diff options
Diffstat (limited to 'old/files/bookX.html')
| -rw-r--r-- | old/files/bookX.html | 5450 |
1 files changed, 5450 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/bookX.html b/old/files/bookX.html new file mode 100644 index 0000000..9146573 --- /dev/null +++ b/old/files/bookX.html @@ -0,0 +1,5450 @@ + +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> +<head> +<title>Punicorum Liber Decimus</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8"> + +<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css"> + +<body> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<b>Liber X</b><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">592</span> + +<h3>C. SILII ITALICI</h3> + +<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1> + + +<h3>LIBER DECIMUS.</h3> + +<hr> + +<h4><a name = "lib10_arg" id = "lib10_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> +<p><span class = "smallcaps">Paulus</span>, suis ad virtutem +inflammatis, aliquot locis prælium restituit, et concitato impetu +confertissimis se infert hostibus, qui, Catoni juveni circumfusi, +consule conspecto trepide pedem referunt, et ingenti cæde prosternuntur; +<a href = "#line10_1">1-30</a>.</p> + +<p>Sed prima Romanorum acies in fugam inclinat, et tres fratres, +Labienus, Ocris et Opiter, cum Mæcenate diversis vulneribus concidunt; +<a href = "#line10_31">31-41</a>.</p> + +<p>Ipsi Paulo, in medios hostes ruenti, Hannibalemque vestiganti, Juno, +in Metelli faciem conversa, auctor est, ut exemplo Varronis fuga salutem +quærat, neque vitam suam, in qua salus reipublicæ nitatur, in maximum +temere discrimen adducat; <a href = "#line10_42">42-58</a>.</p> + +<p>At consul gravissimis verbis ignavum hominem perstringit, et +ferociter in hostes invectus, Acherram ad suos frustra se recipientem, +obtruncat; <a href = "#line10_59">59-82</a>.</p> + +<p>Juno itaque, eum nequidquam a consilio Hannibalis quærendi absterrere +conata, alium nectit dolum: specie enim Gelestæ Mauri induta, ut Pœnum a +sævo vicini consulis certamine avocet, ei mentitur, Paulum magnam ad +Aufidum perpetrare cædem; quo falso nuntio motus Hannibal in longe +diversam campi partem citatim contendit; <a href = +"#line10_83">83-91</a>.</p> + +<p>Ubi Cristam cum sex filiis occidit; <a href = +"#line10_92">92-169</a>.</p> + +<p>Paulus contra ingentem Pœnorum stragem edit, et Phorcyn interficit; +<a href = "#line10_170">170-184</a>.</p> + +<p>Interea complures Numidæ ad Romanos transfugiunt, et in ultimam aciem +recipiuntur, ubi, omnium oculis animisque certamine occupatis, +fraudulenti homines, adreptis cæsorum scutis armisque, adversam +Romanorum aciem adoriuntur, et Galba, necato hoste, qui vexillum +abstulerat, gladio ab Amorgo per pectus transfigitur; <a href = +"#line10_185">185-201</a>.</p> + +<p>Multos præterea Romanos vis et furor Vulturni, +<span class = "pagenum">593</span> +nubes pulveris in ora eorum volventis, præcipites ad Aufidum agit, et +una cum Curione, qui effusum suorum cursum obposito corpore reprimere +conatur, fluvio inmergit; <a href = "#line10_202">202-214</a>.</p> + +<p>Paulus ipse cæco impetu in victores Pœnos fertur, et Viriathum, cæde +Servilii, viri fortissimi, et consulis anni prioris, ovantem, interimit; +<a href = "#line10_215">215-231</a>.</p> + +<p>Verum mox ingenti saxo percussus mortiferam adcipit plagam, et cruore +obpletus in propinquo considet scopulo; <a href = +"#line10_232">232-246</a>.</p> + +<p>Tum Pœni effrenatius involant in Romanos, et Hannibal concitato equo +super cadavera vehitur, inter quæ saucius jacet Piso, qui subrecta hasta +ventrem equi haurit, sed gladio victoris jugulatur; <a href = +"#line10_247">247-259</a>.</p> + +<p>Sedentem in saxo consulem videt Lentulus, tribunus militum, et equi +sui usum ei obfert, ut e manibus hostium evadat, nec funestam hanc +pugnam faciat morte tanti viri, quo exstincto de rebus Romanis actum +sit; <a href = "#line10_260">260-275</a>.</p> + +<p>Paulus vero, laudata juvenis virtute, consilium inhonestæ fugæ +repudiat, et Lentulo auctor est, ut subditis equo calcaribus Romam +advolet, ac portas claudi, Fabioque summam rerum tradi jubeat; <a href = +"#line10_276">276-291</a>.</p> + +<p>Ille in patriam properat, et consul quidquid superest virium ad +ulciscendam mortem sibi inminentem insumit: sed mox hostibus undique +cinctus vir magnus telis obruitur; <a href = +"#line10_291">291-308</a>.</p> + +<p>Paulo interfecto Romani occisione occiduntur, et Aufidus cadaveribus +repletur; <a href = "#line10_309">309-325</a>.</p> + +<p>Noctis interventu prælium dirimitur, et Hannibal ferox victoria, +minimeque cessandum ratus, dum recens militum ardor esset, postero die +Romam proficisci constituit; <a href = "#line10_326">326-336</a>.</p> + +<p>Temerario huic consilio Juno, et furoris Pœni, et iræ Jovis, +fatorumque haud ignara, obcurrit, adcito ex inferis Somno, qui somnium +Hannibali inmittit, in quo is Romam quidem obpugnare, sed Jovis +fulminibus et cælesti voce perterreri atque repelli sibi videtur; +<a href = "#line10_337">337-370</a>.</p> + +<p>Expergefacto lætus de castrorum Rom. deditione nuntius adfertur a +Magone fratre, qui suadet, ut confestim exercitum Romam ducat, non +dubitans, quin die quinto victor in Capitolio epulari possit; <a href = +"#line10_371">371-376</a>.</p> + +<p>Hannibal contra dissimulans pavorem, somniorum visis sibi incussum, +vulnera et exhaustas militum vires excusat: quo tamen prætextu juveni +ferventis animi non satisfacit, sed indignationem potius movet; <a href += "#line10_377">377-386</a>.</p> + +<p>Interea residuæ Romanorum copiæ deformi agmine, sine ducibus, signis, +armis, ornamentisque militaribus, defixis in terram oculis, Canusium +abeunt, ubi tristem rerum suarum conditionem deplorant, et fossa urbi +præducenda, portis muniendis, cæcisque stilis in campo conserendis +occupantur; <a href = "#line10_387">387-414</a>. +<span class = "pagenum">594</span> +Ibidem nobiles quidam juvenes mare ac naves spectant, ut, duce Metello, +timido homine, deserta Italia, ad regem aliquem transfugiant; <a href = +"#line10_415">415-425</a>.</p> + +<p>Scipio autem, stricto super capita consultantium gladio, omnes jurare +cogit, nunquam se Italiam relicturos esse; <a href = +"#line10_426">426-448</a>.</p> + +<p>Quæ dum apud victos Canusii aguntur, Hannibal, magno suorum numero +stipatus, campum lustrat, et grata iis spectacula præbet; <a href = +"#line10_449">449-453</a>.</p> + +<p>Præcipue convertit omnes equus Clœlii, qui, a Bageso captus, eum +excutit, domino procul inter semianimes conspecto, cui rapido cursu +advolat, et inflexis pedibus adscendendum præbet dorsum; <a href = +"#line10_454">454-471</a>.</p> + +<p>Hannibal miseratione ductus juveni cum morte luctanti eam adcelerat, +et e Cinna, qui a Romanis ad Pœnos transfugerat, comperit, Clœlium genus +duxisse a Clœlia virgine, quæ obses tradita Porsenæ, Clusino regi, +deceptis custodibus, Tiberim tranavisset; <a href = +"#line10_472">472-502</a>.</p> + +<p>Inter hæc milites spolia legentes exanimum Pauli corpus, vulneribus +grave et deformatum, e strage cæsorum eruunt; <a href = +"#line10_503">503-512</a>.</p> + +<p>Hannibal de morte quidem tanti viri lætatur, sed sibi similem +aliquando exoptat; <a href = "#line10_513">513-523</a>.</p> + +<p>Postridie prima luce rogi struuntur, atque ingens armorum acervus; et +in illis cadavera Pœnorum, in hostili terra jacentium, in hoc arma +Romanorum, Marti vota, subdito igne, concremantur; <a href = +"#line10_524">524-557</a>.</p> + +<p>Quo facto Pauli corpus, gramine frondibusque involutum, una cum armis +insignibusque ejus in pyram inponitur, et exsequiæ magni viri, etsi non +pompa funebri, tamen laudatione ipsius Hannibalis decorantur; <a href = +"#line10_558">558-577</a>.</p> + +<p>Ceterum fama jam cladis Cannensis Romam perlata tantum ibi pavoris +tumultusque exciverat, ut omnem salutis spem in Capitolio reponerent, et +hostem contemtu tantum cunctari putarent; <a href = +"#line10_578">578-591</a>.</p> + +<p>Qua in trepidatione Fabius hortatur cives, ne periculum ipsi +cunctatione et metu augeant, sed ut confestim vetera hostium spolia +templis atriisque detrahant, et arma parent pro salute patriæ, ad quam +defendendam vires etiam nunc subficiant, modo omnes fortes sint et +inpavidi; <a href = "#line10_592">592-604</a>.</p> + +<p>Dum gravis ille vir suos ita confirmat, nuntius venit de Varronis ad +urbem adventu, qui varios animorum motus excitat; <a href = +"#line10_605">605-614</a>.</p> + +<p>Isti sedantur oratione Fabii, qua ostendit, non esse virorum fortium, +iracundiæ remedium solatiumque doloris ex aliorum pœnis petere, neque +hunc diem sibi tristiorem videri eo, quo Varro consul et dux belli +creatus sit; <a href = "#line10_615">615-622</a>.</p> + +<p>Quibus auditis, omnes ordines obviam eunt Varroni, et gratias agunt, +quod de republica non desperaverit; <a href = +"#line10_623">623-629</a>.</p> + +<p>Ipse vero consul culpæ conscientia +<span class = "pagenum">595</span> +et indignationis popularis pœnarumque metu perculsus, oculis +lacrimantibus et in terram demissis ad urbem adcedit, neque a lictoribus +populum submoveri patitur; <a href = "#line10_630">630-639</a>.</p> + +<p>Tum Patres sine mora et quacumque ratione adflictis rebus +subcurrendum rati, pudore saluti posthabito, validos juvenes ex +servitiis armari, delectuque edito juniores et quosdam adeo prætextatos +scribi jubent; <a href = "#line10_640">640-649</a>.</p> + +<p>Captivos autem Romanos non redimendos censent, sed in Siciliam +traducendos, ut ibi militent, donec in Italia bellum sit; <a href = +"#line10_650">650-658</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_1" id = "line10_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Paulus</span>, ut adversam videt <a href = +"#var10_1">increbrescere</a> pugnam,</p> +<p><a name = "line10_2" id = "line10_2"> </a> +Ceu fera, quæ, telis circumcingentibus, ultro</p> +<p><a name = "line10_3" id = "line10_3"> </a> +Adsilit in ferrum, et per vulnera conligit hostem,</p> +<p><a name = "line10_4" id = "line10_4"> </a> +In medios fert arma globos, seseque periclis</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p><a name = "line10_5" id = "line10_5"> </a> +Ingerit, atque omni letum molitur ab ense.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">595</span> +<a name = "not10_1" id = "not10_1" href = "#line10_1">1.</a> +Conf. Liv. XXII, 49, et Virg. Æn. IX, 551 seqq. ubi vid. Heyne. +—<i>increbrescere</i>, crescere, augeri, ut apud Tac. Hist. II, +67, et Stat. Th. IV, 30, ubi vid. Barth. +—<a name = "not10_3" id = "not10_3" href = +"#line10_3">3.</a> <i>per vulnera hostem conligit</i>, contrahit +(ut <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_282">V, 282</a>; +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_399">VI, 399</a>), +densat, eorum numerum auget, nisi malis, hostes retro cedentes in unum +locum cogit, condensat. Cf. Homer. Iliad. μ, vers. 48. Gesnerus (ad +Claud. b. Gild. vers. 468), <i>conripit hostem</i>. Ernesti: <i>conligit +hostem</i>, dum, quamvis undique vulneribus inflictis, insatiabili +furore in hostes inruit, eosque veluti conquirit. Drak. contulit Senec. +de ira III, 3 (<i>Gaudent feriri, et instare ferro, tela corpore +urgere, et per suum vulnus exire</i>), et Lucan. I, 212. +—<i>conligit hostem</i>, in conlectum, densum hostem inruit, ut +ap. Virg. Æn. IX, 555, «Inruit, et qua tela videt densissima, tendit.» +Lenz. +—<a name = "not10_4" id = "not10_4" href = +"#line10_4">4.</a> <i>In medios fert arma globos</i>, ὅθι πλεῖσται +κλονέοντο φάλαγγες, Τῇ ῥ᾽ ἐνόρουσε, Hom. Iliad. λ, 148. Cf. Virgil. Æn. +loco supra citato, et XII, 4 sqq. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not10_5" id = "not10_5" href = +"#line10_5">5.</a> <i>ab omni ense</i>, quovis ictu. +—<i>letum molitur</i>, ut ap. Virg. Æn. XII, 852.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_6" id = "line10_6"> </a> +Increpat horrendum, «Perstate, et fortiter, oro,</p> +<p><a name = "line10_7" id = "line10_7"> </a> +Pectoribus ferrum adcipite, ac sine vulnere terga</p> +<p><a name = "line10_8" id = "line10_8"> </a> +<a href = "#var10_8">Ad manes deferte, viri: nisi gloria mortis,</a></p> +<span class = "pagenum">596</span> +<p><a name = "line10_9" id = "line10_9"> </a> +<a href = "#var10_8">Nil superest</a>: idem sedes adeuntibus imas</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p><a name = "line10_10" id = "line10_10"> </a> +<a href = "#var10_10">Hic</a> vobis dux Paulus erit.» <a href = +"#var10_10">Velocius</a> inde</p> +<p><a name = "line10_11" id = "line10_11"> </a> +Hæmonio Borea, pennaque citatior ibat,</p> +<p><a name = "line10_12" id = "line10_12"> </a> +Quæ redit in pugnas fugientis arundine Parthi:</p> +<p><a name = "line10_13" id = "line10_13"> </a> +Atque, ubi <a href = "#var10_13">certamen</a> primi ciet inmemor ævi</p> +<p><a name = "line10_14" id = "line10_14"> </a> +<a href = "#var10_14">Fetus Gradivo mentem Cato</a>, fertur in +hostes;</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p><a name = "line10_15" id = "line10_15"> </a> +Ac juvenem, quem Vasco levis, quem spicula <a href = +"#var10_15">densus</a></p> +<p><a name = "line10_16" id = "line10_16"> </a> +Cantaber urgebat, letalibus eripit armis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_7" id = "not10_7" href = "#line10_7">7,</a> <a +name = "not10_8" id = "not10_8" href = "#line10_8">8.</a> Cf. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_594">ad V, 594</a>. +<span class = "pagenum notes">596</span> +—<a name = "not10_10" id = "not10_10" href = +"#line10_10">10.</a> <i>idem hic Paulus</i>, δεικτικῶς, Drak. +—<a name = "not10_11" id = "not10_11" href = +"#line10_11">11.</a> <i>Hæmonio Borea</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_587">ad I, 587</a>, et conf. +Burm. ad Claud. in Rufin. I, 325, et Klotz. ad Tyrtæum p. 110 +seq. <i>Borea pennaque citatior ibat</i>, ἀελλόπος, ποδήνεμος, θείειν +ἀνέμοισιν ὅμοιος, Hom. Iliad. κ, 437, et al. v. Klotz. l.c. 12. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_646">ad VII, 646</a>. +—<a name = "not10_13" id = "not10_13" href = +"#line10_13">13,</a> <a name = "not10_14" id = "not10_14" href = +"#line10_14">14.</a> Conf. <a class = "crossref missing" href = +"bookVIII.html#line8_663" title = "‘693’ legitur">VIII, +663 sqq.</a> +—<a name = "not10_15" id = "not10_15" href = +"#line10_15">15.</a> <i>Vasco levis</i>; cf. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_358">ad III, 358</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_17" id = "line10_17"> </a> +Abscessere retro, pavidique in terga relatos</p> +<p><a name = "line10_18" id = "line10_18"> </a> +<a href = "#var10_18">Abduxere gradus</a>: ut lætus valle remota</p> +<p><a name = "line10_19" id = "line10_19"> </a> +Quum capream venator agit, fessamque propinquo</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p><a name = "line10_20" id = "line10_20"> </a> +Insequitur cursu, et sperat jam tangere dextra,</p> +<p><a name = "line10_21" id = "line10_21"> </a> +Si ferus adverso subitum se protulit antro,</p> +<p><a name = "line10_22" id = "line10_22"> </a> +Et stetit ante oculos frendens leo, deserit una</p> +<p><a name = "line10_23" id = "line10_23"> </a> +Et color, et <a href = "#var10_23">sanguis</a>, et tela minora +periclo;</p> +<p><a name = "line10_24" id = "line10_24"> </a> +Nec jam speratæ cura est in pectore prædæ.</p> +<span class = "pagenum">597</span> +<span class = "linenum">25</span> +<p><a name = "line10_25" id = "line10_25"> </a> +Nunc in restantes mucronem comminus urget,</p> +<p><a name = "line10_26" id = "line10_26"> </a> +Nunc trepidos ac terga <a href = "#var10_26">mala</a> formidine +versos</p> +<p><a name = "line10_27" id = "line10_27"> </a> +Adsequitur telis: furere, ac decorare labores,</p> +<p><a name = "line10_28" id = "line10_28"> </a> +Et sævire juvat: cadit ingens nominis expers</p> +<p><a name = "line10_29" id = "line10_29"> </a> +Uni turba viro; <a href = "#var10_29">atque alter</a> si detur in +armis</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p><a name = "line10_30" id = "line10_30"> </a> +Paulus Dardaniis, amittant nomina Cannæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_17" id = "not10_17" href = "#line10_17">17.</a> +<i>in terga relatos</i>, retro cedentes. Vid. <a class = "crossref" href += "bookIV.html#not4_315">ad IV, 315</a>. +—<a name = "not10_18" id = "not10_18" href = +"#line10_18">18</a> <a name = "not10_19" id = "not10_19" href = +"#line10_18">seqq.</a> +aptissima comparatio, cui non satis respondet Homerica, a Drak. laudata, +Iliad. ο, 630 sqq. +—<a name = "not10_23" id = "not10_23" href = +"#line10_23">23.</a> <i>tela minora periclo</i>, non satis valida +et idonea ad periculum propulsandum.</p> + +<span class = "pagenum notes">597</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not10_27" id = "not10_27" href = "#line10_27">27.</a> +<i>Furere</i>; cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_32">ad +I, 32</a>. +—<a name = "not10_28" id = "not10_28" href = +"#line10_28">28 sq.</a> +<i>nominis expers turba</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_508">ad VIII, 508</a>, et <a class = "crossref" href += "bookIX.html#not9_373">IX, 373</a>. +—<a name = "not10_29" id = "not10_29" href = +"#line10_29">29,</a> <a name = "not10_30" id = "not10_30" href = +"#line10_30">30.</a> Similis orationis color sup. <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#line7_147">VII, 147 seq.</a> Hom. Iliad. β, 371 sq. +et Virg. Æn. XI, 285.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_31" id = "line10_31"> </a> +Tandem inclinato cornu sine more ruebat.</p> +<p><a name = "line10_32" id = "line10_32"> </a> +Prima <a href = "#var10_32">acies</a>, non parca fugæ. Labienus et +Ocris</p> +<p><a name = "line10_33" id = "line10_33"> </a> +<a href = "#var10_33">Sternuntur leto</a>, atque Opiter, quos Setia +colle</p> +<p><a name = "line10_34" id = "line10_34"> </a> +Vitifero, celsis Labienum Cingula saxa</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p><a name = "line10_35" id = "line10_35"> </a> +Miserunt muris: junxit fera tempora leti</p> +<p><a name = "line10_36" id = "line10_36"> </a> +Sidonius non consimili discrimine miles:</p> +<p><a name = "line10_37" id = "line10_37"> </a> +Nam Labienus obit penetrante per ilia <a href = +"#var10_37">corno</a>;</p> +<p><a name = "line10_38" id = "line10_38"> </a> +Fratres, hic humero, cecidere, hic poplite, <a href = +"#var10_38">cæsis</a>.</p> +<p><a name = "line10_39" id = "line10_39"> </a> +Obpetis et Tyrio super inguina fixe veruto</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p><a name = "line10_40" id = "line10_40"> </a> +Mæcenas, cui Mæonia venerabile terra,</p> +<span class = "pagenum">598</span> +<p><a name = "line10_41" id = "line10_41"> </a> +Et sceptris olim celebratum nomen Etruscis.</p> +<p><a name = "line10_42" id = "line10_42"> </a> +Per medios agitur, projecto lucis amore</p> +<p><a name = "line10_43" id = "line10_43"> </a> +Hannibalem lustrans, Paulus: <a href = "#var10_43">sors</a> una +videtur</p> +<p><a name = "line10_44" id = "line10_44"> </a> +Aspera, si obcumbat ductore superstite Pœno.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_31" id = "not10_31" href = "#line10_31">31.</a> +<i>sine more</i>, præter morem, sine exemplo, vel inmodice. Vide +N. Heins. et Drak. ad <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_449">XII, 449</a>; Barth. ad Stat. Theb. +I, 238; Heyne ad Virg. Æneid. V, 694; VII, 377; Heins. ad +Claudian. p. 910, et Fabr. Semestr. II, 18. +—<a name = "not10_33" id = "not10_33" href = +"#line10_33">33 seq.</a> +<i>Sternuntur leto</i> ut ap. Lucret. VI, 1194; Virg. Æneid. VIII, 566; +IX, 433. +—<i>Setia colle Vitifero</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_376">ad VIII, 376</a>. +—<a class = "missing" name = "not10_34" id = "not10_34" href = +"#line10_34" title = "numerus deest">34.</a> <i>Cingulum</i> (hod. +<i>Cingoli</i>) in Piceno belli civilis Cæsariani tempore conditum a +T. Labieno. Vid. Cæs. B. C. I, 15. Hinc Silium licentia +poetica (per πρόληψιν) hoc finxisse monuit jam Drak. +—<a name = "not10_35" id = "not10_35" href = +"#line10_35">35</a> <a name = "not10_36" id = "not10_36" href = +"#line10_35">sq.</a> +Pœni tres illos fratres simul, sed non eodem modo occiderunt. +—<a name = "not10_38" id = "not10_38" href = +"#line10_38">38.</a> <i>poplite, cæsis</i>. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_341">ad IV, 341</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_40" id = "not10_40" href = "#line10_40">40,</a> <a +name = "not10_41" id = "not10_41" href = "#line10_41">41.</a> +<i>Mæcenatis</i> +<span class = "pagenum notes">598</span> +genus ab Etruscis regibus deducere solent poetæ. Cf. Hor. Od. I, 1; +III, <span class = "smallcaps">xxix</span>, 1, ubi v. Jani. +—<i>Mœonia terra</i>, Etruria. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_721">ad IV, 721</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_42" id = "not10_42" href = "#line10_42">42.</a> +<i>projecto lucis amore</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_226">ad V, 226</a>. +—<a name = "not10_43" id = "not10_43" href = +"#line10_43">43,</a> <a name = "not10_44" id = "not10_44" href = +"#line10_44">44.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_372">V, 372 sqq.</a> et Virg. Æn. XII, 466 seq. +«Turnum Vestigat lustrans.» <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">45</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_45" id = "line10_45"> </a> +Quam metuens molem (neque enim, certamine sumto,</p> +<p><a name = "line10_46" id = "line10_46"> </a> +Tempestas tanta et rabies inpune <a href = "#var10_46">fuissent</a>)</p> +<p><a name = "line10_47" id = "line10_47"> </a> +In faciem pavidi Juno conversa Metelli,</p> +<p><a name = "line10_48" id = "line10_48"> </a> +«Quid vanos, inquit, Latio <a href = "#var10_48">spes unica</a> +consul,</p> +<p><a name = "line10_49" id = "line10_49"> </a> +<a href = "#var10_49">Incassumque moves</a>, fato renuente, furores?</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p><a name = "line10_50" id = "line10_50"> </a> +Si superest Paulus, restant Æneia regna;</p> +<p><a name = "line10_51" id = "line10_51"> </a> +Sin secus, Ausoniam tecum trahis: ire <a href = +"#var10_51">tumentem</a></p> +<p><a name = "line10_52" id = "line10_52"> </a> +Tu contra juvenem, et caput hoc <a href = "#var10_52">abscidere</a> +rebus</p> +<p><a name = "line10_53" id = "line10_53"> </a> +Turbatis, o Paule, paras? nunc Hannibal ipsi</p> +<p><a name = "line10_54" id = "line10_54"> </a> +(Tam lætus <a href = "#var10_54">bello</a> est) ausit certare +Tonanti.</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p><a name = "line10_55" id = "line10_55"> </a> +Et jam conversis (vidi nam flectere) habenis</p> +<p><a name = "line10_56" id = "line10_56"> </a> +Evasit Varro, ac sese ad meliora reservat.</p> +<p><a name = "line10_57" id = "line10_57"> </a> +Sit spatium fatis; et, dum datur, eripe leto</p> +<p><a name = "line10_58" id = "line10_58"> </a> +<a href = "#var10_58">Huc</a> nostris majorem animam: mox bella +capesses.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_45" id = "not10_45" href = "#line10_45">45.</a> +<i>Molem</i>, conatum, seu vim, seu malum. +—<a name = "not10_46" id = "not10_46" href = +"#line10_46">46.</a> <i>Tempestas et rabies</i>, impetus et furor +Pauli. +—<a name = "not10_47" id = "not10_47" href = +"#line10_47">47.</a> <i>pavidi Metelli</i>; conf. inf. <a class = +"crossref" href = "#line10_418">v. 418 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_54" id = "not10_54" href = "#line10_54">54.</a> +<i>ausit certare Tonanti</i>, ut Diomedes ap. Hom. Iliad. ε, 362, 457, +ὅς νῦν γε καὶ ἄν Διῒ πατρὶ μάχοιτο; Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_55" id = "not10_55" href = "#line10_55">55,</a> <a +name = "not10_56" id = "not10_56" href = "#line10_56">56.</a> Cf. +<a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_645">IX, 645</a>, <a class += "crossref" href = "bookIX.html#line9_651">651</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_57" id = "not10_57" href = "#line10_57">57.</a> +<i>Sit</i>, da, <i>spatium fatis</i>, iis concede.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_59" id = "line10_59"> </a> +Ad quæ suspirans ductor, «Mortemne sub armis</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p><a name = "line10_60" id = "line10_60"> </a> +Cur poscam, caussa ista parum est, quod talia nostræ</p> +<span class = "pagenum">599</span> +<p><a name = "line10_61" id = "line10_61"> </a> +<a href = "#var10_61">Pertulerunt</a> aures suadentem monstra +Metellum?</p> +<p><a name = "line10_62" id = "line10_62"> </a> +I, demens, i, carpe fugam: non hostica tela</p> +<p><a name = "line10_63" id = "line10_63"> </a> +Excipias tergo, Superos precor: integer, oro,</p> +<p><a name = "line10_64" id = "line10_64"> </a> +Intactusque abeas, atque intres mœnia Romæ</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p><a name = "line10_65" id = "line10_65"> </a> +Cum Varrone simul: talin’, pavidissime, dignum</p> +<p><a name = "line10_66" id = "line10_66"> </a> +Me vita, pulchraque indignum morte putasti?</p> +<p><a name = "line10_67" id = "line10_67"> </a> +Quippe <a href = "#var10_67">furit</a> Pœnus, qui nunc contraria +bella</p> +<p><a name = "line10_68" id = "line10_68"> </a> +Ipsi ferre Jovi valeat: pro degener altæ</p> +<p><a name = "line10_69" id = "line10_69"> </a> +Virtutis patrum! quando <a href = "#var10_69">certamen</a> inire,</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p><a name = "line10_70" id = "line10_70"> </a> +Cuive <a href = "#var10_70">virum</a> mallem memet componere, quam +qui</p> +<p><a name = "line10_71" id = "line10_71"> </a> +Et victus dabit et victor per secula nomen?»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_59" id = "not10_59" href = "#line10_59">59</a> <a name += "not10_60" id = "not10_60" href = "#line10_59">seqq.</a> +Si nulla alia causa esset, cur deberem nunc mortem obpetere, nonne hæc +esset maxima, quod te fugam suadentem audivi? +<span class = "pagenum notes">599</span> +Mars. +—<a name = "not10_61" id = "not10_61" href = +"#line10_61">61.</a> <i>monstra</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_650">ad II, 650</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_62" id = "not10_62" href = "#line10_62">62</a> <a name += "not10_63" id = "not10_63" href = "#line10_62">sqq.</a> +Vim sarcasmi facile senties. Comparant Hom. Iliad. θ, 95, et I, 40, +43.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_67" id = "not10_67" href = "#line10_67">67</a> <a name += "not10_68" id = "not10_68" href = "#line10_67">seq.</a> +Refelluntur verba Metelli sup. <a class = "crossref" href = +"#line10_53">v. 53, 54</a>. Pulcherrima mors est, a tanto viro +vinci. Vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_705">ad II, +705</a>, et inf. <a class = "crossref" href = +"#line10_302">v. 302</a>. +—<i>Quippe</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_117">ad V, 117</a>. +—<i>bella ferre Jovi</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_365">ad III, 365, in V.L.</a> +—<a name = "not10_70" id = "not10_70" href = +"#line10_70">70.</a> <i>componere</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_39">ad I, 39</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_72" id = "line10_72"> </a> +Talibus increpitat, mediosque aufertur in hostes,</p> +<p><a name = "line10_73" id = "line10_73"> </a> +Ac retro cursum tendentem ad crebra suorum</p> +<p><a name = "line10_74" id = "line10_74"> </a> +Agmina, et in densis furantem membra maniplis</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p><a name = "line10_75" id = "line10_75"> </a> +Per conferta virum et stipata umbonibus arma</p> +<p><a name = "line10_76" id = "line10_76"> </a> +Consequitur <a href = "#var10_76">melior planta</a>, atque obtruncat +<a href = "#var10_76">Acheram</a>.</p> +<p><a name = "line10_77" id = "line10_77"> </a> +Ut canis occultos agitat quum <a href = "#var10_77">Belgicas</a> +apros,</p> +<span class = "pagenum">600</span> +<p><a name = "line10_78" id = "line10_78"> </a> +Erroresque feræ sollers per devia <a href = "#var10_78">mersa</a></p> +<p><a name = "line10_79" id = "line10_79"> </a> +<a href = "#var10_78">Nare</a> legit, tacitoque premens vestigia +rostro</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p><a name = "line10_80" id = "line10_80"> </a> +Lustrat inadcessos venantum indagine saltus;</p> +<p><a name = "line10_81" id = "line10_81"> </a> +Nec sistit, nisi, conceptum sectatus odorem,</p> +<p><a name = "line10_82" id = "line10_82"> </a> +Deprendit spissis arcana cubilia dumis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_74" id = "not10_74" href = "#line10_74">74.</a> +<i>membra furantem</i>, occultantem, furtim, seu clam se subducentem, ut +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_300">XII, 300</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_561">XIV, 561</a>; +Drak. +—<a name = "not10_76" id = "not10_76" href = +"#line10_76">76.</a> <i>melior planta</i>. Conf. Virgil. Æneid. +lib. V, v. 430: <i>Ille pedum melior motu</i>; et ibid. 69, et 150. +<span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<i>Acheram</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_298">ad III, 298, 299</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_77" id = "not10_77" href = "#line10_77">77 sqq.</a> +Venusta comparatio Pauli, Hannibalem vestigantis, cum cane venatico; et +ornate, sed non sine verborum luxurie, expressa. Compararunt jam alii +<span class = "pagenum notes">600</span> +Senec. Thyest. 498 sqq. et Hippol. 39 sq. +—<a name = "not10_78" id = "not10_78" href = +"#line10_78">78 sq.</a> +<i>Nare mersa</i>, h.e. depressa, demissa, ut <i>presso rostro</i> et +<i>ore</i>, vel <i>demissi nare sagaci</i> ap. Lucan. IV, 443, et Senec. +ll. cc. N. Heins. et Gronov. Diatr. Stat. c. 38. Sic <i>mergi</i> +apud Senec. Herc. Œt. 1348; Quinctil. Decl. XIX, 4; Stat. Theb. +V, 502; Colum. R. R. III, 18 et al. quos laudavit Drak. +—<a name = "not10_79" id = "not10_79" href = +"#line10_79">79.</a> <i>Tacito locum rostro pererrat</i>, etc. Sen. +Thyest. 501. Διφᾷν ἴχνια δορχαλίδος, Callim. Epigr. <span class = +"smallcaps">xxxiii</span>, 2. +—<a name = "not10_81" id = "not10_81" href = +"#line10_81">81.</a> <i>sistit</i>, ut ap. Virg. Ge. 479, al.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_83" id = "line10_83"> </a> +At conjux Jovis, ut Paulum depellere dictis</p> +<p><a name = "line10_84" id = "line10_84"> </a> +Nequidquam fuit, et consul non <a href = "#var10_84">desinit +iræ</a>,</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p><a name = "line10_85" id = "line10_85"> </a> +In faciem Mauri rursus mutata Gelestæ,</p> +<p><a name = "line10_86" id = "line10_86"> </a> +<a href = "#var10_86">Avocat ignarum sævo a certamine</a> Pœnum.</p> +<p><a name = "line10_87" id = "line10_87"> </a> +«Huc tela, huc, inquit, dextram inplorantibus adfer,</p> +<p><a name = "line10_88" id = "line10_88"> </a> +O decus æternum Carthaginis! horrida juxta</p> +<p><a name = "line10_89" id = "line10_89"> </a> +Stagnantes consul molitur prælia ripas;</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p><a name = "line10_90" id = "line10_90"> </a> +Et laus haud alio major datur hoste peremto.»</p> +<p><a name = "line10_91" id = "line10_91"> </a> +Hæc ait; et juvenem diversa ad prælia raptat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_83" id = "not10_83" href = "#line10_83">83 sqq.</a> +Conf. Virg. Æn. X, 633 sqq., ubi vid. Heyne. +—<a name = "not10_84" id = "not10_84" href = +"#line10_84">84.</a> <i>desinit iræ</i>, λήγει χόλοιο, ut +<i>abstinere irarum</i>, Hor. Od. III, 27, 70, et <i>desistere +pugnæ</i>, Virg. Æn. X, 441. Cf. Lambin. ad Horat. Od. II, <span +class = "smallcaps">ix</span>, 17.