12_610" id = "line12_610"> </a>
+Et <a href = "#var12_610">ventos simul</a>, et nubes, et grandinis
+iras,</p>
+<p><a name = "line12_611" id = "line12_611"> </a>
+Fulminaque, et tonitrus, et nimbos <a href = "#var12_611">conciet</a>
+atros.</p>
+<p><a name = "line12_612" id = "line12_612"> </a>
+<a href = "#var12_612">Concussi</a> tremuere poli, cælumque tenebris</p>
+<p><a name = "line12_613" id = "line12_613"> </a>
+Clauditur, et terras cæco nox condit amictu.</p>
+<p><a name = "line12_614" id = "line12_614"> </a>
+Instat tempestas oculis, hostique propinquo</p>
+<span class = "linenum">615</span>
+<p><a name = "line12_615" id = "line12_615"> </a>
+Roma latet: jactæ in turmas per nubila flammæ</p>
+<span class = "pagenum">59</span>
+<p><a name = "line12_616" id = "line12_616"> </a>
+Stridorem servant, <a href = "#var12_616">membrisque</a> insibilat
+ignis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_605" id = "not12_605" href = "#line12_605">605.</a>
+<i>Jupiter Æthiopum remeans tellure</i> fingitur exemplo Hom. Iliad. α,
+423 sq., et Odyss. α, 22 sq., sed minus apte, nec nisi doctrinæ
+ostentandæ causa. A deorum quoque majestate abhorrere videtur, quod
+jubentur <i>discurrere in septem arces</i>, h.e. colles, in quibus sita
+est Roma; vid. Georg. II, 535. Id tamen coll. vs. 707... 725, minus
+displicebit.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_609" id = "not12_609" href = "#line12_609">609.</a>
+<i>e Tarpeio vertice</i>, monte Capitolino, Jovi inpr. sacro Cf.
+<a class = "crossref" href =
+"bookX.html#line10_360">X,&nbsp;360&nbsp;sqq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_610" id = "not12_610" href =
+"#line12_610">610.</a>&nbsp;<i>grandinis iras</i> docte pro grandine,
+quam iratus mittit.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_613" id = "not12_613" href = "#line12_613">613.</a>
+<i>Claudi cælum</i> dicitur <i>tenebris</i>, vel nubibus ac frigore, ut
+contra <i>aperiri</i>, <i>recludi</i>, <i>reserari</i>, <i>resolvi</i>
+luce, sole ac calore. Vide Weitz. et Burm. ad Valer. Fl. I,&nbsp;655;
+Cerda et Heyne ad Virg. Ge. I,&nbsp;393; IV, 52, et Æn. I,&nbsp;155,
+394; VIII, 523.
+&mdash;<i>cæco</i>, atro, nigro,
+<span class = "pagenum notes">59</span>
+<i>amictu</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_36">V,&nbsp;36</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_616" id = "not12_616" href = "#line12_616">616.</a>
+<i>insibilat ignis</i>, vivaciter, ut σίζειν ap. Hom. Odyss. IX, 394;
+Dausq.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_617" id = "line12_617"> </a>
+Hinc Notus, hinc Boreas, hinc fuscis Africus alis</p>
+<p><a name = "line12_618" id = "line12_618"> </a>
+Bella movent, <a href = "#var12_618">quantis</a> animos et pectora
+possint</p>
+<p><a name = "line12_619" id = "line12_619"> </a>
+Irati satiare Jovis. <a href = "#var12_619">Fluit</a> agmen aquarum,</p>
+<span class = "linenum">620</span>
+<p><a name = "line12_620" id = "line12_620"> </a>
+Turbine confusum piceo et nigrante procella,</p>
+<p><a name = "line12_621" id = "line12_621"> </a>
+Atque omnes circa campos spumantibus undis</p>
+<p><a name = "line12_622" id = "line12_622"> </a>
+Involvit. <a href = "#var12_622">Celsus</a> summo de culmine montis</p>
+<p><a name = "line12_623" id = "line12_623"> </a>
+Regnator Superum sublata fulmina dextra</p>
+<p><a name = "line12_624" id = "line12_624"> </a>
+Libravit, clipeoque ducis non cedere certi,</p>
+<span class = "linenum">625</span>
+<p><a name = "line12_625" id = "line12_625"> </a>
+Incussit. Summa liquefacta est cuspis in hasta,</p>
+<p><a name = "line12_626" id = "line12_626"> </a>
+Et fluxit, ceu conreptus fornacibus ensis.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_617" id = "not12_617" href = "#line12_617">617.</a>
+Venti promiscue ponuntur, omisso Euro. Sic Aquilo non memoratur Virgil.
+Æn. I,&nbsp;85, ubi v. Heyne Exc. III.
+&mdash;<i>fuscis alis</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_589">ad I,&nbsp;589</a>, et <a class = "crossref" href
+= "bookIII.html#not3_524">III, 524</a>. Hæc vero verba non ad solum
+Africum, sed etiam ad Notum ac Boream referenda esse, jam monuit Drak.
+&mdash;<a name = "not12_618" id = "not12_618" href =
+"#line12_618">618.</a>&nbsp;<i>Bella movent</i>; conf. <a class =
+"crossref" href = "bookVII.html#line7_569">VII, 569&nbsp;sqq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_619" id = "not12_619" href =
+"#line12_619">619.</a>&nbsp;<i>agmen aquarum</i>; vid. Salmas. Exerc.
+Plin. p.&nbsp;59, et Heyne ad Virg. Ge. I,&nbsp;322.
+&mdash;<i>Fluit</i> ex alto, e cælo, magna vis pluviæ <i>confusa</i>,
+coacta, conlecta in nubibus piceis; Lenz, coll. Virgil. Ge. I,&nbsp;322
+sqq. Immo, effusus est imber, <i>confusus</i>, commixtus, conjunctus cum
+<i>turbine</i>, vel <i>procella</i>, vehementiore vento. Ita Liv. VI,
+32, et XXIII, 44, <i>ingentibus procellis fusus</i>, scil. <i>effusus
+imber diremit pugnam</i>, scil. <i>pugnantes</i>.
+&mdash;<a name = "not12_620" id = "not12_620" href =
+"#line12_620">620.</a>&nbsp;<i>Turbine piceo</i>; cf. <a class =
+"crossref" href = "bookII.html#line2_630">II, 630 seq.</a>; <a class =
+"crossref" href = "bookV.html#line5_37">V,&nbsp;37</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookVI.html#line6_321">VI, 321 sq.</a>; Virg. Æneid.
+III, 573 (ubi v. Heyne) et Ge. I,&nbsp;320.
+&mdash;<i>nigrante procella</i>; cf. Virgil. Æneid. IV, 120.
+&mdash;<a name = "not12_622" id = "not12_622" href =
+"#line12_622">622.</a>&nbsp;<i>montis</i> Capitolini. Conf. <a class =
+"crossref" href = "#line12_609">v.&nbsp;609</a>.
+&mdash;<a name = "not12_624" id = "not12_624" href =
+"#line12_624">624.</a>&nbsp;<i>non cedere certi</i>, ut <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#line4_448">IV, 448</a>.
+&mdash;<a name = "not12_625" id = "not12_625" href =
+"#line12_625">625</a>&nbsp;<a name = "not12_626" id = "not12_626" href =
+"#line12_625">seq.</a>
+Cf. simil. loca, a Draken. laudata, Lucan. VII, 158 sq., et Claudian.
+Consulat. Honorii, lib. VI, 344 seq.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_627" id = "line12_627"> </a>
+Ambustis sed enim ductor Sidonius armis</p>
+<p><a name = "line12_628" id = "line12_628"> </a>
+Sistebat socios, et cæcum e nubibus ignem,</p>
+<p><a name = "line12_629" id = "line12_629"> </a>
+Murmuraque a ventis misceri vana docebat.</p>
+<span class = "pagenum">60</span>
+<span class = "linenum">630</span>
+<p><a name = "line12_630" id = "line12_630"> </a>
+Tandem post clades socium cælique ruinam,</p>
+<p><a name = "line12_631" id = "line12_631"> </a>
+Non hoste in nimbis viso, non ense, referri</p>
+<p><a name = "line12_632" id = "line12_632"> </a>
+Signa jubet castris, mæstasque resuscitat iras.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_627" id = "not12_627" href = "#line12_627">627.</a>
+<i>sed enim</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_33">ad
+I,&nbsp;33</a>.
+&mdash;<a name = "not12_628" id = "not12_628" href =
+"#line12_628">628</a>&nbsp;<a name = "not12_629" id = "not12_629" href =
+"#line12_628">sq.</a>
+<i>Sistebat socios</i>, revocabat milites suos in aciem prodeuntes. Hæc
+ad verbum fere translata e Virgil.
+<span class = "pagenum notes">60</span>
+Æn. IV, 209 seq., ubi vid. Heyne, qui verbum <i>miscere</i> alio sensu,
+quam Silius cepit. Cf. inf. <a class = "crossref" href =
+"bookXVII.html#line17_327">XVII, 327 sq.</a> Ex his locis Drak.
+colligebat, hanc Carthaginiensium de tonitru et fulmine opinionem
+fuisse. Enimvero designatur potius Hannibalis intrepidus et invictus
+animus, contemtusque deorum. Cf. omnino sup. <a class = "crossref" href
+= "bookI.html#line1_58">I,&nbsp;58</a> (ubi v. not.) et <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_250">250... 255</a>. Idem Drak.
+coll. Plin. II, 43, monet, fulmina hæc <i>vana</i> proprie et ex
+disciplina augurali <i>bruta</i> vocari, <i>ut quæ nulla veniant ratione
+naturæ</i>.
+&mdash;<i>Sistebat</i>, a fuga retinebat; Lenz.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_630" id = "not12_630" href = "#line12_630">630.</a>
+<i>post clades socium</i>, per tempestates et fulmina factas; Lenz.
+&mdash;<i>cæli ruinam</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_251">ad I,&nbsp;251</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_633" id = "line12_633"> </a>
+«Ventis debebis nimirum <a href = "#var12_633">hiemisque</a>
+procellis</p>
+<p><a name = "line12_634" id = "line12_634"> </a>
+Unum, Roma, diem: sed non te crastina nobis</p>
+<span class = "linenum">635</span>
+<p><a name = "line12_635" id = "line12_635"> </a>
+Lux unquam eripiet; descendat Jupiter ipse</p>
+<p><a name = "line12_636" id = "line12_636"> </a>
+In terras licet.» <a href = "#var12_636">Infrendens</a> dum talia
+fatur,</p>
+<p><a name = "line12_637" id = "line12_637"> </a>
+Ecce serenato clarum jubar emicat axe,</p>
+<p><a name = "line12_638" id = "line12_638"> </a>
+Purgatusque nitet discussis nubibus æther.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_633" id = "not12_633" href = "#line12_633">633.</a>
+<i>hiemis</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_197">ad III, 197</a>.
+&mdash;<i>nimirum</i>, ut sup. <a class = "crossref" href =
+"#line12_71">v.&nbsp;71</a>, et scilicet, <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_114">V,&nbsp;114</a>.
+&mdash;<a name = "not12_635" id = "not12_635" href =
+"#line12_635">635.</a>&nbsp;Ζεὺς καταιβάτης, de quo vid. Burm. Diss.
+Poeta immemor fuisse videtur eorum, quæ supra <a class = "crossref" href
+= "#line12_609">v.&nbsp;609</a> finxerat, Lenz. qui etiam docte
+disputavit de Jove Elicio ac Descensore (Ζεὺς Καταιβάτης) in <i>Magazin
+für Philologen</i>, Tom. II, p.&nbsp;48 sqq. et in Obss. ad Ovid. Fast.
+III, 179 (<i>Braunschw. Schul. Encyclop.</i> p.&nbsp;118 sq.)
+&mdash;<a name = "not12_637" id = "not12_637" href =
+"#line12_637">637</a>&nbsp;<a name = "not12_638" id = "not12_638" href =
+"#line12_637">seq.</a>
+«Ubi recepissent se in castra, mira serenitas cum tranquillitate
+oriebatur,» Liv. XXVI, 11, qui tamen postero demum die id factum
+memorat, quum eodem loco acies instructas eadem tempestas diremisset, ut
+inf. <a class = "crossref" href = "#line12_664">v.&nbsp;664&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<i>jubar</i> solis, ut ap. Virg. Æn. IV, 130.
+&mdash;<i>axe</i>, cælo. Vid. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_650">ad VIII, 650</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_639" id = "line12_639"> </a>
+Æneadæ sensere Deum, telisque repostis</p>
+<span class = "linenum">640</span>
+<p><a name = "line12_640" id = "line12_640"> </a>
+Submissas tendunt alta ad Capitolia dextras,</p>
+<span class = "pagenum">61</span>
+<p><a name = "line12_641" id = "line12_641"> </a>
+Et festa cingunt montis penetralia lauro.</p>
+<p><a name = "line12_642" id = "line12_642"> </a>
+Tum vultus, modo non parvo sudore madentes,</p>
+<p><a name = "line12_643" id = "line12_643"> </a>
+Nunc lætos Jovis adspectant. «Da, summe Deorum,</p>
+<p><a name = "line12_644" id = "line12_644"> </a>
+Da, pater, ut sacro Libys inter prælia telo</p>
+<span class = "linenum">645</span>
+<p><a name = "line12_645" id = "line12_645"> </a>
+Concidat: haud alia potis est occumbere dextra.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_639" id = "not12_639" href = "#line12_639">639.</a>
+<i>Æneadæ</i>, Romani, <i>sensere Deum</i>, cognoverunt voluntatem
+mentemque benignam Jovis. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_120">IV, 120</a>.
+&mdash;<a name = "not12_640" id = "not12_640" href =
+"#line12_640">640.</a>&nbsp;Silius ante oculos habuit Virg. Æn. IX, 657,
+<i>Agnovere deum et sensere</i>; Æn. XI, 477... 485, ut hic Hom. Iliad.
+ζ, 86 sq., 269 seq., 305 seq. Preces saltem inde petitæ.
+&mdash;<i>Submissas tendunt dextras</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_673">ad I,&nbsp;673</a>, et <a class = "crossref" href
+= "bookIV.html#not4_409">IV, 409</a>.
+&mdash;<span class = "pagenum notes">61</span>
+<a name = "not12_641" id = "not12_641" href = "#line12_641">641.</a>
+In publica lætitia aræ ac templa deorum coronari, solebant, suspensis in
+horum postibus sertis, frondibus et infulis. Cf. inf. <a class =
+"crossref" href = "#line12_743">v.&nbsp;743</a>; Heyne ad Virg. Æn. II,
+248 seq.; Gierig. ad Ovid. Met. VIII, 264; Toup. Opusc. T.&nbsp;II,
+p.&nbsp;102; Barth. ad Stat. Silv. IV, <span class =
+"smallcaps">viii</span>,&nbsp;1; Koeppen. ad Hom. Iliad. α, 39.
+&mdash;<i>montis penetralia</i>, templum Jovis in monte Capitolino.
+&mdash;<a name = "not12_642" id = "not12_642" href =
+"#line12_642">642.</a>&nbsp;De hoc tristi prodigio v. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_86">ad I,&nbsp;86</a>, <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_98">98</a>, et <a class = "crossref"
+href = "bookVIII.html#not8_645">VIII, 645</a>.
+&mdash;<i>vultus</i> statuæ.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_644" id = "not12_644" href = "#line12_644">644.</a>
+<i>sacro telo</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_253">ad I,&nbsp;253</a>, et <a class = "crossref" href
+= "bookIX.html#not9_538">IX, 538</a>.
+&mdash;<a name = "not12_645" id = "not12_645" href =
+"#line12_645">645.</a>&nbsp;Hæc magnifice dicta de Hannibale, sed
+indigne de Romanis, qui tamen non omnes ita sensisse, vel certe dixisse
+censendi sunt.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_646" id = "line12_646"> </a>
+Sic adeo orantes pressere silentia, postquam</p>
+<p><a name = "line12_647" id = "line12_647"> </a>
+Abstulerat terras nigrantibus Hesperus umbris.</p>
+<p><a name = "line12_648" id = "line12_648"> </a>
+Quem simul adtollens rutilantem lampada Titan</p>
+<p><a name = "line12_649" id = "line12_649"> </a>
+Obruit, et vitæ rediit mortalibus usus,</p>
+<span class = "linenum">650</span>
+<p><a name = "line12_650" id = "line12_650"> </a>
+Pœnus adest, nec se <a href = "#var12_650">castris</a> Œnotria pubes</p>
+<p><a name = "line12_651" id = "line12_651"> </a>
+Continet. Haud dum enses stricti, <a href = "#var12_651">mediumque</a>
+jacebat</p>
+<p><a name = "line12_652" id = "line12_652"> </a>
+Tantum ad bella loci, quantum transmittere jactæ</p>
+<p><a name = "line12_653" id = "line12_653"> </a>
+Subficerent hastæ, quum fulgor hebescere cæli</p>
+<span class = "pagenum">62</span>
+<p><a name = "line12_654" id = "line12_654"> </a>
+Per subitum cœpit, densæque <a href = "#var12_654">subire</a>
+tenebræ;</p>
+<span class = "linenum">655</span>
+<p><a name = "line12_655" id = "line12_655"> </a>
+Atque dies fugere, atque armari ad prælia rursus</p>
+<p><a name = "line12_656" id = "line12_656"> </a>
+Jupiter. Incumbunt venti, crassusque, rotante</p>
+<p><a name = "line12_657" id = "line12_657"> </a>
+Austro, nimborum fervet globus. Intonat ipse,</p>
+<p><a name = "line12_658" id = "line12_658"> </a>
+<a href = "#var12_658">Quo tremat</a> et <ins class = "correction" title
+= "«RRodope» legitur">Rhodope</ins>, Taurusque, et Pindus, et Atlas:</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_646" id = "not12_646" href = "#line12_646">646.</a>
+<i>silentium premere</i>, ut tenere, obtinere.
+&mdash;<a name = "not12_647" id = "not12_647" href =
+"#line12_647">647.</a>&nbsp;<i>Abstulerat terras</i>, earum adspectum,
+<i>Hesperus</i>, Vesper. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookIX.html#line9_327">IX, 327</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_648" id = "not12_648" href = "#line12_648">648.</a>
+«Postero die eodem loco acies instructas eadem tempestas diremit. Ubi
+recepissent se in castra, mira serenitas cum tranquillitate oriebatur,»
+Liv. XXVI, 11.
+&mdash;<i>Quem</i> Hesperum <i>simul</i>, simulac, <i>Titan obruit</i>,
+luce radiisque suis vicit, ejus adspectum abstulit et splendorem
+restinxit, vel obscuravit. Conf. Stat. Achil. I,&nbsp;293, et Tac.
+Agric. 17.
+&mdash;<i>adtollens lampada</i>, graphice, proferens lucem; Ern.
+&mdash;<a name = "not12_650" id = "not12_650" href =
+"#line12_650">650.</a>&nbsp;<i>Œnotria pubes</i>, ut <a class =
+"crossref" href = "#line12_587">v.&nbsp;587</a>.
+&mdash;<a name = "not12_651" id = "not12_651" href =
+"#line12_651">651.</a>&nbsp;<i>Haud dum enses stricti</i>; cf. <a class
+= "crossref" href = "#not12_384">ad v.&nbsp;384</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookIX.html#var9_314">ad IX, 314, in Var. Lect.</a>
+Vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_101">ad IV, 101
+seq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_652" id = "not12_652" href =
+"#line12_652">652.</a>&nbsp;<i>bella</i>, prælium. Vid. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_621">ad I,&nbsp;621</a>.
+&mdash;<a name = "not12_653" id = "not12_653" href =
+"#line12_653">653.</a>&nbsp;<i>Subficerent</i>, valerent, possent, ut
+ap. Virg. Æn. V,&nbsp;22 al. In
+<span class = "pagenum notes">62</span>
+tempestatis instauratæ imagine expende artem non contemnendam poetæ
+colores variandi, quæ est pars ingenii Siliani maxime insignis et ferax;
+Ern.
+&mdash;<a name = "not12_654" id = "not12_654" href =
+"#line12_654">654.</a>&nbsp;<i>Per subitum</i>; v. <a class = "crossref"
+href = "bookVII.html#not7_527">ad VII, 527</a>.
+&mdash;<a name = "not12_656" id = "not12_656" href =
+"#line12_656">656.</a>&nbsp;<i>Incumbunt</i> terris, in eas inruunt,
+ingruunt. Conf. Heyne ad Virg. Æneid. I,&nbsp;85, et Ge. II, 311; III,
+197; Jani ad Horat. Od. I,&nbsp;<span class =
+"smallcaps">iii</span>,&nbsp;31.
+&mdash;<i>crassus globus</i> flammarum, fulmina <i>nimborum</i>, spissis
+atrisque nubibus excussa. Cf. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_441">IV, 441</a>. Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_384">V,&nbsp;384... 388</a>; Virgil. Georg.
+I,&nbsp;328 seq., et Horat. Od. I,&nbsp;<span class =
+"smallcaps">xxxiv</span>,&nbsp;5... 12. Sensus h.l. est: Tonitru tota
+natura et terræ tam altissimæ quam profundissimæ infimæque, nec non
+remotissimæ (nam <i>Atlas</i> terminus orbis terrarum versus occidentem)
+partes contremuere.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_659" id = "line12_659"> </a>
+Audivere lacus Erebi, mersusque profundis</p>
+<span class = "linenum">660</span>
+<p><a name = "line12_660" id = "line12_660"> </a>
+Adnovit tenebris cælestia <a href = "#var12_660">bella</a> Typhœus.</p>
+<p><a name = "line12_661" id = "line12_661"> </a>
+Invadit Notus, ac, piceam cum grandine multa</p>
+<p><a name = "line12_662" id = "line12_662"> </a>
+Intorquens nubem, <a href = "#var12_662">cunctantem</a> et vana
+minantem</p>
+<p><a name = "line12_663" id = "line12_663"> </a>
+Circumagit, castrisque ducem subcedere cogit.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_659" id = "not12_659" href = "#line12_659">659.</a>
+<i>Erebi lacus</i>, infera loca et manes.
