diff options
Diffstat (limited to 'old/files/bookVIII.html')
| -rw-r--r-- | old/files/bookVIII.html | 7750 |
1 files changed, 7750 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/bookVIII.html b/old/files/bookVIII.html new file mode 100644 index 0000000..14a2071 --- /dev/null +++ b/old/files/bookVIII.html @@ -0,0 +1,7750 @@ + +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> +<head> +<title>Punicorum Liber Octavus</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8"> + +<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css"> + +<body> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<b>Liber VIII</b><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">467</span> + +<h3>C. SILII ITALICI</h3> + +<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1> + + +<h3>LIBER OCTAVUS.</h3> + +<hr> + +<h4><a name = "lib8_arg" id = "lib8_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> +<p><span class = "smallcaps">Fabium</span>, qui posse vinci hostem, +Romanis persuaserat, pro se quisque laudibus ad cælum fert: Hannibal +contra, jam summum militiæ jus dictatori redditum, eoque vivente omnem +sibi non victoriæ tantum, sed prælii quoque spem præcisam esse, +magnopere et dolet et indignatur; <a href = "#line8_1">1-11</a>.</p> + +<p>Quin etiam inopia cunctarum rerum in dies ingravescit, et milites, ex +conluvione omnium gentium mixti, Galli in primis, animo semper +fluctuantes et prædæ sanguinisque cupidi, pugnam stipendiumque debitum +exposcunt, et jam consilia, vel transitionis, vel reditus in patriam +agitant; Hannon autem, qui ducem Pœnorum internecivo capitalique odio +prosequitur, quantum potest et valet, inpedit, quo minus, vel +supplementum copiis ejus scribi, vel frumentum et pecuniam mitti senatus +censeat; <a href = "#line8_11">11-24</a>.</p> + +<p>Has curas, quibus Hannibal conficitur, lenit Juno, quæ Annam, Didonis +sororem et Numicii fl. Nympham, blande adpellat, ut eum de prosperis, +quæ instent, fatis, de fine dictaturæ, comitiis consulum, temeritate +Varronis, quem, sui generis hominem, vulgus ad consulatum extrahere +nitatur, et de pugnæ Cannensis eventu, certiorem faciat; <a href = +"#line8_25">25-38</a>.</p> + +<p>Nympha, communis a Belo ductæ originis, amoris patriæ et mandatorum +sororis memor, negotium sibi demandatum non recusat, quanquam divino in +Italia honore colatur; <a href = "#line8_39">39-49</a>.</p> + +<p>Quem, unde, et quando consecuta sit, ipsa hoc modo memorat: Post +Didonis mortem Iarbas, Gætulorum rex, Carthagine rerum potitur, et Anna +primum quidem ad Battum, Cyrenes regem, confugit; sed biennio post, +bello propterea hospiti suo a Pygmalione indicto, navem +<span class = "pagenum">468</span> +conscendit, quæ vi tempestatis in litus Italiæ ejicitur; <a href = +"#line8_49">49-68</a>.</p> + +<p>Ibi in terra prorsus sibi ignota oberrans obviam venit Æneæ, a quo +benigne hospitio excepta Didonem, dolore confectam, in ardentem rogum +adscendisse refert; <a href = "#line8_69">69-159</a>.</p> + +<p>Sed a sorore in somnis admonita, ut insidias vitaret, quas Lavinia +strueret, intempesta nocte fuga sibi consulit, ipsaque se in Numicium +præcipitat, quo facto inter Deas indigetes Latii relata colitur; <a href += "#line8_160">160-201</a>.</p> + +<p>His ordine expositis, Anna, Junonis voluntati morem gerens, ejus +verbis optatissimum de subita, quæ inpendeat, rerum mutatione, nuntium +Hannibali adfert; <a href = "#line8_202">202-224</a>.</p> + +<p>Is animum revocat, et e Campania, monitu deæ, in Apuliam castra +movet; <a href = "#line8_225">225-241</a>.</p> + +<p>Interea Romæ comitiis consulum indictis, C. Terentius Varro, homo non +humili solum, sed sordido etiam loco ortus, haud parum callide auram +favoris popularis ex dictatoria invidia principumque insectatione petit, +et suffragiis turbæ forensis, quæ æternam fastis labem adspergunt, +consul creatur; <a href = "#line8_242">242-257</a>.</p> + +<p>Is, qui melior lingua quam dextra erat, et qui nec castra, nec hostem +unquam viderat, extemplo ab urbe signa movere statuit; concionesque +multas ac feroces habet, denunciantes, bellum arcessitum in Italiam ab +nobilibus, mansurumque in visceribus reipublicæ, si plures Fabios +imperatores haberet; se, quo die hostem vidisset, Pœnorum bello æque ac +inpotenti Patrum dominationi finem adlaturum, et Hannibalem mox, Fabio +spectante, in triumpho ducturum; <a href = "#line8_258">258-277</a>.</p> + +<p>Collega ejus, L. Æmilius Paulus, qui cum L. Livio olim consul fuerat, +et ab iis, qui gloriam perfecti belli Illyrici ipsi invidebant, +adcusatus damnatione collegæ, et sua prope, ambustus evaserat, etsi +perniciem patriæ imminentem animo præsagit, et tam nobilitate, quam +virtute excellit, nihil tamen inclementer in Varronem dicere conatur; +<a href = "#line8_278">278-<ins class = "correction" title = "‘279’ legitur">297</ins></a>.</p> + +<p>Eum proficiscentem hortatur Fabius, ut, quum non minus ipsi +certaminis cum Varrone, quam cum Hannibale futurum sit, nec alia ratione +saluti reipublicæ, quæ tota ab ipso pendeat, consuli possit, utrisque +ducibus unus fortiter resistat, sibique persuadeat, Pœnum imperatorem, +qui in aliena, in hostili terra, inter omnia inimica infestaque, procul +ab domo, procul ab patria sit, summaque commeatus et pecuniæ inopia +laboret, superari posse ab eo, quem ratio agentem ducat, non fortuna, +quique nec occasioni suæ desit, nec suam occasionem hosti det; <a href = +"#line8_298">298-326</a>.</p> + +<p>Ad ea paucis verbis mæstoque vultu respondet consul, se quidem, quam +possit, solertissime omnia e republ. fide sua facturum, et, quæ una +<span class = "pagenum">469</span> +salutis sit via, eadem ratione bellum adversus Hannibalem gesturum, qua +Fabius gesserit; sed, quum irati dii alterum quasi consulem Romanis, +alterum Pœnis dederint, et ne ipse quidem Carthaginiensium senatus, vel +magis sibi discordem collegam adjungere, vel infestiorem reipubl. Rom. +pestem inmittere potuerit, consilia amici magis sana et salubria, quam +explicatu facilia esse, et, si vana idcirco præcepta surdis caneret +auribus, atque adversi quid adcideret, hostium se telis potius, quam +iterum suffragiis iratorum civium, caput objecturum; <a href = +"#line8_327">327-348</a>.</p> + +<p>Non ita multo post consules ad nobilitandas clade Romana Cannas, +Apuliæ vicum, cui Hannibal castra jam admoverat, proficiscuntur, et in +unum locum cogunt exercitum numero amplissimum (<a href = +"#line8_349">349</a>), et ex Latinis (<a href = "#line8_356">356</a>), +Sabinis (<a href = "#line8_412">412</a>), Picentibus (<a href = +"#line8_424">424</a>), Umbris (<a href = "#line8_446">446</a>), Etruscis +(<a href = "#line8_468">468</a>), Marsis (<a href = +"#line8_495">495</a>), Pelignis (<a href = "#line8_510">510</a>) +Campanis, Marrucinis, Frentanis, Vestinis (<a href = +"#line8_512">512</a>) Samnitibus (<a href = "#line8_562">562</a>) +Brutiis, Lucanis, Hirpinis, Calabris, Salentinis, Picentinis (<a href = +"#line8_568">568</a>), Gallis Cisalpinis, Boiis, Anamanis, Cenomanis, +Venetis, Lingonibus, Liguribus, Morinis, Euganeis, Carnis, Vagennis (<a +href = "#line8_588">588</a>), Siculis et Ilvæ ins. incolis (<a href = +"#line8_613">613</a>) conscriptum, quorum populorum urbes una cum +ducibus, Scauro, 370, Scævola, 384, Sulla, 393, Tullio, 404, Nerone, +413, Curione, 425, Pisone, 463, Galba, 469, Scipione, 546, Cethego, 575, +et Bruto, 607, recensentur; <a href = "#line8_356">356-621</a>.</p> + +<p>Castris autem vix ad Cannas locatis, varia deorum iram declarant +prodigia; (<a href = "#line8_622">622-655</a>). Unde milites, vultu +sensibusque adtoniti, et omnia truci clamore complentes, cladem Romanis +inminentem, Pauli Serviliique mortem, fugam Varronis, et tot equitum +peditumque stragem ominantur; <a href = "#line8_656">656-676</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_1" id = "line8_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Primus</span> Agenoridum cedentia terga +videre</p> +<p><a name = "line8_2" id = "line8_2"> </a> +Æneadis dederat Fabius: Romana parentem</p> +<p><a name = "line8_3" id = "line8_3"> </a> +Solum castra vocant; solum vocat Hannibal hostem,</p> +<p><a name = "line8_4" id = "line8_4"> </a> +Inpatiensque moræ fremit: <a href = "#var8_4">ut sit copia +Martis</a>,</p> +<span class = "pagenum">470</span> +<span class = "linenum">5</span> +<p><a name = "line8_5" id = "line8_5"> </a> +Exspectanda viri fata, optandumque sub armis</p> +<p><a name = "line8_6" id = "line8_6"> </a> +Parcarum auxilium: namque, hac spirante senecta,</p> +<p><a name = "line8_7" id = "line8_7"> </a> +Nequidquam sese Latium sperare cruorem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">469</span> +<a name = "not8_1" id = "not8_1" href = "#line8_1">1.</a> +Fabius nempe Hannibalem primus repulit et retro cedere coegit; at prælio +primus eum superavit Marcellus; Drak. Conf. tamen <a class = "crossref" +href = "#line8_15">v. 15</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_567">ad VII, 567</a>. +—<a name = "not8_2" id = "not8_2" href = +"#line8_2">2.</a> <i>parentem</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_735">VII, 735</a>. +—<a name = "not8_3" id = "not8_3" href = +"#line8_3">3.</a> <i>solum vocat Hannibal hostem</i>, cf. Liv. +XXII, 30, extr. +—<a name = "not8_4" id = "not8_4" href = "#line8_4">4.</a> De +pugnæ copia +<span class = "pagenum notes">470</span> +desperandum ante Fabii mortem. +—<a name = "not8_5" id = "not8_5" href = +"#line8_5">5.</a> <i>Expectanda</i>, cf. <a class = "crossref" href += "bookV.html#not5_207">ad V, 207</a>. +—<a name = "not8_6" id = "not8_6" href = +"#line8_6">6.</a> <i>hac spirante senecta</i>, vivente hoc +sene.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_8" id = "line8_8"> </a> +Jam vero concors miles, signisque relatis</p> +<p><a name = "line8_9" id = "line8_9"> </a> +<a href = "#var8_9">Indivisus honos</a>, iterumque et rursus eidem</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p><a name = "line8_10" id = "line8_10"> </a> +Soli obluctandum Fabio, majoribus ægrum</p> +<p><a name = "line8_11" id = "line8_11"> </a> +<a href = "#var8_11">Angebant</a> curis. Lentando fervida bella</p> +<p><a name = "line8_12" id = "line8_12"> </a> +<a href = "#var8_12">Dictator, quum multa adeo, tum miles</a> egenus</p> +<p><a name = "line8_13" id = "line8_13"> </a> +Cunctarum ut rerum Tyrius foret, arte sedendi</p> +<p><a name = "line8_14" id = "line8_14"> </a> +Egerat, et, quanquam finis pugnaque manuque</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p><a name = "line8_15" id = "line8_15"> </a> +Haud dum partus erat, jam bello vicerat hostem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_11" id = "not8_11" href = "#line8_11">11.</a> +Cf. Liv. XXII, 32, et inpr. 43; quem locum miror fugisse diligentiam +memoriamque Ill. Ernesti, qui non modo ea, quæ de Hannonis odio, sed +etiam quæ de Celtis, defectionem molientibus, mox dicentur, fictioni +poeticæ tribuenda putat. +—<i>Lentando</i>, prolatando, trahendo, vel lente gerendo, +<i>bella fervida</i>, quæ Minucius majore fervore, quam consilio aut +prudentia, administrabat; Drak. +—<a name = "not8_13" id = "not8_13" href = +"#line8_13">13.</a> <i>arte sedendi</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_142">ad III, 142</a>. +—<a name = "not8_14" id = "not8_14" href = +"#line8_14">14.</a> <i>Egerat</i>, effecerat.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_16" id = "line8_16"> </a> +Quin etiam ingenio fluxi, sed prima feroces,</p> +<p><a name = "line8_17" id = "line8_17"> </a> +Vaniloquum, Celtæ, genus ac mutabile mentis,</p> +<p><a name = "line8_18" id = "line8_18"> </a> +Respectare domos: mærebant, cæde sine ulla</p> +<p><a name = "line8_19" id = "line8_19"> </a> +(Insolitum sibi) bella geri, siccasque cruore</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p><a name = "line8_20" id = "line8_20"> </a> +<a href = "#var8_20">Inter tela siti</a> Mavortis hebescere dextras.</p> +<span class = "pagenum">471</span> +<p><a name = "line8_21" id = "line8_21"> </a> +His super, internæ <a href = "#var8_21">labes</a>, et civica vulnus</p> +<p><a name = "line8_22" id = "line8_22"> </a> +Invidia <a href = "#var8_22">augebant</a>: lævus conatibus Hannon</p> +<p><a name = "line8_23" id = "line8_23"> </a> +Ductoris, non ulla domo submittere Patres</p> +<p><a name = "line8_24" id = "line8_24"> </a> +Auxilia, aut ullis opibus juvisse sinebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_16" id = "not8_16" href = "#line8_16">16,</a> <a +name = "not8_17" id = "not8_17" href = "#line8_17">17.</a> Cf. <a class += "crossref" href = "bookIV.html#not4_49">ad IV, 50</a> et <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_311">311</a>. +—<i>prima</i>, τὰ πρῶτα, primum, initio. +—<a name = "not8_20" id = "not8_20" href = +"#line8_20">20.</a> <i>siti</i>, collocati ac undique hostium pilis +septi; Mars. et Barth. +<span class = "pagenum notes">471</span> +Adv. IV, 22. Cf. V.L.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_21" id = "not8_21" href = "#line8_21">21.</a> +<i>labes</i>, ut <i>pestis</i> et <i>lues</i>, pernicies, ruina, et omne +malum, quod interitum minatur, ut passim ap. Cic. v.c. Dom. I; Div. +I, 43; Verr. I, 1; Harusp. 22; conf. Ern. ad Tac. Ann. II, 47; +Intpp. ad Val. Fl. II, 239; V, 237, et ad h.l. Drak. recte +intelligit vitium et malum, quod remp. Carthag. adfligebat, et quo +latius serpente ruinam minitabatur; invidiam nempe popularium, et +factionem Hannonis Barcinæ factioni adversam, quæ Hannibali necessaria +submitti prohibebat. +—<a name = "not8_22" id = "not8_22" href = +"#line8_22">22.</a> <i>lævus</i>, adversus, vid. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_94">ad III, 94</a>; Virg. G. +IV, 7; Æn. II, 693. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">25</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_25" id = "line8_25"> </a> +Quîs lacerum curis, et rerum extrema paventem</p> +<p><a name = "line8_26" id = "line8_26"> </a> +Ad spes armorum, et furialia vota reducit</p> +<p><a name = "line8_27" id = "line8_27"> </a> +Præscia Cannarum Juno, atque elata futuris.</p> +<p><a name = "line8_28" id = "line8_28"> </a> +<a href = "#var8_28">Namque</a> hac adcitam stagnis Laurentibus +Annam</p> +<span class = "pagenum">472</span> +<p><a name = "line8_29" id = "line8_29"> </a> +Adfatur voce, et blandis hortatibus inplet:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_25" id = "not8_25" href = "#line8_25">25.</a> +Cura <i>lacerat</i>, τείρει θυμὸν, φθείρει, φθινύθει κῆρ. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_271">ad VII, 271</a>. +—<i>rerum extrema</i>, pro vulg. <i>extremas res</i>, ut ap. Cæs. +B. C. II, 25; <i>extrema</i>, sup. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_320">VII, 320</a>. Sic <i>extrema tempora</i>, +<i>fortuna</i>, <i>casus</i>, <i>extrema pati</i>, <i>ad extrema ventum +est</i>, et similia passim obvia. +—<a name = "not8_26" id = "not8_26" href = +"#line8_26">26.</a> <i>furialia vota</i>, furiosam, h.e. acerrimam +pugnandi cupiditatem, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_32">ad I, 32</a>, <i>bellandi furore</i>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_28" id = "not8_28" href = "#line8_28">28.</a> +Episodium nimis forte longum, quod tamen magni poetæ ingenium +doctrinamque arguit. Nam Annæ memoria in Carthaginis et Romæ etiam +historiis, mythis atque originibus non erat obscura. Præterea hoc +episodio, ad quod viam sibi munivit Silius, <a class = "crossref" href = +"#line8_8">v. 8 sqq.</a>, rerum varietati consuluit cavitque, ne +lectorum voluptas perpetua præliorum descriptione interciperetur; sed +potius eorum, qui antiquæ historiæ, Virgilii aliorumque poetarum +lectione imbuti essent, Romanorum in primis, animi magnarum rerum +exspectatione +<span class = "pagenum notes">472</span> +suspensi tenerentur, et ad pugnam Cannensem præpararentur. Cum +<i>Anna</i>, Didonis sorore, filia <i>Beli</i> (vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_73">ad I, 73</a>, <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_87">87</a>, et Heyne Exc. XXIII, ad +Virg. Æn. I), exemplo poetarum Rom. confunditur Anna Perenna, quæ facta +inde Nympha Numicii fl., quum potius dea esset ex indigetum numero, et +fausta anni initia designaret; quod monet Heyne, Exc. III et IV, ad +Virg. Æn. VII, p. 112 et 121, ed. prior. Annæ fata et fabulam non +minus copiose persequitur Ovid. Fast. III, 523... 696; quem Silius ante +oculos habuit, sed sermonis poetici nitore multum antecellit. Utrumque +poetam comparasse, non pœnitebit humanitatis studiosos. +—<i>stagnis</i>, aquis (vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_282">ad VII, 282</a>), fluvio, <i>Laurentibus</i>, +Numicio, seu Numico, qui in Latio inter Laurentum ac Lavinium in finibus +Rutulorum defluit; vid. Heyne, Exc. III, ad Virg. Æn. VII, 150 sq., et +Cluver. Ital. ant. III, 3, p. 893.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">30</span> +<p><a name = "line8_30" id = "line8_30"> </a> +«Sanguine cognato juvenis tibi, Diva, laborat</p> +<p><a name = "line8_31" id = "line8_31"> </a> +Hannibal, a <a href = "#var8_31">vestro</a> nomen memorabile Belo.</p> +<p><a name = "line8_32" id = "line8_32"> </a> +Perge, age, et insanos curarum comprime fluctus.</p> +<p><a name = "line8_33" id = "line8_33"> </a> +Excute sollicito Fabium: <a href = "#var8_33">sola illa Latinos</a></p> +<p><a name = "line8_34" id = "line8_34"> </a> +Sub juga mittendi mora: jam discingitur armis.</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p><a name = "line8_35" id = "line8_35"> </a> +Cum Varrone manus, et cum Varrone serenda</p> +<p><a name = "line8_36" id = "line8_36"> </a> +Prælia: <a href = "#var8_36">ne</a> desit fatis ad signa movenda.</p> +<p><a name = "line8_37" id = "line8_37"> </a> +Ipsa adero: tendat jam dudum in Iapyga campum.</p> +<span class = "pagenum">473</span> +<p><a name = "line8_38" id = "line8_38"> </a> +Huc Trebiæ rursum et Trasymeni fata sequentur.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_31" id = "not8_31" href = "#line8_31">31.</a> +<i>a vestro nomen memorabile Belo</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line8_439">v. 439</a>. +—<a name = "not8_32" id = "not8_32" href = +"#line8_32">32.</a> <i>fluctus curarum</i>, ut ap. Lucret. VI, 33, +et Catull. LXV, 62, 97. Sic et <i>fluctus concionum</i>, Cic. Mil. 2, et +Fl. 24; <i>fluctus belli</i>, Lucret. V, 1289, et inf. <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_527">IX, 527</a>: κῦμα μόθου in +Epigr. κῦμα κατακλυσμὸν φέρον νόσων, Plat. Leg. V. Conf. Cerda ad Virg. +Æn. VIII, 19; XII, 831. +—<i>insanos</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_251">ad I, 251</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_33" id = "not8_33" href = "#line8_33">33.</a> +<i>Excute Fabium</i>, eripe ei metum Fabii. +—<a name = "not8_34" id = "not8_34" href = +"#line8_34">34.</a> <i>jam discingitur armis</i>, ἀποζώννυται, jam +in eo est, ut arma imperiumque deponat. Cf. Liv. XXII, 31.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_35" id = "not8_35" href = "#line8_35">35.</a> +Varronis nomen repetit contemtus causa; Cell.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_37" id = "not8_37" href = "#line8_37">37.</a> +<i>jam dudum</i>, ut ap. Virg. Æn. II, 103, ubi Vid. Heyne +<span class = "pagenum notes">473</span> +et Burm. +—<i>Iapyga campum</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_51">ad I, 51</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_39" id = "line8_39"> </a> +Tum Diva, Indigetis castis contermina lucis,</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p><a name = "line8_40" id = "line8_40"> </a> +«Haud, inquit, tua jus nobis præcepta morari:</p> +<p><a name = "line8_41" id = "line8_41"> </a> +<a href = "#var8_41">Sit fas, sit tantum</a>, quæso, retinere +favorem</p> +<p><a name = "line8_42" id = "line8_42"> </a> +Antiquæ patriæ, mandataque magna sororis,</p> +<p><a name = "line8_43" id = "line8_43"> </a> +Quanquam inter Latios Annæ stet numen honores.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_39" id = "not8_39" href = "#line8_39">39.</a> +<i>Indigetis</i> dei, ἐγχωρίου, Æneæ, <i>lucis</i>, eum templo, vid. +Liv. I, 2; Dionys. Hal. I, p. 52; Ovid. Met. XIV, 598 sq.; +Tibull. II, <span class = "smallcaps">v</span>, 43, 44, ubi vid. Heyne. +<i>Lucum Jovis Indigetis</i> memorat Plin. III, 5, ubi Dalec. +monet, nemus illud hodie dici <i>Campo Selva</i> prope Albam Longa +(<i>Savello</i>) et Aritiæ (<i>la Riccia</i>) ruinas. +—<a name = "not8_40" id = "not8_40" href = +"#line8_40">40.</a> Cf. Virg. Æn. I, 76, 77. +—<a name = "not8_41" id = "not8_41" href = +"#line8_41">41.</a> Fas sit, amorem in Carthaginem, patriam meam, +retinuisse, et mandatorum Didonis, quæ ad æternum in Æneam Romanosque +odium spectabant, (vid. Virg. Æn. IV, 622 sq.) memorem esse, etsi Anna +(ego) <i>stet</i>, sit, <i>inter Latios honores</i>, h.e. numina, quæ a +Romanis coluntur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_44" id = "line8_44"> </a> +Multa retro rerum jacet, atque ambagibus ævi</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p><a name = "line8_45" id = "line8_45"> </a> +Obtegitur densa caligine mersa vetustas,</p> +<p><a name = "line8_46" id = "line8_46"> </a> +Cur Sarrana dicent Œnotri numina templo,</p> +<p><a name = "line8_47" id = "line8_47"> </a> +<a href = "#var8_47">Regnisque</a> Æneadum germana colatur Elissæ.</p> +<p><a name = "line8_48" id = "line8_48"> </a> +Sed <a href = "#var8_48">pressis</a> stringam revocatam ab origine +famam</p> +<span class = "pagenum">474</span> +<p><a name = "line8_49" id = "line8_49"> </a> +Narrandi metis, breviterque antiqua revolvam<ins class = "correction" +title = "» deest">.» </ins></p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_46" id = "not8_46" href = "#line8_46">46.</a> +Cur Romani templum mihi dicaverint. +—<i>Sarrana</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_72">ad I, 72</a>. +—<i>Œnotri</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line8_220">v. 220</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_473">IX, 473</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_51">XIII, 51</a>; quibus locis vulgo +<i>Œnotrii</i> legitur, quod recte emendarunt N. Heins. et Drak. +Gr. <span class = "greek" title = "Oinôtroi">Οἰνώτροι</span>, seu <span +class = "greek" title = "Oinôtroi">Οἴνωτροι</span>, et <span class = +"greek" title = "Oinôtria">Οἰνωτρία</span>, secunda producta, ut in +<i>Œnotria</i> I, 2, et ap. Virg. Æn. VII, 85. Cf. Burm. et Pier. +ad Virg. Æn. I, 532; III, 165, et sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_2">ad I, 2</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_48" id = "not8_48" href = "#line8_48">48,</a> <a +name = "not8_49" id = "not8_49" href = "#line8_49">49.</a> Hæc +luxuriosius dicta, pro leviter et paucis adtingam hanc <i>famam</i>. +Formæ loquendi a Circo desumtæ, ubi brevissimus cursus est ejus, qui +metam stringit +<span class = "pagenum notes">474</span> +et premit. <i>Metam stringere</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_24">V, 24</a>, ubi vid. not. +—<i>pressis</i>, artatis; propr. ut <i>premere litus</i>, +<i>latus</i>, etc. ap. Hor. Od. II, <span class = +"smallcaps">x</span>, 3; Ovid. Trist. III, <span class = +"smallcaps">xi</span>, 14, al. +—<i>famam</i>, cf. simil. loc. Virg. Ge. IV, 286.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">50</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_50" id = "line8_50"> </a> +Iliaco postquam deserta est hospite Dido,</p> +<p><a name = "line8_51" id = "line8_51"> </a> +Et <a href = "#var8_51">spes abrupta e medio</a>, in penetralibus +atram</p> +<p><a name = "line8_52" id = "line8_52"> </a> +Festinat furibunda pyram: tum conripit ensem</p> +<p><a name = "line8_53" id = "line8_53"> </a> +Certa necis, profugi donum exitiale mariti.</p> +<p><a name = "line8_54" id = "line8_54"> </a> +Despectus tædæ regnis se inponit Iarbas,</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p><a name = "line8_55" id = "line8_55"> </a> +<a href = "#var8_55">Et tepido fugit Anna rogo</a>. Quis rebus +egenis</p> +<p><a name = "line8_56" id = "line8_56"> </a> +Ferret opem, Nomadum late terrente tyranno?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_50" id = "not8_50" href = "#line8_50">50.</a> +Conf. Virg. Æn. IV, 494 sq., 504 sq., 641 sq. +—<a name = "not8_51" id = "not8_51" href = +"#line8_51">51.</a> <i>spes</i> nuptiarum. +—<i>atram</i> infaustam. +—<a name = "not8_52" id = "not8_52" href = +"#line8_52">52.</a> <i>Festinare</i>, ut <i>properare</i>, +festinanter, properanter facere; Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_54" id = "not8_54" href = "#line8_54">54 seq.</a> +Conf. Virg. Æn. IV, 36, 196 sq., et sup. <a class = "crossref missing" +href = "bookI.html#not1_414" title = "recte 414">ad I, 417</a>. +—<a name = "not8_55" id = "not8_55" href = +"#line8_55">55.</a> <i>tepido rogo</i>, tepente adhuc Didonis rogo, +h.e. ea modo interfecta; non tertio demum anno, ut ap. Ovid. Fast. III, +551 sq. Drak. +—<a name = "not8_56" id = "not8_56" href = +"#line8_56">56.</a> <i>Nomadum terrente</i>, ut ap. Virg. Æn. IV, +320.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_57" id = "line8_57"> </a> +Battus <a href = "#var8_57">Cyrenen</a> molli tum forte fovebat</p> +<p><a name = "line8_58" id = "line8_58"> </a> +Imperio, mitis Battus, lacrimasque dedisse</p> +<p><a name = "line8_59" id = "line8_59"> </a> +Casibus humanis facilis; qui, supplice visa,</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p><a name = "line8_60" id = "line8_60"> </a> +<a href = "#var8_60">Intremuit regum eventus</a>, dextramque +tetendit.</p> +<p><a name = "line8_61" id = "line8_61"> </a> +Atque ea, dum flavas bis tondet messor aristas,</p> +<p><a name = "line8_62" id = "line8_62"> </a> +Servata interea <a href = "#var8_62">sedes</a>: nec longius uti</p> +<span class = "pagenum">475</span> +<p><a name = "line8_63" id = "line8_63"> </a> +His opibus Battoque fuit: nam ferre per æquor</p> +<p><a name = "line8_64" id = "line8_64"> </a> +Exitium miseræ jam Pygmaliona docebat.</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p><a name = "line8_65" id = "line8_65"> </a> +Ergo agitur pelago, Divis inimica sibique,</p> +<p><a name = "line8_66" id = "line8_66"> </a> +Quod se non dederit comitem in suprema <a href = +"#var8_66">sorori</a>:</p> +<p><a name = "line8_67" id = "line8_67"> </a> +Donec jactatam laceris (miserabile) velis</p> +<p><a name = "line8_68" id = "line8_68"> </a> +Fatalis turbo in Laurentes expulit oras.</p> +<p><a name = "line8_69" id = "line8_69"> </a> +Non cæli, non illa soli, non gnara colentum,</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p><a name = "line8_70" id = "line8_70"> </a> +Sidonis in Latia trepidabat naufraga terra.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_57" id = "not8_57" href = "#line8_57">57</a> <a name = +"not8_58" id = "not8_58" href = "#line8_57">sq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_253">ad III, 253, +in V.L.</a> +—<a name = "not8_60" id = "not8_60" href = +"#line8_60">60.</a> <i>Intremuit</i>, ut θάμβειν, ταρβεῖν; Lefeb. +—<i>regum</i>, regiæ familiæ, <i>eventus</i>, tristia fata. +—<i>tetendit</i> supplici, ἰκετίδι, <i>dextram</i>, pignus +amicitiæ et hospitii.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_61" id = "not8_61" href = "#line8_61">61.</a> +Color orationis satis notus apud poetas. Confer Intpp. ad Petron. c. 89, +ad Virg. Æn. I, 265, 756; Ecl. I, 70, et quos Drak. laudat, +Ovid. Fast. III, 557; Sen. Œd. 783, et Troad. 73 sq.; Claud. b. Get. +147, 166, et inf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_672">XIII, 672</a>. +—<span class = "pagenum notes">475</span> +<a name = "not8_63" id = "not8_63" href = "#line8_63">63.</a> +<i>fuit</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_163">ad +I, 163</a>. +—<a name = "not8_64" id = "not8_64" href = +"#line8_64">64.</a> Cf. Virg. Æn. I, 346 sq.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_71" id = "line8_71"> </a> +Ecce autem Æneas, <a href = "#var8_71">sacro comitatus Iulo</a>,</p> +<p><a name = "line8_72" id = "line8_72"> </a> +Jam regni compos, noto sese ore ferebat.</p> +<p><a name = "line8_73" id = "line8_73"> </a> +Qui terræ defixam <a href = "#var8_73">oculos</a> et multa timentem,</p> +<p><a name = "line8_74" id = "line8_74"> </a> +Ac deinde adlapsam genibus lacrimantis Iuli</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p><a name = "line8_75" id = "line8_75"> </a> +Adtollit, mitique manu intra limina ducit.</p> +<p><a name = "line8_76" id = "line8_76"> </a> +Atque ubi jam casus adversorumque pavorem</p> +<p><a name = "line8_77" id = "line8_77"> </a> +Hospitii lenivit honos, tum discere mæsta</p> +<p><a name = "line8_78" id = "line8_78"> </a> +Exposcit cura letum infelicis Elissæ.</p> +<p><a name = "line8_79" id = "line8_79"> </a> +Cui sic, verba trahens largis cum fletibus, Anna</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p><a name = "line8_80" id = "line8_80"> </a> +Incipit, et blandas addit pro tempore voces:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_71" id = "not8_71" href = "#line8_71">71.</a> +<i>Iulo</i>, sed Achate ap. Ovid. Fast. III, 603. +—<i>sacro</i>, venerabili, ex cujus stirpe Julius Cæsar, in Deorum +numerum relatus; Cell. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_9">ad VII, 9</a>. +—<a name = "not8_72" id = "not8_72" href = +"#line8_72">72.</a> <i>Jam regni compos</i>, post mortem Latini, +soceri sui. +—<i>sese ferebat</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_261">ad IV, 261</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_79" id = "not8_79" href = "#line8_79">79.</a> +<i>verba trahens</i>, ut ap. Virg. Æn. I, 371; vel longo sermone +qui <i>tractus</i> dicitur, Val. Fl. II, 665. +—<a name = "not8_80" id = "not8_80" href = +"#line8_80">80.</a> En consilium, quod in tota narratione sequitur +poeta. +—<i>pro tempore</i>, pro misera conditione sua, quæ odium Æneæ +subprimere cogebat, ut fere ap. Virg. Ecl. VII, 35. +—<a name = "not8_81" id = "not8_81" href = +"#line8_81">81.</a> <i>regni lucisque</i>, proprie malorum et +mortis causa fuerat.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_81" id = "line8_81"> </a> +«Nate Dea, solus regni lucisque fuisti</p> +<p><a name = "line8_82" id = "line8_82"> </a> +Germanæ tu causa meæ: mors testis, et ille</p> +<p><a name = "line8_83" id = "line8_83"> </a> +(Heu! cur non idem mihi <a href = "#var8_83">tum</a>?) rogus. Ora +videre</p> +<span class = "pagenum">476</span> +<p><a name = "line8_84" id = "line8_84"> </a> +Postquam est ereptum miseræ tua, litore sedit</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p><a name = "line8_85" id = "line8_85"> </a> +Interdum, stetit interdum, <a href = "#var8_85">ventosque secuta</a></p> +<p><a name = "line8_86" id = "line8_86"> </a> +Infelix oculis magno clamore vocabat</p> +<p><a name = "line8_87" id = "line8_87"> </a> +Ænean, comitemque tuæ se inponere solam</p> +<p><a name = "line8_88" id = "line8_88"> </a> +Orabat paterere rati: mox turbida anhelum</p> +<p><a name = "line8_89" id = "line8_89"> </a> +Retulit in thalamos cursum, subitoque tremore</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p><a name = "line8_90" id = "line8_90"> </a> +Substitit, et sacrum timuit tetigisse cubile.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_83" id = "not8_83" href = "#line8_83">83</a> <a name = +"not8_84" id = "not8_84" href = "#line8_83">sq.</a> +Poeta variavit, nec tamen adsequutus est gravitatem et vim narrationis +Maronianæ, Æn. IV, 586 sq.; (vid. <a class = "crossref" href = +"#not8_126">ad v. 126</a>) quam ut carmini suo intexeret, <a class += "crossref" href = "#line8_78">v. 78</a>, maculis adspersit +characterem Æneæ, quem multo veriorem et amabiliorem +<span class = "pagenum notes">476</span> +ab Ovid. Fast. III, 619, proditum jam notavit Ernesti.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_91" id = "line8_91"> </a> +Inde amens, nunc <a href = "#var8_91">sideream fulgentis Iuli</a></p> +<p><a name = "line8_92" id = "line8_92"> </a> +Effigiem fovet amplexu; nunc tota repente</p> +<p><a name = "line8_93" id = "line8_93"> </a> +Ad vultus conversa tuos, ab imagine pendet,</p> +<p><a name = "line8_94" id = "line8_94"> </a> +Conqueriturque tibi, et sperat responsa remitti.</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p><a name = "line8_95" id = "line8_95"> </a> +<a href = "#var8_95">Non unquam</a> spem ponit amor: jam tecta +domumque</p> +<p><a name = "line8_96" id = "line8_96"> </a> +Deserit, et rursus portus furibunda revisit,</p> +<p><a name = "line8_97" id = "line8_97"> </a> +Si qui te referant converso flamine venti.</p> +<p><a name = "line8_98" id = "line8_98"> </a> +Ad magicas etiam fallax atque inproba gentis</p> +<p><a name = "line8_99" id = "line8_99"> </a> +Massylæ levitas descendere conpulit artes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_91" id = "not8_91" href = "#line8_91">91.</a> +<i>sideream</i>, splendidam, divinam, pulchram, ut <i>siderea ora</i> et +<i>juventa</i>; vid. Heins. et Burm. ad Val. Fl. IV, 190; V, 467, +et VIII, 26. Sic et <i>fulgentis Iuli</i> pro pulchri juvenis: nam +juventuti proprie tribuitur <i>nitor</i> et <i>lumen purpureum</i>. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_195">ad VII, 195</a>; +κάλλεϊ καὶ χάρισι στίλβων, Homer. Odyss. ζ, 237. +—<a name = "not8_92" id = "not8_92" href = +"#line8_92">92.</a> <i>Effigiem</i>, cf. Virg. Æn. IV, 508. +—<a name = "not8_93" id = "not8_93" href = +"#line8_93">93.</a> <i>pendet</i>, vid. <a class = "crossref" href += "bookVI.html#not6_565">ad VI, 565</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_98" id = "not8_98" href = "#line8_98">98.</a> +Conf. Virg. Æn. IV, 480 sq. +—<a name = "not8_99" id = "not8_99" href = +"#line8_99">99.</a> Massylæ, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_101">ad I, 101</a>. +—<i>compulit</i> invitam, Æn. IV, 493; Drak. qui et contra Barth. +monet, non inopportune mores Pœnos in persona Annæ <i>fallaces</i> +vocari, sed recte Didonem reprehendi, quod, quum Tyro oriunda sit, ad +hanc levitatem prolapsa fuerit.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">100</span> +<p><a name = "line8_100" id = "line8_100"> </a> +Heu sacri vatum errores! dum numina noctis</p> +<span class = "pagenum">477</span> +<p><a name = "line8_101" id = "line8_101"> </a> +Eliciunt, spondentque novis medicamina <a href = +"#var8_101">curis,</a></p> +<p><a name = "line8_102" id = "line8_102"> </a> +Quod vidi decepta nefas! congessit in atram</p> +<p><a name = "line8_103" id = "line8_103"> </a> +Cuncta tuî monimenta pyram, et non prospera dona.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_100" id = "not8_100" href = "#line8_100">100.</a> +Cf. Virg. Æn. IV, 65 sq., ubi vid. Heyne. +—<i>sacri</i>, ut ἱεροὶ, magni; D. Heins. et Dausq. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_9">ad VII, 9</a>. +Horrendos, exsecrabiles, nefandos, exponunt Drak. et Barth. Adv. IV, 22, +Coll. Catull. carm. XIV; (ubi vid. Muret.) Stat. Th. II, 298; Virg. Æn. +III, 57; Ge. III, 566. Possis +<span class = "pagenum notes">477</span> +etiam felices, sive præclaros errores (vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_9">ad VII, 9</a>) per ironiam intelligere; vel, +quod cæteris præstiterit, sacrorum vatum errores. +—<a name = "not8_101" id = "not8_101" href = +"#line8_101">101...</a> <a name = "not8_103" id = "not8_103" href = +"#line8_103">103.</a> Conf. Virg. Æn. IV, 487... 511. +—<i>non prospera dona</i>, inprim. ensem, quo se ipsa +transfixit.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_104" id = "line8_104"> </a> +Tum sic Æneas dulci <a href = "#var8_104">repetitus</a> amore:</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p><a name = "line8_105" id = "line8_105"> </a> +«Tellurem hanc juro, vota inter nostra frequenter</p> +<p><a name = "line8_106" id = "line8_106"> </a> +Auditam vobis, juro caput, Anna, tibique,</p> +<p><a name = "line8_107" id = "line8_107"> </a> +Germanæque tuæ <a href = "#var8_107">dilectum mitis</a> Iuli,</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_104" id = "not8_104" href = "#line8_104">104.</a> +<i>repetitus amore</i>, iterum sagittis ab Amore petitus, transfixus: +nam ducta in matrimonium Lavinia, primi amoris memoria Æneæ exciderat, +quem Annæ sermo ipsi revocabat; <i>petere</i> autem sagittariorum vox +est, unde ad Amorem transfertur, qui sagittis petit; Drak. Sic et +<i>repeti</i> dicuntur gladiatores, si vulneratis nova plaga infligitur; +vid. Lips. Saturn. II, 20. Possis tamen etiam simpl. explicare, iterum +captus, vel ita: <i>repetitus</i>, h.e. iterum (ut ap. Virg. Ge. +I, 39; Ovid. Met. V, 473; Martial. XII, <span class = +"smallcaps">xviii</span>, 7) <i>dulci amore</i> adfatus est, ut ap. +Virg. Æn. VI, 455. +—<a name = "not8_105" id = "not8_105" href = +"#line8_105">105.</a> Conf. Virg. Æn. VI, 458 sq. <i>Tellurem</i>, +etc. Imitat. Ovid. Fast. III, 613 sq. +—<i>juro Tellurem</i>, h.e. per tellurem, ut ap. Catull. LXVII, +40; Cic. ad Div. VII, 12; Prop. I, <span class = +"smallcaps">xv</span>, 35; Claud. b. Gild. I, 81; ὄμνυμι τοὺς θεοὺς +Herodian. II, 10, et Theocrit. XXX, 22 sq. Drak. Cf. Broukh. et Heyne ad +Tibull. IV, <span class = "smallcaps">xiii</span>, 15. +—<i>frequenter Auditam</i>, cf. v.c. Virg. Æn. I, 530, 553; +III, 94; IV, 345, 361; et alibi. +—<a name = "not8_106" id = "not8_106" href = +"#line8_106">106 sq.</a> +<i>juro caput Iuli</i>, ut ap. Virg. Æn. IX, 300, Drak. +—<a class = "missing" name = "not8_107" id = "not8_107" href = +"#line8_107" title = "numerus deest">107.</a> <i>Mitis</i>, vox +fructibus propria, qui vel maturitate, vel requie, postquam decerpti +sunt, molles, dulces suavesque fiunt; hinc placidus, dulcis, jucundus, +ἤπιος, cui venustas et gratia, χάρις καὶ ἵμερος, inest, adeoque pulcher, +ut Gr. ὡραῖος. Sic <i>mitis Venus</i>, Tibull. II, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 72; <i>mites Horæ</i>, Ovid. Fast. I, <span +class = "smallcaps">i</span>, 125; πολυγηθέες Ὧραι, Hom. Iliad. φ, 450. +Pulchritudo autem Iuli nota est ex Virg. Æn. V, 570; VII, 107; IX, +293; X, 132 sq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_108" id = "line8_108"> </a> +Respiciens, ægerque animi tum regna reliqui</p> +<span class = "pagenum">478</span> +<p><a name = "line8_109" id = "line8_109"> </a> +Vestra, nec abscessem thalamo, ni magna minatus,</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p><a name = "line8_110" id = "line8_110"> </a> +Meque sua ratibus dextra inposuisset, et alto</p> +<p><a name = "line8_111" id = "line8_111"> </a> +Egisset rapidis classem Cyllenius Euris.</p> +<p><a name = "line8_112" id = "line8_112"> </a> +Sed cur, (heu seri monitus!) cur tempore tali</p> +<p><a name = "line8_113" id = "line8_113"> </a> +Incustodito <a href = "#var8_113">sævire</a> dedistis amori?»</p> +</div> + +<p class = "notes"><a name = "not8_108" id = "not8_108" href = +"#line8_108">108.</a> +<i>Respiciens, ægerque animi</i>, ut <i>non sponte</i> et <i>invitus</i> +ap. Virg. Æn. IV, 361; VI, 460. +<span class = "pagenum notes">478</span> +Cf. et Æn. V, 3; inf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_729">XII, 729</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_214">XVII, 214</a>, ubi Drak. confert Quintil. +Decl. X, p. 174; Ovid. Her. XVIII, 118; Scalig. ad Virg. Cir. 469, +et Gebhard. ad Prop. II, <span class = "smallcaps">vii</span>, 10. +—<a name = "not8_109" id = "not8_109" href = +"#line8_109">109 sq.</a> +Cf. Virg. Æn. IV, 222 sq., 356 sq.; VI, 461. +—<i>magna minatus</i>, ut ap. Val. Fl. VIII, 460. Sic et <i>magna +promittere</i>, inf. <a class = "crossref" href = +"#line8_240">v. 240</a>, vel <i>magna loqui</i>, μεγάλα εἰπεῖν, +ἔπος μέγα ἐξερέειν, μεγα πνεῖν, φρονεῖν, etc., vid. Vulp. ad Prop. II, +<span class = "smallcaps">xv</span>, 53; Burm. ad Val. Fl. I, 262, +et ad Phædr. IV, 22, extr. +—<a name = "not8_110" id = "not8_110" href = +"#line8_110">110.</a> Qui plane prospero eventu utitur, manu deorum +levari dicitur; Barth. Adv. IV, 22. Imo sensus est: nisi Mercurius me +invitum vi et minis ad navigandum impulisset.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_112" id = "not8_112" href = "#line8_112">112.</a> +<i>tempore tali</i>, tam importuno, vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_227">ad VII, 227</a>. Nam Dido, etsi Iarbæ desponsata +erat, <i>incustoditum</i>, h.e. incautum, vel potius non celatum, non +furtivum <i>amorem</i>, (ut ap. Tac. Ann. XII, 4) sed palam +exercebat. Conf. Virg. Æn. IV, 169 sq. +—<a name = "not8_113" id = "not8_113" href = +"#line8_113">113.</a> <i>dedistis</i>, permisistis, concessistis. +—<i>sævire</i>, cf. Virg. Æn. IV, 300 sq., et 532.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_114" id = "line8_114"> </a> +Contra sic infit, volvens <a href = "#var8_114">vix</a> murmur +anhelum</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p><a name = "line8_115" id = "line8_115"> </a> +Inter singultus, labrisque trementibus Anna:</p> +<p><a name = "line8_116" id = "line8_116"> </a> +«Nigro forte Jovi, cui tertia regna laborant,</p> +<p><a name = "line8_117" id = "line8_117"> </a> +Atque atri sociæ thalami nova sacra parabam,</p> +<p><a name = "line8_118" id = "line8_118"> </a> +Quîs ægram mentem et trepidantia corda levaret</p> +<p><a name = "line8_119" id = "line8_119"> </a> +Infelix germana tori, furvasque trahebam</p> +<span class = "linenum">120</span> +<p><a name = "line8_120" id = "line8_120"> </a> +Ipsa manu, properans ad visa pianda, bidentes.</p> +<p><a name = "line8_121" id = "line8_121"> </a> +Namque asper <a href = "#var8_121">somno</a> dirus me inpleverat +horror,</p> +<span class = "pagenum">479</span> +<p><a name = "line8_122" id = "line8_122"> </a> +<a href = "#var8_122">Terque suam</a> Dido, ter cum clamore vocarat,</p> +<p><a name = "line8_123" id = "line8_123"> </a> +Et læta exsultans ostenderat ora Sychæus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_114" id = "not8_114" href = +"#line8_114">114,</a> <a name = "not8_115" id = "not8_115" href = +"#line8_115">115.</a> Ornate et summo Annæ mærori apte. +—<a name = "not8_116" id = "not8_116" href = +"#line8_116">116.</a> Imitat. Virg. Æn. IV, 634 sq. +—<i>Nigro Jovi</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_674">ad II, 674</a>. +—<i>tertia regna</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_437">XIII, 437</a>. +—<i>laborant</i>, serviunt, parent, adeoque imperio subjecta sunt. +—<a name = "not8_117" id = "not8_117" href = +"#line8_117">117.</a> <i>sociæ thalami</i>, Proserpinæ. +—<a name = "not8_119" id = "not8_119" href = +"#line8_119">119.</a> <i>furvas</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_119">ad I, 119</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookV.html#var5_220">V, 220, in V.L.</a> +—<a name = "not8_120" id = "not8_120" href = +"#line8_120">120.</a> <i>visa pianda</i>, expianda, avertenda, quod +proprie <i>procurare somnia</i> dicebant; Drak. qui laudat Broukh. ad +Tibull. I, <span class = "smallcaps">v</span>, 13, et Intpp. ad +Petron. c. 104.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_121" id = "not8_121" href = "#line8_121">121.</a> +Recte comparant Virg. Æn. IV, 460 sq., et Ovid. Her. Ep. VII, +<span class = "pagenum notes">479</span> +99 sq. +—<a name = "not8_122" id = "not8_122" href = +"#line8_122">122.</a> <i>Dido</i>, <span class = "greek" title = +"Didoa">Διδόα</span>, contr. <span class = "greek" title = +"Didô">Διδὼ</span>, ut <a class = "crossref" href = +"#line8_233">v. 233</a>. +—<i>suam Dido</i>, non solum uxorem suam dum viveret, sed cui +mortuo etiam voverat, se reliquum vitæ tempus viduam fore; cui se totam +dicarat; Drak. qui hanc emphasin vocc. <i>meus</i>, <i>tuus</i>, +<i>suus</i> illustrari monet a Broukh. ad Prop. IV, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 1, et Heins. ad Ovid. Rem. Am. 492. Cf. +Virg. Æn. IV, 15 sq. et 552. +—<a name = "not8_123" id = "not8_123" href = +"#line8_123">123.</a> <i>exsultans</i>, quod votam tumulo suo +pudicitiam, neque servatam, mox ipsa suî cæde ultura, atque ad ipsum +ventura esset; Barth. Adv. IV, 22.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_124" id = "line8_124"> </a> +Quæ dum abigo menti, <a href = "#var8_124">et, sub lucem ut visa +secunden</a>t,</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p><a name = "line8_125" id = "line8_125"> </a> +Oro cælicolas, ac vivo purgor in <a href = "#var8_125">amni</a>;</p> +<span class = "pagenum">480</span> +<p><a name = "line8_126" id = "line8_126"> </a> +Illa, cito passu <a href = "#var8_126">pervecta</a> ad litora, mutæ</p> +<p><a name = "line8_127" id = "line8_127"> </a> +Oscula, qua steteras, bis terque infixit arenæ.</p> +<p><a name = "line8_128" id = "line8_128"> </a> +Deinde amplexa sinu late vestigia fovit,</p> +<p><a name = "line8_129" id = "line8_129"> </a> +Ceu cinerem orbatæ pressant ad pectora matres.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_124" id = "not8_124" href = +"#line8_124">124,</a> <a name = "not8_125" id = "not8_125" href = +"#line8_125">125.</a> Conf. Virg. Æn. IV, 635 sq. Oro deos, ut <i>visa +sub lucem</i>, h.e. somnia horrenda, instante luce, nocte in diem +vergente, (quo tempore veriora credebantur, de quo vid. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_200">ad III, 200</a>) mihi inmissa, +prospera facere velint; Drak. coll. IX, 90, et XIII, 406. Add. Virg. Æn. +VI, 225, et alia loca, ubi τὸ <i>sub</i>, cum quarto casu junctum, rem +inminentem innuit, ap. Gron. ad Liv. II, 55. +—<i>visus secundent</i>, ut ap. Virg. Æn. III, 36, et Lucan. +I, 635; +<span class = "pagenum notes">480</span> +Drak. +—<a name = "not8_126" id = "not8_126" href = +"#line8_126">126.</a> Conf. Virg. Æn. IV, 642... 692. +—<i>mutæ</i>, vitæ, sensus ac rationis experti, ut passim. Dido +iterum ad litus tendit, in quo jam sup. <a class = "crossref" href = +"#line8_84">v. 84 sq.</a>, modo sedisse, modo stetisse fingitur, et +arenam, qua Æneas steterat, exosculatur, quæ molli potius amoris +adfectui consentanea sunt, quam animi motibus, quos desperatio nunc +concitare debebat, quosque bene expressit Virg. Æn. IV, 586 sq., ubi +Dido non domo se proripit ad litus, sed ex edita ædium parte Ænean vela +in altum dantem prospicit, et confestim æstuat dirasque perfido +inprecatur. Conf. <a class = "crossref" href = "#not8_80">ad +v. 80</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_128" id = "not8_128" href = "#line8_128">128.</a> +<i>vestigia</i>, arenam, in qua vestigia tua erant. +—<a name = "not8_129" id = "not8_129" href = +"#line8_129">129.</a> Ut ap. Ovid. Met. VIII, 538, al.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">130</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_130" id = "line8_130"> </a> +Tum rapido præceps cursu, resolutaque crinem,</p> +<p><a name = "line8_131" id = "line8_131"> </a> +Evasit propere in celsam, quam struxerat ante</p> +<p><a name = "line8_132" id = "line8_132"> </a> +Magna mole, pyram: cujus de sede dabatur</p> +<p><a name = "line8_133" id = "line8_133"> </a> +Cernere <a href = "#var8_133">cuncta</a> freta et totam Carthaginis +urbem.</p> +<p><a name = "line8_134" id = "line8_134"> </a> +Hic Phrygiam vestem et <a href = "#var8_134">baccatum</a> induta +monile,</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p><a name = "line8_135" id = "line8_135"> </a> +Postquam illum infelix hausit, quo munera primum</p> +<p><a name = "line8_136" id = "line8_136"> </a> +Sunt conspecta, diem, et convivia mente reduxit,</p> +<p><a name = "line8_137" id = "line8_137"> </a> +Festasque adventu mensas, teque ordine Trojæ</p> +<p><a name = "line8_138" id = "line8_138"> </a> +Narrantem longos se pervigilante labores,</p> +<p><a name = "line8_139" id = "line8_139"> </a> +<a href = "#var8_139">In portus amens rorantia lumina flexit</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_134" id = "not8_134" href = "#line8_134">134 sq.</a> +Cf. Virg. Æn. I, 647 sq., 654, 711; IV, 648, 649. +—<a name = "not8_135" id = "not8_135" href = +"#line8_135">135.</a> <i>hausit</i> sc. animo, (ut Æn. XII, 26) in +intimam mentem demisit, memoriam diei penitus animo infixit. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_345">ad I, 345</a>. +Similiter fere oculis, vel auribus <i>haurire</i>, <i>bibere</i>, +<i>trahere</i>, pro intentissime videre, et cupidissime audire, metaph. +a bibendi aviditate petita. Cf. <a class = "crossref missing" href = +"bookXI.html#line11_282" title = "recte 282">XI, 284</a>; Jani ad Hor. +Od. II, <span class = "smallcaps">xiii</span>, 32; Burm. ad Val. Fl. +I, 263; III, 609; Barth. Adv. III, 21. +—<a name = "not8_136" id = "not8_136" href = +"#line8_136">136.</a> <i>convivia... mensas</i>, cf. Virg. Æn. +I, 699 seq. Sed cur harum nunc rerum et singulatim memor est? et +cur vestem Æneæ induit? Apud Virg. Æn. IV, 648, <i>vestem notumque +cubile conspicit, paulum lacrimis et mente morata</i>. +—<a name = "not8_138" id = "not8_138" href = +"#line8_138">138.</a> <i>Narrantem</i>, Æn. II et III. +—<i>se pervigilante</i>, cf. Virg. Æn. I, 748 sq.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">481</span> +<span class = "linenum">140</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_140" id = "line8_140"> </a> +«Dî longæ noctis, quorum jam numina nobis</p> +<p><a name = "line8_141" id = "line8_141"> </a> +Mors instans majora facit, precor, inquit, adeste,</p> +<p><a name = "line8_142" id = "line8_142"> </a> +Et placidi victos ardore admittite manes.</p> +<p><a name = "line8_143" id = "line8_143"> </a> +Æneæ conjux, Veneris nurus, ulta maritum,</p> +<p><a name = "line8_144" id = "line8_144"> </a> +Vidi constructas nostræ Carthaginis arces.</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p><a name = "line8_145" id = "line8_145"> </a> +<a href = "#var8_145">Nunc ad vos magni descendet corporis +umbra</a>.</p> +<p><a name = "line8_146" id = "line8_146"> </a> +Me quoque fors dulci quondam vir notus amore</p> +<p><a name = "line8_147" id = "line8_147"> </a> +Exspectat, curas cupiens æquare priores.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">481</span> +<a name = "not8_141" id = "not8_141" href = "#line8_141">141.</a> +Imitat. Virg. Æn, IV, 651 sq.; cujus loci præstantiam irrito quidem, sed +laudabili conatu adsequi studuit; Apud Virg. l.c. v. 660 sq. odium +Æneæ in ipso necis momento expromitur. Sed h.l. v. 146, 147, Dido +cum dulci spe reditus ad Sychæum animam efflat. Cf. <a class = +"crossref" href = "#not8_80">ad v. 80</a>. +—<i>majora</i>, venerabiliora. +—<a name = "not8_142" id = "not8_142" href = +"#line8_142">142.</a> <i>ardore</i>, gravius quam amore.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_143" id = "not8_143" href = "#line8_143">143.</a> +<i>ulta maritum</i>, vid. Æn. I, 360 sq.; IV, 656. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_145" id = "not8_145" href = +"#line8_145">145,</a> <a name = "not8_146" id = "not8_146" href = +"#line8_146">146.</a> Verba Virg. Æn. IV, 654, 655. +—<i>magni corporis umbra</i>, ut ap. Virg. <i>magna mei imago</i>, +vel umbra. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_421">V, 421</a>, et <a class = "crossref missing" +href = "bookX.html#line10_286" title = "recte 286">X, 289</a>, ubi +Drak. conf. XI, 348; Lucan. IX, 2, et Sen. Troad. 181: vid. sup. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_97">ad I, 97</a>. +<i>Corpus</i> ut σῶμα, etiam homo, ejusque manes, ut ap. Virg. Æn. VI, +303, 306, al.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_148" id = "line8_148"> </a> +Hæc dicens ensem media in præcordia adegit,</p> +<p><a name = "line8_149" id = "line8_149"> </a> +Ensem Dardanii quæsitum in pignus amoris.</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p><a name = "line8_150" id = "line8_150"> </a> +Viderunt comites, tristique per atria planctu</p> +<p><a name = "line8_151" id = "line8_151"> </a> +Concurrunt: magnis resonant ululatibus ædes.</p> +<span class = "pagenum">482</span> +<p><a name = "line8_152" id = "line8_152"> </a> +<ins class = "correction" title = "« deest">«</ins>Adcepi infelix, +dirisque exterrita fatis,</p> +<p><a name = "line8_153" id = "line8_153"> </a> +Ora manu lacerans, lymphato regia cursu</p> +<p><a name = "line8_154" id = "line8_154"> </a> +Tecta peto, celsosque gradus evadere nitor.</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p><a name = "line8_155" id = "line8_155"> </a> +<a href = "#var8_155">Ter diro fueram</a> conata incumbere ferro,</p> +<p><a name = "line8_156" id = "line8_156"> </a> +Ter cecidi exanimæ membris revoluta sororis.</p> +<p><a name = "line8_157" id = "line8_157"> </a> +Jamque <a href = "#var8_157">ferebatur</a> vicina per oppida rumor.</p> +<p><a name = "line8_158" id = "line8_158"> </a> +Tum Cyrenæam fatis agitantibus urbem</p> +<p><a name = "line8_159" id = "line8_159"> </a> +Devenio; hinc vestris pelagi vis adpulit oris.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_149" id = "not8_149" href = "#line8_149">149.</a> +Æn. IV, 647.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_150" id = "not8_150" href = "#line8_150">150 seq.</a> +Æn. IV, 646 sq. et Ovid. Epist. VII, 195. +—<a name = "not8_151" id = "not8_151" href = +"#line8_151">151.</a> Æneid. lib. IV, 663 sq. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">482</span> +<a name = "not8_153" id = "not8_153" href = "#line8_153">153</a> <a +name = "not8_154" id = "not8_154" href = "#line8_153">sq.</a> +Æn. IV, 672 sq. et 685. +—<i>lymphato cursu</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_459">ad I, 459</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_155" id = "not8_155" href = +"#line8_155">155,</a> <a name = "not8_156" id = "not8_156" href = +"#line8_156">156.</a> Variavit Maroniana Æn. IV, 690, 691. Cf. <a class += "crossref" href = "bookIV.html#not4_457">ad IV, 457</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_158" id = "not8_158" href = +"#line8_158">158,</a> <a name = "not8_159" id = "not8_159" href = +"#line8_159">159.</a> Cellarius, nisi quædam desint, nimis arte hæc dici +putat, sed omnino ei excidit, ipsum etiam Silium ea jam plenius +descripsisse sup. <a class = "crossref" href = "#line8_54">v. 54 +sq.</a> Drak.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">160</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_160" id = "line8_160"> </a> +Motus erat, placidumque animum mentemque quietam</p> +<p><a name = "line8_161" id = "line8_161"> </a> +Troius in miseram rector susceperat Annam.</p> +<p><a name = "line8_162" id = "line8_162"> </a> +Jamque omnes luctus, omnesque e pectore curas</p> +<p><a name = "line8_163" id = "line8_163"> </a> +Dispulerat, Phrygiis nec jam amplius advena tectis</p> +<p><a name = "line8_164" id = "line8_164"> </a> +Illa videbatur. Tacito nox atra sopore</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p><a name = "line8_165" id = "line8_165"> </a> +Cuncta per et terras et lati stagna profundi</p> +<p><a name = "line8_166" id = "line8_166"> </a> +Condiderat, tristi quum Dido ægerrima vultu</p> +<p><a name = "line8_167" id = "line8_167"> </a> +Has visa in somnis germanæ effundere voces:</p> +<p><a name = "line8_168" id = "line8_168"> </a> +«His, soror, in tectis longæ indulgere quieti,</p> +<p><a name = "line8_169" id = "line8_169"> </a> +Heu! nimium secura, potes? nec, quæ tibi fraudes</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p><a name = "line8_170" id = "line8_170"> </a> +Tendantur, quæ circumstent discrimina, cernis?</p> +<p><a name = "line8_171" id = "line8_171"> </a> +<a href = "#var8_171">Ac</a> nondum nostro infaustos generique +soloque</p> +<p><a name = "line8_172" id = "line8_172"> </a> +Laomedonteæ <a href = "#var8_172">noscis</a> telluris alumnos?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_160" id = "not8_160" href = "#line8_160">160.</a> +Vellem minus hæc languerent.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_165" id = "not8_165" href = "#line8_165">165.</a> +Ita ad verbum sup. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_282">VII, 282</a>; Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_171" id = "not8_171" href = +"#line8_171">171,</a> <a name = "not8_172" id = "not8_172" href = +"#line8_172">172.</a> Imitat. Virg. Æn. IV, 541, 542.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_173" id = "line8_173"> </a> +Dum cælum rapida stellas vertigine volvet,</p> +<p><a name = "line8_174" id = "line8_174"> </a> +Lunaque fraterno lustrabit lumine terras;</p> +<span class = "pagenum">483</span> +<span class = "linenum">175</span> +<p><a name = "line8_175" id = "line8_175"> </a> +Pax nulla Æneadas inter Tyriosque manebit.</p> +<p><a name = "line8_176" id = "line8_176"> </a> +Surge, age; jam tacitas suspecta Lavinia fraudes</p> +<p><a name = "line8_177" id = "line8_177"> </a> +Molitur, dirumque nefas sub corde volutat.</p> +<p><a name = "line8_178" id = "line8_178"> </a> +<a href = "#var8_178">Præterea</a> (ne falsa putes hæc fingere +somnum)</p> +<p><a name = "line8_179" id = "line8_179"> </a> +Haud procul hinc parvo descendens fonte Numicus</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p><a name = "line8_180" id = "line8_180"> </a> +Labitur, et leni per valles volvitur amne.</p> +<p><a name = "line8_181" id = "line8_181"> </a> +Huc rapies, germana, viam, tutosque receptus.</p> +<p><a name = "line8_182" id = "line8_182"> </a> +Te sacra excipient hilares in flumina Nymphæ,</p> +<p><a name = "line8_183" id = "line8_183"> </a> +Æternumque Italis numen celebrabere in oris.»</p> +<p><a name = "line8_184" id = "line8_184"> </a> +Sic fata in tenuem Phœnissa evanuit auram.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_173" id = "not8_173" href = "#line8_173">173.</a> +Conf. Æn. IV, 622... 629. Color orationis, ut sup. <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#line7_476">VII, 476</a>, ubi vid. not. +—<i>cælum stellas vertigine volvet</i>, ut ap. Ovid. Met. II, 70. +Proprie stellæ in cælo se circumvolvunt, de quo vid. Heyne Exc. II, ad +Virg. Æn. II. +<span class = "pagenum notes">483</span> +—<a name = "not8_174" id = "not8_174" href = +"#line8_174">174.</a> <i>fraterno lumine</i>, ut fere <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_481">IV, 481</a>; quod a sole +mutuatur, quo ipsa caret.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_176" id = "not8_176" href = "#line8_176">176.</a> +Cf. Ovid. Fast. III, 633 sq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_178" id = "not8_178" href = "#line8_178">178.</a> +Verba Maroniana Æn. VIII, 42. +—<a name = "not8_180" id = "not8_180" href = +"#line8_180">180.</a> <i>leni amne</i>, cf. Heins. ad Ovid. Fast. +III, 647 et 652.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_181" id = "not8_181" href = "#line8_181">181.</a> +<i>rapies viam</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_569">ad I, 569</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_184" id = "not8_184" href = "#line8_184">184.</a> +Cf. Virg. Æn. IV, 278.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">185</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_185" id = "line8_185"> </a> +Anna novis somno excutitur perterrita visis,</p> +<p><a name = "line8_186" id = "line8_186"> </a> +Itque timor totos gelido sudore per artus.</p> +<p><a name = "line8_187" id = "line8_187"> </a> +Tunc, ut erat tenui corpus velamine tecta,</p> +<p><a name = "line8_188" id = "line8_188"> </a> +Prosiluit stratis, humilique <a href = "#var8_188">egressa</a> +fenestra</p> +<p><a name = "line8_189" id = "line8_189"> </a> +Per patulos currit plantis pernicibus agros;</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p><a name = "line8_190" id = "line8_190"> </a> +Donec arenoso (<a href = "#var8_190">sic fama</a>) Numicius illam</p> +<p><a name = "line8_191" id = "line8_191"> </a> +Suscepit gremio, vitreisque abscondidit antris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_186" id = "not8_186" href = "#line8_186">186.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_205">ad IV, 205</a>. +Ad sqq. cf. Ovid. l.c. v. 643 sq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_191" id = "not8_191" href = "#line8_191">191.</a> +<i>vitreis</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#var4_344">ad IV, 344, in V.L.</a> et <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#not7_413">ad VII, 413</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_192" id = "line8_192"> </a> +Orta dies totum radiis inpleverat orbem,</p> +<p><a name = "line8_193" id = "line8_193"> </a> +Quum nullam Æneadæ thalamis <a href = "#var8_193">Sidonida</a> +nacti,</p> +<p><a name = "line8_194" id = "line8_194"> </a> +<a href = "#var8_194">Et Rutulum magno errantes clamore per +agrum</a>,</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p><a name = "line8_195" id = "line8_195"> </a> +Vicini ad ripas fluvii manifesta sequuntur</p> +<p><a name = "line8_196" id = "line8_196"> </a> +Signa pedum; dumque inter se mirantur, ab alto</p> +<span class = "pagenum">484</span> +<p><a name = "line8_197" id = "line8_197"> </a> +Amnis aquas <a href = "#var8_197">cursumque</a> rapit: tum sedibus +imis</p> +<p><a name = "line8_198" id = "line8_198"> </a> +Inter cæruleas visa est residere sorores</p> +<p><a name = "line8_199" id = "line8_199"> </a> +Sidonis, et placido Teucros adfarier ore.</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p><a name = "line8_200" id = "line8_200"> </a> +Ex illo primis anni celebrata diebus</p> +<p><a name = "line8_201" id = "line8_201"> </a> +<a href = "#var8_201">Per totam Ausoniam venerando numine culta +est.</a></p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_193" id = "not8_193" href = "#line8_193">193.</a> +<i>nacti</i>, invenientes, καταλαβόντες, ut ap. Liv. V, 45; Cic. +Orat. 9, extr. et al. +—<a name = "not8_196" id = "not8_196" href = +"#line8_196">196.</a> <i>ab alto</i>, a mari Infero, seu Tyrrheno, +in quod influit, aquæ cursum revocat. <i>Sustinuit tacitas +<span class = "pagenum notes">484</span> +conscius amnis aquas</i>, Ovid. Fast. III, 652. Ill. Ernesti +interpretatur: aquis utrimque reductis fundum alvei apertum ostendebat, +ut Anna a Trojanis conspici posset inter Nymphas residens: quod +miraculum fundi amnis aperti putat nos debere ingenio Silii, ad παράδοξα +hujus generis inprimis proni. +—<a name = "not8_199" id = "not8_199" href = +"#line8_199">199.</a> Ovid. l.c. pergit: <i>Ipsa loqui visa est: +Placidi sum Nympha Numici</i>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_200" id = "not8_200" href = "#line8_200">200.</a> +<i>primis anni</i> veteris <i>diebus</i>, Idibus scil. Martiis; quippe a +mense Martio annum redintegrabant antiqui. Vid. Ovid. l.c. v. 523 +et 675 sq.; Macrob. Sat. I, 12; Rosin. Antiq. Rom. IV, 7, et +Struv. Synt. Antiq. Rom. cap. 1, pag. 178, et cap. 9, pag. 434.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_202" id = "line8_202"> </a> +Hanc postquam in tristes Italum Saturnia pugnas</p> +<p><a name = "line8_203" id = "line8_203"> </a> +Hortata est, celeri superum petit æthera curru,</p> +<p><a name = "line8_204" id = "line8_204"> </a> +Optatum <a href = "#var8_204">Latii</a> tandem potura cruorem.</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p><a name = "line8_205" id = "line8_205"> </a> +Diva Deæ parere parat, magnumque Libyssæ</p> +<p><a name = "line8_206" id = "line8_206"> </a> +Ductorem gentis nulli conspecta petebat.</p> +<p><a name = "line8_207" id = "line8_207"> </a> +Ille, virûm cœtu tum forte remotus ab omni,</p> +<p><a name = "line8_208" id = "line8_208"> </a> +Incertos rerum eventus bellique volutans,</p> +<p><a name = "line8_209" id = "line8_209"> </a> +Anxia ducebat <a href = "#var8_209">vigili suspiria voce</a>.</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p><a name = "line8_210" id = "line8_210"> </a> +Cui Dea sic dictis curas solatur amicis:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_202" id = "not8_202" href = "#line8_202">202 sqq.</a> +Tandem poeta redit in viam, de qua inde a <a class = "crossref" href = +"#line8_38">v. 38</a> deflexerat. +—<a name = "not8_203" id = "not8_203" href = +"#line8_203">203.</a> <i>superum æthera</i>, ut ap. Ovid. Met. II, +437, ubi vid. Heins.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_207" id = "not8_207" href = "#line8_207">207.</a> +νόσφι λιασθεὶς, etc. Hom. Iliad. α, 349; λ, 80; D. Heins. +—<a name = "not8_208" id = "not8_208" href = +"#line8_208">208.</a> Ut ap. Virg. Æn. VI, 157.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_211" id = "line8_211"> </a> +«Quid tantum ulterius, rex o fortissime gentis</p> +<p><a name = "line8_212" id = "line8_212"> </a> +Sidoniæ, ducis cura ægrescente dolorem?</p> +<span class = "pagenum">485</span> +<p><a name = "line8_213" id = "line8_213"> </a> +Omnis jam placata tibi <a href = "#var8_213">manet</a> ira Deorum,</p> +<p><a name = "line8_214" id = "line8_214"> </a> +Omnis Agenoridis rediit favor. Eia, age, segnes</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p><a name = "line8_215" id = "line8_215"> </a> +Rumpe moras, rape Marmaricas in prælia vires.</p> +<p><a name = "line8_216" id = "line8_216"> </a> +Mutati fasces: jam bellum atque arma <a href = +"#var8_216">Senatus</a></p> +<p><a name = "line8_217" id = "line8_217"> </a> +<a href = "#var8_216">Ex inconsulto</a> posuit Tirynthius heros,</p> +<p><a name = "line8_218" id = "line8_218"> </a> +Cumque alio tibi Flaminio sunt bella gerenda.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_211" id = "not8_211" href = "#line8_211">211.</a> +<i>tantum ulterius</i>, τόσον περαιτέρω, Lefeb. +—<i>ulterius ducis</i>, producis, continuas, ut <i>ducere +bellum</i>, et <i>tempus</i>, vel <i>trahere verba</i>, sup. <a class = +"crossref" href = "#line8_79">v. 79</a>; nisi <i>ducere dolorem</i> +dicitur, ut <i>ducere suspiria</i>, seu <i>spiritum</i>, ἀνάγεσθαι +πνεῦμα διὰ στηθέων, ap. Callim. Epigr. 45.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">485</span> +<a name = "not8_213" id = "not8_213" href = "#line8_213">213.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "#line8_234">v. 234, 235</a>. +Virg. Æn. VIII, 40, et <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_365">ad II, 365</a>. +—<i>placata manet</i>, πραϋνθεῖσα διατελεῖ, Lefeb. +—<a name = "not8_214" id = "not8_214" href = +"#line8_214">214.</a> <i>Eia, age, segnes Rumpe moras</i>, ut ap. +Virg. Æn. IV, 569, et Ge. III, 42.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_216" id = "not8_216" href = "#line8_216">216.</a> +<i>Senatus ex inconsulto</i>, ex SC. sed inconsulto et temerario, Cell. +Barth. et Drak., ut <i>inconsultum</i> substantive sit inconsulta ratio, +temeritas. +—<a name = "not8_217" id = "not8_217" href = +"#line8_217">217.</a> <i>Tirynthius heros</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_3">ad II, 3</a>. +—<a name = "not8_218" id = "not8_218" href = +"#line8_218">218.</a> <i>alio Flaminio</i>, C. Terentio +Varrone. Nam Silius, ut fere Polyb. III, 106, silentio prætermittit +biennem consulatum Atilii et Gemini Servilii, qui Fabii artibus cum +summa inter se concordia bellum gesserunt, teste Liv. XXII, <span class += "smallcaps">xxxii</span>, 34; ut tot alia, quæ non satis poetice +tractari possunt, quibusque rerum status non mutatur, tacitus præterit, +aliisque gravioris momenti rebus diutius inmoratur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_219" id = "line8_219"> </a> +Me tibi, ne dubites, summi matrona Tonantis</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p><a name = "line8_220" id = "line8_220"> </a> +Misit; ego <a href = "#var8_220">Œnotris</a> æternum numen in oris</p> +<p><a name = "line8_221" id = "line8_221"> </a> +Concelebror, vestri generata e sanguine Beli.</p> +<p><a name = "line8_222" id = "line8_222"> </a> +Haud mora sit; <a href = "#var8_222">rapido belli rape fulmina +cursu</a>,</p> +<p><a name = "line8_223" id = "line8_223"> </a> +Celsus Iapygios <a href = "#var8_223">qua se</a> Garganus in agros</p> +<span class = "pagenum">486</span> +<p><a name = "line8_224" id = "line8_224"> </a> +Explicat: haud longe tellus; <a href = "#var8_224">huc dirige +signa</a>.»</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p><a name = "line8_225" id = "line8_225"> </a> +Dixit, et in nubes <a href = "#var8_225">humentia</a> sustulit ora.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_220" id = "not8_220" href = "#line8_220">220.</a> +Œnotris, vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_2">ad +I, 2</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_222" id = "not8_222" href = "#line8_222">222.</a> +fulmina belli possint esse τεύχεα μαρμαίροντα, παμφανόωντα; sed præstat, +cum Drak. adcipere de militibus Punicis, quibus Hannibal omnia tanquam +fulmine prosternit; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_421">ad I, 421</a>. +—<a name = "not8_223" id = "not8_223" href = +"#line8_223">223 sq.</a> +Livius XXII, 43, Hannibalem, frumenti inopia commotum, in calidiora, +<span class = "pagenum notes">486</span> +atque eo maturiora messibus Apuliæ loca movisse tradit. Plures causas +adfert Polyb. III, 107. +—<a name = "not8_224" id = "not8_224" href = +"#line8_224">224.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_51">ad I, 51</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_561">IV, 561</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_225" id = "not8_225" href = "#line8_225">225.</a> +<i>humentia sustulit ora</i>, ut Nympha fluvii.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_226" id = "line8_226"> </a> +Cui dux, promissæ revirescens pignore laudis:</p> +<p><a name = "line8_227" id = "line8_227"> </a> +«Nympha, decus generis, quo non sacratius ullum</p> +<p><a name = "line8_228" id = "line8_228"> </a> +<a href = "#var8_228">Numen, ait, nobis</a>, felix oblata secundes.</p> +<p><a name = "line8_229" id = "line8_229"> </a> +Ast ego te, compos pugnæ, Carthaginis arce</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p><a name = "line8_230" id = "line8_230"> </a> +<a href = "#var8_230">Marmoreis</a> sistam templis, juxtaque dicabo</p> +<p><a name = "line8_231" id = "line8_231"> </a> +<a href = "#var8_231">Æquatam</a> gemino simulacri munere Dido.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_226" id = "not8_226" href = "#line8_226">226.</a> +<i>revirescens</i>, vigorem, vires et animum recipiens, ut <a class = +"crossref" href = "bookXV.html#line15_134">XV, 134</a>, ubi Drak. cf. +Ovid. Met. VII, 305; Val. Max. IV, 8, extr. 4, et Cic. Phil. +VII, 1, ubi vid. Intpp.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_227" id = "not8_227" href = "#line8_227">227.</a> +<i>generis</i>, Beli. Conf. <a class = "crossref" href = +"#line8_31">v. 31</a> et <a class = "crossref" href = +"#line8_221">221</a>. +—<a name = "not8_228" id = "not8_228" href = +"#line8_228">228.</a> <i>Felix</i>, qui facit felices, propitius; +vid. Intpp. ad Virg. Ecl. V, 65, et Æn. I, 330. +—<i>secundes</i>, ut sup. <a class = "crossref" href = +"#line8_124">v. 124</a>. Lefeb. male capit de <i>secundo</i>, vel +altero omine, quod antiqui rogaverint deos ad prius omen confirmandum. +—<i>oblata</i> bona, spem, promissa.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_229" id = "not8_229" href = "#line8_229">229.</a> +<i>compos pugnæ</i>, quam opto, et cujus committendæ facultate mihi data +certam victoriæ spem habeo. +—<a name = "not8_230" id = "not8_230" href = +"#line8_230">230.</a> <i>Marmoreis templis</i>, ut ap. Virg. Ge. +III, 13, et Æn. VI, 69. +—<i>sistere</i>, ut <i>ponere</i>, et τιθέναι, <i>aliquem</i>, +h.e. imaginem ejus. +—<a name = "not8_231" id = "not8_231" href = +"#line8_231">231.</a> Simulacrum Didonis juxta tuum ponam.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_232" id = "line8_232"> </a> +<a href = "#var8_232">Hæc fatus</a> socios stimulat tumefactus +ovantes:</p> +<p><a name = "line8_233" id = "line8_233"> </a> +«Pone graves euras tormentaque lenta sedendi,</p> +<span class = "pagenum">487</span> +<p><a name = "line8_234" id = "line8_234"> </a> +Fatalis Latio miles: placavimus <a href = "#var8_234">iras</a></p> +<span class = "linenum">235</span> +<p><a name = "line8_235" id = "line8_235"> </a> +Cælicolum; redeunt Divi: finita maligno</p> +<p><a name = "line8_236" id = "line8_236"> </a> +Hinc Fabio imperia et <a href = "#var8_236">mutatos consule</a> +fasces</p> +<p><a name = "line8_237" id = "line8_237"> </a> +Nuntio: nunc dextras mihi quisque, atque illa referto</p> +<p><a name = "line8_238" id = "line8_238"> </a> +Quæ Marte <a href = "#var8_238">exclusus</a> promittere magna +solebas.</p> +<p><a name = "line8_239" id = "line8_239"> </a> +En, numen patrium spondet majora peractis.</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p><a name = "line8_240" id = "line8_240"> </a> +Vellantur signa, ac Diva ducente petamus</p> +<p><a name = "line8_241" id = "line8_241"> </a> +Infaustum <a href = "#var8_241">Phrygibus</a> Diomedis nomine +campum.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_233" id = "not8_233" href = "#line8_233">233.</a> +<i>tormenta lenta sedendi</i>, gravem dolorem ex segni et ignava belli +gerendi ratione, quæ nos +<span class = "pagenum notes">487</span> +lente sensimque conficit. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_142">ad III, 142</a>. +—<a name = "not8_234" id = "not8_234" href = +"#line8_234">234.</a> <i>Fatalis</i>, quem fata in Latii exitium +miserunt. <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not8_235" id = "not8_235" href = +"#line8_235">235.</a> <i>redeunt Divi</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_365">ad II, 365</a>. +—<a name = "not8_237" id = "not8_237" href = +"#line8_237">237.</a> <i>dextras</i>, quæ olim data dextra +promisit, <i>referto</i>, renovato, iterum promittito. An <i>referre</i> +est perficere, ut ap. Liv. III, 45, extr. et alibi? +—<a name = "not8_238" id = "not8_238" href = +"#line8_238">238.</a> <i>Marte</i>, pugnandi occasione; cujus spe +destituti Pœni, et inpr. Galli, fremebant. Cf. <a class = "crossref" +href = "#line8_16">v. 16</a> sq. +—<i>promittere magna</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"#not8_109">ad v. 109</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_241" id = "not8_241" href = "#line8_241">241.</a> +Apuliam petamus. Cf. <a class = "crossref" href = "#not8_223">ad +v. 223</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_125">ad I, 125</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_242" id = "line8_242"> </a> +Dumque Arpos tendunt <a href = "#var8_242">instincti</a> pectora +Pœni,</p> +<p><a name = "line8_243" id = "line8_243"> </a> +Subnixus rapto plebeii muneris ostro,</p> +<p><a name = "line8_244" id = "line8_244"> </a> +<a href = "#var8_244">Sævit jam</a> rostris Varro, ingentique ruinæ</p> +<span class = "pagenum">488</span> +<span class = "linenum">245</span> +<p><a name = "line8_245" id = "line8_245"> </a> +Festinans aperire locum, fata admovet Urbi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_242" id = "not8_242" href = "#line8_242">242.</a> +<i>Arpos</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_554">ad IV, 554</a>. +—<a name = "not8_243" id = "not8_243" href = +"#line8_243">243 sq.</a> +Cf. Liv. XXII, 34 et 38. +—<i>Subnixus</i>, h.l. non tam fretus, vel, ut Schmid. putat, +adjutus, quam audax et superbus, ut ap. Liv. XXVI, 13; XLI, 19, et Cic. +Or. I, 58. Cf. Gell. XVII, 2; Gron. Diatr. Stat. c. 54, et +Intpp. ad Tac. Hist. I, 73. +—<i>ostro</i>, purpura consulari, <i>muneris plebeii</i>, quam +aura favoris popularis, et insectatione Patrum consecutus fuerat, vel +potius <i>rapuerat</i>; ut <i>invadere</i> <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_541">VII, 541</a>. +—<a name = "not8_244" id = "not8_244" href = +"#line8_244">244.</a> <i>Sævit rostris</i>; cf. Liv. XXII, 38; +ferocibus turbulentisque concionibus criminatur Patres. +—<i>ruinæ</i> est vel interitus, vel, ut mox <i>fata</i>, +calamitates et clades, quæ rixæ gravi fato atque fundatæ tenebantur. +—<i>ruinam</i> et <i>fata admovet</i>, ut <i>ruinam ducit</i>, +apud Hor. Od. II, <span class = "smallcaps">xvii</span>, 9, ubi +vid. Jani. 246 seqq. Summo verborum ornatu et pondere expressit Liv. +XXII, <span class = "smallcaps">xxv</span>, 26. Cf. Val. Max. III, <span +class = "smallcaps">iv</span>, 4.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_246" id = "line8_246"> </a> +Atque illi sine luce genus, surdumque parentum</p> +<p><a name = "line8_247" id = "line8_247"> </a> +Nomen, <a href = "#var8_247">et</a> inmodice vibrabat in ore canoro</p> +<p><a name = "line8_248" id = "line8_248"> </a> +Lingua procax: hinc auctus <a href = "#var8_248">ope</a>s, largusque +rapinæ</p> +<p><a name = "line8_249" id = "line8_249"> </a> +<a href = "#var8_249">Infima</a> dum vulgi fovet, oblatratque +Senatum;</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p><a name = "line8_250" id = "line8_250"> </a> +Tantum in quassata bellis caput extulit urbe,</p> +<p><a name = "line8_251" id = "line8_251"> </a> +Momentum ut rerum, et fati foret arbiter unus,</p> +<p><a name = "line8_252" id = "line8_252"> </a> +Quo conservari Latium victore puderet.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">488</span> +<a name = "not8_246" id = "not8_246" href = "#line8_246">246.</a> +<i>genus sine luce</i>, splendore, dignitate, claritate, ut ap. Stat. +Silv. V, <span class = "smallcaps">iii</span>, 117. <i>Lux et +lumen</i> dicitur, quidquid præstans, pulchrum et clarum est. De +Varronis genere vid. Liv. l.c. +—<i>surdum</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_75">ad VI, 75</a>. +—<a name = "not8_247" id = "not8_247" href = +"#line8_247">247</a> <a name = "not8_248" id = "not8_248" href = +"#line8_247">sq.</a> +<i>Lingua vibrabat</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_539">ad I, 539</a>, et <a class = "crossref" href += "bookII.html#not2_587">II, 587</a>. Non vero innuitur <i>oratio +vibrans</i>, h.e. vehemens, incitata et gravis, ut ap. Cic. Orat. 95, et +Quintil. X, <span class = "smallcaps">i</span>, 60; XII, 9; +sed linguæ verborumque volubilitas. Varro similis Dranci, de quo vid. +Virg. Æn. XI, 338 sq. +—<i>inmodice vibrabat lingua procax in ore canoro</i>, arguto, +stridulo, ut Thersites ap. Homer. Iliad. β, 212, ἀμετροεπὴς ἐκολῴα, Ὅς +ῥ᾽ ἔπεα φρεσὶν ᾗσιν ἄκοσμά τε πολλά τε ᾔδη, et v. 222, Ὀξέα +κεκληγὼς λέγ᾽ ὀνείδεα. Lenz. +—<a name = "not8_249" id = "not8_249" href = +"#line8_249">249.</a> <i>oblatrat Senatum</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "#not8_290">ad v. 290</a>. +—<a name = "not8_250" id = "not8_250" href = +"#line8_250">250.</a> <i>caput extulit</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_29">I, 29</a>. +—<a name = "not8_251" id = "not8_251" href = +"#line8_251">251.</a> Summa δεινότης horum versuum! +—<i>Momentum rerum</i>, ut ap. Liv. III, 12; XXVII, 9; Lucan. +III, 338; IV, 819. <i>Momentum</i> propr. pondus, quo libræ lanx +deprimitur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_253" id = "line8_253"> </a> +Hunc Fabios inter, sacrataque nomina Marti</p> +<p><a name = "line8_254" id = "line8_254"> </a> +Scipiadas, interque Jovi spolia alta ferentem</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p><a name = "line8_255" id = "line8_255"> </a> +Marcellum, fastis labem suffragia cæca</p> +<p><a name = "line8_256" id = "line8_256"> </a> +Addiderant, <a href = "#var8_256">Cannasque malum exitiale</a> +fovebat</p> +<span class = "pagenum">489</span> +<p><a name = "line8_257" id = "line8_257"> </a> +Ambitus, et Graio funestior æquore campus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_253" id = "not8_253" href = "#line8_253">253.</a> +<i>sacrata nomina Marti</i>, ἀρήϊοι, ἀρηϊφίλοι. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_729">ad IV, 729</a>. +—<a name = "not8_254" id = "not8_254" href = +"#line8_254">254</a> <a name = "not8_255" id = "not8_255" href = +"#line8_254">sqq.</a> +<i>Scipiadas</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_106">ad VII, 106</a>. +—<i>Jovi spolia alta ferentem Marcellum</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_133">ad I, 133</a>. +—<i>labem addere</i>, ut l. adspergere, maculam notasque inurere. +—<i>suffragia cæca</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_540">VII, 540</a>. +—<i>Suffragia cæca</i>, temeraria plebis, <i>hunc</i> Varronem +consulem <i>addiderant</i>, inscripserant, <i>fastis labem</i>, tanquam +dedecus eorum, <i>inter</i> viros et consules, qui bello Punico II +inclaruerant; et <a class = "crossref" href = +"#line8_257">v. 257</a> (ubi poeta verbis ludit) campus Martius +<i>funestior</i> Cannensi, quoniam clades Cannensis non illata fuisset +Romanis, nisi Varro consul creatus +<span class = "pagenum notes">489</span> +esset; Lenz. +—<a name = "not8_257" id = "not8_257" href = +"#line8_257">257.</a> <i>Ambitus</i>, quo viam sibi ad consulatum +Varro muniverat, <i>Cannas fovebat</i>, Romanis cladem Cannensem +inportabat. Cf. V.L. +—<i>campus</i> Martius propter comitia <i>funestior</i> Romanis +<i>æquore Graio</i>, <i>campo Diomedis</i>, seu Cannensi; vid. <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_125">ad I, 125</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_258" id = "line8_258"> </a> +Idem, ut turbarum sator, atque adcendere sollers</p> +<p><a name = "line8_259" id = "line8_259"> </a> +Invidiam, pravusque togæ, sic debilis arte</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p><a name = "line8_260" id = "line8_260"> </a> +Belligera, Martemque rudis versare, nec <a href = +"#var8_260">ullo</a></p> +<p><a name = "line8_261" id = "line8_261"> </a> +Spectatus ferro, lingua sperabat adire</p> +<p><a name = "line8_262" id = "line8_262"> </a> +Ad dextræ decus, atque e rostris bella ciebat.</p> +<p><a name = "line8_263" id = "line8_263"> </a> +Ergo alacer, Fabiumque moræ increpitare professus,</p> +<p><a name = "line8_264" id = "line8_264"> </a> +Ad vulgum in Patres <a href = "#var8_264">et ovantia</a> verba +ferebat:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_258" id = "not8_258" href = "#line8_258">258.</a> +<i>sator</i>, auctor, <i>turbarum</i>, ut <i>sator litis</i>, Liv. +XXI, 6; <i>sator scelerum</i>, Plaut. Capt. III, <span class = +"smallcaps">v</span>, 3. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_394">ad I, 394, in V.L.</a> +—<a name = "not8_259" id = "not8_259" href = +"#line8_259">259.</a> <i>pravus togæ</i>, domi, seu pacis tempore +malis artibus utens. +—<a name = "not8_261" id = "not8_261" href = +"#line8_261">261.</a> <i>Spectatus ferro</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_77">ad I, 77</a>, et observa +h.l. verborum ambages. +—<a name = "not8_262" id = "not8_262" href = +"#line8_262">262.</a> <i>dextræ decus</i>, virtutis gloriam, quæ +manu, non lingua, paratur. +—<i>e rostris bella ciebat</i>; cf. verba Livii, inf. +<a class = "crossref" href = "#not8_311">ad v. 311</a>, adscripta.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_263" id = "not8_263" href = "#line8_263">263.</a> +Præclare exornavit verba Liv. XXII, 38: «Conciones, priusquam ab urbe +signa moverentur, consulis Varronis multæ ac feroces fuere, +denunciantes, bellum arcessitum in Italiam ab nobilibus, mansurumque in +visceribus reipublicæ, si plures Fabios imperatores haberet; se, quo die +hostem vidisset, perfecturum.»</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">265</span> +<p><a name = "line8_265" id = "line8_265"> </a> +«Vos, quorum imperium est, consul præcepta modumque</p> +<p><a name = "line8_266" id = "line8_266"> </a> +Bellandi posco: sedeone, <a href = "#var8_266">an</a> montibus erro,</p> +<span class = "pagenum">490</span> +<p><a name = "line8_267" id = "line8_267"> </a> +Dum mecum Garamas et adustus <a href = "#var8_267">corpora</a> +Maurus</p> +<p><a name = "line8_268" id = "line8_268"> </a> +Dividit Italiam? an ferro, quo cingitis, utor?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_265" id = "not8_265" href = "#line8_265">265.</a> +<i>Vos</i>, populum adloquitur. A vobis belli gerendi rationem quæro, +jubeatisne, more +<span class = "pagenum notes">490</span> +Fabii, <i>sedere</i> (vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_142">ad III, 142</a>), et in locis altis munitisque +castra ponere, an cum hoste confligere? +—<a name = "not8_267" id = "not8_267" href = +"#line8_267">267.</a> <i>adustus corpora Maurus</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookXVII.html#line17_633">XVII, 633</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_269" id = "line8_269"> </a> +Exaudi, bone Dictator, quid Martia <a href = "#var8_269">plebes</a></p> +<span class = "linenum">270</span> +<p><a name = "line8_270" id = "line8_270"> </a> +Inperitet: <a href = "#var8_270">pelli</a> Libyas, Romamque levari</p> +<p><a name = "line8_271" id = "line8_271"> </a> +Hoste <a href = "#var8_271">jubet</a>. Num festinant, quos plurima +passos</p> +<p><a name = "line8_272" id = "line8_272"> </a> +Tertius <a href = "#var8_272">exurit</a> lacrimosis casibus annus?</p> +<p><a name = "line8_273" id = "line8_273"> </a> +Ite igitur, capite arma, viri: mora sola triumpho</p> +<p><a name = "line8_274" id = "line8_274"> </a> +Parvum iter est. Quæ prima dies ostenderit hostem,</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p><a name = "line8_275" id = "line8_275"> </a> +Et Patrum regna et Pœnorum bella resolvet.</p> +<p><a name = "line8_276" id = "line8_276"> </a> +Ite alacres, Latia <a href = "#var8_276">devinctum</a> colla catena</p> +<p><a name = "line8_277" id = "line8_277"> </a> +Hannibalem Fabio ducam spectante per Urbem.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_269" id = "not8_269" href = "#line8_269">269.</a> +<i>bone Dictator</i>, ut ap. Virg. Æn. XI, 344; Cic. Rosc. Am. 2, et +Verr. V, 6. +—<a name = "not8_272" id = "not8_272" href = +"#line8_272">272.</a> <i>exurit</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#not7_490">ad VII, 490</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_273" id = "not8_273" href = "#line8_273">273.</a> +<i>mora sola</i>, etc., mora facilem, adeoque ignobilem triumphum parit: +nam virtute opus non est, ubi hostem sedendo et cunetando adteris; +Ernesti. Imo sensus verborum est: parvum iter ad hostem sola res est, +quæ victoriam et triumphum nostrum moratur. Conf. sqq. +—<a name = "not8_275" id = "not8_275" href = +"#line8_275">275.</a> <i>Patrum regna</i>, plena invidiæ verba, +quibus senatum regnare, et plebem obprimere innuit; Cell. +—<i>regna</i>, tyrannidem.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_276" id = "not8_276" href = +"#line8_276">276,</a> <a name = "not8_277" id = "not8_277" href = +"#line8_277">277.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_634">IX, 634 sq.</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_118">XI, 118 sq.</a> +—<i>ducam</i> in triumpho, sive in et per triumphum ante currum, +ut <i>agere</i> <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_120">XI, 120</a>, et <i>ducet agens</i> <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#line16_275">XVI, 275</a>. +—<i>Fabio spectante</i>; sarcasmi vim facile percipis.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_278" id = "line8_278"> </a> +Hæc postquam increpuit, portis arma incitus effert,</p> +<p><a name = "line8_279" id = "line8_279"> </a> +Inpellitque moras; veluti quum carcere rupto</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p><a name = "line8_280" id = "line8_280"> </a> +Auriga indocilis totas <a href = "#var8_280">effundit</a> habenas,</p> +<p><a name = "line8_281" id = "line8_281"> </a> +Et præceps trepida pendens in verbera planta</p> +<span class = "pagenum">491</span> +<p><a name = "line8_282" id = "line8_282"> </a> +Inpar fertur equis; <a href = "#var8_282">fumat</a> male concitus +axis,</p> +<p><a name = "line8_283" id = "line8_283"> </a> +Ac frena incerto fluitant discordia curru.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_278" id = "not8_278" href = "#line8_278">278.</a> +Conf. Virg. Ge. I, 512 sq.; III, 103 sq.; Æn. V, 144 sq.; inf. +<a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_339">XVI, 339</a> +seq., <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_496">496 seq.</a>; sup. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#line4_713">IV, 713</a> sq. +—<a name = "not8_279" id = "not8_279" href = +"#line8_279">279.</a> <i>Carcere rupto</i>, ut <i>carceribus +reseratis</i> <a class = "crossref missing" href = +"bookXVI.html#line16_315" title = "recte 315">XVI, 316</a>. +—<a name = "not8_281" id = "not8_281" href = +"#line8_281">281.</a> <i>pendens in verbera</i>, ut ap. Virg. Æn. +V, 147, et X, 586; Drak. Cf. et <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_387">XVI, 387</a>, et Georg. III, 107. +<span class = "pagenum notes">491</span> +Idem potest esse <i>præceps</i>, ut etiam <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_325">XVI, 325</a>. Sed minus forte languet, si +junxeris <i>præceps fertur</i>, h.e. celeriter, raptim. +—<i>trepida planta</i>, calcaribus; Cell. Imo, pede trepido, +tremulo, quoniam propendet, et pronus dat lora. +—<a name = "not8_282" id = "not8_282" href = +"#line8_282">282.</a> <i>Inpar equis</i>, vi equorum, quos flectere +non potest, et regere. +—<i>fumat</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_81">ad II, 81</a>. +—<a name = "not8_283" id = "not8_283" href = +"#line8_283">283.</a> <i>frena fluitant</i>, ut ap. Ovid. A. A. II, +433; <i>undantia lora</i>, Virg. Æn. V, 146; XII, 471. +—<i>discordia</i>, confusa.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_284" id = "line8_284"> </a> +Cernebat Paullus (namque huic communia Campus</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p><a name = "line8_285" id = "line8_285"> </a> +Jura atque arma tulit) labi, mergente sinistro</p> +<p><a name = "line8_286" id = "line8_286"> </a> +Consule, res, pessumque dari: sed mobilis <a href = +"#var8_286">ira</a></p> +<p><a name = "line8_287" id = "line8_287"> </a> +Turbati vulgi, signataque mente cicatrix</p> +<p><a name = "line8_288" id = "line8_288"> </a> +Undantes ægro frenabat corde dolores.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_284" id = "not8_284" href = "#line8_284">284.</a> +L. Æmilius <i>Paulus</i> comitiis, in <i>campo</i> Martio habitis, +Varroni collega datus; vid. Liv. XXII, 35. +—<a name = "not8_285" id = "not8_285" href = +"#line8_285">285.</a> <i>mergente se</i>, h.e. pereunte; Schmid. +Sed voc. <i>res</i> tam ad <i>labi</i>, quam ad <i>mergente</i> spectat. +Cf. Virg. Æn. VI, 512; Juven. X, 56; XIII, 8; unde <i>res +mersæ</i> apud Ovid. Met. I, 380. +—<a name = "not8_286" id = "not8_286" href = +"#line8_286">286 sq.</a> +Conf. Plut. vit. Fab. «Æmilius, qui cum M. Livio consul fuerat, et +damnatione collegæ, et sua prope, ambustus (de cujus voc. vi vid. Gron. +Diatr. Stat. c. 30, et Ern. Clav. Cic.) evaserat,» Liv. XXII, 35; ibid. +c. 40, pr. Æmilius ipse dicit, <i>se populare incendium</i> (h.e. +judicium capitis, vitæque periculum, ut <i>incendio Plætoriano adustus +est</i> ap. Cic. Att. V, 20) <i>priore consulatu semiustum +effugisse</i>. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_25">IX, 25 sq.</a> +—<i>mobilis</i>, quæ facile movetur. +—<i>mobilis ira Turbati vulgi</i> spectat ad inconstantiam favoris +ac odii plebis, ut ap. Horat. Od. I, <span class = +"smallcaps">i</span>, 7; Lenz. Idem et mihi olim in mentem venit, +sed h.l. non satis placuit. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_512">ad VII, 512</a>. +—<a class = "missing" name = "not8_287" id = "not8_287" href = +"#line8_287" title = "numerus deest">287.</a> <i>Turbati</i>, vid. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_477">ad I, 477</a>. +—<i>cicatrix</i>, memoria <i>vulneris</i>, h.e. injuriæ et +ægritudinis, qua olim adficiebatur. +—<a name = "not8_288" id = "not8_288" href = +"#line8_288">288.</a> <i>Undantes dolores</i>, ut <i>u. iræ</i> +Claud. in Ruf. I, 76; <i>undare curis</i>, Val. Fl. V, 304, +ubi vid. Intpp.; <i>irarum</i>, <ins class = "correction" title = +"italice scriptum">vel</ins> <i>curarum fluctuare æstu</i>, Virg. Æn. +IV, 532, 564, et VIII, 19.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_289" id = "line8_289"> </a> +Nam quum perdomita est armis <a href = "#var8_289">juvenilibus</a> +olim</p> +<span class = "pagenum">492</span> +<span class = "linenum">290</span> +<p><a name = "line8_290" id = "line8_290"> </a> +Illyris <a href = "#var8_290">ora viri, nigro adlatraverat ore</a></p> +<p><a name = "line8_291" id = "line8_291"> </a> +Victorem <a href = "#var8_291">Invidia</a>, et ventis <a href = +"#var8_291">jactarat</a> iniquis.</p> +<p><a name = "line8_292" id = "line8_292"> </a> +Hinc inerat metus et duræ reverentia plebis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_289" id = "not8_289" href = "#line8_289">289.</a> +Æmilius in priore consulatu, universo Illyrico, cujus rex, Demetrius +Pharius, a Romanis defecerat, in potestatem redacto, εἰς τὴν Ῥώμην +ἐπανῆλθε, καὶ τὴν εἴσοδον ἐποιήσατο μετὰ θριάμβου καὶ τῆς ἁπάσης +εὐδοξίας· ἐδόκει γὰρ οὐ μόνον ἐπιδεξίως, ἔτι δέ μᾶλλον ἀνδρωδῶς +κεχρῆσθαι τοῖς πράγμασιν· Polyb. III, 16, 18 et 19. Conf. inf. <a class += "crossref" href = "#line8_507">v. 507, 508</a>, et Appian. B. +Hannib. c. 17, et B. Illyr. c. 8. Æmilium de crimine +<span class = "pagenum notes">492</span> +capitali accusatum vix evasisse, haud scio, an quisquam historicorum +præter Livium memoriæ prodiderit. +—<a name = "not8_290" id = "not8_290" href = +"#line8_290">290.</a> <i>adlatrare</i>, famam alicujus falsis +conviciis proscindere; unde Hecuba in canem versa fingebatur (vid. +Plaut. Menæchm. V, <span class = "smallcaps">i</span>, 16), et +<i>verba canina</i> pro conviciis ap. Ovid. in Ibid. v. 14. Drak. +<i>Latrat et in toto verba canina foro</i>, Ovid. l.c. v. 232; +<i>canina eloquentia</i>, Quintil. XII, 9. Conf. sup. <a class = +"crossref" href = "#line8_249">v. 249</a>, et inpr. Bentl. ad Hor. +Sat. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 85. +—<i>nigro ore</i>, ut nigra pectora, tecta, dentes Invidiæ. Vid. +præclara ejus pictura ap. Ov. Met. II, 760... 808; Lefeb. cf. Hor. Sat. +I, <span class = "smallcaps">iv</span>, 85. +—<a name = "not8_291" id = "not8_291" href = +"#line8_291">291.</a> <i>ventis</i>, ut <i>aura</i>, vel <i>ventus +popularis</i>, et <i>venti</i>, h.e. rumores, <i>concionum</i>, Cic. +Cluent. c. 28 et 47. +—<i>jactarat ventis</i>, ut <i>jactari rumoribus</i> et <i>dictis +petulantibus</i>, Gell. I, et VI, 11; <i>clamore convicioque</i>, Cic. +ad Div. I, 5; <i>ventum in aliquem excitare</i>, Cic. Sull. 14. Hæc +jam monuere N. Heins. et Drak. Conf. Ernesti Clav. Cic.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_293" id = "line8_293"> </a> +Sed genus admotum Superis, summumque per altos</p> +<p><a name = "line8_294" id = "line8_294"> </a> +Adtingebat avos cælum: numerare parentem</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p><a name = "line8_295" id = "line8_295"> </a> +Assaracum retro præstabat Amulius auctor,</p> +<p><a name = "line8_296" id = "line8_296"> </a> +Assaracusque Jovem: nec, qui spectasset in armis,</p> +<p><a name = "line8_297" id = "line8_297"> </a> +Abnueret genus. Huic Fabius jam castra petenti:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_293" id = "not8_293" href = "#line8_293">293... 297.</a> +Originem gentis Æmiliæ Silius ad Amulium, qui Assaracum, et per hunc +ipsum Jovem inter proavos numeravit, refert; sed, teste Festo, alii ad +Ascanium, qui duos habuerit filios, Iulum et Æmilon; alii vero, quibus +Plut. vit. Numæ, p. 65, et Pauli, p. 256, suffragatur, ad +Mamercum, Pythagoræ f. cui propter unicam humanitatem cognomen fuerit +Æmilos. Hæc jam docuit Drak. qui addit, nomen hujus gentis etiam +deductum videri posse ab Æmilia, Æneæ et Laviniæ filia, ap. Plut. vit. +Romuli, p. 80. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line8_341">v. 341, 347</a>. +—<i>admotum Superis</i>, ut <i>avos cælo</i>, Ovid. Her. XI, 17, +Drak.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_298" id = "line8_298"> </a> +«Si tibi cum Tyrio credis fore maxima bella</p> +<p><a name = "line8_299" id = "line8_299"> </a> +Ductore, invitus vocem hanc e pectore rumpam;</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p><a name = "line8_300" id = "line8_300"> </a> +Frustraris, Paulle, Ausoniam: te prælia dira,</p> +<p><a name = "line8_301" id = "line8_301"> </a> +Teque hostis castris gravior manet; aut ego multo</p> +<span class = "pagenum">493</span> +<p><a name = "line8_302" id = "line8_302"> </a> +Nequidquam didici casus <a href = "#var8_302">prænoscere</a> Marte.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_298" id = "not8_298" href = "#line8_298">298.