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_86" id = "not10_86" href = "#line10_86">86.</a> +<i>Pœnum ignarum</i>, scil. ipsam Junonem, non Gelestam, hæc moliri. +Juno, ut Pauli cum Hannibale pugna inpediretur, alia molitur: in faciem +enim Gelestæ mutata Hannibali mentitur, Paulum juxta Aufidum ingentem +stragem edere, quum tamen is in longe diversa parte pugnaret; atque ita +ignarum Pœnum, qui falsi Gelestæ dictis fidem habebat, a sævo vicini +Pauli certamine avocat; Drak.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_92" id = "line10_92"> </a> +Flumineo Libycam turbabat in aggere pubem;</p> +<p><a name = "line10_93" id = "line10_93"> </a> +<a href = "#var10_93">Cristæ</a> nomen erat: bis terni juncta +ferebant</p> +<span class = "pagenum">601</span> +<p><a name = "line10_94" id = "line10_94"> </a> +Arma senem circa nati; pauperque penatum,</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p><a name = "line10_95" id = "line10_95"> </a> +Sed domus haud obscura Tuder, notusque per Umbros</p> +<p><a name = "line10_96" id = "line10_96"> </a> +Bellator populos, factis et cæde docebat</p> +<p><a name = "line10_97" id = "line10_97"> </a> +Natorum armigeram pugnas tractare cohortem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_92" id = "not10_92" href = "#line10_92">92.</a> +<i>aggere</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_265">ad I, 265</a>. +<span class = "pagenum notes">601</span> +—<a name = "not10_94" id = "not10_94" href = "#line10_94" title = +"‘93’ legitur">94.</a> <i>pauper penatum</i>, ut <i>lar parvus +pauperum</i>, Hor. Od. III, <span class = "smallcaps">xxix</span>, 14, +et <i>parvi penates</i>, Virg. Æn. VIII, 543. Cf. sup. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_616">ad I, 616</a>. +—<a name = "not10_95" id = "not10_95" href = +"#line10_95">95.</a> <i>domus</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_572">ad I, 572</a>. +—<i>Tuder</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_222">ad IV, 222</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_98" id = "line10_98"> </a> +Unanima inde phalanx, crudo ducente magistro,</p> +<p><a name = "line10_99" id = "line10_99"> </a> +Postquam hominum satiata <a href = "#var10_99">nece est</a>, +prostraverat ictu</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p><a name = "line10_100" id = "line10_100"> </a> +Innumero cum turre feram, facibusque <a href = +"#var10_100">sequutis</a></p> +<p><a name = "line10_101" id = "line10_101"> </a> +Ardentem monstri spectabat læta ruinam;</p> +<p><a name = "line10_102" id = "line10_102"> </a> +Quum subitus galeæ fulgor, conoque coruscæ</p> +<p><a name = "line10_103" id = "line10_103"> </a> +Majore intremuere jubæ: nec tarda senectus;</p> +<p><a name = "line10_104" id = "line10_104"> </a> +(Adnovit nam luce virum) rapit <a href = "#var10_104">agmine +natos</a></p> +<span class = "linenum">105</span> +<p><a name = "line10_105" id = "line10_105"> </a> +Sæva parens ultro in certamina, et addere passim</p> +<p><a name = "line10_106" id = "line10_106"> </a> +Tela jubet, nec manantes ex ore feroci,</p> +<p><a name = "line10_107" id = "line10_107"> </a> +Aut quæ flagrarent <a href = "#var10_107">galea</a>, exhorrescere +flammas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_98" id = "not10_98" href = "#line10_98">98.</a> +<i>crudo</i>; cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_405">ad +I, 405</a>. +—<a name = "not10_101" id = "not10_101" href = +"#line10_101">101.</a> <i>Ardentem ruinam</i>, incendium turris +delapsæ. +—<i>monstri</i>, ut <i>feram</i>, pro elephanto. +—<a name = "not10_102" id = "not10_102" href = +"#line10_102">102 sqq.</a> +Adventus Hannibalis ex magnitudine et splendore armorum cognoscitur. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_496">I, 496... +501</a>. +—<a name = "not10_103" id = "not10_103" href = +"#line10_103">103.</a> <i>nec tarda senectus</i>; Crista senex non +tardus fuit, tardavit, cessavit, sed rapuit, etc. +—<a name = "not10_104" id = "not10_104" href = +"#line10_104">104.</a> <i>agmine</i>, ut sup. <i>cohors</i> et +<i>phalanx</i>, adeoque omnes simul natos rapit. +—<a name = "not10_105" id = "not10_105" href = +"#line10_105">105.</a> <i>addere</i>, jacere, ut <a class = +"crossref missing" href = "bookXV.html#line15_716" title = "recte 719">XV, 716</a>. +—<a name = "not10_106" id = "not10_106" href = +"#line10_106">106 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#not9_444">ad IX, 444... +447</a>. +—<a name = "not10_107" id = "not10_107" href = +"#line10_107">107 seqq.</a> +Venusta comparatio Cristæ, filios ad fortiter pugnandum, adspectumque +hostis intrepido animo ferendum, exhortantis, cum aquila, quæ ut verba +Plinii (H. N. X, 3) aliis jam laudata, mea faciam, «inplumes +etiamnum pullos suos percutiens, subinde cogit adversos intueri solis +radios, et si conniventem humectantemque animadvertit, præcipitat e +nido, velut adulterinum atque degenerem; illum cujus acies firma contra +stetit, educat.» Eadem omnes aquilas, non solum haliæetum, de quo Plin. +l.c. agit, facere memorant Aristot. Histor. Anim. IX, 34 et 45 (ubi +iisdem fere verbis illa traduntur); Ælian. H. A. II, 26; Petron. +Sat. 120; (ubi vid. Gonsal.) Lucan. IX, 902 seqq.; Claudian. Præf. in +III Consul. +<span class = "pagenum notes">602</span> +Honor. 1 sqq. (ubi vid. Barth.) et alii.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">602</span> +<p><a name = "line10_108" id = "line10_108"> </a> +Armiger haud aliter magni Jovis; anxia nido</p> +<p><a name = "line10_109" id = "line10_109"> </a> +Quum dignos nutrit gestanda ad fulmina fetus,</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p><a name = "line10_110" id = "line10_110"> </a> +Obversam spectans ora ad Phaethontia prolem,</p> +<p><a name = "line10_111" id = "line10_111"> </a> +Explorat dubios Phœbea lampade natos.</p> +<p><a name = "line10_112" id = "line10_112"> </a> +Jamque suis daret ut pugnæ documenta <a href = +"#var10_112">vocatis</a>,</p> +<p><a name = "line10_113" id = "line10_113"> </a> +<a href = "#var10_113">En medias hasta</a> velox prætervolat auras.</p> +<p><a name = "line10_114" id = "line10_114"> </a> +Hæsit multiplici non alte cuspis in auro,</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p><a name = "line10_115" id = "line10_115"> </a> +<a href = "#var10_115">Ac senium</a> invalido dependens prodidit +ictu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_108" id = "not10_108" href = "#line10_108">108.</a> +<i>Armiger Jovis</i>, aquila, quæ avis sola, supra nubes volans, fulmine +non percuti, et hinc <i>Jovis fulmina gestare</i> fingebatur. Vid. Plin. +II, 55; X, 3 extr. Heins. ad Ovid. Met. X, 158, et inf. +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#not12_56">ad XII, 56, 58</a>. +—<a name = "not10_111" id = "not10_111" href = +"#line10_111">111.</a> <i>Explorat dubios natos</i>, quinam velut +adulterini sint; ut <i>explorare dubiam sobolem</i> sup. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_413">I, 413</a>. <i>Phœbea +lampade</i>, eo, quod illos <i>cogit adversos intueri solis radios</i>. +Cave cum Ill. Ernesti jungas <i>dubios Phœbea lampade natos</i>, et +interpreteris, nondum satis firmatos ad solem intuendum. Videant latinæ +poeseos studiosi carmen quoddam Car. <span class= +"smallroman">RUÆI</span>, cui titulus, <i>Aquila cum pullis</i>. <span +class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_114" id = "not10_114" href = "#line10_114">114.</a> +<i>multiplex aurum</i>, lorica, multis aureorum annulorum nexibus ornata +(cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_401">II, 401 +sq.</a> et Virg. Æn. V, 259, 264); nisi malis intell. clipeum, +σάκος ἑπταβόειον, auro obductum. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_318">ad V, 318</a>. +—<a name = "not10_115" id = "not10_115" href = +"#line10_115">115.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_568">V, 568 sq.</a> et Virg. Æn. II, +544 sq.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_116" id = "line10_116"> </a> +Cui <a href = "#var10_116">Pœnus</a>: «Quinam ad cassos furor inpulit +ictus</p> +<p><a name = "line10_117" id = "line10_117"> </a> +Exsanguem <a href = "#var10_117">senio dextram</a>? vix prima +momordit</p> +<p><a name = "line10_118" id = "line10_118"> </a> +Tegmina Callaici cornus tremebunda metalli.</p> +<span class = "pagenum">603</span> +<p><a name = "line10_119" id = "line10_119"> </a> +En, reddo tua tela tibi: memorabilis <a href = "#var10_119">ista</a></p> +<span class = "linenum">120</span> +<p><a name = "line10_120" id = "line10_120"> </a> +A nobis melius discet bellare juventus.»</p> +<p><a name = "line10_121" id = "line10_121"> </a> +Sic propria miseri transfigit pectora <a href = +"#var10_121">corno</a>.</p> +<p><a name = "line10_122" id = "line10_122"> </a> +At contra (horrendum) bis terna spicula dextra</p> +<p><a name = "line10_123" id = "line10_123"> </a> +Torta volant, paribusque ruunt conatibus hastæ.</p> +<p><a name = "line10_124" id = "line10_124"> </a> +Haud secus ac <a href = "#var10_124">Libyca fetam tellure leænam</a></p> +<span class = "linenum">125</span> +<p><a name = "line10_125" id = "line10_125"> </a> +<a href = "#var10_125">Venator premit obsesso quum Maurus in +antro</a>,</p> +<p><a name = "line10_126" id = "line10_126"> </a> +Invadunt <a href = "#var10_126">rabidi</a> jam dudum, et inania +tentant</p> +<p><a name = "line10_127" id = "line10_127"> </a> +Nondum sat firmo catuli certamina dente.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_117" id = "not10_117" href = "#line10_117">117.</a> +<i>Exsanguem</i>, debilitatam, ut <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_320">II, 320</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_328">V, 328</a>. +—<i>prima Tegmina</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_318">ad V, 318</a>. +—<a name = "not10_118" id = "not10_118" href = +"#line10_118">118.</a> <i>Callaici metalli</i>. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_395">II, 395 sq.</a> +—<i>cornus</i>, hasta, <i>tremebunda</i>, quæ in superficie clipei +hærens nutat, sive tremulo motu per auras volavit; Ern. qui utrumque +putat indicium +<span class = "pagenum notes">603</span> +esse teli exiguo impetu emissi: quod nobis non persuasit. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_448">II, 448</a>; <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_628">V, 628</a>; <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#line6_251">VI, 251</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_122" id = "not10_122" href = "#line10_122">122.</a> +<i>bis terna dextra</i>, a sex Cristæ filiis simul <i>torta</i>, emissa. +—<a name = "not10_124" id = "not10_124" href = +"#line10_124">124</a> <a name = "not10_125" id = "not10_125" href = +"#line10_124">sqq.</a> +Filii Cristæ, patre occiso, cum Hannibale pugnantes, comparantur catulis +leænæ, venatores pro matre adgredientibus. +—<i>feta leæna</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_406">I, 406</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_126" id = "not10_126" href = "#line10_126">126.</a> +<i>jam dudum</i>, confestim. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_37">ad VIII, 37</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_128" id = "line10_128"> </a> +Consumit clipeo tela, et, conlectus in arma,</p> +<p><a name = "line10_129" id = "line10_129"> </a> +Sustinet <a href = "#var10_129">ingentes crepitantibus</a> ictibus +hastas</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p><a name = "line10_130" id = "line10_130"> </a> +Sidonius ductor: nec jam per vulnera credit,</p> +<p><a name = "line10_131" id = "line10_131"> </a> +Aut per tot cædes actum satis; iraque anhelat,</p> +<p><a name = "line10_132" id = "line10_132"> </a> +Ni leto det cuncta virum, jungatque parenti</p> +<p><a name = "line10_133" id = "line10_133"> </a> +Corpora, et excidat miseros cum stirpe penates.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_128" id = "not10_128" href = "#line10_128">128.</a> +<i>Consumit clipeo tela</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_642">V, 642</a>. +—<i>conlectus in arma</i>, h.e. in clipeum, ὑφιζάνων, ut ap. Virg. +Æn. X, 412, et XII, 491, ad quæ loca vid. Heyne.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_134" id = "line10_134"> </a> +Tunc Abarim adfatur; namque una <a href = "#var10_134">hic armiger +ira</a></p> +<span class = "linenum">135</span> +<p><a name = "line10_135" id = "line10_135"> </a> +Flammabat Martem, atque omnes comes ibat in actus:</p> +<p><a name = "line10_136" id = "line10_136"> </a> +«Suppedita mihi tela: vadis liventis Averni</p> +<span class = "pagenum">604</span> +<p><a name = "line10_137" id = "line10_137"> </a> +Demitti globus ille cupit, qui nostra <a href = +"#var10_137">lacessat</a></p> +<p><a name = "line10_138" id = "line10_138"> </a> +Tegmina, jam stultæ <a href = "#var10_138">fructus</a> pietatis +habebit.»</p> +<p><a name = "line10_139" id = "line10_139"> </a> +Hæc fatus jaculo Lucam, qui maximus ævi,</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p><a name = "line10_140" id = "line10_140"> </a> +<a href = "#var10_140">Transadigit</a>: pressa juvenis cum cuspide +labens</p> +<p><a name = "line10_141" id = "line10_141"> </a> +Arma super fratrum resupino concidit ore.</p> +<p><a name = "line10_142" id = "line10_142"> </a> +Mortiferum inde manu properantem vellere ferrum</p> +<p><a name = "line10_143" id = "line10_143"> </a> +Pilo Volsonem (namque hoc de strage jacentum</p> +<p><a name = "line10_144" id = "line10_144"> </a> +<a href = "#var10_144">Fors</a> dabat) adfixa sternit per tegmina +nare.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_134" id = "not10_134" href = "#line10_134">134.</a> +<i>armiger</i>, θεράπων. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_66">ad I, 66</a>. +—<a name = "not10_135" id = "not10_135" href = +"#line10_135">135.</a> <i>actus</i>, cœpta, molimina. Drak. cf. +Val. Fl. IV, 162 et sup. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_78">III, 78</a>. +—<a name = "not10_136" id = "not10_136" href = +"#line10_136">136</a> <a name = "not10_137" id = "not10_137" href = +"#line10_136">seq.</a> +<i>Vadis liventis +<span class = "pagenum notes">604</span> +Averni Demitti</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_439">ad I, 439</a>. +—<i>globus ille</i>, sex filii Cristæ. +—<a name = "not10_138" id = "not10_138" href = +"#line10_138">138.</a> <i>Tegmina</i>, clipeum. +—<i>stultæ pietatis</i>, qua patris necem contra fortiorem frustra +ulturi erant; Cell.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_140" id = "not10_140" href = "#line10_140">140.</a> +<i>pressa</i>, alte inpressa. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_383">ad I, 383</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_143" id = "not10_143" href = "#line10_143">143.</a> +<i>hoc</i> pilum. +—<i>jacentum</i> Romanorum. +—<a name = "not10_144" id = "not10_144" href = +"#line10_144">144.</a> <i>Fors dabat</i> Hannibali.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">145</span> +<p><a name = "line10_145" id = "line10_145"> </a> +Tum Vesulum, calido lapsantem in sanguine fratrum,</p> +<p><a name = "line10_146" id = "line10_146"> </a> +Ense metit rapido; plenamque (heu barbara virtus!)</p> +<p><a name = "line10_147" id = "line10_147"> </a> +Abscisi galeam capitis, ceu missile telum,</p> +<p><a name = "line10_148" id = "line10_148"> </a> +Conversis in terga jacit. Telesinus, ad ossa</p> +<p><a name = "line10_149" id = "line10_149"> </a> +Inliso saxo, qua spina interstruit artus,</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p><a name = "line10_150" id = "line10_150"> </a> +Obcumbit; fratrisque videt labentia membra</p> +<p><a name = "line10_151" id = "line10_151"> </a> +<a href = "#var10_151">Quercentis</a>, quem funda procul per inane +voluta</p> +<p><a name = "line10_152" id = "line10_152"> </a> +Sopierat, dum supremam Telesinus in auras</p> +<p><a name = "line10_153" id = "line10_153"> </a> +Exhalat lucem, et dubitantia lumina condit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_145" id = "not10_145" href = "#line10_145">145.</a> +Cf. Virg. Æn. II, 551. +—<a name = "not10_146" id = "not10_146" href = +"#line10_146">146.</a> Conf. Stat. Th. VIII, 697, et Iscan. B. +Troi. V, 253, Drak. +—<i>Ense metit</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_213">ad IV, 213</a>. +—<i>rapido</i>, raptim. +—<a name = "not10_149" id = "not10_149" href = +"#line10_149">149.</a> <i>qua spina interstruit artus</i>, in imo +dorso, scilicet ad femorum commissuras, Ern. +—<a name = "not10_152" id = "not10_152" href = +"#line10_152">152.</a> <i>Sopire</i>, sensu privare, et hinc +interficere, ut ap. Lucret. III, 917, 1051; <i>conniventem somno +consopiri sempiterno</i> ap. Cic. Tusc. Qu. I, 49; διευνάζειν apud +Eurip. Hippol. 1375. Nam mors sopori, vel somno et nocti comparatur. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_574">ad II, 574 in +V.L.</a> +—<a name = "not10_153" id = "not10_153" href = +"#line10_153">153.</a> <i>dubitantia lumina</i>, ut <i>natantes +oculi</i> II, 122, ubi vid. not. Conf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line10_457">v. 457</a>, et Georg. IV, 496.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_154" id = "line10_154"> </a> +At fessus mærore simul, cursuque, metuque,</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p><a name = "line10_155" id = "line10_155"> </a> +Et tamen haud iræ vacuus, non certa per æquor</p> +<p><a name = "line10_156" id = "line10_156"> </a> +Interdum insistens Perusinus membra ferebat.</p> +<span class = "pagenum">605</span> +<p><a name = "line10_157" id = "line10_157"> </a> +Hunc sude, quam <a href = "#var10_157">raptam Libyci</a> per terga +jacentis</p> +<p><a name = "line10_158" id = "line10_158"> </a> +Armiger obtulerat monstri, super inguina fixum</p> +<p><a name = "line10_159" id = "line10_159"> </a> +Obtruncat, quercuque premit violentus obusta.</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p><a name = "line10_160" id = "line10_160"> </a> +Tentarat precibus sævum lenire furorem;</p> +<p><a name = "line10_161" id = "line10_161"> </a> +Sed Stygius primos inplevit fervor hiatus,</p> +<p><a name = "line10_162" id = "line10_162"> </a> +Et pulmone tenus <a href = "#var10_162">demisit</a> anhelitus ignem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_155" id = "not10_155" href = "#line10_155">155.</a> +<i>non certa membra</i>, quia +<span class = "pagenum notes">605</span> +vulneratus erat, Cell.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_157" id = "not10_157" href = "#line10_157">157.</a> +<i>Libyci monstri</i>, elephanti, <i>jacentis</i>, occisi. +—<i>per terga</i>, ex incensa turri, elephantis tergori +inposita.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_160" id = "not10_160" href = "#line10_160">160.</a> +<i>furorem</i>, iram Hannibalis. +—<a name = "not10_161" id = "not10_161" href = +"#line10_161">161.</a> <i>Stygius fervor</i>, sudes adusta, et hinc +letifera. +—<i>primos hiatus</i>, os apertum, quo preces modo fundere +tentarat, h.e. tentaturus erat.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_163" id = "line10_163"> </a> +Tandem cum toto cecidit grege, nomen in Umbro</p> +<p><a name = "line10_164" id = "line10_164"> </a> +Clarum, Crista, diu populo: ceu fulmine celsa</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p><a name = "line10_165" id = "line10_165"> </a> +Æsculus, aut, proavis ab origine <a href = "#var10_165">cognita</a>, +quercus</p> +<p><a name = "line10_166" id = "line10_166"> </a> +Quum fumat percussa Jovi, sacrosque per ævum</p> +<p><a name = "line10_167" id = "line10_167"> </a> +Æthereo ramos populantur sulfure flammæ;</p> +<p><a name = "line10_168" id = "line10_168"> </a> +Donec victa Deo late procumbit, et omnem</p> +<p><a name = "line10_169" id = "line10_169"> </a> +Conlabens operit spatioso stipite prolem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_164" id = "not10_164" href = "#line10_164">164</a> +<a name = "not10_165" id = "not10_165" href = "#line10_164">sqq.</a> +Heroes in pugna cadentes passim comparantur magnis arboribus, vento, vel +securi, vel, ut h.l. et ap. Hom. Iliad. ξ, 414 sq. fulmine eversis. Vid. +Cerda et Heyne ad Virg. Æneid. V, 448 sq. Jani ad Horat. Od. IV, +<span class = "smallcaps">vi</span>, 9 seq. +—<a name = "not10_166" id = "not10_166" href = +"#line10_166">166.</a> <i>Jovi</i>, a Jove. +—<i>sacros ramos</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_501">ad III, 501</a> et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_691">691</a>. +—<i>sacros per ævum</i>, inviolatos inde ab antiquissimis +temporibus. Conf. Bentl. ad Hor. carm. sæc. v. 26. +—<a name = "not10_167" id = "not10_167" href = +"#line10_167">167.</a> <i>sulfure</i>; cf. Hom. l.c. +—<a name = "not10_168" id = "not10_168" href = +"#line10_168">168.</a> <i>victa Deo</i>, vi fulminis. +—<a name = "not10_169" id = "not10_169" href = +"#line10_169">169.</a> <i>omnem prolem</i>, minores arbores, ex +majoris semine aut radicibus enatas; Cell.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">170</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_170" id = "line10_170"> </a> +Atque ea dum juxta Tyrius stagna Aufida ductor</p> +<p><a name = "line10_171" id = "line10_171"> </a> +Molitur, Paulus, numerosa cæde futuram</p> +<p><a name = "line10_172" id = "line10_172"> </a> +Ultus jam <a href = "#var10_172">mortem</a>, ceu victor bella +gerebat</p> +<p><a name = "line10_173" id = "line10_173"> </a> +Inter mille viros: jacet ingens Phorcys ab antris</p> +<p><a name = "line10_174" id = "line10_174"> </a> +Herculeæ Calpes, cælatus Gorgone parmam,</p> +<span class = "pagenum">606</span> +<span class = "linenum">175</span> +<p><a name = "line10_175" id = "line10_175"> </a> +Unde genus <a href = "#var10_175">tristique</a> Deæ manabat origo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_173" id = "not10_173" href = "#line10_173">173.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_59">ad II, 59</a>. +—<i>ab antris</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_431">I, 431</a>, ubi vid. V.L. +—<a name = "not10_174" id = "not10_174" href = +"#line10_174">174.</a> <i>Calpes</i>, intell. Mauretania, quæ +objacet; Cell. <i>Herculeæ</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_142">ad I, 142</a>. +<span class = "pagenum notes">606</span> +—<i>cælatus Gorgone parmam</i>, in cujus parma cælatum erat caput +Gorgonis, seu Medusæ, filiæ Phorci, seu Phorcyos, a quo Phorcys miles +oriundus fingitur. +—<a name = "not10_175" id = "not10_175" href = +"#line10_175">175.</a> <i>Unde</i>, a Calpe, ubi olim regnarat una +cum sororibus; N. Heins. +—<i>Deæ</i>, Medusæ. +—<i>tristi</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_147">ad I, 147</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_176" id = "line10_176"> </a> +<a href = "#var10_176">Hunc</a> objectantem sese, atque antiqua +tumentem</p> +<p><a name = "line10_177" id = "line10_177"> </a> +Nomina saxificæ monstrosa <a href = "#var10_177">e</a> stirpe +Medusæ,</p> +<p><a name = "line10_178" id = "line10_178"> </a> +Dum lævum petit incumbens violentius inguen,</p> +<p><a name = "line10_179" id = "line10_179"> </a> +Detrahit, excelsi conreptum vertice coni,</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p><a name = "line10_180" id = "line10_180"> </a> +Adflictumque premens, tergo qua balteus imo</p> +<p><a name = "line10_181" id = "line10_181"> </a> +Sinuatur, coxaque sedet munimen <a href = "#var10_181">utraque</a>,</p> +<p><a name = "line10_182" id = "line10_182"> </a> +Conjecto fodit <a href = "#var10_182">ense super: vomit</a> ille +calentem</p> +<p><a name = "line10_183" id = "line10_183"> </a> +Sanguinis effundens per hiantia viscera rivum,</p> +<p><a name = "line10_184" id = "line10_184"> </a> +Et subit Ætolos Atlanticus adcola campos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_176" id = "not10_176" href = "#line10_176">176.</a> +<i>tumentem</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_288">ad II, 288</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_598">VI, 598</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#not17_429">XVII, 429</a>. +—<a name = "not10_177" id = "not10_177" href = +"#line10_177">177.</a> <i>saxificæ Medusæ</i>, ut ap. Sen. Herc. +fur. 901; Lucan. IX, 670; Ovid. Met. V, 217, et in Ibin, 553. +—<a name = "not10_179" id = "not10_179" href = +"#line10_179">179.</a> <i>Detrahit</i> ad terram, eique +<i>adfligit</i>. +—<i>vertice coni</i>, galea. +—<a name = "not10_180" id = "not10_180" href = +"#line10_180">180.</a> <i>balteus</i> h.l. non a quo ensis in +humero dependet, sed cingulum commune. +—<a name = "not10_184" id = "not10_184" href = +"#line10_184">184.</a> <i>Atlanticus adcola</i>, Phorcys +Mauretanus. +—<i>Ætolos campos</i>. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_125">ad I, 125</a>. +—<i>subit campos</i>, ibi cadit, moritur, ut τάχα γαῖαν ὑπὲρ Διὸς +ἄσπετον αἶσαν Δυσόμεθ᾽ ἐσσυμένως, Calab. lib. III, Dausq. Sic et δῦναι +δόμον Ἄϊδος εἴσω, dixit Hom. Iliad. γ, 322.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">185</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_185" id = "line10_185"> </a> +Has inter strages rapido terrore <a href = "#var10_185">coorti</a></p> +<p><a name = "line10_186" id = "line10_186"> </a> +Invadunt terga, atque <a href = "#var10_186">averso</a> turbine +miscent</p> +<p><a name = "line10_187" id = "line10_187"> </a> +Bella inopina viri, Tyrius quos fallere doctos</p> +<span class = "pagenum">607</span> +<p><a name = "line10_188" id = "line10_188"> </a> +Hanc ipsam pugnæ rector formarat ad artem:</p> +<p><a name = "line10_189" id = "line10_189"> </a> +Subcinctique dolis, fugerent ceu Punica castra,</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p><a name = "line10_190" id = "line10_190"> </a> +Dediderant dextras. Tum totis mentibus actam</p> +<p><a name = "line10_191" id = "line10_191"> </a> +In cædes aciem pone atque in terga ruentes</p> +<p><a name = "line10_192" id = "line10_192"> </a> +Præcipitant: non hasta <a href = "#var10_192">viro</a>, non deficit +ensis.</p> +<p><a name = "line10_193" id = "line10_193"> </a> +E strage est ferrum, atque <a href = "#var10_193">evuls</a>a cadavere +tela.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_185" id = "not10_185" href = "#line10_185">185.</a> +Numidarum stratagema notum ex Frontin. Strat. II, <span class = +"smallcaps">v</span>, 27; Val. Max. VII, 4 ext. 2, et inpr. Liv. +XXII, 48. Appianus, B. Hannib. c. 20 et 22, Celtiberis illud tribuit, +non Numidis. +—<a name = "not10_186" id = "not10_186" href = +"#line10_186">186</a> <a name = "not10_187" id = "not10_187" href = +"#line10_186">seq.</a> +<i>turbine</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_41">lib. I, v. 41</a>. +—<i>miscent</i> +<span class = "pagenum notes">607</span> +<i>Bella</i>; sic <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_69">ad +I, 69</a>, <i>miscentem pugnas</i>, ubi videndæ notæ. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not10_189" id = "not10_189" href = +"#line10_189">189.</a> <i>Subcincti dolis</i>, ut contra +<i>discingere dolos</i> <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_153">VII, 153</a>. +—<a name = "not10_192" id = "not10_192" href = +"#line10_192">192</a> <a name = "not10_193" id = "not10_193" href = +"#line10_192">seq.</a> +«Adreptis scutis, quæ passim inter acervos cæsorum corporum strata +erant, aversam adoriuntur Rom. aciem.» Liv. l.c.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_194" id = "line10_194"> </a> +Raptum Galba procul (neque enim virtutis amorem</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p><a name = "line10_195" id = "line10_195"> </a> +Adversa exemisse valent) ut vidit ab hoste</p> +<p><a name = "line10_196" id = "line10_196"> </a> +Auferri signum, <a href = "#var10_196">connisus</a> corpore toto</p> +<p><a name = "line10_197" id = "line10_197"> </a> +Victorem adsequitur, letalique occupat ictu.</p> +<p><a name = "line10_198" id = "line10_198"> </a> +Ac dum comprensam cæso de corpore prædam</p> +<p><a name = "line10_199" id = "line10_199"> </a> +Avellit, tardeque manus moribunda remittit,</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p><a name = "line10_200" id = "line10_200"> </a> +Transfixus gladio propere <a href = "#var10_200">adcurrentis</a> +Amorgi</p> +<p><a name = "line10_201" id = "line10_201"> </a> +Occidit, inmoriens magnis non <a href = "#var10_201">prosperus +ausis</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_196" id = "not10_196" href = "#line10_196">196.</a> +<i>connisus corpore toto</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_629">II, 629</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_379">IX, 379</a>, et Virg. Æn. X, 127. +—<a name = "not10_197" id = "not10_197" href = +"#line10_197">197.</a> <i>occupat ictu</i>, φθάνει πλήξας. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_520">ad V, 520</a>. Sic +et φθάνει μὶν βαλὼν, φθῄη ὑπὸ δουρὶ τυπεὶς, φθῇσιν ὀρεξάμενος χρόα dixit +Hom. Odys. χ, 91; Iliad. π, 861; ψ, 805.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_198" id = "not10_198" href = "#line10_198">198.</a> +<i>prædam</i>, signum, vexillum.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_202" id = "line10_202"> </a> +Hæc inter, veluti nondum satiasset Enyo</p> +<p><a name = "line10_203" id = "line10_203"> </a> +Iras sæva truces, sublatum pulvere campum</p> +<p><a name = "line10_204" id = "line10_204"> </a> +Vulturnus rotat, et <a href = "#var10_204">candentes</a> torquet +arenas.</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p><a name = "line10_205" id = "line10_205"> </a> +Jamque <a href = "#var10_205">reluctantes</a> stridens inmane +procella</p> +<span class = "pagenum">608</span> +<p><a name = "line10_206" id = "line10_206"> </a> +Per longum tulit ad campi suprema, cavisque</p> +<p><a name = "line10_207" id = "line10_207"> </a> +Adflictos ripis tumidum demersit in amnem.</p> +<p><a name = "line10_208" id = "line10_208"> </a> +Hic tibi finis <a href = "#var10_208">erat</a>, metas hic Aufidus +ævi</p> +<p><a name = "line10_209" id = "line10_209"> </a> +Servabat tacito, non felix Curio, leto.</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p><a name = "line10_210" id = "line10_210"> </a> +Namque, furens animi dum consternata moratur</p> +<p><a name = "line10_211" id = "line10_211"> </a> +Agmina, et oppositu membrorum sistere certat,</p> +<p><a name = "line10_212" id = "line10_212"> </a> +In præceps magna propulsus mole ruentum</p> +<p><a name = "line10_213" id = "line10_213"> </a> +Turbatis hauritur aquis, fundoque volutus</p> +<p><a name = "line10_214" id = "line10_214"> </a> +Hadriaca jacuit sine nomine mortis arena.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_202" id = "not10_202" href = "#line10_202">202.</a> +<i>Enyo</i>, Ἐνυὼ, græcum nomen Bellonæ, de qua cf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_439">IV, 439 sq.</a> et <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_220">V, 220 seq.</a> +—<a name = "not10_203" id = "not10_203" href = +"#line10_203">203.</a> <i>Pulvere campum</i>, pro, pulverem campi, +seu in campo. +—<a name = "not10_204" id = "not10_204" href = +"#line10_204">204.</a> <i>candentes</i>; v. V.L.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_205" id = "not10_205" href = "#line10_205">205</a> +<a name = "not10_206" id = "not10_206" href = "#line10_205">seq.