+&mdash;<a name = "not12_660" id = "not12_660" href =
+"#line12_660">660.</a>&nbsp;De <i>Typhœo</i>; v. <a class = "crossref"
+href = "bookVIII.html#not8_540">ad VIII, 540</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_661" id = "not12_661" href = "#line12_661">661 seq.</a>
+<i>Invadit ducem</i>, Hannibalem.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_662" id = "not12_662" href =
+"#line12_662" title = "numerus deest">662.</a>&nbsp;<i>vana
+minantem</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad
+I,&nbsp;306 in V.L.</a></p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_664" id = "line12_664"> </a>
+Verum ubi depositis sepsit sese aggere telis,</p>
+<span class = "linenum">665</span>
+<p><a name = "line12_665" id = "line12_665"> </a>
+Læta serenati facies aperitur Olympi,</p>
+<p><a name = "line12_666" id = "line12_666"> </a>
+Nullaque <a href = "#var12_666">tam</a> mitem credas habuisse
+Tonantem</p>
+<p><a name = "line12_667" id = "line12_667"> </a>
+Fulmina, nec placido commota tonitrua cælo.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_665" id = "not12_665" href = "#line12_665">665...</a>
+<a name = "not12_667" id = "not12_667" href = "#line12_667">667.</a>
+Poeta bene variavit, quæ sup. <a class = "crossref" href =
+"#line12_637">v.&nbsp;637 sq.</a> dixerat.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_668" id = "line12_668"> </a>
+Durat, et <a href = "#var12_668">adfirmans</a> non ultra spondet in
+ipsos</p>
+<span class = "pagenum">63</span>
+<p><a name = "line12_669" id = "line12_669"> </a>
+<a href = "#var12_669">Venturam cæli rabiem</a>; modo patria virtus</p>
+<span class = "linenum">670</span>
+<p><a name = "line12_670" id = "line12_670"> </a>
+In dextras redeat, <a href = "#var12_670">nec</a> Romam exscindere
+Pœni</p>
+<p><a name = "line12_671" id = "line12_671"> </a>
+Credant esse nefas: ubi nam tunc fulmina tandem</p>
+<p><a name = "line12_672" id = "line12_672"> </a>
+Invicti <a href = "#var12_672">latuisse</a> Jovis, quum sterneret
+ensis</p>
+<p><a name = "line12_673" id = "line12_673"> </a>
+Ætolos campos? ubi, quum Tyrrhena natarent</p>
+<p><a name = "line12_674" id = "line12_674"> </a>
+Stagna cruore virum? «Pugnat pro mœnibus, inquit,</p>
+<span class = "linenum">675</span>
+<p><a name = "line12_675" id = "line12_675"> </a>
+Si rector Superum tot jactis <a href = "#var12_675">fulmine
+telis</a>,</p>
+<p><a name = "line12_676" id = "line12_676"> </a>
+Inter tot motus cur me contra arma ferentem</p>
+<span class = "pagenum">64</span>
+<p><a name = "line12_677" id = "line12_677"> </a>
+Adflixisse piget? ventis hiemique fugaces</p>
+<p><a name = "line12_678" id = "line12_678"> </a>
+Terga damus: remeet, quæso, mens illa vigorque,</p>
+<p><a name = "line12_679" id = "line12_679"> </a>
+Qua <a href = "#var12_679">vobis</a>, quum pacta Patrum, quum fœdera
+adessent,</p>
+<span class = "linenum">680</span>
+<p><a name = "line12_680" id = "line12_680"> </a>
+Integrare acies placitum.» Sic pectora flammat;</p>
+<p><a name = "line12_681" id = "line12_681"> </a>
+Donec equum Titan spumantia frena <a href =
+"#var12_681">resolvit</a>.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_668" id = "not12_668" href = "#line12_668">668</a>
+<a name = "not12_669" id = "not12_669" href = "#line12_668">sqq.</a>
+Bene Ernesti Vir. Clar. «Spernens irata numina Hannibal spondet
+militibus suis, si modo fortes futuri sint, similem diem in posterum
+numquam rediturum esse. Non poterat superba inpietas
+<span class = "pagenum notes">63</span>
+hominis luculentius et invidiosius adumbrari. Scilicet artem nunc poetæ,
+non rei dignitatem exploramus.» Egregie autem singula respondent personæ
+partibusque Hannibali a poeta adsignatis. Conf. <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#line1_58">I,&nbsp;58</a> (ubi v. not.) et <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#line1_250">250...&nbsp;255</a>.
+&mdash;<i>Durat</i>; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_463">ad II, 463</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#not6_308">VI, 308</a>; Virg. Æn. I,&nbsp;207, ubi v. Cerda
+et Heyne.
+&mdash;<a name = "not12_672" id = "not12_672" href =
+"#line12_672">672.</a>&nbsp;<i>Invicti Jovis</i>; vid. Doering. ad Cat.
+64, 204.
+&mdash;<i>sterneret</i>, stravisset sc. hostium cadaveribus.
+&mdash;<a name = "not12_673" id = "not12_673" href =
+"#line12_673">673</a>&nbsp;<a name = "not12_674" id = "not12_674" href =
+"#line12_673">seq.</a>
+<i>Ætolos campos</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_125">I,&nbsp;125</a>.
+&mdash;<i>Tyrrhena Stagna</i>, Trasymenus lacus in Etruria.
+&mdash;<a name = "not12_675" id = "not12_675" href =
+"#line12_675">675.</a>&nbsp;<i>telis</i>; v. <a class = "crossref" href
+= "bookI.html#not1_253">ad I,&nbsp;253</a>, et <a class = "crossref"
+href = "bookIX.html#not9_538">IX, 538</a>. Cf. V.L.
+&mdash;<a name = "not12_676" id = "not12_676" href =
+"#line12_676">676.</a>&nbsp;Cur me sibi resistentem Jupiter non puniit?
+non numen ergo esse, cui Pœni cedant, sed ventorum et tempestatis
+fortuitum casum, patet; Cell. Ordo verborum est: <i>Si rector Sup., tot
+jactis</i>, quum tot homines dejecit, <i>fulmine pugnat pro mœnibus, cur
+me contra</i> Jovem <i>arma ferentem adflixisse telis</i>, fulminibus,
+<i>piget inter tot motus</i>, in tanta tempestate et clade? Sed
+præstiterit interpunct. vulgari servata legere
+<span class = "pagenum notes">64</span>
+<i>fulmine teli</i>, hoc est, telo, seu fulmine; Lenz.
+&mdash;<a name = "not12_677" id = "not12_677" href =
+"#line12_677">677.</a>&nbsp;<i>hiemi</i>, ut <a class = "crossref" href
+= "bookIII.html#line3_197">III, 197</a>.
+&mdash;<a name = "not12_678" id = "not12_678" href =
+"#line12_678">678</a>&nbsp;<a name = "not12_679" id = "not12_679" href =
+"#line12_678">seq.</a>
+Hæc spectant ad initium belli Punici II, quo fœdus ruptum, et arma
+iterum capta sunt; quod etiam Lenz. monuit. Cf. <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#line1_8">I,&nbsp;8... 11</a>.
+&mdash;<a name = "not12_681" id = "not12_681" href =
+"#line12_681">681.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#line6_1">VI,&nbsp;1&nbsp;sq.</a></p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_682" id = "line12_682"> </a>
+Nec nox composuit curas, somnusve frementem</p>
+<p><a name = "line12_683" id = "line12_683"> </a>
+Ausus adire virum, et redeunt cum luce furores.</p>
+<p><a name = "line12_684" id = "line12_684"> </a>
+Rursus in <a href = "#var12_684">arma</a> vocat trepidos, clipeoque
+tremendum</p>
+<span class = "linenum">685</span>
+<p><a name = "line12_685" id = "line12_685"> </a>
+Increpat, atque armis imitatur murmura cæli.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_684" id = "not12_684" href = "#line12_684">684.</a>
+<i>trepidos</i>, bis tempestate repulsos.
+&mdash;<a name = "not12_685" id = "not12_685" href =
+"#line12_685">685.</a>&nbsp;<i>Increpat clipeo</i>, ut Mars ap. Virg.
+Æn. XII, 332, <i>Sanguineus mavors clipeo increpat</i>, ubi v. Heyne.
+Ita et fulmina adcensis ignibus imitatur <a class = "crossref" href =
+"#line12_700">v.&nbsp;700</a>, ut vanam tempestatis ipsiusque Jovis vim
+eludat trepidosque erigat milites, qui cum numine sibi pugnandum
+credebant.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_686" id = "line12_686"> </a>
+Ut vero adcepit, tantum confidere Divis</p>
+<p><a name = "line12_687" id = "line12_687"> </a>
+Ausonios Patres, submissaque Bætis ad oras</p>
+<span class = "pagenum">65</span>
+<p><a name = "line12_688" id = "line12_688"> </a>
+Auxilia, et noctu progressum mœnibus agmen:</p>
+<p><a name = "line12_689" id = "line12_689"> </a>
+Sic agitare fremens obsessos otia, jamque</p>
+<span class = "linenum">690</span>
+<p><a name = "line12_690" id = "line12_690"> </a>
+Securam Hannibalis Romam, violentior instat.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_686" id = "not12_686" href = "#line12_686">686 sqq.</a>
+«In religionem ea res apud Pœnos versa est. Minuere etiam spem
+Hannibalis aliæ, parva magnaque res: magna illa, quod, quum ipse ad
+mœnia urbis Romæ armatus sederet, milites sub <i>vexillis in
+supplementum Hispaniæ</i> profectos audivit; parva, etc. His motus ad
+Tutiam fluvium castra retulit;» Liv. XXVI, 11. Poeta autem ita rem
+variavit, ut potius eam ob causam <i>violentius institerit</i>, et Jovis
+demum Junonisque interventu a vesano conamine et consilio, Romæ
+Capitoliique Jovi sacri, obpugnandi deterritus sit. Quod commentum et
+Hannibalis et Urbis dignitati consentaneum est, atque desumtum ex Virg.
+Æn. II, 588... 623, ubi Venus Æneam ab audaci consilio Trojæ defendendæ
+revocat. Ibid. <a class = "crossref" href = "#line12_604">v.&nbsp;604
+sq.</a> Venus Æneæ, ut inf. <a class = "crossref" href =
+"#line12_707">v.&nbsp;707 sq.</a> Juno Hannibalis visum acuit, ut varias
+urbis partes et Deos, qui ipsi eas evertant, videre possit. Colles tamen
+Romæ et campus Martius, quos Juno Pœno ostendit, a Diis tutelaribus ac
+præsidibus defenduntur, non diruuntur. Livius bis tantum, epitomator
+vero ejus, ut Silius, ter Hannibalem impetum in Romam fecisse memorat.
+Polybius neque repetiti impetus, neque tempestatis mentionem facit: unde
+tota hæc historia Lenzio V. C. fabulosa videtur. <span class =
+"smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<a name = "not12_687" id = "not12_687" href =
+"#line12_687">687.</a>&nbsp;<i>Bætis ad oras</i>, in Hispaniam.
+<span class = "pagenum notes">65</span>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_146">ad
+I,&nbsp;146</a>.
+&mdash;<a name = "not12_689" id = "not12_689" href =
+"#line12_689">689.</a>&nbsp;<i>fremens</i>, etc., indignans, Romam
+obsessam tam securam esse et metu vacuam.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_691" id = "line12_691"> </a>
+Jamque propinquabat muro, quum Jupiter ægram</p>
+<p><a name = "line12_692" id = "line12_692"> </a>
+Junonem adloquitur curis, mulcetque monendo:</p>
+<p><a name = "line12_693" id = "line12_693"> </a>
+«Nullane Sidonio juveni, conjuxque sororque</p>
+<p><a name = "line12_694" id = "line12_694"> </a>
+Cara mihi, non ulla unquam sine fine feroci</p>
+<span class = "linenum">695</span>
+<p><a name = "line12_695" id = "line12_695"> </a>
+Addes frena viro? fuerit delere Saguntum,</p>
+<p><a name = "line12_696" id = "line12_696"> </a>
+Exæquare Alpes, inponere vincula sacro</p>
+<p><a name = "line12_697" id = "line12_697"> </a>
+Eridano, fœdare lacus: etiamne parabit</p>
+<p><a name = "line12_698" id = "line12_698"> </a>
+Nostras ille domos, nostras <a href = "#var12_698">perrumpere</a> in
+arces?</p>
+<p><a name = "line12_699" id = "line12_699"> </a>
+Siste virum: namque, ut cernis, jam flagitat ignes,</p>
+<span class = "linenum">700</span>
+<p><a name = "line12_700" id = "line12_700"> </a>
+Et parat adcensis imitari fulmina flammis.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_693" id = "not12_693" href = "#line12_693">693.</a>
+<i>conjuxque sororque</i> secundum mythum antiquissimi temporis, quo
+sorores etiam fratribus nubebant. Confer Virg. Æneid. lib. I,&nbsp;47,
+ibique Heynium et Cerdam.
+&mdash;<a name = "not12_695" id = "not12_695" href =
+"#line12_695">695</a>&nbsp;<a name = "not12_696" id = "not12_696" href =
+"#line12_695">sqq.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_600">VI,
+600&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<i>Addes frena</i>, bellandi pugnandique ardorem injicies. Cf.
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_36">I,&nbsp;36 seq.</a>
+&mdash;<i>Fuerit</i>, ut <i>Fas fuerit</i> <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#line6_604">VI, 604</a>. Vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_163">ad I,&nbsp;163</a>.
+&mdash;<i>Exæquare</i>, adscendere et superare.
+&mdash;<i>inponere vincula Eridano</i> ut <i>claudere cadaveribus</i>,
+vel <i>cæde</i> Eridanum, vel Trebiam sup. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_621">IV, 621</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#line6_708">VI, 708</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#line11_138">XI, 138</a>. Ita et Ernesti V.&nbsp;C. hæc
+verba interpretatur. Marsus vero ad pontem retulit, quo H. junxerit
+fluvium et transierit. Sic <i>magno vincula Ponto jacta</i> (h.e.
+Hellesponto a Xerxe injecta) dixit Virgil. Cul.&nbsp;30.
+&mdash;<i>inponere vincula Eridano</i>, subigere regionem juxta Padum;
+Lenz. coll. III, 511; Claudian. Laud. Stil. III, 23; Ovid. Fast.
+I,&nbsp;285. <span class = "smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<i>Eridano</i> pro Trebia et Ticino. Vid. <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#not1_132">ad I,&nbsp;132</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookXI.html#line11_138">XI, 138</a>.
+&mdash;<i>sacro</i>; v. <a class = "crossref" href = "#not12_215">ad
+v.&nbsp;215</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_697" id = "not12_697" href =
+"#line12_697" title = "numerus deest">697.</a>&nbsp;<i>fœdare</i>
+sanguine <i>lacus</i>, Trasymenum lacum.
+&mdash;<a name = "not12_698" id = "not12_698" href =
+"#line12_698">698.</a>&nbsp;Capitolium.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_700" id = "not12_700" href = "#line12_700">700.</a>
+Cf. <a class = "crossref" href = "#not12_685">ad v.&nbsp;685</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_701" id = "line12_701"> </a>
+His dictis, grates agit, ac turbata per auras</p>
+<p><a name = "line12_702" id = "line12_702"> </a>
+Devolat, et prensa juvenis Saturnia dextra,</p>
+<p><a name = "line12_703" id = "line12_703"> </a>
+«Quo ruis, o vecors? <a href = "#var12_703">majoraque</a> bella
+capessis,</p>
+<p><a name = "line12_704" id = "line12_704"> </a>
+Mortali quam ferre <a href = "#var12_704">datum</a>?» Juno inquit, et
+atram</p>
+<span class = "pagenum">66</span>
+<span class = "linenum">705</span>
+<p><a name = "line12_705" id = "line12_705"> </a>
+Dimovit nubem, veroque adparuit ore.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_701" id = "not12_701" href = "#line12_701">701.</a>
+<i>grates agit</i> Juno Jovi, quod Hannibalem, cui favebat, coercendi,
+atque ita Jovis iræ eripiendi et a periculo liberandi occasionem sibi
+dederit; Ern.
+&mdash;<i>grates agit</i> Jovi, quod non prostraverit Hannibalem
+fulmine, sed sibi ejus eripiendi copiam dederit; Lenz.
+<span class = "pagenum notes">66</span>
+&mdash;<i>turbata</i>; v. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_477">ad I,&nbsp;477</a>.
+&mdash;<a name = "not12_705" id = "not12_705" href =
+"#line12_705">705.</a>&nbsp;Juno, densa nube, qua involuta adcesserat,
+dimota, ipsa specie divina se videndam præbet Hannibali. Sic Dii
+heroibus hominibusque a se amatis in conspectum veniunt. Vid. Heyne Exc.
+XIII ad Virg. Æn. I,&nbsp;402 sq., et cf. Æn. II, 589 seq.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_706" id = "line12_706"> </a>
+«Non tibi cum Phrygio res Laurentive colono;</p>
+<p><a name = "line12_707" id = "line12_707"> </a>
+En, age; namque, oculis amota nube parumper,</p>
+<p><a name = "line12_708" id = "line12_708"> </a>
+Cernere cuncta dabo, surgit qua celsus ad auras,</p>
+<p><a name = "line12_709" id = "line12_709"> </a>
+Adspice, montis apex, vocitata Palatia regi</p>
+<span class = "linenum">710</span>
+<p><a name = "line12_710" id = "line12_710"> </a>
+Parrhasio plena <a href = "#var12_710">tenet</a> et resonante
+pharetra,</p>
+<p><a name = "line12_711" id = "line12_711"> </a>
+Intenditque arcum, et pugnas meditatur Apollo.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_706" id = "not12_706" href = "#line12_706">706</a>
+<a name = "not12_707" id = "not12_707" href = "#line12_706">sqq.</a>
+Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not12_686">ad v.&nbsp;686
+sq.</a>, et Virg. Æn. II, 601&nbsp;sqq.
+&mdash;<i>non tibi res</i> est et pugnandum <i>cum Phrygio Laurentive
+colono</i>, cum Romanis et hominibus, sed cum Diis tutelaribus Romæ.
+Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_106">ad I,&nbsp;106,
+110</a>, <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_514">514</a>;
+<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_352">II, 352</a>.
+&mdash;<a name = "not12_709" id = "not12_709" href =
+"#line12_709">709&nbsp;sq.</a>
+<i>vocitata Palatia regi Parrhasio</i>, montem Palatinum. Vide <a class
+= "crossref" href = "bookVI.html#not6_631">ad VI, 631&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<i>vocitata regi</i>; conf. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_59">IV, 59</a>, ibique Var. Lect.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_710" id = "not12_710" href =
+"#line12_710" title = "numerus deest">710.</a>&nbsp;<i>Parrhasio</i>,
+Arcadio: nam Parrhasia urbs et Parrhasius mons Arcadiæ.
+&mdash;<a name = "not12_711" id = "not12_711" href =
+"#line12_711">711.</a>&nbsp;<i>Apollo</i> præsidet monti Palatino et
+<i>Palatinus</i> olim dictus a splendido marmoreoque templo, quod
+Augustus in Palatio in memoriam victoriæ Actiacæ exstruxerat, et cui
+addita porticus cum bibliotheca Latina Græcaque. Vide Suet. Aug. 29; Dio
+LIII, <span class = "smallcaps">i</span>, p.&nbsp;496; Propert. II, 31,
+et IV,&nbsp;6.
+&mdash;<i>pugnas meditatur</i>; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#not5_314">ad V,&nbsp;315</a>, et Heyne ad Virg. Æn.
+X,&nbsp;455.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_712" id = "line12_712"> </a>
+«<a href = "#var12_712">At, qua</a> vicinis tollit se collibus altæ</p>
+<p><a name = "line12_713" id = "line12_713"> </a>
+Molis Aventinus, <a href = "#var12_713">viden’</a>, ut Latonia virgo</p>
+<p><a name = "line12_714" id = "line12_714"> </a>
+Adcensas quatiat Phlegethontis gurgite tædas,</p>
+<span class = "pagenum">67</span>
+<span class = "linenum">715</span>
+<p><a name = "line12_715" id = "line12_715"> </a>
+Exsertos <a href = "#var12_715">avidæ</a> pugnæ nudata lacertos?</p>
+<p><a name = "line12_716" id = "line12_716"> </a>
+Parte alia, cerne, ut sævis Gradivus in armis</p>
+<p><a name = "line12_717" id = "line12_717"> </a>
+Inplerit dictum proprio de nomine campum.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_713" id = "not12_713" href = "#line12_713">713.</a>
+Hæc efficta, quoniam in monte Aventino inter reliqua opera publica
+ædesque sacras eminebat templum Dianæ commune, Romanorum Latinorumque
+sumtibus consilio Servii Tullii exstructum, unde Diana etiam
+<i>Aventina</i> dicta, et mons Martial. XII, <span class =
+"smallcaps">xviii</span>,&nbsp;3, <i>collis dominæ Dianæ</i>. Cf. Liv.
+I,&nbsp;45; Dionys. Hal. I, p.&nbsp;25; Alex. Donati Roma vetus et
+recens, c. 13, pag. 213, et Nardini Roma antica lib. VII, c. 8,
+p.&nbsp;445.
+&mdash;<a name = "not12_714" id = "not12_714" href =
+"#line12_714">714.</a>&nbsp;Ita Erinnys supra <a class = "crossref" href
+= "bookII.html#line2_610">II, 610</a> (ubi v. not.) et ap. Virg. Cul.
+245.
+&mdash;<a href = "#line12_714">714.</a>&nbsp;<i>tædas Adcensas
+Phlegethontis gurgite</i>, h.e.
+<span class = "pagenum notes">67</span>
+letales, vel proprie, quia Diana etiam Hecate est, adeoque Dea inferna;
+Lenz.
+&mdash;<a name = "not12_715" id = "not12_715" href =
+"#line12_715">715.</a>&nbsp;<i>nudata pugnæ</i>, ad pugnam, κατὰ
+<i>lacertos exsertos</i>, nisi malis jungere <i>nudata lacertos exsertos
+pugnæ</i>, ad pugnam; more venatricum et bellatricum, ut Dianæ ac
+Nympharum, quarum humerus pectusque dextrum in numis et statuis nudatum
+conspicitur. Vid. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_78">ad II, 78 sq.</a>; Heyne ad Virg. Æn. I,&nbsp;492
+et inpr. XI, 649; Spanhem. ad Callim. H.&nbsp;in Dian. v.&nbsp;212,
+213.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_716" id = "not12_716" href = "#line12_716">716.</a>
+Mars campum Matium obtinet.
+&mdash;<a name = "not12_717" id = "not12_717" href =
+"#line12_717">717.</a>&nbsp;<i>Inplerit</i> armis, curru et comitatu
+(conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_324">ad IV, 324
+sq.</a>, <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_430">430
+seq.</a>); vel potius, armorum et currus strepitu, ut <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#line4_436">IV, 436</a>; vel denique, ut
+<a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_448">IX, 448</a>,
+<i>clipeo campum involvens</i>.
+&mdash;<i>proprio</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#line8_422">VIII, 422</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p><a name = "line12_718" id = "line12_718"> </a>
+Hinc Janus movet arma manu, movet inde Quirinus,</p>
+<p><a name = "line12_719" id = "line12_719"> </a>
+Quisque suo de colle Deus: sed enim adspice, <a href =
+"#var12_719">quantus</a></p>
+<span class = "linenum">720</span>
+<p><a name = "line12_720" id = "line12_720"> </a>
+Ægida commoveat nimbos flammasque vomentem</p>
+<p><a name = "line12_721" id = "line12_721"> </a>
+Jupiter, et quantis pascat ferus ignibus iras.</p>
+<p><a name = "line12_722" id = "line12_722"> </a>
+Huc vultus flecte, atque aude spectare Tonantem,</p>
+<p><a name = "line12_723" id = "line12_723"> </a>
+Quas hiemes, quantos concusso vertice cernis</p>
+<p><a name = "line12_724" id = "line12_724"> </a>
+Sub nutu tonitrus! oculis qui <a href = "#var12_724">fulgurat</a>
+ignis!</p>
+<span class = "linenum">725</span>
+<p><a name = "line12_725" id = "line12_725"> </a>
+Cede Deis tandem, et Titania desine bella.»</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_718" id = "not12_718" href = "#line12_718">718.</a>
+<i>Janus</i> tuetur Janiculum, et <i>Quirinus</i> collem Quirinalem.
+&mdash;<a name = "not12_719" id = "not12_719" href =
+"#line12_719">719&nbsp;sq.</a>
+Jupiter in monte Capitolino se parat prælio.
+&mdash;<i>quantus Ægida commoveat</i>; vid. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_642">ad I,&nbsp;642</a>.