</a> +Comparetur Plut. in Fabio, et inprimis, quem Silius expressit, Liv. +XXII, 399. +—<a name = "not8_299" id = "not8_299" href = +"#line8_299">299.</a> <i>rumpam</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_95">ad lib. I, 95</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_303" id = "line8_303"> </a> +Spondentem audivi (piget, heu! tædetque senectæ,</p> +<p><a name = "line8_304" id = "line8_304"> </a> +Si, quas prospicio, restat passura ruinas!)</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p><a name = "line8_305" id = "line8_305"> </a> +Cum duce tam fausti Martis, qua viderit hora,</p> +<p><a name = "line8_306" id = "line8_306"> </a> +Sumturum pugnam. Quantum nunc, Paulle, supremo</p> +<p><a name = "line8_307" id = "line8_307"> </a> +Absumus exitio, vocem hanc si consulis ardens</p> +<p><a name = "line8_308" id = "line8_308"> </a> +<a href = "#var8_308">Audivit</a> Pœnus! jam latis obvia, credo,</p> +<p><a name = "line8_309" id = "line8_309"> </a> +Stat campis acies, exspectaturque sub ictu</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p><a name = "line8_310" id = "line8_310"> </a> +Alter Flaminius. Quantos, insane, ciebis</p> +<p><a name = "line8_311" id = "line8_311"> </a> +Varro, viros! <a href = "#var8_311">tu, (pro Superi!) tu</a> protinus +arma?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">493</span> +<a name = "not8_303" id = "not8_303" href = "#line8_303">303.</a> +<i>Spondentem</i>, etc. Conf. <a class = "crossref" href = +"#not8_263">ad vers. 263 seq.</a> +—<a name = "not8_309" id = "not8_309" href = +"#line8_309">309.</a> <ins class = "correction" title = "‘subi ctu’ legitur"><i>sub ictu</i></ins>, ab hoste, ad ictum parato. Sed vid. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_42">ad IV, vers. 42</a>. +—<a name = "not8_310" id = "not8_310" href = +"#line8_310">310.</a> <i>Alter Flaminius</i>, ut sup. <a class = +"crossref" href = "#line8_218">vers. 218</a>; <a class = "crossref" href += "bookVII.html#line7_34">VII, 34</a>, <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_229">229</a>, Drak. +—<a name = "not8_311" id = "not8_311" href = +"#line8_311">311.</a> <i>tu protinus</i>, confestim, <i>arma</i>, +scil. ciebis, movebis? Quæ abrupta oratio adfectui congruit. Ap. Liv. +XXII, 38, Æmilius dicit: «Mirari se, quomodo quis dux, priusquam aut +suum, aut hostium exercitum, locorum situm, naturam regionis nosset, jam +nunc locatus in urbe sciret, quæ sibi agenda armato forent.» Et Fabius +c. 39, «Varro, <i>inquit</i>, priusquam castra videat, aut hostem, +insanit, et jam nunc procellas, prælia atque acies jactando inter +togatos ciet.»</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_312" id = "line8_312"> </a> +Tu campum noscas ante, exploresque trahendo,</p> +<p><a name = "line8_313" id = "line8_313"> </a> +<a href = "#var8_313">Qui ritus hostis</a>: tu non, quæ copia rerum,</p> +<span class = "pagenum">494</span> +<p><a name = "line8_314" id = "line8_314"> </a> +Quæ natura loci, quod sit, rimabere sollers,</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p><a name = "line8_315" id = "line8_315"> </a> +Armorum genus? et stantem super omnia tela</p> +<p><a name = "line8_316" id = "line8_316"> </a> +Fortunam adspicies? Fer, Paulle, <a href = "#var8_316">in devia</a> +recti</p> +<p><a name = "line8_317" id = "line8_317"> </a> +Pectora: cur, uni patriam si adfligere <a href = "#var8_317">fas +est</a>,</p> +<p><a name = "line8_318" id = "line8_318"> </a> +Uni sit servare nefas? Eget inprobus arto</p> +<p><a name = "line8_319" id = "line8_319"> </a> +Jam victu Libys, et, belli fervore retuso,</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p><a name = "line8_320" id = "line8_320"> </a> +<a href = "#var8_320">Laxa</a> fides sociûm est: non hic domus hospita +tecto</p> +<p><a name = "line8_321" id = "line8_321"> </a> +Invitat patrio, non fidæ mœnibus urbes</p> +<span class = "pagenum">495</span> +<p><a name = "line8_322" id = "line8_322"> </a> +Excipiunt, <a href = "#var8_322">renovatque</a> pari se pube +juventus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_313" id = "not8_313" href = "#line8_313">313.</a> +<i>Qui ritus hostis</i>, mos et ratio belli gerendi. Lefeb. bene cf. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_28">VII, 28</a> et +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_292">292</a>. Fabius ap. +Liv. l.c. ita pergit: <i>aut ego rem militarem, belli hoc genus, hostem +hunc ignoro, aut</i>, etc. +—<i>copia rerum</i>, commeatus, +<span class = "pagenum notes">494</span> +victus. +—<a name = "not8_315" id = "not8_315" href = +"#line8_315">315.</a> <i>Armorum genus</i>, ut <i>belli genus</i>, +apud Liv. l.c. +—<i>stantem</i>, quæ est. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_639">ad II, 639, in V.L.</a> Tu nullam rationem habes +fortunæ, quæ plus valet quam virtus, et quæ nunc hostium cœptis +adspirat? +—<a name = "not8_316" id = "not8_316" href = +"#line8_316">316.</a> «Duobus ducibus unus resistas oportet: +resistes autem, si te neque collegæ vana gloria,» etc. Liv. XXII, 39. +Conf. V.L. +—<a name = "not8_318" id = "not8_318" href = +"#line8_318">318</a> <a name = "not8_319" id = "not8_319" href = +"#line8_318">sq.</a> +Cf. Liv. XXII, 39, 40, extr. et 43, pr. +—<a name = "not8_320" id = "not8_320" href = +"#line8_320">320.</a> <i>Laxa fides</i>, minus firma et constans, +quæ jam titubare ac fluitare incipit, quemadmodum temeritas, ira aliaque +<i>laxari</i> dicuntur, quum remittunt, vel languescunt; Drak. qui +laudat Burm. ad Petron. c. 82. +<span class = "pagenum notes">495</span> +Proprie <i>laxa</i> sunt frena, funes, arcus.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_323" id = "line8_323"> </a> +Tertia vix <a href = "#var8_323">superest, crudo</a> quæ venit +Ibero,</p> +<p><a name = "line8_324" id = "line8_324"> </a> +Turba virûm. Persta, et cauti <a href = "#var8_324">meditamina +belli</a></p> +<span class = "linenum">325</span> +<p><a name = "line8_325" id = "line8_325"> </a> +Lentus ama: si qua interea <a href = "#var8_325">invitaverit</a> +aura,</p> +<p><a name = "line8_326" id = "line8_326"> </a> +Adnueritque Deus, velox adcede secundis.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_325" id = "not8_325" href = "#line8_325">325.</a> +<i>invitaverit aura</i>, αὖρα, ventus, h.e. occasio rei bene gerendæ. +Conf. Liv. XXII, 39, extr. Formula loquendi petita est a vento secundo, +qui ad navigandum invitat, et navis cursui <i>adspirat</i>, unde <i>aura +honoris</i>, <i>voluntatis</i>, <i>favoris</i>, etc. (vid. Ern. Clav. +Cic.), vel <i>adspirat fortuna labori</i>, ap. Virgil. Æn. II, 385, al. +—<a name = "not8_326" id = "not8_326" href = +"#line8_326">326.</a> <i>adcede secundis</i>, adripe ea, utere +occasione, tibi oblata.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_327" id = "line8_327"> </a> +Cui breviter mæsto consul sic ore vicissim:</p> +<p><a name = "line8_328" id = "line8_328"> </a> +«Mecum erit hæc prorsus pietas, mentemque feremus</p> +<p><a name = "line8_329" id = "line8_329"> </a> +In Pœnos, invicte, tuam: <a href = "#var8_329">nec</a> me unica +fallit</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p><a name = "line8_330" id = "line8_330"> </a> +Cunctandi ratio, qua te grassante senescens</p> +<p><a name = "line8_331" id = "line8_331"> </a> +Hannibal obpressum vidit considere bellum.</p> +<p><a name = "line8_332" id = "line8_332"> </a> +Sed quænam ira Deûm? consul datus alter, opinor,</p> +<p><a name = "line8_333" id = "line8_333"> </a> +Ausoniæ est, alter Pœnis: trahit omnia secum,</p> +<p><a name = "line8_334" id = "line8_334"> </a> +Et metuit demens, alio ne consule Roma</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p><a name = "line8_335" id = "line8_335"> </a> +Concidat: e Tyrio consortem <a href = "#var8_335">adcite</a> Senatu;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_327" id = "not8_327" href = "#line8_327">327.</a> +Cf. Liv. XXII, 40, qui brevior est. +—<a name = "not8_328" id = "not8_328" href = +"#line8_328">328.</a> <i>Mecum erit hæc prorsus pietas</i>; cf. +Heyne ad Virg. Æn. I, 675, et IV, 115. +—<i>pietas</i> in patriam, sensus animi, qui amoris in patriam +plenus, et officiorum, quæ ei debet, memor est. +—<i>mentemque feremus</i>, etc., ut <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_585">VI, 585</a>. +—<a name = "not8_330" id = "not8_330" href = +"#line8_330">330.</a> <i>senescens</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_457">ad II, 457</a>; Liv. XXII, 39. «Dubitas, +quin sedendo superaturi simus eum, qui senescat in dies?» etc.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_336" id = "line8_336"> </a> +Non tam sæva volet: nullus, qui portet in hostem,</p> +<span class = "pagenum">496</span> +<p><a name = "line8_337" id = "line8_337"> </a> +Subficit insano sonipes: <a href = "#var8_337">incedere noctis</a>,</p> +<p><a name = "line8_338" id = "line8_338"> </a> +<a href = "#var8_338">Quæ</a> tardent cursum, tenebras dolet, itque +superbus</p> +<p><a name = "line8_339" id = "line8_339"> </a> +Tantum non strictis mucronibus, ulla retardet</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p><a name = "line8_340" id = "line8_340"> </a> +Ne pugnas mora, dum vagina ducitur ensis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_336" id = "not8_336" href = "#line8_336">336 sq.</a> +Observa sarcasmum et vim verborum. +<span class = "pagenum notes">496</span> +—<a name = "not8_337" id = "not8_337" href = +"#line8_337">337</a> <a name = "not8_338" id = "not8_338" href = +"#line8_337">sq.</a> +<i>incedere tenebras noctis</i>, h.e. oriri, ingruere, ut Tac. Ann. XV, +37, ubi vid. Ernesti. Cf. idem ib. ad III, 26 et 36, pr. Gronov. ad Liv. +XXIX, 24, et Drak. ad Liv. I, 57. +—<a name = "not8_340" id = "not8_340" href = +"#line8_340">340.</a> <i>ducitur</i>, pro educitur, ut <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_314">IX, 314</a>; vid. Heins. ad +Val. Fl. I, 122.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_341" id = "line8_341"> </a> +<a href = "#var8_341">Tarpeiæ</a> rupes, cognataque sanguine nobis</p> +<p><a name = "line8_342" id = "line8_342"> </a> +Tecta Jovis, quæque arce sua nunc stantia linquo</p> +<p><a name = "line8_343" id = "line8_343"> </a> +Mœnia felicis patriæ, quocumque vocabit</p> +<p><a name = "line8_344" id = "line8_344"> </a> +Summa salus, testor, spreto discrimine iturum.</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p><a name = "line8_345" id = "line8_345"> </a> +Sed si surda mihi pugnabunt castra <a href = +"#var8_345">monenti</a>,</p> +<p><a name = "line8_346" id = "line8_346"> </a> +Haud ego vos ultra, nati, dulcemque morabor</p> +<p><a name = "line8_347" id = "line8_347"> </a> +Assaraci de gente domum, similemve videbit</p> +<p><a name = "line8_348" id = "line8_348"> </a> +Varroni Paullum redeuntem saucia Roma.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_341" id = "not8_341" href = "#line8_341">341.</a> +<i>Tarpeiæ rupes</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_541">I, 541</a> +—<i>cognataque Tecta Jovis</i>, etc. vid. sup. <a class = +"crossref" href = "#not8_293">ad v. 293</a>. +—<a name = "not8_342" id = "not8_342" href = +"#line8_342">342.</a> <i>arce</i>, septem arcibus, h.e. +collibus.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_345" id = "not8_345" href = "#line8_345">345.</a> +Cf. Liv. XXII, 40. +—<i>surda</i>, dicto non audientia. +—<a name = "not8_346" id = "not8_346" href = +"#line8_346">346.</a> <i>morabor</i>, curabo, de vobis sollicitus +ero: vel spem reditus mei, quæ vobis est, morabor, differam; quoniam ad +vos numquam revertar, et mori tum apud animum statui. +—<a class = "missing" name = "not8_347" id = "not8_347" href = +"#line8_347" title = "‘317’ legitur">347.</a> <i>Assaraci +domum</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"#line8_295">v. 295</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_349" id = "line8_349"> </a> +Sic <a href = "#var8_349">tum diversa turbati mente</a> petebant</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p><a name = "line8_350" id = "line8_350"> </a> +Castra duces: <a href = "#var8_350">at</a> prædictis jam sederat +arvis</p> +<span class = "pagenum">497</span> +<p><a name = "line8_351" id = "line8_351"> </a> +Ætolos Pœnus servans ad prælia campos.</p> +<p><a name = "line8_352" id = "line8_352"> </a> +Non alias majore virum, majore sub armis</p> +<p><a name = "line8_353" id = "line8_353"> </a> +Agmine cornipedum concussa est Itala tellus.</p> +<p><a name = "line8_354" id = "line8_354"> </a> +Quippe extrema simul gentique Urbique timebant,</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p><a name = "line8_355" id = "line8_355"> </a> +Nec spes certandi plus uno Marte dabatur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_350" id = "not8_350" href = "#line8_350">350.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "#line8_240">v. 240</a> sq. +—<i>prædictis</i> ab Anna, vel supra dictis. Conf. +<span class = "pagenum notes">497</span> +<a class = "crossref" href = "#line8_222">v. 222 sq.</a> +—<a name = "not8_351" id = "not8_351" href = +"#line8_351">351.</a> <i>Ætolos campos</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_125">I, 125</a>. +—<i>servans</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_380">ad III, 380</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_352" id = "not8_352" href = +"#line8_352">352,</a> <a name = "not8_353" id = "not8_353" href = +"#line8_353">353.</a> Drak. conf. Liv. XXII, 36, et Plut. vit. Fabii, +p. 182, qui contrarium ipse tradit vit. Marcelli, p. 299, ut, +quem Lefeb. citat, Leonard. Aretin. de b. Gall., pag. 79. Verba itaque +<i>non majore agmine</i> ad summam subtilitatem haud exigenda sunt.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_356" id = "line8_356"> </a> +Faunigenæ socio bella invasere Sicano</p> +<span class = "pagenum">498</span> +<p><a name = "line8_357" id = "line8_357"> </a> +Sacra manus Rutuli, servant qui Daunia regna,</p> +<p><a name = "line8_358" id = "line8_358"> </a> +Laurentique domo gaudent, et fonte Numici:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_356" id = "not8_356" href = "#line8_356">356 sq.</a> +Recensio copiarum, et summorum ejus ætatis virorum, a quibus tam magnæ +res gestæ sunt, per opportune descriptioni summæ, quam Romani umquam +adceperunt, cladis præmittitur. Aciem Pœnorum silentio prætermittit +Silius, quia eam jam sup. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_222">III, 222 sq.</a> exposuerat. Præterea Romanis +scribebat poeta, quorum magis intererat, suas, quam hostium, copias +cognoscere. Eosdem vero illarum enumeratio magis delectare debuit, quam +nudum numeri indicium, quod Livius XXII, 36, aliique historici adferunt. +Huc adcedit, quod tantum consules nunc conscripserant exercitum, quantus +nullo umquam bello antea sub armis fuerat, unde commoda Silio +obferebatur occasio ad singulas, si non urbes, certe gentes Italiæ +memorandas, et sic universam fere imperii Romani imaginem, simulque +cladis magnitudinem lectorum oculis animisque subjiciendam. In qua +quidem re iterum ei præivit Virg. Æn. VII, 647 sq. (ubi vid. Heyne), et +X, 163 sq. in cujus tamen verbis tantum figurisque variandis non +turpiter ingenii vires adtrivit: sed novo rerum ornatu, novis fabulis, +et accuratiore sæpius, pluriumque urbium populorumque descriptione ita +cum eo certavit, ut locus hic dignus sit, qui in perfectissimis Siliani +carminis partibus, et præstantissimis antiquitatis monimentis +adnumeretur. Ceterum nos summas tantum res adtingemus, quia otium nobis +fecere Hummel. (<i>Handbuch d. alt. Erdbeschr.</i>) Cellar. Geogr. ant., +Cluver. in Ital. ant., Vulpius in Vet. Lat. et Heyne in not. et Exc. ad +Virg. Æn. VII, ad quos lectores remittimus. In memoria autem nostra +penitus id insideat, nos in poeta legendo versari, qui neque ordine, +neque subtilitate geographorum in regionum, vel certe locorum urbiumque +situ definiendo se adstringi patitur. +—Descriptio Latii, tam veteris, quam novi, vel adjecti, quod +Æquos, Auruncos, Volscos, Hernicos, Rutulos aliosque populos, finibus ad +Lirim fluv. promotis, continebat. Latii incolæ antiquissimi, præter +Umbros, fuere <i>Siculi</i>, et post hos <i>Aborigines</i>, quorum rex +<i>Faunus</i> fuisse dicitur, unde <i>Faunigenæ</i> sunt Latini; vid. +Cluver., p. 787 et 790, inpr. vero Heyne, Exc. IV, V et VIII, ad +Virg. Æn. VII, 37 sq., 45 sq. et 795, it. not. et Exc. II, ad Æn. VIII, +314 sq., ubi etiam +<span class = "pagenum notes">498</span> +monuit, <i>Siculos</i>, inter Tiberim et Lirim quondam habitantes, a +Silio Rutulis socios, adjici nec satis adcurate <i>Sicanos</i> +adpellari, sed exemplo Maronis Æn. VII, 795, et VIII, 328. +—<a name = "not8_357" id = "not8_357" href = +"#line8_357">357.</a> <i>Sacra manus</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_9">ad VII, 9</a>. Sed conf. +Heyne Exc. VIII, ad Virg. Æn. VII, extr. +—<i>Rutuli, servant qui Daunia regna</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_291">ad I, 291 sq.</a> +—<a name = "not8_358" id = "not8_358" href = +"#line8_358">358.</a> <i>Laurenti</i>, conf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_110">ad I, 110</a>. +—<i>Numici</i>; vid. sup. <a class = "crossref" href = +"#not8_28">ad v. 28</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_359" id = "line8_359"> </a> +<a href = "#var8_359">Quos Castrum, Phrygibusque gravis quondam Ardea +misit</a>,</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p><a name = "line8_360" id = "line8_360"> </a> +Quos celso devexa jugo Junonia sedes</p> +<p><a name = "line8_361" id = "line8_361"> </a> +<a href = "#var8_361">Lanuvium</a>, atque altrix casti Collatia +Bruti;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_359" id = "not8_359" href = "#line8_359">359.</a> +<i>Castrum</i> Inui, in Rutulis, inter Ardeam et Antium. Cf. Ovid. Met. +XV, 727; Martial. IV, 60; Heyne ad Virg. Æn. VI, 776, et Cluver., +p. 978. Ab eo diversa sunt <i>Castrum novum</i> Etruriæ, +<i>Castrum</i> Prætutiorum, Herculis, Minervæ, etc. +—<i>Ardea gravis quondam Phrygibus</i>, Trojanis, regnante Turno, +et postea Romanis, propter opes et divitias. Confer I, 292; Liv. +I, 57 sqq.; IV, <span class = "smallcaps">i</span>, 7... 11. +Nunc est viculus, propter grave cælum fere desertus. +—<a name = "not8_360" id = "not8_360" href = +"#line8_360">360,</a> <a name = "not8_361" id = "not8_361" href = +"#line8_361">361.</a> <i>Lanuvium</i>, municipium Latii, celebre cultu +<i>Junonis Sispitæ</i>, vel <i>Sospitæ</i>, et <i>Conservatricis</i>. +Cf. <a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_364">XIII, +364</a>; Liv. VIII, 14 (ubi vid. Sigon.); XXI, 62; XXII, 1; XXIII, +31; XXIX, 14; XXXI, 12; XL, 19; Plin. XXXV, 3; Æliani H. Anim. II, +16; Cluver., p. 935 sq., Spanh. de U. et P. N. II, p.m. 82, 83; +Sigon. ad Liv. VIII, 13; Broukh. ad Prop. IV, <span class = +"smallcaps">viii</span>, 3; Heins. ad Ovid. Fast. VI, 60. +—<i>Collatia</i>, urbs in finibus Latii, Sabinis a Tarquinio +ademta; vid. Liv. I, 38, et Heyne ad Virg. Æn. VI, 774. +—<i>altrix</i>, ut ap. Virg. Æn. III, 273. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_218">ad I, 218</a>. L. Junius +<i>Brutus castus</i>, et castitatis vindex; <i>ultor</i> ap. Virg. Æn. +VI, 819.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_362" id = "line8_362"> </a> +Quique inmite nemus Triviæ, quique ostia Tusci</p> +<span class = "pagenum">499</span> +<p><a name = "line8_363" id = "line8_363"> </a> +Amnis amant, <a href = "#var8_363">tepidoque</a> fovent Almone +Cybeben.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_362" id = "not8_362" href = "#line8_362">362 sq.</a> +<i>inmite nemus Triviæ</i>, Aricia, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_367">ad IV, 367</a> sq. +—<i>Tusci Amnis</i>, Tiberis fl. qui ex Apennino oritur in +<i>Tuscia</i>, seu Hetruria, quam dextra ripa tangit, et a Latio, +Umbria, Sabinorumque agro separat. Infra Romam Tyrrheno mari infunditur +duobus <i>ostiis</i>, quorum sinistro adjacebat <i>Ostia</i>, prima Rom. +colonia, ab Anco rege deducta, quæ h.l. innuitur, et adhuc quidem +salinas habet, atque episcopum, sed paucos incolas propter aerem +pestilentem; vid. Cluver. p. 870. +—<a class = "missing" name = "not8_363" id = "not8_363" href = +"#line8_363" title = "numerus deest">363.</a> <i>Almo</i>, seu +<i>Almon</i> (vid. Heins. ad Ovid. Fast. II, 601) rivus, non longe a +Roma in Tiberim præcipitans, in quo simulacrum Cybeles VI. Cal. April. +ablui solebat, unde <i>sacer gurges</i> <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_680">XVI, 680</a>. Cf. Ovid. Fast. IV, 337 sq.; +Spanh. ad Callim. H. in Pall. pr. Barth. ad Claud. b. Gild. +v. 119, et Intpp. ad Val. Fl. VIII, 239.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_364" id = "line8_364"> </a> +Hinc Tibur, Catille, tuum, sacrisque dicatum</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p><a name = "line8_365" id = "line8_365"> </a> +Fortunæ Præneste jugis, Antemnaque prisco</p> +<p><a name = "line8_366" id = "line8_366"> </a> +Crustumio prior, atque habiles ad aratra Labici.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">499</span> +<a name = "not8_364" id = "not8_364" href = "#line8_364">364.</a> +Vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#var4_187">ad IV, 187, in +V.L.</a> +—<a name = "not8_365" id = "not8_365" href = +"#line8_365">365.</a> <i>Præneste</i>, Latii urbs, haud procul +Roma, in monte amœno sita, teste Strab. V, p. 365 (unde h.l. +<i>jugis</i>, et <i>altum</i> Virg. Æn. VII, 682; <i>frigidum</i> Hor. +Od. III, <span class = "smallcaps">iv</span>, 22); hod. +<i>Palestrina</i>, in vallem deducta. Celebris fuit <i>Fortunæ</i> +templo et oraculo, sortibus Prænestinis; vid. Strab. l.c. Cic. Div. II, +41 et 42; Sueton. Tiber. 63; Prop. II, 32; Cluver. p. 950, et Heyne +Exc. VIII, ad Virg. Æn. VII, 783 sq. +—<i>Antemna</i>, Ἄντεμνα Dionys. L. II, vel <i>Antemnæ</i>, +Ἀντέμναι Strab. V, pag. 159; Plin. III, 5; Virg. Æn. VII, 631; urbs +Sabinorum, sed a Romulo capta (Liv. I, 9... 11), et Romæ proxima, +cis Anienem (<i>ante amnem</i>, unde nomen ei datum tradunt Varro L. L. +IV, 5, et Serv. ad Virg. l.c.), non longe ab ejus et Tiberis +confluente; vid. Cluver., p. 663. +—<a name = "not8_366" id = "not8_366" href = +"#line8_366">366.</a> <i>prior</i>, antiquior. +—<i>Crustumium</i> (<i>Crustumerium</i> Liv. I, 38, et Plin. +III, 5. <i>Crustumeria</i> Liv. II, 19; III, 42: Κρουστομέρεια, οὐ +πρόσω τῆς Ῥώμης Dionys. XI, p. 705; unde incolæ urbis +<i>Crustumeri</i> Virg. Æn. VII, 631; sed <i>Crustumini</i> Liv. +I, 11, dicuntur) Sabinorum opp. de quo vid. Liv. I, 11 et 38, +et Cluver., p. 657. +—<i>Labicum</i> (ut <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_534">XII, 534</a>, et παλαιὸν Λαβικὸν Strab. V, +p. 164), vel <i>Labici</i> et <i>Lavici</i> (Liv: II, 39; IV, 47; +Cic. Agrar. II, 35) Latii opp. unde <i>via Lavicana</i>, ap. Liv. IV, +41; XV, M. P. a Roma. Cf. Liv. IV, 45, 46; V, 16; VI, 21. +<i>Labici</i> h.l. et ap. Virg. Æn. VII, 796, vel Labicani, vei urbs +ipsa, de cujus situ vid. Cluver., p. 947; Liv. XXVI, 9; Heyne +ad Virg. Æn. VII, Exc. VIII, extr., et Franc. Ant. +<span class = "pagenum notes">500</span> +Vitale Diss. de oppido Labici, qua origo etiam, atque compendiosa +historia oppidi Montis Compitis in Latio describitur, Rom. 1778, +in-4<sup>o</sup>, ubi ex inscripp. probatur, posterius oppidum hodie +<i>la Colonna</i> dici, non <i>Labicum</i>, quod Holsten. putabat.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">500</span> +<p><a name = "line8_367" id = "line8_367"> </a> +Nec non sceptriferi qui potant <a href = "#var8_367">Thybridis</a> +undam,</p> +<p><a name = "line8_368" id = "line8_368"> </a> +Quique Anienis habent ripas, gelidoque rigantur</p> +<p><a name = "line8_369" id = "line8_369"> </a> +<a href = "#var8_369">Simbruvio</a>, rastrisque domant Æquicula +rura.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_367" id = "not8_367" href = "#line8_367">367.</a> +<i>sceptriferi Thybridis</i>, Θύμβρις ἐϋῤῥείτης ποταμῶν βασιλεύτατος +ἄλλων Dionys. laud. a Dausq. qui etiam ad majestatem imperii Romani +(quod probat Ernesti, coll. Ovid. Met. II, 259), vel ad submersionem +sceptriferi Tiberini epitheton referri posse monet. +—<i>qui potant Thybridis undam</i>, ut <i>qui Thybrim potant</i>, +ap. Virg. Æn. VII, 715; vid. Heins. ad Ovid. Her. VII, 145. +—<a name = "not8_368" id = "not8_368" href = +"#line8_368">368.</a> <i>habent</i>, habitant, ut ap. Virg. Æn. +VII, 696, et ἔχειν, ap. Hom. Iliad. α, 18; Drak. qui laudat Pricæum ad +Appul. Apol., p. 58. Cf. Heins. ad Ovid. Met. IV, 773. +—<i>rigantur</i>, ut ap. Tibull. IV, <span class = +"smallcaps">i</span>, 60 et 146, ubi vid. Heyne. +—<a name = "not8_369" id = "not8_369" href = +"#line8_369">369.</a> <i>Simbruvio</i> in Æquis. «Anio, in monte +Trebanorum ortus, lacus tres amœnitate nobiles, qui nomen dedere +Sublaqueo (hod. <i>Subiaco</i>), defert in Tiberim,» Plin. III, 12. Hæc +sunt <i>Simbruina</i>, vel <i>Simbruvina stagna</i>, de quibus vid. Ern. +ad Tac. Ann. XI, 13; XIV, 22, et Cluver., p. 713. +—<i>rastris domant</i>, ut ap. Virg. Æn. IX, 608. +—<i>Æquicula rura</i>; vid. Heyne not. et Exc. VIII ad Virg. Æn. +VII, 746 sq., et Cluver., p. 773.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">370</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_370" id = "line8_370"> </a> +His Scaurus monitor, tenero tunc Scaurus in ævo;</p> +<p><a name = "line8_371" id = "line8_371"> </a> +Sed jam signa dabat nascens in secula virtus.</p> +<p><a name = "line8_372" id = "line8_372"> </a> +Non illis solitum crispare hastilia campo,</p> +<p><a name = "line8_373" id = "line8_373"> </a> +Nec mos pennigeris pharetram inplevisse sagittis;</p> +<p><a name = "line8_374" id = "line8_374"> </a> +Pila <a href = "#var8_374">volunt</a>, brevibusque habiles mucronibus +enses:</p> +<span class = "pagenum">501</span> +<span class = "linenum">375</span> +<p><a name = "line8_375" id = "line8_375"> </a> +Ære caput tecti surgunt super agmina cristis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_370" id = "not8_370" href = "#line8_370">370.</a> +<i>Scaurus</i> cognomen gentis Aureliæ et Æmiliæ: ex illa notissimi M. +Aurelius orator et consul a. U. 656, et C. Aurelius prætor, Liv. XXXIX, +<span class = "smallcaps">vi</span>, 8; ex hac vero, in cujus +gratiam poeta hæc inprimis finxisse videtur, M. Æmilius Scaurus, consul +a. U. 638; princeps Senatus, orator, censor et iterum consul; ejusque +filius, Sullæ privignus, qui P. Lentuli magnificentiam ædilitatis +imitabatur; vid. Ern. Clav. Cic. +—<i>monitor</i>, rector, dux. +—<a name = "not8_371" id = "not8_371" href = +"#line8_371">371.</a> <i>nascens in secula virtus</i>; cf. <a class += "crossref" href = "bookII.html#not2_511">ad II, 511</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_372" id = "not8_372" href = "#line8_372">372.</a> +<i>crispare hastilia</i>, ut ap. Virg. Æn. I, 313. +—<a name = "not8_373" id = "not8_373" href = +"#line8_373">373.</a> <i>pennigeris sagittis</i>, ut al. +<i>alatis</i>, πτερόεντες ὀϊστοὶ, vel ἰὰ πτερόεντα, Hom. Iliad. ε, 171; +υ, 68, et pennæ inf. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_633">XV, 633</a>. Cf. Burm. ad Val. Fl. VI, 421. +—<a name = "not8_374" id = "not8_374" href = +"#line8_374">374.</a> Cf. +<span class = "pagenum notes">501</span> +Virg. Æn. VII, 664 (ubi vid. Heyne), et Liv. XXII, 46, med. +—<i>habiles</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_433">ad IV, 433</a>. <i>Mucronem teretem</i> dixit +Virg. l.c. +—<a name = "not8_375" id = "not8_375" href = +"#line8_375">375.</a> <i>Ære</i>, casside ærea.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_376" id = "line8_376"> </a> +At quos <a href = "#var8_376">ipsius mensis</a> seposta Lyæi</p> +<p><a name = "line8_377" id = "line8_377"> </a> +<a href = "#var8_377">Setia</a>, et <a href = "#var8_377">incelebri</a> +miserunt valle Velitræ,</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_376" id = "not8_376" href = "#line8_376">376</a> <a name += "not8_377" id = "not8_377" href = "#line8_376">sq.</a> +Poeta de Volscis, maximo novi totiusque Latii populo, agit, inserta +tamen Hernicorum mentione <a class = "crossref" href = +"#line8_391">v. 391... 394</a>. +—<i>mensis seposta Lyæi Setia</i>, cujus vinum seponitur, +reservatur ipsius Bacchi mensæ, h.e. ea dignum, adeoque præstantissimum +est; ut <i>sepositus grex</i>, Martial. II, <span class = +"smallcaps">xliii</span>, 4, et <i>vestis</i>, Tibull. II, <span +class = "smallcaps">v</span>, 8. +—<i>Setia</i> (hod. <i>Sezze</i>) colonia Rom. (Liv. VI, 30; VII, +42, al.) et Valerii Flacci patria, non longe a paludibus Pomtinis; vid. +Cluver., p. 1021, et S. V. <i>Adlers Nachr. von den Pomtinischen +Sümpfen</i>, p. 28 sq. De vino Setino conf. <a class = "crossref" +href = "bookX.html#line10_33">X, 33</a>; Strab. V, p. 229; +Martial. VI, 86; IX, 3; X, 74; XIII, 109 et 112; Juvenal. +V, 34; X, 27, et Plin. XIV, 6, qui, «Divus Augustus, +<i>inquit</i>, Setinum prætulit cunctis, et fere secuti principes, +confessa propter experimenta, non temere cruditatibus noxiis ab ea +saliva:» unde nec Horatium, nec Catonem, Colum. et Varronem (nec Maronem +quoque) ejus meminisse, merito mirabatur N. Heins. +—<i>Velitræ</i> (nunc <i>Velletri</i>) colonia Rom. (Liv. II, 31, +34; VI, 13, 21 sq., 36 sq., al.) vini proventu (Plin. XIV, 6), et +gente Octavia (Sueton. Octav. 1 et 94) nobilis. Cf. Borgia de Cruce +Velitrina, Rom. 1780. +—<i>incelebri</i> olim, et Punici belli temporibus, postea +celebriore, Mars. Vid. V.L.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_378" id = "line8_378"> </a> +Quos Cora, quos spumans <a href = "#var8_378">inmiti</a> Signia +musto,</p> +<p><a name = "line8_379" id = "line8_379"> </a> +Et quos pestifera <a href = "#var8_379">Pomptini</a> uligine campi,</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_378" id = "not8_378" href = "#line8_378">378.</a> +<i>Cora</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_220">ad +IV, 220</a>. +—<i>Signia</i> (hod. <i>Segni</i>) colonia Rom. (Liv. I, 56; +II, 21; VIII, 3, al.) nota opere Signino (Plin. XXXV, 12; Colum. +I, <span class = "smallcaps">vi</span>, 12), piris (Plin. XV, 15; +Juven. XI, 73) et vino <i>inmiti</i>, h.e. austero (vid. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_211">ad VII, 211</a>), quod ventri +sistendo adstringendoque adhibebatur; conf. Plin. XIV, 6; Strab. V, +p. 229; Martial. XIII, 113, al., 116; Cels. IV, 5 et 19; Cluv. +Ital. Ant. III, 8. +—<a name = "not8_379" id = "not8_379" href = +"#line8_379">379.</a> Campi et paludes <i>Pomtinæ</i>, (hod. +<i>Paludi Pontine</i>) inter Nymphæum et <i>Ufentem</i>, ab Astura ad +Terracinam, quæ ab agro Pometino, vel Suessa Pometia (vid. <a class = +"crossref" href = "#not8_398">ad v. 398</a>), vicino Volscorum +opp., +<span class = "pagenum notes">502</span> +(Gr. <span class = "greek" title = "Pômentia">Πωμέντια</span>, unde +<span class = "greek" title = "to Pômention">τὸ Πωμέντιον</span>, seu +<span class = "greek" title = "Pômentinôn pedion [campus]">Πωμεντίνων +πεδίον</span> Strab. V, p. 159, 161; Dionys. VI, p. 364, al.) +nomen adcepisse putantur (conf. V.L.), et olim locum XXIII urbium +obtinuere (Plin. III, 5), sed postea creverunt in dies ex aquis, +quæ ex montibus in planitiem confluunt, aeremque <i>pestiferis</i> +vaporibus, qui vel Romæ sentiuntur, <i>inficiunt</i>. Ingentes sumtus, a +Corn. Cethego Cos. a. U. 590 (Liv. Epit. XLVI), a Jul. Cæsare +(Sueton. c. 44); Augusto (Horat. A. P. 65), Trajano (teste +Xiphilino ap. Dionem), Theodorico (Cassiod. Var. Epist. II, 32 et 33), +<ins class = "correction" title = "‘notroque’ legitur">nostroque</ins> +ævo a Papis Sixto V (ducta fossa, <i>fiume Sixto</i>) et Pio VI, in +paludes siccandas inpensi, nondum operi perficiendo suffecerunt; vid. +S. V. Adleri libell. <a class = "crossref" href = "#not8_376">ad +v. 377</a>, laud.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">502</span> +<span class = "linenum">380</span> +<p><a name = "line8_380" id = "line8_380"> </a> +Qua Saturæ nebulosa palus restagnat, et atro</p> +<p><a name = "line8_381" id = "line8_381"> </a> +Liventes cœno per squalida turbidus arva</p> +<p><a name = "line8_382" id = "line8_382"> </a> +Cogit aquas Ufens, atque inficit <a href = "#var8_382">æquora</a> +limo,</p> +<p><a name = "line8_383" id = "line8_383"> </a> +Ducit avis pollens, nec dextra indignus avorum</p> +<p><a name = "line8_384" id = "line8_384"> </a> +Scævola, cui diræ cælatur laudis honora</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p><a name = "line8_385" id = "line8_385"> </a> +Effigie clipeus: flagrant altaribus ignes.</p> +<p><a name = "line8_386" id = "line8_386"> </a> +<a href = "#var8_386">Tyrrhenum valli medio</a> stat Mucius ira</p> +<p><a name = "line8_387" id = "line8_387"> </a> +In semet versa, sævitque in imagine virtus.</p> +<p><a name = "line8_388" id = "line8_388"> </a> +<a href = "#var8_388">Tunc ictus specie</a> pavitare hoc bella +magistro</p> +<span class = "pagenum">503</span> +<p><a name = "line8_389" id = "line8_389"> </a> +Cernitur, effugiens ardentem Porsena dextram.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_380" id = "not8_380" href = "#line8_380">380.</a> +Conf. Virg. Æn. VII, 801, 802. +—<i>Saturæ palus</i>, vel ipsa Pomtina palus, quod Cluver. +p. 1003, putabat, vel ejus pars. +—<a name = "not8_382" id = "not8_382" href = +"#line8_382">382.</a> <i>Ufens</i> fl. (<i>Oufens</i>) in Inscrr. +et Festo (hod. <i>il Portatore</i>), Terracinæ proximus, per paludes +Pomtinas in mare Inferum fluit. +—<a name = "not8_383" id = "not8_383" href = +"#line8_383">383.</a> <i>avis pollens</i>, ut <i>avis potens</i> et +<i>dives</i> ap. Virg. Æn. VII, 56, et X, 201, ubi vid. Heyne in +not. et V.L. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line8_524">v. 524</a>. +—<i>dextra</i>, virtute, vel propter eam, <i>non indignus +avorum</i>, ut ap. Virg. Æn. XII, 649. <i>Dignus</i>, ut ἄξιος, passim +cum secundo casu jungitur; vid. Heins. ad Ovid. Trist. IV, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 57, et Drak. inf. ad XII, 81. +—<a name = "not8_384" id = "not8_384" href = +"#line8_384">384.</a> C. Mucii <i>Scævolæ</i> historia, quam h.l. +unus ex ejus posteris clipeo expressam habet (de quo vid. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_153">ad IV, 153</a>), vel tironibus +nota ex Liv. II, 12, 13, et Flor. I, 10. Gemmas vid. ap. Drak. et +de Muciis Ern. Clav. Cic. et Rupert. ad Pompon. O. J. III, 7, +§. 39, 41. Scævolæ mors memoratur inf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_370">IX, 370</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_404">X, 404</a>. +—<i>diræ</i>, magnæ, admirabilis; vid. <a class = "crossref" href += "bookIV.html#not4_261">ad IV, 260</a>; quo sensu ap. Maronem, +<i>relligio dira</i>, Æn. VIII, 350. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">504</span> +<span class = "linenum">390</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_390" id = "line8_390"> </a> +Quîs Circæa juga, et scopulosi verticis <a href = +"#var8_390">Anxur</a>,</p> +<p><a name = "line8_391" id = "line8_391"> </a> +Hernicaque inpresso raduntur vomere saxa,</p> +<p><a name = "line8_392" id = "line8_392"> </a> +Quîs putri pinguis sulcaris Anagnia gleba,</p> +<p><a name = "line8_393" id = "line8_393"> </a> +Sulla <a href = "#var8_393">Ferentinis Privernatumque</a> maniplis</p> +<p><a name = "line8_394" id = "line8_394"> </a> +Ducebat simul excitis; Soræque juventus</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p><a name = "line8_395" id = "line8_395"> </a> +Addita fulgebat telis: hic Scaptia pubes,</p> +<p><a name = "line8_396" id = "line8_396"> </a> +Hic Fabrateriæ vulgus; nec monte nivoso</p> +<p><a name = "line8_397" id = "line8_397"> </a> +Descendens Atina aberat, detritaque bellis</p> +<span class = "pagenum">505</span> +<p><a name = "line8_398" id = "line8_398"> </a> +<a href = "#var8_398">Suessa</a>, atque a duro Frusino haud inbellis +aratro.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">504</span> +<a name = "not8_390" id = "not8_390" href = "#line8_390">390.</a> +<i>Circæa juga</i>, ut ap. Virg. Æn. VII, 799, promont. in orientali +fine Latii, quod Circe olim insedisse ferebatur, cujusque urbs +<i>Circeii</i> colonia Rom. fuit, in hod. <i>Monte Circello</i>; vid. +Heyne Exc. I, ad Virg. Æn. VII. +—<i>Anxur</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_532">ad IV, 532</a>. +—<a name = "not8_391" id = "not8_391" href = +"#line8_391">391.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"#not8_376">ad v. 376</a>. +—<i>Hernica saxa</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_226">ad IV, 226</a>. +—<a name = "not8_392" id = "not8_392" href = +"#line8_392">392.</a> De <i>Anagnia</i> vid. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#not5_543">ad V, 543</a>. +—<i>putri pinguis gleba</i>, fertilis. Cf. Virg. Ge. II, 203, 204, +et Æn. VII, 684, ubi vid. Heyne. +—<a name = "not8_393" id = "not8_393" href = +"#line8_393">393.</a> <i>Ferentinum</i> (hod. <i>Ferentino</i>), +æque ac Anagnia, urbs Latii in Hernicis et colonia Rom. ex Livio nota. +Aliud Ferentinum in Etruria ap. Plin. III, 5; Suet. Oth. 1, et +Horat. Epist. I, <span class = "smallcaps">xvii</span>, 8. +—<i>Privernum</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_43">ad VI, 43</a>. +—<a name = "not8_394" id = "not8_394" href = +"#line8_394">394.</a> <i>Sora</i>, colonia Rom. (Liv. X, 1) +quæ adhuc nomen retinuit. +—<a name = "not8_395" id = "not8_395" href = +"#line8_395">395.</a> <i>Scaptia</i>, prope Pedum, quod Cellar. in +Geogr. ant. ex Festo colligit; clara olim Latii urbs, teste Plin. +III, 5. De Scaptia tribu, vid. Liv. VIII, 17, et Suet. Aug. 40; +Σκαπτήνιοι Dionys. V, p. 326. +—<a name = "not8_396" id = "not8_396" href = +"#line8_396">396.</a> <i>Fabrateria</i>, ad Trerum fl. (Strab. V, +p. 164) colonia Rom. (Vellei. I, 15) et quidem duplex forte, +quia Plinius III, 5, Fabraternos veteres a novis distinguit. +—<a name = "not8_397" id = "not8_397" href = +"#line8_397">397.</a> <i>Atina</i>, quæ etiam +<span class = "pagenum notes">505</span> +nunc nomen servavit, colonia Rom. Cf. Frontin. de colon. pr. et Cic. pro +Plancio c. 8; <i>potens</i> dicitur Virg. Æn. VII, 630. +—<a name = "not8_398" id = "not8_398" href = +"#line8_398">398.</a> <i>Suessa Pometia</i>, quæ Volscorum +μητρόπολις, Strab. V, p. 159, et ἡγεμὼν τοῦ ἔθνους, Dionys. VI, +p. 364, passimque vel <i>Pometia</i> tantum, vel <i>Suessa</i>, +Σουέσσα, Strab. l.c. dicitur; <i>detrita b.</i> a Romanis sæpius vi +victa. Vid. Liv. I, 53; II, 16, 17, 22, 25; IV, 25. Errorem Cell. +et Cluver. Ital. ant. p. 1181, qui <i>Suessam Auruncam</i> (hod. +<i>Sessa</i>) Atinæ quidem propiorem, sed Campaniæ urbem, innui +putabant, jam notavit Drak. Neque audacior hic saltus poetæ est, quod +censet ill. Ernesti: nam inde a <a class = "crossref" href = +"#line8_376">v. 376... 403</a> de Volscis agitur, cujus gentis +caput a Silio silentio prætermissum esse quis sibi persuadeat? ut taceam +hanc, non alteram Suessam bellis detritam esse. Conf. <a class = +"crossref" href = "#not8_379">ad v. 379</a>. +—<i>Frusino</i>, nunc <i>Frosinone</i>, ad Cosam fluv. cis Lirim. +—<i>a duro haud inbellis aratro</i>; v. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_614">ad I, 614</a>; et cf. inf. <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_532">XII, 532</a>; Liv. +X, 1.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_399" id = "line8_399"> </a> +At, qui Fibreno miscentem flumina Lirim</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p><a name = "line8_400" id = "line8_400"> </a> +Sulfureum, tacitisque vadis ad litora lapsum</p> +<p><a name = "line8_401" id = "line8_401"> </a> +Adcolit, Arpinas, adcita pube Venafro</p> +<p><a name = "line8_402" id = "line8_402"> </a> +Ac <a href = "#var8_402">Larinatum</a> dextris, socia hispidus arma</p> +<span class = "pagenum">506</span> +<p><a name = "line8_403" id = "line8_403"> </a> +<a href = "#var8_403">Conmovet, atque viris ingens exhaurit +Aquinum</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_399" id = "not8_399" href = "#line8_399">399.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_348">ad IV, 348 +sq.</a> Proprie Liri flumen miscet Fibrenus. +—<a name = "not8_400" id = "not8_400" href = +"#line8_400">400.</a> <i>Sulfureum</i>, quod in eo tractu Campaniæ +sulfur nascitur, auctore Plin. XXXV, 15, sed in collibus præcipue +Leucogæis: unde ad colorem aquæ fortasse rectius epitheton referas, quo +sensu et lutei sæpe fluvii poetis dicuntur; Ernesti V. Cl. Sed candida +ejus aqua laudatur sup. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_350">IV, 350</a>, quam sulfuri forte debet. Sic +<i>Sulfurea Nar albus aqua</i> Virg. Æn. VII, 517. +—<a name = "not8_401" id = "not8_401" href = +"#line8_401">401.</a> <i>Arpinum</i> (hod. <i>Arpino</i>) C. Marii +et Ciceronis patria. +—<i>Venafrum</i>, nunc <i>Venafro</i>, extremum Campaniæ versus +septemtr. oppidum, ad Vulturnum, et optimi olei proventu nobile. Non +satis commode poeta hujus urbis meminit in descriptione Latii, a cujus +tamen finibus non longe abest. +—<a name = "not8_402" id = "not8_402" href = +"#line8_402">402.</a> <i>Larinum</i>, hod. <i>Larino</i>, in +Frentanis, ad dextram Tiferni ripam, haud procul a mari supero situm +(vid. <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_568">XV, +568</a>), municipium (Cic. Cluent. c. 5.), sed nimis remotum a Latii +finibus, quos poeta h.l. describit: unde Marsus Larinates hic putabat +esse antiquos Latii incolas, quorum nulla nunc exstet memoria. Præter +illud Larinum aliud certe alicubi fuisse, non inprobabili judicio ex +verbis Plin. III, 11, extr. <i>Larinates, cognomine Frentani</i>, +colligas. Plinius paulo ante in eod. +<span class = "pagenum notes">506</span> +cap. Frentanum agrum brevioribus terminis, ad Tifernum, non ad Frentonem +fl. productis, definit, et hinc exemplo Melæ II, 4, Larinum Daunis +Apulis adtribuit. Cf. V.L. +—<a name = "not8_403" id = "not8_403" href = +"#line8_403">403.</a> <i>Aquinum</i> (nunc <i>Aquino</i>) +<i>ingens</i>, Volscorum πόλις μεγάλη, Strab. V, p. 164; +<i>frequens municipium</i>, Cic. Phil. II, 41.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_404" id = "line8_404"> </a> +Tullius æratas raptabat in agmina turmas,</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p><a name = "line8_405" id = "line8_405"> </a> +Regia progenies, et Tullo sanguis ab alto.</p> +<p><a name = "line8_406" id = "line8_406"> </a> +Indole pro! quanta juvenis, quantumque daturus</p> +<p><a name = "line8_407" id = "line8_407"> </a> +Ausoniæ populis ventura in secula civem!</p> +<p><a name = "line8_408" id = "line8_408"> </a> +Ille, super Gangen, super exauditus et Indos,</p> +<p><a name = "line8_409" id = "line8_409"> </a> +Inplebit terras voce, et furialia bella</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p><a name = "line8_410" id = "line8_410"> </a> +Fulmine compescet linguæ, nec deinde relinquet</p> +<p><a name = "line8_411" id = "line8_411"> </a> +Par decus <a href = "#var8_411">eloquio</a> cuiquam sperare nepotum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_404" id = "not8_404" href = "#line8_404">404.</a> +Splendidum M. Tullii Ciceronis elogium, in quod facile poeta incidere +poterat, quum Arpinum, ejus patriam, memoraret. Ut itaque memoriam ejus +viri, quem non minus fere, quam Maronem, ad imitandum sibi proposuerat, +hoc quasi monimento consecraret; unum a majoribus ipsius Arpinatibus +aliisque Volscis præfuisse fingit. Comparant Plin. VII, 30; Senec. +Suasor. VI et VII; Catull. Carm. L. +—<i>æratas turmas</i>, ut <i>æratas <ins class = "correction" +title = "romane scriptum">acies</ins></i> dixit Virg. Æn. VII, 703; IX, +463. Ἀχαιοὶ χαλκοχίτωνες, Hom. +—<i>raptabat</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_218">ad IV, 218</a>. +—<a name = "not8_405" id = "not8_405" href = +"#line8_405">405.</a> <i>sanguis</i>; cf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_671">ad I, 671</a>. +—<i>ab alto</i>, antiquo, ut <a class = "crossref" href = +"#line8_439">v. 439</a>, et Virg. Æn. VI, 500; vel magno, excelso, +ut apud Hor. Od. III, <span class = "smallcaps">iv</span>, 37; ubi vid. +Jani. Cf. Heins. ad Ovid. Fast. IV, 305, et Broukh. ad Prop. II, <span +class = "smallcaps">i</span>, 26. +—<i>Tullo</i> Attio, Volscorum rege (vid. Liv. II, 35... 39), quem +<i>suum gentilem</i> adpellat Cic. Tusc. I, 16. Cf. inf. <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_175">XII, 175</a>. De hac regia +Ciceronis origine, quam in dubiam vocavit Corrad. in Quæstura, +p. 33, vid. quos Dausq. et N. Heins. jam excitarunt, testes, +Plut. vit. Cic. (ubi male <span class = "greek" title = "Toullios Appios">Τούλλιος Ἄππιος</span> legitur) Euseb. in Chronico, Dionys. Hal. +et Aurel. Vict. de Vir. ill. c. 81.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_408" id = "not8_408" href = "#line8_408">408.</a> +Imitat. Virg. Æn. VI, 795. <i>super</i>, ultra. +—<i>exauditus</i>, notus. +—<a name = "not8_409" id = "not8_409" href = +"#line8_409">409.</a> <i>voce</i>, eloquentia, ejusque fama. +—<i>furialia bella</i> Catilinæ et M. Antonii. +—<a name = "not8_410" id = "not8_410" href = +"#line8_410">410.</a> <i>Fulmine linguæ</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_421">ad I, 421</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_412" id = "line8_412"> </a> +Ecce inter primos <a href = "#var8_412">Therapnæo</a> a sanguine +Clausi</p> +<span class = "pagenum">507</span> +<p><a name = "line8_413" id = "line8_413"> </a> +Exsultat rapidis Nero non imitabilis ausis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_412" id = "not8_412" href = "#line8_412">412.</a> +In hac Sabinorum descriptione poetæ præivit Virg. Æn. VII, 706... 717. +Quæ ibi Heyne in not. et Exc. VIII, de plerisque oppidis h.l. memoratis +disputavit, omittimus. +—<i>Therapnæo</i>, Spartano, <i>a sanguine Clausi</i>; conf. +<a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_466">XIII, 466</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_547">XV, 547</a>; <a class += "crossref" href = "bookXVII.html#line17_33">XVII, 33</a>, et vid. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_8">ad II, 8</a>; +<span class = "pagenum notes">507</span> +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_303">VI, 303</a>; Heyne, +l.c. Heins. ad Ovid. Fast. IV, 305, et Lips. ad Tac. Ann. XII, 25, extr. +De C. Claudii Neronis virtute, v. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_544">XV, 544 seq.</a>, coll. Liv. XXVII, 41... 51, +et Hor. Od. IV, <span class = "smallcaps">iv</span>, 37 seq., ubi vid. +Jani. +—<a name = "not8_413" id = "not8_413" href = +"#line8_413">413.</a> <i>Exsultare</i>, γαυριᾷν, vel ut ap. Virg. +Æn. X, 550.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_414" id = "line8_414"> </a> +Hunc Amiterna cohors, et Bactris nomina ducens</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p><a name = "line8_415" id = "line8_415"> </a> +<a href = "#var8_415">Casperia</a>, hunc Foruli, magnæque Reate +dicatum</p> +<p><a name = "line8_416" id = "line8_416"> </a> +Cælicolum Matri, nec non habitata pruinis</p> +<p><a name = "line8_417" id = "line8_417"> </a> +Nursia, et a Tetrica comitantur rupe cohortes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_414" id = "not8_414" href = "#line8_414">414.</a> +<i>Amiternum</i> (hod. <i>S. Vittorio</i>, seu <i>Vittore</i>) extremun +Sabinorum opp. quod Ptol. Vestinis, quorum finibus etiam adjacet, sed +Strabo V, p. 157; Plin. III, 12, et Liv. X, 39; XXVIII, 45, +Sabinis adtribuunt. <i>Amiterna</i>, ut ap. Virg. l.c., et Martial. +XIII, 20. Plinio et Livio incolæ <i>Amiternini</i> dicuntur, et urbs +Ἀμιτέρνη Dionys. I, p. 12. +—<a name = "not8_415" id = "not8_415" href = +"#line8_415">415.