</a> +Procella, ex vehementiori Vulturni flatu constans, reluctantes et +invitos milites ad ultimam partem campi tulit; Drak. +—<i>stridens inmane procella</i>, ut ap. Virg. Æn, I, 102. +Cf. +<span class = "pagenum notes">608</span> +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_573">ad VII, +573</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_209" id = "not10_209" href = "#line10_209">209.</a> +<i>tacito leto</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_145">ad III, 145</a>, et cf. inf. <a class = +"crossref" href = "#line10_403">v. 403</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_214" id = "not10_214" href = "#line10_214">214.</a> +<i>sine nomine</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#not9_373">ad IX, 373</a>. +—<i>Hadriaca arena</i>, ut <i>ad litora Hadriaca ponti</i> +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_54">I, 54</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">215</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_215" id = "line10_215"> </a> +Ingens ferre mala, et Fortunæ subdere colla</p> +<p><a name = "line10_216" id = "line10_216"> </a> +Nescius, adversa fronte incurrebat in arma</p> +<p><a name = "line10_217" id = "line10_217"> </a> +Vincentum consul: pereundi Martius ardor,</p> +<p><a name = "line10_218" id = "line10_218"> </a> +Atque animos jam sola dabat fiducia mortis;</p> +<p><a name = "line10_219" id = "line10_219"> </a> +Quum <a href = "#var10_219">Viriathus</a> agens telis, regnator +Hiberæ</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p><a name = "line10_220" id = "line10_220"> </a> +Magnanimus terræ, juxta atque ante ora furentis</p> +<p><a name = "line10_221" id = "line10_221"> </a> +Obtruncat Pauli fessum certaminis hostem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_215" id = "not10_215" href = "#line10_215">215.</a> +<i>Fortunæ subdere colla</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_414">ad VI, 414</a>. +—<a name = "not10_217" id = "not10_217" href = +"#line10_217">217</a> <a name = "not10_218" id = "not10_218" href = +"#line10_217">sq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_559">ad I, 559 +seq.</a> +—<i>Consul</i>, Æmilius Paulus. +—<a name = "not10_219" id = "not10_219" href = +"#line10_219">219.</a> De <i>Viriatho</i> v. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_354">ad III, 354</a>. +—<i>regnator Hiberæ terræ</i>, imperator Lusitanorum. +—<a name = "not10_220" id = "not10_220" href = +"#line10_220">220.</a> <i>Magnanimus</i>; conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_29">ad I, 29</a>. +—<a name = "not10_221" id = "not10_221" href = +"#line10_221">221.</a> <i>hostem</i>, Servilium consularem, de quo +v. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_664">ad VIII, +664</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_222" id = "line10_222"> </a> +Heu dolor! heu lacrimæ! Servilius optima belli,</p> +<p><a name = "line10_223" id = "line10_223"> </a> +Post Paulum belli pars optima, conruit ictu</p> +<p><a name = "line10_224" id = "line10_224"> </a> +Barbarico, magnamque cadens leto addidit uno</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p><a name = "line10_225" id = "line10_225"> </a> +Invidiam Cannis: tristem non pertulit iram</p> +<p><a name = "line10_226" id = "line10_226"> </a> +Consul, et insani quamquam contraria venti</p> +<p><a name = "line10_227" id = "line10_227"> </a> +Exarmat vis, atque <a href = "#var10_227">obtendit</a> pulvere +lucem,</p> +<span class = "pagenum">609</span> +<p><a name = "line10_228" id = "line10_228"> </a> +Squalentem rumpens ingestæ torvus arenæ</p> +<p><a name = "line10_229" id = "line10_229"> </a> +Ingreditur nimbum, ac <a href = "#var10_229">ritu jam moris</a> +Hiberi</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p><a name = "line10_230" id = "line10_230"> </a> +Carmina pulsata fundentem barbara cætra</p> +<p><a name = "line10_231" id = "line10_231"> </a> +Invadit, lævæque fodit vitalia mammæ.</p> +<p><a name = "line10_232" id = "line10_232"> </a> +Hic fuit extremus cædum labor: addere bello</p> +<p><a name = "line10_233" id = "line10_233"> </a> +Haud ultra licuit dextram, nec tanta relictum <a href = +"#var10_233">es</a>t</p> +<p><a name = "line10_234" id = "line10_234"> </a> +Uti, Roma, tibi posthac ad prælia Paulo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_222" id = "not10_222" href = "#line10_222">222.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_190">V, 190</a>. +—<i>optima belli pars</i>, ut ap. Virg. Æn. X, 427, 737. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_328">ad V, 329</a>. +—<a name = "not10_224" id = "not10_224" href = +"#line10_224">224 seq.</a> +<i>addidit Invidiam Cannis</i>, Cannensis cladis memoriam ingratiorem, +ipsamque calamitatem acerbiorem fecit. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_402">VI, 402</a>. +—<a name = "not10_225" id = "not10_225" href = +"#line10_225">225.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_690">XV, 690</a>. +—<a name = "not10_226" id = "not10_226" href = +"#line10_226">226 sq.</a> +<i>contraria vis venti Exarmat</i>, hebetat, <i>lucem</i>, aciem +oculorum. +—<i>insani</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_175">VI, 175</a>. +—<a name = "not10_227" id = "not10_227" href = +"#line10_227">227.</a> <i>Exarmat</i>, arma extorquere conatur; +Lenz. +—<i>obtendi</i> proprie dicuntur res, quibus vela obducuntur, vel +tenebræ, unde <i>obtendit</i> h. +<span class = "pagenum notes">609</span> +l. tegit, occultat, velat. Cf. Val. Fl. III, 718; Intpp. ad Virg. Ge. +I, 248; Heins. ad Claud. R. P. II, 226, et Gigantom. 92; +Barth. ad Stat. Th. II, 248, et V, 45; Gronov. ad Senec. Œd. 625; +Ernesti ad Tac. Hist. III, 56. +—<a name = "not10_229" id = "not10_229" href = +"#line10_229">229</a> <a name = "not10_230" id = "not10_230" href = +"#line10_229">seq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_348">ad III, +348</a>, et <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_215">IV, +215</a>. +—<a class = "missing" name = "not10_231" id = "not10_231" href = +"#line10_231" title = "numerus deest">231.</a> <i>vitalia</i> +membra, unde vita maxime pendet, ut ap. Lucan. VI, 194, 197; VII, 620; +IX, 743 al. Eodem sensu <i>qua fata celerrima</i> dixisse Virg. Æn. XII, +507, observat Lef. +—<i>vitalia</i>, cor; Lenz.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">235</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_235" id = "line10_235"> </a> +Saxum ingens, vasto libratum pondere, cæca</p> +<p><a name = "line10_236" id = "line10_236"> </a> +Venit in ora manu, et, perfractæ cassidis æra</p> +<p><a name = "line10_237" id = "line10_237"> </a> +Ossibus infodiens, complevit sanguine vultus.</p> +<p><a name = "line10_238" id = "line10_238"> </a> +Inde pedem referens, labentia membra propinquo</p> +<p><a name = "line10_239" id = "line10_239"> </a> +Inposuit scopulo, atque, undanti <a href = "#var10_239">vulnere</a> +anhelans,</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p><a name = "line10_240" id = "line10_240"> </a> +Sedit terribilis clipeum super ore cruento:</p> +<p><a name = "line10_241" id = "line10_241"> </a> +Inmanis ceu, depulsis levioribus hastis,</p> +<p><a name = "line10_242" id = "line10_242"> </a> +Adcepit leo quum tandem per pectora ferrum,</p> +<p><a name = "line10_243" id = "line10_243"> </a> +Stat <a href = "#var10_243">teli patiens</a> media <a href = +"#var10_243">tremebundus</a> arena,</p> +<p><a name = "line10_244" id = "line10_244"> </a> +Ac, manante jubis rictuque et naribus unda</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p><a name = "line10_245" id = "line10_245"> </a> +Sanguinis, interdum languentia murmura torquens,</p> +<span class = "pagenum">610</span> +<p><a name = "line10_246" id = "line10_246"> </a> +Effundit patulo spumantem ex ore cruorem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_235" id = "not10_235" href = "#line10_235">235 sqq.</a> +Cf. Liv. XXII, 49. +—<i>cæca manu</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_3">ad V, 3</a>. +—<a class = "missing" name = "not10_236" id = "not10_236" href = +"#line10_236" title = "numerus deest">236.</a> <i>perfractæ +cassidis æra</i>, ut ap. Lucan VI, 193; Lef.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_239" id = "not10_239" href = "#line10_239">239.</a> +<i>undanti vulnere</i>, ut apud Virg. Æneid. X, 908; Stat. Th. +I, 449; II, 124, et <i>unda sanguinis</i> mox <a name = "not10_244" +id = "not10_244" href = "#line10_244">v. 244</a> et apud Val. Fl. +VI, 573. Cf. Heyne ad Virg. Æn. IX, 700, et Heins. ad Claud. R. P. +III, 127. +—<a name = "not10_241" id = "not10_241" href = +"#line10_241">241</a> <a name = "not10_242" id = "not10_242" href = +"#line10_241">sqq.</a> +Conf. Virg. Æn. IX, 792 sqq. ubi vid. Heyne. +—<a name = "not10_243" id = "not10_243" href = +"#line10_243">243.</a> <i>tremebundus</i>, ut <i>territus</i> ap. +Virg. l.c. Cf. V.L. et Hom. Iliad. λ, 553; ρ, 111 seq. +—<i>arena</i> amphiteatri. +—<a name = "not10_245" id = "not10_245" href = +"#line10_245">245.</a> <i>murmura torquens</i> +<span class = "pagenum notes">610</span> +<i>languentia</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_278">IV, 278</a>. +—<a name = "not10_246" id = "not10_246" href = +"#line10_246">246.</a> <i>spumantem cruorem</i>, ut <i>canentem</i> +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_424">I, 424</a>, ubi +v. V.L.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_247" id = "line10_247"> </a> +Tum vero <a href = "#var10_247">incumbunt</a> Libyes super: ipse +citato</p> +<p><a name = "line10_248" id = "line10_248"> </a> +Ductor equo, qua flatus agit, qua pervius ensis,</p> +<p><a name = "line10_249" id = "line10_249"> </a> +Qua sonipes, qua belligero fera bellua dente.</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p><a name = "line10_250" id = "line10_250"> </a> +Obrutus hic telis ferri per corpora Piso</p> +<p><a name = "line10_251" id = "line10_251"> </a> +Rectorem ut vidit Libyæ, <a href = "#var10_251">connisus</a> in +hastam</p> +<p><a name = "line10_252" id = "line10_252"> </a> +Ilia cornipedis <a href = "#var10_252">subrecta</a> cuspide transit,</p> +<p><a name = "line10_253" id = "line10_253"> </a> +<a href = "#var10_253">Conlapsoque super nequidquam incumbere +cœptat</a>:</p> +<p><a name = "line10_254" id = "line10_254"> </a> +<a href = "#var10_254">Quum</a> Pœnus, propere conlecto corpore, +quamquam</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p><a name = "line10_255" id = "line10_255"> </a> +Cernuus inflexo sonipes <a href = "#var10_255">effuderat</a> armo;</p> +<p><a name = "line10_256" id = "line10_256"> </a> +«Umbræne Ausoniæ <a href = "#var10_256">rediviva</a> in bella +retractant</p> +<p><a name = "line10_257" id = "line10_257"> </a> +Post obitum dextras? nec in ipsa morte quiescunt?»</p> +<p><a name = "line10_258" id = "line10_258"> </a> +Sic ait, atque ægrum cœptanti adtollere corpus</p> +<p><a name = "line10_259" id = "line10_259"> </a> +Arduus insurgens totum permiscuit ensem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_248" id = "not10_248" href = "#line10_248">248.</a> +<i>Ductor</i>, Hannibal. +—<ins class = "correction" title = "sic scriptum"><i>status</i></ins>, Vulturnus, Pœnos adjuvans.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_250" id = "not10_250" href = "#line10_250">250.</a> +<i>ferri</i>, equo citato vehi, <i>per corpora</i>, cadavera Rom., inter +quæ saucius jacet Piso. +—<a name = "not10_252" id = "not10_252" href = +"#line10_252">252.</a> <i>subrecta cuspide</i>, sursum erecta; v. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_650">ad VII, 650</a>. +—<i>Ilia transit</i> Piso, propr. cuspis. +—<a name = "not10_254" id = "not10_254" href = +"#line10_254">254.</a> <i>Conligere corpus</i>, se erigere. +—<a name = "not10_255" id = "not10_255" href = +"#line10_255">255.</a> Cf. Virg. Æn. X, 894, et ibi Heyne. +—<a name = "not10_256" id = "not10_256" href = +"#line10_256">256</a> <a name = "not10_257" id = "not10_257" href = +"#line10_256">sq.</a> +Num exanimes Romani reviviscunt, et arma retractant? Lefeb. Hunc locum +putat expressum ex Hom. Iliad. φ, 55. Similem Silii locum me supra +legere memini, quem tamen nunc frustra requisivi.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_259" id = "not10_259" href = "#line10_259">259.</a> +<i>arduus insurgens</i>, ut <i>alte insurgens</i> <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_401">I, 401</a>, et <i>adsurgens</i> +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_610">IV, 610</a>. +—<i>permiscuit</i> visceribus, h.e. infixit.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">260</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_260" id = "line10_260"> </a> +Ecce, Cydonea <a href = "#var10_260">violatus</a> arundine plantam,</p> +<p><a name = "line10_261" id = "line10_261"> </a> +Lentulus effusis campum linquebat habenis;</p> +<p><a name = "line10_262" id = "line10_262"> </a> +Quum videt in scopulo rorantem saxa cruore,</p> +<span class = "pagenum">611</span> +<p><a name = "line10_263" id = "line10_263"> </a> +Torvoque obtutu labentem in Tartara Paulum.</p> +<p><a name = "line10_264" id = "line10_264"> </a> +Mens abiit; puduitque fugæ: tum visa cremari</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p><a name = "line10_265" id = "line10_265"> </a> +Roma viro, tunc ad portas jam stare cruentus</p> +<p><a name = "line10_266" id = "line10_266"> </a> +Hannibal, et <a href = "#var10_266">totum tunc primum</a> ante ora +fuere</p> +<p><a name = "line10_267" id = "line10_267"> </a> +Sorbentes Latium campi: «Quid deinde <a href = +"#var10_267">relictum</a>,</p> +<p><a name = "line10_268" id = "line10_268"> </a> +Crastina cur Tyrios lux non deducat ad Urbem,</p> +<p><a name = "line10_269" id = "line10_269"> </a> +Deseris in tantis puppim <a href = "#var10_269">si</a>, Paule, +procellis?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_260" id = "not10_260" href = "#line10_260">260.</a> +Cf. Liv. XXII, 49. +—<i>Cydonea arundine</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_90">ad II, 90</a>, et Heyne ad Virg. Æn. XII, 858. +—<a name = "not10_262" id = "not10_262" href = +"#line10_262">262.</a> <i>rorantem saxa cruore</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_447">ad IV, 447</a>, et Heins. ad +Claud. in +<span class = "pagenum notes">611</span> +Rufin. I, 383.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_264" id = "not10_264" href = "#line10_264">264</a> +<a name = "not10_265" id = "not10_265" href = "#line10_264">sqq.</a> +Mortuo Paulo Roma ipsi et omne Latium perire videbatur. +—<i>Mens</i> fugæ <i>abiit</i>, fugiendi impetus eum reliquit; +Lenz. +—<a name = "not10_267" id = "not10_267" href = +"#line10_267">267.</a> <i>campi</i> Cannenses in Apulia +<i>sorbentes Latium totum</i>, sanguinem totius Italiæ. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_565">XI, 565, 566</a>, et <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_50">ad I, 50, 51</a>. +—<a name = "not10_269" id = "not10_269" href = +"#line10_269">269 seq.</a> +Verbis, e re nautica petitis, designatur auxilium Romanis in summo +discrimine præstandum, <i>puppim</i> (gubernaculum), <i>gubernare damna +belli</i>, etc.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">270</span> +<p><a name = "line10_270" id = "line10_270"> </a> +Testor Cælicolas, inquit, ni <a href = "#var10_270">damna +gubernas</a></p> +<p><a name = "line10_271" id = "line10_271"> </a> +Crudelis belli, vivisque in turbine tanto</p> +<p><a name = "line10_272" id = "line10_272"> </a> +Invitus; plus, Paule, (dolor verba aspera dictat)</p> +<p><a name = "line10_273" id = "line10_273"> </a> +Plus Varrone noces: <a href = "#var10_273">cape, quæso, hunc, unice +rerum</a></p> +<p><a name = "line10_274" id = "line10_274"> </a> +Fessarum, cape cornipedem: languentia membra</p> +<span class = "pagenum">612</span> +<span class = "linenum">275</span> +<p><a name = "line10_275" id = "line10_275"> </a> +Ipse levabo humeris, et dorso tuta locabo.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_270" id = "not10_270" href = "#line10_270">270</a> +<a name = "not10_271" id = "not10_271" href = "#line10_270">sqq.</a> +Ernesti monet, poetam manifeste veritatem Livii non adsecutum esse, apud +quem Lentulus non adhortetur Paulum, ut ne desit Romanis, nec mortem +vitæ præferat (quod nunc non integrum fuisset ei vulneribus confecto et +moribundo), sed hoc modo postulet ab eo, ut, dum aliquid virium +supersit, hostibus se eripiat, ne in ipsa pugna consul moriatur. Meo +vero qualicumque judicio Silius recte mentem Livii cepit. Non tam triste +fuit et acerbum, consulem, in acie, quam talem virum perire. Vulnera +autem Pauli forte sanari potuissent, nisi obstinato ad moriendum fuisset +animo. Ipse ap. Liv. l.l. a Lentulo petit, ut <i>patiatur se expirare, +ne aut reus iterum e consulatu sit, aut adcusator</i> collegæ +<i>existat</i>. Quod non rogasset, si nulla vitæ spes reliqua fuisset. +Conf. V.L. +—<a name = "not10_273" id = "not10_273" href = +"#line10_273">273</a> <a name = "not10_274" id = "not10_274" href = +"#line10_273">seq.</a> +<i>rerum Fessarum</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_566">ad I, 566</a>. +—<i>unice rerum fessarum</i>; v. V.L. +—<i>unice rerum Fessarum</i>, cladis communis, h.e. qui præ +ceteris dignus es, ut serveris; Lenz. coll. verbis Liv. XXII, 49: «L. +Æmili, quem unum insontem culpæ cladis hodiernæ +<span class = "pagenum notes">612</span> +dii respicere debent, cape hunc equum, etc.» Livius superat poetam. +<span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_276" id = "line10_276"> </a> +Hæc inter, lacero manantem ex ore cruorem</p> +<p><a name = "line10_277" id = "line10_277"> </a> +Ejectans, consul, «Macte o virtute paterna!</p> +<p><a name = "line10_278" id = "line10_278"> </a> +Nec vero spes angustæ, quum talia <a href = "#var10_278">restent</a></p> +<p><a name = "line10_279" id = "line10_279"> </a> +Pectora Romuleo regno: calcaribus aufer,</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p><a name = "line10_280" id = "line10_280"> </a> +Qua vulnus permittit, equum; atque hinc ocius Urbis</p> +<p><a name = "line10_281" id = "line10_281"> </a> +Claudantur <a href = "#var10_281">portæ</a>: ruet hæc ad mœnia +pestis.</p> +<p><a name = "line10_282" id = "line10_282"> </a> +Dic, oro, <a href = "#var10_282">rerum</a> Fabio tradantur habenæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_276" id = "not10_276" href = "#line10_276">276.</a> +Respondet Paulus, at multo loquacius, quam in Livio (XXII, 49), cujus +omnis narratio naturæ rei et tempori convenientior videtur; Ern. +Enimvero Silius huic narrationi vix quidquam addidit præter ornatum +poeticum. +—<a name = "not10_277" id = "not10_277" href = +"#line10_277">277.</a> <i>Macte o virtute paterna</i>; ut ap. Liv. +l.c. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_475">ad IV, +475</a>. Laudatur juvenis virtus, quoniam is equi sui usum consuli +obtulerat, ejusque loco mori cupiebat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_280" id = "not10_280" href = "#line10_280">280.</a> +<i>Qua</i>, quatenus, <i>permittit vulnus</i> in planta, <a class = +"crossref" href = "#line10_260">v. 260</a>. +—<a name = "not10_281" id = "not10_281" href = +"#line10_281">281.</a> <i>hæc pestis</i>, Hannibal. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_174">ad I, 174</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_282" id = "not10_282" href = "#line10_282">282.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_144">I, 144</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_283" id = "line10_283"> </a> +Nostris pugnavit monitis furor: amplius <a href = +"#var10_283">acta</a></p> +<p><a name = "line10_284" id = "line10_284"> </a> +Quid superest vita, nisi cæcæ ostendere plebi</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p><a name = "line10_285" id = "line10_285"> </a> +Paulum scire mori? <a href = "#var10_285">feror</a> an consumtus <a href += "#var10_285">in Urbem</a></p> +<p><a name = "line10_286" id = "line10_286"> </a> +Vulneribus? <a href = "#var10_286">quantine</a> emtum velit Hannibal, ut +nos</p> +<p><a name = "line10_287" id = "line10_287"> </a> +Vertentes terga adspiciat? nec talia Paulo</p> +<p><a name = "line10_288" id = "line10_288"> </a> +Pectora, nec manes tam parva intramus imago.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_283" id = "not10_283" href = "#line10_283">283.</a> +<i>Nostris monitis pugnavit</i>, obstitit, <i>furor</i> Varronis; Mars. +—<a name = "not10_284" id = "not10_284" href = +"#line10_284">284.</a> <i>cæcæ plebi</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_540">ad VII, 540</a>. +—<a name = "not10_286" id = "not10_286" href = +"#line10_286">286.</a> Conf. Virg. Æn. XII, 678 seq. En <i>animæ +magnæ Prodigum Paulum, superante Pœno</i>, ut verba Horat. Od. +I, <span class = "smallcaps">xii</span>, 37, mea faciam. +—<a href = "#line10_286">286.</a> <i>Quantine emtum velit +Hannibal?</i> Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_601">ad +V, 601, 602</a>. +—<a name = "not10_288" id = "not10_288" href = +"#line10_288">288.</a> Vid. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_145">ad VIII, 145 sq.</a> +—<i>imago</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_97">ad I, 97</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_289" id = "line10_289"> </a> +Ille ego... Sed <a href = "#var10_289">vano</a> quid enim te demoror +æger,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p><a name = "line10_290" id = "line10_290"> </a> +Lentule, conquestu? perge, atque hinc cuspide fessum</p> +<span class = "pagenum">613</span> +<p><a name = "line10_291" id = "line10_291"> </a> +<a href = "#var10_291">Eripe</a> quadrupedem propere.» Tum Lentulus +Urbem,</p> +<p><a name = "line10_292" id = "line10_292"> </a> +Magna ferens mandata, petit; nec Paulus inultum,</p> +<p><a name = "line10_293" id = "line10_293"> </a> +Quod superest de luce, sinit: ceu vulnere tigris</p> +<p><a name = "line10_294" id = "line10_294"> </a> +Letifero cedens tandem, projectaque corpus</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p><a name = "line10_295" id = "line10_295"> </a> +Luctatur morti, et languentem pandit hiatum</p> +<p><a name = "line10_296" id = "line10_296"> </a> +In vanos morsus, nec subficientibus iræ</p> +<p><a name = "line10_297" id = "line10_297"> </a> +<a href = "#var10_297">Ictibus</a>, extrema lambit venabula lingua.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_289" id = "not10_289" href = "#line10_289">289.</a> +<i>Ille ego...</i>, abrupta oratio, de qua vid. <a class = "crossref" +href = "bookVI.html#not6_110">ad VI, 110</a>. De formula loquendi +<i>ille ego</i>, cf. Heins. ad Ovid. Trist. V, <span class = +"smallcaps">vii</span>, 55. +<span class = "pagenum notes">613</span> +—<a name = "not10_292" id = "not10_292" href = +"#line10_292">292 sqq.</a> +Paulus extremas vires in hostibus ulciscendis consumit: scena heroica, +exiguam veri similitudinem habens, at narrata probabiliter; Ern. +—<a name = "not10_293" id = "not10_293" href = +"#line10_293">293 seq.</a> +Similis comparatio sup. <a class = "crossref" href = +"#line10_241">v. 241 seq.</a> et I, 421 sqq. +—<a class = "missing" name = "not10_294" id = "not10_294" href = +"#line10_294" title = "numerus deest">294.</a> <i>projectaque +corpus</i>, ut <i>projecto lucis amore</i> sup. <a class = "crossref" +href = "#line10_42">v. 42</a>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_226">ad V, 226</a>. +—<a name = "not10_295" id = "not10_295" href = +"#line10_295">295.</a> <i>luctatur morti</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_514">ad II, 514</a>. +—<a name = "not10_297" id = "not10_297" href = +"#line10_297">297.</a> <i>extrema</i>, extremum spirante. <span +class = "smallcaps">Ed.</span></p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_298" id = "line10_298"> </a> +Jamque coruscanti telum, propiusque ferenti</p> +<p><a name = "line10_299" id = "line10_299"> </a> +Gressum exsultantem, et securo cædis <a href = +"#var10_299">Iertæ</a></p> +<span class = "linenum">300</span> +<p><a name = "line10_300" id = "line10_300"> </a> +<a href = "#var10_300">Non exspectatum</a> surgens defixerat ensem,</p> +<p><a name = "line10_301" id = "line10_301"> </a> +Sidoniumque ducem circumspectabat, in illa</p> +<p><a name = "line10_302" id = "line10_302"> </a> +Exoptans <a href = "#var10_302">animam certantem</a> ponere dextra.</p> +<p><a name = "line10_303" id = "line10_303"> </a> +Sed <a href = "#var10_303">vicere</a> virum coeuntibus undique telis</p> +<p><a name = "line10_304" id = "line10_304"> </a> +Et Nomas, et Garamas, et Celtæ, et Maurus, et Astur.</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p><a name = "line10_305" id = "line10_305"> </a> +<a href = "#var10_305">Hic finis</a> Paulo: jacet altum pectus, et +ingens</p> +<span class = "pagenum">614</span> +<p><a name = "line10_306" id = "line10_306"> </a> +<a href = "#var10_306">Dextera</a>, quem, soli si bella agitanda +darentur,</p> +<p><a name = "line10_307" id = "line10_307"> </a> +Æquares forsan Fabio: <a href = "#var10_307">mors additur Urbi</a></p> +<p><a name = "line10_308" id = "line10_308"> </a> +Pulchra decus, misitque viri inter sidera nomen.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_298" id = "not10_298" href = "#line10_298">298.</a> +<i>coruscanti telum</i>, ut ictum daret. Cf. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_434">ad I, 434</a>. +—<a name = "not10_299" id = "not10_299" href = +"#line10_299">299.</a> <i>securo cædis</i>, qui non dubitabat, quin +Paulum facile occideret. +—<a name = "not10_302" id = "not10_302" href = +"#line10_302">302.</a> Exoptabat mori in certamine cum Hannibale, +viro fortissimo. Sic <i>tuaque animam hanc effundere dextra</i>, dixit +Virg. Æn. I, 98. Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#not10_67">ad. v. 67 sq.</a> et <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_705">ad II, 705</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_305" id = "not10_305" href = "#line10_305">305.</a> +<i>ingens Dextera</i>, vir fortissimus. +—<i>Dextera, quem</i>, ut βρέφος φεροντα, +<span class = "pagenum notes">614</span> +Anacr. III, 17, ubi vid. Intpp. σώματα ὅστις, Sophocl. Ajac. 760, ubi v. +Brouck. Cf. sup. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_495">ad +V, 495</a>, et Köppen ad Hom. Iliad. β, 278. +—<a name = "not10_306" id = "not10_306" href = +"#line10_306">306.</a> <i>darentur</i>, data fuissent.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_309" id = "line10_309"> </a> +Postquam spes Italum mentesque in consule lapsæ,</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p><a name = "line10_310" id = "line10_310"> </a> +Ceu truncus capitis, sævis exercitus armis</p> +<p><a name = "line10_311" id = "line10_311"> </a> +Sternitur, et victrix toto <a href = "#var10_311">fremit</a> Africa +campo.</p> +<p><a name = "line10_312" id = "line10_312"> </a> +Hic <a href = "#var10_312">Picentum</a> acies, hic Umber martius, +illic</p> +<p><a name = "line10_313" id = "line10_313"> </a> +Sicana procumbit pubes, hic Hernica turma.</p> +<p><a name = "line10_314" id = "line10_314"> </a> +Passim signa jacent, quæ Samnis belliger, et quæ</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p><a name = "line10_315" id = "line10_315"> </a> +Sarrastes populi, Marsæque tulere cohortes;</p> +<p><a name = "line10_316" id = "line10_316"> </a> +<a href = "#var10_316">Transfixi clipei</a>, galeæque, et inutile +ferrum,</p> +<p><a name = "line10_317" id = "line10_317"> </a> +Fractaque conflictu parmarum tegmina, et <a href = +"#var10_317">ore</a></p> +<p><a name = "line10_318" id = "line10_318"> </a> +Cornipedum <a href = "#var10_318">derepta</a> fero spumantia frena.</p> +<p><a name = "line10_319" id = "line10_319"> </a> +Sanguineus <a href = "#var10_319">tumidas</a> in campos Aufidus +undas</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p><a name = "line10_320" id = "line10_320"> </a> +Ejectat, redditque <a href = "#var10_320">furens</a> sua corpora +ripis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_309" id = "not10_309" href = "#line10_309">309.</a> +<i>mentes lapsæ</i>, animus Rom. fractus est. +—<i>in consule</i>, morte Pauli.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_313" id = "not10_313" href = "#line10_313">313.</a> +<i>Sicana pubes</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_489">V, 489 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_315" id = "not10_315" href = "#line10_315">315.</a> +<i>Sarrastes populi</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_536">ad VIII, 536</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_319" id = "not10_319" href = "#line10_319">319.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_669">VIII, 669 +seq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_321" id = "line10_321"> </a> +Sic Lagea ratis, vasto velut insula ponto</p> +<p><a name = "line10_322" id = "line10_322"> </a> +Conspecta, inlisit scopulis ubi nubifer Eurus,</p> +<p><a name = "line10_323" id = "line10_323"> </a> +<a href = "#var10_323">Naufragium</a> spargens operit freta; jamque per +undas</p> +<p><a name = "line10_324" id = "line10_324"> </a> +Et transtra, et mali, laceroque <a href = "#var10_324">aplustria</a> +velo,</p> +<span class = "pagenum">615</span> +<span class = "linenum">325</span> +<p><a name = "line10_325" id = "line10_325"> </a> +Ac miseri fluitant revomentes æquora nautæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_321" id = "not10_321" href = "#line10_321">321</a> +<a name = "not10_322" id = "not10_322" href = "#line10_321">sqq.</a> +<i>Lagea ratis</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_196">ad I, 196</a>. Drak. suspicabatur, poetam +respexisse ad naves portentosæ magnitudinis, a Ptolemæo Philopatore +exstructas (v. Athen. Deipnos. V, 8, pag. 203, et Plut. Demetr. +59), vel ad naves Antonianas, de quibus v. Heyne ad Virg. Æneid. VIII, +691 sqq. ex quo loco etiam navis cum <i>insula</i> comparatio petita +est. +—<a name = "not10_324" id = "not10_324" href = +"#line10_324">324.</a> <i>aplustre</i>, seu aplustrum, +<span class = "pagenum notes">615</span> +ἄφλαστον, seu ἄπλαστον, ornamentum puppis, tabulatum, in quo post diætam +erigebatur baculus, στηλὶς, e quo dependebat <i>velum</i>, h. est, +linteum, seu fascia (ταινία, <i>Flagge</i>), quæ motum venti indicabat. +Conf. Köppen ad Homer. Iliad. ο, 717; Gesneri Thes., et, quos Drak. +laudat, Scheffer. de Re Nav. II, 6; Salmas. Exerc. Plin. +p. 403 seq.; Cuper. Apoth. Hom. p. 50 et 196; Fabrett. ad +Column. Trai. pag. 117, et Beger. Thes. Brand. T. III, p. 408. +Cf. et V.L. Vide etiam Wernsdorf ad Rutil. Itin. I, 513, in Poet. +Min. T. V, P. I, p. 167. +—<a name = "not10_325" id = "not10_325" href = +"#line10_325">325.</a> <i>æquora</i>, aquam.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_326" id = "line10_326"> </a> +At Pœnus, per longa diem certamina sævis</p> +<p><a name = "line10_327" id = "line10_327"> </a> +Cædibus emensus, postquam eripuere furori</p> +<p><a name = "line10_328" id = "line10_328"> </a> +Insignem tenebræ lucem, tum denique Martem</p> +<p><a name = "line10_329" id = "line10_329"> </a> +Dimisit, tandemque suis in cæde pepercit.</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p><a name = "line10_330" id = "line10_330"> </a> +Sed mens invigilat curis, noctisque quietem</p> +<p><a name = "line10_331" id = "line10_331"> </a> +Ferre nequit: <a href = "#var10_331">stimulat dona inter tanta +Deorum</a>,</p> +<p><a name = "line10_332" id = "line10_332"> </a> +<a href = "#var10_332">Corque acuit nondum</a> portas intrasse +Quirini.