+&mdash;<a name = "not12_720" id = "not12_720" href =
+"#line12_720">720.</a>&nbsp;Conf. Virg. Æn. VIII, 354, ibique Heyne.
+Docte autem ægis ipsa dicitur <i>vomere nimbos flammasque</i>, h.e.
+fulmina, quæ Jupiter dextra jaculatur, dum læva concutit ægidem.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_723" id = "not12_723" href = "#line12_723">723.</a>
+<i>hiemes</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#line3_197">III, 197</a>.
+&mdash;<i>concusso vertice</i>, capite tuo.
+&mdash;<a name = "not12_724" id = "not12_724" href =
+"#line12_724">724.</a>&nbsp;<i>Sub nutu</i>, potestate Jovis, ad ejus
+quasi nutum paratos, ut <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#line4_712">IV, 712</a>. Nam de nutu, quo Jupiter totum
+tremefacit Olympum (Hom. Iliad. α, 528 sq.; Virg. Æn. IX, 106;
+X,&nbsp;115), vix cogitandum videtur.
+&mdash;<a name = "not12_725" id = "not12_725" href =
+"#line12_725">725.</a>&nbsp;<i>bella Titania</i>, h.e. bellum cum Diis,
+quale Titanes gesserunt; bella temeraria et infausta. <span class =
+"smallcaps">Ed.</span>
+&mdash;<i>desine bella</i>; vide Heinsium ad Ovid. Art. Am. II, 725.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_726" id = "line12_726"> </a>
+Sic effata, virum indocilem pacisque modique,</p>
+<span class = "pagenum">68</span>
+<p><a name = "line12_727" id = "line12_727"> </a>
+Mirantem Superum vultus et flammea membra,</p>
+<p><a name = "line12_728" id = "line12_728"> </a>
+Abstrahit, ac pacem terris cæloque reponit.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<span class = "pagenum notes">68</span>
+<a name = "not12_727" id = "not12_727" href = "#line12_727">727.</a>
+<i>flammea membra</i> ad oculos inprimis referenda, qui flammei et
+flammantes dici poetis solent in iratis et atroci vultu conspicuis; Ern.
+Sed eo potius <i>vultus flammei</i> spectant, utrumque vero maxime ad
+insignem splendorem multamque lucem, in qua Dii, quos Juno Hannibali
+videndos præbuerat, hominibus a se amatis heroibusque (nam alii mortales
+ne adspectum quidem eorum ferre possunt) manifesti nonnumquam in
+conspectum veniunt. Cf. Heyne Exc. XIII, ad Virgil. Æn.
+I,&nbsp;402&nbsp;sqq.
+&mdash;<a name = "not12_728" id = "not12_728" href =
+"#line12_728">728.</a>&nbsp;<i>Abstrahit</i>, invitum, et cum vi, a
+Roma, vel ejus obpugnatione et audaci conatu, avertit. Sic <i>avellere
+Pœnum</i> sc. invitum ac nolentem, inf. <a class = "crossref" href =
+"bookXVI.html#line16_637">XVI, 637</a>. Conf. <a class = "crossref" href
+= "bookIII.html#var3_591">ad III, 591 in Var. Lect.</a>
+&mdash;<i>reponit</i>, reddit, restituit. Cf. <a class = "crossref" href
+= "bookV.html#not5_535">ad V,&nbsp;535</a>.</p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_729" id = "line12_729"> </a>
+Respectans abit, et castris avulsa moveri</p>
+<span class = "linenum">730</span>
+<p><a name = "line12_730" id = "line12_730"> </a>
+Signa jubet ductor, remeaturumque minatur.</p>
+<p><a name = "line12_731" id = "line12_731"> </a>
+Redditur extemplo flagrantior æthere lampas,</p>
+<p><a name = "line12_732" id = "line12_732"> </a>
+Et tremula infuso resplendent cærula Phœbo.</p>
+<p><a name = "line12_733" id = "line12_733"> </a>
+At procul e muris videre ut signa revelli</p>
+<p><a name = "line12_734" id = "line12_734"> </a>
+Æneadæ, versumque ducem; tacita ora vicissim</p>
+<span class = "linenum">735</span>
+<p><a name = "line12_735" id = "line12_735"> </a>
+Ostentant, nutuque docent, quod credere magno</p>
+<p><a name = "line12_736" id = "line12_736"> </a>
+Non audent hærente metu; nec abire <a href =
+"#var12_736">volentis</a>,</p>
+<p><a name = "line12_737" id = "line12_737"> </a>
+Sed fraudem insidiasque putant, et Punica corda:</p>
+<p><a name = "line12_738" id = "line12_738"> </a>
+Ac <a href = "#var12_738">tacitæ</a> natis infigunt oscula matres,</p>
+<p><a name = "line12_739" id = "line12_739"> </a>
+Donec procedens oculis sese abstulit agmen,</p>
+<span class = "linenum">740</span>
+<p><a name = "line12_740" id = "line12_740"> </a>
+Suspectosque dolos demto terrore resolvit.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_729" id = "not12_729" href = "#line12_729">729</a>
+<a name = "not12_730" id = "not12_730" href = "#line12_729">seq.</a>
+<i>Respectans</i>; v. sup. <a class = "crossref" href = "#not12_594">ad
+v.&nbsp;594</a>, et <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_108">ad VIII, 108</a>.
+&mdash;<i>avulsa Signa</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"#line12_733">vers. 733</a>, <i>revelli Signa</i>, noto more, cum castra
+moverentur.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_731" id = "not12_731" href = "#line12_731">731 seq.</a>
+Cæli serenitas extemplo oritur vel redit discussa tempestate. Conf. sup.
+<a class = "crossref" href = "#line12_637">v.&nbsp;637 sq.</a>, <a class
+= "crossref" href = "#line12_664">664&nbsp;sq.</a>
+&mdash;<a name = "not12_732" id = "not12_732" href =
+"#line12_732">732.</a>&nbsp;Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#line2_663">II, 663 sq.</a>, et ibi not.
+&mdash;<i>cærula</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_21">I,&nbsp;21</a>.
+&mdash;<i>infuso Phœbo</i>; conf. Gronov. Obss. II,&nbsp;7.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_733" id = "not12_733" href = "#line12_733">733.</a>
+Bene Ernesti: «Egregius locus expressa veritate naturæ. Romani
+Hannibalem abeuntem vident. Jam respirant, idque primum vultu et ore
+taciti significant. Nam <i>metus hæret</i> adhuc in animis, et fraudis
+suspicionem alit. Sensim tollitur timor, sublato ex oculis hoste. Tum
+demum lætabundi sacris faciundis vacant.»
+&mdash;<a name = "not12_737" id = "not12_737" href =
+"#line12_737">737.</a>&nbsp;<i>Punica corda</i>; v. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#not1_5">ad I,&nbsp;5</a>, et <a class =
+"crossref" href = "bookII.html#not2_56">II, 56</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_738" id = "not12_738" href = "#line12_738">738.</a>
+Versus hic bene opponitur Virg. illi Æn. VII, 518. <span class =
+"smallcaps">Ed.</span></p>
+
+<div class = "text">
+<p class = "indent">
+<a name = "line12_741" id = "line12_741"> </a>
+Tum vero passim sacra in Capitolia pergunt,</p>
+<span class = "pagenum">69</span>
+<p><a name = "line12_742" id = "line12_742"> </a>
+Inque vicem amplexi permixta voce triumphum</p>
+<p><a name = "line12_743" id = "line12_743"> </a>
+Tarpeii clamant Jovis, ac delubra <a href =
+"#var12_743">coronant</a>.</p>
+<p><a name = "line12_744" id = "line12_744"> </a>
+Jamque omnes pandunt portas; ruit undique lætum,</p>
+<span class = "linenum">745</span>
+<p><a name = "line12_745" id = "line12_745"> </a>
+Non sperata petens dudum sibi gaudia, vulgus.</p>
+<p><a name = "line12_746" id = "line12_746"> </a>
+Hi spectant, quo fixa loco tentoria regis</p>
+<p><a name = "line12_747" id = "line12_747"> </a>
+Adstiterint: hi, qua celsus de sede vocatas</p>
+<p><a name = "line12_748" id = "line12_748"> </a>
+Adfatus fuerit turmas: ubi belliger Astur,</p>
+<p><a name = "line12_749" id = "line12_749"> </a>
+Atque ubi atrox Garamas, sævusque tetenderit <a href =
+"#var12_749">Hannon</a>.</p>
+<span class = "linenum">750</span>
+<p><a name = "line12_750" id = "line12_750"> </a>
+Corpora nunc viva sparguntur gurgitis unda:</p>
+<p><a name = "line12_751" id = "line12_751"> </a>
+Nunc Anienicolis statuunt altaria Nymphis.</p>
+<p><a name = "line12_752" id = "line12_752"> </a>
+Tum <a href = "#var12_752">festam</a> repetunt, lustratis mœnibus,
+urbem.</p>
+</div>
+
+<p class = "notes">
+<span class = "pagenum notes">69</span>
+<a name = "not12_743" id = "not12_743" href = "#line12_743">743.</a>
+<i>delubra coronant</i>; v. <a class = "crossref" href = "#not12_641">ad
+v.&nbsp;641</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_744" id = "not12_744" href = "#line12_744">744</a>
+<a name = "not12_745" id = "not12_745" href = "#line12_744">sqq.</a>
+Imitat. Virg. Æn. II, 26 sqq. Diluta verbis gravitas Maroniana; at
+iniquior <i>Clément</i> (<i>Essai critique</i>, T.&nbsp;I, p.&nbsp;58),
+quod in singulis verbis Silium carpebat; Ernest.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_746" id = "not12_746" href = "#line12_746">746.</a>
+<i>regis</i>, Hannibalis. Vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#not4_196">ad IV, 196</a>.
+&mdash;<a name = "not12_747" id = "not12_747" href =
+"#line12_747">747&nbsp;sq.</a>
+<i>celsus de sede Adfatus fuerit turmas</i>; cf. sup. <a class =
+"crossref" href = "#line12_567">v.&nbsp;567</a>, <a class = "crossref"
+href = "#line12_577">577 seq.</a> et <a class = "crossref" href =
+"#var12_622">622 in Var. Lect</a>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "not12_748" id = "not12_748" href =
+"#line12_748" title = "numerus deest">748.</a>&nbsp;<i>Astur</i>,
+Hispani, pars exercitus Pœnorum. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_231">I,&nbsp;231</a> seq.
+&mdash;<a name = "not12_749" id = "not12_749" href =
+"#line12_749">749.</a>&nbsp;<i>Garamas</i> pro Afris, altera exercitus
+parte. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_142">ad
+I,&nbsp;142</a>, <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_414">414</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#not3_313">III, 313</a>.
+&mdash;<i>atrox</i> et <i>sævus</i>, fortis; vid. <a class = "crossref"
+href = "bookI.html#not1_2">ad I,&nbsp;2</a>.
+&mdash;<i>Hannon</i> forte pro supplemento Carthagine vel ex Hispania
+misso, cui præfuisse videtur.
+&mdash;<i>tetenderit</i> scilicet tentoria; vid. <a class = "crossref"
+href = "bookIII.html#not3_274">ad III, 274</a>.</p>
+
+<p class = "notes">
+<a name = "not12_750" id = "not12_750" href = "#line12_750">750 sq.</a>
+Nota expiatio et lustratio, ante sacrificia, preces solennes, ludos
+aliasque festivitates. Conf. Virg. Æn. III, 278 seq.; IV, 635.
+&mdash;<i>viva unda</i>, pura, gelida et fluente. Cf. VIII, 125; Virg.
+Æn. II, 719.
+&mdash;<a name = "not12_751" id = "not12_751" href =
+"#line12_751">751.</a>&nbsp;<i>Nymphis Anienicolis</i>, Anienis, ad
+cujus ripam Hannibal castra posuerat.
+&mdash;<a name = "not12_752" id = "not12_752" href =
+"#line12_752">752.</a>&nbsp;<i>festam urbem</i>, ut <a class =
+"crossref" href = "bookXI.html#line11_270">XI, 270</a>.
+&mdash;<i>lustratis mœnibus</i>, amburbio. Conf. Lucan. I,&nbsp;592 sq.;
+Vopisc. Aurel. 20, et Fest.</p>
+
+
+<hr class = "mid">
+
+<h5 class = "variae"><a name = "variae12" id = "variae12">
+Liber XII: Variæ Lectiones</a></h5>
+
+<div class = "variae">
+
+<span class = "pagenum">4</span>
+<p><a name = "var12_2" id = "var12_2" href = "#line12_2">2.</a>
+<i>astrifero</i> R.&nbsp;1.
+&mdash;<a name = "var12_7" id = "var12_7" href =
+"#line12_7">7.</a>&nbsp;<i>Riphæa</i>, <i>Rhiphæa</i>, <i>Rhiphea</i>,
+<i>Ryphæea</i> alii. Sed vid.
+<span class = "pagenum">5</span>
+<a class = "crossref" href = "bookXI.html#var11_459">ad XI, 459</a>,
+<i>flamina</i>, scilicet κατὰ; sed <i>flamine</i> poetam scripsisse
+crediderim.
+&mdash;<a name = "var12_9" id = "var12_9" href =
+"#line12_9">9.</a>&nbsp;<i>spondente die</i> Col. Tell. et R.&nbsp;2,
+quod recepit Lefeb. putans <i>diem</i> esse tempus, sive tempus anni,
+ὥραν. Sed Silius expressit Maroniana <i>in lucem</i> et <i>arduus ad
+solem</i> Æn. II, 471, 475, et Ge. III, 439, ubi vid. Ill. Voss. Nova
+cutis maxime micat, coruscat, repercussis radiis solis, ad quem caput
+extollit serpens.
+&mdash;<a name = "var12_10" id = "var12_10" href =
+"#line12_10">10.</a>&nbsp;<i>afflat</i> Ox. et Put.</p>
+
+<p><a name = "var12_16" id = "var12_16" href = "#line12_16">16.</a>
+<i>Inpulerat</i> conj. N.&nbsp;Heins. coll. Lucan. I,&nbsp;69; VII, 16,
+et aliis locis, quæ laudavit ad epist. Ulixis Sabiniani v.&nbsp;68. Sed
+vid. not.
+&mdash;<a name = "var12_18" id = "var12_18" href =
+"#line12_18">18.</a>&nbsp;<i>Molli luxu labefacta meroque, Et somni
+illecebris t. m.&nbsp;f.</i> opinabatur N.&nbsp;Heins. coll.
+I,&nbsp;256; III, 557; Virg. Æneid. IV, 395; VIII, 390; Lucret. IV,
+1112; Val. Fl. VII, 175 et al. Sed Drak. bene monet, τὸ <i>madefacta</i>
+apprime convenire ac conjungi
+<span class = "pagenum">6</span>
+et τῷ <i>fluebant</i>, (quum <i>luxu fluere</i> dicatur homo eo
+enervatus Liv. VII, 29 et 32) et voci <i>mero</i>. Sic et <i>fluere
+mollitia</i>, vel <i>diffluere luxuria</i> dixit Cic. et poetæ passim
+<i>vino madere</i>, <i>madidum esse</i>, <i>inrigari</i>, <i>dilui</i>,
+<i>tingui</i>, <i>proluere se</i>; βρέχεσθαι, τέγγεσθαι, quin et
+<i>madet mens</i> Lucret. III, 477, quem Drak. præter alios laudavit.
+<i>Madefacta</i> et <i>madida</i> etiam dicuntur vel omnino repleta,
+plena, propr. vino, (ut <i>madere</i>, seu <i>madidum esse vitiis</i>,
+<i>artibus</i>, <i>jocis</i>, <i>Socraticis sermonibus</i> apud Gell.
+XIII,&nbsp;8; Martial. I,&nbsp;<span class =
+"smallcaps">xl</span>,&nbsp;3; IV, <span class = "smallcaps">xiv</span>,
+12; Hor. Od. III, <span class = "smallcaps">xxi</span>,&nbsp;9, ubi vid.
+Jani) vel quæ madida sunt aqua, et hinc mollia, effeminata. Utraque
+notio h.l. apta. Ceterum possis etiam distinguere post <i>madefacta</i>,
+et jungere <i>mero torpentia m.&nbsp;f.</i> <ins class = "correction"
+title = "‘Menbra’ legitur">Membra</ins>, largiore meri usu in somnum
+<ins class = "correction" title = "‘delabsa’ legitur">delapsa</ins>,
+torpent; unde <i>merum</i> poeta egregie per adpositionem vocavit
+<i>somni inlecebras</i>. Sed præstiterit hæc verba tam ad <i>luxum</i>,
+quam ad <i>merum</i> referre. N.&nbsp;Heinsius <i>luxum</i> de Venere
+tantum adcipit, et Ernesti <i>inlecebras somni</i> verecunde pro Venere
+poni putat. Neutrum defendere ausim.
+&mdash;<a name = "var12_23" id = "var12_23" href =
+"#line12_23">23.</a>&nbsp;<i>clipeive</i> Put. et Tell. Vulgo
+<i>clipei</i>, claudicante versu: quam tamen licentiam non insolentem
+forte in poeta esse, monet Lefeb.
+&mdash;<a name = "var12_24" id = "var12_24" href =
+"#line12_24">24.</a>&nbsp;<i>arma fovere</i> haud dubitanter emend.
+N.&nbsp;Heins. coll. VIII, 92, 128; IX, 43; Lucan. IV, 152, et al. Sed
+vid. not.</p>
+
+<span class = "pagenum">7</span>
+<p><a name = "var12_28" id = "var12_28" href = "#line12_28">28.</a>
+Verba <i>non spreta vigoris</i> corrupta videbantur Barthio Adv. IV, 10;
+ubi hanc putabat poetæ mentem esse, non propter opes, nec quod gloriam
+ex victoria quæreret, Hann. ad Neapolin movisse, sed portus gratia.
+Negandi vero particula contrarium infert. Hinc et <i>tum spreta
+vigoris</i> corrig. N.&nbsp;Heins. <i>non læta</i>, vel <i>non feta
+vigoris</i> Burm. <i>non aspra</i> (pro <i>aspera</i>) <i>vigoris</i>
+Marcil. ad Hor. Epod. V. Sed omnibus his non opus; neque ea forte in
+mentem venissent viris doctis, nisi de urbe otio ac mollitie diffluente
+cogitassent. Sed poeta ipse memorat <a class = "crossref" href =
+"#line12_41">v.&nbsp;41 seq.</a> et <a class = "crossref" href =
+"#line12_53">53 seq.</a> Neapolitanos fortiter olim Hannibali
+repugnasse, nunc vero (<a class = "crossref" href =
+"#line12_31">v.&nbsp;31, 32</a>.) in otio vivere; cf. not.
+&mdash;<a name = "var12_30" id = "var12_30" href =
+"#line12_30">30.</a>&nbsp;<i>quos peteret</i> suspic. N.&nbsp;Heins. ut
+ad <i>portus</i> referretur. Sed doctior forte vulgata.
+&mdash;<a name = "var12_31" id = "var12_31" href =
+"#line12_31">31.</a>&nbsp;<i>Nunc</i> Col. Ox. et Tell. cum edd. Marsi,
+quod recte probavit N.&nbsp;Heins. coll. v.&nbsp;396 sq. et Virgil. Æn.
+II, 21, (quibus locis add. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_293">I,&nbsp;293</a>) ut poeta agat de suo tempore,
+quo studia maxime Neapoli exculta sint. Idem et <i>Jam molles</i> legi
+posse arbitrabatur; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookXI.html#var11_41">ad XI, 41</a>.
+<span class = "pagenum">8</span>
+<i>Huc</i> Put. <i>Hinc</i> Parm. Vulgo <i>Nam</i>. Male!
+&mdash;<a name = "var12_33" id = "var12_33" href =
+"#line12_33">33.</a>&nbsp;<i>et</i> ante <i>memorabile</i> inseruit
+Nicander: in scriptis certe et omnibus ante Juntinam edd. non legitur,
+<i>sacrum et memorabile nomen</i> conj. Withof. <i>suis... muris</i>
+castigandum opinabatur N.&nbsp;Heins. non inprob. Drak. ut vel τὸ
+<i>suis</i> positum sit pro <i>ejus</i>, scilicet Neapolis, (quem
+reciproci usum vindicari dicit a Perizon. ad Sanctii Minerv. II, 11;
+Victor. ad Cic. Ep. ad Att. XII, 28; Rittersh. ad Gunth. Ligur.
+I,&nbsp;452; Gifan. in Ind. Lucret. voc. <i>dispansus</i>, Barth. Adv.
+XII, 13; ad Rutil. I,&nbsp;292, et Muncker. ad Hygin. fab. CXXI) vel
+Neapolis dicatur urbs Parthenopes Sirenis, quæ <i>suis muris</i>, seu
+suæ urbi, ex se nomen inposuerit, ut <i>Sirenum domus</i> Petron. Sat.
+c. 5.
+&mdash;<a name = "var12_38" id = "var12_38" href =
+"#line12_38">38.</a>&nbsp;<i>Non ulla valuit p. P. Tutas mole vias</i>,
+vel <i>non ullas Tuta mole vias</i> corrig. N.&nbsp;Heins. coll. vss. 70
+et 108, ut <i>moles tuta</i> sint mœnia oppidi. At vid. not.</p>
+
+<span class = "pagenum">9</span>
+<p><a name = "var12_48" id = "var12_48" href = "#line12_48">48.</a>
+<i>æde Tonantis</i> maluerit N.&nbsp;Heins. Sed <i>sedem T.</i> etiam
+eadem Jovis dici posse, vel Tarpeium montem, in quo ejus templum fuerit,
+jam monuit Drak. coll. X,&nbsp;432; XI, 85; XII, 517 al. Add. <a class =
+"crossref" href = "bookXIII.html#line13_55">XIII, 55</a>.</p>
+
+<p><a name = "var12_51" id = "var12_51" href = "#line12_51">51.</a>
+<i>primis</i> Col. et Ox. <i>incepti</i> Mars. in not. Vulgata lectio
+haud dubie corrupta. <i>Irritus inceptus prima si a.&nbsp;u.</i> conj.
+Barth. Adv. IV, 10; <i>Irritus incepti</i>, vel <i>insessa</i>, vel
+<i>obsepta primus si a.&nbsp;u.</i> Dausq. <i>Irritus incepti</i> (ut
+<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_131">VII, 131</a>, et
+similia passim millies) <i>primi</i>, vel <i>prima si a. urbe</i>
+N.&nbsp;Heins. Posterius et mihi in mentem venit, idque ed. Lefeb. et
+prob. Drak. ut sensus sit, Neapolin primam in Italia urbem fuisse, quam
+obpugnaverit Hannibal.
+&mdash;<a name = "var12_53" id = "var12_53" href =
+"#line12_53">53.</a>&nbsp;<i>e muris</i> conj. N.&nbsp;Heins. et mox
+<i>pluebant</i>, quod recepit Lefeb. qui illud a Petrarcha lib. VI, ex
+h.l. petitum putat; conf. Stat. Theb. VIII, 417, et sup. <a class =
+"crossref missing" href = "bookI.html#not1_311" title = "in Not.">ad
+I,&nbsp;311</a>. Nec tamen video, quid sit, quod vulg. displiceat, vid.
