diff options
Diffstat (limited to 'old/files/bookVI.html')
| -rw-r--r-- | old/files/bookVI.html | 6299 |
1 files changed, 6299 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/bookVI.html b/old/files/bookVI.html new file mode 100644 index 0000000..84dd3a4 --- /dev/null +++ b/old/files/bookVI.html @@ -0,0 +1,6299 @@ + +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> +<head> +<title>Punicorum Liber Sextus</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8"> + +<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css"> + +<body> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<b>Liber VI</b><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">343</span> + +<h3>C. SILII ITALICI</h3> + +<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1> + + +<h3>LIBER SEXTUS.</h3> + +<hr> + +<h4><a name = "lib6_arg" id = "lib6_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> +<p><span class = "smallcaps">Postero</span> die, ubi primum inluxit, +patet fœda hominum equorumque strages, et lacus cruore spumans cernitur; +<a href = "#line6_1">1-13</a>.</p> +<p>Inter semianimes Romanos duo in primis omnium oculos in se +convertunt, Bruttius et Lævinus; quorum ille aquilam, quam in acie +tulerat, in terram defodit, ut mortuus eum corpore tegat, Pœnisque ejus +captæ gloriam subtrahat; hic ira in rabiem versus, dentibus mortuum +hostem laniando exspirat; <a href = "#line6_14">14-53</a>.</p> +<p>Dum Pœni his spectaculis oculos animumque pascunt, Romani, passim per +agros et silvas omnemque Etruriam palati, trepide fuga salutem quærunt: +ex quibus Serranus, M. Atilii Reguli filius, Perusiam noctu sine comite +venit, ubi fessus itinere deversari statuit, et cæco ac mirifico casu +fores casæ pulsat, in qua habitat Marus, qui Reguli miles et armiger +fuerat. Is benigne eum hospitio excipit et vulnera fovet; <a href = +"#line6_54">54-100</a>.</p> +<p>Tum juvenem, de fœda suorum clade querentem, exhortatur ad animi +magnitudinem et imitationem parentis, quem memorat in Africa ad Bagradam +cum serpente magnitudinis portentosæ, et deinde cum Pœnis feliciter +pugnasse; <a href = "#line6_101">101-302</a>.</p> +<p>Sed postremo a Xanthippo, Spartanorum duce, per insidias captum esse; +<a href = "#line6_303">303-345</a>.</p> +<p>Et quum aliquot annis post a Pœnis, ut de pace, et si eam non posset +impetrare, de captivis certe commutandis ageret, Romam missus esset, +jurassetque se rediturum, utrumque negandi auctorem Patribus fuisse, et +repudiatis amicorum conjugisque precibus, exquisita supplicia subire +maluisse, quam fidem jurejurando hosti factam fallere; <a href = +"#line6_346">346-551</a>.</p> +<p>Interim Romæ ad primum nuncium cladis, ad Trasymenum lacum adceptæ; +ingens trepidatio et tumultus oritur, +<span class = "pagenum">344</span> +matronæque in primis, vagæ per vias, quæ suorum exercitusque fortuna +sit, obvios percunctantur; <a href = "#line6_552">552-573</a>.</p> +<p>Una ex iis, Marcia, Reguli quondam conjux, nunc vidua, conspecto +filio, quem Marus domum reduxerat, lætitia exsultat, Diisque gratias +agit, quod hunc certe, licet vulneratum, sibi reddiderint, <a href = +"#line6_574">574-589</a>.</p> +<p>Patres autem, qui soli nihil, quod a dignitate sua abhorreat, +committunt, de republ. consultant; et advocata populi concione adversus +Hannibalem, qui a consilio Romam obpugnandi sæva tempestate, a Jove ipsi +inmissa, deterretur, ejusdem Dei instinctu Dictator creatur Q. Fabius +Maximus Cunctator, vir genere et nobilitate civitatis suæ facile +princeps, qui singulari prudentia cautisque consiliis se parem Hannibali +ducem præstat; <a href = "#line6_589">589-640</a>.