</p> +<p><a name = "line10_333" id = "line10_333"> </a> +Proxima lux placet. <a href = "#var10_333">Hinc</a> strictos ferre ocius +enses,</p> +<span class = "pagenum">616</span> +<p><a name = "line10_334" id = "line10_334"> </a> +Dum fervet <a href = "#var10_334">cruor</a>, et perfusæ cæde +cohortes,</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p><a name = "line10_335" id = "line10_335"> </a> +Destinat, ac jam claustra manu, jam mœnia flamma</p> +<p><a name = "line10_336" id = "line10_336"> </a> +Occupat, et jungit Tarpeia incendia Cannis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_326" id = "not10_326" href = "#line10_326">326</a> +<a name = "not10_327" id = "not10_327" href = "#line10_326">sqq.</a> +Hannibal post victoriam Cannensem extemplo Romam contendere et obpugnare +constituit: in quo poeta non historicam veritatem (v. Liv. XXII, 51), +sed rationem poeticam, et episodii de machinatione Junonis (<a class = +"crossref" href = "#line10_337">v. 337 sqq.</a>) comminiscendi +occasionem spectavit. +—<a name = "not10_329" id = "not10_329" href = +"#line10_329">329.</a> <i>suis</i>, suorum labori, <i>in cæde</i> +Rom. peragenda; Dausq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_331" id = "not10_331" href = "#line10_331">331</a> +<a name = "not10_332" id = "not10_332" href = "#line10_331">seq.</a> +Cf. V.L.</p> + +<span class = "pagenum notes">616</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not10_334" id = "not10_334" href = "#line10_334">334.</a> +Dum recens est ardor militum. +—<a name = "not10_336" id = "not10_336" href = +"#line10_336">336.</a> <i>Occupat</i> et <i>jungit</i>, spe et +cogitatione.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_337" id = "line10_337"> </a> +Quo turbata viri conjux Saturnia cæpto,</p> +<p><a name = "line10_338" id = "line10_338"> </a> +Irarumque Jovis Latiique <a href = "#var10_338">haud inscia</a> +fati,</p> +<p><a name = "line10_339" id = "line10_339"> </a> +Incautum ardorem atque avidas <a href = "#var10_339">ad futile +votum</a></p> +<span class = "linenum">340</span> +<p><a name = "line10_340" id = "line10_340"> </a> +Spes juvenis frenare parat: ciet inde quietis</p> +<p><a name = "line10_341" id = "line10_341"> </a> +Regnantem tenebris Somnum; quo sæpe ministro</p> +<p><a name = "line10_342" id = "line10_342"> </a> +Edomita <a href = "#var10_342">inviti</a> componit lumina fratris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_340" id = "not10_340" href = "#line10_340">340</a> +<a name = "not10_341" id = "not10_341" href = "#line10_340">sq.</a> +Similiter <i>Somnus</i> mittitur ad Agamemnonem Hom. Iliad. β, 6 seq. ad +Neptunum Iliad. ξ, 354 sq. ad Jovem Iliad. ξ, 230 sq. quo et h.l. +v. 342 spectat. +—<i>quietis tenebris</i>, a vestibulo et aditu locorum inferorum; +ubi Somni sedes. Vid. Heyne ad Virg. Æneid. VI, 278, et Köppen ad Hom. +Iliad. ξ, 231. +—<a name = "not10_342" id = "not10_342" href = +"#line10_342">342.</a> <i>fratris</i>, Jovis.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_343" id = "line10_343"> </a> +Atque huic adridens, «Non te majoribus, inquit,</p> +<p><a name = "line10_344" id = "line10_344"> </a> +Ausis, Dive, voco; nec posco ut mollibus alis</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p><a name = "line10_345" id = "line10_345"> </a> +Des victum mihi, Somne, Jovem: non mille premendi</p> +<p><a name = "line10_346" id = "line10_346"> </a> +Sunt oculi tibi, nec spernens tua numina custos</p> +<p><a name = "line10_347" id = "line10_347"> </a> +Inachiæ multa superandus <a href = "#var10_347">nocte</a> juvencæ.</p> +<p><a name = "line10_348" id = "line10_348"> </a> +Ductori precor inmittas <a href = "#var10_348">nova</a> somnia Pœno,</p> +<span class = "pagenum">617</span> +<p><a name = "line10_349" id = "line10_349"> </a> +Ne Romam et vetitos cupiat <a href = "#var10_349">nunc</a> visere +muros,</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p><a name = "line10_350" id = "line10_350"> </a> +<a href = "#var10_350">Quos</a> intrare dabit nunquam regnator +Olympi.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_343" id = "not10_343" href = "#line10_343">343.</a> +<i>majoribus Ausis</i>, ad majora ausa. +—<a name = "not10_344" id = "not10_344" href = +"#line10_344">344.</a> <i>mollibus alis</i>; χρυσέαις πτερύγεσσιν, +Orph. Arg. 1009. Ὄνειροι μελανοπτέρυγες, Eurip. Hecub. 71. Somnus alis, +vel, ut mox <a class = "crossref" href = "#line10_356">v. 356</a>, +virga tangit, quibus soporem inmittit. Conf. Broukh. et Heyne ad Tibull. +II, <span class = "smallcaps">i</span>, 89; III, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 55. Cuper. Apoth. Hom. pag. 178; Spanh. ad +Callim. H. in Del. v. 234, et Herderi <i>zerstreuete Blätter</i>, +T. II, p. 322. +—<a name = "not10_345" id = "not10_345" href = +"#line10_345">345</a> <a name = "not10_346" id = "not10_346" href = +"#line10_345">sq.</a> +Non Argus tibi sopiendus est, custos Ius, filiæ Inachi, in vaccam +mutatæ: quæ fabula vel tironibus nota est ex Ovid. Met. +I, 624 sqq. +—<i>mille oculi</i>, Argus πανόπτης, de quo v. Heyne ad Apollod. +p. 252 seq. Centum ei oculos tribuunt Ovidius et alii. Cur +<i>spernat numina</i> Somni, docebit idem Ovid. l.c. v. 626 sq. et +685 sq. +—<a name = "not10_347" id = "not10_347" href = +"#line10_347">347.</a> <i>nocte</i>, somno. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_563">ad II, 563</a>. +—<i>multa</i>, propter multos oculos.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_348" id = "not10_348" href = "#line10_348">348.</a> +<i>nova somnia</i>, inusitata, ab ipso Somno inmissa. Lefeb. +<i>étranges</i>. Drak. quæ cum aliquo terrore animum percellunt, aut +forma ac modo inusitato metum atque horrorem incutiunt, ut ap. Tibull. +II, 7, 19 (al. <span class = "smallcaps">vi</span>, 37), ubi vid. +Broukh. +<span class = "pagenum notes">617</span> +—<a name = "not10_349" id = "not10_349" href = +"#line10_349">349</a> <a name = "not10_350" id = "not10_350" href = +"#line10_349">sq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_599">VI, 599... +605</a>, et <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_605">XII, +605 seq.</a> Drak. +—<i>vetitos muros.</i> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_501">ad III, 501</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_788">IV, 788</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_351" id = "line10_351"> </a> +Imperium celer exsequitur, curvoque <a href = +"#var10_351">volucris</a></p> +<p><a name = "line10_352" id = "line10_352"> </a> +Per tenebras portat medicata papavera cornu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_351" id = "not10_351" href = "#line10_351">351 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_543">ad II, 543 +sq.</a> Somnus manu tenet <i>cornu</i>, unde soporem infundit, +(v. Burm. ad Val. Fl. IV, 16; VIII, 72; Heyne et Cerda ad Virg. Æn. +I, 692; Cl. Doering. Eclogæ poett. lat. pag. 249; Spencii Polymet. +XII, pag. 264; Barth. et Lutat. ad Stat. Th. II, 144; VI, 27. Lessing. +<i>Wie die Alten den Tod gebildet</i>, p. 1, 45 al.) et +<i>papavera</i> (propter vim soporificam, quæ nigro inprimis papaveri +inest, unde opium paratur) effundit, de quo v. Martin. ad Virg. Ge. +I, 78; IV, 545; Ovid. Met. XI, 605 seq. Signum a Tollio post Cic. +Or. pro Archia et a Drak. ad h.l. editum, Mariett. <i>Traité des Pierres +gravées</i>, T. II, pag. 1, n. <span class = "smallcaps">lx</span> +(ubi Somnus ex manu Noctis, cui tres Ὄνειροι a tergo stant, papaverum +manipulum adcipit), et auctor libri qui inscribitur, <i>papaver ex omni +antiquitate erutum</i>, Norib. 1713, 1714, p. 155 sq.; 170 sq. +—<a name = "not10_352" id = "not10_352" href = +"#line10_352">352.</a> <i>medicata</i>; conf. Heyne ad Virg. Æn. +IV, 486, et VI, 420.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_353" id = "line10_353"> </a> +<a href = "#var10_353">Ast ubi</a>, per tacitum adlapsus, tentoria +prima</p> +<p><a name = "line10_354" id = "line10_354"> </a> +Barcæi petiit juvenis, quatit inde soporas</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p><a name = "line10_355" id = "line10_355"> </a> +Devexo capiti pennas, oculisque quietem</p> +<p><a name = "line10_356" id = "line10_356"> </a> +Inrorat, tangens Lethæa tempora virga.</p> +<span class = "pagenum">618</span> +<p><a name = "line10_357" id = "line10_357"> </a> +Exercent rabidam truculenta insomnia mentem:</p> +<p><a name = "line10_358" id = "line10_358"> </a> +Jamque videbatur multo sibi milite Thybrim</p> +<p><a name = "line10_359" id = "line10_359"> </a> +Cingere, et insultans adstare ad mœnia Romæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_353" id = "not10_353" href = "#line10_353">353.</a> +<i>per tacitum adlapsus</i>, ut <i>Ille volat, nullos strepitus +facientibus alis</i> ap. Ovid. Met. XI, 650; Drak. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_527">ad VII, 527</a>. +—<a name = "not10_354" id = "not10_354" href = +"#line10_354">354 sq.</a> +<i>Barcæi juvenis</i>, Hannibalis. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_72">I, 72</a>. +—<i>soporas pennas</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"#not10_344">ad v. 344</a>. +—<i>quatit Devexo capiti</i>, supra caput, στῆ δ᾽ ἂρ ὑπὲρ κεφαλῆς, +Hom. Iliad. β, 21, ubi vid. Köppen. +—<a class = "missing" name = "not10_355" id = "not10_355" href = +"#line10_355" title = "numerus deest">355.</a> <i>oculis quietem +Inrorat;</i> cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#var8_121">ad VIII, 121 in Var. Lectt.</a> Heyne et Cerda +ad Virg. Æneid. I, 691, et III, 511; Burm. ad Val. Fl. IV, 16. +—<a name = "not10_356" id = "not10_356" href = +"#line10_356">356.</a> Imitat Virg. Æn. V, 854 sq. ubi Heyne +coll. Apollon. IV, 156, monet, <i>virgam</i>, vel <i>ramum</i> proprie +adcipiendum, et rem ab aqua lustrali ductam esse. Conf. Barth. ad Stat. +Silv. V, <span class = "smallcaps">iv</span>, 18; Doering. Eclog. +poett. lat. p. 242; Gronov. Obss. II, <span class = +"smallcaps">i</span>, p. 210 sq.; Turneb. Advers. XXI, 4, et +Burm. ad Val. Fl. VIII, 84. Sic et Mercurius ῥάβδῳ ὄμματα θέλγει, Hom. +Odys. ε, 47; v. Gronov. l.c. Ernesti <i>virgam</i> h.l. ipsa papavera +dici putat. <i>Lethæa virga</i>, ut Ληθαῖον πτερὸν ὕπνου, dixit +Callimach. Hymn. in Del. vers. 234. Cf. Virg. Georg. I, 78; IV, +545, et Æneid. V, 854.</p> + +<span class = "pagenum notes">618</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not10_357" id = "not10_357" href = "#line10_357">357.</a> +<i>insomnia</i>, somnia, ut <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_102">XI, 102</a>; Virg. Æn. VI, 897, et Tibull. +III, 4, 1, ubi v. Broukh. Singula h.l. ἐναργῶς et apte expressa, +inpr. adparitio oratioque Jovis. +—<a name = "not10_358" id = "not10_358" href = +"#line10_358">358.</a> <i>videbatur sibi</i>, somniabat.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">360</span> +<p><a name = "line10_360" id = "line10_360"> </a> +Ipse refulgebat Tarpeiæ culmine rupis,</p> +<p><a name = "line10_361" id = "line10_361"> </a> +Elata torquens flagrantia fulmina dextra,</p> +<p><a name = "line10_362" id = "line10_362"> </a> +Jupiter; et <a href = "#var10_362">lati</a> fumabant sulfure campi,</p> +<p><a name = "line10_363" id = "line10_363"> </a> +Ac gelidis Anio trepidabat cærulus undis;</p> +<p><a name = "line10_364" id = "line10_364"> </a> +Et densi ante oculos iterumque iterumque tremendum</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p><a name = "line10_365" id = "line10_365"> </a> +Vibrabant ignes: tunc vox effusa per <a href = +"#var10_365">auras</a>:</p> +<p><a name = "line10_366" id = "line10_366"> </a> +«Sat magna, o juvenis, <a href = "#var10_366">prensa est</a> tibi gloria +Cannis;</p> +<p><a name = "line10_367" id = "line10_367"> </a> +Siste gradum; neque enim sacris inrumpere muris,</p> +<p><a name = "line10_368" id = "line10_368"> </a> +Pœne, magis dabitur, nostrum quam <a href = "#var10_368">scindere</a> +cælum.»</p> +<p><a name = "line10_369" id = "line10_369"> </a> +Adtonitum <a href = "#var10_369">visis</a>, majoraque bella paventem</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p><a name = "line10_370" id = "line10_370"> </a> +Post confecta Sopor Junonia jussa <a href = +"#var10_370">relinquit</a>;</p> +<p><a name = "line10_371" id = "line10_371"> </a> +Nec lux terribili purgavit imagine mentem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_363" id = "not10_363" href = "#line10_363">363.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_49">ad I, 49</a>, +et <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_542">V, 542</a>. +—<a name = "not10_367" id = "not10_367" href = +"#line10_367">367</a> <a name = "not10_368" id = "not10_368" href = +"#line10_367">seq.</a> +Hæc graviter et ad dignitatem majestatemque Rom. urbis adumbrandam +adcommodate dicta. +—<i>sacris muris</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_501">ad III, 501</a>; <i>inrumpere muris</i>; conf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_378">ad II, 378 in +V.L.</a> <i>inrumpere</i> proprie significat, quo non licet penetrare, +v.c. in adyta et penetralia, de profanis et non initiatis. Vid. Heins. +ad Ovid. Trist. II, 305, et Burm. ad Quinctil. II, 1, +p. 320.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_371" id = "not10_371" href = "#line10_371">371.</a> +<i>Nec lux purgavit imagine mentem</i>, etiam vigili imago nocturna +<span class = "pagenum notes">619</span> +menti obversabatur; Ernest.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_372" id = "line10_372"> </a> +Quos inter motus somni <a href = "#var10_372">vanosque</a> tumultus,</p> +<span class = "pagenum">619</span> +<p><a name = "line10_373" id = "line10_373"> </a> +Dedita per noctem reliquo cum milite castra</p> +<p><a name = "line10_374" id = "line10_374"> </a> +Nuntiat, et prædam pleno trahit agmine Mago.</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p><a name = "line10_375" id = "line10_375"> </a> +Huic ductor lætas Tarpeio <a href = "#var10_375">vertice</a> mensas</p> +<p><a name = "line10_376" id = "line10_376"> </a> +Spondenti, quum quinta diem nox orbe tulisset,</p> +<p><a name = "line10_377" id = "line10_377"> </a> +Celatis Superum monitis clausoque pavore,</p> +<p><a name = "line10_378" id = "line10_378"> </a> +Vulnera et <a href = "#var10_378">exhaustas</a> sævo certamine +vires,</p> +<p><a name = "line10_379" id = "line10_379"> </a> +Ac nimium lætis excusat fidere rebus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_373" id = "not10_373" href = "#line10_373">373.</a> +Cf. Liv. XXII, 52. +—<a name = "not10_374" id = "not10_374" href = +"#line10_374">374.</a> <i>pleno</i>, onusto præda.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_375" id = "not10_375" href = "#line10_375">375.</a> +Cf. Liv. XXII, 51, in cujus tamen imitatione Silius ingenio suo +indulsit, his additis, illis resecatis. Dictum hoc, <i>die quinto victor +in Capitolio epulaberis</i>... quod Silius Magoni tribuit, et de quo +vid. Gell. X, 24 et, qui eum descripsit, Macrob. I, 4; +Maharbali dedere Liv. XXII, 51, et Val. Max. IX, 5 ext. 3; +Adherbali vero Florus II, 6, ubi tamen Grævius Maharbalis nomen ex +Mstis restituendum docuit; Draken. Possunt plures uno consilium dedisse; +Dausq. et Cell. +—<a name = "not10_377" id = "not10_377" href = +"#line10_377">377.</a> <i>monitis</i>; cf. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#not4_120">ad IV, 120</a>. +—<i>clauso</i>, dissimulato, celato, <i>pavore</i>, a somnio sibi +incusso. +—<a name = "not10_378" id = "not10_378" href = +"#line10_378">378</a> <a name = "not10_379" id = "not10_379" href = +"#line10_378">seq.</a> +<i>Vulnera excusat</i>, h.e. iis ad excusandum utitur, se iis +excusat.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">380</span> +<p><a name = "line10_380" id = "line10_380"> </a> +Tum spe dejectus juvenis, ceu vertere ab ipsis</p> +<p><a name = "line10_381" id = "line10_381"> </a> +Terga juberetur muris, ac signa referre,</p> +<p><a name = "line10_382" id = "line10_382"> </a> +«Tanta mole, inquit, non <a href = "#var10_382">Roma, ut credidit +ipsa</a>,</p> +<p><a name = "line10_383" id = "line10_383"> </a> +Sed Varro est victus: <a href = "#var10_383">quonam</a> tam prospera +Martis</p> +<p><a name = "line10_384" id = "line10_384"> </a> +Munera destituis fato, patriamque moraris?</p> +<span class = "pagenum">620</span> +<span class = "linenum">385</span> +<p><a name = "line10_385" id = "line10_385"> </a> +Mecum exsultet eques: juro hoc caput, adcipe muros</p> +<p><a name = "line10_386" id = "line10_386"> </a> +Iliacos, portasque tibi sine Marte patentes.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_382" id = "not10_382" href = "#line10_382">382.</a> +<i>Tanta mole</i>, tantis conatibus. Mago elevat res ab Hannibale +gestas, spiritusque ejus reprimit. +—<a name = "not10_383" id = "not10_383" href = +"#line10_383">383.</a> Quonam tristi adversoque fato fit, seu +efficitur, ut tam felicem rerum cursum non persequaris? <i>Vincere scis, +victoria uti nescis</i>, Liv. XXII, 51. +—<a name = "not10_384" id = "not10_384" href = +"#line10_384">384.</a> <i>patriam moraris</i>, quatenus +tergiversando et cunctando patriam imperio jam prope comparato fraudas; +vel etiam milites diu hærentes in Italia patriæ detines; Ernesti. Imo +<i>patriam</i> poeta dixit pro spe patriæ; +<span class = "pagenum notes">620</span> +ut <i>vota meliora morari</i> Stat. Th. III, 651.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_385" id = "not10_385" href = "#line10_385">385.</a> +<i>Sequere: cum equite, ut prius venisse, quam venturum, sciant, +præcedam</i>; Liv. l.c. +—<i>juro hoc caput</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_105">ad VIII, 105</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_387" id = "line10_387"> </a> +Dumque ea Mago fremit <a href = "#var10_387">cauto</a> non credita +fratri,</p> +<p><a name = "line10_388" id = "line10_388"> </a> +Jam Latius sese Canusina in mœnia miles</p> +<p><a name = "line10_389" id = "line10_389"> </a> +Conligere, et <a href = "#var10_389">profugos</a> vicino cingere +vallo,</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p><a name = "line10_390" id = "line10_390"> </a> +Cœperat: heu rebus facies inhonora sinistris!</p> +<p><a name = "line10_391" id = "line10_391"> </a> +Non aquilæ, non signa viris, non consulis altum</p> +<p><a name = "line10_392" id = "line10_392"> </a> +Imperium, non subnixæ lictore secures.</p> +<p><a name = "line10_393" id = "line10_393"> </a> +Trunca atque ægra metu, ceu magna elisa ruina,</p> +<p><a name = "line10_394" id = "line10_394"> </a> +Corpora debilibus nituntur sistere membris.</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p><a name = "line10_395" id = "line10_395"> </a> +Clamor sæpe repens, et sæpe silentia fixis</p> +<p><a name = "line10_396" id = "line10_396"> </a> +In tellurem oculis, nudæ plerisque sinistræ</p> +<p><a name = "line10_397" id = "line10_397"> </a> +<a href = "#var10_397">Detrito</a> clipeo: desunt pugnacibus enses:</p> +<p><a name = "line10_398" id = "line10_398"> </a> +Saucius omnis eques: galeis carpsere superbum</p> +<p><a name = "line10_399" id = "line10_399"> </a> +Cristarum decus, et <a href = "#var10_399">damnarunt</a> Martis +honores.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_387" id = "not10_387" href = "#line10_387">387.</a> +Cf. Liv. XXII, 50 et 52. +—<a name = "not10_388" id = "not10_388" href = +"#line10_388">388</a> <a name = "not10_389" id = "not10_389" href = +"#line10_388">sq.</a> +<i>Latius miles</i>, decem millia hominum, qui duce Sempronio ex +majoribus castris Canusium pervenerunt. Alii Venusiam, vel Cannas, vel +in silvas profugerunt; et qui in minoribus castris restiterant, capti +sunt. Conf. Appian. B. Hannib. c. 26. +—<i>sese conligere</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_399">ad VI, 399</a>. +—<i>vicino</i> urbi. +—<a name = "not10_390" id = "not10_390" href = +"#line10_390">390</a> <a name = "not10_391" id = "not10_391" href = +"#line10_390">seq.</a> +Poeta ad similem rem transtulisse videtur narrationem Livii IX, 5 +et 6.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_393" id = "not10_393" href = "#line10_393">393.</a> +<i>elisa ruina</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_509">V, 509</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_398" id = "not10_398" href = "#line10_398">398.</a> +<i>carpsere</i>, decerpsere, deripuere. +—<a name = "not10_399" id = "not10_399" href = +"#line10_399">399.</a> <i>damnarunt</i>, respuerunt, præ mœrore +projecerunt, <i>M. honores</i>, illud superbum decus cristarum, et +reliqua ornamenta insigniaque militaria.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">400</span> +<p><a name = "line10_400" id = "line10_400"> </a> +<a href = "#var10_400">At</a> multa thorax <a href = +"#var10_400">perfossus</a> cuspide; et hærens</p> +<p><a name = "line10_401" id = "line10_401"> </a> +Loricæ interdum Maurusia pendet arundo.</p> +<p><a name = "line10_402" id = "line10_402"> </a> +Interdum mæsto socios clamore requirunt.</p> +<p><a name = "line10_403" id = "line10_403"> </a> +Hic Galba, hic Piso, et, leto non dignus inerti,</p> +<span class = "pagenum">621</span> +<p><a name = "line10_404" id = "line10_404"> </a> +Curio <a href = "#var10_404">deflentur</a>; gravis illic Scævola +bello.</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p><a name = "line10_405" id = "line10_405"> </a> +<a href = "#var10_405">Hos passim</a>; at Pauli pariter, ceu dira +parentis</p> +<p><a name = "line10_406" id = "line10_406"> </a> +Fata gemunt: ut vera <a href = "#var10_406">mali præsentia</a> +nunquam</p> +<p><a name = "line10_407" id = "line10_407"> </a> +Cessarit canere, et Varronis sistere mentem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_401" id = "not10_401" href = "#line10_401">401.</a> +<i>Loricæ</i>, in lorica hærens.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_402" id = "not10_402" href = "#line10_402">402.</a> +Verba Virg. Æneid. I, 217, ubi v. Heyne.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_403" id = "not10_403" href = "#line10_403">403 sq.</a> +<i>Galba</i>, v. +<span class = "pagenum notes">621</span> +sup. <a class = "crossref" href = "#line10_194">v. 194 sq.</a> et +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_470">VIII, 470</a>. +—<i>Piso</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"#line10_250">v. 250 seq.</a> et VIII, 463. +—<i>Curio</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"#line10_209">v. 209</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_426">VIII, 426</a>. +—<i>leto inerti</i>; nam in Aufido perierat. Cf. <a class = +"crossref" href = "#not10_209">ad v. 209</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_123">III, 123</a>, <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_145">145</a>. +—<a class = "missing" name = "not10_404" id = "not10_404" href = +"#line10_404" title = "numerus deest">404.</a> <i>Scævola</i>; cf. +<a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_370">IX, 370</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_383">VIII, 383</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_405" id = "not10_405" href = "#line10_405">405.</a> +Hos duces passim hic et ille per exercitum, non omnes simul, sed ut +quisque in hunc vel illum animatus erat, lugent: at Pauli fata omnes +pariter gemunt; Burm. +—<i>pariter ceu</i>, ut ὁμοίως ὡς, Lef. Male! +—<a name = "not10_406" id = "not10_406" href = +"#line10_406">406.</a> <i>vera mali præsentia</i>, vera et certo +futura, quæ nunc præsentia sunt; Cell. Milites commemorabant inter se, +ut ille sæpe prædixerit hanc calamitatem præsentem; Ern. +—<a name = "not10_407" id = "not10_407" href = +"#line10_407">407.</a> <i>canere</i>; cf. <a class = "crossref" +href = "#line10_60">v. 60 seq.</a> <i>sistere</i>, cohibere, +<i>mentem</i>, consilia, vel θυμὸν, μένος furorem et iram.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_408" id = "line10_408"> </a> +<a href = "#var10_408">Utque</a> diem hunc toties nequidquam averterit +Urbi;</p> +<p><a name = "line10_409" id = "line10_409"> </a> +Atque idem quantus dextra: sed cura futuri</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p><a name = "line10_410" id = "line10_410"> </a> +Quos premit, aut fossas instant <a href = "#var10_410">præducere</a> +muris,</p> +<p><a name = "line10_411" id = "line10_411"> </a> +Aut portarum <a href = "#var10_411">aditus</a> (ut rerum est copia) +firmant;</p> +<p><a name = "line10_412" id = "line10_412"> </a> +Quaque patet campus planis ingressibus hosti,</p> +<p><a name = "line10_413" id = "line10_413"> </a> +Cervorum ambustis imitantur cornua ramis,</p> +<p><a name = "line10_414" id = "line10_414"> </a> +Et <a href = "#var10_414">stilus</a> occulitur, cæcum in vestigia +telum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_409" id = "not10_409" href = "#line10_409">409.</a> +<i>quantus dextra</i>, quam fortis fuerit. +—<a name = "not10_413" id = "not10_413" href = +"#line10_413">413.</a> Terræ infigunt stipites ramosos, in formam +cornuum cervinorum truncatos, qui aggeribus committendis muniendisque, +vel adscensui hostium prohibendo inserviebant, quorumque <i>stili</i>, +h.e. cuspides, ex terra exstantes, et frondibus vel herbis occultatæ, +equorum pedes lædebant inpediebantque. Dicuntur inde <i>cervi</i> Tibul. +IV, <span class = "smallcaps">i</span>, 84 (ubi v. Heyne et Broukh.); +Varr. L. L. IV, p. 30 et 51 (ubi v. Scalig.); Cæs. B. G. VII, 72; +Liv. XLIV, 11; <i>cervuli</i> Frontin. Strateg. I, <span class = +"smallcaps">v</span>, 2 (ubi v. Tennul.). +—<a name = "not10_414" id = "not10_414" href = +"#line10_414">414.</a> <i>cæcum vallum</i>, ut h.l. <i>cæcum +telum</i>, Festo et Cæs. B. C. I, 28; <i>stili cæci</i> Hirt. B. +Afric. 31; <i>stimuli</i>, Cæs. B. G. VII, 73, et <i>tribuli</i>, Veget. +III, 24. +<span class = "pagenum notes">622</span> +Conf. Cæs. B. G. V, 18; Cerda, Guell. et Serv. ad Virg. Ecl. II, +29; Lips. Poliorc. II, 2, et al. +—<i>cæcum</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_3">ad V, 3</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">622</span> +<span class = "linenum">415</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_415" id = "line10_415"> </a> +Ecce, super clades et non medicabile vulnus,</p> +<p><a name = "line10_416" id = "line10_416"> </a> +Relliquias belli atque inperdita corpora Pœnis</p> +<p><a name = "line10_417" id = "line10_417"> </a> +Inpia formido ac major <a href = "#var10_417">jactabat</a> Erinnys.</p> +<p><a name = "line10_418" id = "line10_418"> </a> +Trans æquor Tyrios enses atque arma parabant</p> +<p><a name = "line10_419" id = "line10_419"> </a> +Punica et Hannibalem mutato evadere cælo.</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p><a name = "line10_420" id = "line10_420"> </a> +Dux erat <a href = "#var10_420">exsilio conlectis Marte</a> +Metellus,</p> +<p><a name = "line10_421" id = "line10_421"> </a> +Sed stirpe haud parvi cognominis: <a href = "#var10_421">is mala</a> +bello</p> +<p><a name = "line10_422" id = "line10_422"> </a> +Pectora degeneremque manum ad deformia agebat</p> +<p><a name = "line10_423" id = "line10_423"> </a> +Consulta; atque alio positas spectabat in orbe,</p> +<p><a name = "line10_424" id = "line10_424"> </a> +Quîs sese occulerent, terras, quo nomina nulla</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p><a name = "line10_425" id = "line10_425"> </a> +Pœnorum, aut patriæ penetraret fama relictæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_415" id = "not10_415" href = "#line10_415">415.</a> +Hæc ad verbum fere adumbrata ex Liv. XXII, 53. Cf. Val. Max. +V, <span class = "smallcaps">vi</span>, 7, et Oros. +IV, 6. +—<a name = "not10_416" id = "not10_416" href = +"#line10_416">416.</a> Verba Virg. Æn. I, 30, et X, 430. +—<a name = "not10_417" id = "not10_417" href = +"#line10_417">417.</a> <i>jactabat</i>, movebat, agitabat, vel +vexabat. Cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_291">ad +VIII, 291</a>. +—<i>Erinnys</i>, furor, insania; <i>evadere</i>, effugere.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_419" id = "not10_419" href = "#line10_419">419.</a> +<i>cælo</i>, plaga cæli.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_420" id = "not10_420" href = "#line10_420">420 seq.</a> +<i>Dux erat exsilio</i>, ad exsilium; <i>conlectis Metellus, Marte</i> +quidem <i>parvi cognominis, sed stirpe haud parvi cognominis</i>, h.e. +non bello quidem et factis, sed genere clarus. Cf. sup. <a class = +"crossref" href = "#line10_59">v. 59... 69</a>. +—<a name = "not10_421" id = "not10_421" href = +"#line10_421">421.</a> <i>cognominis</i> pro nominis, ut apud Gell. +X, 12; Prop. IV, <span class = "smallcaps">i</span>, 69; Virg. Æn. +III, 133... 350; XII, 845 et al. <i>Nomen</i> autem, ut ὄνομα, pro fama +et gloria dici, vix est quod moneam. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_98">XIII, 98</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#not9_373">ad IX, 373</a>. +—<i>mala bello Pectora</i>, homines timidos et inbelles.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_426" id = "line10_426"> </a> +Quæ postquam adcepit flammata Scipio mente,</p> +<p><a name = "line10_427" id = "line10_427"> </a> +Quantus Sidonium contra, fera prælia miscens,</p> +<span class = "pagenum">623</span> +<p><a name = "line10_428" id = "line10_428"> </a> +Ductorem stetit in campis, rapit ocius ensem,</p> +<p><a name = "line10_429" id = "line10_429"> </a> +Atque, ubi turpe malum Latioque extrema coquebant</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p><a name = "line10_430" id = "line10_430"> </a> +Cœpta viri, ruptis foribus sese arduus infert.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_426" id = "not10_426" href = "#line10_426">426.</a> +Cf. auctores <a class = "crossref" href = "#not10_415">ad +v. 415</a> laudati. +—<a name = "not10_427" id = "not10_427" href = +"#line10_427">427.</a> <i>Quantus</i>, quanto animo. +—<i>prælia miscens</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_69">ad I, 69</a>. +<span class = "pagenum notes">623</span> +—<a name = "not10_429" id = "not10_429" href = +"#line10_429">429 sq.</a> +<i>extrema Cœpta</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_25">ad VIII, 25</a>. +—<i>coquebant</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_327">ad II, 327</a>. +—<a class = "missing" name = "not10_430" id = "not10_430" href = +"#line10_430" title = "numerus deest">430.</a> <i>foribus sese +arduus infert</i>, ut ap. Virg. Ge. II, 145, et Æn. XI, 36.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_431" id = "line10_431"> </a> +Tum, quatiens <a href = "#var10_431">strictum cum voce ante ora +paventum</a></p> +<p><a name = "line10_432" id = "line10_432"> </a> +Mucronem, «Tarpeia, pater, qui templa, secundam</p> +<p><a name = "line10_433" id = "line10_433"> </a> +Incolis a cælo sedem, et Saturnia nondum</p> +<p><a name = "line10_434" id = "line10_434"> </a> +<a href = "#var10_434">Iliacis</a> mutata malis, tuque aspera pectus</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p><a name = "line10_435" id = "line10_435"> </a> +Ægide Gorgoneos virgo subcincta furores,</p> +<p><a name = "line10_436" id = "line10_436"> </a> +Indigetesque Dei, sponte inter <a href = "#var10_436">numina +nostra</a>,</p> +<p><a name = "line10_437" id = "line10_437"> </a> +Perque caput, nullo levius mihi numine, patris</p> +<p><a name = "line10_438" id = "line10_438"> </a> +Magnanimi juro, nunquam Lavinia regna</p> +<p><a name = "line10_439" id = "line10_439"> </a> +Linquam, nec linqui patiar, dum vita manebit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_431" id = "not10_431" href = "#line10_431">431.</a> +<i>cum voce</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_660">ad IV, 660</a>. +—<a name = "not10_432" id = "not10_432" href = +"#line10_432">432 sqq.