+<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_131">not. ad II, 131</a>,
+et
+<span class = "pagenum">10</span>
+inpr. Heyne Obss. in Tibull. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">x</span>,
+68.</p>
+
+<p><a name = "var12_55" id = "var12_55" href = "#line12_55">55.</a>
+<i>quæ</i> pro <i>quos</i> reponendum putabat N.&nbsp;Heins. et
+<i>quum</i> Dausq. In utramque conjecturam ego quoque incidi, et
+posterior præferenda videtur, quia sequitur <i>illa</i>, et antiqua
+scriptura <i>quom</i> facilius vitiosam lectionem <i>quos</i> gignere
+potuit.</p>
+
+<p><a name = "var12_61" id = "var12_61" href = "#line12_61">61.</a>
+Vulgo legitur <i>Defessus subigit</i>, quod Ernesti servavit et ita
+interpretatur: cogit, imperat militibus ad Cumas se <i>vertere</i>. Quam
+rationem, etsi valde contortam, concoquerem tamen, modo <i>militum</i>
+<span class = "pagenum">11</span>
+vel in his vel in præcedd. verbis mentio fieret. Quæ difficultas
+tollitur, si levi mutatione <i>Defessos</i> reposueris auctore Barth.
+Adv. IV, 10; <i>subiit</i> Col. unde <i>Defesso subiit</i> (h.e.
+succurrit, in mentem venit) conj. N.&nbsp;Heins. prob. Drak. <i>Defessum
+subiit</i> ed. Lefeb. Sed neutra emendatione nodus ille solvitur. Hinc
+scripsi <i>Defessos subiit</i>, qua lectione admissa nihil superest,
+quod displicere et lectorem obfendere possit. <i>Defessos</i> milites ad
+Cumas <i>vertere</i>, ducere, <i>subiit</i>, cœpit, conatus est
+Hannibal. Sic <i>subisti pellere tela</i>, et <i>torquere carinam</i>,
+dixere Stat. Silv. V,&nbsp;<span class = "smallcaps">ii</span>, 105, et
+Claudian. de cons. Mall. Theod. 46.
+&mdash;<a class = "missing" name = "var12_64" id = "var12_64" href =
+"#line12_64" title = "‘65’ solum legitur">64</a>, <a name = "var12_65"
+id = "var12_65" href = "#line12_65">65.</a>&nbsp;Reduxi vulgatam, etsi
+suspectam, lectionem, quoniam nulla VV. DD. conjectura mihi satisfacit.
+&mdash;<i>Sedere</i> pro adsidere, vel obsidere positum existimabat
+Cell. quod non plane repudiandum videtur: nam verba simplicia centies
+pro compositis, et hæc pro illis occurrunt, inpr. in scriptoribus
+posterioris ævi.
+&mdash;<i>Portus</i> Col. quod etiam conjecerat Dausq. idque adridere
+potest coll. <a class = "crossref" href = "#line12_29">v.&nbsp;29</a>,
+et verbis Liv. XXIII, 36: <i>Hannibal, quia Neapolim non potuerat, Cumas
+saltem, maritimam urbem, habere cupibat</i>; conf. <a class = "crossref"
+href = "#not12_27">not. ad v.&nbsp;27</a> seq. Sed eamdem notionem poeta
+jam <a class = "crossref" href = "#line12_60">v.&nbsp;60</a>,
+expresserat, et hinc consilium urbis obpugnandæ declaraverat voce portus
+nomini ejus adjecta. Itaque voc. <i>iterum</i> ejusque repetitio ad ea,
+quæ <a class = "crossref" href = "#line12_37">v.&nbsp;37, 40</a>,
+traduntur, spectare videtur, et ut sup. <i>mœnia</i>, <i>viæ</i> ac
+<i>portus</i> Neapolis, sic h.l. <i>muri</i>, <i>aditus</i> et
+<i>portus</i> Cumarum memorantur. Præterea de obpugnatione urbis sermo
+est, quam Hannibal frustra tentabat, a Graccho repulsus, de qua plura
+vid. ap. Liv. XXIII, 37; <i>iterumque sedere Ad portas</i>, vel potius
+<i>portus</i>, (ut <i>sedere ad Suessulam</i>, <i>Trebiam</i>,
+<i>Ticinum</i>, <i>mœnia Romæ</i> et similia apud Liv. VII, 37; XXII,
+XXIII, XXVI, 11; Virg. Æn. V,&nbsp;440 et al.) scribendum putabat
+N.&nbsp;Heins. qui tamen suspicabatur, aliquid forte apud Silium
+excidisse, quoniam <i>vetabat</i> ad <i>sedere</i> referri non posset.
+<i>Portarumque aditus</i> malebat Withof. <i>iterumque tenere Portus,
+atque</i>, etc. conj. Burm. non inprob. Drak. qui tamen eamdem
+difficultatem hac distinctione removisse sibi videbatur: <i>iterumque
+sedere, Portus atque a. i. s. vetabat</i>; si modo <i>sedere</i>
+exponeretur, nihil agendo tempus sine fructu perdere, (vid. <a class =
+"crossref missing" href = "bookX.html#not10_597" title = "recte 597">not. ad X,&nbsp;598</a>) et ad hoc verbum intelligeretur
+<i>jubebat</i>, vel <i>cogebat</i>, quum dudum notaverint eruditi,
+veteres interdum duabus pluribusve vocibus unum verbum addidisse, quod
+uni tantum responderet, omisso, quod alteri conveniret. Distinctionem
+illam, a Dausq. jam propositam, præter Drak. recepere Lefeb. et Ernesti,
+<span class = "pagenum">12</span>
+qui hanc quoque interpretationem adscivit, et eumdem contulit Phædri
+locum Fab. IV, 17, 31, <i>non veto dimitti, verum cruciari fame</i>,
+scilicet jubeo. Neque etiam ignoro vel diffiteor, a scriptoribus tam
+Græcis quam Latinis sæpe duobus pluribusve membris unum jungi verbum,
+cujus plenus significatus ad unum modo membrum referri possit: sed tum
+ex hoc verbo generalis vel cognata notio, non vero contraria, petenda et
+ad reliqua membra transferenda est, nisi hæc durities additis vocc.
+<i>verum, sed</i> et similibus mitigetur, ut ap. Phædr. l.l. vel ap.
+Liv. III, 55, <i>negant quemquam sacrosanctum esse, sed eum, qui eorum
+cuiquam nocuerit, sacrum sancire</i>; conf. Liv. III, 48, pr. XXII, 12;
+Cic. ad Div. VIII, 10 (<i>de quo negant Cæsarem laborare, sed Pompeium
+valde nolle</i>) <i>Vetare</i> est id. qd. <i>jubere non</i>, et
+<i>negare</i> id. qd. <i>dicere non</i>, eaque notio generalis vel pars
+tantum pleni significatus ad alterum membrum referenda: at tum semper
+adjectis conj. <i>sed</i>, <i>verum</i> al. contraria designatur
+sententia; conf. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookVI.html#var6_179">ad VI, 179</a>; Faber et Burm. ad Phædr. l.c.
+Gron. Obss. IV,&nbsp;2; Manut. ad Cic. pro Quintio c. 26, et ad Div.
+IV,&nbsp;5; Janii A. P. p.&nbsp;270, et inpr. Stroth. ad Liv. III, 48,
+55 et 67, ubi multa exempla, quum Græca tum latina, congessit. Neque
+tamen in vulgata lectione adquiesco. Poeta forte scripsit <i>iterumque
+nocere Portis</i>, scilicet pulsando et quatiendo, ut sup. <a class =
+"crossref" href = "#line12_40">v.&nbsp;40</a>, vel <i>iterum quassare
+Portas</i>, vel, quod his præstiterit quodque minus a vulgata scriptura
+recedit, <i>iterumque ferire Portas</i>, h.e. pulsare, quatere, (cf.
+sup. <a class = "crossref" href = "#line12_40">v.&nbsp;40</a>) ut
+<i>ferire murum arietibus</i> ap. Sallust. Jug. 76 al. 79, et similia
+passim obvia.
+&mdash;<a name = "var12_66" id = "var12_66" href =
+"#line12_66">66.</a>&nbsp;<i>rimaturque</i> scripti; <i>rimatur
+omnia</i> priscæ edd. errore operarum, unde Nicander, ut laboranti
+versui mederetur, primus <i>rimatur et omnia</i> edidit in Juntina, et
+inde alii,
+&mdash;<a name = "var12_68" id = "var12_68" href =
+"#line12_68">68.</a>&nbsp;<i>qui</i> legitur in Oxon. et priscis edd.
+quas Drak. consuluit, forte et in aliis libris et scriptis et editis,
+quorum lectionis varietatem h.l. non adtentisse videtur N.&nbsp;Heins.
+<i>quis</i> primum exstat in Junt. Ego restitui <i>qui</i>, tum ob
+auctoritatem codd. tum propter ea, quæ dixi <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#var2_645">ad II, 645</a>.
+&mdash;<a name = "var12_75" id = "var12_75" href =
+"#line12_75">75.</a>&nbsp;<i>tene,
+<span class = "pagenum">13</span>
+heu!</i> Col. Vulgo <i>tenet heu!</i> quod revocavit Lefeb. ut per
+emphasin iteretur <i>tenet</i>, et pronomen more Silii omissum sit.
+&mdash;<a name = "var12_76" id = "var12_76" href =
+"#line12_76">76.</a>&nbsp;<i>Gracchusque</i> Paris. nescio quæ, teste
+Dausq.
+&mdash;<a name = "var12_77" id = "var12_77" href =
+"#line12_77">77.</a>&nbsp;Vox <i>Non</i> semper me obfendit; nam
+Gracchus eruptione ex oppido simul duabus portis facta, stationes
+hostium fudit fugavitque in castra, vid. Liv. XXIII, 37. Id vero novum
+est argumentum, quo Hannibal utitur ad ignaviam militum increpandam;
+conf. not. Nunc video, eamdem difficultatem sensisse Lefeb. qui reposuit
+<i>Nunc</i>. Non male, nisi præstiterit <i>En</i>, quod sarcasmo
+adfectuique irati H. aptius, et Silio in deliciis est.
+&mdash;<a name = "var12_78" id = "var12_78" href =
+"#line12_78">78.</a>&nbsp;<i>A vobis</i> quidam.
+&mdash;<a name = "var12_79" id = "var12_79" href =
+"#line12_79">79.</a>&nbsp;<i>Casu ut gesta putent</i> malebat
+N.&nbsp;Heins. <i>Vos per Tyrrhena</i>, etc. primus edidit Nicander apud
+Juntam. Sed vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_658">ad
+I,&nbsp;658</a>.
+&mdash;<a name = "var12_81" id = "var12_81" href =
+"#line12_81">81.</a>&nbsp;<i>vestræ</i> Col. unde <i>dignos vestræ
+famæ</i> scribendum putabat N.&nbsp;Heins. Conf. <a class = "crossref"
+href = "bookVIII.html#not8_383">not. ad VIII, 383</a>. Mihi potius pron.
+<i>vestra</i> languere videtur, quoniam jungitur verbis <i>quam
+trahitis</i>, et <i>vosmet</i> modo præcessit. Neque etiam facile
+expedias formulam loquendi <i>famam trahere</i>; utrum sit possidere, an
+secum quasi ducere, an, quo sensu Ern. adcepit, huc usque comparasse.
+Nihil horum satisfacit, et crediderim potius legendum esse, <i>dignos
+jam vosmet reddite, gestis</i> (h.e. ex vel a rebus gestis) <i>Quam
+trahitis, fama</i>. Sic <i>famam trahere a censu</i> dixit Juvenal. XI,
+23; <i>nomen e causis t.</i> Plin. XV, 14, et similia alii, ut et
+<i>ducere nomen</i>, etc. <i>ex</i> vel <i>ab aliqua re</i>.
+&mdash;<a name = "var12_82" id = "var12_82" href =
+"#line12_82">82.</a>&nbsp;<i>in pectore</i> primus edidit Marsus. Male.
+Conf. Heins. ad Claudian. in Rufin. II, 79.</p>
+
+<p><a name = "var12_84" id = "var12_84" href = "#line12_84">84.</a>
+<i>Arrigere</i> tacite et contra
+<span class = "pagenum">14</span>
+librorum fidem scripsit Lefeb. <i>mentes</i>, non <i>mentem</i>,
+scripti.
+&mdash;<a name = "var12_85" id = "var12_85" href =
+"#line12_85">85.</a>&nbsp;<i>hinc perlustrans</i>, postquam nempe
+militum animos adhortando erexerat, conj. N.&nbsp;Heins. coll. <a class
+= "crossref" href = "bookIII.html#line3_45">III, 45, 46</a>.
+&mdash;<a name = "var12_86" id = "var12_86" href =
+"#line12_86">86.</a>&nbsp;Vulgo <i>Virius</i>, ut et <a class =
+"crossref" href = "#line12_104">v.&nbsp;104</a>; conf. <a class =
+"crossref" href = "bookXI.html#var11_65">ad XI, 65</a>.
+&mdash;<a name = "var12_87" id = "var12_87" href =
+"#line12_87">87.</a>&nbsp;<i>Inmeritus</i>, vel <i>Ante omnes
+ductor</i>, (ut inf. <a class = "crossref" href =
+"#line12_299">v.&nbsp;299</a>) vel <i>Intuitus ductor</i> opinabatur
+N.&nbsp;Heins. <i>Infidus ductor</i> Burm. Sed vid. not.
+&mdash;<a name = "var12_89" id = "var12_89" href =
+"#line12_89">89.</a>&nbsp;<i>bella timeret</i> Col. <i>timeret</i>
+scripti et R.&nbsp;2; cum aliis vetustis edd. teste N.&nbsp;Heins. Sed
+priscæ edd., quas Drak. consuluit, in vulgatum <i>regna teneret</i>
+conspirant, nisi quod <i>tenerent</i> legitur in ed. Benes. et in marg.
+R.&nbsp;1. Vox <i>regna</i> e Virg. Æn. VI, 14, margini adscripta, et
+deinde recepta videtur; <i>bella</i> in cod. Col. legi solus notavit
+N.&nbsp;Heins. non, quod mireris, Modius. Sed recte, opinor, monuit
+Withof. vulgatum <i>regna</i> retinendum esse, quod et loco citato Virg.
+firmetur, et aptissimum sit h.l. quod Minos non opus habuerit, Dædalo in
+regno suo adhuc commoranti bellum inferre, adeoque Dædalus timuerit
+regna, non bella Minois, ideoque fugerit.</p>
+
+<span class = "pagenum">15</span>
+<p><a name = "var12_105" id = "var12_105" href = "#line12_105">105.</a>
+<i>atros</i> pro <i>actos</i> Put.
+&mdash;<a name = "var12_106" id = "var12_106" href =
+"#line12_106">106.</a>&nbsp;<i>invia tecta</i> conj. N.&nbsp;Heins. vel
+<i>irrita cœpta</i>, quod recepit Lefeb. Sed exquisitior et doctior est
+vulgata lectio, vid. not.</p>
+
+<span class = "pagenum">16</span>
+<p><a name = "var12_118" id = "var12_118" href = "#line12_118">118.</a>
+Vulg. <i>dispulit æquor</i>, quod primus edidit Nicander, et Dausq.
+etiam inprobavit.
+&mdash;<a name = "var12_119" id = "var12_119" href =
+"#line12_119">119.</a>&nbsp;<i>victor</i> Col. Vulgo <i>vector</i>.
+N.&nbsp;Heins. emendabat <i>abductor</i>, vel <i>rector</i>, vel
+<i>ductor</i>.
+&mdash;<a name = "var12_121" id = "var12_121" href =
+"#line12_121">121.</a>&nbsp;Verbum <i>monstrat</i> suspectum videri
+potest vel in h. versu vel sup. <a class = "crossref" href =
+"#line12_115">v.&nbsp;115</a>. Sed hujus incuriæ; culpa in ipso forte
+poeta residet.</p>
+
+<span class = "pagenum">17</span>
+<p><a name = "var12_127" id = "var12_127" href = "#line12_127">127.</a>
+<i>voramine</i> Col. a <i>vorare</i>, judice Lefeb.
+&mdash;<a name = "var12_130" id = "var12_130" href =
+"#line12_130">130.</a>&nbsp;<i>At juxta caligantes, longumque</i> Col.
+et R.&nbsp;2, nisi quod in hac <i>justa</i> legitur errore typ. Vulg.
+<i>Ac juxta caligante situ</i>, quod quum metri legibus repugnaret,
+D.&nbsp;Heinsius τὸ <i>Ac</i> sustulit, quem sequutus est Rapheleng.
+prob. Richter. Specim. Obss. Crit. p.&nbsp;74. Illud <i>ac</i> etiam
+omissum in ed. Basil., at <i>juxta</i> post <i>situ</i> positum.
+<i>Juxta ac caligante situ</i> Cell. <i>caligante</i>, omisso τῷ
+<i>situ</i>, Put. teste N.&nbsp;Heins, sed, si Lefeb. fides habenda,
+<i>At mixta caligantis locumque</i>.
+&mdash;<a name = "var12_135" id = "var12_135" href =
+"#line12_135">135.</a>&nbsp;<i>Ostentant</i> Tell. quam veram lectionem,
+quod mireris, primus Nicander revocavit in ed. Junt. <i>Obstentant</i>
+Put. <i>Ostentat</i> Col. et Oxon. cum priscis edd. At proxime
+præccssisse <i>narrant</i>, et mox sequi <i>tradunt</i>,
+<span class = "pagenum">18</span>
+jam monuit Draken.
+&mdash;<a name = "var12_138" id = "var12_138" href =
+"#line12_138">138.</a>&nbsp;τὸ <i>Parturit</i> mendosum videbatur Barth.
+Adv. IV, 10 (ubi leves has adtulit rationes: «illud <i>exsibilat</i>
+minime de igni capere potes, nec ad id, quod sequitur, intelligendum,
+quum ibi <i>inmugit</i> legatur, neque tellurem <i>exsibilare</i> dicere
+licet; quare necesse est, ad τὸ <i>flatus</i> referas») et
+N.&nbsp;Heins. Ille emendabat <i>Pars ruit</i>, pars flatuum intus
+conceptorum exhalatur, cum furore et magno impetu; hic <i>Par furit</i>,
+vel <i>Perfurit</i>, ut hæc verba referri possint ad illa de Vulcano,
+quæ sequuntur, <i>Mulciber inmugit</i>, et prius agatur de flamma ac
+vapore hic locorum exundante, nunc de fremitu, qui sub terris audiatur,
+ut ap. Petron. c. 120: <i>Est locus, exciso penitus demersus hiatu
+Parthenopen inter magnæque Dicarchidos arva, Cocyta perfusus aqua, nam
+spiritus, extra Qui furit effusus, funesto spargitur æstu</i>. Hæc
+conjectura non inprobanda videtur, nisi potius vel hic vel præc. versus
+ejiciendus est et glossam redolet: sensu certe parum differunt, et
+<i>æstuat</i> respondet τῷ <i>parturit</i>, ut <i>exhalat</i> τῷ
+<i>exsibilat</i>. Non ignoro quidem, me in poeta luxuriantis ingenii
+versari; at vix crediderim, eum tam abrupte dixisse, <i>tellus æstuat et
+exhalat, parturit et exsibilat</i>. Lefeb. monet, Barthium et Heins.
+mirum quantum ineptire, et Ernesti, eorum conjecturis non opus esse: sed
+neuter rationes adjecit. Verbum <i>parturit</i> τῷ <i>rumpere</i> obponi
+et ad Vulcanum referendum, adeoque minorem distinctionem in fine versus
+ponendam esse, existimabat Withof.
+&mdash;<a name = "var12_140" id = "var12_140" href =
+"#line12_140">140.</a>&nbsp;<i>fretis</i> Col. Ox. R.&nbsp;2,
+<i>fletis</i> Put. et Tell. Vulgo <i>foras</i>.
+&mdash;<a name = "var12_143" id = "var12_143" href =
+"#line12_143">143.</a>&nbsp;<i>gigantas</i> pro <i>gigantes</i> primus
+edidit Drak. ex emendat N.&nbsp;Heins. vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIX.html#var9_309">ad IX, 309</a>.
+&mdash;<a name = "var12_145" id = "var12_145" href =
+"#line12_145">145.</a>&nbsp;<i>minatur</i> primus reposuit Aldus, errore
+forsan operarum.
+&mdash;<a name = "var12_147" id = "var12_147" href =
+"#line12_147">147.</a>&nbsp;<i>Munanto</i> Ox. <i>Numanton</i> Put.
+<i>Numanta</i> priscæ edd. solemni varietate vid. <a class = "crossref"
+href = "bookIII.html#var3_494">ad III, 494</a>, et <a class = "crossref"
+href = "bookIV.html#var4_276">IV, 276</a>. Veram scripturam primus
+restituit Wolf. in ed. Basil. et defendit Delr. ad Senec. Herc. Fur.
+v.&nbsp;980.
+<span class = "pagenum">19</span>
+&mdash;<a name = "var12_150" id = "var12_150" href =
+"#line12_150">150.</a>&nbsp;<i>eructantem</i> conjicere possis. Sed vid.
+Burmann. ad Valer. Flacc. lib. II, vers. 30, et Heins. ad Ovid. Metam.
+lib. V, v.&nbsp;353.</p>
+
+<p><a name = "var12_152" id = "var12_152" href = "#line12_152">152.</a>
+<i>Vesvina</i> Put. quod reduxit N.&nbsp;Heins. pro vulg. <i>Veseva</i>,
+cujus voc. prima syllaba a poetis corripitur. <i>Besvina</i> Col. vid.
+<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_654">not. ad VIII,
+654</a>. <i>Vesuvina</i> tamen in Put. legi testatur Lefeb.
+&mdash;<a name = "var12_153" id = "var12_153" href =
+"#line12_153">153.</a>&nbsp;<i>stratusque ruina</i>, h.e. obstratus
+saxis exesis et late ejectis, ex probabili conj. N.&nbsp;Heins.
+<i>statusque</i> Put. Vulgo <i>fractusque</i>.
+&mdash;<a name = "var12_154" id = "var12_154" href =
+"#line12_154">154.</a>&nbsp;<i>Ætnæ saxis certantia saxa</i>, hoc est
+inmensæ altitudinis, conj. Dausq. et <i>Dorleans</i> ad Tac. Ann. IV,
+p.&nbsp;499, ubi tamen vulgatum quoque non prorsus respuit, et recte ita
+explicat, ut Vesuvius eadem fata, quæ Ætna habere dicatur, globos
+scilicet saxaque ignea eodem modo volvens.</p>
+
+<p><a name = "var12_159" id = "var12_159" href = "#line12_159">159.</a>
+<i>Phereciadum</i> Col. prob. N.&nbsp;Heins. At vellem, rationes
+<span class = "pagenum">20</span>
+adjecisset, <i>et</i> post <i>muros</i> perperam additur in priscis edd.
+non in scriptis libris, et bene illud extrusere D.&nbsp;Heins. Raphel.
+et Cellar.</p>
+
+<p><a name = "var12_168" id = "var12_168" href = "#line12_168">168.</a>
+<i>ferri</i> scripti et R.&nbsp;2, quod etiam conj. Dausq. <i>fere</i>
+R.&nbsp;1. Vulg. <i>ferre</i>, et sic quoque ed. Lefeb. sed errore typ.
+<i>pubem</i> Rapheleng. ed.
+&mdash;<a name = "var12_169" id = "var12_169" href =
+"#line12_169">169.</a>&nbsp;<i>capite</i> scripti et R.&nbsp;2. Vulg.
+<i>rapite</i>; at sequitur <i>capitque</i>.