</p> +<p>Pœnus interea per Umbriam et agrum Picenum aliasque Italiæ regiones +exercitum præda onustum ducit, et postremo castra in Campaniam movet, +ubi templum Liternensium ejusque porticus, in quibus bellum Punicum +primum in Carthaginis ignominiam tabulis expressum cernit, dirui jubet; +<a href = "#line6_641">641-716</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "notes"> + +<span class = "pagenum notes">344</span> +<a name = "lib6_notes" id = "lib6_notes"> </a> + +<p>Totus fere hic liber ad bellum Punicum I, spectat, cujus et brevis +historia in fine adjicitur <a class = "crossref" href = +"#line6_653">v. 653</a>, <a class = "crossref" href = +"#line6_697">697</a>. Nec reprehendendus est Silius in eo, quod hanc +narrationem rerum, cum iis, quas tractat, arto nexu copulatarum, carmini +suo intexuit: in quo potius non minus prudenter et cum judicio egisse +videtur, quam Virgilius in excidio Trojæ exponendo. Scriptor historicus +eam toti forte operi præmisisset: sed poeta quamvis opportunam +occasionem, ad hanc rem sibi oblatam, amplecti; et lectores non solum +ornatu, sed etiam variatione novoque rerum vel narrationis ordine +delectare solet.</p> + +<p>Quo vero judicio insertum dicemus episodium de Regulo v. <a class = +"crossref" href = "#line6_117">117</a>, <a class = "crossref" href = +"#line6_551">551</a>? Hoc enim, licet summa arte elaboratum, non modo +nimis longum et ab ingenio, ad fastidium luxuriante, profectum, sed +alieno quoque loco interpositum videri potest. Non desunt tamen +argumenta, quæ si non ad laudandum, saltem ad excusandum poetæ +institutum consiliumque plurimum valeant. Primum enim Regulus non rerum +modo, in bello Punico I gestarum, maxima fuit pars et auctor, sed +insigne etiam utriusque fortunæ exemplum, quique fractos Romanorum +animos in primis ad bellum strenue persequendum confirmavit. Propterea +Silius ex tota istius belli historia nullum facile argumentum seligere +poterat, quod ad poeticam tractationem epicamque dignitatem et vim, quæ +in elegantiore phantasmatum narrationisque forma cernitur, et in +memorandis factis fatisque virorum, vel virtute, vel fortitudine et +audacia conspicuorum versatur, magis adcommodatum esset; et ad animum +legentis non tantum admiratione, voluptate et miseratione tenendum, sed +etiam virtutis +<span class = "pagenum notes">345</span> +simul sensu imbuendum majorem vim haberet. Omnino autem hoc egregie et +summorum poetarum exemplo fit ac more, ut aptissima ornatus materia, qua +et oratio variari et lectoris animus non minus delectari quam moveri +possit, manibus non dimittatur. Deinde hoc episodium per se quidem a rei +summa alienum est; sed ex historia tamen prioris belli petitum: quam +quum in carmen suum inferre apud animum constituisset poeta, facile +phantasia ejus magnis hisce imaginibus, quæ ante animum obversabantur, +tam fortiter feriri et tam vivide adfici poterat, ut paulo diutius iis +indulgeret, et longius, quam par erat, a via deflecteret. Præterea non +commodiori profecto tempore ab argumento primario ita quodammodo +aberrare, et rerum varietate lectores delinire poterat, quam quum tres +jam insigniores Romanorum clades memorasset, et non nisi quarta +superesset; res vero ab Hannibale paulo ante pugnam Cannensem variis +Italiæ locis gestæ minoris fere momenti essent, nec satis poeticum +ornatum admitterent. His itaque silentio prorsus prætermissis, rem +locumque, epica tractatione digniorem, adripuit, et, ne fastidium +moveret continuata præliorum narratio, historia hac carmini inserta et +cum ipso argumento ingeniose coagmentata varietatem sectatus est. +Denique animus poetæ, delinitus venerandis ejusmodi priscæ virtutis +imaginibus atque exemplis, quorum ætas sua inops erat, sæpe iis diutius +inmorari solet; nec facile erit, qui id ægre ferat, quum nihil fere +magis delectet. Romanorum certe lectorum animos præclara hæc antiquioris +disciplinæ, virtutis morumque severitatis imago summa vi percusserit +necesse est. Ceterum quod Maro, qui Reguli miles fuerat, narrantis +partes adsignavit Silius, in eo consecutus est hoc commodi, ut tota +narratio et majorem haberet fidem, quum res ab eo, qui ipse iis +interfuit, exponantur, et magis etiam exornari atque amplificari posset, +quia senes in suis potissimum, vel amicorum fatis factisque recensendis +loquaces esse solent, quod, vel Nestoris exemplo intelligitur, cujus +memoriam animo poetæ obversatam esse non inprobabili forte judicio +suspicari possis.