</a> +Jupiter, Juno et Minerva præcipue in templo Capitol., quamvis diversis +cellis, colebantur, unde frequenter junctim et invocantur (ut apud Cic. +Or. pro Domo c. 57, et in Verr. V, 72; Val. Max. V, 10 ex. 2 +al.), et in numis aliisque monumm. vett. (ap. Rycquium de Capit. c. 13; +Bellorium Lucern. Sepulcr. P. II, n. 9 et 10, et inpr. Wildium in gemmis +num. 129), occurrunt; Drak. Cf. Jani ad Hor. Od. I, <span class = +"smallcaps">xii</span>, 20. +—<a class = "missing" name = "not10_433" id = "not10_433" href = +"#line10_433" title = "numeri desunt">433,</a> <a class = "missing" +name = "not10_434" id = "not10_434" href = "#line10_434" title = "numeri desunt">434.</a> <i>Iliacis</i>, Romanis, ut <a class = "crossref" href += "bookV.html#line5_595">V, 595</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_106">VI, 106</a> al. +—<i>nondum mutata</i> mentem, mitigata. +—<a name = "not10_435" id = "not10_435" href = +"#line10_435">435.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#not9_441">ad IX, 441</a> sq. <a class = "crossref" +href = "bookIX.html#not9_462">462</a>; Virg. Æn. II, 616; VIII, 435, +438, ex quibus locis etiam intelligitur, cur poeta caput Medusæ +<i>furores Gorg.</i> dixerit, scil. propter oculos torvos et obliquos, +iræ furorisque indices. +—<a name = "not10_436" id = "not10_436" href = +"#line10_436">436.</a> <i>Indigetes Dei</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_294">IX, 294</a>. +—<a name = "not10_437" id = "not10_437" href = +"#line10_437">437.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_113">VI, 113, 123</a>, <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_416">416</a>. +—<a name = "not10_438" id = "not10_438" href = +"#line10_438">438.</a> <i>Magnanimi</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_29">ad I, 29</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">440</span> +<p><a name = "line10_440" id = "line10_440"> </a> +Ocius, <a href = "#var10_440">en, testare</a> Deos, si mœnia tædis</p> +<span class = "pagenum">624</span> +<p><a name = "line10_441" id = "line10_441"> </a> +Flagrabunt Libycis, <a href = "#var10_441">nullas te ferre</a>, +Metelle,</p> +<p><a name = "line10_442" id = "line10_442"> </a> +Ausurum in terras gressus: ni talia sancis,</p> +<p><a name = "line10_443" id = "line10_443"> </a> +Quem tremis, et cujus somnos formidine rumpis,</p> +<p><a name = "line10_444" id = "line10_444"> </a> +Hannibal hic armatus adest: <a href = "#var10_444">moriere</a>, nec +ullo</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p><a name = "line10_445" id = "line10_445"> </a> +Pœnorum melior parietur gloria cæso.»</p> +<p><a name = "line10_446" id = "line10_446"> </a> +His excussa incepta minis: jamque ordine <a href = +"#var10_446">jusso</a></p> +<p><a name = "line10_447" id = "line10_447"> </a> +Obstringunt animas patriæ, dictataque jurant</p> +<p><a name = "line10_448" id = "line10_448"> </a> +Sacramenta Deis, et purgant pectora culpa.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_440" id = "not10_440" href = "#line10_440">440.</a> +<i>mœnia</i> Romæ. +<span class = "pagenum notes">624</span> +—<a name = "not10_443" id = "not10_443" href = +"#line10_443">443.</a> <i>Quem tremis</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_53">ad II, 53</a>. +—<i>cujus formidine somnos rumpis</i>, somnus tuus rumpitur, +turbatur. +—<a name = "not10_444" id = "not10_444" href = +"#line10_444">444.</a> «Haud secus pavidi, quam si victorem +Hannibalem cernerent, jurant omnes;» Liv. XXII, 53. +—<a name = "not10_445" id = "not10_445" href = +"#line10_445">445.</a> Non major mihi gloria parietur cæde ullius +Pœnorum, quam tui.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_447" id = "not10_447" href = "#line10_447">447.</a> +<i>dictata</i> a Scipione, qui ea verbis præivit.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_449" id = "line10_449"> </a> +Atque ea dum Rutulis turbata mente geruntur,</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p><a name = "line10_450" id = "line10_450"> </a> +Lustrabat campos, et sævæ tristia dextræ</p> +<p><a name = "line10_451" id = "line10_451"> </a> +Facta recensebat, pertractans vulnera visu,</p> +<p><a name = "line10_452" id = "line10_452"> </a> +Hannibal, et, magna circumstipante caterva,</p> +<p><a name = "line10_453" id = "line10_453"> </a> +Dulcia <a href = "#var10_453">præbebat</a> trucibus spectacula +Pœnis.</p> +<p><a name = "line10_454" id = "line10_454"> </a> +<a href = "#var10_454">Quas strages inter</a>, confossus pectora +telis,</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p><a name = "line10_455" id = "line10_455"> </a> +Seminecem extremo vitam <a href = "#var10_455">exhalabat</a> in +auras</p> +<span class = "pagenum">625</span> +<p><a name = "line10_456" id = "line10_456"> </a> +<a href = "#var10_456">Murmure</a> deficiens jam Clœlius, oraque +nisu</p> +<p><a name = "line10_457" id = "line10_457"> </a> +Languida vix ægro et dubia cervice levabat.</p> +<p><a name = "line10_458" id = "line10_458"> </a> +Adnovit sonipes, adrectisque auribus acrem</p> +<p><a name = "line10_459" id = "line10_459"> </a> +Hinnitum effundens, sternit tellure <a href = +"#var10_459">Bagesum</a>,</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p><a name = "line10_460" id = "line10_460"> </a> +Quem tunc captivo portabat in agmina dorso.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_449" id = "not10_449" href = "#line10_449">449</a> +<a name = "not10_450" id = "not10_450" href = "#line10_449">sq.</a> +Conf. Liv. XXII, 51, et sup. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_668">V, 668 sq.</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_1">VI, 1 sqq.</a>, <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_47">47</a> sq.; <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_511">IX, 511 sq.</a> quibus locis poeta jam ea, quæ +Livius loco citato tradit, in rem suam convertere occupavit. His itaque +prætermissis, novam nunc, eamque satis miram narrationem de equo Clœlium +dominum adnoscente, comminiscitur: qualia in recentioribus poetis, a +vita heroica remotioribus, displicere, jam recte monuit Ernesti. Cf. +Heyne ad Virg. Æneid. XI, 89. Similia tamen de Centareti equo tradunt +Ælian. H. A. lib. VI, 44, et Plin. VIII, 42. +—<a name = "not10_451" id = "not10_451" href = +"#line10_451">451.</a> <i>pertractans visu</i>, ut +<i>præcontrectare videndo</i> ap. Ovidium, Met. VI, 478; <i>oculis +comedere</i> et <i>devorare</i>, Martial. IX, 59, et Justin. +XXI, 1, similiaque plura ap. Heuman. Parerg. Crit. p. 147; +Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_455" id = "not10_455" href = "#line10_455">455.</a> +<i>Seminecem vitam</i>, ut <i>mortuam vitam</i> dixit Lucret. III, 1061; +<span class = "pagenum notes">625</span> +Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_460" id = "not10_460" href = "#line10_460">460.</a> +<i>captivo</i>, captivus, ab eo captus.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_461" id = "line10_461"> </a> +Hinc, rapidum glomerans cursum, per lubrica <a href = +"#var10_461">pingui</a></p> +<p><a name = "line10_462" id = "line10_462"> </a> +<a href = "#var10_462">Stante cruore soli</a> et mulctata cadavera +cædi</p> +<p><a name = "line10_463" id = "line10_463"> </a> +Evolat, ac domini consistit <a href = "#var10_463">in ora</a> +jacentis.</p> +<p><a name = "line10_464" id = "line10_464"> </a> +Inde, <a href = "#var10_464">inclinatus colla, et submissus in +armos</a>,</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p><a name = "line10_465" id = "line10_465"> </a> +De more inflexis præbebat scandere terga</p> +<p><a name = "line10_466" id = "line10_466"> </a> +Cruribus, ac <a href = "#var10_466">proprio</a> quodam trepidabat +amore.</p> +<p><a name = "line10_467" id = "line10_467"> </a> +Milite non illo quisquam felicius acri</p> +<span class = "pagenum">626</span> +<p><a name = "line10_468" id = "line10_468"> </a> +Insultarat equo, vel si resupina <a href = "#var10_468">citato</a></p> +<p><a name = "line10_469" id = "line10_469"> </a> +<a href = "#var10_469">Projectus</a> dorso <a href = +"#var10_469">ferretur membra</a>, vel idem</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p><a name = "line10_470" id = "line10_470"> </a> +Si nudo staret tergo, <a href = "#var10_470">dum</a> rapta volucris</p> +<p><a name = "line10_471" id = "line10_471"> </a> +Transigeret cursu sonipes certamina campi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_461" id = "not10_461" href = "#line10_461">461.</a> +<i>glomerans cursum</i>, prop. gressus, pedes in cursu. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_336">ad III, 336</a>, et Virg. +Georg. lib. III, v. 117. +—<i>pingui</i>, ut <i>uberior</i> III, 261, et <i>nutritas +sanguine fruges</i>, apud Petron. Sat. CXX, ubi v. Intpp. +—<a name = "not10_462" id = "not10_462" href = +"#line10_462">462.</a> <i>Stante cruore</i>, stagnante, ut apud +Lucan. II, 103: nam Festus aliique <i>stagnum</i> a voce <i>stare</i> +deducunt, et <i>stagnans aqua</i> est stans, paludosa, ac limo turbida, +de quo v. Gron. Diatr. Stat. c. 28; Heins. et Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_464" id = "not10_464" href = "#line10_464">464.</a> +<i>submissus in armos</i>, ut ap. Stat. Achill. I, 124; Lef.</p> + +<span class = "pagenum notes">626</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not10_468" id = "not10_468" href = "#line10_468">468</a> +<a name = "not10_469" id = "not10_469" href = "#line10_468">sqq.</a> +Respexit Silius ad duplicem equitis artem, quum citato cursu, vel, +capite per dorsum in nates equi inclinato, resupinus jacet, vel erectus +in pedes in tergo equi stat; Burm. +—<i>projectus</i>, jacens, ut passim. +—<i>citato dorso</i>; v. var. lect. +—<a name = "not10_470" id = "not10_470" href = +"#line10_470">470.</a> Velocitatis notio luxuriante ornatu +expressa. +—<i>rapta</i>, raptim. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_569">ad I, 569</a>. +—<a name = "not10_471" id = "not10_471" href = +"#line10_471">471.</a> <i>Transigeret cursu</i>, celeriter, ut ap. +Virg. Æn. IV, 154; Drak. +—<i>certamina campi</i>, campum, in quo certatur; Ern.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_472" id = "line10_472"> </a> +At Libys, humanos æquantem <a href = "#var10_472">pectore</a> sensus</p> +<p><a name = "line10_473" id = "line10_473"> </a> +Haud parce miratus equum, quinam ille <a href = +"#var10_473">sinistræ</a></p> +<p><a name = "line10_474" id = "line10_474"> </a> +Depugnet morti juvenis, nomenque, decusque</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p><a name = "line10_475" id = "line10_475"> </a> +Erogitat, letique simul compendia donat.</p> +<p><a name = "line10_476" id = "line10_476"> </a> +<a href = "#var10_476">Hic</a> Cinna (ad Tyrios namque is sua verterat +arma,</p> +<p><a name = "line10_477" id = "line10_477"> </a> +Credulus <a href = "#var10_477">adversis</a>, et tum comes ibat +ovanti)</p> +<p><a name = "line10_478" id = "line10_478"> </a> +«Auribus huic, inquit, ductor fortissime, origo est</p> +<p><a name = "line10_479" id = "line10_479"> </a> +Non indigna tuis: quondam sub regibus illa,</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p><a name = "line10_480" id = "line10_480"> </a> +Quæ Libycos renuit frenos, sub regibus olim</p> +<span class = "pagenum">627</span> +<p><a name = "line10_481" id = "line10_481"> </a> +Roma fuit. Sed enim, solium indignata Superbi,</p> +<p><a name = "line10_482" id = "line10_482"> </a> +<a href = "#var10_482">Ut sceptra exegit</a>, confestim ingentia +bella</p> +<p><a name = "line10_483" id = "line10_483"> </a> +Clusina venere domo: si Porsena fando</p> +<p><a name = "line10_484" id = "line10_484"> </a> +Auditus tibi, si Cocles, si Lydia castra.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_473" id = "not10_473" href = "#line10_473">473</a> +<a name = "not10_474" id = "not10_474" href = "#line10_473">seq.</a> +<i>quinam ille</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_645">ad II, 645 in V.L.</a> +—<i>sinistræ Depugnet morti</i>, luctetur cum morte acerba; Cell. +Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_234">ad +I, 234</a>. +—<a name = "not10_475" id = "not10_475" href = +"#line10_475">475.</a> <i>leti compendia donat</i>, adcelerat +Clœlio mortem, jubendo, ut telo conficiatur; Cell. Neque <i>donare</i> +sine delectu dictum: nam beneficium exhibet tali misero, cui vitæ +retinendæ nulla spes est, qui mortem ei adcelerat; Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_476" id = "not10_476" href = "#line10_476">476.</a> +Transiit, vertit se ad Hannibalem, <i>credulus adversis</i>, credens, +adversam fortunam non recessuram ab Romanis; Cell. <i>ovanti</i>, +victori, Hannibali. +—<a class = "missing" name = "not10_480" id = "not10_480" href = +"#line10_480" title = "‘477’ legitur">480.</a> <i>Libycos renuit +frenos</i>, Pœnorum adspernatur imperium, se Pœnis +<span class = "pagenum notes">627</span> +submittere recusat. +—<a name = "not10_482" id = "not10_482" href = +"#line10_482">482.</a> <i>sceptra exegit</i>, Tarquinium Superbum +regno et urbe expulit. +—<a name = "not10_483" id = "not10_483" href = +"#line10_483">483.</a> Historia vel tironibus nota ex Liv. +II, 9... 14. +—<i>fando</i>, fama. +—<a name = "not10_484" id = "not10_484" href = +"#line10_484">484.</a> <i>Lydia</i>, Etrusca, Porsenæ, Clusini +regis. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_719">ad IV, +719</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">485</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_485" id = "line10_485"> </a> +«Ille, ope Mæonia et populo subcinctus Etrusco,</p> +<p><a name = "line10_486" id = "line10_486"> </a> +Certabat pulsos per bella reponere reges.</p> +<p><a name = "line10_487" id = "line10_487"> </a> +Multa adeo nequidquam ausi; pressitque tyrannus</p> +<p><a name = "line10_488" id = "line10_488"> </a> +Janiculum incumbens: ubi mox, jam pace probata,</p> +<p><a name = "line10_489" id = "line10_489"> </a> +Compressere odia, et positum <a href = "#var10_489">cum</a> fœdere +bellum,</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p><a name = "line10_490" id = "line10_490"> </a> +Obsidibusque obstricta fides, mansuescere corda</p> +<p><a name = "line10_491" id = "line10_491"> </a> +Nescia, pro Superi! et nil non inmite parata</p> +<p><a name = "line10_492" id = "line10_492"> </a> +Gens Italum pro laude pati! Bis Clœlia senos</p> +<p><a name = "line10_493" id = "line10_493"> </a> +Nondum complerat primævi corporis annos,</p> +<p><a name = "line10_494" id = "line10_494"> </a> +Una puellarum Laurentum, et <a href = "#var10_494">pignora</a> pacis</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p><a name = "line10_495" id = "line10_495"> </a> +Inter virgineas regi transmissa catervas</p> +<p><a name = "line10_496" id = "line10_496"> </a> +(Facta virum sileo): rege hæc, et fœdere, et annis,</p> +<p><a name = "line10_497" id = "line10_497"> </a> +Et fluvio spretis, mirantem interrita Thybrim</p> +<p><a name = "line10_498" id = "line10_498"> </a> +Tranavit, frangens undam puerilibus ulnis:</p> +<span class = "pagenum">628</span> +<p><a name = "line10_499" id = "line10_499"> </a> +Cui si mutasset sexum natura, reverti</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p><a name = "line10_500" id = "line10_500"> </a> +Forsan Tyrrhenas tibi non licuisset in oras,</p> +<p><a name = "line10_501" id = "line10_501"> </a> +Porsena! sed juveni (ne sim tibi longior) <a href = +"#var10_501">hinc</a> est</p> +<p><a name = "line10_502" id = "line10_502"> </a> +Et genus et clara memorandum <a href = "#var10_502">virgine</a> +nomen.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_485" id = "not10_485" href = "#line10_485">485.</a> +<i>Mæonia</i>, id. qd. Lydia. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_721">ad IV, 721</a>. +—<a name = "not10_486" id = "not10_486" href = +"#line10_486">486.</a> <i>reges</i>, rex ejusque familia, ut ap. +Liv. I, 39; II, 2, 8 al. +—<i>reponere</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_533">V, 533</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_490" id = "not10_490" href = "#line10_490">490.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_653">ad II, 653</a>. +—<a name = "not10_492" id = "not10_492" href = +"#line10_492">492</a> <a name = "not10_493" id = "not10_493" href = +"#line10_492">seq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_828">XIII, +828 sq.</a> +—<i>Clœlia... primævi corporis</i>, ut apud Virg. Æn. X, 345, +et Val. Fl. II, 653. +—<a name = "not10_494" id = "not10_494" href = +"#line10_494">494.</a> <i>Laurentum</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_110">ad I, 110</a>. <i>Pignora pacis</i> +per appositionem vocari <i>catervas virgineas</i> bene monuit Withof. +—<a name = "not10_496" id = "not10_496" href = +"#line10_496">496.</a> <i>virum</i>, Coclitis et Mucii Scævolæ. +—<a name = "not10_497" id = "not10_497" href = +"#line10_497">497 sq.</a> +<i>mirantem Thybrim Tranavit</i>, ut apud Claud. in Eutrop. I, 447, +et similia ap. Ovid. Amor. II, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 1, et Catull. LXV, 15; Drak. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_49">ad I, 49</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_542">V, 542</a>. Adcedit autem +Silius hic eorum opinioni, qui Clœliam natando Thybrim transmisisse +dicunt (v.c. Liv. II, 13); quum alii (e.g. Florus I, <span class = +"smallcaps">x</span>, 17) velint, eam equo insidentem flumen trajecisse, +quorum sententiam firmat statua equestris in memoriam hujus facti a +Romanis ipsi posita, de qua v. Liv. l.c. et gemma ap. Beger. Spicil. +antiq. p. 73; Drak. Sed forte equo insidens <i>tranavit</i> flumen. +<span class = "pagenum notes">628</span> +—<a name = "not10_498" id = "not10_498" href = +"#line10_498">498.</a> <i>frangens undam ulnis</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_457">III, 457</a>. +—<a name = "not10_501" id = "not10_501" href = +"#line10_501">501.</a> <i>juveni</i>, Clœlio. +—<i>hinc</i>, ab hac Clœlia.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_503" id = "line10_503"> </a> +Talia dum pandit, vicinus parte sinistra</p> +<p><a name = "line10_504" id = "line10_504"> </a> +Per subitum erumpit clamor: permixta ruina</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p><a name = "line10_505" id = "line10_505"> </a> +Inter et arma virum et lacerata cadavera, Pauli</p> +<p><a name = "line10_506" id = "line10_506"> </a> +Eruerant corpus media de strage jacentum.</p> +<p><a name = "line10_507" id = "line10_507"> </a> +Heu quis erat! quam non similis modo Punica telis</p> +<p><a name = "line10_508" id = "line10_508"> </a> +Agmina turbanti! vel quum Taulantia regna</p> +<p><a name = "line10_509" id = "line10_509"> </a> +Vertit, et Illyrico sunt addita vincla tyranno!</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p><a name = "line10_510" id = "line10_510"> </a> +<a href = "#var10_510">Pulvere canities atro</a>, arentique cruore</p> +<p><a name = "line10_511" id = "line10_511"> </a> +Squalebat barba, et perfracti turbine dentes</p> +<p><a name = "line10_512" id = "line10_512"> </a> +Muralis saxi; <a href = "#var10_512">tum toto corpore vulnus</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_503" id = "not10_503" href = "#line10_503">503 sqq.</a> +Silius exornat Liviana XXII, 52: «Consulem quoque Roman. conquisitum +sepultumque quidam auctores sunt.» +—<a class = "missing" name = "not10_504" id = "not10_504" href = +"#line10_504" title = "numerus deest">504.</a> <i>Per subitum</i>, +vid. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_527">ad VII, +527</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_507" id = "not10_507" href = "#line10_507">507.</a> +Recte jam compararunt Virg. Æn. II, 274, ubi v. Cerda et Heyne. +—<a name = "not10_508" id = "not10_508" href = +"#line10_508">508.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_290">ad VIII, 290</a>; Plut. vit. Æmilii Pauli, +Camers ad Flor. II, 13, et Schweigh. ad Polyb. II, 5 sqq. +—<i>Taulantii</i>, Illyrica gens, dicta a Taulante, Illyrii f. +unde IIlyrici nomen adcepisse feruntur. Vid. Mel. II, 3; Thucyd. I, +p. 17; Ptolem. III, 13. +—<a name = "not10_509" id = "not10_509" href = +"#line10_509">509.</a> <i>Vertit</i>, evertit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_510" id = "not10_510" href = "#line10_510">510.</a> +sq. Cf. Virg. Æ. II, 272, 276 sq. et sup. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_343">VII, 343</a>, et Hor. Od. I, <span class = +"smallcaps">xv</span>, 20: <i>Crines pulvere collines</i>. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not10_512" id = "not10_512" href = +"#line10_512">512.</a> <i>Muralis saxi</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#line6_269">VI, 269</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_568">IX, 568</a>. +—<i>toto corpore vulnus</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_333">V, 333</a>, ubi Drak. comparavit Ovid. Met. +III, 237; VI, 388; Stat. Th. V, 608, ut N. Heins h.l. Ovid. +Met. XV, 529, de Hippolyto, «unumque erat omnia vulnus;» et nostras +<span class = "smallcaps">Racine</span>, <i>Phèdre</i>, Act. V, sc. 6: +«...<i>Tout son corps n’est bientôt qu’une plaie.</i>» <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_513" id = "line10_513"> </a> +<a href = "#var10_513">Quæ</a> postquam adspexit geminatus gaudia +ductor</p> +<p><a name = "line10_514" id = "line10_514"> </a> +Sidonius: «Fuge, Varro, inquit, fuge, Varro, superstes,</p> +<span class = "pagenum">629</span> +<span class = "linenum">515</span> +<p><a name = "line10_515" id = "line10_515"> </a> +Dum jaceat Paulus: Patribus, Fabioque sedenti,</p> +<p><a name = "line10_516" id = "line10_516"> </a> +Et populo consul totas edissere Cannas.</p> +<p><a name = "line10_517" id = "line10_517"> </a> +Concedam hanc iterum, si lucis tanta cupido est,</p> +<p><a name = "line10_518" id = "line10_518"> </a> +Concedam tibi, Varro, fugam: at, cui fortia et hoste</p> +<p><a name = "line10_519" id = "line10_519"> </a> +Me digna haud parvo caluerunt corda vigore,</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p><a name = "line10_520" id = "line10_520"> </a> +Funere supremo et tumuli decoretur honore.</p> +<p><a name = "line10_521" id = "line10_521"> </a> +Quantus, Paule, jaces! qui tot mihi millibus unus</p> +<p><a name = "line10_522" id = "line10_522"> </a> +Major lætitiæ caussa es: quum fata vocabunt,</p> +<p><a name = "line10_523" id = "line10_523"> </a> +Tale precor nobis, salva Carthagine, letum.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_513" id = "not10_513" href = "#line10_513">513.</a> +<i>geminatus gaudia</i>, geminatis gaudiis: nam ad victoriam tanti +<span class = "pagenum notes">629</span> +viri cædes adcesserat. +—<a name = "not10_515" id = "not10_515" href = +"#line10_515">515.</a> <i>Fabio sedenti</i>; conf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_142">ad III, 142</a>, et inpr. +Klotz. ad Tyrt. p. 143 sq. +—<a name = "not10_516" id = "not10_516" href = +"#line10_516">516.</a> <i>Cannas</i>, cladem Cannensem. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_505">IV, 505 seq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_522" id = "not10_522" href = "#line10_522">522.</a> +<i>fata vocabunt</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_508">IV, 508</a>. Idem est sensus ad Æn. I, 98. +<span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_524" id = "line10_524"> </a> +Hæc ait, et socium mandari corpora terræ,</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p><a name = "line10_525" id = "line10_525"> </a> +Postera quum thalamis Aurora rubebit apertis,</p> +<p><a name = "line10_526" id = "line10_526"> </a> +Imperat; armorumque jubet consurgere acervos,</p> +<p><a name = "line10_527" id = "line10_527"> </a> +Arsuros, Gradive, tibi. Tum munera jussa,</p> +<p><a name = "line10_528" id = "line10_528"> </a> +Defessi quamquam, adcelerant, <a href = "#var10_528">sparsoque</a> +propinquos</p> +<p><a name = "line10_529" id = "line10_529"> </a> +Agmine prosternunt lucos: sonat <a href = "#var10_529">acta</a> +bipenni</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p><a name = "line10_530" id = "line10_530"> </a> +Frondosis <a href = "#var10_530">silva alta</a> jugis. Hinc ornus et +albæ</p> +<p><a name = "line10_531" id = "line10_531"> </a> +Populus alma comæ, validis adcisa lacertis,</p> +<p><a name = "line10_532" id = "line10_532"> </a> +Scinditur, hinc <a href = "#var10_532">ilex proavorum condita</a> +seclo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_524" id = "not10_524" href = "#line10_524">524.</a> +Imitat. Virg. Æn. VI, 176 sqq., et XI, 135 sq., 182... 212, ad quæ loca +v. Heyne. +—<a name = "not10_526" id = "not10_526" href = +"#line10_526">526.</a> Comparant Liv. VIII, 30 med. XXX, 6; +XLI, 12; Virg. Æn. VIII, 562, et Fabrett. ad Column. Traj. c. IX, +p. 312. +—<a name = "not10_527" id = "not10_527" href = +"#line10_527">527.</a> <i>munera</i>, inpr. arma, ut ap. Virg. Æn. +XI, 195. +—<a name = "not10_528" id = "not10_528" href = +"#line10_528">528</a> <a name = "not10_529" id = "not10_529" href = +"#line10_528">sq.</a> +<i>sparso Agmine</i>, militibus passim per silvam missis. +—<a name = "not10_530" id = "not10_530" href = +"#line10_530">530 seq.</a> +<i>comæ</i>, ut <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_682">IV, +682</a>. +—<i>albæ</i>; nam folia inferius candida sunt. Cf. Heyne et +Brouckh. ad Tibull. I, <span class = "smallcaps">iv</span>, 30. +—<a class = "missing" name = "not10_531" id = "not10_531" href = +"#line10_531" title = "numerus deest">531.</a> <i>alma</i>; v. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_203">ad III, 203</a>. +—<a name = "not10_532" id = "not10_532" href = +"#line10_532">532.</a> <i>ilex proavorum condita seclo</i>, +<span class = "pagenum notes">630</span> +ut fere supra <a class = "crossref" href = +"#line10_165">v. 165</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">630</span> +<p><a name = "line10_533" id = "line10_533"> </a> +<a href = "#var10_533">Devolvunt</a> quercus, et amantem litora +pinum,</p> +<p><a name = "line10_534" id = "line10_534"> </a> +<a href = "#var10_534">Ac</a>, ferale decus, <a href = +"#var10_534">mæstas ad busta</a> cupressos.</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p><a name = "line10_535" id = "line10_535"> </a> +<a href = "#var10_535">Funereas tum deinde pyras certamine</a> +texunt</p> +<p><a name = "line10_536" id = "line10_536"> </a> +Officium infelix et munus inane peremtis;</p> +<p><a name = "line10_537" id = "line10_537"> </a> +Donec anhelantes stagna in Tartessia Phœbus</p> +<p><a name = "line10_538" id = "line10_538"> </a> +Mersit equos, fugiensque polo Titania cæcam</p> +<p><a name = "line10_539" id = "line10_539"> </a> +Orbita nigranti traxit caligine noctem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_533" id = "not10_533" href = "#line10_533">533.</a> +<i>amantem litora pinum</i>, quia naves inde conficiuntur: an quia in +litoribus crescit? Lefeb. ad septimam pini speciem respici existimat, de +qua v. I. Bauhin. Theatr. Botan. Zwingeri, pag. 158. +—<a name = "not10_534" id = "not10_534" href = +"#line10_534">534.</a> Conf. Heyne ad Virg. Æneid. III, 64, et VI, +216; Jani ad Hor. Od. II, <span class = "smallcaps">xiv</span>, 23. +—<i>mæstas ad busta cupressos</i>, quæ circa rogum positæ tristem +præbent adspectum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_535" id = "not10_535" href = "#line10_535">535.</a> +<i>certamine</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_719">ad VII, 719</a>. +—<a name = "not10_536" id = "not10_536" href = +"#line10_536">536.</a> <i>Officium infelix</i>, superstitibus +amicis, ut <i>triste ministerium</i>, Virg. Æn. VI, 223, et <i>munus +inane peremtis</i>, qui neque sentiunt illud, neque eo in vitam +revocantur, ut ap. Virg. Æn. VI, 886, et <i>vanus honor</i>, Æn. XI, 52, +quod jam alii monuere. +—<a name = "not10_537" id = "not10_537" href = +"#line10_537">537.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_399">ad III, 399</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_1">VI, 1</a>. +—<i>stagna</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_282">ad VII, 282</a>. +—<a name = "not10_538" id = "not10_538" href = +"#line10_538">538</a> <a name = "not10_539" id = "not10_539" href = +"#line10_538">sq.</a> +<i>Titania Orbita</i>, solaris currus, sol. Eadem res vario ornatu +expressa.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">540</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_540" id = "line10_540"> </a> +Post, ubi fulserunt primis Phaethontia frena</p> +<p><a name = "line10_541" id = "line10_541"> </a> +Ignibus, atque sui terris rediere colores,</p> +<p><a name = "line10_542" id = "line10_542"> </a> +Subponunt flammam, et manantia corpora tabo</p> +<p><a name = "line10_543" id = "line10_543"> </a> +Hostili tellure cremant. Subit horrida mentem</p> +<p><a name = "line10_544" id = "line10_544"> </a> +Formido incerti casus, tacitusque pererrat</p> +<span class = "pagenum">631</span> +<span class = "linenum">545</span> +<p><a name = "line10_545" id = "line10_545"> </a> +Intima corda pavor, si fors ita Martis iniqui</p> +<p><a name = "line10_546" id = "line10_546"> </a> +Mox ferat, <a href = "#var10_546">ac ipsis</a> inimica sede +jacendum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_540" id = "not10_540" href = "#line10_540">540 sq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_55">V, 55 +sq.</a> +—<i>Phaethontia frena</i>, solis equi, ut <i>Phaethontia +ungula</i>, <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_206">VII, +206</a>. Cf. Virg. Æneid. V, 105. +—<a name = "not10_541" id = "not10_541" href = +"#line10_541">541.</a> <i>colores sui terris rediere</i>, h.e. +tenebris involuti et absconditi rursum adparebant; Drak. coll. +V, 56, et Virg. Æn. VI, 272. +—<a name = "not10_542" id = "not10_542" href = +"#line10_542">542.</a> <i>Subponunt flammam</i>, acervo armorum. +Ævo heroico (Hom. Iliad. ψ, 154, 226 seq.; ω, 788 seq.) rogus interdiu +quoque strui, sed vesperi adcendi, et per noctem ardere solebat; quod +jam monuit Heyne ad Virg. Æn. XI, 202, quo tamen loco initium potius +noctis designari, ut <a class = "crossref" href = +"#line10_188">v. 188 sq.</a> ea, quæ interdiu <i>circa adcensos +rogos</i> facta sint, referri crediderim. +—<a name = "not10_543" id = "not10_543" href = +"#line10_543">543</a> <a name = "not10_544" id = "not10_544" href = +"#line10_543">sq.</a> +Merito hos versus inter lumina carminis Siliani refert Ernesti, monetque +in tam funesto loco nos veluti recreari notatione indolis animi nostri, +qui aliena mala considerans facile soleat in +<span class = "pagenum notes">631</span> +hanc cogitationem deduci: quid, si tibi olim similia adcidant? +—<a name = "not10_546" id = "not10_546" href = +"#line10_546">546.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_77">IV, 77</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_574">ad II, 574</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_547" id = "line10_547"> </a> +<a href = "#var10_547">At</a> tibi, Bellipotens, sacrum, constructus +acervo</p> +<p><a name = "line10_548" id = "line10_548"> </a> +Ingenti mons armorum surgebat ad astra.</p> +<p><a name = "line10_549" id = "line10_549"> </a> +Ipse, manu celsam pinum <a href = "#var10_549">flammaque</a> +comantem</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p><a name = "line10_550" id = "line10_550"> </a> +Adtollens, ductor Gradivum in vota ciebat:</p> +<p><a name = "line10_551" id = "line10_551"> </a> +Primitias pugnæ et <a href = "#var10_551">læti</a> libamina belli</p> +<p><a name = "line10_552" id = "line10_552"> </a> +Hannibal Ausonio cremat hæc de nomine <a href = +"#var10_552">victor</a>,</p> +<p><a name = "line10_553" id = "line10_553"> </a> +«Et tibi, Mars genitor, votorum haud surde meorum,</p> +<p><a name = "line10_554" id = "line10_554"> </a> +Arma electa dicat <a href = "#var10_554">spirantum</a> turba +virorum.