+&mdash;<a name = "var12_170" id = "var12_170" href =
+"#line12_170">170.</a>&nbsp;<i>Circumdant rapide</i> malebat
+N.&nbsp;Heins. et
+<a name = "var12_171" id = "var12_171" href =
+"#line12_171">v.&nbsp;171</a>; <i>volat</i> pro <i>sonat</i>. Sed
+<i>sonat</i> Marcellus, i.e. clara voce, ita ut audiri possit, dicit,
+quæ a Nerone
+<span class = "pagenum">21</span>
+et Tullio fieri velit; Drak.
+&mdash;<a name = "var12_174" id = "var12_174" href =
+"#line12_174">174.</a>&nbsp;<i>Larinantia</i> Oxon. et ed. Dausq.
+&mdash;<a name = "var12_179" id = "var12_179" href =
+"#line12_179">179.</a>&nbsp;<i>revellere</i> Col. et R.&nbsp;2, quod
+tamen, quia modo præcessit, corruptum et e glossa ortum videri potest.
+Vulg. <i>evellere</i>.
+&mdash;<a name = "var12_180" id = "var12_180" href =
+"#line12_180">180.</a>&nbsp;<i>tentare irrumpere</i> emend. Lefeb. Sed
+<i>rumpere</i> poetis etiam est id. qd. inrumpere, intrare, ut ap. Val.
+Fl. II, 37; Virg. Æn. XII, 683, et al. Conf. <a class = "crossref" href
+= "bookI.html#not1_54">not. ad I,&nbsp;54</a>.</p>
+
+<p><a name = "var12_182" id = "var12_182" href = "#line12_182">182.</a>
+<i>Hinnitusque</i> (equorum) Col. <i>Invitusque</i> Oxon. Vulgo
+<i>Tinnitusque simul litui</i>, quod ipsum quoque recte dicitur et apte,
+vid. <a class = "crossref missing" href = "bookXIII.html#var13_146"
+title = "in V.L.">not. ad XIII, 146</a>.
+&mdash;<a name = "var12_184" id = "var12_184" href =
+"#line12_184">184.</a>&nbsp;<i>undique</i> pro <i>incita</i> Puteol.
+unde recepere Drak. et Ern. suadente N.&nbsp;Heins. Sed quomodo hoc ex
+illo oriri potuerit, difficile dictu est, et τὸ <i>undique</i> glossam
+potius redolet vel emendationem; <i>disjectis portis</i> (ut <a class =
+"crossref" href = "bookVII.html#line7_523">VII, 523</a> et <a class =
+"crossref" href = "bookVII.html#line7_568">568</a>) Put. Tell. et
+R.&nbsp;2, recte, quoniam de erumpentibus sermo est, <i>d. turmis</i>
+Col. perperam e v. seq. Vulgo <i>d. telis</i>.
+&mdash;<a name = "var12_185" id = "var12_185" href =
+"#line12_185">185.</a>&nbsp;<i>flumine</i> scripi, si fides habenda
+N.&nbsp;Heins. Sed Lefeb. contendit, in omnibus et scriptis et editis
+libris legi <i>turbine</i>, quod idcirco reduxit. Verba certe <i>turbine
+turmæ</i> auribus ingrata
+<span class = "pagenum">22</span>
+sunt, et τὸ <i>flumine</i> tum elegantius est, tum aptius τῷ
+<i>effusæ</i>, vid. not. et Heins. ad Claud in Rufin. II, 427, ubi etiam
+<i>turbæ</i> e scriptis recipiendum putavit. Eum sequuti sunt Cell.
+Drakenb. et Ern. Ego vulgatum <i>turmæ</i> revocavi cum Lefeb. et vers
+præc. ad pedites, hunc vero ad equites refero. Silius expressit Liv.
+XXIII, 16; <i>Patefacta repente porta, Marcellus signa canere,
+clamoremque tolli, ac pedites primum, deinde equites, quanto maximo
+possent impetu, in hostem erumpere jubet</i>.
+&mdash;<a name = "var12_187" id = "var12_187" href =
+"#line12_187">187.</a>&nbsp;<i>aut Borea</i> malebat N.&nbsp;Heins. Tum
+vero vs. sq. etiam <i>Aut</i>, vel <i>Et rupto</i> scribendum erit.
+Silium contra in illo ter repetito ut elegantiam captasse putabat Drak.
+&mdash;<a name = "var12_189" id = "var12_189" href =
+"#line12_189">189.</a>&nbsp;<i>terrente</i> R.&nbsp;2, et hinc alii,
+<i>viso</i> Put. quod recepit Drak. ut sensus sit: Hannibal, viso
+militum in se ingruentium torrente dejectus, victoriam sperare non
+audet, <i>visu</i> Ox. R.&nbsp;1, Med. et recent. edd. Vulgatam lect.
+<i>terrente visu</i> non inprob. Drak. si exponatur: Hannibal non
+sperare potest, se truci vultu (qualis describitur sup. <a class =
+"crossref" href = "bookXI.html#line11_337">XI, 337&nbsp;sq.</a>) arma ei
+viros dejecturum, seu repulsurum esse. Ita quoque Ernesti verba
+<i>armorum v. dejectus sperare valet</i> interpretatur, ut
+<i>dejectus</i> sit vox substant. non participium, ne <i>sperare</i>
+nude ponatur et dura efficiatur sententia, <i>torrente nisu</i> Col. et
+ex eo Lefeb. qui coll. XVI, 248, et Virgil. Æn. XI, 852, hanc putat esse
+h.l. sententiam, eleganter et graphice expressam; Hann. dejectus
+vehementissimo impetu Romanorum, non valet sperare. Nihil horum
+satisfacit, et poetam scripsisse crediderim: <i>Nec, torrente, Libys,
+viso armorumque virumque Dejectus spe</i>, (ut ap. Cæs. B. G. I,&nbsp;8)
+<i>stare valet</i>, cf. mox <a class = "crossref" href =
+"#line12_195">v.&nbsp;195, 196</a>. Si quis tamen nostram lectionem
+retinere malit, ea sic videtur explicanda: <i>viso torrente</i>,
+multitudine <i>armorum virumque</i>, Romanorum, cum impetu inruentium,
+(vid. <a class = "crossref" href = "#not12_185">not. ad v.&nbsp;185</a>)
+<i>dejectus</i> animo (ut ap. Virg. Æn. X,&nbsp;858) <i>non</i> bene
+<i>sperare valet</i>.
+&mdash;<a name = "var12_190" id = "var12_190" href =
+"#line12_190">190.</a>&nbsp;<i>Dejectum</i> Mars. et inde alii.
+&mdash;<a name = "var12_191" id = "var12_191" href =
+"#line12_191">191.</a>&nbsp;<i>prægressus</i> Col. ut <i>prævectus</i>
+<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_170">V,&nbsp;170</a>, ubi
+vid. <a class = "crossref" href = "bookV.html#var5_170">Var. Lect.</a>
+Vulg. <i>progressus</i>. Quidam jungunt <i>adtonito equo</i>, et Drak.
+malebat legere <i>dux D. instat Adtonitis</i>, militibus Punicis. Sed τὸ
+<i>Adtonito</i> referendum ad præc. <i>Libys</i>,
+&mdash;<a name = "var12_192" id = "var12_192" href =
+"#line12_192">192.</a>&nbsp;<i>asta</i> Med. et Rom. 1, ad cujus
+marginem docta manu emendatum est <i>astat</i>.
+&mdash;<a name = "var12_193" id = "var12_193" href =
+"#line12_193">193.</a>&nbsp;<i>fert</i> h.e. regit <i>gressus dexter
+Deus</i> corrig. N.&nbsp;Heins. Sed <i>fer gressus</i> eodem sensu dici,
+quo XV, 559, monuit Drak.
+&mdash;<a name = "var12_194" id = "var12_194" href =
+"#line12_194">194.</a>&nbsp;<i>ad muros</i>, non <i>in muros</i>,
+scripti.
+<span class = "pagenum">23</span>
+&mdash;<a name = "var12_196" id = "var12_196" href =
+"#line12_196">196.</a>&nbsp;<i>sta</i> scripti et R.&nbsp;2, <i>stat
+campus</i> in vulg. <i>stet campus</i> emend. Dausq. non inprob. Barth.
+Adv. IV, 10, qui tamen malebat <i>stent</i> et <i>Mars his manibus</i>.
+Sed τὸ <i>sta</i> δεινῶς repetitur, et <i>in manibus</i> dicitur, ut
+apud Val. VI, 460, Stat. Thebaid. X,&nbsp;29; Lucan. VII, 253, et al.
+vid. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_34">not. ad VII,
+35</a>.
+&mdash;<a name = "var12_197" id = "var12_197" href =
+"#line12_197">197.</a>&nbsp;τὸ <i>a</i> abest a Col. et hinc ab ed.
+Lefeb. <i>e cæde</i> Put. <i>dimitte</i> conj. N.&nbsp;Heins. et
+<a name = "var12_205" id = "var12_205" href =
+"#line12_205">v.&nbsp;205</a>,
+<i>summo Dedecori</i>. Idem
+<a name = "var12_208" id = "var12_208" href =
+"#line12_208">v.&nbsp;208</a>, pro <i>sævo</i>,
+quod mox sequitur, reponendum putabat
+<span class = "pagenum">24</span>
+<i>lævo</i>, quod recepit Lefeb., vel <i>fœdo</i>, vel <i>sævo</i>.</p>
+
+<p><a name = "var12_212" id = "var12_212" href = "#line12_212">212.</a>
+<i>Pulydamanteis</i> præter alios scribendum censebat Heins. ad Ovid.
+Met. XII, 547, quod in <span class = "greek" title =
+"Poludamas">Πολύδαμας</span> prima corripiatur. Sed idem recte monet ad
+Ovid. Epist. Her. V,&nbsp;94, membranas veteres in locis Ovidii, Silii,
+Propert. III, <span class = "smallcaps">i</span>, 29, et Pers.
+I,&nbsp;4, constanter pro vulgata stare scriptura, ei Græcis non modo
+<span class = "greek" title = "Poludamas">Πολύδαμας</span> et Ion. <span
+class = "greek" title = "Pouludamas">Πουλύδαμας</span>, sed etiam
+dialeclo Dor. et. Eol. <span class = "greek" title =
+"Pôludamas">Πωλύδαμας</span> dici, ut <span class = "greek" title =
+"Korallon">Κοράλλον</span>, <span class = "greek" title =
+"Kourallon">Κουράλλον</span> et <span class = "greek" title =
+"Kôrallon">Κωράλλον</span>. <span class = "greek" title =
+"Olumpos">Ὄλυμπος</span>, <span class = "greek" title =
+"Oulumpos">Οὔλυμπος</span> aliaquæ similia. Idem jam animadvertit Dausq.
+<span class = "pagenum">25</span>
+&mdash;<a name = "var12_220" id = "var12_220" href =
+"#line12_220">220.</a>&nbsp;<i>Aonio plectro</i> Col. Recte. Vulgo
+<i>Aonios</i>, et sic quoque ed. Drak. errore typ.
+&mdash;<a name = "var12_221" id = "var12_221" href =
+"#line12_221">221.</a>&nbsp;<i>duxere parem</i> suspicabatur
+N.&nbsp;Heins. prob. Drak.
+&mdash;<a name = "var12_222" id = "var12_222" href =
+"#line12_222">222.</a>&nbsp;Hunc versum, qui a vulgatis libris abest,
+revocavit Modius e cod. Col. in quo tamen <i>natior</i> invenit
+N.&nbsp;Heins. qui conj. <i>gratior</i>, vel <i>carior</i>. At vid.
+<a class = "crossref" href = "bookXI.html#var11_512">ad XI, 512</a>.
+&mdash;<a name = "var12_225" id = "var12_225" href =
+"#line12_225">225.</a>&nbsp;Vulgo post <i>Pauli</i>, et <i>decoris</i>
+<a class = "crossref" href = "#line12_228">v.&nbsp;228</a>; et
+<i>undis</i> <a class = "crossref" href = "#line12_231">v.&nbsp;231</a>,
+puncta ponuntur. Sed apodosis sequitur demum <a class = "crossref" href
+= "#line12_234">v.&nbsp;234 sq.</a> et verba <i>puer illa gerebat...
+advectus ab undis</i> pro parenthesi habenda sunt; quæ quoniam longa
+est, memoriæ juvandæ causa protasis <a class = "crossref" href =
+"#line12_232">v.&nbsp;232 et 233</a>, repetitur; conf. inf. <a class =
+"crossref" href = "#var12_441">ad v.&nbsp;441</a>. Hinc distinctionem
+mutavi.
+&mdash;<a name = "var12_227" id = "var12_227" href =
+"#line12_227">227.</a>&nbsp;<i>ora</i>, Col. R.&nbsp;1, Parm. Med. Marsi
+et Martini Herbip. edd. <i>hora</i> cum adspirat. Ox. Conf. Heins. ad
+Claud. de laud. Stilic. II, 136, <i>ore</i> Put. et vulg. edd.
+&mdash;<a name = "var12_231" id = "var12_231" href =
+"#line12_231">231.</a>&nbsp;<i>ab
+<span class = "pagenum">26</span>
+Indis</i> primæ edd.</p>
+
+<p><a name = "var12_234" id = "var12_234" href = "#line12_234">234.</a>
+<i>Ceu</i>, non <i>Cum</i>, Col. Ox. Parm.
+&mdash;<a name = "var12_242" id = "var12_242" href =
+"#line12_242">242.</a>&nbsp;<i>spoliatque jacentem</i> conj. Burm. At
+vid. not.
+&mdash;<a name = "var12_244" id = "var12_244" href =
+"#line12_244">244.</a>&nbsp;<i>honoræ</i> Parm. unde <i>et formæ
+populator honoræ</i> corrig. N.&nbsp;Heins. quod legitur in R.&nbsp;1,
+et Med. Verius tamen putabat esse <i>et formæ populatur honorem</i>, ut
+ap. Iscan. de bell. Troj. IV, 70, At <i>honores</i> doctius
+<span class = "pagenum">27</span>
+dixit Silius pro honore, ut Virgil. Æneid. I,&nbsp;591.
+&mdash;<a name = "var12_245" id = "var12_245" href =
+"#line12_245">245.</a>&nbsp;<i>tum lactea cervix</i> emend.
+N.&nbsp;Heins. nostra verba nihili esse putans: et dubius hærebat
+Drakenb. Si quid mutandum, reponerem <i>et violacea cervix</i>. At vid.
+not.
+&mdash;<a name = "var12_248" id = "var12_248" href =
+"#line12_248">248.</a>&nbsp;<i>sacrat</i>, vel <i>saccat</i> pro
+<i>jactat</i> Col.
+&mdash;<a name = "var12_251" id = "var12_251" href =
+"#line12_251">251.</a>&nbsp;<i>rapta casside</i> maluerit N.&nbsp;Heins.
+coll. vers. 258.</p>
+
+<p><a name = "var12_253" id = "var12_253" href = "#line12_253">253.</a>
+<i>ad socios</i> primus edidit Nicander apud Juntam
+<span class = "pagenum">28</span>
+&mdash;<a name = "var12_258" id = "var12_258" href =
+"#line12_258">258.</a>&nbsp;<i>Antenorida</i> tacite edidit Lef. ex
+emendat. N.&nbsp;Heins. Cf. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#var3_650">ad III, 650</a>, et Serv. ad Virg. Æn. III,
+475.</p>
+
+<p><a name = "var12_266" id = "var12_266" href = "#line12_266">266.</a>
+Suspicor legendum esse <i>discrimine vitæ</i>, (quæ lectionis varietas
+et vocc. <i>leti</i> ac <i>vitæ</i> permutatio passim reperitur v.c. ap.
+Virg. Æn. X,&nbsp;511) vel <i>Avehitur parvo ductor discrimine leti
+Turbatus</i>; cf. Heyne ad Virg. Æn. IX, 143; X,&nbsp;511, et Heins. ad
+Ovid. Met. VII, 426.
+&mdash;<a name = "var12_267" id = "var12_267" href =
+"#line12_267">267.</a>&nbsp;<i>furens</i>, quod conjecerat Dausq., est
+in scriptis, teste N.&nbsp;Heins. cui et <i>fremens</i> in mentem venit.
+At Lefeb. reduxit vulgatum <i>ferens</i>, et hæc notat: «In nullo cod.
+vidi <i>furens</i>, et <i>ferens</i> parum tute mutatur in
+<i>furens</i>: idiotismus est solentissimus auctori.»</p>
+
+<span class = "pagenum">29</span>
+<p><a name = "var12_273" id = "var12_273" href = "#line12_273">273.</a>
+<i>primus</i>, non <i>primo</i>, Col. et Put. Cf. <a class = "crossref"
+href = "bookII.html#var2_235">ad II, 235</a>.
+&mdash;<a name = "var12_277" id = "var12_277" href =
+"#line12_277">277.</a>&nbsp;<i>sub casside</i> conj. Dausq.</p>
+
+<p><a name = "var12_285" id = "var12_285" href = "#line12_285">285.</a>
+<i>mene... statui</i>, scilicet decet, vel æquum, seu par est, emend.
+N.&nbsp;Heins.
+<span class = "pagenum">30</span>
+Recte puto: nam elliptica talis oratio, quod jam monuit Drak. qui tamen
+vulgatam lect. sine necessitate non repudiandam putabat, iratis et
+indignantibus, quique turbato sunt animo, maxime convenit; cf. Virg. Æn.
+I,&nbsp;37; Gron. ad Stat. Theb. IX, 65; Lambin. ad Horat. Epod. VIII,
+<span class = "smallcaps">i</span>, et Sat. II, <span class =
+"smallcaps">iv</span>, 83; <i>jam</i> pro <i>tam</i> R.&nbsp;1, 2; Ben.
+et Marsi sec. ed. quod edidit Lefeb. <i>turpi</i> pro vulg.
+<i>tristi</i> e scriptis et R.&nbsp;2; recepi cum eodem, probb.
+N.&nbsp;Heins. et Drak. <i>tam turpi crimine dignum</i> suspicari possis
+coll. simili loco Virg. Æn. X,&nbsp;668 et 681, ubi Heyne monet, fugæ
+flagitium a viro forti <i>crimen</i> adpellari.
+&mdash;<a name = "var12_289" id = "var12_289" href =
+"#line12_289">289.</a>&nbsp;<i>ad</i> abest a Put. unde <i>quum bella
+vocarent</i> (de qua locutione vid. <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#var10_112">ad X,&nbsp;112</a>, et <a class = "crossref" href
+= "bookIV.html#not4_508">not. ad IV, 508</a>) conj. N.&nbsp;Heins. cui
+tamen vulgata scriptura videbatur verior, quam Draken. firmavit coll.
+II, 452; VII, 103; IX, 647; XII, 345; XVI, 53.
+&mdash;<a name = "var12_294" id = "var12_294" href =
+"#line12_294">294.</a>&nbsp;<i>spolium</i> (scilicet galeam Pauli
+<a class = "crossref" href = "#line12_224">v.&nbsp;224 sq.</a>) e Col.
+recepi suadente N.&nbsp;Heins. Vulgg. <i>spolia</i>.</p>
+
+<p><a name = "var12_295" id = "var12_295" href = "#line12_295">295.</a>
+<i>At jam sueta</i> non male conj. Withof.
+&mdash;<a name = "var12_296" id = "var12_296" href =
+"#line12_296">296.</a>&nbsp;<i>recreata</i>, non <i>recreare</i>, Col.
+Tell. Rom. 2.
+<span class = "pagenum">31</span>
+&mdash;<a name = "var12_304" id = "var12_304" href =
+"#line12_304">304.</a>&nbsp;<i>meditati... Metelli</i> Col. et Ox.
+<i>meditari</i> Put. et Med. <i>meditatum</i> R.&nbsp;1,
+<i>meditantum</i> Marsus et alii eum sequuti.
+&mdash;<a name = "var12_305" id = "var12_305" href =
+"#line12_305">305.</a>&nbsp;<i>Concilium</i> emend. Heins. ad Claud. in
+Eutrop. II, 325, in marg. Male! Eidem τὸ <i>scelerata</i> mendosum
+videbatur: at Drak. monet, poetam, quum Metelli consilium mitiori, quam
+par esset, vocabulo <i>culpam</i> vocasset, ingravasse insuper, culpam
+<i>sceleratam</i> dicendo; mitius enim esse <i>culpam</i>, quam
+<i>scelus</i>, et has idcirco voces ubique ab Ovidio, inpr. Trist. IV,
+<span class = "smallcaps">i</span>, 24, distingui.
+&mdash;<a name = "var12_306" id = "var12_306" href =
+"#line12_306">306.</a>&nbsp;<i>cessat</i>, non <i>cessit</i>, scripti,
+R.&nbsp;1, 2, Med.</p>
+
+<p><a name = "var12_309" id = "var12_309" href = "#line12_309">309.</a>
+<i>derepta</i>, non <i>direpta</i>, scripti; conf. <a class = "crossref"
+href = "bookIX.html#var9_29">ad IX, 29</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookX.html#var10_318">X,&nbsp;318</a>.
+&mdash;<a name = "var12_310" id = "var12_310" href =
+"#line12_310">310.</a>&nbsp;<i>ruunt</i> tacite scripsit Lefeb. Leviori
+mutatione <i>ministrat</i> reponi potest. Sed nec ea forte opus est.
+&mdash;<a name = "var12_311" id = "var12_311" href =
+"#line12_311">311.</a>&nbsp;<i>tantæ</i> malebat N.&nbsp;Heins.</p>
+
+<span class = "pagenum">32</span>
+<p><a name = "var12_320" id = "var12_320" href = "#line12_320">320.</a>
+<i>Cirrha</i> non est in Colon. <i>Parnaside Cirrha</i> (ut apud Ovid.
+Metam. XI, 165, et similiter <i>Argolis</i>, <i>Tænaris</i>,
+<i>Cecropis</i> et alia) corrig. N.&nbsp;Heins. qui conf. ad Ovid.
+Epist. Her. VI, 81; VIII, 72, ej. Art. Am. I,&nbsp;172 et al. Id. prob.
+Drak. cui <i>Parnasia responsa</i> languere videbantur. Vulgg.
+<i>Parnassia</i>: at in codd. melioris notæ scribitur <i>Parnasus</i> et
+<i>Parnasius</i>, vid. Perizon. ad Ælian. V. H. VIII, 11; Pier. et
+Heins. ad Virg. Ecl. X,&nbsp;11; Casaub. ad Pers. Prol. v.&nbsp;2.
+Græcis tamen tam <span class = "greek" title =
+"Parnassos">Παρνασσὸς</span>, quam <span class = "greek" title =
+"Parnasos">Παρνασὸς</span> et <span class = "greek" title =
+"Parnêsos">Παρνησὸς</span> dicitur.
+&mdash;<a name = "var12_323" id = "var12_323" href =
+"#line12_323">323.</a>&nbsp;<i>intacta</i> Put. unde <i>instincta</i>
+(ut ap. Lucan. V, 150) conj. Lefeb.
+&mdash;<a name = "var12_325" id = "var12_325" href =
+"#line12_325">325.</a>&nbsp;<i>Adversi et q. duro sub M. m.</i> Put.
+<i>Adversi en quidquid duro s. M. m.</i> vel <i>Adverso en q. duri s. M.
+m.</i> (ut ap. Ovid. Fast. I,&nbsp;60) suspicab. N.&nbsp;Heins.