</p> + +<p>Sed jam dudum videri possum opera inani in defendendo poetæ episodio +defunctus esse, siquidem dimidia ejus pars, a <a class = "crossref" href += "#line6_346">v. 346</a>, <a class = "crossref" href = +"#line6_551">551</a>, commentitia est fabula, in qua itaque tantopere +ornanda ingenii vires frustra consumsisse censendus sit. Quod si verum +est, non tam Silius peccasse videtur, quam magnus ille historicorum +numerus, quorum auctoritatem secutus est. Meminerimus quoque, nos in +poeta legendo versari, cui, in famæ narrationisque diversitate et +delectu, non minor fere delectationis ornatusque idonei ratio habenda +est, quam summæ veritatis, ad quam singula exigat, modo ne ea, quæ +narrat, vel a fide abhorreant, vel infirma auctoritate nitantur. Neutrum +vero argumenta, a viris doctis adlata, mihi quidem persuaserunt. Hæc +ceteris præivit Palmerius, qui Exercitatt. in auctores Græc. p. 151 +sqq. tam ex miro scriptorum Rom. dissensu, quam ex Polybii silentio, et +potissimum +<span class = "pagenum notes">346</span> +ex Diodori Fragm. lib. XXIV, p. 273 seq. ed. Vales. et T. II, +p. 566, edit. Wesseling. ingeniose conjecit, Regulum omnino Romam a +Carthaginiensibus non missum, et in captivitate morbo mortuum, totam +vero illam de ejus supplicio narrationem confictam ab uxore ejus et +vulgatam fuisse, ut hæc crudelitatem suam in Pœnos captivos, suæ +filiorumque suorum custodiæ traditos, excusaret. In hanc sententiam +discesserunt Gesn. in Chrestom. Cic. p. 547; Jani ad Horat. Od. +III, <span class = "smallcaps">v</span>, 49; Wesseling. ad Diodor. l.c. +Lefeb. ad Sil. VI, 539; J. Toland. in <i>Collection of several +pieces</i>, Lond. 1726, T. II, p. 28 seq. Hofmannus, Lloid et +Iselin in Lexicis suis, quique majori eandem eruditionis adparatu, nec +tamen novis fere rationibus commendarunt, <i>Beaufort</i> in fine Diss. +<i>sur l’incertitude des cinq premiers siècles de l’histoire romaine, à +Utrecht</i>, 1738, in-8<sup>o</sup>, et Cl. Roos in Diss. de suppliciis, +quibus Regulus Carthagine traditur interfectus, Giess. 1790, quæ inserta +est Repertorio scholis publicis destinato (<i>Magazin für öffentl. +Schulen, Bremen</i> 1791) T. II, P. I, p. 50 sqq. ubi a +p. 61, 71; ipso, quo hæc scribo, tempore adjiciendum curavi +Epimetrum, et censuram hujus prolusionis. Quæ copiosius ibi disputavi, +nunc summatim quidem, sed aliis additis, aliis emendatis, colligere +liceat.</p> + +<p>Primum quidem non diffiteor, Rom. scriptores non inter se tantum, sed +a se quoque dissentire. Nam Cicero de Fin. II, 20; V, 27; Pis. c. +19, et Off. III, 27; Sen. de Prov.c. 3; Val. Max. IX, 2; ext. 1; +Tudit. et Tubero ap. Gell. VI, 4; Silius VI, 539 seq. Aurel. Vict. +de vir. ill. c. 40, et Zonar. Ann. T. II. Atilium resectis +palpebris, vigiliis et inedia, Seneca l.c. et Epist. 98; Silius II, 343, +344 et 435; Flor. II, 2; in cruce, et denique Sen. de Prov.c. 3, de +tranquill. animi c. 15, et Epist. 67; Cic. Pis. 19; Val. Max. +IX, 2; ext. 1; Aurel. Vict. et Zonar. ll. cc. Silius VI, 539 seq. +Oros. IV, 8; Augustin. de Civit. Dei I, 15; Appian. de reb. +Pun. c. 4, et inpr. Exc. II, ex Lib. V, de reb. Sic. T. I, pag. 93, +edit. Cl. Schweighäus. in arca angusta, seu machina lignea, ferreis +clavis undique intus sic munita, ut stare cogeretur, vigiliis ac +fatigari corporis laceratione, eum periisse memorant. Cf. Reimar. ad +Dion. Cass. T. I, pag. 62, et Duker. ad Flor. II, 2. Sed nihil +est, quod hoc dissensu offendamur, si Regulum variis exquisitisque +tormentis excruciarunt