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_547" id = "not10_547" href = "#line10_547">547</a> +<a name = "not10_548" id = "not10_548" href = "#line10_547">sq.</a> +Hunc locum de tropæo Marti erigendo agere, et maximam partem e Virg. Æn. +XI, 5 sq. expressum esse, observat Ernesti. Sed arma, deorum +cuipiam sacrata, non tropæa incendi solebant. Cf. <a class = "crossref" +href = "#line10_526">v. 526 sq.</a>, et loca ibi laudata.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_549" id = "not10_549" href = "#line10_549">549.</a> +<i>pinum</i>, facem, ut ap. Virg. Æn. IX, 72. Cf. <a class = "crossref" +href = "#line10_555">v. 555</a>. +—<i>flamma comantem</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_184">ad VI, 183</a>. +—<a name = "not10_550" id = "not10_550" href = +"#line10_550">550.</a> <i>in vota ciebat</i>; v. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_115">ad II, 115</a>. +—<a name = "not10_551" id = "not10_551" href = +"#line10_551">551.</a> <i>Primitias pugnæ</i>, et <i>libamina +belli</i>, ut apud Virg. Æn. XI, 16, ubi v. Heyne. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_827">IV, 827</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_376">XI, 376</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXV.html#line15_262">XV, 262</a>. +—<a name = "not10_552" id = "not10_552" href = +"#line10_552">552.</a> <i>Ausonio de nomine</i>, de Romanis. +—<a name = "not10_553" id = "not10_553" href = +"#line10_553">553.</a> <i>genitor</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_606">ad I, 606</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#var3_126">III, 126 in V.L.</a> +—<i>votorum haud surde meorum</i>; cf. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_692">ad I, 692</a>. +—<a name = "not10_554" id = "not10_554" href = +"#line10_554">554.</a> <i>spirantum</i>, viventium. Inest simul +gratiarum actio pro vita conservata; Ern.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">555</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_555" id = "line10_555"> </a> +Tum, face conjecta, populatur fervidus ignis</p> +<p><a name = "line10_556" id = "line10_556"> </a> +Flagrantem molem, et, <a href = "#var10_556">rupta</a> caligine, in +auras</p> +<p><a name = "line10_557" id = "line10_557"> </a> +Actus apex claro perfundit lumine campos.</p> +<p><a name = "line10_558" id = "line10_558"> </a> +Hinc citus ad tumulum donataque funera Paulo</p> +<p><a name = "line10_559" id = "line10_559"> </a> +Ibat, et hostilis leti jactabat honorem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_556" id = "not10_556" href = "#line10_556">556.</a> +<i>Flagrantem molem</i>, acervum armorum. +—<i>caligine</i>, fumo, ut ap. Virg. Æn. XI, 187. +—<i>rupta</i>, flamma fumum perrumpente. +—<a name = "not10_557" id = "not10_557" href = +"#line10_557">557.</a> <i>apex</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_631">ad II, 631</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_559" id = "not10_559" href = "#line10_559">559.</a> +Hæc non ad arrogantiam, sed ad generosum aliquem sensum munificentiæ +erga hostem, at virum magnum, referenda esse, monet Ern. Humanitati id +quoque tribuere Valer. Max. V, 1 ext. 6; notavit Drak. qui etiam +laudavit sup. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_670">VI, +670 seq.</a> et Dempster. ad Rosin. Antt. Rom. V, cap. ult. Cf. +<span class = "pagenum notes">632</span> +etiam inf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_473">XII, +473 seqq.</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_387">XV, 387 seq.</a> Exsequiarum quidem honos Paulo +habitus humanitatis sensum indicat; sed verba <i>hostilis leti jactabat +honorem</i>, vix aliam explicationem admittunt, quam quod simul de cæde +tanti viri gloriatus sit Hannibal, vel quod tam honestum Pauli letum +laudaverit. Hæc interpretandi ratio propter <a class = "crossref" href = +"#line10_520">v. 520 seq.</a> (<i>cui fortia et hoste me digna... +corda</i> etc.), et <a class = "crossref" href = "#line10_572">572 +sq.</a> præferenda: sed et sic hæc verba aliquam certe superbiam produnt +et redolent.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">632</span> +<span class = "linenum">560</span> +<p><a name = "line10_560" id = "line10_560"> </a> +Sublimem eduxere pyram, mollesque <a href = "#var10_560">virenti</a></p> +<p><a name = "line10_561" id = "line10_561"> </a> +<a href = "#var10_560">Stramine</a> composuere toros: superaddita +dona,</p> +<p><a name = "line10_562" id = "line10_562"> </a> +Funereum decus; expertis invisus et ensis,</p> +<p><a name = "line10_563" id = "line10_563"> </a> +Et clipeus; <a href = "#var10_563">terrorque modo</a> atque insigne +superbum,</p> +<p><a name = "line10_564" id = "line10_564"> </a> +Tum <a href = "#var10_564">laceri</a> fasces, <a href = +"#var10_564">captæque</a> in Marte secures.</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p><a name = "line10_565" id = "line10_565"> </a> +Non conjux native aderant, non juncta propinquo</p> +<p><a name = "line10_566" id = "line10_566"> </a> +Sanguine turba virum, aut celsis de more feretris</p> +<p><a name = "line10_567" id = "line10_567"> </a> +Præcedens prisca exsequias decorabat imago.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_560" id = "not10_560" href = "#line10_560">560 seq.</a> +Cf. Virg. Æn XI, 64... 67, et Stat. Th. VI, 54 seq. Drak. qui et +<i>torum</i> monet esse feretrum, lectum exsequialem, de quo vide Gron. +Diatr. Stat. c. 17, et Kirchman. de Fun. II, 9. +—<a name = "not10_561" id = "not10_561" href = +"#line10_561">561</a> <a name = "not10_562" id = "not10_562" href = +"#line10_561">sqq.</a> +Cf. Virg. Æn. XI, 72... 92, et 193 sq.; Lucan. VIII, 727 sq.; Stat. Th. +VI, 201 seq. et sup. <a class = "crossref" href = +"#line10_527">v. 527</a>. De more autem, arma insigniaque mortui +cum ejus cadavere comburendi v. Kirchman. de Fun. III, 5 et al. +—<a name = "not10_563" id = "not10_563" href = +"#line10_563">563</a> <a name = "not10_564" id = "not10_564" href = +"#line10_563">seq.</a> +Fasces cum securibus, qui modo terror et superbum fuerant insigne, nunc +vel laceri erant et fracti, vel in pugna ab hostibus capti.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_565" id = "not10_565" href = "#line10_565">565</a> +<a name = "not10_566" id = "not10_566" href = "#line10_565">sq.</a> +Exsequiæ Pauli non decorabantur pompa funebri; sed eam laudes Hannibalis +abunde compensabant. +—<a name = "not10_567" id = "not10_567" href = +"#line10_567">567.</a> <i>Præcedens prisca imago</i>, majorum +imagines prælatæ. De quo more et de orationibus funebribus +(<i>laudationibus</i>, λόγοις ἐπιταφίοις), quæ pro rostris haberi +solebant, et ad quas poetam, v. 569, respexisse jam monuit Drak., +v. inpr. Polyb. II, 53, 54, ubi cf. Schweigh.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_568" id = "line10_568"> </a> +Omnibus <a href = "#var10_568">exuviis</a> nudo jamque Hannibal unus</p> +<p><a name = "line10_569" id = "line10_569"> </a> +Sat <a href = "#var10_569">decoris laudator</a> erat; fulgentia +pingui</p> +<span class = "pagenum">633</span> +<span class = "linenum">570</span> +<p><a name = "line10_570" id = "line10_570"> </a> +Murice suspirans inicit velamina, et auro</p> +<p><a name = "line10_571" id = "line10_571"> </a> +Intextam chlamydem, ac supremo adfatur honore:</p> +<p><a name = "line10_572" id = "line10_572"> </a> +«I, decus Ausoniæ, quo fas est ire superbas</p> +<p><a name = "line10_573" id = "line10_573"> </a> +Virtute et factis animas: tibi gloria leto</p> +<p><a name = "line10_574" id = "line10_574"> </a> +Jam parta insigni: nostros Fortuna labores</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p><a name = "line10_575" id = "line10_575"> </a> +Versat adhuc, casusque jubet nescire futuros.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_569" id = "not10_569" href = "#line10_569">569 sq.</a> +Conf. Virg. Æn. XI, 72 sq. +—<i>laudator</i>, ut apud Liv. II, 47, et +<span class = "pagenum notes">633</span> +Plin. Ep. II, 1: <i>Hic supremus felicitati ejus cumulus adcessit +laudator eloquentissimus. +—pingui Murice</i>, dibapha purpura. Sic fere <i>pinguem +colorem</i> dixit Plin. XXXVII, 8 extr. et <i>pingue aurum</i>, +Pers. II, 52. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_354">ad VII, 354</a>. +—<a name = "not10_570" id = "not10_570" href = +"#line10_570">570.</a> <i>inicit</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_113">ad I, 113</a>. +—<i>auro Intextam chlamydem</i>, ut ap. Virg. Æn. VIII, 167. Cf. +Heins. ad Ovid. Met. XIV, 345. +—<a name = "not10_571" id = "not10_571" href = +"#line10_571">571.</a> <i>honore</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_483">ad II, 483</a>, et Æn. XI, 61. <span class += "smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not10_572" id = "not10_572" href = +"#line10_572">572</a> <a name = "not10_573" id = "not10_573" href = +"#line10_572">seqq.</a> +Nobilissimi versus, translati e Virg. Æn. XI, 96 seq., ubi v. Heyne. +—<i>superbas</i>, magnas, præcellentes, ut θυμὸς ὑπέρβιος ap. Hom. +Odyss. ο, 212; D. Heins. Possis et ornatas, vel augustas, +venerandas, ποτνίας, exponere. Cf. Lucan. VI, 807; Val. Fl. VI, 735; +Heyne ad Virgil. Æn. I, 21; XII, 326, et Gron. ad Sen. Œd. 804. +—<a name = "not10_574" id = "not10_574" href = +"#line10_574">574</a> <a name = "not10_575" id = "not10_575" href = +"#line10_574">sq.</a> +<i>Fortuna labores Versat</i>, vario modo regit, ut apud Virg. Ecl. +IX, 5. Forte et poeta ad fortunæ rotam respexit, de qua vide supra +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_120">ad VI, 121</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_576" id = "line10_576"> </a> +Hæc Libys; atque repens crepitantibus undique flammis</p> +<p><a name = "line10_577" id = "line10_577"> </a> +Æthereas anima exsultans evasit in auras.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_577" id = "not10_577" href = "#line10_577">577.</a> +<i>Veteres</i> rogo demum incenso animas in cælum subvolare putabant, ut +de anima Pompeii Lucan. IX, 1 sqq.; Barth. Ad hanc superstitionem +pertinet mos in consecratione Imperatorum usitatus, ut nempe, incenso +rogo, ex summa ejus parte dimittatur aquila, qui ipsam principis animam +in cælum ferre putatur: (v. Herodian. IV, 2 extr.) unde consecratio +in numis nunc sola aquila, nunc ei insidente Imperatoris effigie +indicatur; Drak.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_578" id = "line10_578"> </a> +Fama dehinc gliscente sono jam sidera adibat;</p> +<p><a name = "line10_579" id = "line10_579"> </a> +Jam maria, ac terras, primamque intraverat urbem.</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p><a name = "line10_580" id = "line10_580"> </a> +Diffidunt muris: solam pavitantibus arcem</p> +<p><a name = "line10_581" id = "line10_581"> </a> +Speravisse sat est: nec enim superesse juventam,</p> +<p><a name = "line10_582" id = "line10_582"> </a> +Ac stare <a href = "#var10_582">Ausoniæ</a> vacuum sine corpore +nomen.</p> +<span class = "pagenum">634</span> +<p><a name = "line10_583" id = "line10_583"> </a> +Quodque adeo nondum portis inruperit hostis,</p> +<p><a name = "line10_584" id = "line10_584"> </a> +Contemtu cessare putant. Jam tecta cremari,</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p><a name = "line10_585" id = "line10_585"> </a> +Ac delubra rapi, cædesque ante ora nefandæ</p> +<p><a name = "line10_586" id = "line10_586"> </a> +Natorum, septemque arces fumare videntur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_578" id = "not10_578" href = "#line10_578">578.</a> +<i>Fama</i> cladis Cannensis. Silius ante oculos habuit locum Virg. Æn. +IV, 175 sq. ex quo tamen non nisi pauca orationis suæ pigmenta et +lenocinia adoptavit, desperans, se ejus præstantiam adsequi posse. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_552">VI, +552 sqq.</a> +—<i>gliscente sono</i>, crescente rumore. +—<a name = "not10_579" id = "not10_579" href = +"#line10_579">579.</a> <i>primamque</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#var2_235">ad II, 235 in V.L.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_580" id = "not10_580" href = "#line10_580">580</a> +<a name = "not10_581" id = "not10_581" href = "#line10_580">sq.</a> +Cf. Liv. XXII, 54 et sup. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_555">VI, 555 seq.</a> In arce Tarpeia, seu Capitolio +omnem spem ponunt. +—<a name = "not10_582" id = "not10_582" href = +"#line10_582">582.</a> stare; vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_639">ad II, 639 in V.L.</a> +<span class = "pagenum notes">634</span> +—<a href = "#line10_582">582.</a> <i>vacuum sine corpore +nomen</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_293">ad +I, 293</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_585" id = "not10_585" href = "#line10_585">585.</a> +<i>rapi</i>, diripi, ut ap. Virgil. Æn. II, 374; Lucan. III, 99 al.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_587" id = "line10_587"> </a> +Lux una eversas bis centum <a href = "#var10_587">in strage</a> +curules,</p> +<p><a name = "line10_588" id = "line10_588"> </a> +Ac juvenum bis tricenis orbata gemebat</p> +<p><a name = "line10_589" id = "line10_589"> </a> +Millibus exhaustæ nutantia mœnia Romæ;</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p><a name = "line10_590" id = "line10_590"> </a> +Atque ea post Trebiam, post Tusci stagna profundi,</p> +<p><a name = "line10_591" id = "line10_591"> </a> +Nec socium numero pariter leviore peremto.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_587" id = "not10_587" href = "#line10_587">587</a> +<a name = "not10_588" id = "not10_588" href = "#line10_587">sq.</a> +De numero cæsorum Romanorum, qui varie traditur, et quem poeta more suo +non subtiliter exsequitur, v. Polyb. III, 117; Appian. R. Hannib. c. 25; +VV. DD. ad Liv. XXII, 49 et 50; <i>Magazin für Philologen</i>, Brem. +1796, T. I, p. 71 sqq. Sensus est, ducentos Romanos, quibus +jus fuerit in sella curuli sedendi, obcubuisse; Drak. +—<a name = "not10_589" id = "not10_589" href = +"#line10_589">589.</a> cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_378">VII, 378</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_592" id = "line10_592"> </a> +<a href = "#var10_592">Sed vero sed enim</a> reliqui pia turba +Senatus</p> +<p><a name = "line10_593" id = "line10_593"> </a> +Munera sortito invadunt: celer omnia lustrans</p> +<p><a name = "line10_594" id = "line10_594"> </a> +Clamitat <a href = "#var10_594">adtonitis</a> Fabius: «Non ulla relicta +est</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p><a name = "line10_595" id = "line10_595"> </a> +(Credite) cunctandi ratio: adproperemus, ut hostis</p> +<p><a name = "line10_596" id = "line10_596"> </a> +Nequidquam <a href = "#var10_596">armatos ausit subcedere muros</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_592" id = "not10_592" href = "#line10_592">592.</a> +Silius et variavit, et contraxit, et amplificavit narrationem Liv. XXII, +55. +—<i>Sed vero sed enim</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_33">ad I, 33</a>. +—<a name = "not10_593" id = "not10_593" href = +"#line10_593">593.</a> <i>omnia lustrans</i>, ratione animoque, ut +ap. Cic. Off. I, 17 h.e. secum reputans. +—<a name = "not10_595" id = "not10_595" href = +"#line10_595">595.</a> <i>adproperemus</i> quæ ad urbem defendendam +pertinent.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_597" id = "line10_597"> </a> +Dura inter pavidos alitur fortuna sedendo,</p> +<span class = "pagenum">635</span> +<p><a name = "line10_598" id = "line10_598"> </a> +Et gliscunt adversa metu: <a href = "#var10_598">ite, ite ocius</a>, +arma</p> +<p><a name = "line10_599" id = "line10_599"> </a> +<a href = "#var10_599">Deripite</a>, o pubes, templis: vos atria +raptim</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p><a name = "line10_600" id = "line10_600"> </a> +Nudate, et clipeos in bella <a href = "#var10_600">refigite</a> +captos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_597" id = "not10_597" href = "#line10_597">597.</a> +<i>sedere</i>, ut ἧσθαι, et καθῆσθαι, tempus inutiliter et nihil agendo +consumere, perdere, ut sæpe ap. Sil. v. Ind. et exempla larga manu +suppeditata ab Heins. et Drak. inf. ad XII, 64; Heins. ad Virg. Æneid. +XII, 237; Græv. Lectt. Hesiod. c. 11 et 12; Klotz. ad Tyrt. p. 143 +sq.; Bergler. ad Alciphr. lib. I, 25; Upton. ind. Epict. v. +κάθημαι; Krebs. ad Plut. +<span class = "pagenum notes">635</span> +περὶ ἀκούειν, p. 153. Sic et <i>stare</i> passim, de quo v. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_341">ad I, 341</a>; +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_44">IV, 44</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#not12_41">XII, 41</a>. +—<a name = "not10_598" id = "not10_598" href = +"#line10_598">598.</a> <i>gliscunt adversa</i>, crescit calamitas +et periculum. +—<a name = "not10_599" id = "not10_599" href = +"#line10_599">599.</a> «Vetera hostium spolia detrahunt templis et +porticibus,» Liv. XXII, 57. Cf. Flor. II, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 23, et sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_617">I, 617 sq.</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_12">IV, 12 sq.</a> +—<a name = "not10_600" id = "not10_600" href = +"#line10_600">600.</a> <i>refigite</i>, de pariete atrii deripite, +revellite. Cf. Jani ad Horat. Od. I, <span class = +"smallcaps">xxviii</span>, 11, et Heins. ad Ovid. ep. Her. VI, 104. +Spolia tamen plerumque non in atriis, sed postibus et foribus, in +adspectum prætereuntium suspendi solebant. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookVI.html#line6_434">VI, 434</a>, <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_446">446</a>, et Lips. de Mil. Rom. V, 17.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_601" id = "line10_601"> </a> +Sat patriæ sumus, e numero si ad prælia <a href = +"#var10_601">noster</a></p> +<p><a name = "line10_602" id = "line10_602"> </a> +Nil minuit pavor: in patulis illa horrida campis</p> +<p><a name = "line10_603" id = "line10_603"> </a> +Sit metuenda lues: muros haud fregerit unquam,</p> +<p><a name = "line10_604" id = "line10_604"> </a> +Exsultare levis nudato corpore, Maurus.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_601" id = "not10_601" href = "#line10_601">601 sqq.</a> +Summa δεινότης in his verbis inest. Et numero et viribus ad patriam +defendendam satis etiam nunc valemus, modo fortes erimus. +—<a name = "not10_602" id = "not10_602" href = +"#line10_602">602.</a> <i>horrida lues</i>, Hannibal, vir sævus et +exitiabilis, ut et <i>pestis, labes</i>, ὄλεθρος et al. +—<a name = "not10_604" id = "not10_604" href = +"#line10_604">604.</a> Maurus agilis ad exsultandum, non ad urbem +obpugnandum, et <i>nudato corpore</i>, sine clipeo et galea. Conf. +Claudian. loc. class. de inbelli hoc populo B. Gildon v. 432... +441; Bentl. et Jani ad Hor. Od. I, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 39.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">605</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_605" id = "line10_605"> </a> +Dum Fabius <a href = "#var10_605">lapsas</a> acuit formidine mentes,</p> +<p><a name = "line10_606" id = "line10_606"> </a> +Varronem adventare vagus per mœnia rumor</p> +<p><a name = "line10_607" id = "line10_607"> </a> +Spargit, et occulto perfundit pectora motu:</p> +<p><a name = "line10_608" id = "line10_608"> </a> +Haud secus, ac fractæ rector si forte carinæ</p> +<span class = "pagenum">636</span> +<p><a name = "line10_609" id = "line10_609"> </a> +Litoribus solus vacuis ex æquore sospes</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p><a name = "line10_610" id = "line10_610"> </a> +Adnatet, incerti trepidant, <a href = "#var10_610">tendantve, +negentve</a></p> +<p><a name = "line10_611" id = "line10_611"> </a> +<a href = "#var10_611">Jactato</a> dextras, ipsamque odere salutem</p> +<p><a name = "line10_612" id = "line10_612"> </a> +Unius amissa superantis puppe magistri.</p> +<p><a name = "line10_613" id = "line10_613"> </a> +Quam restare viro labem, qui adcedere portis</p> +<p><a name = "line10_614" id = "line10_614"> </a> +Audeat, ac dirum veniat pavitantibus omen!</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_605" id = "not10_605" href = "#line10_605">605.</a> +Hæc fere omnia, sed apte et probabiliter, poeta comminiscitur. Livium +certe non nisi obiter adventus Varronis ad urbem mentionem facere lib. +XXII, 61 extr. jam monuit Ern. +—<i>acuit</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_113">ad I, 113</a>. +—<i>lapsas mentes</i>, ut supra <a class = "crossref" href = +"#line10_309">v. 309</a>; IV, 745. +—<a name = "not10_608" id = "not10_608" href = +"#line10_608">608</a> <a name = "not10_609" id = "not10_609" href = +"#line10_608">seq.</a> +Comparatio apta rei +<span class = "pagenum notes">636</span> +præsenti, cujus vestigia jam sup. <a class = "crossref" href = +"#line10_269">v. 269 sq.</a> vidimus, et quæ tota eo redit, ut +varii animorum motus significentur, quibus Varronem adventantem +exceperint; Ern. Potissimum tamen indignatio popularis adumbratur, ut et +<a class = "crossref" href = "#line10_613">v. 613 sq.</a> quos idem +V. Cl. ita interpretatur: quænam satis digna infamiæ nota inuri potest +viro, qui post res tam male gestas ad urbem adcedere audet? Sed linguæ +forte convenientior est hæc sententia: secum animo reputant, quanta +infamia maneat virum, qui, etc. ut ap. Virg. Æneid. VII, 271; al. nisi +malis: quanta sit ignominia, vel calamitas superstitem esse tali viro, +nec potius in acie cum reliquis cecidisse.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">615</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_615" id = "line10_615"> </a> +Hos mulcens questus Fabius deforme docebat</p> +<p><a name = "line10_616" id = "line10_616"> </a> +Cladibus irasci, vulgumque arcebat ab ira.</p> +<p><a name = "line10_617" id = "line10_617"> </a> +Adversis etenim <a href = "#var10_617">ferri</a> non esse virorum,</p> +<p><a name = "line10_618" id = "line10_618"> </a> +Qui Martem inscribant <a href = "#var10_618">genti, non</a> posse +dolores</p> +<p><a name = "line10_619" id = "line10_619"> </a> +Condere, et ex pœna solatia poscere luctus.</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p><a name = "line10_620" id = "line10_620"> </a> +Si vero exprobrare sinant, sibi tristius illum</p> +<p><a name = "line10_621" id = "line10_621"> </a> +Inluxisse diem, quo castris viderit ire</p> +<span class = "pagenum">637</span> +<p><a name = "line10_622" id = "line10_622"> </a> +Varronem, quam quo videat remeare sine armis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_617" id = "not10_617" href = "#line10_617">617 seq.</a> +Præclara et ad animos sedandos aptissima sententia. +—<i>Adversis ferri</i>, moveri, se iis dare ac permittere, ut +<i>ferri avaritia, libidine, crudelitate</i> ap. Cic. Quint. II; Cluent. +5, 71; Tusc. Qu. III, 2; <i>aura populari non consilio ferri</i> +apud Liv. VI, 11, et <i>agi secundis</i> inf. <a class = "crossref" href += "bookXI.html#line11_391">XI, 391</a>; N. Heins. et Drak. Conf. +Ern. Clav. Cic. et Burm. ad Ovid. Ep. Her. XV, 140. +—<a name = "not10_618" id = "not10_618" href = +"#line10_618">618</a> <a name = "not10_619" id = "not10_619" href = +"#line10_618">sq.</a> +<i>Qui Martem inscribant genti</i>, qui genus Martis esse glorientur; +Barth. Adv. II, 13. +—<i>Condere dolores</i>, dissimulare, coercere iram, <i>et ex pœna +solatia poscere luctus</i>, aliorum pœnis et suppliciis iram sedare et +solatia quærere; Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_620" id = "not10_620" href = "#line10_620">620.</a> +Callide Fabius culpæ partem ad ipsos cives transfert, quorum suffragiis +et favore Varro consul et dux belli creatus esset: at modeste et occulte +loquitur, ne exprobratione commoveat, quos modo hortatu sedaverat +animos; Ern. +—<a name = "not10_621" id = "not10_621" href = +"#line10_621">621.</a> <i>ire castris</i>, ad castra, ut <i>ire +sorori</i> <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_327">XV, +327</a>; Drak.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_623" id = "line10_623"> </a> +His dictis sedere minæ, et conversa repente</p> +<p><a name = "line10_624" id = "line10_624"> </a> +Pectora: nunc fati miseret, nunc gaudia Pœno</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p><a name = "line10_625" id = "line10_625"> </a> +Consulibus reputant cæsis erepta duobus.</p> +<p><a name = "line10_626" id = "line10_626"> </a> +Ergo omne <a href = "#var10_626">effundit longo jam se</a> agmine +vulgus</p> +<p><a name = "line10_627" id = "line10_627"> </a> +Gratantum, magnaque actum se credere mente</p> +<p><a name = "line10_628" id = "line10_628"> </a> +<a href = "#var10_628">Testantur</a>, quod, fisus avis, sceptrisque +superbis,</p> +<p><a name = "line10_629" id = "line10_629"> </a> +Laomedontiadum non desperaverit urbi.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">637</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not10_623" id = "not10_623" href = "#line10_623">623.</a> +<i>sedere</i>, sedatæ sunt. +—<a name = "not10_624" id = "not10_624" href = +"#line10_624">624.</a> Cf. Liv. XXII, 61 extr., et Frontin. +Strateg. IV, <span class = "smallcaps">v</span>, 6, et Æn. II, +73.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_626" id = "not10_626" href = "#line10_626">626.</a> +<i>effundit se</i>; v. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_151">ad II, 151</a>. +—<a name = "not10_628" id = "not10_628" href = +"#line10_628">628.</a> <i>avis sceptrisque superbis</i>, priscis +Romanis, et potenti ac claro illorum imperio; Mars. coll. <a class = +"crossref" href = "#line10_645">v. 645</a>. +—<a name = "not10_629" id = "not10_629" href = +"#line10_629">629.</a> <i>Laomedont.</i> Trojanorum, et hinc +Romanorum.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">630</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_630" id = "line10_630"> </a> +Nec minus infelix culpæ, grandique pudore</p> +<p><a name = "line10_631" id = "line10_631"> </a> +Turbatus, consul titubantem ad mœnia gressum</p> +<p><a name = "line10_632" id = "line10_632"> </a> +Portabat lacrimans: dejectum adtollere vultum,</p> +<p><a name = "line10_633" id = "line10_633"> </a> +Ac patriam adspicere, et luctus <a href = "#var10_633">renovare</a> +pigebat.</p> +<p><a name = "line10_634" id = "line10_634"> </a> +Quod vero reduci tum se populusque Patresque</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p><a name = "line10_635" id = "line10_635"> </a> +Obferrent, non gratari; sed poscere natos</p> +<p><a name = "line10_636" id = "line10_636"> </a> +Quisque suos, fratresque simul, <a href = "#var10_636">miseræque</a> +parentes</p> +<p><a name = "line10_637" id = "line10_637"> </a> +Ire videbantur laceranda ad consulis ora.</p> +<p><a name = "line10_638" id = "line10_638"> </a> +<a href = "#var10_638">Sic igitur muto lictore</a> invectus in +urbem,</p> +<p><a name = "line10_639" id = "line10_639"> </a> +Damnatum Superis adspernabatur honorem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_630" id = "not10_630" href = "#line10_630">630</a> +<a name = "not10_631" id = "not10_631" href = "#line10_630">sqq.</a> +Ingeniose Varro, culpæ sibi conscius, dejectis oculis incedere, et iram +populi pœnamque metuere fingitur. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_651">IX, 651 sqq.</a>; conf. sup. <a class = +"crossref" href = "#line10_393">v. 393... 399</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_634" id = "not10_634" href = "#line10_634">634</a> +<a name = "not10_635" id = "not10_635" href = "#line10_634">seq.</a> +<i>se Obferrent</i>, obviam irent.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_638" id = "not10_638" href = "#line10_638">638.</a> +Lictores, Varronem præcedentes, non audebant obviam plebem solemni +formula, <i>date viam consuli</i>, submovere, sed taciti ibant; Dausq. +et Cell. +—<a name = "not10_639" id = "not10_639" href = +"#line10_639">639.</a> <i>Damnatum Superis</i>, quoniam diis iratis +factum erat, ut Varro vinceretur; Ern.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">640</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_640" id = "line10_640"> </a> +At Patres Fabiusque, <a href = "#var10_640">procul</a> mærore +remoto,</p> +<p><a name = "line10_641" id = "line10_641"> </a> +Præcipitant curas: <a href = "#var10_641">raptim delecta juventa</a></p> +<span class = "pagenum">638</span> +<p><a name = "line10_642" id = "line10_642"> </a> +Servitia armantur; nec <a href = "#var10_642">claudit castra</a> +saluti</p> +<p><a name = "line10_643" id = "line10_643"> </a> +Postpositus pudor: infixum est Æneia regna</p> +<p><a name = "line10_644" id = "line10_644"> </a> +Parcarum in leges quacumque reducere dextra,</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p><a name = "line10_645" id = "line10_645"> </a> +Proque arce, et sceptris, et libertatis honore</p> +<p><a name = "line10_646" id = "line10_646"> </a> +Vel famulas armare manus. Primæva suorum</p> +<p><a name = "line10_647" id = "line10_647"> </a> +Corpora prætexto spoliant velamine, et armis</p> +<p><a name = "line10_648" id = "line10_648"> </a> +Insolitis cingunt: puerilis casside vultus</p> +<p><a name = "line10_649" id = "line10_649"> </a> +Clauditur, atque hostis pubescere cæde jubetur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_640" id = "not10_640" href = "#line10_640">640.</a> +Cf. Liv. XXII, 57 extr., et Justin. V, 6. +—<a name = "not10_641" id = "not10_641" href = +"#line10_641">641.</a> <i>delecta juventa</i>, +<span class = "pagenum notes">638</span> +delecti juvenes, et quidem <i>servitia</i>, h.e. servi <i>armantur</i>, +ut ap. Liv. l.c. <i>octo millia juvenum validorum ex servitiis</i>. Cf. +V.L. et <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_383">ad III, +383</a>. +—<a name = "not10_642" id = "not10_642" href = +"#line10_642">642.</a> Non puduit Romanos armare servos pro salute +patriæ; Mars. Servi enim, nisi summa necessitate cogente, ad militiam +arcessebantur, quod vel tironibus notum est. +—<a name = "not10_643" id = "not10_643" href = +"#line10_643">643</a> <a name = "not10_644" id = "not10_644" href = +"#line10_643">sq.</a> +<i>infixum</i>, decretum, <i>est, Æneia regna</i>, remp. Rom. +<i>quacumque dextra</i>, quibuscumque militibus, <i>in leges Parcarum +reducere</i>, ita tueri, ut ad imperium orbis terrarum, fato constitutum +(<i>sceptra</i>, +<a name = "not10_645" id = "not10_645" href = +"#line10_645">v. 645</a> et sup. <a class = "crossref" href = +"#line10_630">v. 630</a>), pervenire posset. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_475">IX, 475</a> et al. +—<a name = "not10_646" id = "not10_646" href = +"#line10_646">646</a> <a name = "not10_647" id = "not10_647" href = +"#line10_646">sq.</a> +«Juniores ab annis septemdecim, et quosdam prætextatos scribunt» Liv. +l.l. +—<i>Primæva Corpora</i>, juvenes. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line10_493">v. 493</a>. +—<i>prætexto velamine</i>, prætexta, qua præter magistratus et +sacerdotes etiam pueri puellæque ingenuæ utebantur, unde +<i>prætextati</i> et pueri dicuntur. +—<a name = "not10_648" id = "not10_648" href = +"#line10_648">648</a> <a name = "not10_649" id = "not10_649" href = +"#line10_648">sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_318">II, 318 +seq.</a> +—<i>hostis cæde</i>, in castris et media bellorum cæde.