+<span class = "pagenum">33</span>
+&mdash;<a name = "var12_331" id = "var12_331" href =
+"#line12_331">331.</a>&nbsp;<i>meminisse</i> Puteol. R.&nbsp;1, Mediol.
+<i>miserasse</i> conj. N.&nbsp;Heins. coll. Virgil. Æneid. lib. VI,
+vers. 56. Sed cur poetam non deceat, variare verba?
+&mdash;<a name = "var12_335" id = "var12_335" href =
+"#line12_335">335.</a>&nbsp;<i>violentus</i> Col. Tell. et R.&nbsp;2,
+quod recepi cum Lefeb. pro vulg. <i>violenter</i>, quod glossam redolet.
+Illud doctius est: <i>violentis</i> Oxon.</p>
+
+<p><a name = "var12_337" id = "var12_337" href = "#line12_337">337.</a>
+<i>Atque</i>, non <i>Ast</i>, Col. <i>Parnasi</i>, non <i>Parnassi</i>,
+omnes antiqui; conf. <a class = "crossref" href = "#var12_320">ad
+v.&nbsp;320</a>.</p>
+
+<span class = "pagenum">34</span>
+<p><a name = "var12_343" id = "var12_343" href = "#line12_343">343.</a>
+<i>Sardoas p. quatiebat m. turres</i>, ut <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#line13_36">XIII, 36</a>, <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#line13_107">107</a>, <a class = "crossref" href =
+"bookXIII.html#line13_267">267</a>; Hor. Od. IV,&nbsp;6, et Lucan. VI,
+136, maluerit N.&nbsp;Heins. qui tamen <i>terras</i> quoque et <i>campos
+quati</i> exemplis sup. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_297">I,&nbsp;297</a>, probaverat.
+&mdash;<a name = "var12_345" id = "var12_345" href =
+"#line12_345">345.</a>&nbsp;<i>Hampsicora</i>, seu <i>Hampsicoras</i> in
+membranis legitur Liv. XXIII, 32, 40 et 41: in vulgatis
+<i>Harsicoras</i>; vid. ibi Drak. qui scriptorum fidem sequutus est:
+<i>Hypsagoras</i>, vel <i>Hapsagoras</i> scribendum putabat Dausq.
+&mdash;<a name = "var12_347" id = "var12_347" href =
+"#line12_347">347.</a>&nbsp;<i>Hostus erat, cujus</i> Col. <i>Ortus erat
+Cumis</i> Ox. Put. R.&nbsp;1, Parm. Med. Vulgo <i>Oscus erat, cujus</i>;
+conf. <a class = "crossref" href = "#line12_403">v.&nbsp;403</a>,
+<a class = "crossref" href = "#line12_413">413</a>, et sup. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#var1_437">ad I,&nbsp;437</a>.
+&mdash;<a name = "var12_348" id = "var12_348" href =
+"#line12_348">348.</a>&nbsp;<i>Asper pacis</i>, ut <i>lenis belli</i> in
+vet. exemplari Stat. Theb. VII, 26; Rom. 1; Ben. ei inde Lefeb.
+<span class = "pagenum">35</span>
+&mdash;<a name = "var12_351" id = "var12_351" href =
+"#line12_351">351.</a>&nbsp;<i>accendere</i>, h.e. adhortari, Put.
+R.&nbsp;1, Parm. Med. Cf. IV, 169; IX, 244, (ubi vid. Var. Lect.) Claud.
+in Rufin. II, 173, et 296; ad quæ loca vid. Barth. et Heins. Vulgatum
+<i>accedere</i> reduxit Lefeb. non inprob. Drak. modo jungas <i>pugnæ
+avidas dextras</i>, h.e. milites pugnandi cupidos. Sic <i>dextræ</i>
+sup. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_539">XI, 539</a>,
+inf. <a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_18">XVI, 18</a>,
+et al. vid. Gron. Diatr. Stat. c. 40, p.&nbsp;263.
+&mdash;<a name = "var12_352" id = "var12_352" href =
+"#line12_352">352.</a>&nbsp;<i>tenebrosa</i> Col. unde recepi:
+<i>nemorosa invia</i> inf. <a class = "crossref" href =
+"#line12_376">v.&nbsp;376</a>; <i>salebrosa</i> conj. N.&nbsp;Heins.
+Vulgo <i>latebrosa</i>.
+&mdash;<a name = "var12_353" id = "var12_353" href =
+"#line12_353">353.</a>&nbsp;<i>profusa</i> primus edidit Marsus, et
+perperam defendit Dausq. ut sit longa semita; <i>fuga</i> Oxon.
+<i>captans</i> Modius e Col.
+&mdash;<a name = "var12_354" id = "var12_354" href =
+"#line12_354">354.</a>&nbsp;<i>Virgulta,</i>... <i>valle</i>, h.e.
+virgultis obsita, (ut ap. Sallust. in Fragm. p.&nbsp;1009, ed. Cort.)
+Ox. vel potius, si Lefeb. fides habenda, tres scripti et R.&nbsp;2, vid.
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_173">not. ad
+I,&nbsp;173</a>. Vulgo <i>Occulta valle</i>, ut <a class = "crossref"
+href = "bookVII.html#line7_133">VII, 133</a>, et ap. Liv. X,&nbsp;14;
+XXVI,&nbsp;5; XXVIII, 11. Sed τὸ <i>virgulta</i>, quod elegantius est et
+doctius, quam ut ab indoctis librariis excogitari potuerit, præferunt
+Barth. (Adv. IV, 10,) Heins. Draken. Lefeb. et Ern.</p>
+
+<p><a name = "var12_356" id = "var12_356" href = "#line12_356">356.</a>
+<i>Fastigatur</i> Col. unde recepi cum Lefeb. qui exponit, ex aquis
+earumque verticibus altissimis eminet. Sed vid. <a class = "crossref"
+href = "bookV.html#not5_50">not. ad V,&nbsp;50</a>. <i>Sensim fastigans
+compressa cacumina nectit</i>. Ibi Drak. laudavit Cæs. B. G. II,&nbsp;8;
+IV, 17; B. Civ. II, 10; Plin. XXIV, 19; Elmenh. ad Appulei. Florid.
+p.&nbsp;346, et Savaro. ad Sidon. Apollin. Epist. III,&nbsp;6. Vulgo
+<i>Castigatur</i>, h.e. comprimitur, coercetur, constringitur et
+nonnullibi coartatur, ne continua sit, aut procurrat latius in pontum.
+Ita bene Barth. Adv. XXII, 14, et Draken. qui lectores remisit ad Gron.
+Diatr. Stat. c. 24; Dresem. ad Iscan. bell. Troi. I,&nbsp;157; Barth. ad
+Stat. Theb. IX, 687, et Burm. ad Petron. Sat. c. 47: Homer. ἱμάσσειν
+Iliad. β, 782: contulit D.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var12_357" id = "var12_357" href =
+"#line12_357">357.</a>&nbsp;<i>sub margine</i> Marsus edidit errore
+librariorum, et hinc alii.
+<span class = "pagenum">36</span>
+&mdash;<a name = "var12_366" id = "var12_366" href =
+"#line12_366">366.</a>&nbsp;<i>in</i> deest in Oxon. et Put.
+<span class = "pagenum">37</span>
+&mdash;<a name = "var12_370" id = "var12_370" href =
+"#line12_370">370.</a>&nbsp;<i>inviduata</i> Ox. prob. Barth. qui
+exponit, prorsus viduata, <i>et viduata</i> Put. <i>viduata veneni</i>
+emend. N.&nbsp;Heins. coll. II, 247. Sed v. exempla ibi laudata, et
+Bentl. ad Hor. A. P. 60.
+&mdash;<a name = "var12_371" id = "var12_371" href =
+"#line12_371">371.</a>&nbsp;<i>tristi cælo</i> scribendum censebat
+N.&nbsp;Heins. Sed vulgata doctior est.
+&mdash;<a name = "var12_373" id = "var12_373" href =
+"#line12_373">373.</a>&nbsp;<i>Squalidaque intus Arva</i> corrig. idem
+Heins. prob. Drak. qui <i>pallida Arva</i> quæ sint, non satis se
+intelligere fatetur; cf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#not1_211">not. ad I,&nbsp;211</a>. Sed exquisitior est
+vulgata lectio, et <i>pallida arva</i> sunt, quæ nimio solis ardore
+nimiaque siccitate <i>torrida</i>, pallent, quorum seges, frondes,
+gramina, etc. <i>pallescunt</i>, h.e. nativum perdidere colorem. Sic
+<i>vitio cæli pallet ægra seges</i>, dixit Ovid. Fast. I,&nbsp;688, et
+<i>Ceres non sic pallet adusta gelu, Quantum, si culmos Titan incalfacit
+udos</i> ibid. IV, 918; <i>pallescunt frondes</i> Ovid. Art. III, 704;
+cf. Senec. Œdip. 45; Rutil. I,&nbsp;479, et Passerat. ad Prop.
+I,&nbsp;<span class = "smallcaps">xv</span>, 39: Ernesti monet «ad
+naturam factum epitheton <i>pallida</i>, hoc est exusta nimio sole, quo
+sensu <i>pallorem anni</i> dixit Plin. II, 30.» Hunc locum jam
+contulerat Lefeb. qui non mirum esse dicit, si <i>pallida</i> illic
+arva, ubi <i>triste</i> est <i>cælum</i> quia ἄηρ δολερὸς, et ubi sol
+vix puro splendet lumine. Plinius
+<span class = "pagenum">38</span>
+tamen de pallore solis deficientis loquitur.
+&mdash;<a name = "var12_374" id = "var12_374" href =
+"#line12_374">374.</a>&nbsp;<i>nimio cancro atque humentibus</i>, vel
+<i>uventibus Austris</i> emend. N.&nbsp;Heins. Id vero a vulgata
+scriptura nimis recedit, et <i>humentes Austri</i> h.l. non conveniunt.
+Drak. hanc poetæ mentem esse putahat, Sardiniam tam inclementi sole
+tamque torrido cancro infestari, ut omnem humiditatem omnesque nubes,
+quas Auster secum advehere soleat, siccet, et in fumum ire cogat.
+Ernesti vero ita vulgatam lectionem interpretatur: «venti ardentes nimio
+sole, calidissimi: fumus enim ignem consequitur; unde <i>fumantia
+saxa</i> de monte ignivomo Virg. Æn. VIII, 417.» Neutra ratio ita
+comparata est, ut in ea adquiescere possis, et <i>fumus</i> a vento
+alienus esse videtur. Silius forte scripsit <i>Cancro candentibus
+Austris</i>; conf. <a class = "crossref" href =
+"bookI.html#line1_193">I,&nbsp;193, 194</a>, <a class = "crossref" href
+= "bookI.html#line1_256">256, 258</a>.
+&mdash;<a name = "var12_375" id = "var12_375" href =
+"#line12_375">375.</a>&nbsp;<i>favoris</i> Put. <i>propenso favore</i>,
+et
+<a name = "var12_376" id = "var12_376" href =
+"#line12_376">v.&nbsp;376</a>&nbsp;<i>creber</i> maluerit
+N.&nbsp;Heins.</p>
+
+<p><a name = "var12_377" id = "var12_377" href = "#line12_377">377.</a>
+<i>Hostus</i>, et <a name = "var12_378" id = "var12_378" href =
+"#line12_378">378</a> <i>Vela</i>, et <a name = "var12_379" id =
+"var12_379" href = "#line12_379">379</a> <i>Cui postquam</i> emend.
+idem.
+&mdash;<a name = "var12_381" id = "var12_381" href =
+"#line12_381">381.</a>&nbsp;<i>videntum</i> Put. <i>videntur</i>, vel
+<i>jubentur</i>, et
+<a name = "var12_383" id = "var12_383" href =
+"#line12_383">v.&nbsp;383</a>&nbsp;<i>campi ut properatis</i> conj.
+N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var12_384" id = "var12_384" href =
+"#line12_384">384.</a>&nbsp;<i>exsertos enses</i> idem
+<span class = "pagenum">39</span>
+et jam ante Livineius recte, opinor, scribendum putavit. Id recepere
+Cellar. ac Lefeb., et probavit Draken. coll. Stat. Theb. X,&nbsp;450, et
+XI, 377; vid. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookIX.html#var9_314">ad IX, 314</a>, et h.l. not. Heins. ad Val. Fl.
+III, 246, et Claud. in Rufin. II, 400, ubi præterea <i>Deventum</i>, sed
+memoriæ haud dubie vitio, scripsit, quod nolim in locum τοῦ
+<i>Perventum</i> a Cell. substitutum esse.
+&mdash;<a name = "var12_385" id = "var12_385" href =
+"#line12_385">385.</a>&nbsp;<i>dira inde lues, cæduntque caduntque</i>
+Col. et R.&nbsp;2; conf. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_623">V,&nbsp;623</a>; Lucan. IV, 558; Heins. ad Valer.
+Fl. III, 246; IV, 426. Vulgo <i>dura inde lues,
+ceduntque&nbsp;c.</i></p>
+
+<p><a name = "var12_387" id = "var12_387" href = "#line12_387">387.</a>
+<i>fata</i> opinabatur N. Heins. quoniam <i>facta</i> mox sequuntur; sed
+quatuor demum versibus interjectis.
+&mdash;<a name = "var12_391" id = "var12_391" href =
+"#line12_391">391.</a>&nbsp;<i>ut</i>, non <i>in</i>, scripti et
+R.&nbsp;2.</p>
+
+<p><a name = "var12_393" id = "var12_393" href = "#line12_393">393.</a>
+<i>Mesapi</i>, <i>Mersapi</i>, <i>Mesappi</i> alii. Sed <i>Messapi</i>
+Col. Cf. Intpp. ad Virg. Æn. VII, 691; Gruter. Insc. p.&nbsp;297;
+Turneb. Adv. XXII,&nbsp;3.
+&mdash;<a name = "var12_395" id = "var12_395" href =
+"#line12_395">395.</a>&nbsp;<i>dextram</i> est ex emendat. Gron. in
+Diatr. Stat. Vulgo <i>dextra</i>.
+<span class = "pagenum">40</span>
+&mdash;<a name = "var12_399" id = "var12_399" href =
+"#line12_399">399.</a>&nbsp;<i>Infaustam Argo</i> male corrig. Dausq.
+Infaustus potius Cyzicus fuit, non Argonautæ, nisi quod inprudentes et
+ignari illum, hospitem suum, obtruncarunt. <i>Infectam</i> Merula in
+vita Ennii p. XII. Vulgatum tuetur Drak. et <i>infestum</i> exponit
+infestatum, qui infestatur, coll. Gell. IX, 12, (<i>Infestus adpellatur,
+qui malum infert cuipiam, et contra, cui aliunde inpendet malum</i>,
+etc.) Non Marc. verbo <i>Infestum</i> et Barth. Adv. XXII,&nbsp;9; conf.
+<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_99">not. ad II, 99</a>.
+Sed vid. <a class = "crossref" href = "#not12_399">not. ad h.l.</a>
+<i>Cyzicus</i>, non <i>Cizicus</i>, Col. <i>Argo</i>, non <i>Argon</i>,
+Col. Med. Mars. et Martin. Herbip.
+&mdash;<a name = "var12_401" id = "var12_401" href =
+"#line12_401">401.</a>&nbsp;<i>Spectandum is sese</i>, ut τὸ <i>is</i>
+repeteretur, malebat N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var12_402" id = "var12_402" href =
+"#line12_402">402.</a>&nbsp;<i>dextris cædibus</i>, emend. Barth. Adv.
+IV, 10, ut sensus sit: successu pugnæ virtus augebatur. At vulgata
+lectio bene se habet, et τὸ <i>dextræ</i> tam cum <i>ardor</i>, quam cum
+<i>cædibus</i> jungi potest. <i>Dextra</i> passim pro virtute, et manu
+viri fortis.
+&mdash;<a name = "var12_403" id = "var12_403" href =
+"#line12_403">403.</a>&nbsp;<i>spernens</i> Col. et Oxon. <i>hostis</i>
+Col. et R.&nbsp;1; <i>Hostus</i> R.&nbsp;2, et ita legendum duxerat
+N.&nbsp;Heins. Vulgo <i>Oscus</i>; cf. <a class = "crossref" href =
+"#var12_347">ad v.&nbsp;347</a>.
+&mdash;<a name = "var12_404" id = "var12_404" href =
+"#line12_404">404.</a>&nbsp;<i>perlibrat turbidus</i> (v. sup. <a class
+= "crossref" href = "bookI.html#not1_477">not. ad I,&nbsp;477</a>)
+<span class = "pagenum">41</span>
+vel <i>fervidus</i> (ut <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_320">V,&nbsp;320</a>, <a class = "crossref" href =
+"bookIX.html#line9_129">IX, 129</a>, <a class = "crossref" href =
+"bookIX.html#line9_422">422</a>) opinabatur N.&nbsp;Heins. Sed cf.
+<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_124">II, 124</a>; Virg. Æn.
+IX, 431, et Ovid. Met. V,&nbsp;32. Drak.</p>
+
+<p><a name = "var12_407" id = "var12_407" href = "#line12_407">407.</a>
+Hæc verba varie emendavit N.&nbsp;Heins. <i>nimium que superbe S.
+h.</i>; (quod etiam conj. Scalig. et recepit Cell.) <i>superbi Sperati
+hausisti</i>; <i>superba Sperata h.</i>; (ut et non nemo apud Dausq.)
+<i>nimiumque superbi Irrita spes ausi est</i>, vel <i>Spes ablala ausi
+est</i>, vel <i>Spe fata hausisti</i>. Si quid mutandum, equidem
+maluerim, <i>Nimium en vanam nimiumque superbam Spem mente hausisti</i>,
+ut ap. Virg. Æn. X,&nbsp;648. Turnus <i>animo spem turbidus</i> (forte
+<i>turgidus</i>) <i>hausit inanem</i>. Vulgatam lectionem, quæ omnino
+corrupta videri potest, tuetur Dausq. et Barth. Adv. IV, 10. Ille
+intelligebat <i>superbi</i> viri <i>sperata</i>, ut <i>monstrata</i>
+supra (conf. <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_364">V,&nbsp;364</a>); hic: nimium superbi et nimium
+juvenis sperata animo concepisti. Reliqui intpp. h.l. tacent. Withof.
+ingeniose emend. <i>nimiumque superbi Sperare hæc ausi est</i>: qua
+ipsius sententia nil literis vicinius, clarius certiusque dici potest.
+&mdash;<a name = "var12_408" id = "var12_408" href =
+"#line12_408">408.</a>&nbsp;<i>auxisti</i> pro <i>hausisti</i> Tell. et
+R.&nbsp;2.
+&mdash;<a name = "var12_409" id = "var12_409" href =
+"#line12_409">409.</a>&nbsp;τὸ <i>est</i> primus omisit Marsus operarum
+lapsu, et recte jam restituerunt Gryphius, Nutius, D.&nbsp;Heins. et
+alii, etsi hiatum illum exemplis firmavit Barth. Adv. XX, 18, et ad
+Calpurn. ecl. V,&nbsp;12.
+&mdash;<a name = "var12_412" id = "var12_412" href =
+"#line12_412">412.</a>&nbsp;<i>Latiis</i> R.&nbsp;1, Parm. Med. Vulgo
+<i>latis</i>, solenni aberratione; cf. Heins. ad Claud. de Raptu Pros.
+II, 177, ad Ovid. Met. I,&nbsp;560, et Fast. II, 555; V,&nbsp;241.
+Merula in fragm. Ennii p.&nbsp;2; Grot. ad German. Arat. Phœn.
+p.&nbsp;3. Silium tamen h.l. Hesiodi tantum, nec potius Homeri
+meminisse, recte obfendit Barth. Ad. IV, 10, et Wesseling. Obss. varr.
+L. II, c. 30, p.&nbsp;280, 281. Hinc ille emendabat <i>Ascræo Smyrnæve
+seni</i>; hic vero, <i>nec cedet Homero</i>, quod omnino adridere
+potest; nisi potius verba <i>Ascræo seni</i> a docta manu ex Virg. Ecl.
+VI, 70, margini olim adscripta in textum inrepserunt, et vera lectio
+fuit, <i>nec cedet honore Cumæo</i>, vel potius <i>Smyrnæo famave
+seni</i>; conf. <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#not8_594">not. ad VIII, 594</a>. Comparatio certe Ennii
+cum Hesiodo parum apta est, quum non eodem carminum genere inclaruerit:
+nam quod græcam Evhemeri historiam de origine Deorum latine et quidem
+<span class = "pagenum">42</span>
+prosa oratione reddidit, nihil facit ad rem.
+&mdash;<a name = "var12_413" id = "var12_413" href =
+"#line12_413">413.</a>&nbsp;<i>Hosto</i> Col. et R.&nbsp;2, <i>Hosco</i>
+Tell. Vulg. <i>Osco</i>; cf. <a class = "crossref" href =
+"#var12_347">ad v.&nbsp;347</a>, et <a class = "crossref" href =
+"#var12_403">403</a>.
+&mdash;<a name = "var12_417" id = "var12_417" href =
+"#line12_417">417.</a>&nbsp;<i>Tum</i> scripti. Vulgo <i>Dum</i>.</p>
+
+<p><a name = "var12_424" id = "var12_424" href = "#line12_424">424.</a>
+<i>iræ</i> conj. N.&nbsp;Heins. et Gronov. Obss. I,&nbsp;17, idque
+tacite recepit Lefeb. Conf. <a class = "crossref" href =
+"bookIV.html#var4_542">ad IV, 542</a>; <i>iras</i> Put.
+&mdash;<a name = "var12_426" id = "var12_426" href =
+"#line12_426">426.</a>&nbsp;<i>iniqui</i> Col.
+&mdash;<a name = "var12_427" id = "var12_427" href =
+"#line12_427">427.</a>&nbsp;<i>animis</i> corrig. Dausq. quia præsidium
+Rom. quod Casilini fuerit, magna animorum pertinacia oppidum defenderit.
+Recte; sed et <i>armis</i>; vid. Liv. XXIII, 18. Mihi potius τὸ
+<i>astu</i> alienum ab h.l.
+<span class = "pagenum">43</span>
+videtur; nam Hannibal non dolis, sed fame Casilinum expugnavit. Poeta
+forte scripsit: <i>et</i> (h.e. etiam), vel <i>vix re reseraverat
+arta</i>; conf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_103">II,
+103</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_477">V,&nbsp;477</a>; <a class = "crossref" href =
+"bookVII.html#line7_280">VII, 280</a>.
+&mdash;<a name = "var12_428" id = "var12_428" href =
+"#line12_428">428.</a>&nbsp;<i>obsessos</i> Oxon. <i>at obsessus v. p.
+auro</i> emend. Barth. Adv. V,&nbsp;6. Non male! conf. <a class =
+"crossref" href = "bookII.html#line2_35">II, 35</a>. Sed doctior forte
+et exquisitior est vulgata lectio; vid. not.
+&mdash;<a name = "var12_429" id = "var12_429" href =
+"#line12_429">429.</a>&nbsp;<i>Dauniacos</i> (ut <i>Iberiacis</i>
+<a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_510">XIII, 510</a>) est
+ex emendat. Scalig. et N.&nbsp;Heins. qui putabat, <i>Dauniagos</i>
+vitiose scriptum fuisse, et hinc <i>Daunivagos campos</i> enatos, quæ
+vulgaris lectio est: <i>transfundens</i> scripti, prob. N.&nbsp;Heins.