</a> Verbis <i>Casperia</i> a <i>Bactris nomina +ducens</i>, poeta, qui ob nominis similitudinem passim miram urbium +originem fingit, respicere videtur <i>Caspiram</i> (nunc f. +<i>Cashmir</i>), urbem et regionem Indicam, in qua Cossæi velocitate +cursus excellebant, teste Dionys. cujus versus excitat Steph. Byz. <span +class = "greek" title = "Kapêria">Καπηρία</span> Indica regio circa +montem Vindium intra Gangem, ap. Ptolem. Conf. <i>d’Anville, Antiq. +géogr. de l’Inde</i>, p. 40 sq. Marsus et Cell. adludi putabant ad +nomen Caspiorum, ultra quos Bactriani, Caspium mare ab ortu +contingentes. Cf. Cluver. Ital. ant., p. 644 et 676. +—De <i>Forulis</i>, vid. Heyne l.c. +—<i>Reate</i>, hod. <i>Rieti</i>, vetus opp. præfectura (Cic. Cat. +III, 2) et municipium (Suet. Vesp. 1), ad lacum Velinum, nunc +<i>Lago di Rieti</i> dictum. In agro Reatino <i>rosea rura Velini</i>, +Virg. Æn. VII, 712; vel <i>tempe Reatina</i>, Cic. ad Att. IV, 15; Plin. +II, 103; Varr. R. R. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 14. +—<i>magnæ dicatum C. Matri</i>, Cybelæ sacrum. Conf. Heyne Exc. +VIII, ad Æneid. VII, extr., p. 142; ed. prior. +—<a name = "not8_417" id = "not8_417" href = +"#line8_417">417.</a> <i>Nursia</i>, hod. <i>Norcia</i>, ad radices +Apennini, unde <i>habitata pruinis</i>, ut <i>frigida</i> ap. Virg. Æn. +VII, 716. <i>Tetricus</i>, vel <i>Tetrica</i> Holstenio est montis +jugum, quod inter montem Sibyllæ et Asculum super cetera Apennini juga +eminet; conf. Heins. et Heyne ad Virg. Æn. VII, 713. De his omnibus vide +nost. edit. T. III, p. 336 sqq., 386 sqq. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_418" id = "line8_418"> </a> +Cunctis hasta decus, clipeusque <a href = "#var8_418">refertur</a> in +orbem,</p> +<span class = "pagenum">508</span> +<p><a name = "line8_419" id = "line8_419"> </a> +<a href = "#var8_419">Conique</a> inplumes, ac lævo tegmina crure.</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p><a name = "line8_420" id = "line8_420"> </a> +Ibant, et læti pars <a href = "#var8_420">Sancum</a> voce canebant,</p> +<p><a name = "line8_421" id = "line8_421"> </a> +Auctorem gentis; pars laudes ore <a href = "#var8_421">ferebant</a>,</p> +<p><a name = "line8_422" id = "line8_422"> </a> +Sabe, tuas, qui de <a href = "#var8_422">proprio</a> cognomine +primus</p> +<p><a name = "line8_423" id = "line8_423"> </a> +<a href = "#var8_423">Dixisti populos magna ditione</a> Sabinos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_418" id = "not8_418" href = "#line8_418">418.</a> +Omnem hunc locum ad imitat. Virg. Æn. VII, 685... 690 effictum putat +Ernesti: sed multum differt inter utrumque. +—<i>hasta</i> Sabinis propria, et <i>quiris</i>, vel potius +<i>curis</i>, κύρις, dicta; vid. Ovid. Fast. II, 477; (ubi conf. Heins.) +Macrob. I, 9; Dionys. II, p. 81, et Fest. voc. <i>quiris</i>. +Non desunt, qui inde Sabinos quoque, et ab his Romanos <i>Quirites</i> +adpellatos statuant: sed vid. Liv. I, 13, et Heyne Exc. VIII, ad +Virg. Æn. VII, 710. +—<span class = "pagenum notes">508</span> +<a name = "not8_419" id = "not8_419" href = "#line8_419">419.</a> +<i>Coni inplumes</i>, galeæ sine cristis. +—<i>lævo tegmina crure</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_279">III, 279</a>; Livius, IX, 40, et inpr. Heyne +Exc. VIII ad Virg. Æn. VII, 689, p. 135, ed. prior.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_420" id = "not8_420" href = "#line8_420">420.</a> +Imitat. Virg. Æn. VII, 698, ubi vid. not. Heynii. Cf. sup. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_346">III, 346</a>. +—<i>Sancum</i>, Semonem Sancum, Deum Fidium, Sabinorum δαίμονα ἐπὶ +χώρων, et Curium conditorem, cujus filius <i>Sabus</i>, vel Sabinus; quæ +tradunt Cato in Origg. (ubi Sabus divi Sagni gentilis filius dicitur) et +ex eo Dionys. Hal. II, 49, ubi vid. Hudson. T. II, p. 335; cf. +etiam Mureti Epist. 81 et 82; Heins. et Burm. ad Ovid. Fast. VI, 213, et +Broukh. ad Prop. IV, <span class = "smallcaps">ix</span>, 74. +—<a name = "not8_422" id = "not8_422" href = +"#line8_422">422.</a> <i>Sabus</i> dicitur <i>pater Sabinus</i> +Virg. Æneid. VII, 178, ubi vid. Heyne Exc. IV, p. 118. Alii, v.c. +Plin. III, 12, et Varro ap. Festum, <i>Sabinos</i> ἀπὸ τοῦ σέβεσθαι, +quod præcipue Deos coluerint, dictos putabant. +—<i>proprio</i>, ἰδίῳ, tuo, ut <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_717">XII, 717</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_424" id = "line8_424"> </a> +<a href = "#var8_424">Quid, qui</a> Picenæ stimulat telluris +alumnos,</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p><a name = "line8_425" id = "line8_425"> </a> +Horridus et squamis et equina Curio crista?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_424" id = "not8_424" href = "#line8_424">424.</a> +<i>Picentes</i>, a Marone silentio prætermissos, et a Sabinis voto vere +sacro ortos (vid. Strab. V, p. 228, et Plin. III, 13) commodo loco +post hos describit poeta, ut Plinius l.c. +—<i>Picenum</i>, vel <i>ager picenus</i> (hod. Abrutium ulterius +cum parte Marchiæ Anconitanæ) ad mare superum, cujus incolæ dicuntur +<i>Picentes</i>, a quibus deducti <i>Picentini</i> ad mare inferum in +veterem Campaniam, quam Silarus amnis (nunc <i>Selo</i>) a Lucanis +dividebat, ubi Salernum (<i>Salerno</i>) Picentiam (inf. <a class = +"crossref" href = "#line8_578">v. 578</a>, memoratam) et Marcinam +condidere; vid. Strab. V, extr. Plin. III, 5; pr. et fere extr. +—<a name = "not8_425" id = "not8_425" href = +"#line8_425">425.</a> <i>Curio</i>, quo cognomine inclaruere C. +Scribonius avus, pater et filius; vid. Ern. Clav. Cic., et de morte +Curionis inf. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_209">X, 209</a>, <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_403">403</a>. +—<i>Horridus</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_423">ad I, 423</a>. +—<i>squamæ</i>, θώραξ φολιδωτὸς. +—<i>crista equina</i>, κόρυς ἵππουρις, vel ἱπποδασεῖα ut ap. Virg. +Æn. X, 869, ubi vid. Cerda.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">509</span> +<p><a name = "line8_426" id = "line8_426"> </a> +Pars belli quam magna venit! non <a href = "#var8_426">æquore +verso</a></p> +<p><a name = "line8_427" id = "line8_427"> </a> +Tam creber fractis albescit fluctus in undis;</p> +<p><a name = "line8_428" id = "line8_428"> </a> +Nec cœtu leviore, ubi mille per agmina virgo</p> +<p><a name = "line8_429" id = "line8_429"> </a> +Lunatis <a href = "#var8_429">acies imitatur</a> Martia peltis,</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p><a name = "line8_430" id = "line8_430"> </a> +Perstrepit et tellus et Amazonius Thermodon.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">509</span> +<a name = "not8_426" id = "not8_426" href = "#line8_426">426.</a> +<i>Pars belli magna</i>, ingens ejus momentum, vir fortissimus, ut apud +Virgilii Æneid. X, 427; cf. supra ad librum V, 329. +—Egregiæ comparationes, quibus et multitudo et inprimis agilitas +Picentum adumbratur. Priorem magis exornaverat poeta I, 468 seq. +ubi vid not. +—<i>æquore verso</i>, non remis, ut ap. Virg. Æn. V, 141, et +X, 208, sed ventis; vide Burm. ad Val. Fl. IV, 725. +—<a name = "not8_427" id = "not8_427" href = +"#line8_427">427.</a> <i>fractis</i>, non vi remorum, quod putabat +Burm. ad Val. Fl. I, 363, sed χέρσῳ ῥηγνυμέναις, ut ap. Hom. Iliad. +Δ, 425. +—<i>albescit</i> spuma, ut ap. Virg. Ge. III, 237, ubi vid. Cerda +et Heyne. +—<a name = "not8_428" id = "not8_428" href = +"#line8_428">428</a> <a name = "not8_429" id = "not8_429" href = +"#line8_428">sq.</a> +Imitat. Virg. Æn. XI, 659 sq. ubi vid. Heyne; cf. sup. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_73">II, 73 seq.</a> +—<i>leviore</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_394">ad III, 394</a>. +—<i>virgo Martia</i>, Penthesilea, <i>acies imitatur</i>; conf. +V.L. +—<a name = "not8_430" id = "not8_430" href = +"#line8_430">430.</a> <i>Perstrepit</i>, ut ap. Virg. Æn. VI, +709.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_431" id = "line8_431"> </a> +Hic et, quos pascunt <a href = "#var8_431">scopulos</a>æ rura +Numanæ,</p> +<p><a name = "line8_432" id = "line8_432"> </a> +Et quîs litoreæ fumant altaria Cupræ,</p> +<p><a name = "line8_433" id = "line8_433"> </a> +Quique Truentinas servant cum flumine turres,</p> +<p><a name = "line8_434" id = "line8_434"> </a> +Cernere erat: clipeata procul sub sole corusco</p> +<span class = "pagenum">510</span> +<span class = "linenum">435</span> +<p><a name = "line8_435" id = "line8_435"> </a> +Agmina sanguinea <a href = "#var8_435">vibrant in nubila</a> luce.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_431" id = "not8_431" href = "#line8_431">431.</a> +<i>Numana</i>, hod. <i>Humana</i>, a Siculis condita, teste Plin. III, +13; municipium Rom. Vid. Gruter. p. 446. +—<a name = "not8_432" id = "not8_432" href = +"#line8_432">432.</a> <i>Cupra litorea</i>, ad mare Adriat. sita, +ut <i>maritima</i> ap. Gruter., p. 108, n. 7; diversa a <i>Cupra +montana</i>, in interiori Piceno, prope <i>Ripam Transonam</i>, teste +Ptolem. III, 1, et D. Azolino, hujus loci episcopo, ap. Holsten. in +Ital. p. 137, unde <i>Cuprenses, cognomine Montani</i>, ap. Plin. +III, 13. Condita est ab Etruscis, et ab Etrusco nomine Junonis, cujus +templum (h.l. <i>altaria</i>) in edito loco versus mare positum +Hadrianus restituit, (vid. Gruter. p. 1016, n. 2.) Κύπρα dicta, si +fides habenda Strab. V, p. 166. Sed a Siculis potius Junonis sacra +e Græcia advecta, templumque exstructum esse, docet Jos. <i>Colucci</i> +in Cupra maritima, <i>antica città Picena</i>, illustrata, Maceræ 1779, +4, qui etiam in situ urbis definiendo discrepat a Cluver. p. 734. +—<a name = "not8_433" id = "not8_433" href = +"#line8_433">433.</a> <i>Truentum</i>, seu <i>castellum</i> et +<i>castrum Truentinum</i> (Mel. II, 4; Cic. ad Att. VIII, 12 et 18) +opp. natura munitum, ad ostium <i>Truenti</i> fl. (hod. <i>Tronto</i>) +in ora maris; Plin. +<span class = "pagenum notes">510</span> +III, 13, 15. +—<a name = "not8_435" id = "not8_435" href = +"#line8_435">435.</a> cf. Virg. Æn. VII, 526, 7. +—<i>vibrant</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_539">ad I, 539</a>. +—<i>sanguinea luce</i>, rutili aeris. Cf. supra <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_586">II, 586</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_517">IV, 517</a>; Virg. Æn. II, +207.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_436" id = "line8_436"> </a> +Stat fucare colos nec Sidone vilior Ancon,</p> +<p><a name = "line8_437" id = "line8_437"> </a> +Murice nec Libyco; statque humectata Vomano</p> +<p><a name = "line8_438" id = "line8_438"> </a> +<a href = "#var8_438">Hadria</a>, et inclemens hirsuti signifer +Ascli.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_436" id = "not8_436" href = "#line8_436">436.</a> +<i>Stat</i>, adstat, adest. +—<i>Ancon</i>, Ἀγκὼν, quia <i>in angusto duorum promontt. montt. +ex diverso coeuntium inflexu cubiti imagine sedet</i>, teste Mela +II, 4, vel, <i>quia adposita est prom. Cumero</i> (hod. <i>il Monte +Guasco</i>) <i>in ipso flectentis se oræ cubito</i>, ut utar verbis +Plin. III, 13, vulgo, ut etiam nunc, <i>Ancona</i> dicta urbs (vid. +Oudendorp. ad Cæs. B. C. I, 12), in ora maris, a Syracusanis, +Dionysii tyrannidem fugientibus, si Straboni V, p. 166, 241, vel si +Plinio l.c. et Solino c. 12, fides habenda, a Siculis condita, ubi +templum Veneris (Catull. carm. 36), et portus, a Trajano refectus, in +cujus honorem arcus triumphalis e pulchro marmore positus est, qui a +temporis injuria integer fere mansit. Anconam vini et tritici feracem +dicit esse Strabo; sed non alius, quod sciam, præter Silium, a lanæ +infectura eam laudat, nisi auctore Dausq. ap. Martial. XIII, 125. +<i>Ancon</i> pro <i>Aulon</i> refingatur. Sed vid. Hor. Od. II, <span +class = "smallcaps">vi</span>, 18, et ibi Jani. Purpura <i>Sidonia</i>, +vel Tyria satis nota: de <i>murice Libyco</i>, cf. <a class = "crossref" +href = "bookXVI.html#not16_177">ad XVI, 177</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#not16_355">355</a>. +—<a class = "missing" name = "not8_438" id = "not8_438" href = +"#line8_438" title = "‘432’ legitur">438.</a> <i>Hadria</i>, nunc +<i>Altri</i>, Hadriani patria et colonia, quam ab oriente Matrinus, +(Strab. l.c.) ab occid. <i>Vomanus</i>, qui hod. <i>Vomano</i> dicitur, +<i>humectat</i>, h.e. præterfluit (Plin. III, 13); diversa et, ut +Cluver. p. 646 suspicatur, deducta ab ejusdem nominis urbe in +Venetis ad Tartarum fl. inter Padum et Athesim. Mare Hadriaticum alii ab +hoc, alii ab illo opp. quod tamen VII M. P. ab eo abest, dictum putant. +—<i>Asculum</i>, Ἄσκλον, nunc <i>Ascoli</i>, colonia Piceni +nobilissima (Plin. III, 13; Gruter. p. 465), caput gentis (Flor. +I, 19.) et municipium (Cic. pro Sulla 8), natura munitum, et muro, +montibusque silvestribus, vix ulli exercitui perviis (vid. Strab. V, +p. 166, al. 369), inclusum, unde hoc loco <i>inclemens</i> forte, +et <i>hirsutum</i>, h.e. durum et asperum, quale montanum ac silvestre +hominum genus esse solet, dicitur. Marsus voce <i>hirsuti</i> ad pennas +Pici, qui et <i>inclemens</i> fuerit, quum amorem Circes sperneret, +adludi putabat. Cave tamen hoc oppidum confundas cum Asculo Apulo, ubi +Pyrrhus cum Fabricio Curioque Coss. adverso prælio conflixit. Vid. Plut. +in Pyrrho et Flor. I, 18, 439.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_439" id = "line8_439"> </a> +<a href = "#var8_439">Hoc Picus</a>, quondam nomen memorabile ab +alto</p> +<span class = "pagenum">511</span> +<span class = "linenum">440</span> +<p><a name = "line8_440" id = "line8_440"> </a> +Saturno, statuit genitor, quem carmine Circe</p> +<p><a name = "line8_441" id = "line8_441"> </a> +<a href = "#var8_441">Exutum</a> formæ volitare per æthera jussit,</p> +<p><a name = "line8_442" id = "line8_442"> </a> +Et sparsit <a href = "#var8_442">plumis croceum</a> fugientis +honorem.</p> +<p><a name = "line8_443" id = "line8_443"> </a> +Ante, ut fama docet, tellus possessa Pelasgis,</p> +<p><a name = "line8_444" id = "line8_444"> </a> +Quîs Æsis regnator erat, fluvioque reliquit</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p><a name = "line8_445" id = "line8_445"> </a> +Nomen, et a sese populos tum dixit <a href = "#var8_445">Asilos</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_439" id = "not8_439" href = "#line8_439">439</a> <a name += "not8_440" id = "not8_440" href = "#line8_439">sq.</a> +Cf. V.L. et Virg. Æn. VII, 48 sq. 187 sq. ubi vid. Heynii +<span class = "pagenum notes">511</span> +not. et Exc. V, in quo de Pico et hujus mythi origine disputat. +—<i>genitor</i>, ut <i>parens</i> <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_654">II, 654</a>. +—<i>nomen memorabile ab alto Saturno</i>, prorsus ut sup. <a class += "crossref" href = "#line8_31">v. 31</a>. Cf. <a class = +"crossref" href = "#not8_405">ad v. 405</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_729">IV, 729</a>. +—<a name = "not8_442" id = "not8_442" href = +"#line8_442">442.</a> <i>Sparsit</i>, adspersit, <i>plumis +honorem</i>, doctius pro, <i>sparsit plumas honore</i> (ut <i>sparsit +coloribus alas</i>, dixit Virg. Æn. VII, 191), et hoc pro, dedit ei +pennas crocei, vel pulchri coloris. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_755">ad IV, 755</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#var7_447">VII, 447, in V.L.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_443" id = "not8_443" href = "#line8_443">443.</a> +Cf. quæ de variis modis, quibus veteres scriptores priscam de Pelasgorum +in Italiam adventu famam tradiderint, disputat Heyne in Exc. III, ad +Virg. Æneid. lib. VIII, Tom. III, pag. 482, nostræ editionis, ubi præter +alia docet, teste Hellanico apud Dionysium Halic. I, 28, Pelasgos +in sinum Hadriat. adpulsos in interiora Italiæ inmigrasse. +—<a name = "not8_444" id = "not8_444" href = +"#line8_444">444.</a> <i>Æsis</i> fl. (hod. <i>Gesano</i>) urbem +Umbriæ ejusdem nominis, quæ nunc <i>Iesi</i> dicitur, præterfluit, et +Picenum ab Umbria dirimit, unde <a class = "crossref" href = +"#line8_448">v. 448</a>, iterum memoratur. +—<a name = "not8_445" id = "not8_445" href = +"#line8_445">445.</a> Cf. V.L.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_446" id = "line8_446"> </a> +Sed non ruricolæ firmarunt robore castra</p> +<span class = "pagenum">512</span> +<p><a name = "line8_447" id = "line8_447"> </a> +Deteriore, cavis venientes montibus, Umbri.</p> +<p><a name = "line8_448" id = "line8_448"> </a> +Hos Æsis Sapisque <a href = "#var8_448">lavant</a>, rapidasque +sonanti</p> +<p><a name = "line8_449" id = "line8_449"> </a> +Vertice contorquens undas per saxa <a href = +"#var8_449">Metaurus</a>,</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p><a name = "line8_450" id = "line8_450"> </a> +Et lavat ingentem perfundens flumine sacro</p> +<p><a name = "line8_451" id = "line8_451"> </a> +Clitumnus taurum, Narque albescentibus undis</p> +<p><a name = "line8_452" id = "line8_452"> </a> +In Thybrim properans, <a href = "#var8_452">Tiniæque</a> inglorius +humor,</p> +<p><a name = "line8_453" id = "line8_453"> </a> +Et <a href = "#var8_453">Clanis</a>, et Rubico, et Senonum de nomine +Sena.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_446" id = "not8_446" href = "#line8_446">446.</a> +Apte nunc recensentur fluvii et urbes <i>Umbriæ</i>, Piceno vicinæ; +<span class = "pagenum notes">512</span> +quæ nunc <i>Urbino</i> et <i>Spoleto</i> dicitur. Virgilius etiam hanc +regionem silentio præteriit.</p> + +<p class = "notes"> +De <i>Æsi</i>, v. <a class = "crossref" href = "#not8_444">ad +v. 444</a>. +—<a name = "not8_448" id = "not8_448" href = "#line8_448">448.</a> +<i>Sapis</i> fl. hod. <i>Savio</i>, cujus pars superior fines Umbriæ +circa Sarsinam perstringit (unde <i>tribus Sapinia</i> ap. Liv. +XXXI, 2), inferior per extremam Galliæ Cispad. partem fluit. Conf. +Intpp. ad Plin. III, 15, pr. et Lucan. II, 406. +—<i>Hos lavant</i>, ut <i>rigat</i>, vel <i>irrigat</i> ap. +Tibull. IV, <span class = "smallcaps">i</span>, 60, et 146. +—<a name = "not8_449" id = "not8_449" href = +"#line8_449">449.</a> De <i>Metauro</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#not7_486">ad VII, 486</a>. +—<i>Vertice</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_475">ad III, 475</a>. +—<a name = "not8_451" id = "not8_451" href = +"#line8_451">451.</a> De <i>Clitumno</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_544">ad IV, 544</a> sq. +—<i>Nar</i> (hod. <i>Nera</i>) <i>albescentibus undis</i>; cf. +Virg. Æn. VII, 517, ubi vid. Intpp. +—<a name = "not8_452" id = "not8_452" href = +"#line8_452">452.</a> <i>Tinia</i>, nunc <i>Topino</i>, parvus fl. +(unde <i>inglorius humor</i>) qui cum reliquis, h.l. <i>memoratis</i>, +Tiberi miscetur. +—<i>Tiniæ humor</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_599">ad IV, 599</a>, et V.L. +—<a name = "not8_453" id = "not8_453" href = +"#line8_453">453.</a> <i>Clanis</i> a Dausq. male confunditur cum +<i>Clanio</i>, seu Liri, de quo vid. <a class = "crossref" href = +"#line8_335">v. 335</a>; cf. V.L. +—<i>Rubico</i>, qui Italiam prop. a Gallia Cisalpina sejungit, vel +tironibus notus ex Sueton. Cæs. c. 31, et Lucan., I, 185, 213 sq. +Hodie dicitur vel <i>Rugo</i>, seu <i>Rigo</i>, judice Cluver. +p. 296, vel <i>Luso</i>, vel denique <i>Pisciatello</i>, seu +<i>Pisatello</i>. Hoc plurimus etiam Volckmanno V.C. probabilius +videtur. Cf. Cl. Oberlin ad Vib. Sequest. p. 176 sq. et Intpp. ad +Plin. III, 15, pr. +—<i>Sena</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_556">XV, 556</a>, et Lucan. II, 407, Cluverio, +p. 610, est fluvius, qui nunc <i>Cesano</i> vocatur, IV millibus +ante Senogalliam, vel Senam (hod. <i>Senigaglia</i>), a Senonibus +Gallis, Alpes transgressis, conditam.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_454" id = "line8_454"> </a> +Sed pater ingenti medios inlabitur amne</p> +<span class = "pagenum">513</span> +<span class = "linenum">455</span> +<p><a name = "line8_455" id = "line8_455"> </a> +Albula, et <a href = "#var8_455">admota</a> perstringit mœnia ripa.</p> +<p><a name = "line8_456" id = "line8_456"> </a> +His urbes <a href = "#var8_456">Arna</a>, et <a href = +"#var8_456">lætis</a> Mevania pratis,</p> +<p><a name = "line8_457" id = "line8_457"> </a> +<a href = "#var8_457">Hispellum</a>, et duro monti per saxa +recumbens</p> +<p><a name = "line8_458" id = "line8_458"> </a> +Narnia, et infestum nebulis <a href = "#var8_458">humentibus</a> +olim</p> +<p><a name = "line8_459" id = "line8_459"> </a> +<a href = "#var8_459">Iguvium</a>, patuloque jacens sine mœnibus +arvo</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p><a name = "line8_460" id = "line8_460"> </a> +Fulginia: his populi fortes, Amerinus, et armis</p> +<p><a name = "line8_461" id = "line8_461"> </a> +Vel rastris laudande <a href = "#var8_461">Camers</a>, his Sassina +dives</p> +<p><a name = "line8_462" id = "line8_462"> </a> +Lactis, et haud parci Martem coluisse Tudertes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_454" id = "not8_454" href = "#line8_454">454.</a> +<i>pater</i>; vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_606">ad +I, 606</a>. +—<i>medios</i> populos Latinos, Ernesti. Forte minus durum erit, +si retuleris ad fluvios modo memoratos, etsi proprie isti ab utraque +parte in Tiberim, qui Umbriam ab Etruria dirimit, inlabuntur. Cf. +<a class = "crossref" href = "#not8_399">ad v. 399</a>. +—<span class = "pagenum notes">513</span> +<a name = "not8_455" id = "not8_455" href = "#line8_455">455.</a> +<i>Albula</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_391">ad VI, 391</a>. +—<i>mœnia</i> Romæ. +—<i>perstringit</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_350">ad IV, 350</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_456" id = "not8_456" href = "#line8_456">456.</a> +<i>Arna</i>, Ἄρνα, Ptol. III, 1, nunc <i>Civitella d’Arno</i>, +trans Tiberim, ex adverso Perusiæ, unde <i>Arnates</i>, ap. Plin. III, +14. +—<i>lætis Mevania pratis</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_544">IV, 544</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_645">VI, 645 seq.</a> +—<a name = "not8_457" id = "not8_457" href = +"#line8_457">457.</a> <i>Hispellum</i>, <span class = "greek" title += "Ispelon">Ἴσπελον</span>. Ptol. <span class = "greek" title = +"Eispellon">Εἰσπέλλον</span>, Strab. <i>Colonia Julia</i>, (Grut. +p. 351.) postea Flavia Constans a Flavio Constantino Cæsare dicta, +hod. <i>Spello</i>. +—<i>duro monti per saxa recumbens</i>, cf. Claud. Cons. Hon. VI, +515, et Martial. VII, 92. +—<a name = "not8_458" id = "not8_458" href = +"#line8_458">458.</a> <i>Narnia</i>, olim <i>Nequinum</i>, sed +colonia eo adversus Umbros missa, a Nare fl. <i>Narnia</i>, nunc +<i>Narni</i>, adpellata. Conf. Liv. X, 10, et Plin. III, 14. +—<a name = "not8_459" id = "not8_459" href = +"#line8_459">459.</a> <i>Iguvium</i>, hod. <i>Gubbio</i> seu +<i>Ugubio</i>, sed rectius <i>Eugubio</i>. Cf. V.L. +—<a name = "not8_460" id = "not8_460" href = +"#line8_460">460.</a> De <i>Fulginia</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_545">ad IV, 545</a>. +—<i>Ameria</i>, nunc <i>Amelia</i>, municipium notum ex Cic. pro +Rosc. Am. c. 6, 7. Cf. Plin. III, 14, extr. +—<a name = "not8_461" id = "not8_461" href = +"#line8_461">461.</a> De <i>Camerte</i>, vid. V.L. et <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_157">ad IV, 157</a>. +—<i>Sassina</i>, hod. <i>Sarsina</i>, Plauti patria, in sinistra +Sapis ripa, <i>dives lactis</i>, h.e. pecoris. Cf. V.L. et Martial. +I, 43, (ubi cod. Thuan. <i>Sasina</i> pro <i>fiscina</i> et fuscina +exhibet, monente N. Heins.) et III, 58. +—<a name = "not8_462" id = "not8_462" href = +"#line8_462">462.</a> <i>haud parci Martem coluisse Tudertes</i>, +cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_222">ad IV, 222</a>, +et Cluver. II, 7, 633.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_463" id = "line8_463"> </a> +Ductor Piso viros spernaces mortis agebat</p> +<span class = "pagenum">514</span> +<p><a name = "line8_464" id = "line8_464"> </a> +<a href = "#var8_464">Ora</a> puer, pulcherque habitum; sed corde +sagaci</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p><a name = "line8_465" id = "line8_465"> </a> +Æquabat senium, atque astu superaverat annos.</p> +<p><a name = "line8_466" id = "line8_466"> </a> +Is <a href = "#var8_466">primam</a> ante aciem pictis radiabat in +armis,</p> +<p><a name = "line8_467" id = "line8_467"> </a> +Arsacidum ut fulvo micat ignea gemma monili.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">514</span> +<a name = "not8_463" id = "not8_463" href = "#line8_463">463.</a> +De <i>Pisonis</i> morte, vid. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_251">X, 251</a>, <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_404">404</a>. +—<a name = "not8_464" id = "not8_464" href = +"#line8_464">464</a> <a name = "not8_465" id = "not8_465" href = +"#line8_464">sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_426">IV, 426</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_20">VI, 20</a>. Plura +exempla desideranti suppeditabunt Drak. et quos laudat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_466" id = "not8_466" href = "#line8_466">466.</a> +De <i>pictis armis</i>, vid. Heyne ad Virg. Æneid. VIII, 588; XII, 281, +et Barth. V.C. ad Propert. IV, <span class = "smallcaps">iv</span>, 20; +<span class = "smallcaps">x</span>, 21. +—<a name = "not8_467" id = "not8_467" href = +"#line8_467">467.</a> Imitationem Virg. Æn. X, 134, notat +Drak. et <i>Arsacidum monile</i> cum dilectu positum monet, tum quod +gemmæ in Perside reperiantur, tum quod eas vestibus addere solerent, de +quo vid. Barth. ad Claud. Cons. Hon. III, 203. +—<i>Arsacidæ</i>, successores primi Parthorum regis, h.l. Persæ, +ut apud Lucani Pharsal. X, 51.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_468" id = "line8_468"> </a> +Jamque per Etruscos legio completa maniplos</p> +<p><a name = "line8_469" id = "line8_469"> </a> +Rectorem magno spectabat nomine Galbam.</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p><a name = "line8_470" id = "line8_470"> </a> +Huic <a href = "#var8_470">genus orditur</a> Minos, inlusaque tauro</p> +<span class = "pagenum">515</span> +<p><a name = "line8_471" id = "line8_471"> </a> +Pasiphae, clarique dehinc stant ordine patres.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_468" id = "not8_468" href = "#line8_468">468.</a> +Describitur <i>Etruria</i>, (hod. Magnus Ducatus Tusciæ seu Florentinus) +quam XII primum populi tenuere, ab oppidis nominati, quæ Cluver. et +Holsten. ita recensent: Clusium, Perusia, Cortona, Vetulonium, +Volaterra, Arretium, Tarquinii, Rusellæ, Falerii, Cære, Veii, Volsinii. +De his aliisque oppidis, a Silio memoratis, vid. Heynii not. et Exc. III +ad Virg. Æneid. VIII, 478 sq., et Exc. I ad Æn. X, 166 sq., quæ +loca, a poeta nostro expressa, omnino comparari cupio. +—<a name = "not8_469" id = "not8_469" href = +"#line8_469">469.</a> Silius, quod jam alii viderunt, respexit +Galbam Imperatorem, qui «in atrio stemma proposuit, quo paternam +originem ad Jovem, maternam ad Pasiphaen, Minois uxorem, referret,» +teste Sueton. Galb. 2. Fabula de Pasiphae vel tironibus nota; sed de +ejus sensu et origine consulant Heyn. ad Virg. Æn. VI, 24 sqq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_470" id = "not8_470" href = "#line8_470">470.</a> +Verba <i>tauro inlusa</i>, Lefeb. accipit, quo sensu <i>corrupta</i> +dicitur, Prop. II, <span class = "smallcaps">xxxii</span>, 58; +<i>ludificatus virginem</i>, Terent. Eun. IV, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 3. <i>subposta</i>, et sic inclusa, Virg. +l.c. <i>Inludere</i> verbum esse obscenæ significationis, observat +N. Heins. coll. Sueton. Tib. 45. Tacit. Ann. XIII, 17; XVII, 72; +Apul. Met. +<span class = "pagenum notes">515</span> +1, et Lactant. Inst. VI, 23. Sic et <i>ludere ludum</i>, dixit Terent., +Eun. III, <span class = "smallcaps">v</span>, 39, et <i>ludus ætatis</i> +(ἐρωτικὴ παιδία) Liv. XXVI, 50. +—<a name = "not8_471" id = "not8_471" href = +"#line8_471">471.</a> <i>stant</i>, sunt, (vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#var2_639">ad II, 639 in V.L.</a>) vel +poeta potius imagines in atrio ordine positas innuit.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_472" id = "line8_472"> </a> +Lectos <a href = "#var8_472">Cære</a> viros, lectos Cortona superbi</p> +<p><a name = "line8_473" id = "line8_473"> </a> +<a href = "#var8_473">Tarcontis</a> domus, et veteres misere +Graviscæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_472" id = "not8_472" href = "#line8_472">472.</a> +<i>Cære</i> hod. <i>Cerveteri</i>, cujus priscum nomen <i>Agillæ</i>, +vid. Virg. Æn. VII, 652, et VIII, 478. Urbs ipsa et formula loquendi, +<i>in Cærites</i>, vel <i>Cæritum tabulas referri</i>, notissima ex Liv. +V, 40, 50; VII, 20, et Gell. XVI, 13, ubi vid. Intpp. +—<i>Cortona</i>, quæ nomen hodieque servat, <span class = "greek" +title = "Kurtônion">Κυρτώνιον</span>, dicitur Polyb. III, 82; sed <span +class = "greek" title = "Kortôna">Κόρτωνα</span>, Ptol. et aliis. Vid. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_719">ad IV, 719</a>. +—<i>Tarcon</i>, Telephi f. qui cum Tyrrheno fratre in Italiam +venisse, et Tarquinios, Etruriæ urbem, condidisse dicitur. Vid. Steph. +Byz. Vid. <span class = "greek" title = "Tarchônion">Ταρχώνιον</span>, +Strabon. V, p. 152, al. 191 et 336. A. Justin. I, 20. Hinc +post <i>Cortona</i> distinguendum crediderim, ut <i>superbi Tarcontis +domus</i> sint Tarquinii, quod certe oppidum a poeta silentio +prætermissum esse mireris. Cf. tamen omnino Heyn. Exc. III ad Virg. Æn. +VIII, extr. unde disces, ab aliis alias Etruriæ urbes, ab eodem +conditas, memorari. +—<a name = "not8_473" id = "not8_473" href = +"#line8_473">473.</a> <i>Graviscæ</i>, cf. Virg. Æn. X, 184, +et ibi Heyn. Exc. I, p. 416.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_474" id = "line8_474"> </a> +Nec non Argolico dilectum litus <a href = "#var8_474">Haleso</a></p> +<span class = "linenum">475</span> +<p><a name = "line8_475" id = "line8_475"> </a> +<a href = "#var8_475">Alsium</a>, et obsessæ campo squalente <a href = +"#var8_475">Fregenæ</a>.</p> +<span class = "pagenum">516</span> +<p><a name = "line8_476" id = "line8_476"> </a> +Adfuit et sacris interpres fulminis alis</p> +<p><a name = "line8_477" id = "line8_477"> </a> +<a href = "#var8_477">Fæsula</a>, et antiquus Romanis mœnibus horror</p> +<p><a name = "line8_478" id = "line8_478"> </a> +Clusinum vulgus, quum, Porsena magne, jubebas</p> +<p><a name = "line8_479" id = "line8_479"> </a> +Nequidquam, pulsos Romæ inperitare Superbos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_474" id = "not8_474" href = "#line8_474">474.</a> +<i>Argolico Haleso</i>, ut <i>Agamemnio Haleso</i>, ap. Virg. Æn. VII, +723, ubi v. Heyne Exc. VIII, p. 139. Cf. et Heins. ad Æn. +X, 352. +—<a name = "not8_475" id = "not8_475" href = +"#line8_475">475.</a> <i>Alsium</i>, Ἄλσιον +<span class = "pagenum notes">516</span> +Strab. V, p. 225, et Ptol. colonia (Vellei. I, 14.) ad oram +marit. sita, hod. forsan <i>Palo</i>, castrum gentis Ursinæ et +Farnesianæ in ducatu Braciani, XVIII M.P. a Roma, quod putabant Cluver. +p. 497, et Hard. ad Plin. III, 5 seu 8. +—<i>Fregenæ</i>, IX M.P. ab Alsio, (vid. Antonin.) nunc <i>la +Macarese</i>, villa Ducis Matheii, non longe ab ostiis Tiberinis. In +maritimis coloniis numeratur a Liv. XXXVI, 3, et cum Alsio jungitur +a Plin. l.c. et Strab. V, p. 156. al. 225. Γραουίσκιον, καὶ Πῦργοι, +καὶ Ἄλσιον, καὶ Φρεγηνία. <i>squalente campo</i> sterili. Cf. Virg. Ge. +I, 507, et sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_211">ad I, 211</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_476" id = "not8_476" href = "#line8_476">476.</a> +Verba <i>sacris interpres fulminis alis</i>, ad haruspicinam spectant, +quam Romanos ab Etruscis adscivisse nota res est. +—<i>fulminis alis</i>, ut ap. Virg. Æn. V, 319. Val. Fl. II, +97; VI, 56, ad quæ loca vid. Intpp. +—<i>sacris alis</i>, ut <i>divinis flammis</i> III, 344. +—<a name = "not8_477" id = "not8_477" href = +"#line8_477">477.</a> <i>Fæsula</i>, Φαίσολαν passim adpellat +Polyb. sed <span class = "greek" title = "ta Phaisola">τὰ +Φαίσολα</span>, II, 25. <span class = "greek" title = +"Phaisoulai">Φαισοῦλαι</span>, Ptol. et Appian. b. Civ. II, 2. +<i>Fæsulæ</i>, Sallust. Cat. 24 et 27. Cic. Cat. II, 9, nunc +<i>Fiesole</i>, III, M.P. supra Florentiam, ad Apennini radices. +—Hæc vel tironibus nota ex Liv. II, 9 sq. +—<a name = "not8_478" id = "not8_478" href = +"#line8_478">478.</a> <i>Clusium</i>, hod. <i>Chiusi</i>, +<i>Porsenæ</i> olim regia, ad Clanem fluvium sita, quæ tridui spatio ab +Roma aberat, teste Polybio, lib. II, 25.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">480</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_480" id = "line8_480"> </a> +Tunc quos a niveis exegit Luna metallis,</p> +<span class = "pagenum">517</span> +<p><a name = "line8_481" id = "line8_481"> </a> +Insignis portu, quo non spatiosior alter</p> +<p><a name = "line8_482" id = "line8_482"> </a> +Innumeras cepisse rates, et claudere pontum,</p> +<p><a name = "line8_483" id = "line8_483"> </a> +Mæoniæque decus quondam Vetulonia gentis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_480" id = "not8_480" href = "#line8_480">480</a> <a name += "not8_481" id = "not8_481" href = "#line8_480">sqq.</a> +<i>Luna</i>, in cujus ruinis alia ejusdem nominis urbs condita est, +trans <i>Macram</i> fl. (<i>Magra</i>) qui Etruriam a Liguria dirimit, +et Lunam ejusque portum, litori Ligustico adjacentem, interfluit. Portus +Lunensis, seu verius sinus, (unde et <i>sinus Erycis</i> ap. Ptolem. et +nunc <i>Golfo della Spezia</i> seu <i>Spezza</i>) λιμὴν μέγιστος τε καὶ +κάλλιστος, ἐν αὐτῷ περιέχων πλείους λιμένας ἀγχιβαθεὶς πάντας, οἷον ἂν +γένοιτο ὁρμητήριον θαλαττοκρατησάντων ἀνθρώπων τοσαύτης μὲν θαλάττης +τοσοῦτον δὲ χρόνον. Περικλείεται δ᾽ ὁ λιμὴν ὄρεσιν ὑψηλοῖς, (unde h.l. +<i>claudere pontum</i>) ἀφ᾽ ὧν τὰ πελάγη κατοπτεύεται, καὶ ἡ Σαρδὼν, καὶ +τῆς ἠϊόνος ἑκατέρωθεν πολὺ μέρος, teste Strab. V, p. 153, al. 222, +al. 339. Marmore totum quidem litus Ligusticum, omnisque Alpium +maritimarum tractus abundabat; præcipuæ tamen lapicidinæ in portu seu +sinu Lunensi fuere, unde h.l. <i>niveis metallis</i>, h.e. candido +marmore, ut ap. Stat. Silv. I, <span class = "smallcaps">v</span>, +36, (ubi vid. Barth.) III, <span class = "smallcaps">i</span>, 5; +<span class = "pagenum notes">517</span> +inpr. IV, <span class = "smallcaps">iii</span>, 99. Commentarii instar +iterum sint verba Strab. l.c. ab aliis jam adscripta: Μέταλλα δὲ λίθου +<ins class = "correction" title = "λευκοῦτε legitur">λευκοῦ τε</ins> καὶ +ποικίλου γλαυκίζοντος, τοσαῦτ᾽ ἐστὶ καὶ τηλικαῦτα μονολίθους ἐκδιδόντα +πλάκας καὶ στήλας, ὥστε τὰ πλεῖστα τῶν ἐκπρεπῶν ἔργων, τῶν ἐν τῇ Ῥώμῃ, +καὶ ταῖς ἄλλαις πόλεσιν, ἐντεῦθεν ἔχειν τὴν χορηγίαν. Plura de marmore +Lunensi, vid. ap. Plin. XXXVI, 6 et 18. Intpp. ad Suet. Ner. 50, et +Gronov. Diatr. Stat. c. 10. Lunensem caseum laudant, Plin. XI, 42 (ubi +etiam ex Etruriæ vinis Lunensi palmam dat), et Martial. XIII, 30. +—<i>exegit</i>, in bellum misit. +—<a name = "not8_483" id = "not8_483" href = +"#line8_483">483.</a> <i>Mæoniæ</i>, Etruriæ. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_721">ad IV, 721</a>. +<i>Vetulonia</i>, ap. Plin. II, 103. <i>Vetulonii</i>, cujus opp. +rudera, <i>Vetuglia</i>, ut putant, non longe a mari et <i>Massa di +Maremma</i>, etiamnum visuntur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_484" id = "line8_484"> </a> +Bissenos hæc prima dedit <a href = "#var8_484">præcedere</a> fasces,</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p><a name = "line8_485" id = "line8_485"> </a> +Et <a href = "#var8_485">junxit</a> totidem tacito terrore secures:</p> +<p><a name = "line8_486" id = "line8_486"> </a> +Hæc altas eboris decoravit honore curules,</p> +<p><a name = "line8_487" id = "line8_487"> </a> +Et princeps Tyrio vestem prætexuit ostro:</p> +<p><a name = "line8_488" id = "line8_488"> </a> +Hæc eadem pugnas adcendere protulit ære.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_484" id = "not8_484" href = "#line8_484">484 sq.</a> +Lictores aliaque regum consulumque Rom. insignia, vel Romuli, vel +Tarquinii demum Prisci temporibus, a Tarquiniis potius Romam translata +fuisse testatur Strab. V, p. 152, al. 336, sed ab Etruscis +generatim ea sumta tradunt Dionys. Halic. III, 61 et 84, Liv. I, 8; +Flor. I, 5; Sallust. Cat. 51, et Plin. VIII, 48; IX, 39. +—<a name = "not8_485" id = "not8_485" href = +"#line8_485">485.</a> <i>tacito terrore</i>, conf. <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#var6_169">ad VI, 169 in V.L.</a> +—<a name = "not8_486" id = "not8_486" href = +"#line8_486">486.</a> <i>curules</i> sellas. +—<a name = "not8_487" id = "not8_487" href = +"#line8_487">487.</a> <i>Tyrio</i> ornat. +—<i>vestem prætexuit ostro</i>, pro, ostrum prætexuit vesti, unde +<i>toga prætexta</i> scil. purpura, limbo purpureo, nomen adcepit. +—<a name = "not8_488" id = "not8_488" href = +"#line8_488">488.</a> <i>pugnas adcendere</i>, cf. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_605">ad VII, 605</a>. +—<i>ære</i>, tuba. vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_19">ad II, 19</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_12">V, 12</a>. +—<i>protulit</i>, invenit.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_489" id = "line8_489"> </a> +<a href = "#var8_489">His mixti</a> Nepesina cohors, Æquique +Falisci,</p> +<span class = "pagenum">518</span> +<span class = "linenum">490</span> +<p><a name = "line8_490" id = "line8_490"> </a> +Quique tuos, Flavina, focos, Sabatia quique</p> +<p><a name = "line8_491" id = "line8_491"> </a> +Stagna tenent, Ciminique lacum, qui Sutria tecta</p> +<p><a name = "line8_492" id = "line8_492"> </a> +Haud procul, et sacrum Phœbo Soracte frequentant.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_489" id = "not8_489" href = "#line8_489">489.</a> +<i>Nepesina cohors</i> ut <i>ager Nepesinus</i>, Liv. V, 19; XXVI, +34, et <i>municipes Nepesini</i> ap. Gruter. p. 441, n. 7, quorum +urbs <i>Nepet</i> dicitur Plin. III, 5 seu 8, et ex emendat. +Sigonii (nam vulgo <i>Nepete</i> legitur), Liv. VI, 9; +XXVII, 9. <i>Nepe</i> in Tabula et Vellei. I, 14. Νέπετα, +Ptol. III, 1, hod. <i>Nepi</i>, prope amnem <i>Pozzolo</i>, inter +Romam et Viterbium. +—<i>mixti cohors</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_495">ad V, 495</a>. +—Imitat. Virg. Æn. VII, 695 seq. De <i>Æquis Faliscis</i>, (hodie +<i>Falari</i>, vel potius <i>Civita Castellana</i>, de qua vid. +Fontanin. antiq. Hortæ colon. Etrusc. p. 80.) +<span class = "pagenum notes">518</span> +vid. Heyne ad Virg. l.c. Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_223">ad IV, 223</a>. +—<a name = "not8_490" id = "not8_490" href = +"#line8_490">490.</a> <i>Flavina</i> seu <i>Flavinium</i>, unde +<i>Flavinia arva</i> ap. Virg. l.l. dubii situs est. +—<i>Sabatia stagna</i>, lacus Etruriæ, nunc forte <i>Lago di +Bracciano</i>, et <i>lacus Sabatinus</i> ap. Frontin. aquæduct. 71, et +Colum. VIII, 16, ubi <i>Sabata</i> opp. in Tabula, et ap. Fest. unde +<i>Sabatina tribus</i> ap. Liv. VI, 5. Cum eo cave confundas +<i>Sabata</i>, urbem Liguriæ, (hod. <i>Savona</i> in republ. Genuensi) +Σαβάτα, Strab. V, p. 157, et Ptol. vicinumque huic opp. <i>Sabatia +vada</i>, Σαββάτων Ὤυαδα, Strab. V, p. 139, vel simpl. <i>Vada</i>, +Cic. ad Div. XI, 10, 13, ut nunc <i>Vadi</i>. +—<a name = "not8_491" id = "not8_491" href = +"#line8_491">491.</a> <i>Cimini lacum</i>, ut ap. Virg. l.c., ubi +vid. Heyne. Κιμινία λίμνη, Strab. V, p. 157. +—<i>Sutrium</i> (<i>Sutri</i> ad <i>Pozzolo</i> fl.) colonia, +Romanisque claustra Etruriæ. Vid. Liv. IX, 32; Vellei. I, 14. +Gruter. p. 302, n. 1. +—<a name = "not8_492" id = "not8_492" href = +"#line8_492">492.</a> <i>sacrum Phœbo Soracte</i>, conf. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_175">ad V, 175 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_493" id = "line8_493"> </a> +Spicula bina gerunt; <a href = "#var8_493">capiti cudone ferino</a></p> +<p><a name = "line8_494" id = "line8_494"> </a> +<a href = "#var8_493">Sat cautum</a>: Lycios damnant hastilibus +arcus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_493" id = "not8_493" href = "#line8_493">493.</a> +Imitat. Virg. Æn. VII, 687... 9. +—<i>Spicula bina gerunt</i>, more barbarorum et heroum. Vid. +Intpp. ad Virg. Ænei. I, 313; V, 557; VII, 687; VIII, 661; +XII, 165, 488. Veget. I, 20; II, 15 et 16. +—<i>Cudo</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_59">XVI, 59</a>, galea e crudis ferarum pellibus. +Cf; Hom. Iliad. κ, 257, 258, 261 seq. 335, et sup. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_156">ad II, 156</a>. Lips. Mil. Rom. +III, 1. Lefeb. vocab. orientale esse putat, ut jam ante eum alii, +literarum similitudine inducti. Sed hæc ratio semper lubrica est, et +hebr. כידון, <i>hastile</i> potius seu <i>lanceam</i> designare videtur. +Vid. Bochart. Hier. P. I. p. 135 sq. et Bernard. ad Joseph. +p. 338. +—<a name = "not8_494" id = "not8_494" href = +"#line8_494">494.</a> <i>damnant hastilibus arcus</i>, hastilibus +utentes non curant, spernunt arcus, sagittandi artem usui hastarum +postponunt. Sic <i>Eoas jaculo damnare sagittas</i>, dixit Stat. Silv. +III, <span class = "smallcaps">ii</span>, 126, et <i>flava quercum +damnavit arista</i>, Val. Fl. I, 70, ubi vid. Burm. Cf. sup. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_331">ad III, 331</a>. +—<i>Lycii</i>, ut alibi <i>Cretici</i>, <i>Ityræi</i>, vel +<i>Cydonii arcus</i>, <i>pharetra</i>, <i>cornu</i>, <i>sagittæ</i>. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_421">ad I, 421</a>; +<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_90">II, 90</a>, <a class += "crossref" href = "bookII.html#not2_109">109</a>, <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_689">689</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">495</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_495" id = "line8_495"> </a> +Hæ bellare acies norant: <a href = "#var8_495">at</a> Marsica pubes</p> +<p><a name = "line8_496" id = "line8_496"> </a> +Et bellare manu, <a href = "#var8_496">et chelydris</a> cantare +soporem,</p> +<span class = "pagenum">519</span> +<p><a name = "line8_497" id = "line8_497"> </a> +Vipereumque herbis hebetare et carmine dentem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_495" id = "not8_495" href = "#line8_495">495.</a> +De <i>Marsis</i> agitur, qui circa et ad Lacum Fucinum (<i>Lago +Fucino</i>, vel <i>di Celano</i>) hodie <i>provinciam Aquilam</i> seu +<i>Abruzzo ultra</i> (h.e. ultra Pescaram fl.) obtinebant, et a quibus +Italicum seu sociale bellum <i>Marsicum</i> dicebatur, de quo vid. Flor. +III, 18, et Appian. b. civ. I, 39... 53. Vel hoc ob bellum merito +h.l. dicitur, <i>bellare manu norant</i>. +—<a name = "not8_496" id = "not8_496" href = +"#line8_496">496.</a> Imitat. Virg. Æn. VII, 753. Cf. ad loc. +simil. +<span class = "pagenum notes">519</span> +I, 411, 2. De Marsorum autem veneficiis et artibus magicis res +nota; unde <i>Marsa nenia</i>, <i>voces</i>, <i>augur</i>, ap. Horat. +Epod. V, 76; XVII, 29. Cic. de Div. I, 58; II, 33, et Ovid. A. +A. II, 102, ubi vid. Heins. Cf. Gell. XVI, 11, et Heyne not. et Exc. +VIII, ad Virg. l.c. p. 141, et Cluver. II, 15, 759. +—<a name = "not8_497" id = "not8_497" href = +"#line8_497">497.</a> <i>herbis</i>, φάρμακοις; <i>carmine</i>, +magica formula.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_498" id = "line8_498"> </a> +Æetæ prolem <a href = "#var8_498">Anguitiam</a> mala gramina primam</p> +<p><a name = "line8_499" id = "line8_499"> </a> +Monstravisse ferunt, tactuque domare venena,</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p><a name = "line8_500" id = "line8_500"> </a> +Et lunam excussisse polo, stridoribus amnes</p> +<p><a name = "line8_501" id = "line8_501"> </a> +Frenantem, ac silvis montes nudasse vocatis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_498" id = "not8_498" href = "#line8_498">498.</a> +<i>Anguitia proles</i>; filia <i>Æetæ</i>, regis Colchici. Solinus c. 8, +C. Cœlii auctoritate tradit, «Æetæ tres filias, Angitiam, Medeam et +Circen fuisse: Circen Circæos insedisse montes.... Angitiam vicina +Fucino occupavisse, ibique salubri scientia adversus morbos resistentem, +deam habitam.» Cf. V.L. +—<i>mala gramina</i>, magica et veneficiis idonea, ut τὸ κακὸν et +τὰ κακὰ φάρμακα, apud Theocrit. Id. II, 39, 58, 161. D. Heins. +propr. noxia et venenata. Conf. Virg. Ecl. VII, 28; Æn. II, 471, ubi +vide Cerda; Heyne et Broukh. ad Tibull. I, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 51; III, 5, 20, et quos Draken. laudat, +Gebhard. ad Prop. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 53; et Intpp. +ad Petron. c. 63. +—<a name = "not8_499" id = "not8_499" href = +"#line8_499">499.</a> <i>venena</i>, serpentes venenatas, ut +<i>stabula</i> III, 383. +—<i>tactu domare</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_412">ad I, 412</a>. +—<a name = "not8_500" id = "not8_500" href = +"#line8_500">500</a> <a name = "not8_501" id = "not8_501" href = +"#line8_500">sq.</a> +<i>lunam excussisse</i>, h.e. excutere, et hoc gravius pro vulgari +<i>deducere</i>, κατάγειν, <i>polo</i>, cælo. De hac magicæ artis vi +vid. Vulp. et Broukh. ad Tibull. I, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 43, et I, 8, (al. 9,) 19 seq. Cerda et Heyne +ad Virg. Ecl. VIII, 69; Burm. ad Ovid. Met. III, 552, Intpp. ad Prop. +I, <span class = "smallcaps">i</span>, 19; II, <span class = +"smallcaps">xxviii</span>, 37, et ad Theocr. Pharmaceutr. +—<i>stridoribus... vocatis</i>, cf. Virg. Æn. VI, 489 sq. et +Tibull. I, <span class = "smallcaps">ii</span>, 44, ubi vid. Heyn. +Obss. +—<i>Frenantem amnes</i>, cursus aquarum, ut ap. Virg. Ge. IV, 136. +<i>stridoribus</i>, ut <i>magico stridore</i>, murmure, ap. Tibull. +I, <span class = "smallcaps">ii</span>, 47, ubi vid. Broukh. De +<i>silvis vocatis</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_96">ad I, 96</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_502" id = "line8_502"> </a> +Sed populis nomen posuit metuentior hospes,</p> +<span class = "pagenum">520</span> +<p><a name = "line8_503" id = "line8_503"> </a> +Quum fugeret Phrygias trans æquora <a href = "#var8_503">Marsya</a> +Crenas,</p> +<p><a name = "line8_504" id = "line8_504"> </a> +Mygdoniam Phœbi superatus pectine loton.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_502" id = "not8_502" href = "#line8_502">502.</a> +Marsorum originem ac nomen quidam a Celtico voc. <i>mar</i> h.e. colle +seu loco superiore, sed Romani scriptores more suo a Græca fabula +deducunt, et Silius quidem a <i>Marsya</i>, Satyro vel tibicine Phrygio, +alii vero (Gell. XVI, 11; Solin. c. 2, al. 8, et Plin. VII, 2,) a +Marso, Circes, et Ulyssis filio. Vid. Heyne Exc. VIII ad Virg. Æn. VII, +750, p. 141. Marsos Sabinorum potius posteros et colonos esse, +suspicatur Ill. Gatterer. (<i>Einleit. in die synchronist. +Universalhist.</i> T. II, p. 543.) +—<i>nomen posuit</i>, conf. Heins. ad Ovid. +<span class = "pagenum notes">520</span> +Fast. V, 73. +—<a name = "not8_503" id = "not8_503" href = +"#line8_503">503.</a> Quum omnes mythologi memorent, Marsyan cantu +citharæ superatum, detracta cute ab Apolline interemtum esse, (vid. +Munker. ad Hygin. f. 165. Burm. ad Ovid. Met. VI, 400, et Heyne ad +Apoll. I, <span class = "smallcaps">iv</span>, 2,) patet, +Silium alios auctores secutum esse, quorum auctoritate tradat, Marsyan +post Apollinis victoriam in Italiam abiisse, Drak. Sed forte hoc +commentum ex solo poetæ ingenio profectum est. +—<i>Phrygias Crenas</i>: nam teste Plinio <ins class = +"correction" title = "i.e. V, 45">V, 29 seu 29</ins>. «Apamia +(ubi palus quædam, quæ calamos gignit, tibiæ sonum reddentes; unde +fabulam de Marsya ortam putabat Strab. XII, p. 578) sita est in +radice montis Signiæ, circumfusa Marsya, Obrima, Orga, fluminibus in +Mæandrum cadentibus. Marsyas ibi redditur, (emergit) ortus, ac paulo mox +conditus, ubi certavit (Marsyas) tibiarum cantu cum Apolline, +Aulocrenis: (Ἀυλοῦ κρήναις) ita vocatur convallis decem M.P. ab Apamia, +Phrygiam petentibus.» Cf. Plin. l.c. sect. 31, et XVI, 44 seu 89; +Marcian. VI, p. 221, et Solin. c. 40, quibus tamen locis hæc regio +<i>Aulocrene</i> dicitur, ut adeo pluralis h.l. poetice pro singul. +positus videri possit: quod tamen, sententia Drak. et Lefeb. non opus +est, si <i>crenas</i>, κρήνας, intellexeris de multis fontibus +fluviorum, qui Mæandro miscentur, ad quas Mæandri crenas Marsyas olim +ante victoriam Apollinis tanta cum laude canere consuevit, quasque +deinde fugit, ne quotidiano illius loci aspectu dedecoris sui memoriam +renovaret. +—<a name = "not8_504" id = "not8_504" href = +"#line8_504">504.