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">650</span> +<p><a name = "line10_650" id = "line10_650"> </a> +<a href = "#var10_650">Idem</a> obsecrantes, captivum vulgus ut auro</p> +<p><a name = "line10_651" id = "line10_651"> </a> +Pensarent parvo (nec pauca fuere precantum</p> +<p><a name = "line10_652" id = "line10_652"> </a> +Millia), miranti durarunt prodere Pœno.</p> +<span class = "pagenum">639</span> +<p><a name = "line10_653" id = "line10_653"> </a> +Cuncta adeo scelera, et nosam superaverat omnem,</p> +<p><a name = "line10_654" id = "line10_654"> </a> +Armatum potuisse capi: tunc terga dedisse</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p><a name = "line10_655" id = "line10_655"> </a> +Damnatis Siculas longe meritare per oras</p> +<p><a name = "line10_656" id = "line10_656"> </a> +Inpositum, donec Latio decederet hostis.</p> +<p><a name = "line10_657" id = "line10_657"> </a> +Hæc tum Roma fuit; post te cui vertere mores</p> +<p><a name = "line10_658" id = "line10_658"> </a> +Si stabat fatis, potius, Carthago, maneres.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_650" id = "not10_650" href = "#line10_650">650</a> +<a name = "not10_651" id = "not10_651" href = "#line10_650">sqq.</a> +cf. Liv. XXII, 58 sqq. et Cic. Off. III, 32. +—<i>Iidem</i> Patres Fabiusque (<a class = "crossref" href = +"#line10_640">v. 640</a>) legatos captivorum, <i>obsecrantes</i> ut +redimerentur, Hannibali, Romanorum constantiam animique magnitudinem +<i>miranti, prodere durarunt</i>, tradendos pervicacius censuerunt. +—<a name = "not10_652" id = "not10_652" href = +"#line10_652">652 sq.</a> +<i>nec pauca Millia</i>, octo ap. Liv. XXII, 59, med. +—<i>durarunt</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_463">ad II, 463</a>.</p> + +<span class = "pagenum notes">639</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not10_653" id = "not10_653" href = "#line10_653">653.</a> +Nihil turpius, imo scelestius videbatur, quam cives armatos capi +potuisse. Cf. Liv. XXII, 59 pr.; Eutrop. III, 6, et Cic. l.l. +—<a name = "not10_654" id = "not10_654" href = +"#line10_654">654...</a> <a name = "not10_656" id = "not10_656" href = +"#line10_656">656.</a> Iis, qui <i>damnati</i> erant, quod +fugerant, <i>inpositum</i>, ut in Sicilia <i>meritarent</i>, vel +mererent, sc. stipendia, donec in Italia bellum esset. Cf. Liv. XXIII, +25.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not10_657" id = "not10_657" href = "#line10_657">657.</a> +Talis et tanta tum fuit Romanorum virtus et animi magnitudo! <i>cui</i> +respicit <i>Romam</i>: post tuum, o Carthago, excidium, si fatis +placuit, Romæ mores mutare in deterius (quod omnino contigisse satis +notum est) potius vellem, ut tu, Carthago, maneres; Cell.</p> + +<div class = "notes"> +<p>Hic operæ pretium mihi visum est pauca transcribere ex maximo inter +Gallos scriptore, <i>Montesquieu, Grand. et décad. des Romains</i>, cap. +IV:</p> + +<p>«Rome fut un prodige de constance..... Elle fut sauvée par la force +de son institution. Après la bataille de Cannes, il ne fut pas permis +aux femmes même de verser des larmes: le sénat refusa de racheter les +prisonniers, et envoya les misérables restes de l’armée faire la guerre +en Sicile, sans récompense ni aucun honneur militaire, jusqu’à ce +qu’Annibal fût chassé d’Italie... Ce n’est pas ordinairement la perte +réelle que l’on fait dans une bataille, c’est-à-dire, celle de quelques +milliers d’hommes, qui est funeste à un état, mais la perte imaginaire +et le découragement, qui le privent des forces que la fortune lui avait +laissées.» <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<h5 class = "variae"><a name = "variae10" id = "variae10"> +Liber X: Variæ Lectiones</a></h5> + +<div class = "variae"> + +<span class = "pagenum">595</span> +<p><a class = "missing" name = "var10_1" id = "var10_1" href = +"#line10_1" title = "‘2’ legitur">1.</a> +<i>increbescere</i> c. Tell. ut <i>rubescere</i> a <i>ruber</i>, unde +hanc orthographiam probant Lefeb. et Heins. ad Virgil. Ge. I, 359; +Æn. III, 530; VIII, 14; XII, 222, 407. MSS. codd. sæpissime variare +monuit Drak. +—<a name = "var10_8" id = "var10_8" href = +"#line10_8">8.</a> <i>Ad manes deferte: viris, nisi +<span class = "pagenum">596</span> +gloria mortis, Nil superest</i> frustra conj. Burm. +—<a name = "var10_10" id = "var10_10" href = +"#line10_10">10.</a> <i>Heic</i> Cell. et Barth. Adv. II, 9. +<i>Velocior</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_573">XV, 573</a>, malebat Withof. quia mox sequitur +<i>citatior</i>. +—<a name = "var10_13" id = "var10_13" href = +"#line10_13">13.</a> <i>certamine</i> Oxon. +—<a name = "var10_14" id = "var10_14" href = +"#line10_14">14.</a> <i>Pœnus Gradivo mentem Cato</i> Col. <i>Pœnus +G. m. et Cato</i> Ox. <i>Pœnis Gradivus mente</i> Put. <i>Pœnis Gradivus +mentem</i> R. 3; <i>Pœnis Gradivus mentem Cato</i> R. 1, Parm. +Med. Benes. <i>Pætus Gradivus mente et Cato</i> Ald. <i>Petus Gradivus +mente cito f.</i> Mars. <i>Pætus, Gradivus mente, et cito f.</i> ed. +Paris. Colin. Dausq. Cell. et al. <i>Pætus, Gradivo intentum et Cato +fertur</i> male corrig. Barth. Adv. II, 9; sed ingeniose +N. Heins. <i>Plenus</i>, vel potius <i>Fetus Gradivo mentem +Cato</i>, ut <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_203">XI, +203</a>; <a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_592">XIII, +592</a>; <a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_379">XVII, +379</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_447">447</a>. +—<a name = "var10_15" id = "var10_15" href = +"#line10_15">15.</a> <i>densis</i> Col. <i>densens</i> conj. +N. Heins. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#var4_159">ad IV, 159</a>. Sed græcismi in deliciis sunt +poetis, inpr. Silio.</p> + +<p><a name = "var10_18" id = "var10_18" href = "#line10_18">18.</a> +<i>Adduxere gradus</i>, h.e. contraxere (ut <i>conligere</i> <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_391">IV, 391</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_695">VII, 695</a>), emend. +N. Heins. +—<a name = "var10_23" id = "var10_23" href = +"#line10_23">23.</a> Ultima syllaba voc. <i>sanguis</i> producitur, +quia in cæsura est, ut passim, v.c. ap. Ovid. Met. X, 459; (quem +locum Silio ante oculos fuisse, suspicabatur Drak.) sed et extra eam ap. +Ovid. Fast. VI, 488, et Tibull. I, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 66. Conf. Burm. ad Ovid. Met. XII, 127; Intpp. ad +Hor. Od. I, <span class = "smallcaps">xv</span>, 36, et, quos +Draken. laudavit, Gifan. Ind. Lucret. voc. <i>sanguis</i>; Bulæus ad +Val. Fl. III, 234; Grotius ad Lucan. +<span class = "pagenum">597</span> +II, 338, et Brouckh. ad Tibull. I, <span class = +"smallcaps">vii</span>, 72. +—<a name = "var10_26" id = "var10_26" href = +"#line10_26">26.</a> <i>mali</i> (periculi) <i>formidine</i> conj. +N. Heins. +—<a name = "var10_29" id = "var10_29" href = +"#line10_29">29.</a> Ita quatuor scripti, <i>jam alter</i> Benes. +Vulgo <i>viro: alter</i>, omissa voce <i>atque</i>, qui hiatus pluribus +Silii et Maronis (v.c. Ecl. III, 6) locis firmari potest.</p> + +<p><a name = "var10_32" id = "var10_32" href = "#line10_32">32.</a> +<i>Acres</i> Oxon. Put. R. 3; Mars. <i>Ocris</i> non est Latinum +nomen, unde <i>Ocres</i> conj. N. Heins. quem vid. ad Ovid. Fast. +VI, 627. Id recepit Lefeb. et Marsus in notis exhibuit. +—<a name = "var10_33" id = "var10_33" href = +"#line10_33">33.</a> <i>Sternuntur telo</i> maluerit. +N. Heins. quia <i>tempora leti</i> mox suhsequuntur; <i>leto</i> +h.e. letiferis armis. ut <i>mortes mittere</i> et al. nec legendum +<i>telo</i>, quia gladio cæsi <a class = "crossref" href = +"#line10_38">v. 38</a>; Withof. +—<a name = "var10_37" id = "var10_37" href = +"#line10_37">37.</a> <i>corno</i> (h.e. hasta cornea) Col. Vulgo +<i>cornu</i>. Utrumque recte dicitur: nam <i>cornum</i> et secundæ et +quartæ declinationis esse, monuit jam Drak. ad h.l. et inf. <a class = +"crossref missing" href = "#var10_121" title = "recte 121">ad +v. 122</a>. +—<a name = "var10_38" id = "var10_38" href = +"#line10_38">38.</a> <i>cæsis</i> scripti et Parm. <i>cæsi</i> +R. 1, Med. Cell. <i>cæsus</i> R. 2; <i>cæso</i> Nicander +dedit, quique eum sequuti sunt. +<span class = "pagenum">598</span> +—<a name = "var10_43" id = "var10_43" href = +"#line10_43">43.</a> <i>Mors</i> corrig. D. Heins.</p> + +<p><a name = "var10_46" id = "var10_46" href = "#line10_46">46.</a> +<i>fuissent</i> Puteol. Vulgo <i>fuisset</i>. +—<a name = "var10_48" id = "var10_48" href = +"#line10_48">48.</a> <i>spes ultima</i> R. 1, 3, Parm. Mediol. +Benes. ut <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_667">VIII, +667</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_202">XVII, 202</a>. Sed vulgata quoque lectio non +spernenda. Conf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line10_274">v. 274</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_1">VII, 1</a>. +—<a name = "var10_49" id = "var10_49" href = +"#line10_49">49.</a> Ita Colon. <i>Incassum removes</i> Oxon. et +Put. Vulgo <i>Incassum renovas</i>. +—<a name = "var10_51" id = "var10_51" href = +"#line10_51">51.</a> <i>trementem</i> Put. unde <i>frementem</i> +conj. N. Heins. Sed Drakenb. contulit <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_598">VI, 598</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_232">VIII, 232</a>. +—<a name = "var10_52" id = "var10_52" href = +"#line10_52">52.</a> <i>abscidere</i> Col. vid. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#var3_552">ad III, v. 552</a>. Vulgo +<i>abscindere</i>. +—<a name = "var10_54" id = "var10_54" href = +"#line10_54">54.</a> <i>belli</i> maluerit N. Heins. +—<a name = "var10_58" id = "var10_58" href = +"#line10_58">58.</a> Vulgo <i>Hanc</i>, quod recte forsan revocavit +Lefeb. <i>Huc</i> Col. quod elegantius videbatur N. Heins. nescio +quare.</p> + +<span class = "pagenum">599</span> +<p><a name = "var10_61" id = "var10_61" href = "#line10_61">61.</a> +<i>Pertulerunt</i>, non <i>Pertulerint</i>, Colon. Confer <a class = +"crossref" href = "bookV.html#var5_264">ad lib. V, v. 264</a>. +—<a name = "var10_67" id = "var10_67" href = +"#line10_67">67.</a> <i>furit</i> Ven. Marsi. Vulgo <i>sinit</i>, +quod retinuit Lefeb. qui monet, illud idem esse quod <a class = +"crossref" href = "#line10_57">vers. 57</a>, <i>datur</i>, hoc est, +conceditur, <i>sunt</i> Colon. +—<a name = "var10_69" id = "var10_69" href = +"#line10_69">69.</a> <i>certamina</i> Oxon. +—<a name = "var10_70" id = "var10_70" href = +"#line10_70">70.</a> <i>virum</i> Colon. Vulg. <i>viro</i>.</p> + +<p><a name = "var10_76" id = "var10_76" href = "#line10_76">76.</a> +<i>melior plantæ</i> opinabatur N. Heins. coll. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_333">V, 333</a>; <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_620">VII, 620</a>. Sed +Drakenborch. vulgatam lect. similibus exemplis firmavit, <a class = +"crossref" href = "bookXIV.html#line14_500">XIV, 500</a>; Virgil. Æneid. +V, 68, inpr. 152, 430; IX, 556; XI, 338; Hor. Epist. I, <span +class = "smallcaps">x</span>, 34, ubi vid. Bentl. <i>Acheram</i> Col. et +Ven. Marsi. Vulgo <i>Acerram</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_299">ad III, 299</a>. +—<a name = "var10_77" id = "var10_77" href = +"#line10_77">77.</a> <i>Bellicus</i> Col. quod recepit Lefeb. qui +hæc notavit: «Sic recte c. Col. In c. Teli. <i>Belicos</i>: hinc forte +melius <i>Belicus</i>. A regione Galliæ, ubi antiquissima urbs +<i>Belica</i>, <i>Bellium</i>, <i>Belley</i>. Qui refert canes Gallos +Oppianus, nil habet de Belgicis, nec alii. Refert quoque canes Anglos, +<i>agassæos</i> dictos: an ita forte intelligeretur <i>Belgicus</i> q.d. +<i>Anglicus</i>; nam Belgæ quoque fuerunt in Anglia: videant +<span class = "pagenum">600</span> +docti.» Ulitius etiam ad Gratii Cyneg. vs. 202, et in Proleg. +p. 81, monet, ἀκυρόλογον esse, quod Silius canem Belgicum in apros +inmiserit. Neuter vidit, <i>Belgicum</i> esse id. qd. <i>Gallicum</i>; +(cui enim non nota Gallia Belgica?) Gallicos vero canes, quod jam Dausq. +monuit, tamquam venatui aptos memorari ab Ovid. Met. I, 533, et +Martiali III, 47. +—<a name = "var10_78" id = "var10_78" href = +"#line10_78">78.</a> <i>tersa Nare</i> perperam scribendum putabat +D. Heins.</p> + +<p><a name = "var10_84" id = "var10_84" href = "#line10_84">84.</a> +<i>desinit iræ</i> Modius restituit e Col. Vulgo <i>ire</i>, scilicet in +Hannibalem. +—<a name = "var10_86" id = "var10_86" href = +"#line10_86">86.</a> Ita Col. Vulgo <i>Advocat ignavum sæva ad +certamina</i> probb. Barth. et Dausq. <i>Advocat hinc navum</i> +Benes.</p> + +<p><a name = "var10_93" id = "var10_93" href = "#line10_93">93.</a> +<i>Cristæ</i>, non <i>Christæ</i>, Col. et primæ +<span class = "pagenum">601</span> +edd. +—<a name = "var10_99" id = "var10_99" href = +"#line10_99">99.</a> <i>nece est</i> ex conj. Dausq. et +N. Heins. Ille etiam <i>nece p.</i>, et hic <i>necis</i> tentavit; +<i>necemet</i> Ven. Marsi. Vulgo <i>necem, p.</i> +—<a name = "var10_100" id = "var10_100" href = +"#line10_100">100.</a> <i>secutis</i> Put. et Ven. Marsi, +<i>secutus</i> Col. et Ox. Vulgo <i>secuta</i>. +—<a name = "var10_104" id = "var10_104" href = +"#line10_104">104.</a> Ita Put. et ed. Gryph. <i>agmine</i> etiam +in Oxon. R. 1, 3, Med. Ven. Vulgo <i>hac luce</i>, et <i>agmina +natos</i>, quod, per adpositionem dictum, non displicebat N. Heins. +<i>agnita</i>, scilicet certamina, in mentem venit Dausq. +—<a name = "var10_107" id = "var10_107" href = +"#line10_107">107.</a> <i>galeæ</i> R. 2. +<span class = "pagenum">602</span> +—<a name = "var10_112" id = "var10_112" href = +"#line10_112">112.</a> <i>vocantes</i> Puteol. et <i>vacantis</i> +Colon. unde <i>pugnæ vocantis</i> emend. N. Heins. coll. Virgil. +Æneid. lib. II, vers. 338; XII, 125 et al. vid. supra <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_508">not. ad IV, 508</a>. Id +recepere Drakenb. et Lefeb. Sed simpliciorem sensum esse, patrem filios +<i>vocasse</i>, ut præsentibus exemplum pugnæ præiret, jam monuit Ern. +—<a name = "var10_113" id = "var10_113" href = +"#line10_113">113.</a> <i>Et medias hasta</i> scripti et edd. vett. +a quibus etiam abest versus a Nicandro procusus, <i>Stridentem gelidis +vibravit viribus hastam, Quæ medias raptim velox prætervolat auras</i>. +Hanc vulgatam lectionem, quæ magnopere languet, (inpr. ob verba +<i>raptim velox p.</i>) etiam Drak. servavit, cui tamen, ut et +N. Heins., locus perplexus et mutilus videbatur. Ego extruso versu +spurio <i>En</i> pro <i>Et</i> reposui, quod Lefeb. jam fecisse video, +qui ita interpretatur: «<i>prætervolat auras</i> cum <i>hasta</i>, cujus +idiotismi plura sunt exempla in poeta.» Sed mea qualicumque sententia +verbum <i>prætervolat</i> e marg. in textum inrepsit, et poeta +<i>transverberat</i>, vel <i>diverberat</i> (ut Virgil. Æneid. +V, 503), vel simile quid scripsit. +—<a name = "var10_115" id = "var10_115" href = +"#line10_115">115.</a> <i>Ac senium</i> Col. Vulgo <i>Atque +senem</i>.</p> + +<p><a name = "var10_116" id = "var10_116" href = "#line10_116">116.</a> +<i>Quisnam</i> dedit Nicander, quem sequuti sunt editores tantum non +omnes. Confer <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_645">ad II, +645</a>. +—<a name = "var10_117" id = "var10_117" href = +"#line10_117">117.</a> <i>senio dextram</i>, non <i>dextram +<span class = "pagenum">603</span> +senio</i> Col. Obfendit tamen nos vox <i>senium</i>, quæ modo præcessit. +—<a name = "var10_119" id = "var10_119" href = +"#line10_119">119.</a> <i>ausi</i>, vel <i>hastæ</i> pro +<i>ista</i> malebat N. Heins. Ego τὸ <i>ista</i> δεικτικῶς adcipio. +—<a name = "var10_121" id = "var10_121" href = +"#line10_121">121.</a> <i>corno</i>, non <i>cornu</i>, Col. prob. +N. Heins. Cf. <a class = "crossref missing" href = "#var10_37" +title = "recte 37">ad v. 27</a>. +—<a name = "var10_124" id = "var10_124" href = +"#line10_124">124.</a> <i>Libycam feta t. l.</i> Col. neque aliter +Oxon. Put. R. 1, 3, Med. nisi quod in iis <i>sæva</i>, vel +<i>scæva</i> pro <i>feta</i>. Vulgo <i>Libyca feta t. leæna</i>. Sed +<i>Libyca fetam t. leænam</i> recte, opinor, emend. N. Heins. quod +recepi cum Lefeb. <i>Libyca fetæ tellure leænæ</i> conj. Scalig. ad +marg. Silii. +—<a name = "var10_125" id = "var10_125" href = +"#line10_125">125.</a> Hunc versum ex scriptis addidere Modius et +N. Heins. +—<a name = "var10_126" id = "var10_126" href = +"#line10_126">126.</a> <i>rabidi</i>, non <i>rapidi</i>, Col. Oxon. +R. 2. Conf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#var5_451">ad +V, 451</a>. +—<a name = "var10_129" id = "var10_129" href = +"#line10_129">129.</a> <i>urguentes hastas</i> maluerit +N. Heins. <i>trepidantibus</i> Puteol.</p> + +<p><a name = "var10_134" id = "var10_134" href = "#line10_134">134.</a> +<i>huic armiger acrem F. M.</i> conj. N. Heins. qui tamen monet, +<i>una ira</i> exponi posse, pari ira, et prorsus eadem, qua dominus. +Ego potius crediderim, hunc esse sensum h.l. Abaris non arma modo +Hannibalis ferebat, sed <i>una</i>, simul, <i>ira</i>, iratus, +<i>flammabat Martem</i> h.e. Hannibalem ad bellum, ad virtutem. +<span class = "pagenum">604</span> +—<a name = "var10_137" id = "var10_137" href = +"#line10_137">137.</a> <i>lacessat</i> scripti et priscæ edd. At +vulgata lectio <i>lacessit</i> forte loco non movenda. +—<a name = "var10_138" id = "var10_138" href = +"#line10_138">138.</a> <i>fructum</i> malebat N. Heins. +—<a name = "var10_140" id = "var10_140" href = +"#line10_140">140.</a> <i>Transegit</i> Put. quod recepit Lefeb. +—<a name = "var10_144" id = "var10_144" href = +"#line10_144">144.</a> <i>Sors</i> vitiose ed. Dausq. +—<a name = "var10_151" id = "var10_151" href = +"#line10_151">151.</a> <i>Quercentis</i> Colon. Nomen viri ex Virg. +Æn. IX, 684, notum, ut <i>Lucas</i> ex Æn. X, 561. Vulgo +<i>Quærentis</i>.</p> + +<span class = "pagenum">605</span> +<p><a name = "var10_157" id = "var10_157" href = "#line10_157">157.</a> +<i>raptam Libyci</i>, non <i>Libyci raptam</i>, scripti. +—<a name = "var10_162" id = "var10_162" href = +"#line10_162">162.</a> <i>demisit</i> Colon. et Puteol. +<i>dempsit</i> Oxon. Vulgo <i>depressit</i>. +—<a name = "var10_165" id = "var10_165" href = +"#line10_165">165.</a> <i>consita</i> præstare putabat +N. Heins. Sed Drakenborch. jam recte monuit, <i>quercum ab origine +consitam</i> sine sensu dici, et <i>quercum ab origine sua</i>, quum +primum consereretur, <i>cognitam proavis</i> esse antiquissimam, +proavorum ætate consitam.</p> + +<p><a name = "var10_172" id = "var10_172" href = "#line10_172">172.</a> +<i>noctem</i> pro <i>mortem</i> Oxon. quod placebat N. Heins. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_574">ad II, 574</a>. +—<a name = "var10_173" id = "var10_173" href = +"#line10_173">173.</a> <i>Porcis</i> Col. <i>Phorcus</i> +<span class = "pagenum">606</span> +in aliis. Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_59">not. ad +II, 59</a>. +—<a name = "var10_175" id = "var10_175" href = +"#line10_175">175.</a> <i>tristique Deæ</i> Col. <i>tristisque +Dea</i> emend. Barth. Adv. II, 9. Vulgo <i>tristisque Deæ</i>. +—<a name = "var10_176" id = "var10_176" href = +"#line10_176">176.</a> <i>Hinc</i> ed. Cell. et Drak. Sed in +reliquis libris <i>Hunc</i>. +—<a name = "var10_177" id = "var10_177" href = +"#line10_177">177.</a> <i>e</i>, non <i>ex</i>, meliores libri. +—<a name = "var10_181" id = "var10_181" href = +"#line10_181">181.</a> <i>utrique</i> Col. unde <i>coxæque +utrique</i> recte, puto, corrig. N. Heins. +—<a name = "var10_182" id = "var10_182" href = +"#line10_182">182.</a> Ita Col. <i>ense super vomet</i> Ox. Vulgo +<i>ense; supervomit</i>, vel <i>supervenit</i>.</p> + +<p><a name = "var10_185" id = "var10_185" href = "#line10_185">185.</a> +<i>cohorti</i> Parm. <i>coorto</i> emend. N. Heins. <i>coacti</i> +h.e. densati, in unum coeuntes, conj. Burm. quem vid. ad Ovid. Met. XI, +512. Sed <i>coorti</i> h.l. bene dicuntur Numidæ, qui, ut Livii verbis +utar, specie transfugarum in mediam Romanorum aciem recepti, ductique ad +<i>ultimos, quieti aliquamdiu manserant</i>, et nunc repente omnes +commoventur. Similiter Livius dixit <i>coortos gladiis rem gerere</i> +II, 30; <i>cooriri ad bellum</i> et <i>in pugnam</i> IV, 56; XXI, 32; +<i>coorti</i> III, 41, pr. <i>Vulturnus coortus in Romanos</i> XXII, 46; +<i>omnibus in eum coortis</i> VII, 3. +—<a name = "var10_186" id = "var10_186" href = +"#line10_186">186.</a> <i>everso</i> Col. Sed, quod jam Draken. +monuit, Numidæ +<span class = "pagenum">607</span> +<i>aversam adorti sunt Rom. aciem</i>, teste Liv. XXII, 48. +—<a name = "var10_192" id = "var10_192" href = +"#line10_192">192.</a> <i>viros</i> recte, opinor, emend. +N. Heins. quod recepit Draken. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#var8_659">ad VIII, 659</a>. +—<a name = "var10_193" id = "var10_193" href = +"#line10_193">193.</a> <i>evulsa</i> Col. Vulgo <i>avulsa</i>. +—<a name = "var10_196" id = "var10_196" href = +"#line10_196">196.</a> <i>connisus</i>, non <i>connixus</i>, +scripti. Conf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_123">ad +II, 123</a>. +—<a name = "var10_200" id = "var10_200" href = +"#line10_200">200.</a> <i>accurrentis</i> Col. Vulgo +<i>occurrentis</i>, probb. Dausq. et Lefeb. +—<a name = "var10_201" id = "var10_201" href = +"#line10_201">201.</a> <i>prosperus ausis</i> Col. Puteol. +R. 2, et Mars. <i>Inmori ausis</i> dicitur, ut <i>clavo</i> +<a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_404">XIV, 404</a>, et +<i>hastæ</i> Val. Fl. VI, 570, Drakenb. Vulgo <i>prosper in +ausis</i>.</p> + +<p><a name = "var10_204" id = "var10_204" href = "#line10_204">204.</a> +<i>canentes</i> malebat N. Heins. Sed conf. <a class = "crossref" +href = "bookIX.html#line9_497">IX, 497</a> sq. 502. +—<a name = "var10_205" id = "var10_205" href = +"#line10_205">205.</a> <i>reluctantes procellas</i> Col. quod olim +N. Heins. ad Claudian. in Eutrop. II, 171, probavit, sed in not. ad +h.l. recte rejecit; +<span class = "pagenum">608</span> +v. not. +—<a name = "var10_208" id = "var10_208" href = +"#line10_208">208.</a> <i>erit</i> Col.</p> + +<p><a name = "var10_219" id = "var10_219" href = "#line10_219">219.</a> +<i>Viriathus</i>, non <i>Viriatus</i>, Col. v. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#var3_354">ad III, 354</a>. +—<a name = "var10_227" id = "var10_227" href = +"#line10_227">227.</a> <i>obtundit</i>, vel <i>obtexit</i>, vel +<i>offundit</i> scribendum censebat N. Heins. Sed vid. +<span class = "pagenum">609</span> +not. <i>abtendit</i> Tell. et R. 2. +—<a name = "var10_229" id = "var10_229" href = +"#line10_229">229.</a> <i>ritu moris</i> mira dictio. Forte leg. +<i>ritu victoris Hiberi</i>. +—<a name = "var10_233" id = "var10_233" href = +"#line10_233">233.</a> <i>est</i> in Col. A reliquis libris abest. +<i>cauta</i> pro <i>tanta</i> conj. N. Heins.</p> + +<p><a name = "var10_239" id = "var10_239" href = "#line10_239">239.</a> +<i>vulnere</i>, non <i>pulvere</i>, scripti et R. 2. +—<a name = "var10_243" id = "var10_243" href = +"#line10_243">243.</a> <i>teli inpatiens</i> et <ins class = +"correction" title = "‘fremebuns dus’ legitur"><i>fremebundus</i></ins> +emend. N. Heins. Utrumque probavit Drak. et recepit Lefeb. Sed h.l. +agitur de Paulo et leone, qui, inruenti hominum multitudini inpares, +pedem referunt, et letali vulnere adcepto, patienter magnoque animo mori +malunt, quam fugere. Conf. not.</p> + +<span class = "pagenum">610</span> +<p><a name = "var10_247" id = "var10_247" href = "#line10_247">247.</a> +<i>incumbunt</i>, non <i>incubuit</i>, Colon. Puteol. R. 2. +—<a name = "var10_251" id = "var10_251" href = +"#line10_251">251.</a> <i>connisus</i>, non <i>connixus</i>, +scripti; vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_123">ad +lib. II, v. 123</a>. +—<a name = "var10_252" id = "var10_252" href = +"#line10_252">252.</a> <i>subjecta</i> Put. Tell. R. 1, 3, +Parm. Mediol. et al. +—<a name = "var10_253" id = "var10_253" href = +"#line10_253">253.</a> Hic versus si non totus interpolatricem +manum, certe vel incuriam poetæ, vel corruptelam redolet: nam locutio +<i>super incumbere</i> modo præcessit, et verbum <i>cœptare</i> mox +sequitur. +—<a name = "var10_254" id = "var10_254" href = +"#line10_254">254.</a> <i>Cum</i> Col. Oxon. R. 1, 3, Parm. +Med. et Venetæ Marsi. Vulgo <i>Cui</i>. +—<a name = "var10_255" id = "var10_255" href = +"#line10_255">255.</a> <i>effunditur</i> Parm. et Beness. +<i>effudatur</i> R. 1; sed <i>effunditur</i>, vel <i>effuderat</i> +a m. sec. +—<a name = "var10_256" id = "var10_256" href = +"#line10_256">256.</a> <i>rediva</i> Putean. <i>recidiva</i> recte, +puto, emend. N. Heins. et recepit Lefeb. vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#var1_106">ad I, 106</a>.</p> + +<p><a name = "var10_260" id = "var10_260" href = "#line10_260">260.</a> +<i>libatus</i> suspic. N. Heins. quo sensu et <i>degustare</i> +atque <i>perstringere</i> dicitur. Sed v. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_602">not. ad V, 602</a>. +<span class = "pagenum">611</span> +—<a name = "var10_266" id = "var10_266" href = +"#line10_266">266.</a> <i>totum tunc primum</i> Oxon. <i>totum tunc +primi</i>, vel <i>Ætoli tunc primum</i>, quod Lefeb. recepit, conj. +N. Heins. +—<a name = "var10_267" id = "var10_267" href = +"#line10_267">267.</a> Ita Colon. Vulgo <i>relictum est</i>. +—<a name = "var10_269" id = "var10_269" href = +"#line10_269">269.</a> <i>si</i>, non <i>sic</i>, Col. +—<a name = "var10_270" id = "var10_270" href = +"#line10_270">270.</a> <i>damna superstas</i> conj. N. Heins. +Sed <i>damna</i> h.l. dicitur bellum damnosum et exitiabile, cujus +calamitas v. 269, 271, imaginibus, a re bellica petitis, +adumbratur. +—<a name = "var10_273" id = "var10_273" href = +"#line10_273">273.</a> <i>Cape, spes, hunc, unica rerum</i>, vel +<i>cape, dux, quæso, unice rerum Fessarum, hunc cape cornipedem</i> +corrig. Burm. inprob. Lefeb. qui monet, τὸ <i>unice</i> ad nobilius +genus spectare, quo et ipse illud retuli in <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_495">not. ad V, 495</a>. At nunc nodum ita solvi +posse vix crediderim, et prior potius +<span class = "pagenum">612</span> +Burman. emendatio probanda videtur, coll. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_815">IV, 815</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_1">VII, 1</a>.</p> + +<p><a name = "var10_278" id = "var10_278" href = "#line10_278">278.</a> +<i>restant</i> Put. R. 1, 3; Parm. Med. +—<a name = "var10_281" id = "var10_281" href = +"#line10_281">281.</a> <i>postes</i> pro <i>portæ</i> Put. +—<a class = "missing" name = "var10_282" id = "var10_282" href = +"#line10_282" title = "‘283’ legitur">282.</a> <i>et</i> ante +<i>rerum</i> inserendum putabat N. Heins. et ita distinguendum: +<i>atque hinc ocius urbis c. portæ, (ruet hæc ad m. p.) Dic, oro; et +rerum F.</i> etc. <i>Dic ergo</i> Put. R. 1, 3, Med. +—<a name = "var10_283" id = "var10_283" href = +"#line10_283">283.</a> <i>actæ Q. s. vitæ</i>, vel <i>acta Quid +super e vita</i> opinabatur N. Heins. +—<a name = "var10_285" id = "var10_285" href = +"#line10_285">285.</a> <i>Feror</i>, non <i>Ferar</i>, Col. +<i>Furor</i> Parm. <i>in Urbem</i> scripti. Vulgo <i>eidem</i>, scilicet +plebi, <i>eodem</i>, h.e. in urbem, tentabat N. Heins. +—<a name = "var10_286" id = "var10_286" href = +"#line10_286">286.</a> <i>Quantine</i> Col. et Tell. Vulgo +<i>Quantive</i>, quod servavit Lefeb. <i>Quanti heu</i> suspic. +N. Heins. <i>Vulnere quantivis emtum</i> Dausq. +—<a name = "var10_289" id = "var10_289" href = +"#line10_289">289.</a> <i>vano</i>, non <i>vario</i>, Col. +—<a name = "var10_291" id = "var10_291" href = +"#line10_291">291.</a> <i>Erige</i> Col. unde <i>Exige</i> conj. +<span class = "pagenum">613</span> +N. Heins. coll. <a class = "crossref" href = +"#line10_482">v. 482</a>; <i>quadripedem</i> Col. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_162">ad I, 162</a>, et Pier. ad +Virg. Ecl. V, 26, et Æn. XI, 714. +—<a name = "var10_297" id = "var10_297" href = +"#line10_297">297.</a> <i>Rictibus</i> emend. N. Heins. quod +probavit Drak. et recepit Lefeb. Sed <i>non sufficientes iræ ictus a +languente hiatu</i> et <i>vanis morsibus</i> non differre, idque a +luxuriante Silii ornatu non abhorrere jam monuit Ern.</p> + +<p><a name = "var10_299" id = "var10_299" href = "#line10_299">299.</a> +<i>Jertæ</i> Col. <i>Inerte</i> Oxon. Put. et priscæ edd. <i>Inerti</i> +utraque Ven. Marsi, <i>Ilerthæ</i> Junt. Nicandri, et quæ inde fluxere; +<i>Ilerdæ</i> reposuit Cellar. ut ab Ilerda, Hispaniæ urbe, dictus sit. +—<a name = "var10_300" id = "var10_300" href = +"#line10_300">300.</a> Forte leg. <i>Ante exspectatum</i>; vid. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_151">ad II, 151</a>. +—<i>deflexerat</i> Col. pro <i>defixerat</i> h.e. penitus +infixerat. +—<a name = "var10_302" id = "var10_302" href = +"#line10_302">302.</a> <i>animam restantem</i>, vel +<i>bellantem</i> conj. N. Heins. <i>luctantem</i> Draken. <i>in +illa Exoptans anima certantem ponere dextram</i> Burm. ut sensus sit, +exoptasse Paulum, ut cædes Hannibalis ultimum facinus foret; non vero, +ut ab Hannibale cæderetur. Sed vid. not. <i>cedentem</i> c. Tell. quod +recepit Lefeb. Non male, judice Ern. +—<a name = "var10_303" id = "var10_303" href = +"#line10_303">303.</a> <i>fixere</i> suspic. N. Heins. et mox, +<i>Celta</i> Burm. quoniam reliqui populi numero singulari memorantur, +unde et tacite ita edidit Lefeb. +—<a name = "var10_305" id = "var10_305" href = +"#line10_305">305.</a> <i>Hæc finis</i> edd. Junt. Ald. et Gryph. +Conf. Gell. XIII, 20; Heins. ad Virg. Æn. II, 554; III, 145, et ad Ovid. +A. A. I, 282, quosque Drak. laudavit, Victorius ad Cic. Epist. +ad fam. X, 32; Lambin. +<span class = "pagenum">614</span> +ad Lucret. I, 108, et Gron. ad Liv, IV, 11. +—<a name = "var10_306" id = "var10_306" href = +"#line10_306">306.</a> <i>Dextra</i> perperam ed. Marsi poster. et +pleræque eam secutæ; <i>quam</i> emend. N. Heins. Sed vid. <a class += "crossref" href = "bookV.html#not5_495">not. ad V, 495</a>, et ad +h.l. +—<a name = "var10_307" id = "var10_307" href = +"#line10_307">307.</a> <i>mors addidit decus</i> corrig. Dausq. Sed +adpositio hæc longe magis poetica et elegans, judice etiam +N. Heins.</p> + +<p><a name = "var10_311" id = "var10_311" href = "#line10_311">311.</a> +<i>fremit</i> Col. Vulgo <i>furit, tuto campo</i> Put. +—<a name = "var10_312" id = "var10_312" href = +"#line10_312">312.</a> <i>Picenum</i>, h.e. Picenorum. R. 3. +—<a name = "var10_316" id = "var10_316" href = +"#line10_316">316.</a> <i>Transfixos clipeos... Aufidus ejectat</i> +primum edidit Nicander in Junt. +—<a name = "var10_317" id = "var10_317" href = +"#line10_317">317.</a> <i>ori</i> conj. N. Heins. quem vid. ad +Ovid. Met. III, 52. +—<a name = "var10_318" id = "var10_318" href = +"#line10_318">318.</a> <i>derepta</i>, Col. <i>dejecta</i> Tell. +Vulgo <i>direpta</i>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#var9_29">ad IX, 29</a>. +—<a name = "var10_319" id = "var10_319" href = +"#line10_319">319.</a> <i>tumidis undis</i> ed. Junt. et aliæ inde +expressæ. +—<a name = "var10_320" id = "var10_320" href = +"#line10_320">320.</a> <i>ferens</i> maluerit N. Heins. et +vide. +—<a name = "var10_323" id = "var10_323" href = +"#line10_323">323.</a> <i>Naufragio operit</i>, ut ap. Flor. II, +11. Vulgo male post <i>scopulis</i> et <i>freta</i> ponuntur commata. +—<a name = "var10_324" id = "var10_324" href = +"#line10_324">324.</a> <i>amplustria</i> Oxon. +<span class = "pagenum">615</span> +Put. Med. Drak. laudavit verba Festi: <i>Aplustria, navium ornamenta; +quæ, quia erant amplius, quam erant necessaria usui, etiam amplustria +dicebantur</i>.</p> + +<p><a name = "var10_331" id = "var10_331" href = "#line10_331">331,</a> +<a name = "var10_332" id = "var10_332" href = "#line10_332">332.