Pœni, quod præter eos, quos modo laudavi, Horat. +Od. III, <span class = "smallcaps">v</span>, 49; Cic. Parad. II, de Sen. +c. 20, et pro Sext. c. 59; Liv. Epit. XVIII; Val. Max. I, <span +class = "smallcaps">i</span>, 14; Eutrop. II, 14, ibique Pæan. et alii +testantur. Res quoque aliqua omnino vera esse potest, quamvis inter +testes, nuntios et scriptores discrepet; et fama eundo vires adquirere +soleat. Mitior præterea et benignior interpretatio præferenda est +odiosæ, et, quod æquitatis est, non temere quisquam repugnantiæ +coarguendus. Diversas autem auctorum, quos citavi, narrationes facile +inter se conciliari posse, jam dudum viderunt a Drak. inf. ad <a class = +"crossref" href = "#line6_539">v. 539</a>, laudati Lips. ad Senecæ +ll. cc. Salmas. de Cruce Epist. II, p. 491, et Gronov. ad Sen. de +Prov. c. 3. Posterior, cui Drak. et +<span class = "pagenum notes">347</span> +Cl. Roos suffragantur, non dubitat, quin veteres auctores ipsam illam +machinam ligneam, ferreis clavis præfixam et supplicio Reguli +comparatam, <i>crucem</i> adpellaverint, quæ conjectura etiam Dausq. +inf. ad <a class = "crossref" href = "#line6_539">v. 539</a>, in +mentem venit, sed a locis Silii <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_343">II, 343</a> et <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_435">435</a>, prorsus aliena videtur. Inepta certe +est Dausq. nota: «Crux machina ipsa est, non crux immissa, non commissa: +<i>pendet</i> autem Regulus, non quode cruce pependerit; sed quia in +alto mutabundus (forte nutabundus), aut propensione sua casum +minitaretur, ut <i>pendentes e rupe capellæ</i>.» Ego potius Atilium, +variis tormentis prius excarnificatum, vel in cruce obiisse cum Lipsio, +vel post mortem, exempli et majoris ignominiæ causa, cruci subfixum +esse, cum Salmas. crediderim.</p> + +<p>Quod ad Diod. l.c. adtinet, tradit ille, uxorem Reguli, obitu mariti +comperto, <i>Pœnorum incuria eum mortuum putasse</i>, et propterea +filiis suis auctorem fuisse, ut Bostarem Hamilcaremque, captivos +Carthag. duces, suæque custodiæ commissos, crudeliter tractarent. Hinc +potius suspicari possis, Romanos amicosque Marciæ veram atrocis, quam +Atilius obierit, mortis rationem ab ea occultasse, ne dolori prorsus +subcumberet. Præterea mirum videri potest, captivos Pœnos et ipsos +duces, Regulo adhuc vivente, mulieris et juvenum custodiæ traditos +fuisse. Minus quis hærebit in loco Gellii VI, 4. «Tuditanus somno +diu prohibitum Regulum, atque ita vita privatum refert; idque ubi Romæ +cognitum est, nobilissimos Pœnorum captivos liberis Reguli a Senatu +deditos... interiisse.» Vide etiam Plinium, lib. IX, cap. 33.</p> + +<p>Superest, ut tertium argumentum, a Polybii silentio desumtum, paucis +refellam. Primum ex XL libris, quos scripsit, non nisi quinque integri +restant, eumque alio, qui periit, libro et loco de hac re egisse, ex +ejus Fragm. IX, (καὶ οὔτε τὴν γυναῖκα ἐς λόγους ἐδέξατο, scilicet +Regulus) et ex tota historiæ Polybianæ natura ac indole probabiliter +colligere mihi videor. Nam Regulus jam A.U. 499, captus, sed demum post +cladem, Pœnis A.U. 503, a Metello Cos. inlatam, anno eodem, vel seq. C. +Atilio et L. Manlio Coss., Romam missus est, quod intelligitur tum ex +Liv. Epit. XVIII, coll. cum init. Epit. XIX, tum ex Eutrop. II, 11; +Oros. IV, 10; Zonara VIII, 15 et Dione Cass. Tom. I, p. 62; +Exc. 149, ubi vid. Reimar., et Cl. Schweigh. ad Appian. T. III, +pag. 189 sq. Polybius autem chronicam composuit historiam, et hanc +Pœnorum legationem non modo hanc ob causam rebus a Regulo usque ad +captivitatem gestis non adnectere, sed postea quoque justo loco et +tempore eo facilius omittere potuit, quum prorsus inutilis fuerit, nec +ad fortunam Pœnorum mitigandam, vel ad res mutandas quidquam habuerit +momenti. Deinde sola fere prælia, in b. Punico I edita, solasque +propemodum res, ab ipsis