</a> <i>Mygdoniam</i>, vel Lydiam, vel, ut h.l. +Phrygiam: nam Mygdones, Lydi et Phryges, populi vicini, passim inter se +confunduntur, et Mygdones, teste Strab. VII, p. 295, et XII, +p. 575, vetus fuere Thraciæ gens, quæ Europa derelicta, Phrygiæ +partem occupavit. +—<i>Mygdonia lotos</i>, h.e. tibia, (quæ ex loto vel buxo +fingebatur, de quo vid. Theoph. IV, 3 et 4; Plin. XIII, 17; XVI, +36, et Heins. ad Ovid. Met. IV, 759) ut <i>Phrygia lotos</i>, XI, 432. +Μυγδόνιος αὐλὸς, et λώτινοι αὐλοί, ap. Athen. IV, p. 182, al. Nam +tibia vel modus certe Phrygius numeratur in inventis Phrygum, vel ipsius +Marsyæ, Phrygis, cui tribuitur a Diodor. +<span class = "pagenum notes">521</span> +III, 59; Pausan. Phoc. c. 30, p. 668, et Plin. VII, 56. De tibia +Phrygia, vid. Heyne ad Tibull. II, <span class = "smallcaps">i</span>, +86; Heins. ad Ovid. Met. XII, 158, et Jani ad Hor. Od. III, <span class += "smallcaps">xix</span>, 18, ubi <i>Berecyntia</i> dicitur, ut IV, +<span class = "smallcaps">xv</span>, 30. <i>Lyda tibia</i>. +—<i>pectine</i>, cithara, qua Apollo canebat, ut Marsyas +tibia.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">521</span> +<span class = "linenum">505</span> +<p><a name = "line8_505" id = "line8_505"> </a> +Marruvium, veteris celebratum nomine Marri,</p> +<p><a name = "line8_506" id = "line8_506"> </a> +Urbibus est illis caput, interiorque per udos</p> +<p><a name = "line8_507" id = "line8_507"> </a> +Alba sedet campos, pomisque rependit aristas.</p> +<p><a name = "line8_508" id = "line8_508"> </a> +Cetera in obscuro famæ, et sine nomine, vulgi</p> +<p><a name = "line8_509" id = "line8_509"> </a> +Sed numero castella valent: conjungitur acer</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p><a name = "line8_510" id = "line8_510"> </a> +Pelignus, gelidoque rapit Sulmone cohortes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_505" id = "not8_505" href = "#line8_505">505.</a> +<i>Marruvium</i>, sive Marrubium, Μαρούϊον, Strab. V, p. 167, al. +241, ad ripam orient. lacus Fucini, (ubi nunc Morrea, vel S. Benedicti +pagus) unde <i>Maruvii</i>, Plin. III, 12. <i>Splendidissima +civitas</i>; dicitur in Reines. Inscr. Class. VI, 114. Cf. Heyn. ad +Virg. Æn. VII, 750, et Exc. VIII, p. 141. +—<a name = "not8_507" id = "not8_507" href = +"#line8_507">507.</a> <i>Alba</i>, quæ nomen servavit, in septentr. +latere Fucini lacus sita, <i>Alba Fucentia</i> seu <i>Fucentis</i>, +Anton. et Gruter. p. 404, colonia, Liv. X, 1; Vellei. +I, 14; unde <i>Albenses</i>. Plin. III, 12. Ἀλβήσεις, Appian. b. +Hannib. c. 39, ut <i>Albani</i> ab <i>Alba Longa</i>, et <i>Albenses +Pompeiani</i> ab <i>Alba Pompeia</i> in Liguria, vocabantur. +—<i>sedet</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_646">ad VI, 647</a>. +—<i>pomisque rependit aristas</i>, abundantia pomorum compensat, +resarcit inopiam frumenti.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_508" id = "not8_508" href = "#line8_508">508.</a> +<i>sine nomine</i> ut ἀνώνυμον γῆρας, dixit Pind. Ol. I, 132. Cf. +inf. <a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_28">X, 28</a>, +<a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_214">214</a>, et Virg. +Æn. IX, 343, ubi vid. Heyne. +—<a name = "not8_510" id = "not8_510" href = +"#line8_510">510.</a> <i>Peligni</i>, ab Illyriis forte oriundi, +(vid. Gatterer V. C. <i>in d. Einleit. zur synchron. Universalhist.</i> +T. II, p. 544) communi portu Aternensi cum Vestinis et +Marrucinis utebantur, et Sagrus fl. a Frentanis eos dirimebat. +—<i>Sulmo</i>, (<i>Sulmona</i> in <i>Abruzzo citra</i>) de quo +Ovid. Trist. IV, <span class = "smallcaps">x</span>, 3. «Sulmo mihi +patria est, gelidis uberrimus undis, Millia qui novies distat ab Urbe +decem.» Cf. ejusd. Fast. IV, 79 sq. et Amor. II, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 1 seq.; III, <span class = +"smallcaps">xv</span>, 11, et inf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_70">IX, 70 seqq.</a> <i>rapit</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_218">IV, 218</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_511" id = "line8_511"> </a> +Nec <a href = "#var8_511">cedit studio</a> Sidicinus sanguine miles,</p> +<p><a name = "line8_512" id = "line8_512"> </a> +Quem genuere Cales. Non <a href = "#var8_512">parvus</a> conditor +urbi</p> +<span class = "pagenum">522</span> +<p><a name = "line8_513" id = "line8_513"> </a> +(Ut fama est) Calais, Boreæ quem rapta per auras</p> +<p><a name = "line8_514" id = "line8_514"> </a> +Orithyia vago Geticis nutrivit in antris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_511" id = "not8_511" href = "#line8_511">511 sqq.</a> +<i>Teanum Sidicinum</i> et <i>Cales</i>, Campaniæ oppida, inter quæ +Silius quoque <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_524">XII, 524</a>, ea retulit, perperam h.l. +memorantur, ut contra <i>Corfinium</i>, altera urbs et caput Pelignoram, +inf. <a class = "crossref" href = "#line8_520">v. 520</a>, et +<i>Allisæ</i>, Samnii opp. <a class = "crossref" href = +"#line8_535">v. 535</a>, in Campaniæ descriptione. +—<i>Sidicinus miles</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_551">ad V, 551</a>. +—<a class = "missing" name = "not8_512" id = "not8_512" href = +"#line8_512" title = "numerus deest">512.</a> <i>Quem +<span class = "pagenum notes">522</span> +genuere Cales</i>, h.e. Teanum Calibus originem debet; quod nescio an +alius tradat. An sensus est, non cedit... miles ei, quem g. Cales? +—<i>Cales</i>, hod. <i>Calvi</i>, antiqua Ausonum, et deinde +Campanorum urbs, colonia, (Liv. VIII, 16; Vellei. I, 14) et +municipium, (Cic. Agrar. II, 31) cujus vinum laudat Hor. Od. +I, <span class = "smallcaps">xx</span>, 9; <span class = +"smallcaps">xxxi</span>, 9. <i>Cale</i> in singul. num. et +<i>Threicia</i> dicitur <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_525">XII, 525</a>, ob Græcam originem, quam poeta +more suo comminiscitur. Nam <i>Calais</i>, Zetæ frater, Boreæ +<i>Thracii</i> (vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_587">ad I, 587</a>,) filius ex <i>Orithyia</i>, a +patre <i>rapta</i>. Vid. Heyne ad Apollod. III, <span class = +"smallcaps">xv</span>, 2; Vulp. ad Prop. I, <span class = +"smallcaps">xx</span>, 25 seq.; II, 26, 51, et Burm. Catal. Argonaut. +vid. <i>Calais</i>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">515</span> +<p><a name = "line8_515" id = "line8_515"> </a> +Haud <a href = "#var8_515">ullo</a> levior bellis Vestina juventus</p> +<p><a name = "line8_516" id = "line8_516"> </a> +Agmina densavit, <a href = "#var8_516">venatu dura</a> ferarum:</p> +<p><a name = "line8_517" id = "line8_517"> </a> +Quæ, Fiscelle, tuas arces, Pinnamque virentem,</p> +<p><a name = "line8_518" id = "line8_518"> </a> +Pascuaque haud tarde redeuntia tondet <a href = +"#var8_518">Aveiæ</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_515" id = "not8_515" href = "#line8_515">515.</a> +Vestini, a Sabinis oriundi, inter Picentes et Marrucinos, a fontibus +Vomani, Matrini et Aterni, (hod. Pescara) in ripis horum fluminum, (in +<i>Abruzzo citra</i> et <i>ultra</i> scil. Pescaram fl. et in +<i>Teramo</i>, provinc. Neapol.) usque ad mare habitabant. +—<i>Haud levior bellis</i>, haud minus bellicosa, ut <i>levis +bello</i>, inbellis, <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_214">XIII, 214</a>. +—<a class = "missing" name = "not8_516" id = "not8_516" href = +"#line8_516" title = "numerus deest">516.</a> <i>dura</i> moribus +ac ingenio; vel obdurata. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_558">ad I, 558</a>, et <a class = "crossref" href += "bookVI.html#not6_308">VI, 308</a>. +—<a name = "not8_517" id = "not8_517" href = +"#line8_517">517.</a> <i>Fiscellus</i>, ut <i>Tetricus</i> (sup. +<a class = "crossref" href = "#line8_417">v. 417</a>.) et +<i>Severus</i> citerior Apennini pars, in finibus Sabinorum, non procul +ab agro Vestinorum, nunc quoque <i>Monte Fiscello</i>, in confinio +Abrutii ulterioris: in quo monte Nar fl. oritur. Plin. III, 12, Var. +R. R. II, <span class = "smallcaps">ii</span>, 1; §. 5; +II, 3. +—<i>arces</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_7">ad I, 7</a>. +—<i>Pinna</i>, hod. <i>Civita</i> seu <i>Citta di Penna</i>, +Πιννὰ, Ptol. III, 1; Vitruv. VIII, 3; prope mare Venutum, unde +<i>Pinnenses</i>, Plin. l.c. Πινῆται, Diodor. Exc. p. 398. +—<a name = "not8_518" id = "not8_518" href = +"#line8_518">518.</a> Pascua <i>haud tarde redeuntia</i>, conf. +Virg. Ge. II, 201, 2. +—<i>Aveia</i>, XX M. P. ab Alba, (et quidem, judice Cluverio, lib. +II, cap. 12, pag. 750; ab Alba Fucentis, sup. <a class = "crossref" href += "#line8_507">v. 507</a>,) in Tabula Itineraria, <i>Avia</i>, +Ἀούϊα, Ptol. III, 1. <i>Aviensis civitas prope Aquilam in +Vestinis</i> in Martyrol. Rom. a.d. XIII. Kal. Nov. Cf. V.L.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">523</span> +<p><a name = "line8_519" id = "line8_519"> </a> +<a href = "#var8_519">Marrucina simul</a> Frentanis æmula pubes</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p><a name = "line8_520" id = "line8_520"> </a> +Corfini populos, magnumque <a href = "#var8_520">Teate</a> trahebat.</p> +<p><a name = "line8_521" id = "line8_521"> </a> +Omnibus <a href = "#var8_521">in pugna fertur</a> sparus, omnibus +alto</p> +<p><a name = "line8_522" id = "line8_522"> </a> +Adsuetæ volucrem cælo <a href = "#var8_522">demittere</a> fundæ.</p> +<p><a name = "line8_523" id = "line8_523"> </a> +Pectora pellis obit cæsi <a href = "#var8_523">venatibus</a> ursi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">523</span> +<a name = "not8_519" id = "not8_519" href = "#line8_519">519.</a> +<i>Marrucini</i>, quos ab Illyriis originem duxisse, sed cum Sabinis in +unius populi corpus coaluisse suspicatur Ill. Gatterer, (<i>Einleit. in +d. synchron. Universalhist.</i> T. II, p. 544.) ad mare +Hadriat. et Aternum fl. in confiniis Vestinorum, Frentanorum et +Pelignorum colebant. +—<i>Frentani</i>, Σαννιτικὸν ἔθνος, Strab. V, p. 166, oram +maris superi, ab Aterno fere ad Frentonem fl. a quo nomen adceperunt, +obtinebant. +—<a name = "not8_520" id = "not8_520" href = +"#line8_520">520.</a> <i>Corfinium</i>, hodie forte <i>Popolo</i>, +vel <i>S. Pelino</i>, ἣ τῶν Πελιγνῶν μητρόπολις, et in bello Marsico +κοινὴ ἅπασιν τοῖς Ἰταλιώταις πόλις ἀντὶ τῆς Ῥώμης, ὁρμητήριον τοῦ +πολέμου, μετονομασθεῖσα Ἰταλικὴ, teste Strab. V, p. 167, al. 369. +Cf. Cæs. B. C. I, 16; Lucan. II, 478; Plin. V, 12, et sup. +<a class = "crossref" href = "#not8_511">ad v. 511</a>. +—<i>Teate</i>, (<i>Civita di Chieti</i> seu <i>Teti</i>, caput +Abrutii citerioris, vel provinciæ Chieti) ἣ τῶν Μαρουκίνων μητρόπολις, +Strab. l.c. Τεατέα Μαῤῥουκινῶν μεσόγειος, Ptolem. III, 1, ad +Aternum fl. in regione montana. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_454">XVII, 454</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_521" id = "not8_521" href = "#line8_521">521 sq.</a> +Imitat. Virg. Æn. XI, 679 sq. +—<i>sparus</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_388">III, 388</a>. +—<a name = "not8_522" id = "not8_522" href = +"#line8_522">522.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_96">ad II, 96</a>. Proprie ipsi sunt <i>adsueti</i>, +adeoque periti hujus rei. 525. Cf. Virg. Æn. VIII, 553, et sup. <a class += "crossref" href = "bookII.html#not2_156">ad II, 156</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_524" id = "line8_524"> </a> +Jam vero, quos dives opum, quos dives <a href = +"#var8_524">avorum</a></p> +<span class = "linenum">525</span> +<p><a name = "line8_525" id = "line8_525"> </a> +<a href = "#var8_525">E</a> toto dabat ad bellum Campania tractu,</p> +<p><a name = "line8_526" id = "line8_526"> </a> +Ductorum <a href = "#var8_526">adventu</a> vicinis sedibus Osci</p> +<span class = "pagenum">524</span> +<p><a name = "line8_527" id = "line8_527"> </a> +Servabant; Sinuessa tepens, fluctuque sonorum</p> +<p><a name = "line8_528" id = "line8_528"> </a> +Vulturnum, quasque evertere silentia, Amyclæ,</p> +<p><a name = "line8_529" id = "line8_529"> </a> +Fundique, et regnata Lamo Caieta, domusque</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p><a name = "line8_530" id = "line8_530"> </a> +Antiphatæ compressa freto, stagnisque palustre</p> +<p><a name = "line8_531" id = "line8_531"> </a> +<a href = "#var8_531">Liternum</a>, et quondam fatorum conscia Cyme.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_524" id = "not8_524" href = "#line8_524">524.</a> +Agitur de <i>Campania</i>; hod. <i>Terra di Lavoro</i>, quæ regni +Neapol. pars est. +—<i>dives avorum</i>, ut <i>Mantua dives avis</i> ap. Virg. Æn. +X, 201, ubi vid. Heyne in V.L. et not. Hæc verba ad priscam +Campanorum potentiam, ut τὸ <i>dives opum</i> ad eorum divitias terræque +fertilitatem spectat. +—<a name = "not8_526" id = "not8_526" href = +"#line8_526">526.</a> Recensentur urbes <i>Oscorum</i> et +Auruncorum seu Ansonum, qui extremam olim Latii partem, ad mare inferum, +obtinebant, et priscis jam temporibus +<span class = "pagenum notes">524</span> +oppida et cis Lirim, qui Latium a Campania dirimit, (unde <i>vicinis</i> +Campaniæ <i>sedibus</i>) et trans fluvium istum, in ipsa Campania, +condiderant; quæ propterea modo Latio novo seu adjecto, quo nomine +Strabo oram maritimam ab Ostia ad Sinuessam comprehendit, modo Campaniæ +adjudicantur, v.c. Sinuessa Latio a Plin. III, 5, et Campaniæ ab +eodem XXXI, 2. Cf. omnino Heyne ad Virg. Æn. X, 564, et Exc. +VIII, ad Æn. VII, p. 139 sq. +—<a name = "not8_527" id = "not8_527" href = +"#line8_527">527.</a> <i>Sinuessa</i> in finibus Latii adjecti et +Campaniæ, trans Lirim, ad mare, <i>Sinope</i> quondam a Græcis, et +Sinuessa deinde ab colonis Rom. adpellata, (Liv. X, 21; Plin. <ins +class = "correction" title = "i.e. III, 28">III, 5 seu 9</ins>) +cujus rudera prope castellum <i>Rocca di Mondragone</i> supersunt. +—<i>tepens</i>, dicitur non a tepida tantum aeris temperatione in +Campania, sed inpr. quoque a thermis salubribus, <i>aquis +Sinuessanis</i>, de quibus vid. Strab. V, p. 162, al. 371. (πλησίον +αὐτῆς ἐστὶ θερμὰ λουτρᾲ κάλλιστα ποιοῦντα πρὸς νόσους ἐνίας) Plin. +XXXI, 2; Tac. Ann. XII, 66, et ej. Hist. I, 72; Martial. XI, +<span class = "smallcaps">viii</span>, 11, et <span class = +"smallcaps">lxxii</span>, 1; Liv. XXII, 13. Vinum Sinuessanum +laudant Martial. XIII, 111; Horat. Epist. I, <span class = +"smallcaps">v</span>, 5 et alii. +—<a name = "not8_528" id = "not8_528" href = +"#line8_528">528.</a> <i>Vulturnum</i>, urbs et castellum, (hod. +<i>Castello di Voltorno</i>) ad ostium maximi Campaniæ fluvii, qui olim +<i>Vulturnus</i> dicebatur, nunc <i>Voltorno</i>. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_521">XII, 521</a>; Liv. XXV, 20; +XXXIV, 45, et Heyn. Exc. VIII, ad Virg. Æneid. VII, 729. +—<i>Amyclæ, quas evertere silentia</i>, cf. omnino Heyn. not. et +Exc. II, ad Virg. X, 564. +—<a name = "not8_529" id = "not8_529" href = +"#line8_529">529.</a> <i>Fundi</i>, hod. <i>Fondi</i>, inter +Formias et Tarracinam, ad mare, unde <i>Fundani municipes</i>, Liv. +XXXVIII, 36. <i>F. lacus</i>, Plin. III, 5. <i>F. vinum</i>, ib. +XIV, 6. +—<i>regnata Lamo... freto</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_276">ad VII, 276</a>, et Ovid. Met. XIV, 233 sq. +—<i>domus Antiphatæ</i>, Formiæ, <i>compressa</i>, pressa, +<i>freto</i>, mari vicino, quod eam premit h.e. contingit, perstringit, +adluit; (ut Hor. Od. II, <span class = "smallcaps">x</span>, 3, +al.) vel premit, vexat; vel <i>arva premit pelago</i>, ut ap. Virg. Æn. +I, 246. +—<a name = "not8_530" id = "not8_530" href = +"#line8_530">530.</a> <i>stagnis palustre Liternum</i>, cf. +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_654">ad VI, 654</a>. +—<a name = "not8_531" id = "not8_531" href = +"#line8_531">531.</a> <i>Cyme</i>, forma græca pro <i>Cumæ</i>. +Urbs, a. 1207, diruta, Χαλκιδέων (incolarum Chalcidis, capitis Eubœæ) +καὶ Κυμαίων παλαιότατον κτίσμα, testibus, Strab. V, p. 168, al. +243, al. 372; Plin. III, 5 seu 9; Vellei. Pat. I, 4, et Liv. +VIII, 22, unde <i>aquæ Cumanæ</i>, Liv. XLI, 16, et inpr. <i>Sibylla +Cumana</i>, a qua hod. <i>Grotta di Sibylla Cumana</i> nomen adcepit, et +urbs h.l. dicitur <i>fatorum conscia</i>. Conf. V.L. et <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_399">ad III, 399</a>, et vid. Heyne +ad Virgil. +<span class = "pagenum notes">525</span> +Æn. VI, 2, ibique Exc. II et III.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">525</span> +<p><a name = "line8_532" id = "line8_532"> </a> +Illic Nuceria et <a href = "#var8_532">Gaurus: navalibus acta</a></p> +<p><a name = "line8_533" id = "line8_533"> </a> +Prole Dicarchea, multo cum milite Graia<ins class = "correction" title = +", deest">, </ins></p> +<span class = "pagenum">526</span> +<p><a name = "line8_534" id = "line8_534"> </a> +Illic Parthenope, ac Pœno non pervia Nola,</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p><a name = "line8_535" id = "line8_535"> </a> +<a href = "#var8_535">Allifæ</a>, et Clanio contemtæ semper Acerræ:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_532" id = "not8_532" href = "#line8_532">532.</a> +<i>Nuceria</i> Alfaterna, Liv. IX, 41; Diodor. XIX, 65. Nunc +<i>Nocera</i> prope Sarnum fl. in Picentinorum finibus, de qua vid. Liv. +IX, 38; XXVII, 3. Ab ea diversæ <i>Nuceria</i> Camellaria, +(<i>Nocero</i>) Umbriæ opp. et <i>Nuceria</i> (<i>Luzara</i>) in Gallia +Cispad. ad Padum. +—<i>Gaurus</i> mons, (hod. <i>Monte Barbaro</i>) inter Puteolos et +Avernum Lucrinumque lacum, vinetis consitus. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#line12_160">XII, 160</a>; Lucan. II, 667, 8; Plin. +XIV, 3, 6; Stat. Silv. III, <span class = "smallcaps">i</span>, +147; <span class = "smallcaps">v</span>, 99; IV, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 65. +—<i>navalibus acta Prole Dicarchea</i>, h.e. postquam Puteolani +urbem suam cum portu reliquerant, ut ad bellum proficiscerentur, (conf. +<a class = "crossref" href = "#line8_480">v. 480</a>.) illic etiam +adfuit Neapolis, h.e. eos sequebantur Neapolitani cum multo milite +Graio. +—<a name = "not8_533" id = "not8_533" href = +"#line8_533">533.</a> <i>Dicarchea</i>, contr. pro +<i>Dicæarchea</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_107">XII, 107</a>; et ap. Stat. Silv. II, <span +class = "smallcaps">ii</span>, 3, et 96, <span class = "greek" +title = "Dikaiarchia">Δικαιαρχία</span>, vel <span class = "greek" title += "Dikaiarcheia">Δικαιάρχεια</span> Græcum et antiquius nomen urbis, quæ +postea <i>Puteoli</i> (hod. <i>Puzzuoli</i> seu <i>Puzzuolo</i>) vel a +<i>putore</i> aquarum, vel a <i>puteorum</i> minorum multitudine +adpellata dicitur. Vid. Plin. III, 5 seu 9, Festus voc. +<i>minorem</i>, Epit. Stephani, Varro L. L. IV, 7, et loc. +class. Strab. V, p. 169, al. 245, al. 376. <i>Dicarchi mœnia</i>, +dixit Stat. l.c. Plura de hac urbe vid. ap. Liv. XXIV, 12, 13; XXXIV, +45; Tac. XIV, 27. Verba <i>navalibus acta</i> spectant ad egregium, quo +urbs etiam nunc utitur, portum, ad sinum Baianum. +<span class = "pagenum notes">526</span> +Δικαιαρχία, ἐπίνειον Κυμαίων, καὶ ἐμπορεῖον (<i>emporium +Puteolanorum</i>, Cic. ad Att. V, 2.) γεγένηται μέγιστον, +χειροποιήτους ἔχουσα ὅρμους, Strab. l.c. Cf. et Sueton. Aug. 98, et +Stat. l.l. <i>Antichita di Pozzuoli</i> edidere Loffredi Capaccio, +Mazzello et optime omnium Paul. Ant. Paoli, Napoli 1768. +—<a name = "not8_534" id = "not8_534" href = +"#line8_534">534.</a> <i>Parthenope</i>, vetus nomen +<i>Neapolis</i>, (<i>Napoli</i>) ὅπου δείκνυται μνῆμα τῶν Σειρήνων μιᾶς +Παρθενόπης, Strabon. V, p. 170, al. 246, al. 377. Cf. idem I, +p. 23, et 26, inf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_33">XII, 33 sq.</a> Plin. III, 5 seu 9; Solin. +c. 2. Martian. de conditor. urb. L. VI, p. 206, et Steph. Byz. +Λευκοσία, Λίγεια, Παρθενόπη, Sirenum nomina ap. Tzetz. Chil. VI, 719. +<i>Graia</i>, quoniam non modo a Cumanis (Vellei. I, 4; Liv. VIII, +22; Martial. V, <span class = "smallcaps">lxxix</span>, 14. +Martian. Heracleota in Periplo, p. 11) vel a Chalcidensibus, +Cumarum conditoribus, (Plin. III, 5 seu 9,) ædificata traditur; sed +etiam Græcorum ritus religiose servavit, eorumque exemplo gymnasia, +agones, theatra habuit, unde et <i>Græca urbs</i> vocatur Tacit. Ann. +XV, 33. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_27">XII, 27</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_31">31</a>; Liv. XXXV, 16. +—<i>Nola</i>, quæ nomen, non pristinum splendorem, retinuit, a +Chalcidensibus, (conf. XII, 161; Justin. ex Trogo XX, 1,) vel +Tyriis (Solin. c. 8) vel Tuscis (Vellei. I, 7) condita, et bello +Samnitico a Romanis capta. Liv. IX, 28. +—<i>Pœno non pervia</i>, non expugnabilis: nam ibi primum +Hannibalis impetus a Marcello repulsus. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_161">XII, 161 sq.</a> et Liv. XXIII, 14... 16. +—<a name = "not8_535" id = "not8_535" href = +"#line8_535">535.</a> <i>Allifæ</i>, hodie <i>Alife</i>, opp. +Samnii, inter Venafrum et Sabati confluentem, supra lævam ripam +Vulturni, qui Campaniam a Samnio dirimit. Cf. <a class = "crossref" href += "#not8_511">ad vers. 511</a>, et V.L. Vinum Allifanum laudatur XII, +526, et Horat. Sat. II, <span class = "smallcaps">viii</span>, 39. +—<i>Clanio contemtæ semper Acerræ</i>, imitat. Virg. Ge. II, 225, +ubi vid. Intpp. +—<i>contemtæ</i>, infestatæ, quoniam crebræ Clanii exundationes +non facile aggeribus cohiberi possunt. <i>Clanius</i>, nunc +<i>L’Agno</i>, Campaniæ fl. qui etiam Liternus dicitur, et inter Capuam +Cumasque in mare fluit. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_654">ad VI, 654</a>. Diversus ab eo <i>Clanis</i>, +Etruriæ fl. (vid. <a class = "crossref missing" href = "#line8_453" +title = "recte 453">454</a>) quod nomen etiam Liri tribuitur. +—<i>Acerræ</i>, hod. <i>Acerra</i>, <span class = "greek" title = +"Acherai">Ἀχέραι</span>, Strab. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_422">XII, 422</a>; Liv. VIII, 17; XXIII, 17; +XXVII, 3; Appian. b. Pun. c. 63, (ubi vid. Schweigh.) et b. Civ. +I, 42, 45, quibus locis <span class = "greek" title = +"Acherrhas">Ἀχέρῥας</span> invenies. Colonos ab Augusto eo missos tradit +Frontin. de colon. pr. <i>Acerras</i> Insubrium, in Gallia Transpad. ad +Serii et Adduæ confluentes, (vide Plin III, 14, et inpr. Polyb. II, 34.) +Dausq. ad h.l. German. ad Virg. et Pintian. ad Plin. et Hummel +(<i>Handb. d. alten Erdbeschr.</i> p. 421) cum hoc Campaniæ opp. +confuderunt.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">527</span> +<p><a name = "line8_536" id = "line8_536"> </a> +<a href = "#var8_536">Sarrastis</a> etiam populos totasque videres</p> +<p><a name = "line8_537" id = "line8_537"> </a> +Sarni <a href = "#var8_537">mitis</a> opes: illic, quos sulfure +pingues</p> +<p><a name = "line8_538" id = "line8_538"> </a> +Phlegræi legere sinus, Misenus, et ardens</p> +<p><a name = "line8_539" id = "line8_539"> </a> +Ore giganteo sedes Ithacesia <a href = "#var8_539">Baii</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_536" id = "not8_536" href = "#line8_536">536 sq.</a> +Cf. Virg. Æn. VII, 738, ubi vid. Heyn. Exc. VIII, p. 140. +<span class = "pagenum notes">527</span> +—<a href = "#line8_536">536.</a> Sarrastes adcolæ +<i>Sarni</i> fl. (nunc <i>Sarno</i> seu <i>Scafati</i>) qui Pompeios +præterfluit. Strab. V, p. 171, al. 247; Plin. III, 5. +—<a name = "not8_537" id = "not8_537" href = +"#line8_537">537.</a> <i>mitis</i>, conf. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#not4_85">ad IV, 85</a>. +—<i>opes</i>, copias ex populis, hunc fluvium adcolentibus, +conscriptas, ut ap. Virg. Æn. VIII, 171 et 685, ad quæ loca vid. Heyne. +—<a name = "not8_538" id = "not8_538" href = +"#line8_538">538.</a> <i>Phlegræi sinus</i>, sive campi prope +<i>sinum</i> Baianum, τὰ Φλέγραια πεδία, quorum Lat. nomen +<i>Laboriæ</i>, seu <i>Leboriæ</i> et <i>campi Laborini</i>, (Plin. +XVIII, 11) hodiernum vero <i>Campo Quarto</i>, quod adversus Cluver. +propugnat Camill. Peregr. p. 261. A Puteolis ad Baias Cumasque +patent, si fides habenda Strab. et Plin. ll. cc. Τὸ Κυμαῖον πεδίον +ὠνομάσθαι Φλεγραῖον, tradit Diodor. IV, 21, sed τὰ περὶ Καπύην καὶ Νώλην +πεδία, Polyb. II, 17, et III, 91. Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_275">ad IV, 275</a>; Prop. I, 20, 9, et Eustach. +ad Dionys. Perieg. <span class = "smallroman">LVIII</span>, 21. +—<i>Misenus</i> seu Misenum opp. promont. (<i>Capo di Miseno</i>) +et navale ad sinum Baianum, ubi Misenensis classis ab Augusto collocata. +Cf. Suet. Aug. c. 49; Plin. Epist. VI, 20; Virg. Æn. VI, 232 sqq. Tac. +Ann. VI, 50. +—<a name = "not8_539" id = "not8_539" href = +"#line8_539">539.</a> <i>Baiæ</i>, opp. Campaniæ, inter Puteolos et +Misenum, (ubi nunc non nisi castellum, <i>Castel di Baja</i>, superest) +ad sinum Baianum, portumque Julium, (de quo vid. Heyne ad Virg. Ge. II, +161 sq. et Æn. IX, 710) frequens hominibus, qui eo confluebant, et +villas palatiaque ibi ædificabant, invitati amœnitate locorum et +multitudine <i>thermarum</i>, quæ et ipsæ <i>Baiæ</i>, vel <i>aquæ +Baiæ</i> vocabantur, (vid. Ern. Clav. Cic.) καὶ πρὸς τρυφὴν, καὶ πρὸς +θεραπείαν νόσων ἐπιτηδείαι, (Strab. V, p. 169, al. 376) «quæ in imo +habebant aut de sulfure, aut de alumine, aut bitumine ardentes maximos +ignes,» Vitruv. II, 6. Eo respicere videtur poeta, qui tamen +fabulose rem tradit. +—<i>ardens Ore giganteo</i>, propter Inarimen, vicinam ins. de qua +vid. mox, <a class = "crossref" href = "#line8_541">v. 541</a>. +—<i>Sedes Ithacesia Baii</i>: nam τὰς Βαΐας ἐπωνύμους εἶναι +λέγουσι Βαΐου τῶν Ὀδυσσέως ἑταίρων τινὸς, Strab. l.c. Cf. inf. <a class += "crossref" href = "bookXII.html#line12_114">XII, 114</a>. Βαίου, seu +Βαιοῦ δ᾽ ἀμείψας τοῦ κυβερνήτου τάφον, Lycophf. Cass. v. 694. Ab +eodem Baio vel Bæo, Ulyssis gubernatore, Bæam, Cephalleniæ montem, nomen +adcepisse tradit Steph. Byz. Vid. Βαῖα.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">540</span> +<p><a name = "line8_540" id = "line8_540"> </a> +Non Prochyte, non <a href = "#var8_540">ardentem</a> sortita Typhœa</p> +<span class = "pagenum">528</span> +<p><a name = "line8_541" id = "line8_541"> </a> +Inarime, non antiqui saxosa Telonis</p> +<p><a name = "line8_542" id = "line8_542"> </a> +Insula, nec parvis aberat Calatia muris;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_540" id = "not8_540" href = "#line8_540">540.</a> +Imitat. Virg. Æn. IX, 715, ubi vid. omnino Heyn. Exc. II. Cf. inf. +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_143">XII, 143 sq.</a>, +ubi Prochyta <i>Mimanti</i>, (de quo vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_276">ad IV, 276</a>.) <i>Inarime</i> vero, non ut h.l. +et apud Virg. l.c. <i>Typhæo</i>, sed <i>Japeto</i> inposita +<span class = "pagenum notes">528</span> +fingitur, ut Ætna ab ipso Silio XIV, 197, et aliis eidem Typhœo, ab +aliis denique Briareo. De hac fabularum diversitate et origine, ut et de +Typhœo, seu Typhone vid. Burm. ad Val. Flac. II, 24, inpr. Heyne l.c. et +ad Virg. Æn. III, 578 sq. it. ad Apollod. p. 67... 87. Herman. +Mythol. T. I. p. 254 sq. et T. II, p. 376, 7. +—<i>Prochyte</i> (<i>Procita</i>), et <i>Inarime</i>, quæ et +Pithecusæ, sive Pithecusa et Ænaria (hod. <i>Ischia</i>) vocantur, +insulæ, in sinu Cumano seu Baiano, Cumis et Miseno prom. objectæ. Vid. +Heyne et Burm. ll. cc. <i>Prochyte</i>, ἀπὸ τοῦ προχύναι dicta, ut Serv. +ad Virgil. tradit, vel, ut Strabo V, p. 247, al. 379, et Plin. +III, 6, <i>quia profusa ab Ænaria erat</i>, h.e. terræ motu divulsa +et in altum velut projecta. +—<a name = "not8_541" id = "not8_541" href = +"#line8_541">541.</a> <i>Telonis Insula</i>, Capreæ. Conf. <a class += "crossref" href = "bookVII.html#not7_418">ad VII, 418</a>, et Heyne +Exc. VIII, ad Virg. Æn. VII, 733 sq. +—<a name = "not8_542" id = "not8_542" href = +"#line8_542">542.</a> <i>Calatia</i>, vel <i>Calatiæ</i>, Plin. +III, 5 seu 9, hod. <i>Cajazzo</i> sive <i>S. Cajazzo</i>, opp. +prope Vulturnum fl., vel ex Livio notissimum.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_543" id = "line8_543"> </a> +Surrentum, et pauper sulci cerealis <a href = +"#var8_543">Abella</a>:</p> +<p><a name = "line8_544" id = "line8_544"> </a> +In primis Capua, heu! rebus servare serenis</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p><a name = "line8_545" id = "line8_545"> </a> +Inconsulta modum, et pravo peritura tumore.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_543" id = "not8_543" href = "#line8_543">543.</a> +<i>Surrentum</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_466">ad V, 466</a>. +—<i>Abella</i>, nunc <i>Abella vecchia</i>, ultra Clanis fontes, +colonia Chalcidensium (Justin. XX, <span class = "smallcaps">i</span>, +13) et municipium ap. Frontin. de Colon. +—<i>sulci cerealis</i>, frumenti, ut <i>Cerealia munera, herbæ, +fruges</i> etc. Cf. Virg. Æn. VII, 740. +—<a name = "not8_544" id = "not8_544" href = +"#line8_544">544.</a> Capua, caput Campaniæ, hod. vicus. <i>S. +Maria di Capua</i>, qui M. P. a nova Capua abest. +—<a name = "not8_545" id = "not8_545" href = +"#line8_545">545.</a> <i>Inconsulta servare modum</i>, græce pro, +in servando modo, inconsulte non servans modum <i>rebus serenis</i>, +lætitiæ, vel in <i>rebus serenis</i>, h.e. lætis, (ut XV, 53) prosperis, +quum post pugnam Cannensem ad Hannibalem deficeret, quæ ei causa exitii +fuit, urbe a Romanis capta, agrisque sorte divisis. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_29">XI, 29 sq.</a>, Liv. +XXIII, 2, 7; XXV, 20; XXVI, 16, et simil. loc. Virg. Æn. +X, 501, 502, ubi vid. Heyne. +—<i>tumore</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_288">ad II, 288</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_546" id = "line8_546"> </a> +<a href = "#var8_546">Lætos rectoris</a> formabat Scipio bello.</p> +<span class = "pagenum">529</span> +<p><a name = "line8_547" id = "line8_547"> </a> +Ille viris pila, et ferro circumdare pectus</p> +<p><a name = "line8_548" id = "line8_548"> </a> +Addiderat: <a href = "#var8_548">leviora domo</a> de more parentum</p> +<p><a name = "line8_549" id = "line8_549"> </a> +Gestabant tela, ambustas sine cuspide cornos;</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p><a name = "line8_550" id = "line8_550"> </a> +<a href = "#var8_550">Aclydis</a> usus erat, factæque ad rura +bipennes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_546" id = "not8_546" href = "#line8_546">546.</a> +<i>Scipionem</i> Africanum in pugna Cannensi tribunum militum de legione +secunda fuisse tradit, Liv. XXII, 53. +—<i>formabat bello</i>, +<span class = "pagenum notes">529</span> +ad bellum, et ad exercitium usumque armorum. +—<a name = "not8_548" id = "not8_548" href = +"#line8_548">548 sqq.</a> <i>Addiderat</i>, dederat; vid. Ind. +—<i>leviora domo Gestabant tela</i>, h.e. domi gestare solebant, +quod jam Lefeb. notasse video. Sic <i>domo</i>, Gr. οἰκόθι, ap. Cic. +Dom. 3, et red. ad Sen. 11; Plaut. Amph. II, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 7; nisi levissima mutatione <i>domi</i> +refingere malis. +—<a class = "missing" name = "not8_549" id = "not8_549" href = +"#line8_549" title = "numerus deest">549.</a> <i>Gestabant</i> +ἀορίστως dicitur, quam imperfecti aliorumque temporum vim magna +exemplorum copia illustrarunt Græv. Lectt. Hesiod. c. 5, ad Ἔργα, vers. +185, et Casaub. ad Pers. II, 5. +—<i>ambustas sine cuspide cornos</i>, ut <i>hasta</i>, +<i>sudes</i>, <i>tela præusta</i> et igne durata, ap. Virg. Æn. VII, +506, 524; XI, 894; Tac. A. II, 14; Liv. I, 32; Cæs. B. G. +V, 40. +—<a name = "not8_550" id = "not8_550" href = +"#line8_550">550.</a> <i>Aclydes</i>, Campanis etiam a Virg. Æneid. +VII, 730 tribuuntur. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_363">ad III, 363</a>. +—<i>factæ ad rura bipennes</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_499">ad V, 499</a>, et h.l. Var. LL.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_551" id = "line8_551"> </a> +Ipse inter medios venturæ ingentia laudis</p> +<p><a name = "line8_552" id = "line8_552"> </a> +Signa dabat, vibrare <a href = "#var8_552">sudem</a>, <a href = +"#var8_552">tramittere</a> saltu</p> +<p><a name = "line8_553" id = "line8_553"> </a> +Murales fossas, undosum frangere nando</p> +<p><a name = "line8_554" id = "line8_554"> </a> +Indutus thoraca vadum: <a href = "#var8_554">spectacula tanta</a></p> +<span class = "pagenum">530</span> +<span class = "linenum">555</span> +<p><a name = "line8_555" id = "line8_555"> </a> +Ante <a href = "#var8_554">acies</a> virtutis erant: sæpe alite +planta</p> +<p><a name = "line8_556" id = "line8_556"> </a> +Ilia perfossum, et campi per aperta volantem</p> +<p><a name = "line8_557" id = "line8_557"> </a> +Ipse pedes prævertit equum: sæpe arduus idem</p> +<p><a name = "line8_558" id = "line8_558"> </a> +Castrorum spatium et saxo tramisit et hasta.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_551" id = "not8_551" href = "#line8_551">551.</a> +Describuntur usitata Romanis exercitia tironum, quos ipse dux exemplo +suo incitat et docet. Idem Scipio ea instituit ap. Liv. XXVI, 51, quem +locum poeta haud dubie ante oculos habuit. Neutrum videre interpretes. +Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_242">I, 242 sqq.</a> +—<i>vibrare sudem</i>, cf. V.L. +—<a name = "not8_552" id = "not8_552" href = +"#line8_552">552.</a> <i>tramittere saltu</i> (vid. ad <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_345">IV, 345</a>, et Burm. ad Val. +Fl. III, 481). +—<a name = "not8_553" id = "not8_553" href = +"#line8_553">553 sq.</a> +<i>Murales fossas</i>: nam saltum exercebant milites, ut <i>fossas +murales</i>, h.e. circa muros vallumque castrorum, vel edita loca +transsilire possent. Vid. Veget. I, 9. +—<i>undosum... vadum</i>; hæc est <i>natatio</i> +<span class = "pagenum notes">530</span> +in mari, vel Tiberi aliisque fluviis, cum et sine armis. Vid. Veget. +I, 10; III, 4; Suet. Aug. 64. Magnam viri fortis laudem esse, +armatum tranare flumen, minus apte monent Barth. et Drak. prolatis +exemplis Turni et Horatii ap. Virg. Æn. IX, 815, et Liv. II, 10. +—<i>frangere nando</i>, vid. ad <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_457">III, 457</a>. +—<i>vadum</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_52">ad I, 52</a>. +—<a class = "missing" name = "not8_554" id = "not8_554" href = +"#line8_554" title = "numerus deest">554.</a> <i>Spectacula</i>, +specimina, experimenta (vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_77">ad I, 77</a>) <i>virtutis</i>, quæ <i>ante +acies</i>, h.e. in exercitationibus, prolusionibus, dabat, deinde usui +maximo futura in veris præliis; Burm. +—<a name = "not8_555" id = "not8_555" href = +"#line8_555">555...</a> <a name = "not8_557" id = "not8_557" href = +"#line8_557">557.</a> Hæc est <i>decursio</i>, vel <i>cursus</i> +militum. Conf. Liv. XXIII, 35, inpr.; XXVI, 51, et XXIX, 22. Veget. +I, 9. +—<i>alite planta</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_212">ad VI, 212</a>, et cf. <a class = "crossref" href += "bookVII.html#line7_67">VII, 67</a>. +—<a name = "not8_558" id = "not8_558" href = +"#line8_558">558.</a> Hæc spectant ad <i>missionem hastarum et +lapidum</i>, quos tirones vel manibus, vel fundis jaciebant. Cf. Veget. +I, 14 et 16. +—<i>arduus tramisit</i>, ut equo insidens, antea <i>pedes</i>; +Ernesti V.C. qui τὸ <i>saxo</i> etiam de funda intelligi posse observat, +quamvis etiam ad exemplum Homeri saxa manu jacere consueverint heroes. +Verum h.l. non de heroum moribus, sed de exercitiis tironum, quibus ipse +dux monstrat, quod imitentur, sermo est, et verba <i>arduus tramisit</i> +eo sensu capienda sunt, quo Virg. Æn. V, 478, dixit: <i>durosque +reducta Libravit dextra media inter cornua cestus Arduus</i>. Cf. etiam +Val. Fl. VII, 572, et alia loca, ubi <i>arduus</i> pro <i>alte</i> +ponitur, ut <i>altus</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_559" id = "line8_559"> </a> +Martia frons, facilesque comæ, nec pone retroque</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p><a name = "line8_560" id = "line8_560"> </a> +Cæsaries brevior: flagrabant lumina miti</p> +<p><a name = "line8_561" id = "line8_561"> </a> +Adspectu, gratusque inerat visentibus horror.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_559" id = "not8_559" href = "#line8_559">559.</a> +Prosopographia Scipionis. +—<i>faciles comæ</i>, sive molles, caput ambientes leni lapsu, +quibus horrida et dura cæsaries contraria est, ut <i>facilis +fiscina</i>, Virg. Ge. I, 266. Sive potius ita incomtæ, ut nulla +ars, nullus cultus mollior adpareret, quippe a quo viri gravitas +abhorrebat, ut fere semper voc. <i>facilis</i> Silius adhibet, v.c. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_613">I, 613</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_286">XI, 286</a>, ubi +<i>faciles mensæ</i> Campanorum gulositati obponuntur; Ernesti V.C. +Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_433">ad IV, +433</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_613">I, 613</a>. +—<a name = "not8_560" id = "not8_560" href = +"#line8_560">560,</a> <a name = "not8_561" id = "not8_561" href = +"#line8_561">561.</a> Gravitas Scipionis cum gratia oris et comitate +mixta satis ornate delineatur: sed hæc magis sentiri, quam explicari +poterunt; Ernesti. Eamdem rem mira verborum ubertate poeta exornavit +inf. <a class = "crossref" href = "#line8_609">v. 609</a> sq. +—<i>flagrabant</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_126">ad I, 126</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_562" id = "line8_562"> </a> +Adfuit et Samnis, nondum vergente favore</p> +<span class = "pagenum">531</span> +<p><a name = "line8_563" id = "line8_563"> </a> +Ad Pœnos; sed nec veteri purgatus ab ira.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_562" id = "not8_562" href = "#line8_562">562.</a> +<i>Samnites</i>, quos Sagrus fl. a Marsis et Pelignis, et Vulturnus a +Campanis dirimit, quique etiam <i>Sabelli</i> h.e. a Sabinis oriundi, et +<span class = "greek" title = "Sannitai">Σαννῖται</span>, Strab.; <span +class = "greek" title = "Saunitai">Σαυνῖται</span>, Polyb. ac Dionys. +dicuntur, (Plin. III, 12) in plures populos dividebantur, quorum +nonnulli, v.c. Samnites Caraceni et Pentri, trans Apenninum, +<span class = "pagenum notes">531</span> +sed plures citra montem, aut in montanis regionibus colebant. Hirpini et +Frentani ab iis originem ducebant, (vid. Strab. V, p. 368, et 383) +unde Hirpinorum urbes mox apte recensentur. +—<i>nondum vergente favore</i>, quum nondum defecissent <i>Ad +Pœnos</i>, ad quos inclinarunt post cladem Cannensem. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_7">XI, 7</a>; Liv. XXII, 61; +XXIII, 42. +—<a name = "not8_563" id = "not8_563" href = +"#line8_563">563.</a> <i>veteri ab ira</i> in Romanos, nota vel ex +Liv. VII, 29... 37; VIII, 1, 23... 26, 30, 36... 39; IX, 1... +45; X, 11... 45. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_7">XI, 7, 8</a> et <a class = "crossref" +href = "bookXI.html#line11_173">173 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_564" id = "line8_564"> </a> +Qui <a href = "#var8_564">Batulum</a> Nucrasque metunt, Boviania +quique</p> +<span class = "pagenum">532</span> +<span class = "linenum">565</span> +<p><a name = "line8_565" id = "line8_565"> </a> +<a href = "#var8_565">Exagitant</a> lustra, aut Caudinis faucibus +hærent,</p> +<p><a name = "line8_566" id = "line8_566"> </a> +Et quos aut <a href = "#var8_566">Rufræ</a>, quos aut Æsernia, +quosve</p> +<p><a name = "line8_567" id = "line8_567"> </a> +Obscura incultis Herdonia misit ab agris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_564" id = "not8_564" href = "#line8_564">564</a> <a name += "not8_565" id = "not8_565" href = "#line8_564">sqq.</a> +<i>Batulum</i>, <i>Nucræ</i> et <i>Rufræ</i> oppida incerti situs, quæ +in Hirpinis ponunt, Cluv. p. 1200, et Heyne in Exc. VIII, ad Virg. +Æn. VII, 739. Sed in Campanis supra Teanum, in ortum hibernum, Serv. ad +Virg. l.c. (qui tamen a Samnitibus ea condita tradit) et Cellar. +Geograph. II, 9, ubi auctoritate Holstenii monet, <i>Rufranos +colonos</i> in lapide, Præsenziani in Teanensi diocesi reperto, +memorari, agrumque vicinum vulgo <i>la Costa Rufaria</i> dici. +<i>Nucrarum</i>, vel Mucrarum (vid. V.L.) præter Silium nemo mentionem +facit, nisi forsan Suidæ et Steph. Byz. Νουκρία πόλις Τυῤῥηνίας, ἡ καὶ +Νακρία διὰ τοῦ ἄλφα, eadem urbs est, quod suspicatur N. Heins. qui +tum Νουκραὶ scribendum putat, quod non opus est, judice Drak. quum etiam +Fregenæ Straboni Φρεγηνία dicantur. +—<i>Rufræ</i>, Cluverio et Heyn. idem videntur opp. esse, quod +Liv. VIII, 25. <i>Rufrium</i>, seu <i>Ruffrium</i> et nunc <i>Ruvo</i> +(in <i>Terra di Bari</i>) vocatur, in Hirpinorum finibus situm. Sed +Cell. et Holsten. Rufras in Campanis, et Rufrium in Hirpinis urbibus +numerant. +—<i>metunt</i> exquisitius quam <i>tenent</i> ap. Virg. l.c. Ut +<i>fluvium bibere est</i> ad fluvium habitare (vid. <a class = +"crossref" href = "#not8_367">ad v. 367</a>), sic <i>regionem +metere</i> est eam incolere, ut <i>arare</i>, <i>vomere</i>, +<i>exercere</i> et <i>serere</i> colles, litus, culta, saltus, ap. Virg. +Æn. VII, 798; Stat Th. IV, 51; V, 53; Drak. Cf. Burm. ad Val. Fl. +I, 25. <i>Urbem metere</i> paulo audacius dictum videri potest et +doctius; sed lyricæ poesi aptius est, quam epicæ. +—<i>Bovianum</i>, <span class = "greek" title = +"Bouianon">Βουΐανον</span>, Ptol. III, 1; <span class = "greek" +title = "Boianon">Βοΐανον</span>, Strab. V. p. 167. +<i>Bobianus</i>, Frontin. p. 109, hodie <i>Bojano</i> in comitatu +Molise, Pentrorum Samnitium caput (Liv. IX, 31) et colonia (Plin. III, +12, qui duplex memorat Bovianum, <i>vetus, et alterum cognomine Undecuma +norum</i>) +<span class = "pagenum notes">532</span> +prope Tiferni fontes, trans Apenninum et ad ejus radices. Plura vid. ap. +Liv. IX, 28, 31, 44; X, 12; XXV, 13. +—<i>Exagitant lustra</i>, propr. feras ex lustris; vel pervestigant lustra, silvas. +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_303">IV, 303</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_552">XVI, 552</a> al. +—<i>Caudium</i> inter Calatiam et Beneventum in via Appia, (vid. +Strab. l.c. et Tabula Itin.) opp. muro ductum et a Cæsare coloniæ +Beneventanæ adjudicatum, teste Frontino. +—<i>Furculæ</i>, seu <i>Furcæ Caudinæ</i>, h.l. <i>fauces</i>, +(ubi pagum <i>Furchie</i> dictum superesse tradit Holsten. et Cluver. +p. 267) et clades Romanorum ibi adcepta, notissimæ ex Liv. +IX, 1... 3, 7, 12; XXII, 14, et Flor. I, 16. +—<i>hærent</i> in <i>faucibus</i>, h.e. habitant, ut <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_531">XII, 531</a>. +—<a class = "missing" name = "not8_566" id = "not8_566" href = +"#line8_566" title = "numerus deest">566.</a> <i>Æsernia</i>, hod. +<i>Isernia</i>, seu <i>Sergna</i>, in comitatu Molisii, cis Apenninum, +non longe a læva Vulturni ripa, colonia, de qua vid. Frontin. et loca +Livii, in V.L. laudata. +—<a class = "missing" name = "not8_567" id = "not8_567" href = +"#line8_567" title = "numerus deest">567.</a> <i>Herdonia</i>, +<span class = "greek" title = "Kerdonia">Κερδονία</span>, Strab. +<i>Erdoniæ</i>, Tabul. et Anton. <span class = "greek" title = +"Herdonia">Ἑρδονία</span>, Appian. Hannib. c. 48. <span class = +"greek" title = "Herdônia">Ἑρδωνία</span> rectius Ptol. in Hirpinis vel +Apulis, versus Canusium, nunc <i>Ardona</i>, nec diversa ab +<i>Ardoneis</i>, Liv. XXIV, 20, quod Cell. et Holsten. p. 281, +probant adversus Cluver. qui <i>Ardoneas</i>, nunc putabat +<i>Ardonam</i> vocari, Herdoniam vero <i>Cedogna</i>, quod potius teste +Holsten. recentius est nomen Aquiloniæ, in Apulorum finibus prope +Aufidum fl. sitæ. +—<i>Obscura incultis</i> cet. Conf. Liv. XXV, 21 inpr.; +XXVII, 1, et Appian. l.c.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_568" id = "line8_568"> </a> +<a href = "#var8_568">Bruttius</a> haud dispar animorum, unaque +juventus</p> +<span class = "pagenum">533</span> +<p><a name = "line8_569" id = "line8_569"> </a> +Lucanis excita jugis, Hirpinaque pubes</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p><a name = "line8_570" id = "line8_570"> </a> +Horrebat telis, et tergo hirsuta ferarum.</p> +<p><a name = "line8_571" id = "line8_571"> </a> +Hos venatus alit: lustra incoluere, sitimque</p> +<p><a name = "line8_572" id = "line8_572"> </a> +Avertunt fluvio, somnique labore parantur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_568" id = "not8_568" href = "#line8_568">568.</a> +Reliquas Italiæ gentes urbesque, et quidem v. 568... 584, Italiæ +inferioris, <a class = "crossref" href = "#line8_588">588... 606</a>, +Galliæ Togatæ, seu Cisalpinæ, et <a class = "crossref" href = +"#line8_613">613... 616</a>, insularum, poeta quam potest brevissime +perstringit, et levi quasi digito ac sine ordine adtingit, quasi +senserit, se paulo longius fere, quam par erat, huic Italiæ descriptioni +immoratum, et, si maximarum rerum narratio, ad quam se jam adcinxerit, +diutius differretur, periculum esse, ne lectorum exspectatio tam longo +episodio nimis suspensa teneatur, animique eorum relanguescant. +—<i>Brutii</i>, a Sabinis oriundi, australem Italiæ peninsulam +oramque maritimam usque ad fretum Siculum tenebant. Vid. Strab. VI, pr. +—<span class = "pagenum notes">533</span> +<a name = "not8_569" id = "not8_569" href = "#line8_569">569.</a> +<i>Lucania</i>, hod. <i>Basilicata</i>, ad Tyrrhenum mare, <i>Silaro</i> +fluv. (<i>Selo</i>) a Picentinis, et <i>Lao</i> (<i>Laino</i>) a Brutiis +dirimebatur. +—<i>Hirpini</i> ab ortu adtingebant Apulos, a meridie Picentinos, +a septemtr. Apenninum et, ut ab occidente, Samnites, a quibus, æque ac +Lucani et Frentani, originem ducebant. +—<a name = "not8_570" id = "not8_570" href = +"#line8_570">570.</a> <i>Horrebat telis</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_423">ad I, 423</a>. +—<i>tergo hirsuta ferarum</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_156">ad II, 156</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_571" id = "not8_571" href = "#line8_571">571.</a> +<i>Lustra</i>, silvas.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_573" id = "line8_573"> </a> +Additur his Calaber, <a href = "#var8_573">Sallentinæque</a> +cohortes,</p> +<p><a name = "line8_574" id = "line8_574"> </a> +Nec non <a href = "#var8_574">Brundisium</a>, quo desinit Itala +tellus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_573" id = "not8_573" href = "#line8_573">573.</a> +<i>Calabria</i>, quæ etiam Messapia, Iapygia, et Sallentina dicebatur, +(ut nunc maxima ejus pars <i>Terra d’Otranto</i>, seu Hydruntina ab +Hydrunto opp. vel <i>provincia Lecce</i>) est quasi peninsula, qua in +Ionium mare Italia procurrit, isthmum, Apuliæ conterminum, inter +Tarentum et Brundisium occupans. +—<i>Salentini</i> seu Sallentini in Calabria circa et prope +promont. Iapygium seu Salentinum (<i>Capo di S. Maria di Leuca</i>) +colebant, (Strabon. VI, p. 191, 194) sic dicti a Σαλλεντίᾳ +(Steph.), quam etiam <i>Soletum</i> a Plin. III, 11, et nunc +<i>Solito</i> vocari putant. Cf. Liv. IX, 42; X, 2; XXIV, 20; <ins +class = "correction" title = "‘25’ legitur">XXV</ins>, 1, et Virg. Æn. +III, 400, ubi vid. Heyne. +—<a name = "not8_574" id = "not8_574" href = +"#line8_574">574.</a> <i>Brundisium</i>, hod. <i>Brindisi</i>, opp. +antiquiss. post colonia Rom. auctum, (Vellei. I, 14, et Livius +Epit. XIX) cum promont. et portu olim egregio, nunc obstructo, unde olim +Dirrhachium in Græciam (ut hodie a Caleto Dubrim) trajicere solebant, +quoniam hic trajectus longior quidem, quam Hydruntinus, sed commodior +etiam ac tutior erat. Vid. Strab. VI, p. 433. +—<i>quo desinit Itala tellus</i>, scil. trajicientibus in Graciam, +qui sic Italiæ oram derelinquunt: nam alioquin Italia ultro, usque ad +promont. Iapygium, procurrit.