+qui olim <i>effundens</i> correxerat; <i>profundens</i> opinabatur
+Livineius. Vulgo <i>perfundens</i>, et sic quoque ed. Ernesti, sed
+operarum, opinor, lapsu.
+&mdash;<a name = "var12_430" id = "var12_430" href =
+"#line12_430">430.</a>&nbsp;<i>vocassent</i> malebat N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var12_433" id = "var12_433" href =
+"#line12_433">433.</a>&nbsp;<i>At</i> Col. Put. R.&nbsp;1, Mediol. Mars.
+et al. edd. <i>Ah</i> conj. Dausq. Vulgo <i>Ac</i>.</p>
+
+<span class = "pagenum">44</span>
+<p><a name = "var12_437" id = "var12_437" href = "#line12_437">437.</a>
+<i>Hac</i> Parm. <i>Hinc</i>, vel <i>Huic</i> (<i>mirum</i>) <i>amovit
+classem</i> legi jubebat N.&nbsp;Heins. Sed sola distinctionis mutatione
+obscuritatem h.l. removit Gronov. ad Senec. de Ira I,&nbsp;3, ubi et
+reliquos versus erudite illustravit.
+&mdash;<a name = "var12_438" id = "var12_438" href =
+"#line12_438">438.</a>&nbsp;<i>angustis se faucibus æquor Erumpit</i>
+invitis licet codd., scriptis corrigendum videbatur N.&nbsp;Heins. idque
+tacite recepit Lefeb. vid. ad VII, 355.
+&mdash;<a name = "var12_440" id = "var12_440" href =
+"#line12_440">440.</a>&nbsp;<i>Infundit</i> Col. <i>Diffundit</i>
+R.&nbsp;2; Vulg. <i>Effundit</i>.
+&mdash;<a name = "var12_441" id = "var12_441" href =
+"#line12_441">441.</a>&nbsp;Hunc versum expungendum putabat Barth. Adv.
+V,&nbsp;6. Sed Gronov. l.c. hene docuit, eo contineri repetitionem
+verborum <i>classem, quæ condita portu Adstabat</i>, similesque
+repetitiones, propter interpositionem juvandæ memoriæ causa inventas,
+passim occurrere; interdum vero ipsas voces prius positas repeti,
+interdum iis alias ejusdem potestatis substitui; conf. idem ad Liv. II,
+12; XXV, 27, et loca a Drak. laudata, sup. IX, 530 sq. inf. XIII, 38 sq.
+XVI, 686 sq. Virg. Æn. IX, 210 sq. et al.
+&mdash;<a name = "var12_442" id = "var12_442" href =
+"#line12_442">442.</a>&nbsp;<i>extulit æstu</i> conj. Dausq. Male. Recte
+vero <i>expulit</i> N.&nbsp;Heins. prob. etiam Drak. quia <i>tulit</i>
+mox sequitur: nisi malis <i>exsuit</i> cum Gronov. ad Senec. de Ira
+I,&nbsp;3.
+&mdash;<a name = "var12_443" id = "var12_443" href =
+"#line12_443">443.</a>&nbsp;<i>portatas arva carinas</i> Col. ut jam
+h.l. castigaverat Scalig. ad oram edit Heins. Vulgo <i>portatus
+arva</i>, vel <i>in arva</i>. Withof. conj. <i>claustris maris extrahit
+astu Perque aversa vehit p. a. c.</i>
+&mdash;<a name = "var12_444" id = "var12_444" href =
+"#line12_444">444.</a>&nbsp;<i>sederant</i>
+<span class = "pagenum">45</span>
+Col. <i>sidunt</i>, vel <i>iterant</i>, vel <i>addunt</i> emend.
+N.&nbsp;Heins. <i>substamina</i> scripti.
+&mdash;<a name = "var12_445" id = "var12_445" href =
+"#line12_445">445.</a>&nbsp;<i>perlapsa</i> conj. Scalig. et recepit
+Cell.</p>
+
+<p><a name = "var12_449" id = "var12_449" href = "#line12_449">449.</a>
+<i>sine more</i> corrig. N.&nbsp;Heins. vid. <a class = "crossref" href
+= "bookX.html#not10_31">not. ad X,&nbsp;31</a>. Sed quum simpl. dicatur
+<i>more aliquid facere</i> (vid. Heins. ad Phædr. I,&nbsp;12), etiam
+dici posse <i>more non facere</i> monet Drak.
+&mdash;<a name = "var12_451" id = "var12_451" href =
+"#line12_451">451.</a>&nbsp;<i>avet</i> edidit Nicander et hinc alii;
+<i>Œbalios penates</i> conj. N.&nbsp;Heins. qui tamen ipse fatebatur,
+sibi videri nihil necesse mutare. Ceterum vulgo perperam punctum post
+<i>inplet</i> positum, etiam in ed. Drak. <i>Nuntius</i> vss. 451... 454
+continetur.
+&mdash;<a name = "var12_452" id = "var12_452" href =
+"#line12_452">452.</a>&nbsp;<i>Ut</i> scripti, R.&nbsp;1, Parm. Med.
+&mdash;<a name = "var12_453" id = "var12_453" href =
+"#line12_453">453.</a>&nbsp;<i>Assessos</i>, vel <i>Adsessos</i> Col.
+Oxon. R.&nbsp;1, Parm. <i>Adfessos</i> Put. et Med. <i>Obsessos</i>
+Mars. et inde alii, vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIX.html#var9_624">ad IX, 624</a>.
+&mdash;<a name = "var12_454" id = "var12_454" href =
+"#line12_454">454.</a>&nbsp;<i>incumbere</i> malebat N.&nbsp;Heins.
+putans tamen, vulgatam lect. alio Silii loco, <a class = "crossref" href
+= "bookIV.html#line4_651">IV, 651</a>, firmari.
+&mdash;<a name = "var12_456" id = "var12_456" href =
+"#line12_456">456.</a>&nbsp;Post <i>inmani</i> distinguendum censebat
+N.&nbsp;Heins. quem sequutus est Drak. Non multum interest.
+&mdash;<a name = "var12_457" id = "var12_457" href =
+"#line12_457">457.</a>&nbsp;<i>nava ad certamina</i> (vid. <a class =
+"crossref" href = "bookI.html#var1_549">ad I,&nbsp;549</a>) legendum
+putabat N.&nbsp;Heins. et <i>avide</i> Drak. quod tacite invexit Lefeb.
+Sed adject. doctius pro
+<span class = "pagenum">46</span>
+adverbio positum videri potest; confer inf. <a class = "crossref" href =
+"#line12_715">v.&nbsp;715</a>.
+&mdash;<a name = "var12_462" id = "var12_462" href =
+"#line12_462">462.</a>&nbsp;<i>Colligat</i> et <i>consumat</i> scripti.
+Vulgg. <i>Colligit</i> et <i>consumit</i>.</p>
+
+<p><a name = "var12_463" id = "var12_463" href = "#line12_463">463.</a>
+<i>Obvius hinc</i> Put.
+&mdash;<a name = "var12_464" id = "var12_464" href =
+"#line12_464">464.</a>&nbsp;<i>facilisque pericli</i> Put. quod recepit
+Lefeb.
+&mdash;<a name = "var12_466" id = "var12_466" href =
+"#line12_466">466.</a>&nbsp;<i>subitos</i> malebat N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var12_467" id = "var12_467" href =
+"#line12_467">467.</a>&nbsp;<i>Semermemque</i> alii, etiam Draken.
+Lefeb. Ern. Sed vid. <a class = "crossref" href =
+"bookIII.html#var3_16">ad III, 16</a>.
+&mdash;<a name = "var12_468" id = "var12_468" href =
+"#line12_468">468.</a>&nbsp;<i>dimissa</i> Put. At vid. not.
+&mdash;<a name = "var12_469" id = "var12_469" href =
+"#line12_469">469.</a>&nbsp;In hoc loco, quem Intpp. silentio
+prætermittunt, semper obfendi. Si lectio sana est, post <i>bis
+septem</i> suppl. demissa neci. Sed præter hanc duritiem aliæ quoque
+eæque multo majores concoquendæ sunt, quod scilicet res plane diversa ac
+nova tam abrupte subnectitur, et poeta a veritate historica nimis
+deflectit. Hi nodi tamen levi vulgatæ lectionis, quæ ex compendio
+scripturæ orta videtur, mutatione solvi possunt, et vix dubito quin
+poeta scripserit: <i>Plus septem demissa neci (nec substitit agmen)
+Millia. Bis septem quoque</i> (scilicet millia) <i>non
+<span class = "pagenum">47</span>
+sollertior ense... Fulvius: ast æque per corpora</i>, etc. Centenio octo
+tantum millia militum data esse, ex Liv. XXV, 19, intelligitur. Idem
+tradit ibid. cap. 21, duodeviginti millibus hominum præfuisse Fulvium,
+et ex iis duo millia haud amplius evasisse. Inde <a class = "crossref"
+href = "#line12_469">v.&nbsp;469</a>, <i>bisque novem</i> suspicari
+possis. Sed quis poetam rediget ad tamam subtilitatem?
+&mdash;<a name = "var12_472" id = "var12_472" href =
+"#line12_472">472.</a>&nbsp;<i>euntis</i> Oxon. Put. omnesque edd. ante
+Basil. Wolfii. Id concinnius videbatur Barth. Adv. V,&nbsp;6, quod recte
+mirabatur N.&nbsp;Heins. qui vulgatam lect. defendit, additis tamen his
+verbis: «Si quid mutandum sit, rescribam <i>moram non passus ovandi</i>,
+ne quidem tempus triumpho ducendo inpendens.» Quod nollem excidisset
+tanto viro: non enim de duce Rom. sed de Hannibale agitur, et quomodo is
+et in Italia de triumpho cogitare poterat? <i>eunte</i> Ven. Marsi, quod
+monuit N.&nbsp;Heins. sed negavit Drak.
+&mdash;<a name = "var12_474" id = "var12_474" href =
+"#line12_474">474.</a>&nbsp;<i>Mitificæ</i> Col. et Put. <i>Artifice</i>
+Oxon. Vulgo <i>Horrificæ</i>. Dausq. conj. <i>Honorificæ</i> et
+<i>Justificæ</i>, quæ cadaveri justa facit; Barthius Adv. V,&nbsp;6;
+<i>Rectificæ</i>, æquitatis respiciens, vel potius <i>nomenque levantem
+Horrificæ mentis</i>, famam crudelitatis, qua omnibus exosus erat,
+levare cupientem sepeliendis hostium ducibus; N.&nbsp;Heinsius
+<i>novemque foventem Mitificæ mentis</i>, sed ipse <i>volentem</i> non
+temere mutandum censebat.
+&mdash;<a name = "var12_475" id = "var12_475" href =
+"#line12_475">475.</a>&nbsp;<i>ab hospite cæso</i> Col. et Oxon. <i>ab
+h. cesso</i> Put. <i>in h. cæso</i> R.&nbsp;1, Parm. Med. Nihil mutandum
+videbatur N.&nbsp;Heins. et Drak. vel cuiquam alii. Sed lectio vulgata
+<i>primum</i> suspecta sit tot tantisque auctoritatibus; <i>deinde</i> a
+genio linguæ lat. aliena est et scabram efficit orationem; (nam, <i>ab
+hospite cæsus, cæco circumdatus astu, Occiderat</i>, vix dixerit poeta,
+et copula <i>et</i> certe post <i>cæco</i> inserenda) <i>denique</i>
+historiæ contraria
+<span class = "pagenum">48</span>
+est: Gracchus enim non ab hospite cæsus, sed in insidias præcipitatus
+ibique a Magonis militibus occisus est. Præterea non placet, nec, si
+bene novi Silium, probabile est, eum sic nude <i>hospitem</i> dixisse,
+sine epitheto, quo insignis ejus perfidia et inprobitas designaretur; ut
+taceam, verba <i>cæsus occiderat</i> languere. Forte legendum <i>ab
+hospite fasso</i> h.e. fallaci, ut <i>falsus homo</i> dicitur Sallust.
+Cat. 10, al.</p>
+
+<p><a name = "var12_480" id = "var12_480" href = "#line12_480">480.</a>
+<i>Sat stabat</i> conj. Dausq. et edidit Lefeb. <i>Restabat spes ulla
+loco</i>, vel <i>Hoc stabat spes illa loco</i> emend. N.&nbsp;Heins.
+Vulgata lectio utique mendum redolet, sed eam retinere malui, quam dubia
+pro certis venditare. Withof. corrig. <i>Cessabat res ulla; loco jam
+consul uterque P. aderant Nola, vis omnis et Arpis</i>. Certe post
+<i>Arpis</i> distinguendum putabat, quum ex Polyb. et Livio constet,
+consules Nola, et Fabium Arpis venisse. At vulgata interpunctio eamdem
+exhibet sententiam.
+&mdash;<a name = "var12_482" id = "var12_482" href =
+"#line12_482">482.</a>&nbsp;<i>rabida arma</i> Col. ut sup. <a class =
+"crossref" href = "bookVII.html#line7_253">VII, 253</a>. Sed vulgata
+lectio h.l. aptior. Confer <a class = "crossref" href =
+"bookV.html#line5_98">V,&nbsp;98</a>: <i>ferebat</i> Col. ut mox
+<i>Inpellebat</i> de Nerone et Silano. Vulgo <i>ferebant</i>, quod
+servavit Lefeb.
+&mdash;<a name = "var12_483" id = "var12_483" href =
+"#line12_483">483.</a>&nbsp;<i>volucris</i> ἀρχαϊκῶς Col. unde recepi,
+quod et tacite fecit Lefeb. Vulg. <i>volucres. Silanus</i> Col. Juniæ
+gentis cognomentum, quod tubum vel fistulam significat; N.&nbsp;Heins.
+Cf. Fest. verb. <i>Tullios</i>, et Lucret. VI, 1263; Cels. III, 18;
+Hygin. f. 169. Vulg. <i>Syllanus</i>, quæ vox nihili est.
+&mdash;<a name = "var12_487" id = "var12_487" href =
+"#line12_487">487.</a>&nbsp;<i>insidit</i> Col. <i>insedit</i>
+<span class = "pagenum">49</span>
+Parm. et Ben. etiam bene, <i>incidit</i> Ox. et Put. <i>incedit</i>
+R.&nbsp;1, et Med. <i>invadit</i> Mars. et hinc alii.</p>
+
+<p><a name = "var12_490" id = "var12_490" href = "#line12_490">490.</a>
+<i>unaque</i> scripti et ed. Parm. <i>unamque</i> R.&nbsp;1, Mediol.
+Marsi et Martini Herbip. <i>unique</i> ed. Junt. et inde aliæ, quod
+perperam retinuit Lefeb.
+&mdash;<a name = "var12_491" id = "var12_491" href =
+"#line12_491">491.</a>&nbsp;<i>Capuæque</i> scripti et priscæ edd. ante
+Junt. in qua Nicander primus <i>Capuaque</i> reposuit. <i>Capuæque
+inrumpere</i> emend. N.&nbsp;Heins. vid. ad II, 378. Sed vid. not.
+&mdash;<a name = "var12_492" id = "var12_492" href =
+"#line12_492">492.</a>&nbsp;Verba explicatu difficilia <i>anxius
+adventus</i> Intpp. silentio prætermittunt, excepto Ernesti V. C. cui
+videtur obscura brevitate elata formula pro, sollicitus præsenti fortuna
+sua, qua ad Capuam utebatur. Si lectio sana est, verborum hunc
+crediderim sensum esse: dolebat Capuam venisse. Sed tum poeta male dixit
+<i>anxius</i>. Suspicor potius, eum scripsisse <i>Anxius eventus</i>,
+vel <i>Anxius en mentis</i>; nisi malis <i>Ambiguus</i> (h.e. dubius)
+<i>mentis</i>, (ut <i>ambiguus consilii</i> ap. Tac. Hist. II, 83) quod
+tamen a vulgata scriptura magis recedit.
+&mdash;<a name = "var12_493" id = "var12_493" href =
+"#line12_493">493.</a>&nbsp;<i>init</i> Col. <i>et huc</i> Oxon. <i>et
+hunc</i> Put. <i>huic</i> Ben. Vulgo <i>et huic</i>. Deinde <i>non</i>
+pro <i>nunc</i> Ben. <i>avia cœpti</i> malebat N.&nbsp;Heins. ut
+<i>devia recti</i> <a class = "crossref" href =
+"bookVIII.html#line8_316">VIII, 316</a>. Sic et <i>devius æqui</i>
+<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_57">I,&nbsp;57</a>. At hæc
+verba etiam cum sexto casu jungi monet Drak. <i>ardua cœpto</i>, vel
+<i>cœpti</i> placebat Burm.</p>
+
+<span class = "pagenum">50</span>
+<p><a name = "var12_498" id = "var12_498" href = "#line12_498">498.</a>
+<i>Non æqui</i> arbitrabatur N.&nbsp;Heins. Miror vero, τὸ
+<i>Capuaque</i> nemini displicuisse: equidem <i>Capuave</i> scribendum
+crediderim, quæ permutatio frequentissima est. Novum ac plane diversum
+designatur consilium, quod Hannibalis animo obversabatur.
+&mdash;<a name = "var12_501" id = "var12_501" href =
+"#line12_501">501.</a>&nbsp;<i>Fabiique</i> Col. et ed. Parm. Vulgo
+<i>Fabioque</i>.
+&mdash;<a name = "var12_502" id = "var12_502" href =
+"#line12_502">502.</a>&nbsp;<i>Turbatum</i> est ex emend. N.&nbsp;Heins.
+<i>Turmarum</i> Parm. <i>Turbarum</i> in reliquis libris.
+<i>Hesperio</i> Parm. et Ben. ut jam olim conj. N.&nbsp;Heins.
+<i>asperior</i> Col. <i>Hesperior</i> Oxon. <i>experior</i> Put. Vulgo
+<i>expertor</i>. Vulgatam lect. male correxerunt Dausq. et Barth. Adv.
+V,&nbsp;6. Ille tentabat <i>Fabioque magister Turbarum inceptor</i>, vel
+<i>Fabiique m. Turbarum expertem</i>; hic <i>Fabiique magister
+Turmarum</i> vel <i>Turbarum, experto clausos cum milite campos</i>,
+etc.; sed cum Modio amplectendam potius censebat scripturam cod. Colon.
+<i>Turbarum asperior</i>, promtior ad turbanda omnia. Withof. emend.
+<i>Non ita me experti Fabius Fabioque magister Turmarum</i>, etc.
+quoniam Minucius non fuerit <i>Fabii</i> dictatoris <i>magister</i>, sed
+sub eo magister equitum, in <i>turmas</i> divisorum.</p>
+
+<p><a name = "var12_507" id = "var12_507" href = "#line12_507">507.</a>
+<i>Hæc, postquam placita intentæ</i>, vel <i>adtonitæ sententia
+menti</i> opinabatur N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var12_508" id = "var12_508" href =
+"#line12_508">508.</a>&nbsp;<i>exspectatum</i> Ben.
+&mdash;<a name = "var12_509" id = "var12_509" href =
+"#line12_509">509.</a>&nbsp;Suspicor poetam scripsisse, <i>inpellit en
+agmen Voce manuque</i>, (ut ap. Virg. Æn. V,&nbsp;241 et al.) <i>viris
+et cœpta inmania pandit</i>: nam verba, quæ sequuntur, in itinere dicta
+videntur iisque milites ad illud adcelerandum incenduntur.
+&mdash;<a name = "var12_511" id = "var12_511" href =
+"#line12_511">511.</a>&nbsp;<i>rumpe</i> pro <i>vince</i> R.&nbsp;1,
+<span class = "pagenum">51</span>
+Parm. Med.
+&mdash;<a name = "var12_512" id = "var12_512" href =
+"#line12_512">512.</a>&nbsp;<i>possint</i> maluerit N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var12_514" id = "var12_514" href =
+"#line12_514">514.</a>&nbsp;<i>stravere</i>, non <i>statuere</i>, Col.
+et Put.
+&mdash;<a name = "var12_515" id = "var12_515" href =
+"#line12_515">515.</a>&nbsp;<i>Terrorem</i> pro <i>Umbonem</i> suspicari
+possis: aries certe h.l. aptior umbone.
+&mdash;<a name = "var12_517" id = "var12_517" href =
+"#line12_517">517.</a>&nbsp;<i>demigrantem</i> est ex emendat. Modii. In
+plerisque libris legitur <i>denigrantem</i>, in quibusdam <i>denigrante.
+Et de Tarpeia nigrantem</i> (νεφεληγερέτην) <i>sede T.</i> vel <i>Et de
+nigranti Tarpeia sede&amp;nbsp;T.</i> conj. Dausq.</p>
+
+<p><a name = "var12_518" id = "var12_518" href = "#line12_518">518.</a>
+<i>Instincti</i> Col. Oxon. Put. et priscæ edd. <i>Instructi</i> Tell.
+R.&nbsp;2; Marsi edd. et hinc aliæ. Male! vid. <a class = "crossref"
+href = "bookVIII.html#var8_242">ad VIII, 242</a>.
+&mdash;<a name = "var12_520" id = "var12_520" href =
+"#line12_520">520.</a>&nbsp;<i>quasi</i> quidam, <i>durasset</i> Put.
+unde <i>ductasset</i> in mentem venit N.&nbsp;Heins. et
+<a name = "var12_521" id = "var12_521" href =
+"#line12_521">v.&nbsp;521</a>,
+<i>cavata alno</i> ex Virg. Ge. I,&nbsp;136.
+&mdash;<a name = "var12_522" id = "var12_522" href =
+"#line12_522">522.</a>&nbsp;<i>alno</i>
+<span class = "pagenum">52</span>
+Col. et Tell. Vulg. <i>alvo</i>, quod tuebatur Marcilius ap. Dausq. quia
+<i>alvus</i> Græcis ac latinis γαστὴρ νεὼς; <i>alveo</i> (h.l. navi, ut
+inf. <a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_428">XIV,
+428</a>; Virgil. Æn. VI, 412, ubi vid. Cerda) legendum putabat Dausq.
+quæ vox et sup. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_602">IV,
+602</a>, inf. <a class = "crossref" href =
+"bookXIV.html#line14_428">XIV, 428</a>, passimque apud Virgil.
+dissyllaba est, (vid. Barth. ad Stat. Theb. V,&nbsp;1) sed semper in
+fine versus.
+&mdash;<a name = "var12_526" id = "var12_526" href =
+"#line12_526">526.</a>&nbsp;<i>Altifanus</i> R.&nbsp;1, et Med.
+<i>Ælifanus</i> Col. Vulgo <i>Alifanus</i>; vid. <a class = "crossref"
+href = "bookVIII.html#var8_535">ad VIII, 535</a>.
+&mdash;<a name = "var12_527" id = "var12_527" href =
+"#line12_527">527.</a>&nbsp;<i>inaratus</i> primus edidit Marsus et
+deinde alii: quod operose, sed frustra tuebatur Dausq. <i>Casinis</i>
+Col. Vulg. <i>Casini</i>.
+&mdash;<a name = "var12_529" id = "var12_529" href =
+"#line12_529">529.</a>&nbsp;<i>At</i> Col. unde <i>Ac</i> legendum
+videbatur N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var12_531" id = "var12_531" href =
+"#line12_531">531.</a>&nbsp;<i>thuris</i> pro <i>duris</i> Col.</p>
+
+<p><a name = "var12_534" id = "var12_534" href = "#line12_534">534.</a>
+<i>Labyci</i> Col. Sed <i>Labicus</i> semper in optimis libris, et Gr.