</a> +Vulgaris lectio, <i>Stimulat d. i. t. Deorum: Hortatur nondum</i>, etc. +haud dubie incuria et stupore librariorum corrupta est, nec temperare +mihi potui, quo minus eam desererem, etsi conjecturam meam non præstare, +vel cuiquam obtrudere ausim. <i>Hortator</i> emend. Barth. Adv. II, 13; +<i>Hortatus</i> Livineius; <i>mens... stimulat d. i. t. Deorum +Hortatu</i> N. Heins. qui præterea post τὸ <i>Quirini</i> versum +excidisse putabat. Eum <i>mens stimulat d. i. t. Deorum Cunctatum n. p. +i. Q.</i> (quod cunctatus esset in tam felici rerum cursu, nec jam antea +ad Urbem duxisset exercitum), Burm. cui τὸ <i>Hortatur</i> glossa vocis +<i>stimulat</i> esse videbatur; <i>mens... Ferre nequit, stimulat, d. i. +t. Deorum, Hortatur nudi portas i. Q.</i> (h.e. mœnia Rom. nuda auxilio +et defensoribus post tantam cladem) Lefeb. <i>Stimulat d. i. t. D. +Optatas n. p. i. Q.</i> Ernesti, ut sensus sit, excitat Hannibalem +cogitatio hæc, se nondum Romam occupasse. Ego pro vulg. lectione +<i>Hortatur</i>, quam ex compendio scripturæ ortam esse suspicor, levi +mutatione <i>Corque acuit</i> reposui, et h.l. ita interpretor: id, quod +Romam nondum ceperit, in tam secunda rerum fortuna, <i>cor</i> ejus +<i>stimulat et acuit</i>, ut sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_113">I, 113</a>, ubi vid. not. Infinitivo autem +centies ita Silius utitur, v.c. <a class = "crossref" href = +"#line10_379">v. 379</a>. Pro <i>Hortatur</i>, Withof. conj. +<i>Iratum</i>, vel <i>Mirantum</i>, vel denique <i>Sacratas</i>, ut +sensus sit, hoc eum <i>stimulat</i>, urit, sollicitat, male habet, (vid. +eum ad Guntheri Ligurin.) quod nondum ipsas Romæ portas intraverit. Cf. +<a class = "crossref" href = "#line10_367">v. 367</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_118">XI, 118</a> al. +—<a name = "var10_333" id = "var10_333" href = +"#line10_333">333.</a> <i>huc</i> pro <i>hinc</i> substituendum +censebat N. Heins. et +<span class = "pagenum">616</span> +<a name = "var10_334" id = "var10_334" href = +"#line10_334">v. 334</a>; <i>furor</i> pro <i>cruor</i>.</p> + +<p><a name = "var10_338" id = "var10_338" href = "#line10_338">338.</a> +<i>haud inscia</i> Col. ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_41">I, 41</a>. Vulgo <i>haud nescia</i>. +—<a name = "var10_339" id = "var10_339" href = +"#line10_339">339.</a> <i>ad futile nomen</i> Put. +—<a name = "var10_342" id = "var10_342" href = +"#line10_342">342.</a> <i>inviti</i> scripti et R. 2. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_204">VII, 204</a>, et +Intpp. ad Val. Fl. I, 116. Vulgo <i>invicti</i>. +—<a name = "var10_347" id = "var10_347" href = +"#line10_347">347.</a> <i>multa morte</i> Put. +—<a name = "var10_348" id = "var10_348" href = +"#line10_348">348.</a> <i>bona somnia</i> +<span class = "pagenum">617</span> +conj. N. Heins. et vers. <a name = "var10_349" id = "var10_349" +href = "#line10_349">349</a>, <i>sibi</i> pro <i>nunc</i>. +—<a name = "var10_350" id = "var10_350" href = +"#line10_350">350.</a> <i>Quîs</i> tacite et sine auctoritate +scripsit Lefeb. Confer <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#var6_498">ad VI, 498</a>.</p> + +<p><a name = "var10_351" id = "var10_351" href = "#line10_351">351.</a> +<i>volucres</i> suspic. N. Heins. Sed verba <i>volucris</i> (h.e. +velociter) <i>portat</i> jungenda sunt, et τὸ <i>volucris</i> etiam +masc. genere dici, docet Drak. coll. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_345">XIII, 345</a>. Sic contra <i>volucer fama</i> +Petron. Sat. c. 123; ubi vid. Burm. Cf. et inf. <a class = "crossref" +href = "#line10_470">v. 470</a>. +—<a name = "var10_353" id = "var10_353" href = +"#line10_353">353.</a> <i>Atque ubi</i> Lefeb. e c. Tell. +<span class = "pagenum">618</span> +—<a name = "var10_362" id = "var10_362" href = +"#line10_362">362.</a> <i>Latii campi</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var10_365" id = "var10_365" href = +"#line10_365">365.</a> <i>aures</i> Col. unde <i>offusa per +aures</i> opinabatur N. Heins. quem v. ad Val. Fl. IV, 482, et +Gron. Obss. IV, 21, ad Liv. XXVIII, 29; XXXIII, 7; ad Sen. Ep. 82, +et natur. Quæst. V, 3. Sed vulgatam lect. firmavit Drak. e lib. IV, +260, et Virg. Æn. IX, 112. +—<a name = "var10_366" id = "var10_366" href = +"#line10_366">366.</a> <i>pressa est</i> scripti; unde <i>pressis +Cannis</i>, vel <i>pressæ tibi gloria Cannæ</i> conj. N. Heins. +coll. <a class = "crossref" href = "#line10_487">v. 487</a>; +<i>parta est</i> suspic. Drak. Sed <i>prensa</i> exquisitius quam +<i>parta</i> videtur Ern. +—<a name = "var10_368" id = "var10_368" href = +"#line10_368">368.</a> <i>exscindere</i> opinabatur N. Heins. +quem vid. ad Claud. Gigant. v. 31; conf. <a class = "crossref" href += "bookIV.html#line4_473">IV, 473</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_580">XII, 580</a>, et Virg. Æn. VI, 583; +<i>scandere</i> conj. Casaub. ad marg. ed. Gryph. Sed <i>scindere</i> +id. qd. rescindere vel exscindere. +—<a name = "var10_369" id = "var10_369" href = +"#line10_369">369.</a> <i>visus</i> ed. Gryph. prob. N. Heins. +qui etiam <i>visi</i> tentabat. +—<a name = "var10_370" id = "var10_370" href = +"#line10_370">370.</a> <i>relinquit</i>, non <i>reliquit</i>, +scripti.</p> + +<p><a name = "var10_372" id = "var10_372" href = "#line10_372">372.</a> +<i>vanosque</i>, non <i>variosque</i> scripti et R. 2, conf. +<a class = "crossref" href = "#line10_367">v. 367, 368</a>; <i>monitus +somni</i> conj. N. Heins. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_120">not. ad IV, 120</a>, et mox <a class = "crossref" +href = "#line10_377">v. 377</a>, <i>Quos i. motus animi variosque +tumultus</i> non male emend. Burm. quoniam dies jam orta fuerit, +soporque Hannibalem reliquerit, qui monitus somni secum revolverit, unde +motus hi et æstus animi orti. <i>Motus</i> autem animi passim +<i>tumultus</i> dici monet Drak. coll. Hor. Od. II, <span class = +"smallcaps">xvi</span>, 10; Claud. +<span class = "pagenum">619</span> +in Rufin. I, 20, et Lucan. VII, 183. Sed <i>motus somni et +tumultus</i> crediderim esse motus animi, per somnium excitatos. +—<a name = "var10_375" id = "var10_375" href = +"#line10_375">375.</a> <i>vertice</i>, non <i>in vertice</i>, Col. +<i>lautas mensas</i> conj. N. Heins. quia <i>lætis rebus</i> mox +subjunxit poeta. Drak. contulit <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_370">XI, 370</a>, et Stat. Silv. IV, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 60. +—<a name = "var10_378" id = "var10_378" href = +"#line10_378">378.</a> <i>exustas</i> Put. +—<a name = "var10_382" id = "var10_382" href = +"#line10_382">382.</a> <i>Roma (ut credidit) ipsa</i> vulgo +legitur, quod mutavit N. Heins. qui etiam <i>ut creditur ipsi</i> +reponi posse monet, quum in Put. exstet <i>ut creditur ipsa</i>. Forte +leg. <i>ut credis inepte</i>, h.e. alieno tempore, præter rem, ut <i>res +mihi inepte nocet</i> ap. Cic. ad Div. VI, 7. Vix certe adsequaris, +quomodo nunc jam noverit Mago, Romam id credidisse. +—<a name = "var10_383" id = "var10_383" href = +"#line10_383">383.</a> <i>Quenam</i> R. 1, 2, unde +<i>Quænam</i> edidit Lefeb. qui hæc verba e Lucano VII, 107, desumta +putat, et hoc sensu capit: quam prosperos successus (ut <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_443">I, 443</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_648">IV, 648</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_870">XIII, 870</a>) tradis, +committis fortunæ? Idem rescripsit: <i>patriamne moreris</i>? h.e. diu +hærentem +<span class = "pagenum">620</span> +in Italia militem patriæ detinebisne? Sed vid. not.</p> + +<p><a name = "var10_387" id = "var10_387" href = "#line10_387">387.</a> +<i>tanto</i> pro <i>cauto</i> Oxon. et Put. +—<a name = "var10_389" id = "var10_389" href = +"#line10_389">389.</a> <i>profugus</i>, scilicet ex prælio +Cannensi, maluerit N. Heins. et v. <a name = "var10_397" id = +"var10_397" href = "#line10_397">397</a>, <i>Detracto</i>, vel +<i>Deterto</i>, vel <i>Deterso</i>, vel <i>Derepto</i>. Ibid. +<i>pugnantibus</i> Put. et priscæ edd. +—<a name = "var10_399" id = "var10_399" href = +"#line10_399">399.</a> <i>damnati</i>, vel <i>damnatos</i> omnino +scribendum putabat N. Heins. coll. inf. <a class = "crossref" href += "#line10_639">v. 639</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_161">XI, 161</a>. Sed vid. not. +—<a name = "var10_400" id = "var10_400" href = +"#line10_400">400.</a> <i>Ac</i> corrig. N. Heins. ut a +superioribus hæc dependeant, <i>perfusus</i> Tell. +<span class = "pagenum">621</span> +—<a name = "var10_404" id = "var10_404" href = +"#line10_404">404.</a> <i>deflentur</i>, non <i>defletur</i>, Col. +Ox. et primæ edd. +—<a name = "var10_405" id = "var10_405" href = +"#line10_405">405.</a> <i>Hos passim</i>, h.e. perfunctorie, <i>at +Paulli graviter... gemunt</i> conj. Burm. Sed v. not. +—<a name = "var10_406" id = "var10_406" href = +"#line10_406">406.</a> <i>mali præsagia</i> non male suspic. Barth. +Adv. II, 13, quod recepit Lef. qui et <i>menti</i>, sed perperam, +refinxit. +—<a name = "var10_408" id = "var10_408" href = +"#line10_408">408.</a> <i>Utque</i>, non <i>Atque</i>, Col. +<i>toties</i> scripti et priscæ edd. <i>quoties</i> primus edidit +Nicand. +—<a name = "var10_410" id = "var10_410" href = +"#line10_410">410.</a> <i>præducere</i> pro <i>producere</i> post +Lips. de Mil. V, 5, et Scal. rescripsit N. Heins. coll. Tac. +Ann. XIV, 32; Cæs. B. G. VII, 46, 69, et B. Civ. I, 27, al. Conf. +Gronov. et Ern. ad Tac. Ann. XI, 20, et Heyne Obss. ad Tibull. IV, <span +class = "smallcaps">i</span>, 83. +—<a name = "var10_411" id = "var10_411" href = +"#line10_411">411.</a> <i>adituque</i> perperam ed. Dausq. et Cell. +—<a name = "var10_414" id = "var10_414" href = +"#line10_414">414.</a> <i>stilus</i> Col. Ox. et antt. edd. +<i>silus</i> Tell. et Mars. quem præter alios secutus est Lefeb. cujus +hæc nota est: «<i>Silus</i> vox est celtica et orientalis de +<i>acie</i>, vel <i>acumine</i>. Superest apud +<span class = "pagenum">622</span> +Suecos <i>syl</i>, gall. <i>poinçon</i>, et <i>skosyl</i> vox composita +de <i>subula</i>, <i>alênc</i>. Ita apud orientales <i>sil</i>, +<i>silon</i>, de <i>spina</i>, a pungendo; apud Græcos σίλω, σίλλω, +<i>pungo</i>.» Marsus <i>silum</i> exponit per telum, in terram defixum, +aciem sursum versam habens; et ad Festum provocat, quo teste +<i>silus</i> proprie dicitur <i>nasus sursum versus et repandus</i>.</p> + +<p><a name = "var10_417" id = "var10_417" href = "#line10_417">417.</a> +<i>raptabat</i> R. 1, Parm. Med. +—<a name = "var10_420" id = "var10_420" href = +"#line10_420">420.</a> <i>ex illo c. Marte</i>, h.e. ex prælio +Cannensi, emend. N. Heins. quod probavit Drak. et recepit Lefeb. +Hac vero ratione admissa, vox <i>Sed</i> plane ab h.l. aliena est; +<i>exilis</i> (haud bello spectatus) conj. Livineius, quod monet +Ernesti, qui tamen ipse h.l. sententiam suam non expromit. Meo +qualicumque judicio, vel nihil mutandum est, (vid. not.) vel poeta +<i>parvi vir nominis</i> scripsit. Voc. <i>vir</i> facile excidere +potuit, iisdem fere literis præcedentibus, et τὸ <i>cognominis</i> +acumen interpolatoris redolere videtur, qui noverat, <i>Metellum</i> +proprie cognomen, non nomen Cæciliæ gentis fuisse. +—<a name = "var10_421" id = "var10_421" href = +"#line10_421">421.</a> <i>Is mala</i> Oxon. R. 3, et Benes. +Conf. Gronov. Obss. I, 13; <i>is mana</i> Col. <i>Ismara</i> +R. 1, Parm. Med. <i>hismara</i> Tell. Vulg. <i>is nova</i>.</p> + +<span class = "pagenum">623</span> +<p><a name = "var10_431" id = "var10_431" href = "#line10_431">431.</a> +<i>strictum vagina mucronem</i> opinabatur N. Heins. frustra. +—<a name = "var10_434" id = "var10_434" href = +"#line10_434">434.</a> <i>Italicis</i> Colon. et ita Lefeb. coll. +<a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_26">XI, 26</a>; +<i>Iticis</i> forte Tell. +—<a name = "var10_436" id = "var10_436" href = +"#line10_436">436.</a> <i>numina vestra</i> Colon. Vulgatam lect. +<i>sponte inter numina nostra</i> probat Barth. Adv. II, 13, et jungit +<i>sponte nostra</i>, hoc est nostro allectu in Deorum numerum relati; +<i>spondens per nomina vestra,... juro</i> (hoc est spondeo jurans, seu +jurejurando, ut σὺ δὲ σύνθεο, καί μοι ὄμοσσον Homer. Iliad. α, 76) conj. +N. Heins. <i>sponte</i>, (per emphasin, ut <i>ultro, volens</i>, +v.c. ap. Virg. Æn. X, 677.) <i>en, per numina vestra, P. c. n. l. +m. nomine</i>, etc. edidit Lefeb. cui vox <i>en</i>, quæ tamen mox +sequitur, in deliciis est. Ego legendum crediderim <i>Indigetesque Dei +patrii</i> (vel <i>et patrii</i>,) <i>per numina vestra</i> (coll. Virg. +Ge. I, 498, ubi vid. Heyne), vel, quod minus a lectione cod. Col. +recedit, <i>sancte hic per numina vestra... juro</i>, ut ap. Terent. +Hec. II, <span class = "smallcaps">ii</span>, 26; Plaut. Capt. IV, <span +class = "smallcaps">ii</span>, 112, et Cist. II, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 27; <i>sponte en per</i>, vel potius <i>Dei +Ausoniæ per numina vestra</i> corrig. Withof. +—<a name = "var10_440" id = "var10_440" href = +"#line10_440">440.</a> <i>antestare</i> (quod +<span class = "pagenum">624</span> +vetus juris verbum est ap. Hor. Sat. I, <span class = +"smallcaps">ix</span>, 177; Plaut. Pers. IV, <span class = +"smallcaps">ix</span>, 10, et al.) opinabatur N. Heins. et +v. <a name = "var10_441" id = "var10_441" href = +"#line10_441">441</a>, <i>nullas efferre, Metelle, Orsurum</i>, vel +<i>Ausonia in terras g.</i> Ibid. <i>nullos te ferre, M. Ausurum in +terras</i> (scilicet exteras, quo abire in animo habes) <i>gressus</i> +emend. Scal. +—<a name = "var10_444" id = "var10_444" href = +"#line10_444">444.</a> <i>moriere</i> Col. (duo scripti, teste +Lefeb.) et R. 2; <i>morere</i> Put. <i>periere</i> R. 1, Med. +Ben. <i>perimere</i> ad marg. R. 1. Vulgo <i>majore</i>. +—<a name = "var10_446" id = "var10_446" href = +"#line10_446">446.</a> <i>jussi</i> (jurare ordine obstringunt) +conj. Burm. Conf. Heyne in Var. Lectt. ad Virg. Æn. X, 444.</p> + +<p><a name = "var10_453" id = "var10_453" href = "#line10_453">453.</a> +<i>pendebat</i>, R. 1, Parm. Med. vitiose pro <i>pandebat</i>, ut +apud Hor. Sat. II, <span class = "smallcaps">ii</span>, 26; +N. Heins. +—<a name = "var10_454" id = "var10_454" href = +"#line10_454">454.</a> Ita scripti et Marsi edd. Vulgo <i>Quas +inter strages</i>. +—<a name = "var10_455" id = "var10_455" href = +"#line10_455">455.</a> <i>exhalabat</i>, non <i>exhalarat</i>, Col. +Ox. R. 1; Parm. +<span class = "pagenum">625</span> +Med. Ben. necdum enim exhalarat, sed exhalabat moribundus; quod jam +monuere Dausq. Barth. et N. Heins. <i>exhalatat</i> R. 2. +—<a name = "var10_456" id = "var10_456" href = +"#line10_456">456.</a> <i>Murmure</i> haud dubitanter cum Lefeb. +reposui pro <i>Munere</i> ex emend. N. Heins. et Gronov. Obss. IV, +17; conf. Stat. Th. X, 435; et sup. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_680">ad III, 680</a>. +—<a name = "var10_459" id = "var10_459" href = +"#line10_459">459.</a> <i>Bagesum</i> Col. R. 1, Parm. et +Med., unde cum Lefeb. recepi. Vulgo <i>Vagesum</i>. +—<a name = "var10_461" id = "var10_461" href = +"#line10_461">461.</a> <i>pingui</i>, non <i>pinguis</i>, scripti +et Parm. +—<a name = "var10_462" id = "var10_462" href = +"#line10_462">462.</a> <i>Stagna soli</i> (h.e. solum cruore +stagnans, ut <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_36">VI, +36</a>; <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_43">XII, +43</a>, <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_127">127</a>) +malebat N. Heins. et mox <i>cædis</i>, vel <i>mactata cædi</i>, ut +ap. Virg. Æn. XI, 197. Withof. malebat, <i>cumulata cadavera cæde</i>. +Nec tamen diffitetur, nostram quoque lect. bene se habere, <i>mulctata +cadavera cædi</i> scripti R. 1. Parm. Med. unde recepi. <i>Cædi</i> +pro <i>cæde</i>, (vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_88">not. ad III, 88</a>), et <i>mulctata c.</i> pro +cæsa, ut <i>m. morte</i> ap. Virgil. Æn. XI, 839, ubi <i>mulcatam</i> +scribendum putabat Heins. ut h.l. <i>mulcata</i> Drak. qui laudat VV. +DD. ad Plaut. Mostell. IV, <span class = "smallcaps">ii</span>, 23, ad +Auson. VI, 90; Gronov. ad Liv. XXVIII, 30; Græv. ad Suet. Cæs. 17; +Victor. ad Cic. Brut. c. 22. Sed vid. Heyne ad Virg. l.c. cui tamen, ut +Burm., <i>multatam</i> scribendum videtur. Ego optimorum libb. +scripturam retinui: nam verba <i>mulctare</i> et <i>mulcta</i> formata +videntur a <i>mulgere</i>, et vulgari olim sermone <i>mulgere</i> +aliquem, scilicet pecunia, ut <i>emungere</i>, pro <i>privare</i>, seu +<i>damnum inferre</i>, dictum fuisse, non inprobabilis est conjectura +Schelleri in Præceptis stili bene lat. T. I, p. 37 et 86; +<i>mutata c. cæde</i> Mars. quem secuti sunt alii. Sed τὸ <i>pingui</i> +ineptum videbatur Withof. et vulgatum servandum; conf. Ovid. Ep. Her. +I, 54. +—<a name = "var10_463" id = "var10_463" href = +"#line10_463">463.</a> <i>in ore</i> maluerit N. Heins. (conf. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_66">ad III, 66</a>) +<i>ad ora</i> Burm. <i>latentis</i> Oxon. +—<a name = "var10_464" id = "var10_464" href = +"#line10_464">464.</a> Ita scripti et edd. antt. nisi quod vitiose +in c. Oxon. <i>marinos</i> pro <i>in armos</i>, et in Ven. Marsi +<i>subnixus</i> reperitur, <i>inclinatus collum</i>, <i>submissus et +armos</i> primus dedit Nicander. +—<a name = "var10_466" id = "var10_466" href = +"#line10_466">466.</a> <i>propero</i> conj. Barth. Adv. II, 13; +<i>prono</i> N. Heins. qui tamen τὸ <i>proprio</i> probavit +<span class = "pagenum">626</span> +coll. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_515">III, +515</a>. Idem legendum putabat <i>ut quondam</i>, quia <i>quondam</i> in +Put. +—<a name = "var10_468" id = "var10_468" href = +"#line10_468">468</a>, <a name = "var10_469" id = "var10_469" href = +"#line10_469">469.</a> <i>citati</i>, scilicet equi, frustra; sed +<i>ferretur</i>, quod recepi, pro vulg. <i>ferret quum</i> recte, +opinor, emend. Gronov. Obss. IV, 17, p. 741, probb. Ernesti et +N. Heins. qui tamen <i>Provectus</i>, vel <i>Proreptus</i> præstare +existimabat, et <i>citatum dorsum</i> non inepte dici, ut similia +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_521">XII, 521</a>; Sen. +Agam. 326, et Med. 852; Stat. Th. VI, 768; Claud. laud. Stil. +v. 335; conf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_21">not. ad VI, 21</a>; <i>ferret sua membra</i> +corrig. Burm. <i>Porrectus</i> Lefeb. +—<a name = "var10_470" id = "var10_470" href = +"#line10_470">470.</a> <i>dum</i>, non <i>cum</i>, scripti +R. 1, Parm. Med. <i>volucri cursu</i> R. 1, Parm. Med. Ben. +prob. N. Heins.</p> + +<p><a name = "var10_472" id = "var10_472" href = "#line10_472">472.</a> +<i>pectora</i> Col. h.e. κατὰ <i>p.</i>, unde forsan non spernendum. +—<a name = "var10_473" id = "var10_473" href = +"#line10_473">473.</a> <i>sinistræ sorti</i>, vel <i>sinistro +Marti</i> opinabatur N. Heins. +—<a name = "var10_476" id = "var10_476" href = +"#line10_476">476.</a> <i>Hic</i>, non <i>Hinc</i>, Col. Oxon. +R. 1, Med. et Venetæ Marsi. +—<a name = "var10_477" id = "var10_477" href = +"#line10_477">477.</a> <i>adversis, et tum</i> Colon. <i>adversi +sat tum</i> Oxon. et Putean. <i>sat tunc</i> R. 1, Mediol. +<i>adversi, et tum</i> Venetæ Marsi et Mart. Herb. <i>adversi, qui +tum</i> edidit Nicander, et deinde alii. +<span class = "pagenum">627</span> +—<a name = "var10_482" id = "var10_482" href = +"#line10_482">482.</a> <i>Vi sceptra exegit</i> conj. Barth. Adv. +II, 13, Male!</p> + +<p><a name = "var10_489" id = "var10_489" href = "#line10_489">489.</a> +<i>cum</i>, non <i>tum</i>, scripti et primæ edd. +—<a name = "var10_494" id = "var10_494" href = +"#line10_494">494.</a> <i>pignore</i> R. 1, et Med. <i>in +pignora</i> Ben. quod placebat N. Heinsio. Sed Clœliam <i>pignus +pacis</i> vocari exemplo Liv. II, 13, observat Draken. +<span class = "pagenum">628</span> +—<a name = "var10_501" id = "var10_501" href = +"#line10_501">501.</a> <i>hinc</i> scripti, teste N. Heins. +sed <i>huic</i>, si Lefeb. fides habenda, qui hanc vulgatam lect. +servavit, in duobus scriptis, et <i>hic</i> in c. Put. <i>est</i> non +exstat in R. 2.</p> + +<p><a name = "var10_502" id = "var10_502" href = "#line10_502">502.</a> +<i>a virgine</i> primus edidit Marsus, et deinde alii, etiam Lefeb. qui +in duobus scriptis præpos. <i>a</i> reperiri testatur. +—<a name = "var10_510" id = "var10_510" href = +"#line10_510">510.</a> <i>Pulvere concilies atro, accensique +cruore</i> perperam scripsit Dausq. +—<a name = "var10_512" id = "var10_512" href = +"#line10_512">512.</a> <i>unum toto corpore vulnus</i> Tell. quod +recepit Lefeb. Non male! <i>toto unum c. v.</i> conj. Barth. Adv. II, +13.</p> + +<p><a name = "var10_513" id = "var10_513" href = "#line10_513">513.</a> +<i>Quem</i> duo scripti et R. 2 (teste Lefeb.) it. Marsi Ven. et +deinde aliæ edd. <i>Quem +<span class = "pagenum">629</span> +p. a., geminans, en, gaudia</i>, etc. tacite et sine fide librr. +reposuit Lefeb.</p> + +<p><a name = "var10_528" id = "var10_528" href = "#line10_528">528.</a> +<i>sparsosque</i> edidit Marsus, et deinde alii. +—<a name = "var10_529" id = "var10_529" href = +"#line10_529">529.</a> <i>icta</i> coll. Virgil. Æn. VI, 180, et +XI, 135, recte, opinor, emend. N. Heins. Idem v. <a name = +"var10_530" id = "var10_530" href = "#line10_530">530</a>, pro <i>silva +alta</i>, quam pro nutrita sumi posse putabat, conj. <i>silva atra</i>, +quia vox <i>alta</i> confestim sequitur. Nam mox vulgo legitur <i>altæ +Populus alba c.</i>, (ut δρῦς ὑψικόμους dixit Hom. Iliad. ψ, 118); in c. +Put. <i>albæ P. alta c.</i> quod Heinsiis suadentibus recepit Drak. qui +tamen <i>albæ P. alma c.</i> scribendum suspicabatur, quod cum Lefeb. +reposui, quoniam c. Oxon. habet <i>alte P. alma comæ</i>. +—<a name = "var10_532" id = "var10_532" href = +"#line10_532">532.</a> <i>ilex consita</i> corrigendum esse, jam +monuere N. Heins. et Drak. qui multa exempla, quibus opus non est, +congessere, ut et Brouckh. ad Prop. I, <span class = +"smallcaps">xiv</span>, 5, et Bentl. ad Horat. Od. III, <span class += "smallcaps">x</span>, 6; Lefeb. <i>condita</i> exquisite pro +<i>consita</i> poni arbitratur, ut ἔκευθε, <i>condidit</i>, pro sevit, +<span class = "pagenum">630</span> +Hymno pseudhomer. v. 431, et forte <i>abdere sulco semina</i> +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_350">III, 350</a>. Sed +<i>arbores</i> quoque hoc sensu <i>conditas</i> cuiquam dici haud +memini. +—<a name = "var10_533" id = "var10_533" href = +"#line10_533">533.</a> <i>Advolvunt</i> tentare possis coll. Virg. +Æn. VI, 182. Sed vulgata quoque lectio bene se habet: <i>devolvunt</i>, +scilicet de <i>jugis</i> <a class = "crossref" href = +"#line10_530">v. 530</a>. +—<a name = "var10_534" id = "var10_534" href = +"#line10_534">534.</a> <i>Ac</i> scripti, <i>Ad</i> R. 1, Med. +et al. Vulgo <i>At</i>. Mox <i>mæstas ad justa c.</i> putabat +N. Heins. et v. <a name = "var10_535" id = "var10_535" href = +"#line10_535">535.</a> <i>Funereo certamine</i>.</p> + +<span class = "pagenum">631</span> +<p><a name = "var10_546" id = "var10_546" href = "#line10_546">546.</a> +<i>ast ipsis</i> scripti et priscæ edd. <i>est i.</i> R. 1. ad +oram; <i>hac i. i. sede</i> (hic in Italia) conj. N. Heins. +<i>atque ipsis</i> tacite et sine librr. auctoritate scripsit Lefeb. +<i>jacentum</i> Col. +—<a name = "var10_547" id = "var10_547" href = +"#line10_547">547.</a> <i>At</i> Put. et primæ edd. unde recepi; +<i>Ac</i> Col. Vulgo <i>Ast</i>. +—<a name = "var10_549" id = "var10_549" href = +"#line10_549">549.</a> <i>flammamque</i> Med. +—<a name = "var10_551" id = "var10_551" href = +"#line10_551">551.</a> <i>leto</i> Put. <i>leti</i> Mart. Herb. et +Cell. <i>lethi</i> Colin. et Dausq. +—<a name = "var10_552" id = "var10_552" href = +"#line10_552">552.</a> <i>ductor</i> Put. +—<a name = "var10_554" id = "var10_554" href = +"#line10_554">554.</a> <i>superantum</i>, h.e. victorum, vel +<i>spirantum e strage virorum</i> corrig. N. Heins. +<i>sperantem</i> conj. Withof. At idem vulgatum turbatur coll. <a class += "crossref" href = "bookXIII.html#line13_407">XIII, 407</a>.</p> + +<p><a name = "var10_556" id = "var10_556" href = "#line10_556">556.</a> +<i>ruptas</i> corrig. N. Heins. Sed vid. not. +<span class = "pagenum">632</span> +—<a name = "var10_560" id = "var10_560" href = +"#line10_560">560.</a> <i>rubenti Stramine</i> (hoc est texto +Tyrio, seu purpureo, quod toris mortualibus locupletiorum +insternebatur), vel <i>virenti Gramine</i> conj. idem. At vid. not. +—<a name = "var10_563" id = "var10_563" href = +"#line10_563">563.</a> <i>terrorque modum</i> Oxon. Putean. et +primæ edd. unde <i>clipeus terror Nomadum</i> emend. Barth. Adv. II, 13, +et N. Heins. quod recepere Drakenborch. Lefeb. et Ern. Non male! +Sed vulgata forte lectio non spernenda; <i>insigne supernum</i>, hoc est +galea cristis exornata, in mentem venit Barth. loco citato. +—<a name = "var10_564" id = "var10_564" href = +"#line10_564">564.</a> Hic versus in Colon. non exstat; +<i>laceri</i>, non <i>lateri</i>, Ox. et Put. <i>ruptæque</i> Oxon. +prob. Barth. <i>fractæque</i> putabat N. Heins. +—<a name = "var10_568" id = "var10_568" href = +"#line10_568">568.</a> <i>exuviis</i> scripti et Ben. Vulgo +<i>exsequiis</i> prob. Burm. modo <i>namque</i> legatur. <i>O. exuviis +nudos</i> corrig. N. Heins. ut hæc a superioribus dependeant; +<i>nudæ</i> Put. +—<a name = "var10_569" id = "var10_569" href = +"#line10_569">569.</a> <i>decori</i> reposuit +<span class = "pagenum">633</span> +Lefeb. Sed junge <i>laudator decoris</i>, et τὸ <i>decoris</i> adcipe ut +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_324">II, 324</a>.</p> + +<span class = "pagenum">634</span> +<p><a name = "var10_582" id = "var10_582" href = "#line10_582">582.</a> +<i>Ausoniæ</i> scripti R. 1, 3, Parm. Med. et al. <i>Ausonium</i> +Mars. et Mart. Herb. <i>Ausonia</i> Junt. Ald. Gryph. <i>Ausoniam</i> +R. 2; Buschii ed. Basil. et inde aliæ, prob. Lefeb. <i>Nec +stare</i> R. 1, Parm. Med. +—<a name = "var10_587" id = "var10_587" href = +"#line10_587">587.</a> <i>in strage</i> Ven. Marsi, <i>n. stār</i> +Tell. <i>in stare</i> R. 2; <i>astare</i> Parm. et Med. <i>hac +strage</i>, vel (<i>infame</i>) conj. Burm. Vulgo <i>instare</i>.</p> + +<p><a name = "var10_592" id = "var10_592" href = "#line10_592">592.</a> +<i>Sed vero sed enim</i> scripti R. 2; Ven. Ben. ut <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_332">XII, 332</a>. <i>Sed non +(nō</i> pro <i>uō</i>) sed enim R. 1, et Med. Vulgo <i>Hæc inter +sed enim</i>. +—<a name = "var10_594" id = "var10_594" href = +"#line10_594">594.</a> <i>adtonitis</i> pro <i>adtonitus</i> recte, +opinor, legendum censuere Dausq. Barth. et N. Heins. <i>relicta +est</i>, non <i>relicta</i>, scripti, R. 1, 3, Parm. Med. +—<a name = "var10_596" id = "var10_596" href = +"#line10_596">596.</a> <i>armatis muris</i> invitis libris reposuit +Lefeb. coll. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_75">XI, +75</a>. Sed vid. Heins. et Burm. ad Ovid. Met. XIII, 611; +<span class = "pagenum">635</span> +Heyne in V.L. ad Virg. Æn. III, 541, et VII, 161. +—<a name = "var10_598" id = "var10_598" href = +"#line10_598">598.</a> <i>ite, ite ocius</i>, Oxon. Put. ed. Marsi +et inde aliæ, quod retinui, quoniam et metro et adfectui convenientius +est. Alterum <i>ite</i> deest in Col. R. 1; Parm. Mediol. probb. +N. Heins. et Draken. Neque ignoramus, ejusmodi hiatus in Silio et +Marone passim occurrere: sed cur sine necessitate eos poetis obtrudamus? +—<a name = "var10_599" id = "var10_599" href = +"#line10_599">599.</a> <i>Deripite</i> pro <i>Diripite</i> ex +emend. N. Heins. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#var9_29">ad IX, 29</a>. +—<a name = "var10_600" id = "var10_600" href = +"#line10_600">600.</a> Præstiterit fere <i>refingite</i>, h.e. +renovate; confer. Heyne ad Virg. Ge. IV, 202. Sed vid. not. +—<a name = "var10_601" id = "var10_601" href = +"#line10_601">601.</a> <i>nostre</i> Ox. <i>nostræ</i>, teste +Lefeb., tres scripti cum R. 1 et 2, <i>nostro</i> e Ven. Marsi. +suadente N. Heinsio; recepere Drak. Lefeb. Ern. <i>Sat p. s. a +numero, si ad p. nostri</i> scribendum videbatur Barthio Adv. II, +13.</p> + +<p><a name = "var10_605" id = "var10_605" href = "#line10_605">605.</a> +<i>lassas</i> Put. R, 1, 3; Parm. Mediol. <i>quassas</i> opinabatur +N. Heins. ut <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_7">XII, 7</a>. +<span class = "pagenum">636</span> +—<a name = "var10_610" id = "var10_610" href = +"#line10_610">610.</a> <i>tendantve negentve</i> Col. <i>Tendantve +vagentve</i> Ox. <i>tenduntve negentve</i> Put. <i>tendantne +negentve</i> R. 1, et Med. Vulgo <i>tendantne negentve</i>. Vulg. +<i>tendantne</i> non spernendum, judice etiam Withof. +—<a name = "var10_611" id = "var10_611" href = +"#line10_611">611.</a> <i>Luctato</i> Put.</p> + +<p><a name = "var10_617" id = "var10_617" href = "#line10_617">617.</a> +<i>ferri</i> Col. prob. N. Heins. Id recepi cum Lefeb., qui recte, +opinor, suspicatur, vulgatum <i>frangi</i> glossam esse. +—<a name = "var10_618" id = "var10_618" href = +"#line10_618">618.</a> <i>generi</i> et <i>nec</i> pro <i>non</i> +malebat N. Heins. +<span class = "pagenum">637</span> +—<a name = "var10_626" id = "var10_626" href = +"#line10_626">626.</a> <i>effundi longo jamjam</i> et <a name = +"var10_628" id = "var10_628" href = "#line10_628">v. 628</a>, +<i>Testantum</i> conj. idem.</p> + +<p><a name = "var10_633" id = "var10_633" href = "#line10_633">633.</a> +<i>renovare</i> Colon. ut et Liv. XXII, 61. Vulgo <i>revocare</i>. +—<a name = "var10_636" id = "var10_636" href = +"#line10_636">636.</a> <i>miserique</i> primæ edd. +—<a name = "var10_638" id = "var10_638" href = +"#line10_638">638.</a> <i>multo</i> scripti et primæ edd. <i>Sic +amoto igitur lictore</i> emend. N. Heins. sed ad Ovid. Art. Am. +III, 702; <i>Sic igitur moto lictore</i> hoc est sine lictore. Eodem +sensu <i>nullo lictore</i> scripsit Lefeb. <i>nullo</i> conj. +Withof.</p> + +<p><a name = "var10_640" id = "var10_640" href = "#line10_640">640.</a> +<i>simul</i> pro <i>procul</i> Marsus, et post eum alii. +—<a name = "var10_641" id = "var10_641" href = +"#line10_641">641.</a> Ita scripti et antt. edd. <i>et raptim d. +i.</i> Junt. et +<span class = "pagenum">638</span> +al. <i>raptim et delecta j.</i> ed. Colin. et inde aliæ, <i>raptim d. j. +et Servitia a.</i> conj. Barth. Adv. II, 13; <i>raptim delecta jubentur +S. a.</i> Burmann. <i>delecta juventæ S.</i> N. Heins. vel potius +<i>juventas</i> h.e. <i>juventus</i>, de quo vid. ipse ad Virg. Æn. +V, 398; ad Claud. Epithal. Hon. et Mar. v. 84; ad Ovid. Met. +IV, 17; Brouckh. ad Tibull. I, <span class = "smallcaps">iv</span>, +33, et Harles. ad Ovid. ex P. I, <span class = +"smallcaps">x</span>, 12, <i>juventus</i> edidit Lefeb. frustra. Si quid +mutandum, reponerem <i>deleta juventa Servitia armantur</i>, ut ap. +Flor. II, <span class = "smallcaps">vi</span>, 23, <i>deerat juventus; +in sacramentum militiæ liberata servitia</i>: et ap. Val. Max. VII, +<span class = "smallcaps">vi</span>, 1, <i>aliquot adversis præliis +secundo Punico bello exhausta militari juventute Romana, senatus +censuit, uti publice servi emerentur</i>. +—<a name = "var10_642" id = "var10_642" href = +"#line10_642">642.</a> <i>claudit claustra</i> Oxon. quod ad +ergastula referendum suspicari possis: sed alii tradunt, servos illos +emtos prius, postea in militiam adscitos esse; Barth. Adv. II, 13. +—<a name = "var10_650" id = "var10_650" href = +"#line10_650">650.</a> Vulg. <i>Iidem</i>.</p> + +</div> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<b>Liber X</b><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +</body> +</html> |