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">575</span> +<p><a name = "line8_575" id = "line8_575"> </a> +Parebat legio audaci permissa Cethego,</p> +<span class = "pagenum">534</span> +<p><a name = "line8_576" id = "line8_576"> </a> +Cui socias vires, atque indiscreta maniplis</p> +<p><a name = "line8_577" id = "line8_577"> </a> +Arma recensebant; nunc sese ostendere miles</p> +<p><a name = "line8_578" id = "line8_578"> </a> +<a href = "#var8_578">Leucosiæ</a> e <a href = "#var8_578">scopulis</a>, +nunc quem Picentia <a href = "#var8_578">Pæsto</a></p> +<p><a name = "line8_579" id = "line8_579"> </a> +Misit, et exhaustæ mox Pœno Marte <a href = "#var8_579">Cerillæ</a>,</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p><a name = "line8_580" id = "line8_580"> </a> +Nunc Silarus quos nutrit aquis, quo gurgite tradunt</p> +<p><a name = "line8_581" id = "line8_581"> </a> +Duritiem lapidum mersis inolescere ramis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_575" id = "not8_575" href = "#line8_575">575.</a> +<i>Cethegus</i> cognomen familiæ cujusdam Lentulorum e gente Cornelia. +M. Corn. Cethegus, Suadæ medulla Ennio dictus, belli Punici II, +temporibus vixit, P. Tuditani collega in consulatu A.U. 549, et postea +in censura. +—<span class = "pagenum notes">534</span> +<a name = "not8_578" id = "not8_578" href = "#line8_578">578.</a> +<i>Leucosia</i> ins. prope et contra Lucaniam ejusque sinum Pæstanum, +nunc <i>la Licosa</i>, petra verius, quam insula; unde h.l. <i>e +scopulis</i>. Cf. V.L. <i>Picentia</i>, Πικεντίνων μητρόπολις, Strab. V, +extr. bello Marsico adcensa, (Flor. III, 18) quam Cluver. et Hard. ad +Plin. III, 5 seu 9 extr. in mediterraneo. procul a mari sitam +fuisse contendunt, repugn. Holsten. p. 263, ubi dicit: inter +Salernum (<i>Salerno</i>) et Ebolos (<i>Evoli</i>) transitur locus +<i>Bicenza</i> dictus, (quem adlabitur <i>il Bicentino</i> fl.) VII M.P. +a Salerno, et XIII M.P. a Silaro distans: hæc ipsissima est Picentia, +quam et Mela II, 4, in ora maritima recenset. Cf. <a class = +"crossref" href = "#not8_424">ad v. 424</a>. +—<i>Pæstum</i>. hod Pesti, Παῖστον, Ptol. III, 1, et +Ποσειδωνία, Strab. V extr. <i>Posidonia</i>, Plin. III, 5 seu 10; +Liv. Epit. XIV. <i>Neptunia</i>, Vellei. I, 15, urbs Lucaniæ, non, +quod ex h.l. colligas, Picentinorum, (vid. tamen Strab. l.c.) et +colonia, (vid. Liv. et Vellei. ll. cc. ac Liv. XXVII, 10) non longe a +Silari ostio, (Strab. VI pr.) ad sinum Pæstanum, nunc <i>Golfo di +Salerno. Rosæ Pestanæ</i>, notæ ex Virg. Ge. IV, 119. Cf. et Liv. XXII, +36, et Martial. IX, <span class = "smallcaps">xxvii</span>, 3. +<i>The Ruins of Pæstum or Posidonia</i> post Dumont. Paris. 1764, et +Phil. Morghem ibid. 1766; splendidius edidere Miller Lond. 1767, et +Thom. Major ibid. 1768. +—<a name = "not8_579" id = "not8_579" href = +"#line8_579">579.</a> <i>exhaustæ Cerillæ</i>, vid. V.L. +—<a name = "not8_580" id = "not8_580" href = +"#line8_580">580.</a> <i>Silarus</i> fl. (<i>Selo</i>) +<i>Silerus</i>, Mel. II, 4. Σίλαρις, Strab. V, extr. et VI pr. +<i>Siler</i>, Lucan. II, 427, qui Lucanos a Picentibus disterminat. +<span class = "pagenum notes">535</span> +—<a name = "not8_581" id = "not8_581" href = +"#line8_581">581.</a> <i>Duritiem lapidum inolescere ramis</i>, +h.e. induci lignis, ut ap. Virg. Ge. II, 77; τὸ καθιέμενον εἰς αὐτὸ +φυτὸν ἀπολιθοῦσθαι, Strab. V, extr. Conf. Vibius Sequest. p. 194 +seq. ed. Oberlin. V.C. De eadem vi aliorum fontium rivorumque, vid. a +Dausq. laud. Ovid. Met. XV, 313, et Plin. XXXI, 2.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">535</span> +<p><a name = "line8_582" id = "line8_582"> </a> +Ille et pugnacis laudavit tela Salerni</p> +<p><a name = "line8_583" id = "line8_583"> </a> +Falcatos enses, et quæ Buxentia pubes</p> +<p><a name = "line8_584" id = "line8_584"> </a> +Aptabat dextris inrasæ robora clavæ.</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p><a name = "line8_585" id = "line8_585"> </a> +Ipse, <a href = "#var8_585">humero exsertus</a> gentili more +parentum,</p> +<p><a name = "line8_586" id = "line8_586"> </a> +Difficili gaudebat equo, roburque juventæ</p> +<p><a name = "line8_587" id = "line8_587"> </a> +<a href = "#var8_587">Flexi</a> cornipedis duro exercebat in ore.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_582" id = "not8_582" href = "#line8_582">582.</a> +<i>Salernum</i> (<i>Salerno</i>) opp. et colonia (Liv. XXXIV, 45; +Vellei. I, 15) in Picentinis, cum castro in monte, (Liv. XXXII, 29, +et Strab. V, extr. ἐπετείχισαν αὐτοῖς Σάλερνον Ῥωμαῖοι φρουρᾶς χάριν, +μικρὸν ὑπὲρ τῆς θαλάττης) ad mare Inferum, a quo et castrum, et opp. +quoque ipsum olim remotum fuisse putabat Cluver. refragg. Ptol. Cell. +Holsten. et Hard. ad Plin. III, 5 seu 9 extr. <i>Schola +Salernitana</i> in medio ævo inclaruit. +—<a name = "not8_583" id = "not8_583" href = +"#line8_583">583.</a> <i>Falcatos enses</i>, ut ap. Virg. Æn. VII, +732, et sup. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_278">III, +278</a>. +—<i>Bruxentum</i>, Gr. Πυξοῦς, (Strab. VI, pr.; Plin. III, 5, +seu 10) colonia, (Vell. I, 15; Liv. XXXIV, 45; XXXIX, 23) in +Lucania, hod. vel <i>Policastro</i>, vel, quod Leander putat, +<i>Piscicta</i>. +—<a name = "not8_584" id = "not8_584" href = +"#line8_584">584.</a> <i>inrasæ</i>, non <i>rasæ</i>, non levigatæ, +<i>robora clavæ</i>, h.e. clavam rudem et inpolitam. D. Heins. +comparat ἁυτοφυῆ κορύνην, Theocr. Id. IX, 24, ἄξοα δούρατα, Nonn. +Dionys. <span class = "greek" title = "XXXVII.">ΛΗ.</span>, v. 172, +et <i>ingenuam clavam</i>, Auson. Clavam e buxo intelligit Dausq. quia +Πυξοῦς a buxetis nomen sortita sit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_585" id = "not8_585" href = "#line8_585">585.</a> +Cethegorum hic mos fuit, a L. Cethego desumtus, ut exserto humero et +brachio expapillato pugnarent: ut enim habilius valentiusque telum +vibrarent, substrictiores erant. Ita Modius et Dausq. qui jam +compararunt Lucan. II, 543, <i>exsertique manus vesana Cethegi</i>, et +Horat. A. P. 50, <i>cinctutis Cethegis</i>, ubi vid. Schol. +—<i>Ipse</i> dux, Cethegus. +—<i>humero exsertus</i>, cf. Virg. Æn. I, 492; XI, 649; Stat. +Th. IV, 235, (ubi vid. Barth.) et ej. Achil. I, 346. +—<a name = "not8_586" id = "not8_586" href = +"#line8_586">586.</a> <i>Difficili</i>, feroci, qui difficulter +regi ac flecti potest. +—<a name = "not8_587" id = "not8_587" href = +"#line8_587">587.</a> <i>Flexi cornipedis in ore</i>, in flectendo +equo feroci ac generoso.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_588" id = "line8_588"> </a> +Vos etiam <a href = "#var8_588">adcisæ</a> desolatæque virorum</p> +<p><a name = "line8_589" id = "line8_589"> </a> +Eridani gentes, nullo <a href = "#var8_589">adtendente</a> Deorum</p> +<span class = "pagenum">536</span> +<span class = "linenum">590</span> +<p><a name = "line8_590" id = "line8_590"> </a> +Votis tunc vestris, casura ruistis in arma.</p> +<p><a name = "line8_591" id = "line8_591"> </a> +Certavit Mutinæ quassata Placentia bello:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_588" id = "not8_588" href = "#line8_588">588.</a> +<i>adcisæ desolatæque virorum</i>, victoriis et vastatione Hannibalis. +Conf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_392">ad II, 392, in +V.L.</a> +—<a name = "not8_589" id = "not8_589" href = +"#line8_589">589.</a> <i>gentes Eridani</i> adcolæ, gentes Galliæ +<span class = "pagenum notes">536</span> +Cisalpinæ, quæ etiam Togata, Citerior atque Subalpina vocabatur, et in +Trans- ac Cispadanam dividebatur, quia Padus, cujus Græcum nomen +<i>Eridanus</i> est, eam secat; cui qui propiores utrimque colebant, +Circumpadani dicebantur. +—<i>nullo adtendente Deorum Votis</i>, cf. Hor. Od. I, <span +class = "smallcaps">ii</span>, 27; Val. Fl. I, 341, et <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#not6_82">ad VI, 82, 87</a>. +—<a name = "not8_590" id = "not8_590" href = +"#line8_590">590.</a> <i>in arma casura</i>, in pugnam, infelicem +eventum habituram.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_591" id = "not8_591" href = "#line8_591">591.</a> +<i>Certavit Mutinæ</i>, cum Mutina, <i>mittenda pube</i>, de numero +militum, Romanis adversus Pœnos auxilio mittendorum. +—<i>Mutina</i>, hod. <i>Modena</i>, Boiorum opp. in Gallia Cispad. +firmissima et splendidissima populi Rom. colonia, (Cic. Phil. V, 9; +Liv. XXXIX, 55; Cluver. Ital. Antiq. I, <span class = +"smallcaps">xxviii</span>, p. 277) unde bellum Mutinense, ex Cic. +Philipp. oratt., Suet. Aug. 9, 84; Flor. IV, 4; Appian. b. Civ. +III, 49 sq.; Dione XLVI, 37, aliisque notissimum. <i>Placentia</i>, nunc +<i>Piacenza</i>, opp. Gallorum, qui Polyb. II, 17. Ἄνανες et <i>d’ +Anvillio Anamani</i> dicuntur, colonia metu belli Punici II, primo ejus +anno cis Padum, ut Cremona trans Padum, condita (Polyb. III, 40; Liv. +XXI, 25, et Epit. XX; Vellei. I, 14; Tac. Hist. II, 19) ubi ex +Apennino decurrens ὁ Τρεβίας συμβάλλει τῷ Πάδῳ, Strab. V, p. 150. +—<i>quassata bello</i>, primum, quum Romani ab Hannibale ad +Trebiam victi, eo fugerent; (Liv. XXI, 56... 59) deinde sæpius, de quo +vid. Liv. XXVII, 39, 43; XXVIII, 11; XXXI, 10, 21; XXXIV, 22, 56; Tac. +Hist. II, 21.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_592" id = "line8_592"> </a> +Mantua mittenda certavit pube Cremonæ,</p> +<p><a name = "line8_593" id = "line8_593"> </a> +Mantua Musarum domus, atque ad sidera cantu</p> +<span class = "pagenum">537</span> +<p><a name = "line8_594" id = "line8_594"> </a> +Evecta <a href = "#var8_594">Aonio</a>, et Smyrnæis æmula plectris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_592" id = "not8_592" href = "#line8_592">592.</a> +<i>Cremona</i>, quod etiam nunc comitatus et oppidi Mediolanensis nomen +est, in Cenomanis ad Padum, infra Adduæ confluentem, colonia, ut modo +diximus, ac municipium, bellis civilibus et Vitelliano adflictum, de quo +vid. Serv. ad Virg. Ecl. IX, 28, et Tac. Hist. III, 19, et 32 sq. +—<a name = "not8_593" id = "not8_593" href = +"#line8_593">593.</a> <i>Mantua</i>, vicina Cenomanorum urbs, (hod. +caput ducatus ejusdem nominis) ab Etruscis condita in Benaco lacu, +(<i>Lago di Mezo</i>, seu <i>Sotto</i>, <i>Painolo</i> et <i>Sopro</i>) +quem Mincius amnis, (<i>Menzo</i>) ex eo profluens, efficit. Originem +nomenque urbis, quam a celt. voc. <i>man</i>, aqua, dictam putat +<i>Mentelle, Géogr. comparée</i>, p. 75, fabulose ac varie tradit +Virg. Ecl. IX, 60, et Æn. X, 198 seq. ad quæ loca, vid. Heyne. +—<a href = "#line8_593">Versus 593, 594.</a> Poeta in laudem +Virgilii adjecit, qui Andibus, in agri Mantuani vico, natus dicitur. Cf. +Virg. Ge. III, 10 sq. et T. I. p. <span class = +"smallcaps">cxviii</span> et <span class = "smallcaps">cxlii</span>, +edit. Heyn. prior. +—<i>cantu Aonio</i>, ut <i>Aoniæ sorores</i>, <i>lyra</i>, +<i>vates</i>. Vid. Heyne ad Virg. Ge. III, 11. Sed possis etiam cum +Drak. sententiam h.l. ita expedire: Mantua celebris facta Virgilii +Georgicis et Æneide, quorum altero carmine Hesiodum, <i>Ascræ</i> +habitantem, quod <i>Aonum</i>, primorum Bœotiæ incolarum, oppidulum est, +altero Homerum imitatus +<span class = "pagenum notes">537</span> +est. +—<a name = "not8_594" id = "not8_594" href = +"#line8_594">594.</a> <i>Smyrnæis plectris</i>, nam Ἑπτὰ +ἐριδμαίνουσι πόλεις διὰ ῥίζαν Ὁμήρου, Κύμη, Σμύρνα, Χίος, Κολοφὼν, +Πύλος, Ἄργος, Ἀθῆναι. +—<i>plectris</i> ut ap. Hor. Od. I, <span class = +"smallcaps">xxvi</span>, 11, ubi vid. Jani.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">595</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_595" id = "line8_595"> </a> +Tum Verona Athesi circumflua, et undique sollers</p> +<p><a name = "line8_596" id = "line8_596"> </a> +Arva coronantem nutrire Faventia <a href = "#var8_596">pinum</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_595" id = "not8_595" href = "#line8_595">595.</a> +<i>Verona</i>, opp. Venetorum, quod integro nomine ac flore superat, +Catulli, Plinii, majoris et Vitruvii patria. +—<i>Athesi</i>, Rhætiæ fluv. hod. <i>Adige</i>, seu <i>Etsch</i>. +—<i>circumflua</i>, ἀμφίῤῥυτος, περίῤῥυτος. Idem testatur Serv. ad +Virg. Æn. IX, 679, cujus auctoritatem Drak. obponit Scalig. qui Poet. +VI, p.m. 324 id in dubium vocat, et nunc certe fluvium ab urbe claudi +contendit. +—<a name = "not8_596" id = "not8_596" href = +"#line8_596">596.</a> <i>Faventia</i>, nunc <i>Faenza</i> in +Romandiola, Lingonum oppid. in Gallia Cispad. vinetis (Varr. R. R. +c. 2, Colum. III, 3) et bello Sullano (Liv. Epit. 88; Vellei. II, +28) nobilitatum.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_597" id = "line8_597"> </a> +Vercellæ, fuscique ferax Pollentia villi,</p> +<p><a name = "line8_598" id = "line8_598"> </a> +Et quondam Teucris comes in Laurentia bella</p> +<p><a name = "line8_599" id = "line8_599"> </a> +Ocni prisca domus, parvique Bononia Rheni.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_597" id = "not8_597" href = "#line8_597">597.</a> +<i>Vercellæ</i>, hod. <i>Vercelli</i>, Libicorum opp. in Gallia +Transpad. ad Sessim, seu Sessitem flux. Plin. III, 17; Tac. Hist. +I, 70. +—<i>Pollentia</i> (<i>Pollenza</i>), Πολεντία, Ptolem. urbs +Liguriæ cis Padum, ad confluentes Tanari et Sturæ, diversa ad oppidis +ejusdem nominis in Piceno et Majorca. Laudatur a calicibus fictilibus, +Plin. XXXV, 12; Martial XIV, 157, et a copia ovium nigrarum ac <i>villi +fusci</i> h.e. lanæ nigræ Martial. l.c. Colum. VII, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 48, et Plin. VIII, 48, a quo lanam potius canam +prædicari monent, Dausq. Drak. et Cluver. p. 85. Sed vid. ibi +Harduin. +—<a name = "not8_598" id = "not8_598" href = +"#line8_598">598.</a> Conf. Virg. Æn. X, 198 sq. et ibi Heynii +Exc. I. +—<a name = "not8_599" id = "not8_599" href = +"#line8_599">599.</a> <i>Ocni prisca domus</i> non potest esse +Mantua, cujus poeta jam meminit <a class = "crossref" href = +"#line8_592">v. 592 sq.</a> Hinc vetustiorem et vere <i>priscam</i> +Ocni domum, Bononiæ vicinam, quam coluerit, antequam Mantuam conderet, +vel, quæ et Marsi sententia est, montana illa, e quibus Tiberis, Ocni +pater, oritur, intelligit Cellar. De ipsa Bononia adcipit Heyne l.c. +quam certe ab Ocno conditam nonnulli tradiderunt, teste Serv. Ab ea +tamen omnino <i>Ocni domus</i> h.l. discerni videtur. <i>Bononia</i> +(<i>Bologna</i>) olim <i>Felsina</i> Tuscis dicta, ante Gallorum +incursiones, (Plin. III, 15: Liv. XXXIII, 37.) Boiorum opp. in Gallia +Cispad. ad radices Apennini, inter fluvios <i>Lavinium</i> et +<i>Rhenum</i> (<i>Savena</i> et <i>Reno</i>), unde h.l. <i>parui +Rheni</i>, ut distinguatur a Rheno, Galliæ et Germaniæ fl. In illo amni +Bononiensi (Plin. XVI, 36) insula Triumvirorum fuit, de qua vid. Cl. +Schweigh. ad Appian. b. Civ. IV, 2. Alia autem est <i>Bononia</i>, +<span class = "pagenum notes">538</span> +hod. <i>Boulogne</i>, urbs Morinorum in Gallia Belg.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">538</span> +<span class = "linenum">600</span> +<p><a name = "line8_600" id = "line8_600"> </a> +Quique gravi remo, limosis segniter undis,</p> +<p><a name = "line8_601" id = "line8_601"> </a> +Lenta paludosæ <a href = "#var8_601">proscindunt</a> stagna Ravennæ.</p> +<p><a name = "line8_602" id = "line8_602"> </a> +Tum Trojana manus, tellure antiquitus orti</p> +<p><a name = "line8_603" id = "line8_603"> </a> +Euganea, profugique sacris Antenoris oris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_600" id = "not8_600" href = "#line8_600">600 sq.</a> +<i>gravi remo... Ravennæ</i>, ἐν τοῖς ἕλεσι μεγίστη μὲν ἔστι Ῥαβέννα, +καὶ διάῤῥυτος, Strab. l.c. Nunc quoque multæ ibi paludes, et quibus +limosa ac fætida aqua ne fluviis quidem Ronco et Montone, ad latera +oppidi propterea ductis, satis derivari potest. De situ urbis, quæ hodie +III M.P. abest a mari, quod sensim plurimum arenæ evomuit, vid. inpr. +Jornandes rer. Get. c. 29. Observa autem h.l. ubertatem verborum! +—<a class = "missing" name = "not8_601" id = "not8_601" href = +"#line8_601" title = "numerus deest">601.</a> <i>Lenta</i>, quibus +lenta fit navigatio. +—<i>Ravenna</i>, (<i>Ravenna</i>, caput Romandiolæ) Lingonum urbs +in Gallia Cispad. ad oram maritimam, Sabinorum opp. (Plin. III, 15) vel +potius Θετταλῶν κτίσμα, (Strab. V, p. 148, al. 214, al. 327, Zosim +V, 27) regni sedes Theodorici et Exarchorum, cujus antiquo portui, +in Bedesis ostio; Augustus novum addidit, et in eo classem Ravennatem, +superi, seu Adriatici maris tuendi causa, collocavit. Suet. Aug. 49; +Tac. Ann. IV, 5, et Hist. II, 100; III, 6, 40.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_602" id = "not8_602" href = "#line8_602">602.</a> +Intelligit Patavinos, quorum urbs <i>Patavium</i> (<i>Padua</i>), Livii +patria, opulentissimum Venetorum opp. (Strabon. V, p. 147) in læva +ripa Medoaci minoris ab <i>Antenore</i> condita fuit. +—<a name = "not8_603" id = "not8_603" href = +"#line8_603">603.</a> <i>Euganei</i> ante belli Trojani tempora ad +ipsum mare Hadriat. colebant, ex qua sede a Trojanis et Henetis, duce +Antenore, pulsi, in septemtrionem ad Alpes, inter Larium lacum et +Athesin fl. secesserunt; unde <i>tellus Euganea</i> h.l. Venetorum +regio. Cf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_212">XII, +212 sq.</a>; Liv. I, 1; Dionys. Hal. I, 20; Virg. Æn. +I, 242... 249, ubi vid. Heyne.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_604" id = "line8_604"> </a> +Nec non cum Venetis Aquileia <a href = "#var8_604">superfluit</a> +armis.</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p><a name = "line8_605" id = "line8_605"> </a> +Tum pernix Ligus, et sparsi per saxa <a href = +"#var8_605">Vagenni</a></p> +<span class = "pagenum">539</span> +<p><a name = "line8_606" id = "line8_606"> </a> +In decus Hannibalis duros misere nepotes.</p> +<p><a name = "line8_607" id = "line8_607"> </a> +Maxima tot populis rector fiducia Brutus</p> +<p><a name = "line8_608" id = "line8_608"> </a> +Ibat, et hortando notum adcendebat in hostem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_604" id = "not8_604" href = "#line8_604">604.</a> +<i>Aquileia</i>, Carnorum, Alpini populi, qui Forum Julium +(<i>Friuli</i>, seu <i>Friaul</i>, provinciam Venetam) incolebant, +oppidum, nunc fere dirutum, inter Turrum et Natisonem (<i>Turrone</i> et +<i>Natisone</i>) fluvios situm, (Plin. III, 18) et antiqua colonia, +adversus barbaros munita (Liv. XL, 34; Strab. V, p. 148, al. 214) +et non ita multo post aucta, (Liv. XLIII, 17) unde emporium insigne +factum. Herodian. VIII, 2, et Spanhem. ad Julian. p. 254. +—<i>superfluit</i>, abundat, <i>armis</i>, armatis, copiis, quas +in bellum mittit. Cf. V.L.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_605" id = "not8_605" href = "#line8_605">605.</a> +<i>Liguria</i>, nunc Genua et Lucca. +—<i>Vagenni</i>, seu Vagienni, (<i>Bagitenni</i> in Tabula +Peuting.) ex Caturigibus orta Ligurum gens, ad Alpes marit. et Padum, +(Plin. III, 16 et +<span class = "pagenum notes">539</span> +20) quorum opp. <i>Augusta Vagiennorum</i> (hod. <i>Vico</i>, quod +<i>d’Anville</i>, sed, quod alii putant, <i>Saluzzo</i> in Pedemontio) +memoratur, Plin. III, 5, seu 7. <i>Augusta Bagiennorum</i> apud +Sponium Misc. Er. Antiq. p. 164, et corrupte <span class = "greek" +title = "Augousta Batienôn">Αὐγούστα Βατιενῳν</span>, Ptol. III, 1, +ubi et perperam cum Iria et Dertona in Taurinis ponitur. +—<a name = "not8_606" id = "not8_606" href = +"#line8_606">606.</a> <i>In decus Hannibalis</i>, ut ab eo cum +reliquis ad Cannas vincerentur. +—<i>duros nepotes</i> adcipio ut <i>adsuetum malo Ligurem</i> ap. +Virg. Georg. II, 168, ubi vid. Heyne. Cf. sup. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_558">ad I, 558</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#not6_308">VI, 308</a>. «Ligures montani, +duri atque agrestes: docuit ager ipse, nihil ferendo, nisi multa cultura +et magno labore quæsitum,» Cic. contra Rullum II, 35.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_609" id = "line8_609"> </a> +Læta viro gravitas, ac mentis amabile pondus,</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p><a name = "line8_610" id = "line8_610"> </a> +Et sine tristitia virtus: non ille <a href = "#var8_610">rigoris</a></p> +<p><a name = "line8_611" id = "line8_611"> </a> +Ingratas laudes, nec nubem frontis amabat,</p> +<p><a name = "line8_612" id = "line8_612"> </a> +Nec famam lævo quærebat limite vitæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_609" id = "not8_609" href = "#line8_609">609</a> <a name += "not8_610" id = "not8_610" href = "#line8_609">seq.</a> +Poeta ducem fingit ad exemplum M. Bruti, quem Cicero amavit, quique +<i>mentis pondere</i> h.e. prudentia, et cunctis virtutibus par L. +Bruto, primo Consuli, fuit, sed <i>sine tristitia, sine rigore</i>, +Mars. et Cell. Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not8_560">ad +v. 560</a>. +—<i>Læta gravitas</i>, comitate mixta, ut <i>mentis amabile +pondus</i>, et <i>sine tristitia virtus</i>. +—<i>mentis pondus</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_429">ad VI, 429</a>. +—<a name = "not8_611" id = "not8_611" href = +"#line8_611">611.</a> <i>nubem frontis</i>, νεφέλην ὀφρύων, +Sophocl. Antigone, v. 538. Κρέοντα συννεφῆ, Eurip. Phœniss. +v. 1317; D. Heins. διασκεδᾶτε τὸ προσὸν, νῦν νέφος ἐπὶ τοῦ +μετώπου, Athen. I, p. 34; τὴν νεφέλην τῶν ὀφρύων, Philostr. epist. +72; Drak. qui etiam Stat. Silv. III, <span class = "smallcaps">v</span>, +11, et Theb. IV, 512, (ubi tamen cæcitas designatur) Martial. II, 11, +aliorumque loca comparavit. Plura desideranti suppeditabit Lambin. ad +Hor. Epist. I, <span class = "smallcaps">xviii</span>, 94. +—<a name = "not8_612" id = "not8_612" href = +"#line8_612">612.</a> <i>limite lævo</i>, sinistra, h.e. prava +<i>vitæ</i> via ac ratione. Non simulatione virtutis, sed vera virtute, +Mars. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_140">IX, +140</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_613" id = "line8_613"> </a> +Addiderat ter mille viros, in Marte sagittæ</p> +<p><a name = "line8_614" id = "line8_614"> </a> +<a href = "#var8_614">Expertos</a>, fidus Sicula regnator ab Ætna.</p> +<span class = "pagenum">540</span> +<span class = "linenum">615</span> +<p><a name = "line8_615" id = "line8_615"> </a> +<a href = "#var8_615">Non totidem Ilva viros</a>, sed lætos cingere +ferrum,</p> +<p><a name = "line8_616" id = "line8_616"> </a> +Armarat patrio, <a href = "#var8_616">quo nutrit bella</a>, metallo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_613" id = "not8_613" href = "#line8_613">613.</a> +Innuitur Hiero, rex Syracusanus, fidissimus Romanorum socius. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_489">V, 489 sqq.</a>; +Liv. XXI, 50; XXII, 37, 56. +—<i>ter mille</i>, propr. mille sagittariorum et funditorum, teste +Livio. +—<a name = "not8_614" id = "not8_614" href = +"#line8_614">614.</a> <i>Expertus</i> passive dicitur peritus, vel +qui tritus est in aliqua re usu, et experientiam habet. Sic <i>expertus +belli</i> ap. Virg. Æn. X, 173, et Tac. Hist. IV, 76; conf. et Liv. +IV, 9; +<span class = "pagenum notes">540</span> +XXIV, 22, al.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_615" id = "not8_615" href = +"#line8_615">615,</a> <a name = "not8_616" id = "not8_616" href = +"#line8_616">616.</a> Conf. Virg. Æn. X, 173, 174, et Rutil. Numat. +Itiner. I, 351. +—<i>Ilva</i> ins. hodie <i>Elba</i> in mari Tusco, Gr. <span class += "greek" title = "Aithalê">Ἀιθάλη</span>, seu <span class = "greek" +title = "Aithalia">Ἀιθαλία</span> (quam ab Ilva perperam distinguit +Ptol.) in Etruriæ ora, ferri metallis abundat, ut etiamnunc Elba. Vid. +Plin. III, 6, et Heyn. Exc. I, ad Virg. l.c. pag. 415, 416. +—De qua insula conf. Wernsdorf. ad Rutil. Itin. I, 351, in +Poet. Min. T. V, P. I, p. 139.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_617" id = "line8_617"> </a> +<a href = "#var8_617">Ignosset</a>, quamvis avido committere pugnam,</p> +<p><a name = "line8_618" id = "line8_618"> </a> +Varroni, quicumque simul tot tela videret.</p> +<p><a name = "line8_619" id = "line8_619"> </a> +Tantis agminibus Rhœteo litore quondam</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p><a name = "line8_620" id = "line8_620"> </a> +Fervere, quum magnæ Trojam invasere Mycenæ,</p> +<p><a name = "line8_621" id = "line8_621"> </a> +Mille rates vidit Leandrius Hellespontus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_618" id = "not8_618" href = "#line8_618">618.</a> +<i>Varroni</i>, cujus audacia tanto militum numero excusari quodammodo +potest.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_619" id = "not8_619" href = "#line8_619">619 sqq.</a> +<i>Rhæteo</i>, Trojano, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_115">ad I, 115</a>. +—<i>Fervere rates litore</i>, pro <i>fervere litus ratibus</i>, ut +ap. Virg. Æn. IV, 407; VIII, 677. +—<a class = "missing" name = "not8_620" id = "not8_620" href = +"#line8_620" title = "numerus deest">620.</a> <i>Mycenæ</i>, urbs +Argolidis, Agamemnonis regia, pro tota Græcia, ut ap. Virg. Æn. +I, 284; II, 180, 331; VI, 839; VII, 222. +—<a class = "missing" name = "not8_621" id = "not8_621" href = +"#line8_621" title = "numerus deest">621.</a> <i>Mille rates</i>, +conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_229">ad III, +229</a>. +—<i>Leandrius Hellespontus</i>, in quo, tempestate oborta, +submersus Leander, seu Leandrus juvenis, Abydi in Troade natus, cujus +amica Hero Sesti in Thracia habitabat, unde ejus visendæ causa hoc +fretum tranare solebat. Fabula nota ex Musæi carmine, et ex Ovid. Ep. +Her. XVIII et XIX. +—<i>Hellespontus</i> (<i>die Dardanellen</i>) inter Sestum et +Abydum non nisi +<span class = "pagenum notes">541</span> +VII stadia latus est, et hinc ibi ponte junctus dicitur a Xerxe.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">541</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_622" id = "line8_622"> </a> +Ut ventum ad Cannas, urbis vestigia priscæ,</p> +<p><a name = "line8_623" id = "line8_623"> </a> +Defigunt diro signa infelicia vallo.</p> +<p><a name = "line8_624" id = "line8_624"> </a> +Nec, tanta miseris <a href = "#var8_624">jamque</a> inpendente +ruina,</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p><a name = "line8_625" id = "line8_625"> </a> +Cessarunt Superi vicinas prodere clades.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_622" id = "not8_622" href = "#line8_622">622.</a> +<i>Cannas</i> (vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_50">ad +I, 50</a>) <i>urbis vestigia priscæ.</i> Ἀννίβας καταλαμβάνει τὴν +τῆς Κάννης προσαγορευομένης πόλεως ἄκραν.—τὴν μὲν οὖν πόλιν ἔτει +πρότερον ἑνὶ συνέβαινε κατεσκάφθαι, Polyb. III, 107, πόλιν Κάνναν, ibid. +IV, 1. <i>Ignobilis Apuliæ vicus</i>, dicitur Flor. II, 6.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_624" id = "not8_624" href = "#line8_624">624.</a> +Portenta, quæ pugnæ Cannensis præsagia fuerint, Silius non more tantum +<ins class = "correction" title = "‘poetarnm’ legitur">poetarum</ins>, +quod Drak. putabat, (coll. Lucan. I, 524; VII, 151; Petron. c. 121; +Stat. Th. VII, 401, et Virg. Ge. I, 466, ubi vid. Heyne) sed ex +fide quoque historica, etsi variatis eorum generibus, aliisque adjectis +commemorat; vid. Polyb. III, 112, et Liv. XXII, 36. Conf. omnino sup. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_59">ad +V, 59 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_626" id = "line8_626"> </a> +Per subitum adtonitis pila exarsere maniplis,</p> +<p><a name = "line8_627" id = "line8_627"> </a> +Et celsæ toto ceciderunt aggere pinnæ,</p> +<p><a name = "line8_628" id = "line8_628"> </a> +Nutantique ruens prostravit vertice silvas</p> +<p><a name = "line8_629" id = "line8_629"> </a> +Garganus, fundoque imo mugivit anhelans</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p><a name = "line8_630" id = "line8_630"> </a> +Aufidus, et magno late distantia ponto</p> +<p><a name = "line8_631" id = "line8_631"> </a> +Terruerunt pavidos adcensa Ceraunia nautas.</p> +<p><a name = "line8_632" id = "line8_632"> </a> +Quæsivit Calaber, subducta luce repente</p> +<p><a name = "line8_633" id = "line8_633"> </a> +<a href = "#var8_633">Inmensis</a> tenebris, et terram et litora +Sipus:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_626" id = "not8_626" href = "#line8_626">626.</a> +<i>Per subitum</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_594">ad VII, 594</a>. +—<i>pila exarsere maniplis</i>, cf. Tac. Ann. XII, 64; XV, 7, +et, qui in faustis hoc portentis reponit, a Dausq. laud. Dionys. Hal. +lib. V, vid. omnino Heyne Opusc. acad. T. III, p. 257. +—<a name = "not8_627" id = "not8_627" href = +"#line8_627">627.</a> <i>aggere</i>, cf. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_265">ad I, 265</a>. +—<i>pinnæ</i>, ut ap. Virg. Æn. VII, 159. +—<a name = "not8_628" id = "not8_628" href = +"#line8_628">628.</a> Cf. Heyne l.c. p. 259 seq., 265 seq. +—<a name = "not8_629" id = "not8_629" href = +"#line8_629">629.</a> <i>Garganus</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#not4_561">ad IV, 561</a>. +—<a name = "not8_630" id = "not8_630" href = +"#line8_630">630.</a> <i>Aufidus</i>, cf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_52">ad I, 52</a>. +—<a name = "not8_631" id = "not8_631" href = +"#line8_631">631.</a> <i>adcensa</i> ignibus intestinis, vel +potius, ut sæpe, fulminibus <i>Ceraunia</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#not5_386">ad V, 386</a>. +—<i>magno ponto</i>, mari interno, seu mediterraneo, proprie sic +dicto, quod Plin. III, 5, aliisque simpl. <i>mare magnum</i> +vocatur. Nam alioquin Ceraunia prominent in mare Ionium et Hadriat. quæ +sunt partes maris mediter.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_633" id = "not8_633" href = "#line8_633">633.</a> +Cf. V.L. +—<i>Sipus</i>, forma græca, pro <i>Sipuntis</i>, Σιποῦντα, Polyb. +X, Exc. c. 1. <i>Sipus</i>, Σιποῦς, Ptol. III, 1; Strab. VI, +p. 284; Mel. II, 4; Lucan. V, 377, et Steph. +<i>Sipontum</i>, Liv. <span class = "smallcaps">xxxiv</span>, 45; <span +class = "smallcaps">xxxix</span>, 23; Plin. III, 11. <i>Sipuntum</i>, +Antonin. et Mel. l.c. urbs Apuliæ Dauniæ, a Diomede condita et ἀπὸ τῶν +ἐκκυματιζομένων σηπίων, a +<span class = "pagenum notes">542</span> +sepiis, ad litus ejectis, sic dicta, teste Strab. l.c. cujus ruinæ <ins +class = "correction" title = "‘sunt sunt’ legitur">sunt</ins> proxime +Manfredoniam. +—<i>Calabriæ</i>, Apuliæ, Iapygiæ et Messapiæ nomina a poetis +passim confunduntur.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">542</span> +<p><a name = "line8_634" id = "line8_634"> </a> +Obseditque frequens castrorum limina bubo.</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p><a name = "line8_635" id = "line8_635"> </a> +Nec densæ trepidis <a href = "#var8_635">apium</a> se involvere +nubes</p> +<p><a name = "line8_636" id = "line8_636"> </a> +<a href = "#var8_636">Cessarunt</a> aquilis: non unus crine corusco</p> +<p><a name = "line8_637" id = "line8_637"> </a> +Regnorum eversor rubuit letale cometes.</p> +<p><a name = "line8_638" id = "line8_638"> </a> +Castra quoque et vallum <a href = "#var8_638">rabidæ</a> sub nocte +silenti</p> +<p><a name = "line8_639" id = "line8_639"> </a> +Inrupere feræ, <a href = "#var8_639">raptique</a> ante ora paventum</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p><a name = "line8_640" id = "line8_640"> </a> +<a href = "#var8_640">Adjunctos</a> vigilis sparserunt membra per +agros.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_634" id = "not8_634" href = "#line8_634">634.</a> +Cf. Virg. Æn. IV, 462, 463, et Ovid. Met. V, 550.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_635" id = "not8_635" href = "#line8_635">635.</a> +<i>apum nubes</i>, examen (vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_311">ad I, 311</a>) in <i>aquilis</i>, seu signis +militaribus; vel in arbore, foro, castris et templi domusque culmine +βοτρυδὸν considens, sæpius in diris ominibus numeratur. N. Heins. +excitavit Ammian. Marcell. lib. XVIII, et Lucan. VII, 161; Dausq. autem +Liv. XXI, 46; XXIV, 10; XXVII, 23; Plin. XI, 17, (ubi vid. Hard.) Val. +Max. I, 6; Cic. harusp. resp. c. 12, et Virg. Æn. VII, 64 seq. ubi +vid. Cerda et Heyne; Add. Juvenal. XIII, 68; Flor. II, 6; Ælian. +V.H. X, 21; XII, 45, 46; Dion. XLVII, p. 328, 351; LIV, +p. 544; LXXIV, p. 842; Tac. Ann. XII, 64, et Jul. Obseq. c. +95, 103, 113, 130, 132 al. +—<i>apium</i>, pro apum. Vid. Ernesti ad Tac. l.c. Drak. ad Liv. +IV, 33, et ad h.l. ubi laudat Voss. art. gram. IV, 14, et Salmas. ad +Capitol. vit. Anton. Pii c. 3. +—<a name = "not8_636" id = "not8_636" href = +"#line8_636">636,</a> <a name = "not8_637" id = "not8_637" href = +"#line8_637">637.</a> <i>cometes Regnorum eversor</i>, h.e. eversionem +portendens. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_460">ad +I, 460 sq.</a> Suet. Ner. c. 36; Lucan. I, 529; Tac. Ann. XIV, +22; XV, 47; Virg. Ge. I, 488; Plin. II, 25 et 26; <i>crine +corusco</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_358">ad +I, 358</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_638" id = "not8_638" href = "#line8_638">638</a> <a name += "not8_639" id = "not8_639" href = "#line8_638">sq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_130">XIII, 130 +sq.</a> et Virg. Ge. I, 486. +—<a name = "not8_640" id = "not8_640" href = +"#line8_640">640.</a> <i>Adjunctos</i>, vicinos.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_641" id = "line8_641"> </a> +Ludificante etiam terroris imagine somnos,</p> +<p><a name = "line8_642" id = "line8_642"> </a> +Gallorum <a href = "#var8_642">visi bustis erumpere manes</a>:</p> +<span class = "pagenum">543</span> +<p><a name = "line8_643" id = "line8_643"> </a> +Terque quaterque solo penitus tremuere <a href = +"#var8_643">revulsæ</a></p> +<p><a name = "line8_644" id = "line8_644"> </a> +Tarpeiæ rupes: atque atro sanguine <a href = "#var8_644">flumen</a></p> +<span class = "linenum">645</span> +<p><a name = "line8_645" id = "line8_645"> </a> +Manavit Jovis in templis, lacrimæque vetusta</p> +<p><a name = "line8_646" id = "line8_646"> </a> +Effigie <a href = "#var8_646">patris large</a> fluxere Quirini.</p> +<p><a name = "line8_647" id = "line8_647"> </a> +Major et horrificis sese extulit Allia ripis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_642" id = "not8_642" href = "#line8_642">642.</a> +Hom. Iliad. λ, 53, comparat Lefeb. et Drak. sup. <a class = "crossref" +href = "bookVI.html#line6_179">VI, 179</a>, (ubi vid. not.) Lucan. +I, 580, et VII, 179. Hic et verbo <i>Gallorum</i> omen prægravari +monet, quasi Gallorum, qui olim in obsidione Romæ occubuerint, manes +bustis eruperint, ut iterum luctuosissima cum Romanis bella gererent. +<i>Busta Gallica</i>, de quibus vide Livium lib. XXII, 14. +<span class = "pagenum notes">543</span> +—<a name = "not8_644" id = "not8_644" href = +"#line8_644">644.</a> <i>atro sanguine flumen</i>, cet. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_91">ad V, 91</a>, et +var. lect.; Liv. XLV, 16; Curt. IV, 2. +—<a name = "not8_645" id = "not8_645" href = +"#line8_645">645</a> <a name = "not8_646" id = "not8_646" href = +"#line8_645">sq.</a> +<i>lacrimæ... Quirini</i>, conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_86">ad I, 86</a>; Heyne ad Virg. Georg. +I, 480, et Opusc. Acad. T. III, p. 257; Delr. ad Senec. +Thyest. v. 702, 647. Cf. Heyne Opusc. Acad. T. III, +p. 265.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_647" id = "not8_647" href = "#line8_647">647.</a> +<i>Allia</i>, cum delectu, quasi strages, Alliensi similis, Romanis +portendatur. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_547">ad +I, 547</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_648" id = "line8_648"> </a> +Non Alpes sedere loco, non nocte dieve</p> +<p><a name = "line8_649" id = "line8_649"> </a> +Ingentes inter stetit Apenninus hiatus.</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p><a name = "line8_650" id = "line8_650"> </a> +Axe super medio, Libyes a parte, coruscæ</p> +<p><a name = "line8_651" id = "line8_651"> </a> +In Latium venere faces, ruptusque fragore</p> +<p><a name = "line8_652" id = "line8_652"> </a> +Horrisono polus, et vultus patuere Tonantis.</p> +<p><a name = "line8_653" id = "line8_653"> </a> +Ætnæos quoque contorquens e <a href = "#var8_653">cautibus</a> ignes</p> +<p><a name = "line8_654" id = "line8_654"> </a> +<a href = "#var8_654">Vesbius</a> intonuit, scopulisque in nubila +jactis</p> +<span class = "pagenum">544</span> +<span class = "linenum">655</span> +<p><a name = "line8_655" id = "line8_655"> </a> +Phlegræus tetigit trepidantia sidera vertex.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_648" id = "not8_648" href = "#line8_648">648.</a> +<i>sedere</i>, id. qd. mox <i>stare</i>. Vid. <a class = "crossref" href += "bookII.html#not2_385">ad II, 385</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_173">III, 173</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_650" id = "not8_650" href = "#line8_650">650.</a> +<i>Axe... faces</i>, cf. Plin. II, 26, et Heyne l.c. p. 214 seq. +<i>Axe</i>, ut apud Virg. Æn. II, 512; IV, 482; VI, 536. +—<i>Axe medio</i>, a meridie. +—<i>super</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_60">ad I, 60, (in V.L.)</a> et <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_340">340</a>. +—<a name = "not8_651" id = "not8_651" href = +"#line8_651">651 sq.</a> +<i>ruptus... Tonantis</i>. Cf. Heyne l.c. p. 213, 214. +—<i>ruptus fragore polus</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_135">ad I, 135</a>, et <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_535">535</a>. +—<a class = "missing" name = "not8_652" id = "not8_652" href = +"#line8_652" title = "numerus deest">652.</a> <i>vultus patuere +Tonantis</i>, magnifice, ad hiatum cæli, χάσμα, adumbrandum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_653" id = "not8_653" href = "#line8_653">653.</a> +Cf. Stat. Silv. IV, <span class = "smallcaps">iv</span>, 79 sq. +—<a name = "not8_654" id = "not8_654" href = +"#line8_654">654.</a> <i>Vesuvius</i> (<i>Monte di Somma</i>) +poetis dicitur <i>Vesuius</i>, vel, ut in antiquiss. codd. scribitur, +<i>Vesbius</i>, ut h.l. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_152">XII, 152</a>, (ubi vid. N. Heins.) +<a class = "crossref missing" href = "bookXVII.html#line17_593" title = +"recte 593">XVII, 599</a>; Stat. l.c. Val. Fl. III, 209; IV, 507. (ad +quæ loca vid. Carr.) Martial. IV, 44; Colum. R. R. X, 133. +<i>Vesevus</i>, Virg. Ge. II, 224; Suet. Tit. 8, et aliis, <span class = +"greek" title = "Ouesouïos">Οὐεσούϊος</span>, <span class = "greek" +title = "Ouessouïon oros [mons]">Οὐεσσούϊον ὄρος</span>, vel <span class += "greek" title = "Ouesoubios">Οὐεσούβιος</span>, Strab. <span class = +"greek" title = "Besbios">Βέσβιος</span>, Græcis posterioris ævi, v.c. +Procop. passim in Gothicis, et Appian. b. Civ. I, 116, unde +corrupte <i>Bebius</i> ap. Vib. Sequest. p. 301, ubi vid. Cl. +Oberlin. Cf. Cluver. Ital. ant. p. 1157 seq. et Reimar. ad Dion. +LXVI, 22, p. 1094. +—<span class = "pagenum notes">544</span> +<a name = "not8_655" id = "not8_655" href = "#line8_655">655.</a> +<i>Phlegræus</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_275">ad IV, 275</a>. +—<i>vertex</i>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_631">ad II, 631</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_656" id = "line8_656"> </a> +Ecce inter medios belli præsagus, et ore</p> +<p><a name = "line8_657" id = "line8_657"> </a> +Adtonito sensuque simul, clamoribus inplet</p> +<p><a name = "line8_658" id = "line8_658"> </a> +Miles castra feris, et anhelat clade futura.</p> +<p><a name = "line8_659" id = "line8_659"> </a> +Parcite, crudeles Superi, jam stragis <a href = +"#var8_659">acervis</a></p> +<span class = "linenum">660</span> +<p><a name = "line8_660" id = "line8_660"> </a> +Deficiunt campi; video per densa volantem</p> +<p><a name = "line8_661" id = "line8_661"> </a> +Agmina ductorem Libyæ, <a href = "#var8_661">currusque</a> citatos</p> +<p><a name = "line8_662" id = "line8_662"> </a> +Arma virum super atque <a href = "#var8_662">artus</a> et signa +trahentem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_656" id = "not8_656" href = "#line8_656">656.</a> +Milites, ut ἔνθεοι, prælii eventum augurantur, et futura tamquam jam +præsentia <i>vident</i>: unde Silius grandiore utitur oratione more +poetarum, de quo vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_125">ad I, 125 sq.</a> Lefeb. comparat Lucan. +I, 618 sq., et Val. Fl. I, 207... 240.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_663" id = "line8_663"> </a> +Turbinibus furit insanis, et prælia ventus</p> +<p><a name = "line8_664" id = "line8_664"> </a> +Inque oculos inque ora rotat. Cadit inmemor ævi</p> +<span class = "pagenum">545</span> +<span class = "linenum">665</span> +<p><a name = "line8_665" id = "line8_665"> </a> +Nequidquam, Trasymene, tuis Servilius oris</p> +<p><a name = "line8_666" id = "line8_666"> </a> +Subductus. <a href = "#var8_666">Quo</a>, Varro, fugis? pro Juppiter! +ictu</p> +<p><a name = "line8_667" id = "line8_667"> </a> +Procumbit saxi fessis spes ultima Paulus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_663" id = "not8_663" href = "#line8_663">663, 664.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_491">IX, 491 +sqq.</a> Liv. XXII, 43 extr. et 46 extr. Flor. II, 6, et Appian. b. +Hannib. c. 22. +—<i>insanis</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_101">ad I, 101</a>. +—<i>ventus</i> scil. Vulturnus. +—<i>prælia rotat</i>, prop. pulveris nubem, quæ Romanis +pugnantibus prospectum hostium adimebat, et Pœnorum tela, quæ, ipsa vi +venti adjuta, certius ac fortius mittebantur. Vid. Liv. et Appian. l.c. +—<a name = "not8_664" id = "not8_664" href = +"#line8_664">664,</a> <a name = "not8_665" id = "not8_665" href = +"#line8_665">665.</a> Cn. <i>Servilius</i> Geminus, qui superiore anno +consul et collega primum C. Flaminii, deinde M. Atilii Reguli fuerat, +Fabiique artibus bellum gesserat, ad Cannas cum eodem Regulo mediam +aciem tenebat et occidebatur. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_223">X, 223 sq.</a>; Liv. XXI, 57; XXII, 1, +8, 31, 32, 43, 49; Polyb. III, 77, 86, 88, 96, 114, 116. +<span class = "pagenum notes">545</span> +—<i>inmemor ævi</i>, de vita parum sollicitus, adeoque fortiter +pugnans. +—<i>Nequidquam... subductus</i>; nam parum ipsi profuerat, pugnæ +ad Trasymenum non interfuisse, quia anno seq. temeritate Terentii +Varronis, Flaminio similis, cum tot millibus periit. +—<a name = "not8_666" id = "not8_666" href = +"#line8_666">666.</a> Varro cum <span class = +"smallroman">LXX</span> fere equitibus Venusiam perfugit; Liv. XXII, 49; +Polyb. III, 116, 117. +—<a name = "not8_667" id = "not8_667" href = +"#line8_667">667.</a> L. Æmilius <i>Paulus</i> consul in prælio +occubuit, funda graviter ictus, et telis deinde obrutus. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_235">X, 235 sq.</a> et Liv. +l.c. «Cn. Lentulus, tribunus militum, quum, prætervehens equo, sedentem +in saxo cruore oppletum consulem vidisset: <i>L. Æmili</i>, inquit,... +<i>cape hunc equum</i>.... Ad ea consul: <i>Tu quidem, Cn. Corneli, +macte virtute esto!... Abi, nuncia</i>, etc. Hæc exigentes prius turba +fugientium civium, deinde hostes, obpressere: consulem, ignorantes quis +esset, obruere telis.» <span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<i>fessis spes ultima</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_1">VII, 1</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_48">X, 48</a>. Conf. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_566">ad I, 566</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line8_668" id = "line8_668"> </a> +Cesserit huic Trebia exitio: <a href = "#var8_668">pons ecce</a> +cadentum</p> +<p><a name = "line8_669" id = "line8_669"> </a> +Corporibus struitur, <a href = "#var8_669">reicitque cadavera +fumans</a></p> +<span class = "linenum">670</span> +<p><a name = "line8_670" id = "line8_670"> </a> +Aufidus, ac victrix insultat bellua campis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_668" id = "not8_668" href = "#line8_668">668 sq.</a> +<i>Pons... struitur</i>, non in Aufido, quod Cluver. putabat, sed in +torrente Vergelli, teste Flor. II, 6, §. 18, vel in flumine +Vergello, quod tradit Val. Max. IX, 2, ext. 2, ubi <i>Cerbalo</i> +emend. Mitallerius, quia Cerbalus amnis (hod. <i>Candelaro</i>), +Dauniorum terminus, memoratur Plin. III, 11. Ceterum hujus rei mentionem +quoque faciunt Lucian. Dial. mort. II, pr. T. II, p. 63, edit. +Schmid. et Appian. de Reb. Pun. cap. 63. +—<a name = "not8_669" id = "not8_669" href = +"#line8_669">669 sq.</a> +<i>reicitque cadavera fumans Aufidus</i>; cf. <a class = "crossref" href += "bookX.html#line10_320">X, 320 sq.</a> et sup. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_52">I, 52 sq.</a>; +<i>reicit</i>, ut ap. Virg. Ecl. III, 96, et Stat. Th. IV, 574. +—<a name = "not8_670" id = "not8_670" href = +"#line8_670">670.</a> <i>bellua</i>, elephanti. An potius Hannibal? +ut idem <i>Libycus leo</i> VII, 401, vel <i>immanis bellua</i> +<span class = "pagenum notes">546</span> +Verres Cic. Verr. V, 42, et Gallus Liv. VII, 10 dicitur. Ego vero +intellexerim simplicius elephantos, libensque contulerim ad Horatianum +illud, Od. III, 3, <i>Dum Priami Paridisque busto Insultet +armentum</i>, etc. Quod mirifice juris sui fecit clarissimus poeta, +nostras <span class = "smallcaps">Delavigne</span>, in carmine cui +titulus, <i>Les Troyennes</i>:</p> + +<div class = "verse ital"> +<p>Le pâtre de l’Ida, seul près d’un vieux portique.</p> +<p>Sous les rameaux sanglans du laurier domestique</p> +<p>Où l’ombre de Priam semble gémir encor,</p> +<p>Cherchera des cités l’antique souveraine,</p> +<p>Tandis que le belier bondira dans la plaine</p> +<p class = "inset"> +Sur le tombeau d’Hector.</p> + +<p class = "right"><span class = "smallcaps">Ed.</span></p> +</div> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">546</span> +<p><a name = "line8_671" id = "line8_671"> </a> +Gestat Agenoreus nostro de more secures</p> +<p><a name = "line8_672" id = "line8_672"> </a> +Consulis, et sparsos lictor fert sanguine fasces.</p> +<p><a name = "line8_673" id = "line8_673"> </a> +In Libyam Ausonii portatur pompa triumphi.</p> +<p><a name = "line8_674" id = "line8_674"> </a> +O dolor! <a href = "#var8_674">hoc</a> etiam, Superi, vidisse +jubetis?</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p><a name = "line8_675" id = "line8_675"> </a> +Congesto, lævæ quodcumque avellitur, auro</p> +<p><a name = "line8_676" id = "line8_676"> </a> +Metitur Latias victrix Carthago ruinas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_671" id = "not8_671" href = "#line8_671">671.</a> +<i>Agenoreus</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_15">lib. I, v. 15</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not8_675" id = "not8_675" href = "#line8_675">675.</a> +<i>Modii duo annulorum Carthaginem missi, dignitasque equestris taxata +mensura</i>, Flor. II, 6, §. 18. Tres modios memorant, Plin. +XXXIII, 1, sect. 6; Val. Max. et Oros. Cf. inpr. Liv. XXIII, 12, et +inf. <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_532">XI, 532 +sq.</a> ut de annulis veterum, tam ferreis, quam aureis, Plin. +XXIII, 1. +—<i>lævæ</i>, digito sinistræ manus, qui minimo est proximus. Vid. +Gell. X, 10, et cf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_532">XI, 532 sq.</a> Definitionem annulorum in h.l. +neque exspectari, neque probari posse monet Ernesti. Sed aliquam certe +excusationem habet poeta: nam in vaticiniis oratio ornatior obscuriorque +esse solet. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_125">ad +I, 125</a>. Præterea vid. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#not11_532">ad XI, 532</a>.</p> + + +<hr class = "mid"> + +<h5 class = "variae"><a name = "variae8" id = "variae8"> +Liber VIII: Variæ Lectiones</a></h5> + +<div class = "variae"> + +<span class = "pagenum">469</span> +<p><a name = "var8_4" id = "var8_4" href = "#line8_4">4.</a> +<i>Ut si c. M. E. v. fato</i> Oxon. prob. Barth. Adv. IV, 22; +<i>belli</i> pro <i>Martis</i> Tell. +<span class = "pagenum">470</span> +et R. 2. Post <i>fremit</i> comma ponunt Dausq. Cell. et alii, +prob. Ernesti. Idem monet <a name = "var8_9" id = "var8_9" href = +"#line8_9">v. 9</a>, <i>Indivisus honos rerum, quin rursus</i>, +etc. conjecisse Markland. epist. crit. p. 33. +—<a name = "var8_11" id = "var8_11" href = +"#line8_11">11.</a> <i>Angebant</i>, non <i>Angebat</i>, omnes +scripti et R. 2; <i>Urgebant</i> Tell. a m. sec. +—<a name = "var8_12" id = "var8_12" href = +"#line8_12">12.