+Λάβικος, vid.
+<span class = "pagenum">53</span>
+<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_366">not. ad VIII,
+366</a>.
+&mdash;<a name = "var12_540" id = "var12_540" href =
+"#line12_540">540.</a>&nbsp;Vulgo <i>Tibrim</i>, vel <i>Tybrim</i>. Sed
+vid. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#var8_367">ad VIII,
+367</a>.</p>
+
+<span class = "pagenum">54</span>
+<p><a name = "var12_546" id = "var12_546" href = "#line12_546">546.</a>
+Hic versus proxime sequenti perperam postponitur in c. Col.</p>
+
+<p><a name = "var12_556" id = "var12_556" href = "#line12_556">556.</a>
+<i>atque eventum sub c. v. Et jam R. s. credit d.&nbsp;m.</i> emend.
+Dausq. Sed nihil magis perspicuum esse his versibus, jam monuere Bart.
+et N.&nbsp;Heins.</p>
+
+<p><a name = "var12_559" id = "var12_559" href = "#line12_559">559.</a>
+<i>ipse</i>, non <i>ille</i>, scripti et R.&nbsp;2.
+&mdash;<a name = "var12_563" id = "var12_563" href =
+"#line12_563">563.</a>&nbsp;<i>levis freni</i> opinabatur N.&nbsp;Heins.
+<span class = "pagenum">55</span>
+&mdash;<a name = "var12_567" id = "var12_567" href =
+"#line12_567">567.</a>&nbsp;<i>lentus</i> scripti. Vulg. <i>lætus</i>.
+&mdash;<a class = "missing" name = "var12_572" id = "var12_572" href =
+"#line12_572" title = "‘372’ legitur">572.</a>
+<i>inflexit</i> Col. Put. Parm. <i>influxit</i> Oxon. teste
+N.&nbsp;Heins. sed, si Barthio Adv. V,&nbsp;6, fides habenda,
+<i>suffluxit. inflixit</i> R.&nbsp;1, et Med. <i>induxit</i> ad marg.
+R.&nbsp;1; <i>infœlix</i> Mars. et Mart. Herbip. <i>suffexit</i>
+Nicander et alii; <i>suffixit</i> Gryph. et al. <i>subduxit</i> conj.
+Burm. <i>suspexit</i>, <i>suffecit</i> et <i>suffexit</i> Dausq. qui et
+<i>suffixit</i> tuebatur.
+&mdash;<a name = "var12_573" id = "var12_573" href =
+"#line12_573">573.</a>&nbsp;<i>Spectanda</i> Putean. et hinc Lefeb.
+coll. XI, 260. Sed nunc Hannibal jam spectaverat urbem.</p>
+
+<span class = "pagenum">56</span>
+<p><a name = "var12_577" id = "var12_577" href = "#line12_577">577.</a>
+<i>vestra</i> scripti, unde recepi probb. N.&nbsp;Heinsio et
+Drakenborch. ut per suam ipsorum famam et gloriam milites hortetur
+Hannibal. Vulgo <i>nostra</i>: non male!
+&mdash;<a name = "var12_578" id = "var12_578" href =
+"#line12_578">578.</a>&nbsp;<i>saturatas sanguine</i> corrig.
+N.&nbsp;Heins. <i>satiatas s.</i> Drakenb.
+&mdash;<a name = "var12_579" id = "var12_579" href =
+"#line12_579">579.</a>&nbsp;<i>Votis ite pares</i> edidit Nicander et
+deinde alii, quod perperam prob. Barth. Adv. V,&nbsp;6, quia vix tantum
+vovere ausi sint olim, quantum nunc Fortuna obtulerit, vid. not. In Put.
+cod. tamen ita jam legi contendit Lefeb. <i>ne</i> pro <i>ite</i>
+R.&nbsp;2.
+&mdash;<a name = "var12_582" id = "var12_582" href =
+"#line12_582">582.</a>&nbsp;<i>Ne</i> Col. quod tacite recepit Lefeb.
+<i>Heu</i> R.&nbsp;1, et Mediol.
+&mdash;<a name = "var12_585" id = "var12_585" href =
+"#line12_585">585.</a>&nbsp;<i>ad</i> Col. bene. Vulg. <i>ac</i>, quod
+servavit Lefeb.</p>
+
+<p><a name = "var12_587" id = "var12_587" href = "#line12_587">587.</a>
+<i>hic</i> Mars. et inde alii, <i>contraque</i> pro <i>sed contra</i>
+Put.
+<span class = "pagenum">57</span>
+&mdash;<a name = "var12_592" id = "var12_592" href =
+"#line12_592">592.</a>&nbsp;<i>defigunt</i> Puteol.
+&mdash;<a name = "var12_596" id = "var12_596" href =
+"#line12_596">596.</a>&nbsp;<i>motis</i> Colon. Vulg. <i>junctis</i>,
+nisi quod <i>victis</i> in Puteol. pro <i>juctis</i>.
+&mdash;<a name = "var12_598" id = "var12_598" href =
+"#line12_598">598.</a>&nbsp;<i>plangor</i> est ex emend. N.&nbsp;Heins.
+<i>clangor</i> scripti et vett. edd.
+&mdash;<a name = "var12_600" id = "var12_600" href =
+"#line12_600">600.</a>&nbsp;<i>nescius</i> et mox <i>vestros</i> Put.
+&mdash;<a name = "var12_603" id = "var12_603" href =
+"#line12_603">603.</a>&nbsp;<i>his dictis</i> pro <i>tristis</i>
+legendum
+<span class = "pagenum">58</span>
+censebat N.&nbsp;Heins. cui τὸ <i>tristis fragor</i> displicebat. Drak.
+contra monet, τὸ <i>tristis</i> etiam cum voc. <i>cæli</i> posse jungi,
+<i>triste</i> autem <i>cælum</i> dici in nubes ac tempestates coactum,
+ut <i>lætum</i> ac <i>hilare</i> serenum. Sed bis in uno versu adject.
+jungi cum substant., nullis interpositis vocibus, plane abhorret a more
+poetarum, qui ubivis fere ea disjungunt. Si lectio mutanda,
+<i>dictis</i> reponerem sine <i>his</i>, vel <i>dirus</i>. Vid. tamen
+<a class = "crossref" href = "bookXI.html#not11_540">not. ad XI,
+540</a>.</p>
+
+<p><a name = "var12_607" id = "var12_607" href = "#line12_607">607.</a>
+<i>Cælicolas excitos</i> emend. Gron. Obss. I,&nbsp;17, quod locutio
+<i>jubere alicui</i> in optimis scriptoribus, vel numquam, vel rarissime
+saltem sit obvia; confer Burm. ad Petron. c. LXXI; Duker. ad Liv. XXIII,
+21; XXVI, 41; Drak. ad Liv. XXXII, 16; Gron. ad Liv. XLII, 43; Oudend.
+ad Cæs. B. C. III, 98; Ernesti ad Tac. Ann. IV, 72; XI, 32; XIII, 15,
+clav. Cic. voc. <i>jubeo</i>. Enimvero Perizon. ad Sanctii Minerv. l.
+II, c. 4, extr. recte monet, omnia istæc et plura ejusmodi loca; a se et
+Sanctio laudata, non temere conjecturis sollicitanda videri, et, si vel
+maxime solœca sit locutio, nullam tamen h.l. mutandi causam esse, quum
+τὰ <i>Cælicolis excitis</i> possint esse ablativi absoluti.
+&mdash;<a class = "missing" name = "var12_610" id = "var12_610" href =
+"#line12_610" title = "‘609’ legitur">610.</a>
+<i>juncta... simul</i> corrig. N.&nbsp;Heins. <i>nutu</i> pro
+<i>cuncta</i> reposuit Lefeb. coll. vers. 724. Non male! <i>junctim</i>
+pro <i>cuncta</i>, vel <i>cunctos Et ventos simul</i> non male conj.
+Withof.
+&mdash;<a name = "var12_611" id = "var12_611" href =
+"#line12_611">611.</a>&nbsp;<i>concitat</i> Put.
+&mdash;<a name = "var12_612" id = "var12_612" href =
+"#line12_612">612.</a>&nbsp;<i>Concussi</i> scripti, Parm. et al. edd.
+vett. <i>Concussu</i> R.&nbsp;1, Med. et al.
+<span class = "pagenum">59</span>
+&mdash;<a name = "var12_616" id = "var12_616" href =
+"#line12_616">616.</a>&nbsp;<i>membrisque</i>, non <i>membris</i>,
+Colon.</p>
+
+<p><a name = "var12_618" id = "var12_618" href = "#line12_618">618.</a>
+<i>quantamque</i> Puteol.
+&mdash;<a name = "var12_619" id = "var12_619" href =
+"#line12_619">619.</a>&nbsp;<i>ruit agmen a.</i> malebat N.&nbsp;Heins.
+idque Drak. videbatur multo aptius exprimendo desuper cadentium imbrium
+ac procellarum impetum. Sic et Schol. Statii Theb. I,&nbsp;356, legit
+ap. Virg. Ge. I,&nbsp;322. Sed vid. ibi Burm.
+&mdash;<a name = "var12_622" id = "var12_622" href =
+"#line12_622">622.</a>&nbsp;<i>celsi</i>, vel <i>Cœli</i> (h.e. Cœlii
+montis) corrig. N.&nbsp;Heins. neutrum bene. Cœlius mons ab h.l.
+alienus, (conf. <a class = "crossref" href =
+"#line12_609">v.&nbsp;609</a>) et <i>celsus</i> doctius quam
+<i>celsi</i>. <i>Celsus</i> est in monte celso consistens, ut <a class =
+"crossref" href = "bookVII.html#line7_124">VII, 124</a>, et
+<i>arduus</i> sup. <a class = "crossref" href =
+"#line12_486">v.&nbsp;486</a>, vel <i>sublimis</i> sup. <a class =
+"crossref" href = "#line12_609">v.&nbsp;609</a>, Drak.</p>
+
+<span class = "pagenum">60</span>
+<p><a name = "var12_633" id = "var12_633" href = "#line12_633">633.</a>
+<i>hiemique, procellisque</i> conj. N.&nbsp;Heins. ut sit versus
+hypermetros, quales apud Maronem frequenter occurrant; conf. <a class =
+"crossref" href = "bookIV.html#var4_187">ad IV, 187</a>. <i>Nimbis</i>,
+vel simile quid malebat Withof. pro <i>ventis</i>, ne hæc vox cum synon.
+<i>procellis</i> jungatur: quod tamen in poeta, nedum in Silio, neminem
+obfendere debet.
+&mdash;<a name = "var12_636" id = "var12_636" href =
+"#line12_636">636.</a>&nbsp;<i>accensus</i> pro <i>infrendens</i>
+R.&nbsp;1, 3, Parm. Med. Ben. haud dubie e glossa. <i>miscendus</i>
+Oxon. Vulgo male post <i>infrendens</i> interpungitur.</p>
+
+<span class = "pagenum">61</span>
+<p><a name = "var12_650" id = "var12_650" href = "#line12_650">650.</a>
+<i>claustris</i> emend. Burm. prob Drak. quia non in castris, sed in
+urbe fuerint Romani. Enimvero Livius lib. XXVI, 10, memorat, Fulvium
+inter, Consulesque circa portas Collinam Esquilinamque castra posuisse,
+et c. 11, utramque aciem recepisse se in castra, quæ forte die prælii
+longius ab urbe mota sunt; confer Polyb. IX,&nbsp;6, 7, qui tradit,
+Consules primum castra ante urbis mœnia communisse, et mox posuisse
+decem stadia ab hostium castris.
+&mdash;<a name = "var12_651" id = "var12_651" href =
+"#line12_651">651.</a>&nbsp;<i>mediique</i> præstat judice
+N.&nbsp;Heins.
+<span class = "pagenum">62</span>
+&mdash;<a name = "var12_654" id = "var12_654" href =
+"#line12_654">654.</a>&nbsp;<i>redire</i> (scil. ut pridie)
+<i>tenebræ</i> malebat Burm. ne <i>subitum</i> et <i>subire</i> in eodem
+versu legantur.
+&mdash;<a name = "var12_658" id = "var12_658" href =
+"#line12_658">658.</a>&nbsp;<i>Quod tremat</i> ex Put. et R.&nbsp;2,
+recepit Lef. tamquam elegantius, et quod sic certe Hor. loquutus sit.
+Quem vero ejus locum respexerit nescio, forte Od. III, <span class =
+"smallcaps">xxi</span>, 19, ubi <i>tremere</i> cum quarto casu jungitur,
+quod tamen poetis solenne est, v. sup. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#not2_53">not. ad II, 53</a>. Alius Hor. locus nostro
+similior, Od. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">xxxiv</span>,&nbsp;9 sq.
+vulgatæ lectioni favet. <i>Quot</i> Tell.
+&mdash;<a name = "var12_660" id = "var12_660" href =
+"#line12_660">660.</a>&nbsp;<i>regna</i> pro <i>bella</i> Tell.
+&mdash;<a name = "var12_662" id = "var12_662" href =
+"#line12_662">662.</a>&nbsp;<i>contantem</i> R.&nbsp;1, <i>conantem</i>
+ed. Junt. et inde aliæ, <i>moventem</i> pro <i>minantem</i> quædam edd.
+vett.</p>
+
+<p><a name = "var12_666" id = "var12_666" href = "#line12_666">666.</a>
+<i>jam</i> primus edidit Nicander et hinc alii.
+&mdash;<a name = "var12_668" id = "var12_668" href =
+"#line12_668">668.</a>&nbsp;<i>obfirmans</i> legendum putabant Cort. et
+N.&nbsp;Heins. aut <i>adfirmans</i> eodem sensu adcipiendum, ut ap.
+<span class = "pagenum">63</span>
+Catull. Epigr. 77, et Cic. ad Att. I,&nbsp;7, ubi <i>in iracundia
+adfirmatior</i>. in vett. quibusdam exemplaribus non <i>obfirmatior.
+ipso</i> Oxon.
+&mdash;<a name = "var12_669" id = "var12_669" href =
+"#line12_669">669.</a>&nbsp;Vulgo <i>Venturam crebroque diem</i>, quæ
+mendosissima esse, vix est quod moneam: <i>crebra</i> Col. Hinc optime
+Lefeb. reposuit <i>Venturam cæli rabiem</i>, quod recipere non dubitavi;
+cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_290">II, 290</a>, et
+Virgil. Æneid. V,&nbsp;802. Minus certe probabiles sunt aliorum intpp.
+conjecturæ. <i>Ventorum e cælo rabiem</i>, vel, quod nostram lectionem
+proxime adcedit, <i>Venturam cælo rabiem</i>, emend. Dausq. <i>non u. s.
+in ipsos, Venturam retroque luem</i>, (non contra ipsos venturam luem,
+sed retro contra hostes ituram) vel <i>in ipsos Venturam, retro ire
+luem</i>, vel <i>diem</i>, filiam jovis, quum ipse <i>Diespiter</i>
+dicatur, Barth. Adv. V,&nbsp;6: <i>Sævituram æthræ rabiem</i>, vel
+<i>Venturam hanc æthra rabiem</i> N. Heins. <i>Ventorum restare diem</i>
+Livincius.
+&mdash;<a name = "var12_670" id = "var12_670" href =
+"#line12_670">670.</a>&nbsp;<i>ne</i> ed. Junt. et aliæ inde expressæ.
+&mdash;<a name = "var12_672" id = "var12_672" href =
+"#line12_672">672.</a>&nbsp;<i>latuisse</i>, non <i>jacuisse</i>, Col.
+<i>Invisi Jovis</i> conj. N.&nbsp;Heins. inprob. Draken. qui hæc notat:
+«Quum Hannibal se Romanos ad Trasymenum lacum ac Cannas devicisse
+glorietur, Jovem, qui eos tuebatur, per ironiam <i>Invictum</i>
+vocat<ins class = "correction" title = "» deest">.»</ins>
+&mdash;<a name = "var12_675" id = "var12_675" href =
+"#line12_675">675.</a>&nbsp;<i>fulminis alis</i> non male opinabatur
+N.&nbsp;Heins. h.e. fulminibus alatis, ut <i>ni Jupiter æthere vulso
+Pacificas rubri torsisset fulminis alas</i> ap. Claud. R. Pros. II, 229;
+cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_476">not. ad VIII,
+476</a>. P. Burmannus malebat, <i>pugnat pro m. i. Si rector Superum,
+cur tactis fulmine telis Inter tot motus cur me</i>, etc. ut τὸ
+<i>cur</i> repetatur; vel <i>Superum; tot tactis fulmine telis, Inter
+tot mortes</i>, etc., ut insultet Jovi, qui, fulmine tactis armis et
+telis, plurimos milites in terram prostraverit, Hannibalem vero non
+adflixerit. Vulgata certe lectio, <i>jactis fulmine telis</i>,
+languet.</p>
+
+<span class = "pagenum">64</span>
+<p><a name = "var12_679" id = "var12_679" href = "#line12_679">679.</a>
+<i>vobis</i>, non <i>nobis</i>, Col. R.&nbsp;2, Parm.
+&mdash;<a name = "var12_681" id = "var12_681" href =
+"#line12_681">681.</a>&nbsp;<i>resolvat</i> R.&nbsp;1, Parm. Med.
+Rectius, judice N.&nbsp;Heins.
+&mdash;<a name = "var12_684" id = "var12_684" href =
+"#line12_684">684.</a>&nbsp;τὸ <i>arma</i>, vel, quod mox sequitur,
+<i>armis</i> mendosum videtur, certe aures obfendit.</p>
+
+<span class = "pagenum">65</span>
+<p><a name = "var12_698" id = "var12_698" href = "#line12_698">698.</a>
+<i>Prorumpere</i> Puteol.</p>
+
+<p><a name = "var12_703" id = "var12_703" href = "#line12_703">703.</a>
+<i>majorane</i> præstiterit.
+&mdash;<a name = "var12_704" id = "var12_704" href =
+"#line12_704">704.</a>&nbsp;<i>datum</i>, non
+<span class = "pagenum">66</span>
+<i>datur</i>, scripti; <i>atrum Dimovit nimbum</i> suspicari possis,
+quia mox <i>nube</i> sequitur.
+&mdash;<a name = "var12_710" id = "var12_710" href =
+"#line12_710">710.</a>&nbsp;<i>tumet et</i> Tell. unde <i>Parrhasio</i>,
+<i>plena</i>, <i>tumet</i>, (vid. <a class = "crossref" href =
+"bookII.html#var2_626">ad lib. II, v.&nbsp;626</a>) <i>en, resonante
+pharetra</i> reposuit Lefeb. cujus hæc verba sunt: «Frigide in
+Drakenborch. et aliis <i>tenet et</i>. Certe si intendat arcum, debet
+illum <i>tenere</i>; nec opus id dixisse.» Enimvero Apollo non <i>tenet
+arcum</i>, sed <i>Palatia</i>, hoc est collem Palatinum occupat, et τὸ
+<i>en</i>, quod Lefeb. in deliciis est, modo præcessit.</p>
+
+<p><a name = "var12_712" id = "var12_712" href = "#line12_712">712.</a>
+<i>At qui</i> scripti et vett. edd.
+&mdash;<a name = "var12_713" id = "var12_713" href =
+"#line12_713">713.</a>&nbsp;De quantitate ultimæ syll. voc. <i>vide</i>
+et <i>viden’</i> multa disputant Intpp. ad Val. Fl. V,&nbsp;595; Heins.
+ad Ovid. Ep. Her. XII, 71,
+<span class = "pagenum">67</span>
+et Bentl. ad Horat. Epist. I,&nbsp;<span class = "smallcaps">i</span>,
+91.
+&mdash;<a name = "var12_715" id = "var12_715" href =
+"#line12_715">715.</a>&nbsp;<i>Exsertos</i> (<i>aude</i>) <i>pugnæ</i>,
+etc. conj. Dausq. vel <i>avide</i>, quod prob. Barth. Adv. V,&nbsp;6, et
+recepere Cell. Drak. Lefeb. Ern. Sed et sup. <a class = "crossref" href
+= "#line12_457">v.&nbsp;457</a>, <i>avida certamina</i> dici, vel
+utroque loco <i>rabida</i> scribendum esse, monuit N.&nbsp;Heins. Conf.
+sup. <a class = "crossref" href = "#var12_457">ad v.&nbsp;457</a>.
+&mdash;<a name = "var12_718" id = "var12_718" href =
+"#line12_718">718.</a>&nbsp;<i>arma</i> pro <i>inde</i> Put.
+&mdash;<a name = "var12_719" id = "var12_719" href =
+"#line12_719">719.</a>&nbsp;<i>quantus</i> Col. Oxon. Tell. R.&nbsp;2,
+<i>quantos</i> Put. Vulgo <i>quantum</i>, vid. not.
+&mdash;<a name = "var12_724" id = "var12_724" href =
+"#line12_724">724.</a>&nbsp;<i>fulgurat</i>, non <i>fulguret</i>,
+scripti.</p>
+
+<span class = "pagenum">68</span>
+<p><a name = "var12_736" id = "var12_736" href = "#line12_736">736.</a>
+<i>volentis</i> Col. et Marsi edd. <i>volentem</i> Put. Vulgo
+<i>volentes</i>.
+&mdash;<a name = "var12_738" id = "var12_738" href =
+"#line12_738">738.</a>&nbsp;<i>tacitæ</i>, non <i>tacite</i>, R.&nbsp;1,
+ad marg. Parm. Ald. Marsi, Junt. et Gryph.</p>
+
+<span class = "pagenum">69</span>
+<p><a name = "var12_743" id = "var12_743" href = "#line12_743">743.</a>
+<i>coronant</i> scripti, Rom. 2, Benes. et al. Vulgo <i>decorant</i>,
+cujus verbi syll. ab optimi ævi poetis corripitur, quidquid contra dicat
+Daumius de caus. amiss. rad. ling. lat. p.m. 473.
+&mdash;<a name = "var12_749" id = "var12_749" href =
+"#line12_749">749.</a>&nbsp;<i>Hannon</i> Col. Ox. Tell. R.&nbsp;2;
+<i>Hanno</i> Ben. et al. <i>Anno</i> quidam. <i>Amon</i> Put.
+<i>Hammon</i> Mars. et alii, qui exponunt, Nasamones milites.
+&mdash;<a name = "var12_752" id = "var12_752" href =
+"#line12_752">752.</a>&nbsp;<i>festa</i> primus edidit Marsus in Ven.
+poster. forte operarum incuria, festa, pro <i>festā</i>.</p>
+
+</div>
+
+<table class = "contents">
+<tr>
+<td class = "center" colspan = "3">
+<a href = "../main.html">Præfatio</a>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>
+<a href = "bookI.html">Liber I</a><br>
+<a href = "bookII.html">Liber II</a><br>
+<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br>
+<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br>
+<a href = "bookV.html">Liber V</a>
+</td>
+<td>
+<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br>
+<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br>
+<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br>
+<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br>
+<a href = "bookX.html">Liber X</a><br>
+<a href = "bookXI.html">Liber XI</a>
+</td>
+<td>
+<b>Liber XII</b><br>
+<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br>
+<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br>
+<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br>
+<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br>
+<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "center" colspan = "3">
+<a href = "comm.html">Appendices</a><br>
+<a href = "indexAF.html">Index</a><br>
+<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+</body>
+</html>