</a> <i>Dictator quum multa adeo, tum, miles</i>, +etc. interpungebat Withof. +—<i>cruori</i> Ox. <i>cruoris</i> emend. N. Heins. ad h.l. et +ad Claud. laud. Stilic. II, 16, coll. VII, 213, idque recepere Cell. et +Lefeb.</p> + +<p><a name = "var8_20" id = "var8_20" href = "#line8_20">20.</a> +<i>Inter tela sati</i> Med. et sic conj. Dausq. coll. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_341">I, 341</a>, cui loco Drak. +addit verba Liv. X, 16, <i>Galli inter ferrum et arma nati</i>. +Idem mihi quoque in mentem venit, nec video, quid causæ sit, cur pessime +ita legi censuerint N. Heins. et Drak. Nam τὸ <i>sati</i> pendet a +<i>mærebant</i>; vel quod minus durum, <i>satis</i> refingendum; +<i>situ</i> corrig. D. Heins. probb. filio ejus et Drak. qui parum +commode comparat <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_534">VII, 534</a> et Stat. Th. III, 583. Equidem +<i>situm</i> explicarem inertiam, segnitiem, ut ap. Ovid. Trist. +V, <span class = "smallcaps">xii</span>, 2, et Quintil. +I, 2, vel quo sensu Apuleius Flor. 3, p. 351, 352, ed. Elmenh. +dixit, <i>gladius usu splendescit, situ rubiginat</i>. Minus placet +conject. N. Heins. ad Claud. +<span class = "pagenum">471</span> +l.c. <i>sui Mavortis</i>, quam recepit Cell. et ceteris longe præstare +putabat Drak. ut Gallorum Mars Romanorum Marti obponatur, quod mihi non +persuaserunt verba Flori II, 4, <i>Mox</i>, <i>Astrionico duce</i>, +Galli <i>vovere de nostrorum militum præda Marti suo torquem</i>. Magis +ad rem facit locus Virg. Æn. XII, 187, ubi vid. Heyne. Mars enim est +illorum, quibus favet. Confer. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_118">not. ad I, 118</a>. Sed non adsequor, cur +displiceat vulgatum <i>siti</i>, quod Dausq. jam recte exposuit, ardenti +desiderio belli, prob. Lefeb. qui lepidam hanc rationem adfert: maximam +debilitatem sequi nimiam sitim, ipse non semel expertus sum in +itineribus. <i>Horrescere</i> priscæ edd. Withof. <i>situ</i> quidem +putabat legendum, sed verba sic construenda esse: <i>tela hebescere +situ, inter dextras cruore siccas Mavortis</i>. +—<a name = "var8_21" id = "var8_21" href = +"#line8_21">21.</a> <i>tabes</i> maluerit et multis exemplis +illustravit N. Heins. ad h.l. et ad Claud. bell. Getic. v. 50. +Id probavit Drak. et recepit Cell. Sed vulgata quoque satis apta est. +—<a name = "var8_22" id = "var8_22" href = +"#line8_22">22.</a> <i>augebant</i> et mox <i>Hannon</i>, non +<i>angebant</i> et <i>Anno</i>, Col.</p> + +<p><a name = "var8_28" id = "var8_28" href = "#line8_28">28.</a> +<i>Jamque</i> conj. Dausq. prob. N. Heins. +<span class = "pagenum">472</span> +qui et <i>excitam</i> volebat, refrag. Draken. vid. Ind. +—<a name = "var8_31" id = "var8_31" href = +"#line8_31">31.</a> <i>vestro</i>, non <i>nostro</i>, Col. Oxon. +Parm. Confer. <a class = "crossref" href = "#line8_222">v. 222</a>. +—<a name = "var8_33" id = "var8_33" href = +"#line8_33">33.</a> <i>sola ille... mora</i> non male emend. +N. Heins. quod recepit Lefeb. multisque exemplis adstruxit Drak. +v.c. Virg. Æn. X, 428; Liv. XXIII, 9; Lucan. I, 100; +Senec. in Agam. 211, in Troad. 124, in Phœniss. 458; in Herc. fur. 1215, +ubi vid. Gronov. et ad Senec. de Ben. V, 12; conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_479">not. ad I, 479</a>; +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_319">V, 319</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_504">XVI, 504</a>. +—<a name = "var8_36" id = "var8_36" href = +"#line8_36">36.</a> <i>nec</i> scripti. <i>ad signa movendum</i> +frustra conj. N. Heins. Conf. tamen <a class = "crossref missing" +href = "bookXI.html#line11_559" title = "recte 559, 560">XI, 562, +563</a>; <a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_105">XV, +105</a>; (ubi <i>bona censendum</i> verbis græcis οὐ νομιστέον ἀγαθὰ +εἶναι respondere, notavit Schmid.) Colum. VII, 5 (<i>ulcera +medicamentis curandum</i>) Lucret. I, 112, II, 1127; Intpp. Virg. +Æn. XI, 230, et quos Drak. inf. ad XV, 105, laudat, Gifan. Ind. Lucret. +voc. <i>Gerundia in dum</i>; Gronov. Obss. I, 7; Marcil. ad +Tertull. Pall. p. 60; Zinzerl. Promuls. crit. c. 3 +<span class = "pagenum">473</span> +et 32; Barth. Adv. XXV, 3, et Perizon. ad Sanctii Minerv. +I, 15.</p> + +<p><a name = "var8_41" id = "var8_41" href = "#line8_41">41.</a> +<i>Sit fas, sit tantum</i> non male Colon. teste N. Heins. nam +<i>cautum</i> in eo invenit et <i>tantum</i> pro eo scribendum esse +notavit Modius. <i>Sic fas sit t.</i> Oxon. prob. Barth. Adv. I, 5. +<i>Sed fas sit t.</i> Put. R. 1. Parm. Med. si fides habenda, +N. Heins. et Drak. <i>Sed fas sit cautum</i> primum edidisse Marsum +et post eum alios, testatur Drak. <i>Si fas</i>, si fieri potest, εἰ +δύναμαι τελέσαι γε καὶ εἰ τετελεσμένον ἐστί, <i>sit cautum, quæso, +retinere favorem... sororis. Quamquam... honores, Multa</i>, etc. +refinxit Lefeb. qui τὸ <i>Si</i> in c. Put. et τὸ <i>cautum</i> in +tribus antiquis, nescio quibus, inveniri, et verba <i>sit cautum</i> +triplici sensu accipi posse monet, respectu, vel Junonis, quam offendere +nolit, vel suî, quam Romani colant, vel sororis, cujus mandatis +obtemperare fas sit; <i>tantum quæ detinuisse favorem</i> Col. unde +<i>quin detinuisse</i> conj. N. Heins. Forte leg. <i>quæso, +tenuisse</i>. +—<a name = "var8_47" id = "var8_47" href = +"#line8_47">47.</a> <i>Regnis Æ.</i> Colon. in quo versus præc. +male omittitur. +—<a name = "var8_48" id = "var8_48" href = +"#line8_48">48.</a> <i>pressa</i> R. 2.</p> + +<span class = "pagenum">474</span> +<p><a name = "var8_51" id = "var8_51" href = "#line8_51">51.</a> +<i>spes abruptæ medio</i>, in medio spei deserta, corrig. Barth. Adv. +IV, 22. Melius <i>Et spes atruptæ; mediis penetralibus</i> +N. Heins. quod recepit Lefeb. qui τὸ <i>in</i> non invenit in c. +Tell. Possis etiam <i>spes abruptæ mediæ, in</i>, etc. +—<a name = "var8_54" id = "var8_54" href = +"#line8_54">54.</a> De voc. <i>Iarbas</i> vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_417">ad I, 417</a>. +—<a name = "var8_55" id = "var8_55" href = +"#line8_55">55.</a> <i>Et tepido fugit Anna rogo</i> Colon. Tell. +et R. 1. in marg. <i>Et tepido fugit arma rogo</i> R. 2, 3, et +c. Puteol. in marg. nam in contextu est <i>templo</i> pro <i>tepido</i>. +<i>Et trepido fugit arma rogo</i> R. 1, Parm. Med. <i>Et trepido +figit arma rogo</i> ed. Marsi a. 1492, et Mart. Herbip. <i>Et tepido +figit arma r.</i> ed. ant. Marsi. Quod quum metri legibus repugnaret, +Nicander refingebat <i>Et tepido arma rogo figit</i>, quæ vulgata lectio +probavit se Dausq. <i>Et tepido Anna rogo fugit</i> emend. Barth. Adv. +IV, 22.</p> + +<p><a name = "var8_57" id = "var8_57" href = "#line8_57">57.</a> +<i>Cinerem</i> quidam. +—<a name = "var8_60" id = "var8_60" href = +"#line8_60">60.</a> <i>Ingemuit rerum eventus</i>, vel <i>rerumque +vices</i> maluerit N. Heins. Sed in vulgata major vis inest. +—<a name = "var8_62" id = "var8_62" href = +"#line8_62">62.</a> <i>sede est</i> conj. Dausq. Male. +<span class = "pagenum">475</span> +—<a name = "var8_66" id = "var8_66" href = +"#line8_66">66.</a> <i>feroci</i> pro <i>sorori</i> R. pr.</p> + +<p><a name = "var8_71" id = "var8_71" href = "#line8_71">71.</a> +<i>caro Iulo</i> volebat N. Heins. citra necessitatem. +—<a name = "var8_73" id = "var8_73" href = +"#line8_73">73.</a> <i>oculos</i>, non <i>oculis</i>, scripti, ut +apud Virg. Æn. I, 561; XI, 480; Ovid. Epist. VI, 26, et Amor. II, +<span class = "smallcaps">vii</span>, 11, quibus locis, a Drak. +laudatis, <i>demissus</i>, <i>dejectus</i> et <i>fixus oculos</i> +dicitur. +—<a name = "var8_83" id = "var8_83" href = +"#line8_83">83.</a> <i>tum</i>, non <i>tunc</i>, scripti et +R. 2. +<span class = "pagenum">476</span> +—<a name = "var8_85" id = "var8_85" href = +"#line8_85">85.</a> <i>navesque secuta I. oculis</i> conj. Withof. +coll. Stat. Silv. V, 2, 5, et Ovid. Ep. Her. V, 55. Durior +certe dictio <i>ventos sequi oculis. Oculis</i> autem <i>sequi</i>, ut +apud Virg. Æn. VIII, 592; Ovid. Met. XIII, 259, et Ep. Her. XII, 55; +XIII, 18. At lenior forte medicina <i>vectosque</i>, vel <i>nautasque +secuta</i>. +—<a name = "var8_91" id = "var8_91" href = +"#line8_91">91.</a> Ita Colon. non, ut vulgo, <i>sideream Julique +tuamque Effigiem</i>, quod præfert. Dausq. qui nugatur, judice +N. Heins. <i>Iüli</i> nomen tribus syllabis enuntiari solet, et de +Æneæ effigie v. 92, 93, agitur: præterea τὸ <i>nunc</i> repetitur. +—<a name = "var8_95" id = "var8_95" href = +"#line8_95">95.</a> <i>Non unquam</i> Oxon. R. 1, Parm. Med. +Vulgo <i>Nonnunquam</i>. +<span class = "pagenum">477</span> +—<a name = "var8_101" id = "var8_101" href = +"#line8_101">101.</a> Post <i>curis</i> tacite interpunxit Lef.</p> + +<p><a name = "var8_104" id = "var8_104" href = "#line8_104">104.</a> +<i>irretitus</i> audacter corrigebat N. Heins. ad h.l. et ad Sabini +Epist. III, 91. Lenior forte medicina: <i>resecutus</i>, scilicet ejus +his dictis respondet, ut ap. Ovid. Met. VI, 36; VIII, 863; XIII, 749. +Sed vid. not. +—<a name = "var8_107" id = "var8_107" href = +"#line8_107">107.</a> <i>dilectum mitis</i> Col. Tell. a m. sec. et +R. 2, quod recepi, præeunte Lefeb. Hinc reliquæ lectt. ortæ; +<i>dilecti, invitus, Iuli</i> R. 1, 2, Parm. Med. et al. quod +recepit Drak. suadente N. Heins. qui <i>Respiciensque</i> malebat, +et τὸ <i>invitus</i> ex Virg. Æn. VI, 460, vindicabat. Sed vid. <a class += "crossref" href = "#not8_108">not. ad v. 108</a>. <i>dilecti +vultus</i> Ox. Put. et Tell. a m. pr. <i>dilecti, mitis Iuli</i> vulgg. +edd. <i>dilecti ceu mihi</i> (æque ac +<span class = "pagenum">478</span> +mihi), vel <i>si mihi</i> conj. Barth. Adv. IV, 22. +—<a name = "var8_113" id = "var8_113" href = +"#line8_113">113.</a> <i>servire</i> Put. et R. 2.</p> + +<p><a name = "var8_114" id = "var8_114" href = "#line8_114">114.</a> +<i>vix</i>, non <i>sic</i>, Colon. ex quo etiam <i>labrisque</i> pro +<i>labiisque</i> recepi, præeunte Lefeb. +—<a name = "var8_121" id = "var8_121" href = +"#line8_121">121.</a> <i>summo</i> Oxon. Put. R. 1, Med. +<i>Nam somno aspersam</i> ex ingeniosa emend. N. Heins. reposuit +Lefeb. non inprob. Drak. qui monet, sic <i>quietem irrorare</i>, dici +X, 357; <i>q. irrigare</i> Virg. Æn. I, 692, ubi vid. Intpp. +<i>perfundi somno</i> +<span class = "pagenum">479</span> +Val. Fl. VIII, 81, ubi vid. Heins. <i>infusus sopor</i> Appul. Met. III, +p. 56, ed. Pric. et <i>somno sese exsiccare</i>, de experrectis ex +eo, Ennio p. 142. ubi vid. Columnam. Conf. Virg. Æn. III, 511; +Kœppen ad Hom. Iliad. β, 19; Burm. ad Val. Fl. IV, 16. Quum vero hæc +nimis a vulgata lectione abeant, et vox <i>me</i> omnino, nisi me omnia +fallunt, importuna sit, (nam ipsa Dido, non Anna, somnio territa, vocem +Sychæi audierat) præstiterit, opinor, <i>Namque asper somno diffusam i. +h. Asper</i> est dirus, vel simpl. magnus, de quo vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_2">not. ad I, 2</a>; +<i>diffusam</i>, perfusam; vel, quod malim, circumfusam, circumdatam +alis, vel fusco amictu, quo Somnus ἀμφιχυθεὶς obumbrat. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_345">X, 345</a>, Kœppen l.c. +Heyne Obss. ad Tibull. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 89, et +III, <span class = "smallcaps">iv</span>, 55; Cuper. Apoth. Homer. +p. 178, et Spanhem. ad Callim. H. in Del. v. 234; <i>Nam +me asper somno dirusque inpleverat horror</i> conj. Ernesti. Conjectura +mea non displicuit viro docto in <i>Allg. litt. Zeit.</i> a. 1796, N. +139; cui tamen Heinsii emendatio probabilior videtur, donec exemplis +evincatur, <i>diffusam</i> pro <i>circumfusam</i> dici posse. Nonne vero +similiter <i>umbras diffusas</i> dixit Martial. de Spect. II, 9; +<i>platanus diffuderat umbras</i>, et <i>diffusa ramis</i>, Petron. 131; +<i>rami late diffunduntur</i>, Cæs. Bell. Gall. VI, 25; et similia alii? +Quæ exempla si non satis firma ad illud probandum censueris, +<i>diffusam</i> accipe pro <i>perfusam</i> eo sensu, quo somno +<i>perfundi</i>, <i>adspergi</i>, <i>inrigari</i> dicimur. +—<a name = "var8_122" id = "var8_122" href = +"#line8_122">122.</a> <i>Terque suum, ter Dido suum c. v.</i> conj. +Dausq. ut sensus sit: Dido suum Ænean vocarat, qui nullus aderat; sed +pro eo ora ostendebat Sychæus. Male! +—<a name = "var8_124" id = "var8_124" href = +"#line8_124">124.</a> Vulgo distinguunt, <i>et sub lucem, ut v. +secundent, Oro c.</i> prob. D. Heins. qui interpretatur: ore +vultuque ad lucem solemque surgentem converso, more expiandi, ut ap. +Sophocl. Electr. 425, ἡλίῳ Δείκνυντ᾽ οὔναρ, et inf. <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_406">XIII, 406</a>. Sed ibi diis +inferis <i>sub lucem</i>, h.e. instante luce sacra fiunt, non superis, +ut h.l., quibus orto sole sacrificabant, quod jam observavit Drak. +—<a name = "var8_125" id = "var8_125" href = +"#line8_125">125.</a> <i>amni</i> ex Colon. bene restituit Modius +coll. Virgil. Æn. II, 719; IV, 635. Vulgg. <i>antro</i>, probb. Dausq. +et Barth. ut intelligatur antrum, in quo sit fons isti expiationi; +<i>amne</i> etiam conj. Dempst. ad Rosini antiq. Rom. II, 2; +<i>amni</i> vero ἀρχαϊκῶς scribitur, ut <i>sorti</i> <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_368">VII, 368</a>, ubi Drak. +laudat I, 115; +<span class = "pagenum">480</span> +VII, 358; Gifan. Ind. Lucret. voc. <i>colli</i>; Gron. ad Liv. XXIX, 20; +Heins. ad Claud. in Rufin. I, 9, ad Ovid. Epist IV, 31, ad Vellei. +II; Bentl. ad Hor. Serm. I, <span class = "smallcaps">v</span>, 72. +—<a name = "var8_126" id = "var8_126" href = +"#line8_126">126.</a> <i>prævecta</i> conj. N. Heins. ut +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_51">IV, 51</a>.</p> + +<p><a name = "var8_133" id = "var8_133" href = "#line8_133">133.</a> +<i>juncta</i>, h.e. propinqua, vicina <i>freta</i> malebat idem, quod +prob. Drak. et recepit Lefeb. Sed <i>cuncta freta</i>, h.e. cunctum +fretum, totum mare, prætulerim, quoniam cum <i>tota urbe</i> jungitur. +—<a name = "var8_134" id = "var8_134" href = +"#line8_134">134.</a> <i>bacatum</i> scribendum videbatur +N. Heins. vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_596">ad III, 596</a>. +<span class = "pagenum">481</span> +—<a name = "var8_139" id = "var8_139" href = +"#line8_139">139.</a> Hunc versum in recentt. libris sequitur +alius, a Nicandro procusus, et e <a class = "crossref" href = +"#line8_130">vers. 130</a>, judice Lefeb. confictus, <i>Atque hæc sparsa +comam Divis in morte profudit</i>, quem Drakenborch uncis inclusit, et +nos cum Lefeb. prorsus hinc ablegare non dubitavimus, etsi pro eo stet +Dausq. Certe <i>comam vicina morte p.</i> legendum monebat +N. Heins.</p> + +<p><a name = "var8_145" id = "var8_145" href = "#line8_145">145</a>, +<a href = "#line8_225">225.</a> +Hi versus, qui primum leguntur in Aldi et Andreæ Asulani ed. Lugd. 1523, +an Silii essent, multum ambigebat N. Heins. eosque depromtos +suspicabatur ex Collectan. crit. Jac. Constantii, editis Fani a. 1508, +qui eos ad Baptistam Guarinum e Galliis fuisse missos adfirmat c. 92. +Contra Lefeb. non dubitat, quin genuini sint, et vacuum a Benessa in ed. +sua locum propterea relictum censet, quod Marsus notaverit, plurimos hic +fuisse versus omissos ab eo, qui Silium e codice, in monasterio S. Galli +invento, exscripserit. Omnino facile quidem intelligitur, iis extrusis +orationis seriem non cohærere. Sed quæritur, num monachus, an ipse poeta +lacunam h.l. ita expleverit. Prius fere suspicari possis, quum nonnulla +in iis sint, quæ ineptum versificatorem sapiant, et imitatio Maronis +Ovidiique nimis videatur servilis. Sed illud <ins class = "correction" +title = "‘libra,/riorum’ pro ‘libra-/riorum’ legitur">librariorum</ins> +quoque et interpolatorum culpa contingere potuit, et hoc forte excusabis +si reputaveris, quam misera sit poetæ conditio, qui fabulam repetit +notissimam, et ab aliis quoque summo jam ornatu tractatam. +—<a href = "#line8_145">145.</a> <i>magni nominis umbra</i> conj. +N. Heins. cui vulgatum nimis frigidum videbatur.</p> + +<span class = "pagenum">482</span> +<p><a name = "var8_155" id = "var8_155" href = "#line8_155">155.</a> +<i>Ter Phrygio rueram</i> emend. N. Heins. quoniam <i>diris +fatis</i> modo præcessit. +—<a name = "var8_157" id = "var8_157" href = +"#line8_157">157.</a> <i>serebatur</i> maluerit N. Heins. et +Drak. ut <i>spargitur, diditur fama</i>. Non male, sed non necesse.</p> + +<p><a name = "var8_171" id = "var8_171" href = "#line8_171">171.</a> +<i>At</i> Ald. et Constant. quod recepit Lef. <i>An</i>, vel <i>Ah</i> +suspic. N. Heins. Non male. Sic <i>heu</i> ap. Virg. Æn. IV, 541. +—<a name = "var8_172" id = "var8_172" href = +"#line8_172">172.</a> <i>sentis</i> conj. Livineius, notante +Ernesti. <i>nescis</i> Asulan. et Gryph. forte ex Virg. l.c. +<span class = "pagenum">483</span> +—<a name = "var8_178" id = "var8_178" href = +"#line8_178">178.</a> <i>Prævenias</i>, aut tale quid Silio dignius +arbitrabatur Barth. Adv. III, 21.</p> + +<p><a name = "var8_188" id = "var8_188" href = "#line8_188">188.</a> +<i>elapsa</i>, vel quid simile pro <i>egressa</i> dicendum fuisse +monebat N. Heins. cui verba Qvidii Fast. VI, 577, <i>intrare parva +fenestra</i> obponit Lefeb. Majori forsan jure <a name = "var8_190" id = +"var8_190" href = "#line8_190">v. 190</a> verba <i>sic fama</i> +carpi poterant, quoniam ipsa iis Anna utitur.</p> + +<p><a name = "var8_193" id = "var8_193" href = "#line8_193">193.</a> +<i>Sidonida</i>, non <i>Sidonia</i>, Ald. quod et conj. Dausq. probb. +N. Heins. et Drak. +—<a name = "var8_194" id = "var8_194" href = +"#line8_194">194.</a> Hic versus adulterinus est, judice Barth. +Adv. III, 21. Effictus certe videtur ex Ovid. Fast. III, 649. <i>En</i> +tacite reposuit Lefeb. ut passim. +<span class = "pagenum">484</span> +—<a name = "var8_197" id = "var8_197" href = +"#line8_197">197.</a> <i>sursumque</i> conj. Barth., ad fontem +revocat. Male! +—<a name = "var8_201" id = "var8_201" href = +"#line8_201">201.</a> Hæc vellem minus languerent.</p> + +<p><a name = "var8_204" id = "var8_204" href = "#line8_204">204.</a> +<i>Latiis</i> Constantii ed. <i>potitura</i> emend. Barth. loco citato, +quem ineptire loco Stat. Thebaid. lib. XII, vers. 719, citato mihi non +persuasit Lefeb. Sed vulgatam lect. ab ira Junonis erga Romanos, adeoque +ab ejus majestate, non alienam esse, et secundam syll. in +<i>potitur</i>, non vero in <i>potitus</i> aut <i>potiturus</i>, +corripi, Cell. et N. Heins. jam notasse video. +—<a name = "var8_209" id = "var8_209" href = +"#line8_209">209.</a> <i>vigili nocte</i> ex probabili emend. +N. Heins. recepit Lefeb. non repugn. Draken. +<span class = "pagenum">485</span> +—<a name = "var8_213" id = "var8_213" href = +"#line8_213">213.</a> <i>namque</i> pro <i>manet</i> conj. +N. Heins. +—<a name = "var8_216" id = "var8_216" href = "#line8_216">216, +217.</a> <i>Senatus En ex consulto</i> (hoc est Senatusconsulto), +vel <i>Ecce e consulto</i> corrig. N. Heins. <i>Mutati fasces jam; +bellum a. a. Senatus Exin consulto</i> refinxit Lef. addita hac nota: +«Hic solus versus probaret, fragmentum esse Silii. Nil intellexit hic +Drak. nec duces ejus Barth. et Heynsius. Transponitur <i>exin</i>, ut +<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_327">XV, 327</a>. Vox +<i>senatusconsulto</i> dividitur more Lucilii, de quo vid. Scalig. +Lectt. Auson. II, 14.<ins class = "correction" title = "« pro » legitur">» </ins><i>Senatu Ex inconsulto</i> conj. Livineius, notante +Cortio, et ex eo Ernesti. +—<a name = "var8_220" id = "var8_220" href = +"#line8_220">220.</a> <i>Œnotris</i>, non <i>Œnotriis</i>, Ald. +vid. <a class = "crossref" href = "#not8_46">not. ad v. 46</a>. +—<a name = "var8_222" id = "var8_222" href = +"#line8_222">222.</a> <i>flumina</i> (Aufidum) conj. Dausq. Male! +Verba <i>rapido rape cursu</i>, quæ judice N. Heins. ineptissima +sunt, Drak. vindicat ex <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_116">VII, 116</a>, ex quo loco, et <a class = +"crossref" href = "#line8_215">v. 215</a>, totum potius versum +conflatum arbitratur Lefeb. qui eum, commate post <i>Explicat</i> et +<i>tellus</i> posito, prorsus resecuit, vel pro <i>rapido</i> certe +<i>volucri</i>, aut <i>rabidus rape belli fulmina, currum</i> coll. +Horat. Od. I, <span class = "smallcaps">xv</span>, 12, legendum +suspicatur. Lenior medicina foret: <i>trepido cursu</i>, h.e. celeri, ut +<a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_146">XIII, 146</a>; +Virgil. Æn. IV, 672; VII, 638; IX, 233 al. Sed versus manum at acumen +versificatoris potius, quam poetæ, redolet. <i>rapido belli pete culmina +cursu</i> conj. Withof; +—<a name = "var8_223" id = "var8_223" href = +"#line8_223">223.</a> <i>ubi se</i> Constant. +<span class = "pagenum">486</span> +—<a name = "var8_224" id = "var8_224" href = +"#line8_224">224.</a> Post hunc versum vulgo alius inseritur, +<i>Hæc, ut Roma cadat, sat erit victoria Pœnis</i>, quem scripti et +priscæ edd. ante Aldin. non agnoscunt, et Lefeb., quem secutus sum, +sustulit, quod etiam suaserant N. Heins. et Drakenborch, qui eum ex +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_233">VII, 233</a>, +effictum esse, jam recte, puto, monuit. +—<a name = "var8_225" id = "var8_225" href = +"#line8_225">225.</a> <i>amentia</i> Colon. vitiose pro +<i>umentia</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_125">ad II, 125</a>. <i>uventia</i> Gryph. prob. +N. Heins. Confer. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_469">ad II, 469</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_522">III, 522</a>; <i>viventia</i>, Oxon. Puteol. et +priscæ edd. <i>evanida</i> Wolf. Colin. D. Heins. Dausq. et +Cell.</p> + +<p><a name = "var8_228" id = "var8_228" href = "#line8_228">228.</a> +<i>Numen, ave, nobis</i> conj. Barth. Adv. III, 1, Male! +<i>secundes</i> pro <i>secundis</i> recte reposuerunt Draken. et Lefeb. +ex emendat. N. Heins. et Burm. qui posterior etiam <i>optata</i> +malebat. +—<a name = "var8_230" id = "var8_230" href = +"#line8_230">230.</a> <i>Marmoream</i> rescripsit Lefeb. Conf. +Virgil. Ecl. VII, 35, et Hor. Od. IV, <span class = +"smallcaps">i</span>, 20. Sed vulgata quoque bene habet. <i>statuam +templis</i> conj. N. Heins. prob. Drak. +—<a name = "var8_231" id = "var8_231" href = +"#line8_231">231.</a> <i>Æquantem</i> Put. et R. 3. +<i>Æquante</i> Parm. ac Mediol. <i>Æquam te</i> R. pr. <i>Æquatam te</i> +Mars. Mox <i>munere</i> R. 1, 3; Med. probb. N. Heins. et +Drak. Vulgatum <i>numine</i> servavit Lefeb. +—<a name = "var8_232" id = "var8_232" href = +"#line8_232">232.</a> <i>tum factus</i> Col. Ox. R. 2, unde +<i>tumefactus</i>, scilicet augurio, recte emend. Barth. Adv. +III, 1, et N. Heins. <i>tum fatus</i> Put. <i>tunc fatus</i> +R. 1, et Med. Vulgo <i>tum festus</i>, festa facie, non inprob. +Barth. <i>si fatur, socios</i> refingatur. <i>stimulat festinus +ovansque</i>, vel <i>ovatque</i>, vel <i>stimulatum it festus +<span class = "pagenum">487</span> +ovantes</i> tentabat Dausq. <i>ovansque</i> ed. Ven. +—<a name = "var8_234" id = "var8_234" href = +"#line8_234">234.</a> <i>omnes</i> pro <i>iras</i> Colon. unde +<i>omen</i> conj. N. Heins. Sed τὸ <i>omnes</i> ex marginali potius +nota glossatoris, ad <a class = "crossref" href = "#line8_213">vers. +213</a> respicientis, in textum inrepsisse, non male suspicabatur +Draken. +—<a name = "var8_236" id = "var8_236" href = +"#line8_236">236.</a> <i>mutato consule</i> malebat N. Heins. +—<a name = "var8_238" id = "var8_238" href = +"#line8_238">238.</a> <i>clusus</i> Colon. unde <i>Quæ Marti clusus +promittere</i> optimo se sensu edidisse putat Lefeb. respiciens forte ad +Calliculam montem, ubi Fabius Pœnum clauserat. Sed vid. not. +—<a name = "var8_241" id = "var8_241" href = +"#line8_241">241.</a> <i>Phrygibus</i>, ut <a class = "crossref" +href = "#line8_359">v. 359</a>, non <i>Phrygiis</i>, scripti. Conf. +Pier. et Burm. ad Virg. Æn. II, 191.</p> + +<p><a name = "var8_242" id = "var8_242" href = "#line8_242">242.</a> +<i>instincti</i> Colon. quod exemplis firmant N. Heins. et Drak. +Conf. Burm. ad Ovid. Fast. VI, 597, et Gronov. Diatr. Stat. c. 54. Vulgo +<i>instructi pectora</i>, prob. Barth. Adv. III, 1, quum Hannibal +omnia astu et prudentia, Varro contra impetu et audacia gesserit. +—<a name = "var8_244" id = "var8_244" href = +"#line8_244">244.</a> <i>Sævit jam</i>, non <i>Sævitiam</i>, Colon. +Conf. Gronov. l.c. <i>Serviciam</i> Ox. +<span class = "pagenum">488</span> +unde <i>Servitium</i> conj. Barth. Adv. III, 1, ἀπροσδιονύσως. +—<a name = "var8_247" id = "var8_247" href = +"#line8_247">247.</a> <i>at</i> recte, opinor, refinxit Lefeb. +<i>vibrarat</i> Ox. Tell. R. 1, 3. <i>sonoro</i> Ald. +—<a name = "var8_248" id = "var8_248" href = +"#line8_248">248.</a> <i>opum</i> alii. +—<a name = "var8_249" id = "var8_249" href = +"#line8_249">249.</a> <i>Infima</i> pro <i>Intima</i> est ex +emendat, Barth. l.c. et N. Heins. <i>oblatratque Senatu</i> pro +<i>Senatui</i> conj. Voss. ad marg. ed. Junt. ut ap. Sen. de Ira III, +43. Sed vid. Bentl. ad Hor. Sat. II, <span class = "smallcaps">i</span>, +85. +—<a name = "var8_256" id = "var8_256" href = +"#line8_256">256.</a> <i>Cannasque malum e.</i> scripti et priscæ +edd. ut <i>Cannas tumulum Hesperiæ</i> <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_50">I, 50</a>. <i>Cannisque</i> Wolf. Colin. +D. Heins. Dausq. et Cell.</p> + +<span class = "pagenum">489</span> +<p><a name = "var8_260" id = "var8_260" href = "#line8_260">260.</a> +<i>ulli</i> maluerit N. Heins. Sed forte <i>ullo ferro</i> est, +ullo armorum genere. +—<a name = "var8_264" id = "var8_264" href = +"#line8_264">264.</a> <i>ut ovatia</i> Oxon. <i>ovantia</i> sine +copula <i>et</i> Tell. R. 1, 2. <i>ad ovantia</i> Put. unde +<i>adovantia</i> edidit Lefeb. qui nove id dictum putat, ut +<i>aderrat</i>, <i>adverberat</i>, <i>advelat</i> ap. Stat. Th. IX, 78 +(in ed. pr.), 686; Virg. Æn. V, 246. <i>resonantia</i> emend. +Dausq. ut <i>ore canoro</i> <a class = "crossref" href = +"#line8_247">v. 247</a>; <i>petulantia</i> (h.e. contumeliosa, +legibusque vetita) <i>verba serebat</i> conj. et multis exemplis, quibus +Drak. plura adjecit, illustravit N. Heins. qui <i>verba ovantia</i> +nihil esse, et τὸ <i>et</i> manifeste redundare putabat. Sed versus +sententiam ita forte expedias: Ad plebem contra Patres (non contumeliosa +tantum, ut antea, sed) <i>et</i>, etiam, adeo, <i>ovantia verba +ferebat</i>, exsultans et ovans quasi parta jam et explorata victoria. +Conf. mox <a class = "crossref" href = "#line8_273">v. 273, +277</a>, et Liv. XXII, 38. Verbum certe <i>serere</i> sermonibus potius +et colloquiis, quam adclamationi, lætitiæ et orationi, ad populum +habitæ, convenit, et multo aptius h.l. est τὸ <i>ferre</i>, ut aliis +locis, quibus τὸ <i>serere</i> inculcabat Heins. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_394">ad I, 394</a>; Burm. ad +Val. Fl. IV, 330, 547; Cerda ad Virgil. Æn. VIII, 60. Vulgo non post +<i>professus</i>, sed post <i>vulgum</i> distinguunt, prob. Cell. ut +sensus sit: ut antea ad populum, ita nunc ad Patres quoque elata verba +jactitabat. Sed e rostris, non in curia loquebatur. Withof. emend. <i>in +Patres violentia verba ferebat</i>. +—<a name = "var8_266" id = "var8_266" href = +"#line8_266">266.</a> <i>ac</i> pro <i>an</i> scribendum +<span class = "pagenum">490</span> +esse, recte, opinor, monuit N. Heins. Withof. emend. <i>Sedeone in +montibus ergo</i>. +—<a name = "var8_267" id = "var8_267" href = +"#line8_267">267.</a> <i>corpora</i>, non <i>corpore</i>, scripti +cum R. 3, Parm. Mediol. +—<a name = "var8_269" id = "var8_269" href = +"#line8_269">269.</a> <i>pubes</i> Parm. et al. edd. <i>Plebes</i> +pro <i>plebs</i> centies apud Livium aliosque occurrit, nec opus erat +exemplis, quæ adtulit Draken. +—<a name = "var8_270" id = "var8_270" href = +"#line8_270">270.</a> <i>pelli</i> Col. <i>pello</i> Oxon. +<i>Libyas</i> in iisdem et aliis libb. antt. Pro vulg. lect. <i>bello +Libyes</i> perperam stat Dausq. +—<a name = "var8_271" id = "var8_271" href = +"#line8_271">271.</a> <i>jubent</i> Oxon. et R. 2. +—<a name = "var8_272" id = "var8_272" href = +"#line8_272">272.</a> <i>exhaurit</i>, et mox <i>Ite, agite, +arripite arma</i> conj. N. Heins. qui tamen nec vulgatum spernebat. +Si quid mutandum, <i>rapite arma</i> scriberem, quod efficacius est. +Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#var4_98">ad IV, 98</a>. +—<a name = "var8_276" id = "var8_276" href = +"#line8_276">276.</a> <i>devictum</i> Col. et Tell. unde +<i>destrictum</i> in mentem veniebat N. Heins.</p> + +<p><a name = "var8_280" id = "var8_280" href = "#line8_280">280.</a> +<i>effudit</i> Col. +<span class = "pagenum">491</span> +—<a name = "var8_282" id = "var8_282" href = +"#line8_282">282.</a> <i>titubat</i>, vel <i>nutat</i> conj. +N. Heins. ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_816">IV, 816</a>. Sed cave quidquam mutes. +—<a name = "var8_286" id = "var8_286" href = +"#line8_286">286.</a> <i>ira est</i> Colon. Put. Tell. R. 2. +—<a name = "var8_289" id = "var8_289" href = +"#line8_289">289.</a> <i>juvenalibus</i> scribendum crediderim, +vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_312">ad II, 312</a>. +<span class = "pagenum">492</span> +—<a name = "var8_290" id = "var8_290" href = +"#line8_290">290.</a> Ita Col. et Oxon. Vulgo <i>ora, nigro tunc a. +o.</i> +—<a name = "var8_291" id = "var8_291" href = +"#line8_291">291.</a> <i>Invidia</i> scripsi, majore litera +initiali, ut persona sit. <i>vetarat</i> Puteol. <i>agitarat</i>, ut +<a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_547">XI, 547</a>, +R. 1, 3; Parm. Mediol. e glossa. <i>vexarat</i> suspic. +N. Heins. qui tamen vulgatam non damnat.</p> + +<span class = "pagenum">493</span> +<p><a name = "var8_302" id = "var8_302" href = "#line8_302">302.</a> +<i>prænoscere</i>, non <i>pernoscere</i>, scripti cum R. 1, 3; +Parm. Mediol. +—<a name = "var8_308" id = "var8_308" href = +"#line8_308">308.</a> <i>Audierit</i> putabat N. Heins. +—<a name = "var8_311" id = "var8_311" href = +"#line8_311">311.</a> <i>tu, pro Superi, tum</i> (<i>tū</i>, non +<i>tu</i>, ut a librariis scriptum) <i>protinus arva</i> (scilicet +castris adcommoda, ut ap. Stat. Th. VII, 442), <i>Tum campum</i> (ad +certamen parandum, ut ap. Virgil. Æn. XII, 116) <i>noscas ante, e. t. +Ritus hostis; tum vero</i> (<i>tū nō</i>, pro qua male <i>tu nō</i> in +antt.) <i>quæ c. r., Quæ natura locis</i> (ut <i>campis</i> <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_91">IV, 91</a>), <i>quod sit r. s. +A. genus</i>; <i>et... adspicies. Fer</i>, etc. emend. et edidit Lefeb. +adjecta hac nota: «Alludit ad verba Liv. XXII, 38, <i>minari</i>, etc. +Tandem tenebras erumpit, ducibus antiquis, locus insignis frustra huc +usque tentatus. <i>Tum</i> ter iteratur exemplo Cic. qui quater iterat +in eadem sententia. Patet jam, quam cæcus Drak. in his vss.» Equidem, +quæ mei animi cæcitas est! id non video: sed non vacat, singula +excutere. <i>tam pronus in arma</i> conj. N. Heins. Withof. conj. +<i>tu (pro superi) tu protinus arma, Tu campum poscas</i>, (h.e. pugnare +velis, ut apud Ovid. Met. XIII, 219, et Amor. I, <span class = +"smallcaps">vii</span>, 10), <i>non exploresque trahendo, quantum hosti +victus?</i> +—<a name = "var8_313" id = "var8_313" href = +"#line8_313">313.</a> <i>Quam ritus hostis, tu non</i> Colon. +<i>Quantum rictus hostis, tu non</i> Oxon. et Put. <i>Quantum ictus +hostis valeat</i> R. 1, 3; Parm. Med. Vulgo <i>Quantum hostis ritus +valeat</i>, quod primus dedit Marsus. <i>Quantum hostis visus valeat</i> +conj. Barth. Adv. III, 1. <i>Quantum hosti victus: tu non</i> +corrig. N. Heins. qui ad Claud. in Rufin. I, 217, tentaverat, +<i>Quantum hostis victu +<span class = "pagenum">494</span> +valeat</i>. Hoc recepit Cell., illud vero Drak. adpositis, consilio +Heins. interrogandi notis, quas servavi, etsi non magnopere repugnarem, +si quis eas iterum ejiciendas censeret, ut Fabius contemtim de Varrone +loquatur: <i>tu non</i>, tu vero, qua stultitia et temeritate es, nihil +eorum curabis, in quæ dux inquirere solet. <i>Quantum hosti victus, tum, +quæ sit c. r.</i> legendum videbatur Burm. <i>Victum</i> quidem pro +cibo, commeatu, et castrensi alimento poni, non erat quod tot exemplis +evincerent Heins. et Drak. Sed ita locus admodum languet, quoniam mox +<i>copiæ rerum</i>, et <a class = "crossref" href = +"#line8_319">v. 319 sqq.</a> <i>victus</i> mentio sit. Præterea +Marsus primum metri causa voces <i>ritus</i> et <i>hostis</i> +transposuisse videtur, et <i>ritus</i> huic loco longe aptior est quam +<i>victus</i>; vid. not. Denique tutissimum est, codici Agripp., a quo +reliqui libri antt. non multum abhorrent, quam proxime adcedere. Ejus +itaque scripturam revocavi, nisi quod <i>Qui</i> pro <i>Quam</i> +reposui: nam, nisi me omnia fallunt, scriptum fuerat a festinante +librarii manu <i>qm</i>, quod vel <i>quam</i>, vel <i>quantum</i> +significat, et lectionis varietatem peperit. Possis etiam castigare: +<i>Quæ vires hostis</i>, vel <i>Quem rides, hostem</i>. Sed ita magis a +membrr. vestigiis, et a veritate deflectes. +—<a name = "var8_316" id = "var8_316" href = +"#line8_316">316.</a> <i>indevia</i>, h.e. non devia, Tell. +R. 2; Mars. Benes. Ald. quod Lefeb. in contextum admisit. +<i>adspice: te fer, Paulle, in devia recti Pectora</i> conj. Barth. adv. +III, 1, ut sensus sit: te contrarium infer, obpone Varronis +conatibus. <i>fer Paullum in devia recti Pectora</i>, hoc est, toto +Paullo, atque omni tua prudentia incumbe eo, ut obnitaris inconsultis +cœptis temerarii Varronis, corrig. N. Heins. coll. <a class = +"crossref" href = "#line8_328">vers. 328</a>, prob. Drakenborch; confer +ad <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_345">lib. I, +vers. 345</a>. Uterque sensum nexumque h.l. perspexit, sed his emendatt. +non opus esse, et ipse dudum putavi, et nunc monuisse video Ill. +Ernesti, qui verba, <i>fer, Paulle, pectora in</i> (adversus pectora +Varronis) <i>devia recti</i>, explicat: obpone te, resiste huic tantæ +audaciæ et temeritati. Conf. not. +—<a name = "var8_317" id = "var8_317" href = +"#line8_317">317.</a> <i>par est</i> R. 1, 3; Med. quod +placebat N. Heins. +—<a name = "var8_319" id = "var8_319" href = +"#line8_319">319.</a> <i>retuso</i> Col. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_34">not. ad I, 34</a>; Heins. ad +Claud. Cons. Hon. IV, 627; VI, 302; et Jani ad Hor. Od. III, <span class += "smallcaps">vi</span>, 10. Vulgg. <i>recluso</i>, quod Cell. +interpretatur: fervore Romanorum, mea expeditione renovato, socii, qui +ad Hannibalem defecerant, nunc Romanos respiciunt. +—<a name = "var8_320" id = "var8_320" href = +"#line8_320">320.</a> <i>Fluxa</i>, vel <i>Lapsa fides</i> conj. +N. Heins. <i>Lassa</i> +<span class = "pagenum">495</span> +ex R. 2 recepit Lefeb. Omnibus his non opus. +—<a name = "var8_322" id = "var8_322" href = +"#line8_322">322.</a> <i>reveatque</i> Put. unde <i>recreatque</i> +suspic. N. Heins. +—<a name = "var8_323" id = "var8_323" href = +"#line8_323">323.</a> Præstat forte distinguere <i>superest +crudo</i>, h.e. crudeli, vel forti Pœno. +—<a name = "var8_324" id = "var8_324" href = +"#line8_324">324.</a> <i>meditamina belli</i> (ut ap. Tac. Hist. +IV, 26) est ex emend. N. Heins. qui præterea ad Claud. B. Get. +v. 138, refingebat <i>lenti m. b. Cautus ama</i>, quod recepere +Cell. Drak. et Lefeb. Vulgo <i>medicamina</i>. +—<a name = "var8_325" id = "var8_325" href = +"#line8_325">325.</a> <i>irritaverit</i> scripti et R. 2. +<i>tibi faverit</i> corrig. N. Heins. Possis et +<i>adspiraverit</i>. Sed vulgata bene habet.</p> + +<p><a name = "var8_329" id = "var8_329" href = "#line8_329">329.</a> +<i>nec</i> scripti. Vulgo <i>non</i>. +—<a name = "var8_335" id = "var8_335" href = +"#line8_335">335.</a> <i>accite</i> Col. Parm. Med. Mox <i>Non tam +sæva</i> Colon. R. 1, Med. <i>Non jam sæva</i> Ox. Put. R. 3, +Parm. Vulgo <i>e Tyrio c. accire S. Non jam sera volet</i> probb. Dausq. +et Barth. Sed non perspexere sensum h.l. qui tamen satis obvius est, et +a Draken. his verbis exponitur: Temerarius ille et inconsultus Varro +omnia secum in exitium rapit, et metuit, ne Roma alio, quam se consule, +concidisse dicatur: quin tanta ejus est temeritas, ut, si ducem nobis ex +Senatu Carthaginiensi adciremus, non tam perniciosa velle posset, +<span class = "pagenum">496</span> +quam noster Varro. +—<a name = "var8_337" id = "var8_337" href = +"#line8_337">337.</a> <i>incendere noctis</i> Oxon. unde +<i>intendere nocti</i> jam ad Val. Fl. VII, 114, conjecerat +N. Heins. qui tamen in nota ad h.l. <i>nec cedere noctis</i> verius +esse putabat. <i>intendere</i> (se cælo) <i>noctis... tenebras</i> +suspic. Drak. qui laudat Gronov. ad Liv. I, 57, ubi tamen ipse pro +vulg. lectione adserenda luctatur, et recte quidem, vid. not. +<i>Insidere (noctis Quæ t. c. tenebræ) dolet</i> infeliciter, ut sæpe, +refinxit Lefeb. adscripta hac nota: «Locus adhuc impervius editoribus. +<i>Insidere</i> est stare in castris. Deinde parenthetice lege, cujus +exempla dabunt Virg. Æ. IX, 210; Val. Fl. III, 206, et Stat. Achill. +I, 229. Hunc modum loquendi nemo perspexit; hinc itaque tot turbæ, +tot vana commenta in loco clarissimo. Nec Modius aliis felicior. Sine +ullo sensu ed. Drak. <i>incedere noctis. Quæ</i>, etc. Sed det exemplum +<i>noctis</i> pro <i>nocte</i>: aliter enim non intelligetur; si tamen +ita intelligetur poeta.» <i>incedere noctu, Quod tardent cursum tenebræ, +dolet</i> conj. Ernesti. <i>noctes</i> Put. +—<a name = "var8_338" id = "var8_338" href = +"#line8_338">338.</a> <i>Quæ</i>, non <i>Quod</i>, scripti; +<i>tenebræ</i> iidem cum R. 3, ac Parm. <i>itque</i>, non +<i>idque</i>, Col. +—<a name = "var8_341" id = "var8_341" href = +"#line8_341">341.</a> <i>Tarpeia</i> ed. Dausq. et Gryph. ad cujus +marg. <i>Tarpeias</i> emend. Casaub. +—<a name = "var8_345" id = "var8_345" href = +"#line8_345">345.</a> <i>moventi</i> Oxon. Put. R. 2.</p> + +<p><a name = "var8_349" id = "var8_349" href = "#line8_349">349.</a> +Ita Colon. ut jam olim conjecerat Barth. Adv. III, 1. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_264">ad I, 264</a>. +Vulgo <i>tumidi, versa turbati mente</i>, ut <i>tumidi</i> ad Varronem, +et <i>turbati</i> ad Paullum spectet, monente Cell. +—<a name = "var8_350" id = "var8_350" href = +"#line8_350">350.</a> <i>at</i>, non <i>ac</i>, Col.</p> + +<span class = "pagenum">498</span> +<p><a name = "var8_359" id = "var8_359" href = "#line8_359">359... +361.</a> +Hi versus absunt ab edd. R. pr. Mediol. Marsi et Martini Herbip. +—<a name = "var8_361" id = "var8_361" href = +"#line8_361">361.</a> <i>Lanuvium</i> Colon. Tell. et R. 2; +<i>Lavinium</i> Oxon. et Puteol. Vulgo <i>Lavinum</i>; vid. not. +<i>atque</i>, non <i>ac</i>, scripti. +—<a name = "var8_363" id = "var8_363" href = +"#line8_363">363.</a> <i>trepido</i> Put. et Dausq. et al. +<span class = "pagenum">499</span> +quo sensu forte <i>lubricus Almon</i> dicitur Ovid. Fast. IV, 337, +judice Lefeb. qui perperam addit: «in c. Tell. legitur <i>Albone</i>. +Equidem <i>Almon</i> fuit civitas in Thessalia, a Scythis condita: sed +etiam fuerunt <i>Albones</i> in Illyria, quæ gens Slavica, a Scythis +quoque orinnda; ut Phryges, qui hoc nomen in Italiam cum Cybeles cultu +transtulisse dicuntur. Adjiciam, Germanis quoque sollemne fuisse Deam +Hertam (Terram), immo currum ejus, vestes fluvio quotannis lavare: Terra +autem eadem ac Cybele. At Germani a Sarmatis, et hi a Scythis oriundi. +Hinc videre est, quam ab origine primævæ gentes inter se conveniant.» +Vulgg. <i>Cybelen</i>, Κυβέλην, vel <i>Cybellen</i>. Sed <i>Cybeben</i>, +Κυβήβην, scripsi, quod etiam suasisse video Drak. ad h.l. ad IX, 293, et +inpr. ad XVII, 8, ubi Heins. ad Prudent. περὶ στεφ. X, 196; +Spanhem. ad Callim. H. in lavacr. Pall. pr. et Broukh. ad Prop. +III, <span class = "smallcaps">xv</span>, 35, suffragatur, etsi +<i>Cybelen</i> scribendum statuerint Stephan. Schediasm. de delectu in +lection. Virg. pag. 57, et Barnes. ad Eurip. Bacch. v. 79, quorum +ille monet, vocem esse Græcam, ut <i>Philomelam</i> et alias, præcipue a +μέλος deductas, hic vero, secundam syllabam nunc longam, nunc brevem +esse, ut in <i>Sydonius</i>, et ut prima in <i>Eos</i>, quia Græci <span +class = "greek" title = "Kubêlê">Κυβήλη</span> et <span class = "greek" +title = "Kubelê">Κυβέλη</span>, <span class = "greek" title = +"Sidônios">Σιδώνιος</span> et <span class = "greek" title = +"Sidonios">Σιδόνιος</span>, <ins class = "correction" title = "’Ἐώς et Εώς’ legitur"><span class = "greek" title = "Êôs">Ἠώς</span> et <span +class = "greek" title = "Eôs">Ἕως</span></ins> dixerint. Sed vid. præter +laudatos VV. DD., Heins. et Heyne ad Virg. Æn. III, 111, et X, 220. +Gudius et Burm. ad Phædr. III, <span class = +"smallcaps">xvii</span>, 4, <span class = +"smallcaps">xx</span>, 4; Græv. ad Lucian. T. II, p. 895, +et Berkel. ad Steph. Byz. v. <span class = "greek" title = +"Kubeleia">Κυβελεια</span>.</p> + +<span class = "pagenum">500</span> +<p><a name = "var8_367" id = "var8_367" href = "#line8_367">367.</a> +Vulgg. <i>Tibridis</i>. Sed est <span class = "greek" title = +"Thumbris">Θύμβρις</span>. V. Intpp. ad Virg. Æ. III, 500, et VIII, +330 sq. +—<a name = "var8_369" id = "var8_369" href = +"#line8_369">369.</a> <i>Simbruvio</i> Col. R. 3, et Parm. +prob. N. Heins. qui <i>Simbruvina stagna</i>, <i>colles</i> et +<i>aquas</i>, non <i>Simbruina</i>, vel cum Lipsio <i>Imbrivina</i> ap. +Tac. Ann. XI, 13; XIV, 22, et Cels. IV, 5, scribendum putabat. +<i>Simbrunio</i> Ox. <i>Symbruvio</i> R. pr. et Med. <i>Imbruvio</i> +Marsi ed. Ven. <i>Imbrivio</i> Lips. ad Tac. Ann. XI, 13. Vulgo +<i>Simbrivio</i>.</p> + +<span class = "pagenum">501</span> +<p><a name = "var8_374" id = "var8_374" href = "#line8_374">374.</a> +<i>volant</i> conj. N. Heins. quod tamen <i>ensibus</i> non +convenit. Præstiterit <i>colunt</i>, h.e. amant, præferunt, vel poliunt, +ut ap. Tibull. I, <span class = "smallcaps">viii</span>, 9, et +Ov. Art. III, 107.</p> + +<p><a name = "var8_376" id = "var8_376" href = "#line8_376">376.</a> +<i>dapsilibus mensis</i> in mentem veniebat N. Heins. +—<a name = "var8_377" id = "var8_377" href = +"#line8_377">377.</a> <i>Phetia</i> Col. <i>Rhecia</i> Ox. et +R. 3; <i>Rhetia</i> Put. quas lectt. ex. Virg. Ge. II, 96, ortas +esse, non male suspicatur N. Heins. <i>et e celebri</i> corrig. +idem cum patre suo, quia Veliternus ager minime ignobilis fuerit, si +vetustatem oppidi ipsius, et frequentiam civium spectes, unde et Cæsar +Augustus duxerit originem, sive ubertatem agri, et vini in eo +præstantissimi proventum. Hinc Lefeb. eam emendat. recepit. <i>in +celebri</i>, scilicet οὖσαι, conj. Dausq. +—<a name = "var8_378" id = "var8_378" href = +"#line8_378">378.</a> <i>inmiti</i>, non <i>inimico</i>, Col. +—<a name = "var8_379" id = "var8_379" href = +"#line8_379">379.</a> <i>Pomptini</i> Col. prob. N. Heins. et +al. ob +<span class = "pagenum">502</span> +euphoniam. <i>Promptini</i> Oxon. Vulgo <i>Pomtini</i>, vel +<i>Pontini</i>, ut ap. Fest. in <i>Pontina tribu</i>, quam æque ac +paludem Pontinam a Pontia urbe dictam tradit, et ap. Dion. Cass. XLIV, +pag. 242; XLV, p. 274, τὰ Πόντινα ἕλη. +—<a name = "var8_382" id = "var8_382" href = +"#line8_382">382.</a> Malim fere <i>æthera</i> pro <i>æquora</i>, +h.e. campos, etsi hoc quoque ferri potest; vid. not. +—<a name = "var8_386" id = "var8_386" href = +"#line8_386">386.</a> <i>Tyrrheni in valli medio</i> opinabatur +N. Heins. +—<a name = "var8_388" id = "var8_388" href = +"#line8_388">388.</a> Locus fœde interpolatus, in quo majore cum +fiducia destruas aliena, quam moliaris et struas tua. <i>Tunc ictæ +species iniere ac bella magistro</i> Col. <i>Tunc icte species nuere ac +b. mgro</i> Oxon. <i>Tunc ictæ +<span class = "pagenum">503</span> +species numere ac belli</i> Put. <i>Tunc ictæ s. ruere acri bella m.</i> +R. 1, 3, Parm. Med. Vulgatam lectionem, <i>Tunc icti specie ruere +acri in b. m.</i> cujus difficultates plerique intpp. vel non senserunt, +vel callide dissimularunt, et quam Draken. quia de loco hoc conclamato +constituere non audebat, asterisco adjecto, servavit, verbis <i>acri in +b. m.</i> parenthesi inclusis, adjuvari posse putabat Barth. Adv. +III, 1, ut <i>species</i> sit exemplum, quod acre sane magisterium +in bello sit, et virtute inaudita percellat mentes paventium, nec minus +percusserit Porsenam, quam ferrum militiæ magistrum. Idem conj. <i>Tunc +icto spes conciderant</i>, vel <i>corruerant, ac bella magistro</i>, +scilicet militiæ Tyrrhenæ, quem Mucius occiderat. Sed magis sententia +ejus eo inclinabat, ut totum versum vel spurium, vel certe sequenti +postponendum censeret. Posterius placebat etiam N. Heins. qui tamen +tentabat (<i>Acti his auspiciis iniere hoc bella m.</i>), ut +<i>auspicium</i> sit omen infaustum (ut ap. Senec. Troad. 608), et eo +<i>agi</i>, ut ap. Virg. Æn. III, 5. <i>Tunc icti specie furere in +fera bella ministri Cernitur</i>, etc. emend. Burm. hoc sensu, Porsenam +specie purpurati, seu scribæ vulnerati in furorem actum esse, <i>Tunc +icti specie finire hoc b. m. Cernitur</i>, etc. refinxit Lefeb. qui, ut +solet, non minus barbare, quam confidenter, præter alia, hæc disputat: +«Locum editoribus nimia præcipitantia impervium facile erat restituere. +Dic, Porsena tunc effugiens feliciter ardentem dextram Mucii cernitur +<i>specie icti</i> (<i>à la vue de ce coup</i>, ut <i>species</i> in +Virg. Æn. II, 407, et <i>icti</i> in secundo casu, ut in Gell. IX, 13, +extr.) finire bella, (quomodo in clipeo id cerni potest?) <i>hoc +magistro</i>, Mucio docente, quid timendum a Romanis conjuratis habebat. +Si Burm. scripsisset: <i>Tunc icti specie finire hæc bella ministri</i>, +ne minimum ab historia recessisset. Placet mihi admodum hic versus, sed +nimium differt <i>ministri a magistro</i>. Saltem fuisset +<i>ministro</i>, vel in uno antiquo, et in textum vocassem.» Omnibus his +conjecturis longe, puto, præstat ingeniosa illa, quam adtulit Ill. +Ernesti, qui arbitratur omnino transponendum esse versum, et sic +legendum: <i>Hac acti specie ruere acri in bella magistro</i>, hac +effigie clipei, in quo tantum facinus expressum admirabundi spectabant +milites, <i>acti</i>, inflammati, ruebant in bella duce tam acri et +forti. Vellem tamen, hæc emendatio minus a lectione MSS. abhorreret, et +sine versus transpositione carminis nitori atque dignitati consuli +posset. Post tot itaque VV. DD. conatus meum judicium non nisi timide +interposuisse videri velim, nec tantum mihi sumsisse, ut meliora me +dedisse, vel adeo rem acu tetigisse mihi persuadeam. Quum vero scabies +mera et rubigo sit lectio, quæ in omnibus libris circumfertur, veniam +dabit L. B. quod aliam in ejus locum substituerim, quam, simul ac +meliora edoctus fuero, ipse primus damnabo. Olim conjiciebam: +<i>Triginta decies iniere hoc b. m.</i>, vel <i>Ter centum auspiciis +iniere</i>, actus pro conatu, vel <i>sitiere ea</i>, sive <i>hæc bella +magistri</i>, h.e. ducis, cujus prima sors exierat; sed nunc reposui: +<i>Tunc ictus specie</i>, adspectu, viso, ut ap. Virg. Æn. II, 407; Cic. +Tusc. II, 23; IV, 14, al. (nisi malis <i>species</i> sive +<i>speciem</i>, quoad habitum oris, τὸ εἶδος) <i>pavitare hoc bella +magistro</i> (bella et pericula sibi inminentia tali duce) +<i>Cernitur</i>, etc. Possis etiam suspicari: <i>Tunc ictus specie +minitantis bella</i> (sive <i>tela</i>, etsi præstiterit <i>magna</i>, +sive <i>vana</i>, certe <i>multa</i>) <i>magistri</i>, (ducis +conjuratorum, cujus prima sors excidit)... vel <i>Tunc ictus specie</i> +(sive <i>species</i>, sive <i>speciem</i>) <i>minitans ac multa magistro +Cernitur, effugiens</i> (postquam effugerat), etc. ut apud Liv. II, 12, +<i>Quum rex, simul ira infensus, periculoque conterritus, circumdari +ignes minitabundus juberet</i>, etc. et ap. Virg. Æn. VIII, 649, +<i>Illum indignanti similem, similemque minanti Aspiceres</i>, etc. +<i>Ictus specie</i>, ut <i>prope adtonitus miraculo rex</i> ap. Liv. +l.c. Similiter <i>ictus</i> (gall. <i>frappé</i>) <i>re nova</i>, +<i>metu</i>, <i>conscientia</i>, etc. ap. Liv. I, 16; +XXVII, 9; XXXIII, 28; πληγεὶς, vel ἐκπληγεὶς ἦτορ Homer. Iliad. γ, +31; ς, 225; Aristoph. Plut. 673; λόγων Pythag. carm. aur. 22; ἐρωτι +Eurip. Med. v. 3. +<span class = "pagenum">504</span> +Eadem metaphora, a telo desumta, dicitur <i>percussus</i> (vid. ad +<a class = "crossref missing" href = "bookII.html#line2_143" title = "recte 143?">II, 113</a>) et <i>perfixus desiderio</i> ac <i>telis pavoris</i> +Lucret. II, 360, III, 306. Withof. putabat, vulgatam sic commode +lectionem explicari posse: <i>Tunc acri magistro in bella</i>, Mucio +Scævolæ, cernitur arte cælaturæ <i>sub specie icti ruere Porsena +effugiens</i>, etc. vel legendum esse, <i>tunc his auspiciis ruere acri +in bella magistro C.</i>, vel potius, <i>Dum victi specie tremere, ac +pallescere monstro</i> (h.e. insolito facinore) <i>Cernitur</i>, etc. ut +Porsena visus sit ipse trepidare, quasi propria manus arserit; de quo +vide Florum, et, qui ab ejus interpr. laudantur, Senecam ac Sidonium. +Vir doctus in <i>Allg. Litt. Zeit. a.</i> 1796, N. 139, emendat, +<i>Tanta ictus specie finire hoc bella magistro Cernitur</i>, ut sensus +sit: ab hoc viro edoctus, quanta sibi pericula obeunda sint, bellum +finire constituit. Sed quomodo et talis sententia his verbis exprimi, et +aliquis <i>bellum finire</i> in cælatura <i>cerni</i> possit, equidem +non adsequor. Withofius autem non librariorum errores, sed ipsius poetæ +orationem correxisse videtur.</p> + +<p><a name = "var8_390" id = "var8_390" href = "#line8_390">390.</a> +<i>Axur</i> Col. quod tacite recepit Lefeb. et præter Scalig. ad Festum +defendit N. Heins. ad h.l. et ad Virg. Æn. VII, 799, ubi eum +refellit Heyne. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#var4_532">ad IV, 532</a>. +—<a name = "var8_393" id = "var8_393" href = "#line8_393">393, +394.</a> Ita scripti. Vulgo <i>Ferentinos Privernat. maniplos D. s. +excitos</i>. Verbum <i>ducebat</i> fraudi fuit librariis, qui non +viderunt, illud ad præcedd. spectare. Nec tamen <i>simul</i> h.l. pro +<i>cum</i> positum esse, Drak. mihi persuasit. Sulla ducebat eos, qui +arant Circæa juga, etc. excitis simul Ferentinis P. m.</p> + +<span class = "pagenum">505</span> +<p><a name = "var8_398" id = "var8_398" href = "#line8_398">398.</a> +<i>Sessa</i> Col. +—<a name = "var8_402" id = "var8_402" href = +"#line8_402">402.</a> <i>Lirinatum</i> emend. Cellar. Geogr. ant. +II, 9, p. 822, 823, ed. Lips. a. 1701, ut sint Interramnates, +quos Succasinos et Lirinates cognominabant (vid. Plin. III, 5, et +Grut. Inscr. p. 431), et qui inter Arpinum et Aquinum sub Casilino +monte, et ad Lirim fl. sedes habebant; vid Liv. XXVI, 9. Possis +etiam intelligere incolas Liris opp., quod memoratur Melæ II, 4, +nisi malis legere <i>Cassinatum</i>. Casinates, vel Cassinates (apud +Cicer. Phil. II, 40 al.) dicti a <i>Casino</i> +<span class = "pagenum">506</span> +opp. vel <i>Cassino</i> (Cicer. Phil. II, 4), de quo vid. <a class += "crossref missing" href = "bookIV.html#not4_227" title = "in Not.">ad +IV, 227</a>. +—<a name = "var8_403" id = "var8_403" href = +"#line8_403">403.</a> Abest hic versus a R. 2.</p> + +<p><a name = "var8_411" id = "var8_411" href = "#line8_411">411.</a> +<i>eloquium</i> Put. <i>eloquii</i> e Parm. recepit Draken. auctore +N. Heins.</p> + +<p><a name = "var8_412" id = "var8_412" href = "#line8_412">412.</a> +<i>Therapnæo</i> scripti. Vulgo <i>Theramnæo</i>, vel <i>Theramneo</i>; +vid. +<span class = "pagenum">507</span> +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#var6_303">ad VI, 303</a>; +<i>Theraneo</i> Parm. +—<a name = "var8_415" id = "var8_415" href = +"#line8_415">415.</a> <i>Casperia</i> Col. vid. Intpp. ad Virgil. +Æn. VII, 714. Vulgo <i>Casperula</i>. +—<a name = "var8_418" id = "var8_418" href = +"#line8_418">418.</a> Forte leg. <i>refectus</i>, h.e. factus. Dura +certe videtur +<span class = "pagenum">508</span> +Schmidii explicatio: clipeus fertur rotundus. +—<a name = "var8_419" id = "var8_419" href = +"#line8_419">419.</a> <i>Conique i.</i> Col. et R. 3, +<i>Denique et i.</i> Ox. R. pr. Parm. Med. Mars. et Martin. Herbip. +<i>lævo tegmina crure</i> scripti, R. 1; Med. <i>at lævi tegmine +cruris</i> Mars. et Mart. Herb. Vulgata lectio <i>Vertice et implumes, +ac lævi tegmine cruris Ibant</i> debetur Nicandro. +—<a name = "var8_420" id = "var8_420" href = +"#line8_420">420.</a> <i>Sangum</i> ed. Marsi Ven. Vulgo +<i>Sanctum</i>. Sed <i>Sancum</i> emend. Cell. et N. Heins. vid. +not. +—<a name = "var8_421" id = "var8_421" href = +"#line8_421">421.</a> <i>ferebat</i> scripti. +—<a name = "var8_422" id = "var8_422" href = +"#line8_422">422.</a> <i>proprio</i>, non <i>patrio</i>, scripti. +—<a name = "var8_423" id = "var8_423" href = +"#line8_423">423.</a> <i>Rexisti magna ditione</i> corrig. +N. Heins. quod placere potest coll. Virg. Æneid. X, 53. Sed +abhorret a verbis <i>de proprio c.</i> et minus durum videtur, jungere +<i>populos magna ditione</i>, h.e. potentissimos, qui <i>in magno +imperio erant</i>, ut utar verbis Cic. Mur. 11, ut <i>magna</i> sit pro +<i>magnos</i>, vel <i>magna in ditione</i>, nisi alterutrum potius +reponere malis.</p> + +<p><a name = "var8_424" id = "var8_424" href = "#line8_424">424.</a> +<i>Quid, qui</i> (quod, Barthio monente, admirationem commode +<span class = "pagenum">509</span> +infert) scripti et priscæ edd. ante Junt. in qua Nicander <i>Et qui</i> +dedit. +—<a name = "var8_426" id = "var8_426" href = +"#line8_426">426.</a> <i>æquore verno</i> conj. N. Heins. et +<a name = "var8_429" id = "var8_429" href = +"#line8_429">v. 429</a>, <i>aciem minitatur</i>, vel +<i>molitur</i>, vel, quod ceteris præferebat, <i>meditatur</i>, Barth. +Adv. I, 5, suspicatur <i>acies iniit Mavurtia</i>; sed recte monet, +h.l. forsan de exercitatione, non de prælio Amazonum agi. Cf. a Lefeb. +laud. Senec. Med. 214, <i>acies imitatur</i>, ut <i>belli simulacra +ciere</i> dixit Virg. Æn. V, 585, 674.</p> + +<p><a name = "var8_431" id = "var8_431" href = "#line8_431">431.</a> +<i>scruposæ</i> opinabatur N. Heins. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#var7_274">ad VII, 274</a>. +<span class = "pagenum">510</span> +—<a name = "var8_435" id = "var8_435" href = +"#line8_435">435.</a> <i>vibrant in lumina</i> Oxon. <i>vibrant +rutilantia</i> conj. N. Heins. <i>sanguineam vibrant in nubila +lucem</i> Drakenborch. cui tamen id non necesse videtur. +—<a name = "var8_438" id = "var8_438" href = +"#line8_438">438.</a> <i>Hadria</i> pro <i>Adria</i> scripsit +Drakenborch. suadente N. Heins. vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_54">ad I, 54</a>. +—<a name = "var8_439" id = "var8_439" href = +"#line8_439">439.</a> <i>Hoc Picus</i> ex emendat. N. Heins. +recepi cum Draken. et Lefeb. Sed illi recte +<span class = "pagenum">511</span> +jungebant <i>Hoc</i>, scilicet Asculum <i>Picus statuit</i>, h.e. +condidit (vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_24">ad +I, 24</a>); hic vero <i>Hoc nomen</i>, scilicet Piceni, ni fallor: +nam ipsi non placuit, nos docere, quod nomen intellexerit. Id quidem +adridere potest, quoniam <a class = "crossref" href = +"#line8_443">v. 443</a>, totius telluris mentio fit, et nomen +Piceni vulgo deducitur a <i>pico</i>, cujus avis ductu Sabinos (cf. +<a class = "crossref" href = "#not8_424">not. ad v. 424</a>) in has +oras venisse memorant Strabo V, p. 166, al. 368, et Festus voc. +<i>Picena regio</i>: quamvis alii a <i>pice</i> agrum Picenum (quasi +<i>piceum</i>) putant dictum. Sed illa ellipsis dura est, et quo tum +verba <i>memorabile ab a. S.</i> referenda? Forte post <a class = +"crossref" href = "#line8_442">v. 442</a> excidit alius, quo totam +regionem a Pico, Asculi conditore, nomen adcepisse poeta declaravit. +<i>Vopicus</i> scripti. <i>Vos Picus</i> corrig. Barth. Adv. I, 5. +<i>Ut Picus</i> Rom. 1, 3, Med. Vulgo <i>Vepicus</i>, quod exponunt, +parvus Picus, ut <i>Vejovis</i>, <i>vegrandis</i>, etc. quia ex homine +avis factus sit; prob. Dausq. qui non minus inepte pro <i>statuit</i> +emend. <i>Fauni</i>, vel potius <i>Fatui</i> (quod nomen alii Fauno +dant, teste Festo voc. <i>Picus</i>) <i>genitor</i> (vid. Virg. Æn. VII, +48), quod recepit Cell. Sic et Livineium conjecisse, et in ed. Basil. +Henr. Petri editum esse, notavit ad marg. Silii sui Cortius, et ex eo +Ernesti. +—<a name = "var8_441" id = "var8_441" href = +"#line8_441">441.</a> <i>Exemtum</i> Rom. 1, 3, Parm. Med. +—<a name = "var8_442" id = "var8_442" href = +"#line8_442">442.</a> <i>croceum plumis</i> Col. +—<a name = "var8_445" id = "var8_445" href = +"#line8_445">445.</a> <i>Asisos</i> ex emendat. Scalig. recepere +Cell. et Lefeb. quia <i>Asilorum</i> nemo mentionem facit. Recte, +opinor; etsi <i>Asisium</i> (Ptol. Ἀσίσιον, hod. <i>Assisi</i>), Umbriæ +opp. est in monte trans Clasium fl. Francisci monachi patria, cujus +incolæ <i>Asisinates</i> apud Gruter. p. 21, n. 11, et Plin. III, +14 (ubi tamen omnes MSS. <i>Asirinates</i> exhibent) dicuntur, et +Ἀσίσινοι Procop. b. Goth. III, 12. Nam ab <i>Æsis</i> nomine +<i>Asili</i> vocari ac formari non possunt, et Picenum, Umbriæ vicinum, +ab qua Æsi fl. dividitur, olim forte latius patuit, vel poeta, nominum +similitudine inductus, fines imperii, quod Æsis tenuisse +<span class = "pagenum">512</span> +fingitur, nimis dilatavit.</p> + +<p><a name = "var8_448" id = "var8_448" href = "#line8_448">448.</a> +<i>lavans</i> Oxon. Pro <i>lavant</i>, quod etiam N. Heinsium +offendisse video, quia mox <i>lavat</i> sequitur, forte <i>juvant</i>, +vel potius <i>rigant</i> legendum. +—<a name = "var8_449" id = "var8_449" href = +"#line8_449">449.</a> <i>Mataurus</i> Col. vid. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#var7_486">ad VII, 486</a>. +—<a name = "var8_452" id = "var8_452" href = +"#line8_452">452.</a> <i>Tuniæque</i> scripti. Sed <i>Tinia</i> +dicitur Plin. III, 5; Τενέας Strab. V, p. 227, unde Casaub. +<i>Teneæque</i> h.l. scribendum censebat, quod jam notavit Draken. +—<a name = "var8_453" id = "var8_453" href = +"#line8_453">453.</a> <i>Clanis</i>, seu <i>Glanis</i> (hod. <i>la +Chiana</i>) cum Tinia etiam jungitur a Plin. III, 5, ubi +<i>Tiberis</i>, inquit, <i>navigabilis, sicuti Tinia et Glanis +influentes in eum</i>. Sed quoniam fluvius Etruriæ est, in cujus finibus +ex Clusina palude trans Tiberim oritur, recte, opinor, <i>Clasis</i> +reposuit Lefeb. suadente Cluver. Ital. ant. p. 701, ut intelligatur +<i>Clasius</i>, qui per Umbriam lapsus Tiniæ et sic Tiberi miscetur. +<i>Sena</i>, non <i>Senæ</i>, Colon.</p> + +<span class = "pagenum">513</span> +<p><a name = "var8_455" id = "var8_455" href = "#line8_455">455.</a> +<i>admota</i>, non <i>immota</i>, Col. <i>præstringit</i> tacite +rescripsit Lef. et frustra. +—<a name = "var8_456" id = "var8_456" href = +"#line8_456">456.</a> <i>Arma</i> scripti, R. 1, et Med. +<i>lætis</i>, non <i>latis</i>, scripti et R. 2. vid. <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#var6_645">ad VI, 645</a>. +—<a name = "var8_457" id = "var8_457" href = +"#line8_457">457.</a> <i>Hisbellum</i> Col. <i>Hispellum, et dumosa +jugi p. s. r. N.</i> malebat N. Heins. propter verba Martial. lib. +VII, <i>ancipiti vix adeunda jugo Narnia</i>. +—<a name = "var8_458" id = "var8_458" href = +"#line8_458">458.</a> <i>viventibus</i> Oxon. unde <i>uventibus</i> +corrig. Barth. Adv. I, 5, et N. Heins. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#var3_522">ad III, 522</a>. +—<a name = "var8_459" id = "var8_459" href = +"#line8_459">459.</a> <i>Ingenium</i> Put. R. 1, 3, Med. +<i>Igninum</i> Oxon. <i>Inginium</i> Parm. <i>Inginum</i> Mars. et +recentt. edd. <i>Ignuvium</i> Col. proxime verum, vid. Manut. ad Cic. +Ep. ad Att. VII, 13, Oudend. ad Cæs. B. C. I, 12, et, quos +N. Heins. laudavit, Plin. XXIII, 4, extr. (ubi idem nomen in +vulgg. edd. mendosum circumfectur) Gruter. p. 347, et Cluver. +p. 624, qui plures inscriptt. adfert. <i>in mœnibus</i> conj. +N. Heins. +—<a name = "var8_461" id = "var8_461" href = +"#line8_461">461.</a> <i>Camars</i> Col. et Put. ut ap. Liv. +X, 25, <i>Clusium, quod Camors olim adpellabant</i>. Καμάρινον +Strab. et Ptol. Conf. Gœfii Ind. geogr. in Scr. R. A. et Cluver. +p. 613. <i>Sassina</i> Col. et Oxon. prob. N. Heins. ut ap. +Gruter. p. 120, 297, 322, 474, 522, 923; Martial. III, 58; IX, 59, +Reines. Class. VII, Inscr. 20. Vulgo <i>Sarsina</i>, Σαρσίνα Strab. V, +p. 157, Σαρσινάτοι Polyb. II, 24. <i>Sarsinates</i> ap. Gruter. +p. 1095, et Plin. III, 14. <i>Saxina</i> Put. <i>ditis</i> +Tell.</p> + +<span class = "pagenum">514</span> +<p><a name = "var8_464" id = "var8_464" href = "#line8_464">464.</a> +<i>Ora</i>, Colon. et Oxon. <i>pulcherque habitum</i>, Colon. +<i>pulcherque habitu</i>, R. 2; <i>puerque habitu</i>, Oxon. et +Puteol. Vulgo <i>Ore puer, puerique habitu</i>, probb. Dausq. et Barth. +<i>Ora puer; puerumque</i>, vel <i>puerosque habitu, sed corde sagaci +Æquabat s.</i> maluerit Burmann. non inprob. Drakenborch. et Lefeb. ut +sub molli habitu virilis animus et prudentia latuerit. Conf. ipse +Burmann. ad Val. Fl. V, 593. +—<a name = "var8_466" id = "var8_466" href = +"#line8_466">466.</a> <i>primum</i> Colin. et Dausq. <i>raptis +superabat in armis</i> R. 1, 3, Med. culpa male festinantis +librarii, ex præc. versu, ut passim alibi (vid. Drak.), vocem +repetentis; unde conjecturæ N. Heins. hinc ortæ, <i>pictis +rutilabat</i>, et <i>rutilis vibrabat in armis</i> parum solido nituntur +fundamento. Conf. a Draken. laud. Prop. IV, <span class = +"smallcaps">i</span>, 27, <i>Nec rudis infestis miles radiabat in +armis</i>. Vulgg. <i>in armis Arsacidum, et fulvo</i>, etc. <i>in armis: +Arsacidum ut fulvo</i> Col. probb. N. Heins. Drak. et Lefeb.</p> + +<p><a name = "var8_470" id = "var8_470" href = "#line8_470">470.</a> +<i>genus orditor</i> Col. prob. Modio, nec inprob. Lefeb. quum sit +elegantia +<span class = "pagenum">515</span> +Græca, et veteres <i>orditus</i> pro <i>orsus</i> dixerint, quod +ignoraverit N. Heins. qui tum <i>orsor</i> dicendum censuerit. +—<i>Inlusaque</i> e Colon. recepi cum Lefeb. et Ernesti. Idem +adridebat N. Heins. a quo merito reprehenditur Modius, qui in eodem +cod. <i>inclusaque</i>, quod Cell. recepit, scriptum monet et probat, +quum tamen vaccæ, non tauro, inclusa fuerit Pasiphae. Idem Heins. +<i>commissaque tauro</i> (ut <i>Venus commissa</i> ap. Prop. IV, <span +class = "smallcaps">vii</span>, 19, et <i>hora nos commisit in unum</i> +ap. Ovid. Epist. XI, 21) vel <i>incestaque t.</i> tentat; sed vulgatam +lectionem <i>invisaque tauro</i>, quam Barthius male interpretetur +infamem tauri amoribus, (quum verisimile non sit, Silium genti Sulpiciæ +voluisse exprobrare dedecus amati a Pasiphae tauri) defendi posse putat +ex Virgil. Ecl. VI, Ovid. A. A. I, 289 sq. et inpr. Prop. III, +<span class = "smallcaps">xvii</span>, (al. 19) 11: <i>Testis</i> +(Pasiphae) <i>Cretæi fastus quæ passa juvenci</i>; ex quibus locis +pateat, eam a tauro repudiatam, adeoque ei invisam fuisse, +<i>inmissa</i>, vel <i>inmixta</i> corrig. Beroald. Withof. conj. +<i>insessaque tauro</i> P. coll. Stat. Silv. I, <span class = +"smallcaps">i</span>, 58; Ovid. Art. Am. I, 293, et Ep. Her. IV, +57; vel, si non verius, certe decentius, <i>furiosaque tauro</i>. +—<a name = "var8_472" id = "var8_472" href = +"#line8_472">472.</a> <i>Cære</i>, Καῖρε, vel Καίρη, non +<i>Cere</i>, Col. <i>Corona</i> Oxon. Put. R. 3. +—<a name = "var8_473" id = "var8_473" href = +"#line8_473">473.</a> <i>Tarconis</i>, ut <span class = "greek" +title = "Tarkôna">Τάρκωνα</span> ap. Strab. scribendum puto, et sine +adspirat. etsi <span class = "greek" title = "Tarkôn">Τάρκων</span> +Steph. Byz. dicitur. Conf. Pier. Heins. et Heyne ad Virgil. Æn. VIII, +506, 603; XI, 727. <i>Grabiscæ</i> Col. solenni librarr. errore v.c. +inf. <a class = "crossref" href = "#line8_505">v. 505</a>, <a class += "crossref" href = "#line8_543">543</a>, <a class = "crossref" href = +"#line8_606">606</a>; X, 460; Draken. qui præterea laudat Reines. +comment. ad Inscr. Class. I, 10. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_236">not. ad I, 236</a>. <i>Graniscæ</i> +R. 1, et Med. +—<a name = "var8_474" id = "var8_474" href = +"#line8_474">474.</a> <i>Haleso</i>, non <i>Aleso</i>, Col. et +R. 2. +—<a name = "var8_475" id = "var8_475" href = +"#line8_475">475.</a> <i>Usium</i> scripti, R. 1, 3, Med. Mox +<i>Fregenæ</i> ex ed. Marsi recepi, quod +<span class = "pagenum">516</span> +et tacite fecit Lefeb. Ita pro <i>Fregellæ</i>, quæ Volscorum urbs est, +(vid. <a class = "crossref missing" href = "bookV.html#not5_542" title = +"in Not.">ad V, 542</a>) legendum esse, post Cellar. Geogr. +II, 9, et Cluver. p. 498, jam monuere N. Heins. et Drak. +Conjicerem <i>Rusellæ</i> (quæ una ex <span class = +"smallroman">XII</span> oppidis veterum Tuscorum et prisca colonia fuit, +cujus clara restant vestigia); nisi <i>Fregenæ</i> propius ad vulgatam +lect. adcederet, et prior syll. voc. <i>Rusellæ</i> longa forte esset. +Ρουσέλλαι certe Ptolem. dicitur. +—<a name = "var8_477" id = "var8_477" href = +"#line8_477">477.</a> <i>Fæsula</i>, non <i>Fesula</i>, Col. ut ap. +Græcos (vid. not.) et Gruter. p. 533, n. 5. <i>Fesula</i> soli +Plin. III, 5, dicitur.</p> + +<span class = "pagenum">517</span> +<p><a name = "var8_484" id = "var8_484" href = "#line8_484">484.</a> +<i>procedere</i> Ox. non inprob. N. Heins. coll. <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#line6_444">VI, 444</a>. Sed ibi de +solenni consulum processione, die initi muneris agi, monet Drak. +—<a name = "var8_485" id = "var8_485" href = +"#line8_485">485.</a> <i>vinxit</i> R. 1, et Med. vulgari +errore, de quo vid. Draken. +—<a name = "var8_489" id = "var8_489" href = +"#line8_489">489.</a> Vulg. <i>Hos juxta</i>. Sed <i>His mixti</i> +Col. <i>His mixta</i> Put. et R. 2. <i>His juxta</i> Oxon. +<span class = "pagenum">518</span> +—<a name = "var8_493" id = "var8_493" href = "#line8_493">493, +494.</a> Ita in Colon. <i>capiti</i> etiam in Oxon. R. 1, Med. +<i>capidi</i> Puteol. Vulgo <i>caput his capiti ferino Stat +cautum</i>.</p> + +<p><a name = "var8_495" id = "var8_495" href = "#line8_495">495.</a> +<i>At</i>, non <i>ac</i>, Colon. +—<a name = "var8_496" id = "var8_496" href = +"#line8_496">496.</a> <i>atque +<span class = "pagenum">519</span> +hydris</i> emend. N. Heins. quia penultima in <i>chelydris</i> +præter exemplum corripitur. +—<a name = "var8_498" id = "var8_498" href = +"#line8_498">498.</a> <i>Angitiam</i> e. Col. recepere Drak. Lefeb. +et Ernesti. <i>Agnitiam</i> R. 1, et Med. Ego reduxi vulgatam lect. +ut ab <i>anguibus</i> carmine ciendis <i>Anguitia</i>, non ab iis +<i>angendis Angitia</i> sit dicta. Conf. Heins. et Heyne ad Virgil. Æn. +VII, 759, et quos Drak. laudat, Salmas. Exerc. Plin. p. 60, et +Delr. ad Sen. Med. v. 1024. +<span class = "pagenum">520</span> +—<a name = "var8_503" id = "var8_503" href = +"#line8_503">503.</a> <i>Marsua</i> Col. unde <i>Marsya</i> +restituit N. Heins. <i>Marsia</i> R. 1, Parm. Med. Cell. +<i>Martia</i> edd. recentt. etiam Lefeb. <i>Phrygias... Crenas</i> ex +emend. ingeniosa Salmas. ad Solin. p.m. 586 (al. 834, 5), recepi cum +Lefeb. et Ernesti. Silium ita scripsisse, pro certo quidem adfirmare +nolim: sed lectiones codd. scr. et edd. minus satisfaciunt, et stupore +librarr. natæ videntur. Vulgo <i>Phrygios Crenos</i>; et <i>frenos</i> +scripti, R. 1, 3, Med. h.e. imperium. (vid. <a class = "crossref +missing" href = "bookI.html#not1_144" title = "in Not.">ad +I, 144</a>) prob. N. Heins. ut conveniat verbis Ovid. Met. XV, +60, <i>fugerat una Et Samon et dominos</i>, etc. Idem olim conj. +<i>Phrygios threnos</i>, non inprob. Drak. quum in Phrygia, præter +<i>Aulocrenen</i> fontem, etiam <i>Aulothrenis</i> (Ἀυλοθρηνὴς) vallis +fuerit, si antiquis codd. Plin. V, 29, quos Salmas. consuluerit, +fides habenda. Quod etsi dubium est, (repugnat certe Harduin.) +conjectura tamen quodammodo firmari potest ex Ovid. Met. VI, 392 sq. An +legendum <i>Phrygius Marsya Crenen</i>, vel <i>Phrygiam Crenen</i>, seu +<i>Crenam</i>, +<span class = "pagenum">521</span> +quia <i>Aulocrene</i> αὐλοῦ κρήνη, vulgo in singul. dicitur? Sed vid. +not.</p> + +<p><a name = "var8_511" id = "var8_511" href = "#line8_511">511.</a> +<i>cedit studii</i> emend. N. Heins. quum <i>studio</i> et +<i>sanguine</i> parum concinne concurrant. <i>Siricinus</i> Col. unde +<i>Sidicinus</i> recte jam correxit N. Heins. ut intelligatur +<i>Teanum Sidicinum</i>, quod opp. Calibus etiam conjunxerint Silius +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_524">XII, 524</a>; Virg. +Æn. VII, 727, et Liv. XXVI, 9. Vulgg. <i>vicinus</i>, quod e glossa +forte inrepsit, quoniam urbes illæ sunt vicinæ. +—<a name = "var8_512" id = "var8_512" href = +"#line8_512">512.</a> <i>parvus</i> scripti et editi ante +Nicandrum, qui primus +<span class = "pagenum">522</span> +<i>parvæ</i> dedit. Urbes Campaniæ Strab. V, p. 248; πολίχνια, +oppidula, dici, exceptis Capua et Teano, monet N. Heins. Sed idem +Strabo V, p. 164, Cales πόλιν ἀξιόλογον vocat. Conf. not. +<i>urbi</i>, non urbis, scripti, R. 3, et Parm. sed, teste Lefeb. +non nisi duo scripti et R. 1. +—<a name = "var8_515" id = "var8_515" href = +"#line8_515">515.</a> <i>ullo</i>, non <i>illo</i>, scripti et +R. 2, <i>levior belli</i> maluerit N. Heins. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#var4_542">ad IV, 542</a>. Idem conj. +<a name = "var8_516" id = "var8_516" href = "#line8_516">v. 516</a>, +<i>venatu induta</i> h.e. pellibus et exuviis ferarum, coll. <a class = +"crossref" href = "#line8_523">v. 523</a>, <a class = "crossref" +href = "#line8_570">570, 571</a>, et Suid. Βεστῖνοι ἔθνος ἐν Ἰταλίᾳ +θηριῶδες τὸν τρόπον. Id magnopere adridet Drak. qui locis Gell. +IX, 4; Plin. VII, 2; X, 5, et Ammian. Marcell. +XXIII, 6, probat, <i>venatum</i> etiam dici, quidquid venatione +capiatur. +—<a name = "var8_518" id = "var8_518" href = +"#line8_518">518.</a> <i>Avellæ</i> in omnibus libris circumfertur, +quæ tamen non Campaniæ modo urbs et soli sterilis est, sed etiam +<a class = "crossref" href = "#line8_543">vers. 543</a>, memoratur. Hinc +<i>Aveiæ</i>, emend. N. Heins. quod in textum recepi, prob. Drak. +<i>Aviæ</i>, quod idem +<span class = "pagenum">523</span> +est, edidit Lefeb. auctore Cluver. Ital. ant. p. 750. Conjicerem +<i>Aterni</i>, (quod teste Strab. ἐπίνειον, navale, Marrucinis, Pelignis +et Vestinis commune fuit) nisi a literarum ductu id nimis recederet. An +olim in Vestinis quoque <i>Avella</i>, vel <i>Ajella</i> urbs fuit, quæ +nunc <i>Ajello</i> dicitur? +—<a name = "var8_519" id = "var8_519" href = +"#line8_519">519.</a> <i>Marrutioque simul</i> Col. +—<a name = "var8_520" id = "var8_520" href = +"#line8_520">520.</a> <i>Teate</i> Col. R. 1, Med. +<i>Reate</i> (Sabinorum opp.) Ox. Vulgo <i>Rheate</i>. +—<a name = "var8_521" id = "var8_521" href = +"#line8_521">521.</a> <i>in pugna affertur</i> Oxon. <i>in pugna +offertur</i> Colon. et Put. teste N. Heins. qui tamen nil mutandum +censet, nisi quod <i>in pugnam</i> maluerit. Conf. <a class = "crossref" +href = "#var8_316">ad v. 316</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_67">VII, 67</a>, <i>in pugnam offertur</i> dedit +Lefeb. qui hæc notavit: «Ita recte scripti omnes et R. 2, ut Scipio +<i>obtulit</i>, vel <i>addidit</i> pila suis cohortibus v. 548», +<i>alta</i> Col. +—<a name = "var8_522" id = "var8_522" href = +"#line8_522">522.</a> <i>demittere</i>, non <i>dimittere</i>, Put. +probb. N. Heins. et Drak. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_96">ad II, 96</a>. +—<a name = "var8_523" id = "var8_523" href = +"#line8_523">523.</a> <i>venantibus</i> malebat N. Heins. quia +<i>venatu</i> (sed interjectis sex versibus) præcessit; et <a name = +"var8_524" id = "var8_524" href = "#line8_524">v. 524</a>, +<i>agrorum</i>. Sed vid. not.</p> + +<p><a name = "var8_525" id = "var8_525" href = "#line8_525">525.</a> +<i>E</i>, non <i>Et</i>, Col. +—<a name = "var8_526" id = "var8_526" href = +"#line8_526">526.</a> <i>adventu</i>, non <i>adventum</i>, +<span class = "pagenum">524</span> +scripti. +—<a name = "var8_531" id = "var8_531" href = +"#line8_531">531.</a> <i>Liternum</i>, non <i>Linternum</i>, Colon. +vid. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#var6_654">ad VI, 654</a>; +<i>Cyme</i> scripti et R. 2; Κύμη Steph. Byz. et Strab. Cf. IX, 57; +XI, 290; XIII, 400, 494, 498; Heins. et Pier. ad Virg. Æn. VI, 2 et +98. Intpp. ad Val. Fl. I, 5; <i>Cume</i> R. +<span class = "pagenum">525</span> +1, Med. Cell. <i>Crinæ</i> Ox. Vulgo <i>Cumæ</i>; Κοῦμαι Ptolem. +—<a name = "var8_532" id = "var8_532" href = +"#line8_532">532.</a> Vulgo <i>Gaurus navalibus apta</i>, <i>Prole +Dicarchenia</i>, vel <i>Dicharchæa</i>, prob. Marso, cui <i>Gaurus</i> +est oppidum, cujus tamen nemo geographorum mentionem facit. +<i>Dicarcheia</i> Put. R. 1, Parm. Med. <i>Gaurus navalibus +acta</i>, <i>Prole Dicarchea</i>; <i>multo</i>, etc. ex Colon. recepere +Draken. et Ernesti, suadente N. Heins. qui tamen scribendum putat, +<i>Illic Nuceria: et Gauri n. acta P. Dicharchea, multo cum milite, +Graia Illic P.</i> quia Gaurus a Nuceria satis remotus: quasi poeta +ordine geograph. procedat. Pro <i>acta</i> Lefeb. reposuit <i>aptus</i> +ex emendat. Cellar. Geogr. T. I, p. 671, edit. a. 1731, et +Loyd. in Lex. vid. <i>Nuceria</i>, qui posterior refingit, <i>Illic +Nuceria, et G. n. aptus P. Dicharchea: multo c. m. Graio Illic P.</i> ut +Nuceria, vel incolæ Gauri ejusdem sint originis ac Puteoli. Sed Lefeb. +punctum post <i>aptus</i> ponit, et verba seqq. ita explicat: illic fuit +Graia Parthenope ex eadem prole, hoc est ejusdem originis, (vid. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_221">ad I, 221</a>) ac +Dicarchæa, multo cum milite; nam etsi a Samiis deducantur Puteoli, tamen +hoc oppidum, quia, Strab. teste, navale fuerit Cumanorum, ab his +conditum videri posse. Veram loci lectionem nondum constituam putat +Ernesti, qui inprimis dubitat, an Silius Gauri mentionem ideo fecerit, +ut populos ex eo monte adcitos significaret: sed vocem <i>acta</i> +salvam esse, eidem persuasit Strabo V, p. 376 ἑξῆς δ᾽ εἰσὶν αἱ περὶ +Δικαιαρχίαν ἀκταὶ, καὶ αὐτὴ ἡ πόλις, etc. Meo qualicumque judicio lectio +c. Colon. aptissimum præbet sensum, modo distinctio ea, qua feci, +ratione mutetur: et interpretes, ut in vitio detegendo sagaces, ita in +medicina adferenda parum felices fuere, dum veteres Gaurum nobis oppidum +obtrudunt, recentiores vero non Puteolana, sed Gauri <i>navalia</i> +intelligunt, quia hic mons in imis vitifer, et, si non aliis locis, +certe in summitate, pinifer fuerit, adeoque ligna navalibus apta +suppeditaverit. Sed hoc ipsum ne satis quidem constat, +<span class = "pagenum">526</span> +et Gaurus Juven. IX, 57, <i>inanis</i> (arboribus, putat) dicitur, vid. +not. +—<a name = "var8_535" id = "var8_535" href = +"#line8_535">535.</a> <i>Allifæ</i> Col. ut ap. Liv. VIII, 25; IX, +38, 42; XXII, 13, 17, 18; XXVI, 9; Gruter. p. 407, 417, 460, +<span class = "greek" title = "Alliphai">Ἀλλίφαι</span> Diodor. XXII, +35. Sed <span class = "greek" title = "Aliphai">Ἀλιφαὶ</span> Strab. V, +p. 238 al. 364. <i>Allife</i> Cell. et alii, ut apud Frontin. de +Colon. p. 83. <i>Alliphe</i> plerique libri. +<span class = "pagenum">527</span> +<span class = "greek" title = "Alipha">Ἄλιφα</span> Ptol. +<i>contentæ</i> ed. Dausq. culpa librarr. nam in comment. τὸ +<i>contemtæ</i> explicat, unde inmerito in reprehensionem N. Heins. +incurrit. +—<a name = "var8_536" id = "var8_536" href = +"#line8_536">536.</a> <i>Sarrastes</i> alii, ut <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_316">X, 316</a>, inprob. +N. Heins. ad. h.l. et ad Virg. Æn. VII, 738. +—<a name = "var8_537" id = "var8_537" href = +"#line8_537">537.</a> <i>ditis opes</i> conj. D. Heins. +—<a name = "var8_539" id = "var8_539" href = +"#line8_539">539.</a> <i>Bæi</i> c. Col. auctoritate, vel +<i>Baii</i> ex emend. N. Heins. scribendum videtur; vid. not. Vulgo +<i>Bai</i>, et <i>Bacchi</i> Put. +—<a name = "var8_540" id = "var8_540" href = +"#line8_540">540.</a> Voc. <i>ardentem</i> +<span class = "pagenum">528</span> +miror nemini scrupulum injecisse, quum τὸ <i>ardens</i> modo +præcesserit. Suspicor, illud, ex simili loco <a class = "crossref" href += "bookXIV.html#line14_197">XIV, 197</a>, margini adscriptum, in +contextum inrepsisse, et poetam vel <i>ingentem</i>, vel +<i>adflantem</i>, vel <i>fumantem</i>, vel simile quid scripsisse. +—<a name = "var8_543" id = "var8_543" href = +"#line8_543">543.</a> <i>Abella</i> scripti, R. 1, 3, Med. +vid. Heins. ad Virg. Æn. VII, 740, et Græv. ad Justin. XX, 5. Vulgo +<i>Avella</i> ex solenni permutatione literarum <i>v</i> et <i>b</i> in +codd. medii ævi.</p> + +<p><a name = "var8_546" id = "var8_546" href = "#line8_546">546.</a> +<i>Lætos rectoris</i> Oxon. prob. N. Heins. quem vid. ad h.l. ad +XV, 122, et ad Virgil. Æn. I, 441; Val. Fl. VI, 266; Ovid. Met. +VII, 435, et Claud. Cons. Hon. IV, 205. <i>Lætos</i> Col. <i>Lectos</i> +Put. et Tell. sed τὸ <i>c</i> in illo notatum puncto, in hoc deletum +esse, testatur Lefeb. +—<i>Lectos rectoris</i> Put. Mars. Ald. et alii quidam <i>Lectos +rectores</i> R. 1, 3, Parm. Med. <i>Lectos venturo</i> ex ed. +<span class = "pagenum">529</span> +Basil. Wolfii in libros recentt. venit. +—<a name = "var8_548" id = "var8_548" href = +"#line8_548">548.</a> <i>leviora adeo</i>, vel <i>leviora duo</i> +(vid. <a class = "crossref" href = "#not8_493">not. ad v. 493</a>) +emend. N. Heins. <i>leviora manu</i> Burm. <i>leviora domo... +Gestarunt tela</i> Drak. hoc sensu: Scipionem Campanos, quibus præerat, +pilis ac thorace armasse, quum domo non nisi leviora tela et ambustas +sudes adtulissent. Hic certe verus est sensus loci, judice Ernesti. Sed +vid. not. +—<a name = "var8_550" id = "var8_550" href = +"#line8_550">550.</a> <i>Aclydis</i>, non <i>Aclidis</i>, Colon. +vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_363">ad III, +363</a>. Mox <i>bipennis</i>, scilicet usus erat iis, omnino mihi +legendum videtur.</p> + +<p><a name = "var8_552" id = "var8_552" href = "#line8_552">552.</a> +<i>rudem</i> pro <i>sudem</i> substituendam puto. Conf. not. et verba +Liv. XXVI, 51: <i>Legiones tertio die rudibus inter se in modum justæ +pugnæ concurrerunt</i>. Ejusmodi rudes etiam <i>vectes</i> dicebantur, +et νάρθηκες παχεῖς Xenoph. Cyrop. II; vid. Schwebel. ad Veget. +I, 9. Vulgata tamen lectio eundem præbet sensum, et defendi +præterea potest coll. Liv. XL, 6, extr. et 9, extr. ubi de eodem +exercitio, non gladiatoribus tantum, sed militibus quoque solenni, +agitur: nisi his quoque locis eadem medicina adhibenda est. Cf. etiam +Prop. IV, <span class = "smallcaps">i</span>, 29, et Ovid. A. A. +III, 515. <i>tramittere</i>, non <i>transmittere</i>, scripti h.l. et +<a class = "crossref" href = "#line8_558">v. 558</a>. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#var4_487">ad IV, 487</a>. +—<a name = "var8_554" id = "var8_554" href = +"#line8_554">554.</a> <i>spectacula tantæ Ambæ acies v. e.</i> +suspic. N. Heins. coll. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_164">I, 164</a>, <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_465">465</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_440">IX, 440</a>, et al. Sed vid. not.</p> + +<span class = "pagenum">531</span> +<p><a name = "var8_564" id = "var8_564" href = "#line8_564">564.</a> +<i>Batalum</i> Col. et Oxon. cum edd. Marsi. Sed vid. Intpp. ad Virg. +Æn. VII, 739. <i>Nucras</i> Col. Vulgo <i>Mucras</i>. <i>Rufas</i>, vel +<i>Rufras</i> corrig. Cerda ad Virg. l.c. cujus tamen opp. v. 566, +mentio fit. <i>Macras</i> opinatur Dausq. quia ὁ Μάκρης χωρίον memoratur +Strab. V, p.m. 222, ubi ὅριον scribendum censet, ut sit Macra fl. +Liguriæ finis. Utraque conject. merito damnatur a Drak. Ego fere +<i>Bucamque</i> reponendum crediderim. Βοῦκα opp. maritimum Frentanorum; +vid. Strab. V, p. 167, al. 242; Mel. II, 4; Plin. III, 12. Sic +vel una saltem Frentanorum urbs a Silio memoratur: nam sup. <a class = +"crossref" href = "#line8_402">v. 402</a>, lectio dubia est. Aptius +quidem poeta ejus mentionem fecisset sup. <a class = "crossref" href = +"#line8_519">v. 519</a>. Sed de ordine geographico parum sollicitus +est, et Frentani certe altera sunt Samnitum progenies; <i>metunt</i> +scripti et editi ante Nicandrum, qui primus <i>colunt</i> refinxit. +<span class = "pagenum">532</span> +—<a name = "var8_565" id = "var8_565" href = +"#line8_565">565.</a> <i>Exagitant</i> Col. Vulgo <i>Exercent</i>, +quod magis ad agriculturam, quam ad venationem pertinere monent +N. Heins. et Drak. <i>Fatigant</i> Put. et Parm. unde +<i>Vestigant</i> conj. Lefeb. Reciperem <i>fatigant</i>, nisi poetæ +priorem syll. corriperent. Conf. Virg. Æneid. IX, 605, et vid. <a class += "crossref" href = "bookI.html#var1_63">ad I, 63</a>. +—<a name = "var8_566" id = "var8_566" href = +"#line8_566">566.</a> <i>Rufræ</i> restituit N. Heins. ex +optimis membrr. Virg. Æn. VII, 739; <i>Rufæ</i> Col. <i>Rufrie</i> Oxon. +et Put. <i>Ruria</i> R. 3; <i>Rufeiæ</i> Med. Vulgo <i>Rufre; quos +aut</i> bis scripti. Vulgg. <i>quos aut R. aut quos</i>, claudicante +versu. <i>Cæsernia</i> scripti. <i>Cesernia</i> R. 1, et Med. Vulgo +<i>Esernia</i>, ut ap. Frontin. p. 109; Ἐσερνία Strab. V, +p. 250; <i>Esernini</i> Plin. III, 12; <i>Æsernia</i> est ex emend. +N. Heins. Sic in numis apud Gruter. p. 570, n. 10, et in +antiq. codd. Liv. X, 31; XXVII, 10; XLIV, 40; ejusq. Epit. XVI, +LXXII, LXXIII, Αἰσερνία et Ptol. dicitur.</p> + +<p><a name = "var8_568" id = "var8_568" href = "#line8_568">568.</a> +<i>Brutius</i> alii, vid. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#var6_15">ad VI, 15</a>. +<span class = "pagenum">533</span> +—<a name = "var8_570" id = "var8_570" href = +"#line8_570">570.</a> <i>terga</i> R. 2.</p> + +<p><a name = "var8_573" id = "var8_573" href = "#line8_573">573.</a> +<i>Sallentinæque</i> Col. et priscæ edd. Conf. Heins. et Burm. ad Virg. +Æn. III, 400; Σαλλεντία Steph. Byz. <i>Sallentini</i> passim in marmm. +Capitol. et optimis libris Livii. <i>Sallentinæque</i> Oxon. etiam non +male, judice N. Heins. Sed vulgatæ lect. <i>Salentinæque</i> favent +lapis ap. Gruter. p. 199, n. 1, et auctoritas Græcorum, Steph. +excepto; <span class = "greek" title = "Salentinoi">Σαλεντῖνοι</span> et +<span class = "greek" title = "Salentinê">Σαλεντίνη</span> Ptol. +III, 1; Strab. et al. <span class = "greek" title = +"Salantinoi">Σαλαντῖνοι</span> numi in Thes. Goltzii. +—<a name = "var8_574" id = "var8_574" href = +"#line8_574">574.</a> <i>Brundisium</i> Col. et priscæ edd. ut ap. +Gruter. p. 151, 801, et in antt. exemplarr. Lucani, Horat. Cic. +Plin. Livii et al. quod jam monuit N. Heins. Vulgo +<i>Brundusium</i>, <span class = "greek" title = +"Brentesion">Βρεντέσιον</span> Strab. et Appian. <span class = "greek" +title = "Brentêsion">Βρεντήσιον</span> Polyb. et Steph. <span class = +"greek" title = "Brendesion">Βρενδέσιον</span> Ptol. +<span class = "pagenum">534</span> +—<a name = "var8_578" id = "var8_578" href = +"#line8_578">578.</a> <i>Leucasiæ</i> emend. N. Heins. ad +Ovid. Metam. XV, 708; Græcis utique non <span class = "greek" title = +"Leukosia">Λευκοσία</span>, sed vel <span class = "greek" title = +"Leukôsia">Λευκωσία</span> (Strab. V, p. 176; VI, p. 178; +Lycophr. et Steph. Byz.) vel <span class = "greek" title = +"Leukasia">Λευκασία</span> (Strab. II, p. 84, al. 123, et Dionys. +Hal. I, p. 43) ut <i>Leucasia</i> Plin. 3, 7, et Marciano Capellæ +lib. VI, dicitur. Sed Silium <i>Leucosiæ</i> secunda brevi posuisse +licentia poetica (vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#var4_776">ad IV, 776</a>) putant Drak. ad h.l. et Salmas. +Exerc. Plin. p. 49, al. 68, ubi Delrium refellit, qui +<i>Lucasiæ</i> reponendum censuerat. Addo, hanc insulam, vel a Leucasia, +Æneæ consobrina, ibi defuncta, (Dionys. Halic. I, p. 43) vel a +Sirene ibidem sepulta (vid. Plin. III, 7; Strab. V, p. 176 al. +252, et Lycophr. in Alexandra v. 723, ubi conf. Tzetz.) ita +adpellatam putari. Sirenum autem nomina ap. Tzetz. Chil. VI, +v. 719, sunt Λευκοσία, Λίγεια, Παρθενόπη. +—<i>populis</i> Col. quod et idem Delrius conjecerat, refrag. +Salmas. l.c. quum tota hæc insula scopulosa fuerit. +—<i>Pesto</i> quidam. +—<a name = "var8_579" id = "var8_579" href = +"#line8_579">579.</a> <i>Cerillæ</i> Col. Oxon. Tell. et R. 2. +<i>Cerillæ</i>, seu <i>Cerelæ</i> in Tabula, hod. <i>Cirilla</i>, in +Tyrrheni, seu Inferi maris litore, et in isthmo Bruttiorum, qui est ἀπὸ +Θουρίων εἰς Κηρίλλους πλησίον Λάου, teste Strab. VI, p. 176, si +sanus est locus, de quo dubitat N. Heins. qui etiam <i>exustæ +Marte</i> volebat; sed ipse sup. <a class = "crossref" href = +"#line8_272">v. 272</a>, <i>exhaurit</i> conjecerat, et inf. +<a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_590">X, 590</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_686">XIV, 686</a>, nihil +mutavit. Vulgo <i>Carillæ</i>, quod metri causa a manu Silii profectum +videbatur Cluver. p. 1285. Sed vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#var4_776">ad IV, 776</a>. <!-- yes, yes, all right already! +--> +<span class = "pagenum">535</span> +—<a name = "var8_585" id = "var8_585" href = +"#line8_585">585.</a> <i>humerum exsertus</i> præstiterit. Cf. loca +in not. laudata. Idem nunc video in mentem venisse Livineio, notantt. +Cortio et Ern. +—<a name = "var8_587" id = "var8_587" href = +"#line8_587">587.</a> <i>Flexi</i>, non <i>Flexu</i>, Col. prob. +etiam Dausq.</p> + +<p><a name = "var8_588" id = "var8_588" href = "#line8_588">588.</a> +<i>accisæ</i> Col. et R. 1, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_392">ad II, 392</a>; <i>accisciæ</i> Ox. <i>acrisæ</i> +Med. <i>actritæ</i> Marsi prima. <i>metitæ</i> Put. Vulgo +<i>attritæ</i>. +—<a name = "var8_589" id = "var8_589" href = +"#line8_589">589.</a> <i>accedente</i> vel <i>intendente</i> +malebat N. Heins. vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_466">ad III, 466</a>. Sed vulgata bene habet.</p> + +<span class = "pagenum">537</span> +<p><a name = "var8_594" id = "var8_594" href = "#line8_594">594.</a> +<i>Aonio</i> Col. et R. 2, probb. N. Heins. et Drak. +<i>Achino</i> Oxon. <i>Achivo</i> Put. <i>Ascræo</i> R. 1, 3, Med. +<i>Andino</i> Tell. Parm. Mars. et al. quæ utraque lectio glossam sapit. +vid. Virg. Ge. II, 176, et not.</p> + +<p><a name = "var8_596" id = "var8_596" href = "#line8_596">596.</a> +<i>vitem</i> forte leg. pro <i>pinum</i>. Cf. not. +<span class = "pagenum">538</span> +—<a name = "var8_601" id = "var8_601" href = +"#line8_601">601.</a> <i>proscindunt</i>, non <i>perscindunt</i>, +scripti et R. 2, non repugn. Dausq. +—<a name = "var8_604" id = "var8_604" href = +"#line8_604">604.</a> <i>superfluit</i> scripti, ut ap. Cic. Brut. +91; Tac. Hist. III, 58; Plin. IV, 7; XII, 1, et +<i>adfluere</i> inf. XII, 361; XIV, 208; N. Heins. +<i>superfluit</i> Marsi ed. Paris. Vulgo <i>perfurit</i>. +—<a name = "var8_605" id = "var8_605" href = +"#line8_605">605.</a> <i>Vagenni</i> Col. <i>Bageni</i> Ox. Put. +(in quo tamen <i>Bageu</i> reperit Lefeb.) R. 1, +<span class = "pagenum">539</span> +2, 3, Med. <i>Bareni</i> Tell. Vulgo <i>Vageni</i>; vid. not. +—<a name = "var8_610" id = "var8_610" href = +"#line8_610">610.</a> <i>vigoris</i> scripti, R. 1, 3, Med. +quod testantur, sed inprobant N. Heins. et Drak. Verum τὸ +<i>rigoris</i> in duobus scriptis, nescio quibus, exstare contendit +Lefeb.</p> + +<p><a name = "var8_614" id = "var8_614" href = "#line8_614">614.</a> +<i>Expertus</i> Put. et R. 2: <i>fidos</i> R. 2. Prius ab +Heinsio silentio prætermissam miratur, et utrumque non +<span class = "pagenum">540</span> +inprobat Lefeb. ut jungantur verba, <i>expertus fidos sagittæ</i>, quo +sensu <i>fidum ensem</i> dixerit Virg. Æn. VI, 524. +—<a name = "var8_615" id = "var8_615" href = +"#line8_615">615.</a> <i>Næ t. I. viros, et</i> sine librorum +auctoritate reposuit Lefeb. Idem <i>lætos gignere ferrum</i> e c. Col. +recepit, prob. N. Heins. qui comparat <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_575">III, 575</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_223">IX, 223</a>, et inpr. verba Plin. XXXVI, 27, +<i>igne ferrum gignitur ac domatur... eademque materia aliud gignit +primis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis</i>. Sed ars ferri +cudendi, qua Ilvæ incolæ excellebant, mox laudatur, et ab hoc versu +aliena videtur, <i>gingere</i> Oxon. <i>Non t. dabat Ilva viros, sed +cingere</i> (<i>ingere</i> teste Lefeb.) <i>ferrum</i> Put. <i>letos +angere</i>, sed a m. sec. <i>tingere ferrum</i> c. Tell. non male, +judice Lefeb. Conf. Heins. ad Ovid. Fast. IV, 287, ubi tamen <i>lætos +fingere ferrum</i> conjicit, ut h.l. <i>lætos stringere f.</i> ut +innuatur, eos non sagittis jaculisve, Siculorum more, sed gladio uti in +bello consuevisse, quod maxime adridet Drak. qui tamen vulgatam lect. +<i>lectos cingere ferrum</i> servavit. Ego mediam viam ingressus, +<i>lætos cingere ferrum</i>, h.e. latus ense, substitui, unde eadem +sententia exsculpi potest: nisi potius mens poetæ est, Ilvam quidem non +totidem, quot Siciliam, viros, sed ferro gladiisque in bello tractandis +adsuetos, usu armorum peritos, adeoque fortes armasse. Conf. sup. +V, 489 sqq. de Siculorum ignavia. +—<a name = "var8_616" id = "var8_616" href = +"#line8_616">616.</a> <i>quæ nutrit bella</i> R. 1, in +marg.</p> + +<p><a name = "var8_617" id = "var8_617" href = "#line8_617">617.</a> +<i>Ignosset</i> est ex emendat. N. Heins. ad h.l. et ad Claud. b. +Gild. v. 297. Vulgo <i>Ignoscet</i>, quod non prorsus damnandum +videtur Lefeb. quum ex atticismo Futurum pro Optativo adhibeatur, unde +et νομίσεις pro νομίσαις recte restituerit Cl. <i>de Villoison</i> in +Longi Pastoral. 1, pr.</p> + +<span class = "pagenum">541</span> +<p><a name = "var8_624" id = "var8_624" href = "#line8_624">624.</a> +<i>jamjam</i> conj. Livineius, non inprob. Drakenb. +—<a name = "var8_633" id = "var8_633" href = +"#line8_633">633.</a> <i>Emersis tenebris</i> emend. N. Heins. +quam lect. æque ac vulgatam sine sensu esse putat Lefeb. quem certe +<i>Inmersus t.</i> recte reposuisse crediderim. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_45">VIII, 45</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_122">XI, 122</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_659">XII, 659</a>, +<span class = "pagenum">542</span> +et Virg. Æn. VI, 267. +—<a name = "var8_635" id = "var8_635" href = +"#line8_635">635.</a> <i>apium</i>, et mox <i>Cessarunt</i> bene +post Lips. ad Tac. Ann. XII, 64, emendarunt Dausq. et N. Heins. +<i>avium</i> conj. Livineius; <i>absum</i> Col. Vulgo <i>absunt</i>. +—<a name = "var8_636" id = "var8_636" href = +"#line8_636">636.</a> <i>Cessarunt</i>, non <i>Cessaruntque</i>, +Col. Oxon. R. 1, 3, Med. +—<a name = "var8_638" id = "var8_638" href = +"#line8_638">638.</a> <i>rapidæ</i> Oxon. et Put. vid. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#var5_451">ad V, 451</a>. +—<a name = "var8_639" id = "var8_639" href = +"#line8_639">639.</a> <i>raptimque</i> conj. Scaliger ad oram libri +sui. +—<a name = "var8_640" id = "var8_640" href = +"#line8_640">640.</a> <i>Abjunctos</i>, h.e. diversos, emend. +Livineius, prob. Dausq. quia id plus miri habeat.</p> + +<p><a name = "var8_642" id = "var8_642" href = "#line8_642">642.</a> +<i>nisi</i> Ox. <i>bustis erumpere manes</i> Col. Oxon. R. 2, et +Beness. probb. N. Heins. et Lefeb. etsi ille <i>se erumpere</i> +(vid. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#var7_355">ad VII, +355</a>), hic <i>sævi e bustis rupere nitores</i> maluerit. <i>e bustis +erumpere manes</i> R. 3, et Parm. <i>erumpere nitores</i> Put. <i>e +bustis rupere nitores</i> Tell. R. 1, Med. Vulgo <i>bustis rupere +<span class = "pagenum">543</span> +nitores</i>, quod etiam Dausq. displicuit. +—<a name = "var8_643" id = "var8_643" href = +"#line8_643">643.</a> <i>revulso</i> corrig. N. Heins. +—<a name = "var8_644" id = "var8_644" href = +"#line8_644">644.</a> <i>fulmen</i> Oxon. Put. Tell. R. 1, 2, +3, Med. prob. N. Heins. nec refrag. Drak. ut <i>fulmen</i>, quod +statua Jovis manu gesserit, sanguine manaverit. Cf. Heyne Opusc. acad. +T. III, p. 257, 258. +—<a name = "var8_646" id = "var8_646" href = +"#line8_646">646.</a> <i>præsens</i> pro <i>patris</i> Tell. +<i>largæ</i> Parm. quod concinnius est. +—<a name = "var8_651" id = "var8_651" href = +"#line8_651">651.</a> <i>rumpensque</i> R. 2, intransit. quod +admodum placet Lefeb. +—<a name = "var8_653" id = "var8_653" href = +"#line8_653">653.</a> <i>caucibus</i> R. 1, 3, <i>e +faucibus</i> Marsi duæ Venetæ et Paris. probb. IV. Heins. et Drak. coll. +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_127">XII, 127</a>; +Claud. R. Pros. III, 186; Lucret. VI, 703; Lucan. I, 645. +—<a name = "var8_654" id = "var8_654" href = +"#line8_654">654.</a> <i>Lerbius</i> Put. <i>Lesbius</i> Col. et +Tell. unde <i>Vesbius</i> jam recte emend. N. +<span class = "pagenum">544</span> +Heins. Vulgo <i>Lemnius</i> h.e. Vulcanus.</p> + +<p><a name = "var8_659" id = "var8_659" href = "#line8_659">659.</a> +<i>acervus</i> Put. Quoniam optimi ævi scriptores verbum <i>deficere</i> +cum quarto casu jungunt, <i>acervos</i> corrig. N. Heins. quem vid. +ad Ovid. Am. I, <span class = "smallcaps">viii</span>, 93; Trist. +V, <span class = "smallcaps">xiii</span>, 28; Met. II, 382, et +Fast. III, 665. Plura exempla congessit Drak. quibus non opus erat. Sed +idem verbum cum tertio casu occurrit præter h.l. inf. X, 193. et +ap. Cæs. b. Gall. III, 5, Prop. I, <span class = +"smallcaps">i</span>, 7, et Val. Max. V, 1, ext. 3, quibus +quinque locis nulla lectionis varietas est, ut multa alia omittam, +quibus major meliorque librorum pars rem certe dubiam facit. Utriusque +autem dictionis ratio non tam in eo quærenda videtur, quod <i>deficere +alicui</i> sit ei deesse, et <i>deficere aliquem</i> significet eum +destituere, seu deserere, sed quod <i>res deficit</i> se <i>mihi</i> non +minus recte dici possit, quam <i>res deficit</i> se apud <i>me</i>. +Paulo acrius in Heinsium invehitur Lefeb. qui tamen non nisi verba +Cæsaris l.c. <i>quum tela nostris deficerent</i> (quorum auctoritas ab +una litera pendet) et dubium locum Ovid. Trist. V, <span class = +"smallcaps">xiii</span>, 28, excitat. +—<a name = "var8_661" id = "var8_661" href = +"#line8_661">661.</a> <i>cursusque</i> citra necessitatem emend. +N. Heins. prob. Drak. sed contra sentiente Lefeb. +—<a name = "var8_662" id = "var8_662" href = +"#line8_662">662.</a> <i>artes</i> Col. <i>aras</i> Oxon. +<i>arces</i> R. 1, 3, et Med. <i>acies</i> suspic. N. Heins. +frustra, judice et Drak. qui <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_53">I, 53</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_8">VI, 8</a>, confert. Withof. recte damnabat +conjecturam Heinsii, (quis enim <i>cursus trahere</i> unquam dixit?) sed +præclare ita emendasse sibi videbatur: <i>curruque citato Arma virum, +lacerosque artus et signa trahentem</i>, quod atrox spectatu fuerit.</p> + +<span class = "pagenum">545</span> +<p><a name = "var8_666" id = "var8_666" href = "#line8_666">666.</a> +<i>quos</i> Putean. +—<a name = "var8_668" id = "var8_668" href = +"#line8_668">668.</a> <i>penus ecce</i> Oxon. <i>rogus ecce</i> +Tell. R. 3. Mars. +—<a name = "var8_669" id = "var8_669" href = +"#line8_669">669.</a> <i>reicitque cadavera fumans</i> Colon. teste +N. Heins. nam <i>recitatque</i> in eo invenit Modius et emend. +<i>reicitque. tacitaque cadavera</i> Putean. <i>tacitoque cadavera</i> +Ox. et R. 3, <i>tacitoque cadavere</i> Med. <i>jacitoque +cadavera</i> R. 1. <i>fumans</i> scripti, cum R. 1, 3, Med. +<i>fundans</i> Tell. <i>fudes</i> R. 2, <i>jactoque cadavere +fumat</i> Parm. et Benes. <i>tacitusque cadavera fundit</i> edd. +recentt. Male, quidquid contra dicat Dausq. qui provocat ad <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_54">I, 54</a>; <i>Longe +sonantem Aufidum</i> dicit Horat. Od. IV, <span class = +"smallcaps">ix</span>, 2; <i>arctusque cadavere fumat</i> conj. +Barth. Adv. I, 5; <i>tumidusque cadavera fundit</i> non nemo ap. +Lefeb. <i>restatque cadavere fumans</i> N. Heins. et Corte, teste +Ernesti, <i>ructatque cadavera</i>, pro <i>recitatque</i>, quod in cod. +Colon. legitur, reponendum esse, ingeniose suspicatur Cel. Herel. in +literis ad me datis, in quibus monet, recentiores quidem linguas in +gravi oratione non admittere verbum quod german. nostro <i>rülpsen</i> +respondeat; Pindarum vero, Virgilium aliosque poetas ne in lyrico quidem +epicoque carmine illud respuere, et τὸ <i>vomere</i> (<i>speien</i>) +etsi non honestius sit, centies occurrere. Conf. Heins. ad Ovid. Met. +XIV, 211.</p> + +<span class = "pagenum">546</span> +<p><a name = "var8_674" id = "var8_674" href = "#line8_674">674.</a> +<i>hæc</i> Put.</p> + +</div> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<b>Liber VIII</b><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +</body> +</html> |