ducibus, et ne quidem ab omnibus, v.c. a L. +Cornelio Scipione in Sardinia et ab aliis gestas, nunquam vero eorum +fata, vel prospera, vel adversa, memorare solet; unde historiam quoque +annorum ab V. C. 499, 503, quam paucissimis absolvit, et insignes +honores, +<span class = "pagenum notes">348</span> +C. Duilio a S.P.Q.R. habitos, Bostaris Hamilcarisque tam +captivitatem quam supplicia, et quot non alia? silentio prætermittit. Ad +hæc, quæ dixi, confirmanda multum valent verba Polyb. I, 36: +λέγεται δὲ καὶ ἕτερος ὑπὲρ τῆς ἀπαλλαγῆς τῆς Ξανθίππου λόγος, ὃν +πειρασόμεθα διασαφεῖν, οἰκειότερον λαβόντες τοῦ παρόντος καιρόν. Cf inf. +<a class = "crossref" href = "#not6_680">ad v. 680 seqq.</a> et +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_558">VII, 558</a>. Præterea +non facile quisquam, nisi præjudicata opinione imbutus, sibi +persuadebit, solo Polybii silentio solaque Diodori auctoritate, quæ nec +adeo magna est, nec vulgari quoque sententiæ adversatur, fidem tot +scriptorum, qui ne inprobabilia quidem, nedum absurda commemorant, +(Tudetani inprimis et Tuberonis, quorum alter cum M. Aquilio Consul et +Polybii æqualis fuit; alter, cujus historia a Dionysio, Livio aliisque +passim laudatur, belli civilis initio ex SCto Africam provinciam +sortitus est, unde rem, de quo quæritur, ex Pœnorum non minus, quam +Romanorum actis publicis cognoscere potuit) penitus labefactari, +neminemque, vel eorum, vel Romanorum tunc temporis viventium, in veram +rei rationem inquisivisse, sed omnes rumori plebis nugisque anilibus +temere credidisse. Quam parum firma sunt argumenta, a silentio +scriptorum petita! Et nonne eadem ratio ad fidem Diodori convellendam +pertinet? Nam Bostaris Hamilcarisque et reliquorum, quæ Diodorus narrat, +nec Polybius, nec quisquam alius mentionem facit. Denique ponamus, totam +de Reguli supplicio narrationem esse fabulam, quam vel uxor ejus, vel, +quod Cl. Roos suspicatur, ipsi Romani sint commenti. Num vero iidem +finxerunt etiam, Atilium Romam venisse, et Carthaginem rediisse? id quod +Tubero, Cicero et tot alii, ne Polybio quidem excepto, ut ex Frag. supra +adlegato adparet, testantur, quodque non mirum videbitur ei, qui +meminerit, qualis quantusque vir fuerit Regulus, et quam confidenter +Pœni, eo Romanis reddito, captivorum commutationem mitioresque pacis +conditiones sperare potuerint. Num et hoc in commentis numerandum est, +cui tamen non magis Romani tum viventes fidem habere dubitaverint? cui +nemo contradicere ausus sit? quum non clam ille et occulte in urbem +venerit, sed frequenti curiæ interfuerit? Silices concoquere potest, qui +ad hæc credenda pronum se esse profitetur. Quod si vero Regulus revera +Romam profectus est, et non modo non censuit captivos redimendos, verum +etiam dissuasit, adeoque summam unicamque hostium spem fefellit: +crudelitas, quam Pœni in ipsum redeuntem, et vindicta, quam postea +Romani in captivos hostium duces exercuisse dicuntur, quam maxime +probabilis est. Ceterum qui propterea forte iter et legationem Atilii in +dubium vocare sustinet, quod stulti sit hominis, ea suadere, quibus sibi +ipse pestem machinetur, et ad exquisita potius supplicia redire, quam +jurisjurandi religionem fallere, eum remitto ad Cic. Off. III, 26 seqq. +et tempora respicere jubeo, quibus respublica Romana sanctissima fuit, +et bonis exemplis ditissima.</p> +</div> <!-- end div (long) notes --> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">349</span> +<p><a name = "line6_1" id = "line6_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Jam</span>, Tartessiaco quos solverat æquore, +Titan</p> +<p><a name = "line6_2" id = "line6_2"> </a> +In noctem diffusus equos <a href = "#var6_2">jungebat</a> Eois</p> +<p><a name = "line6_3" id = "line6_3"> </a> +Litoribus, primique novo Phaethonte <a href = "#var6_3">retecti</a></p> +<p><a name = "line6_4" id = "line6_4"> </a> +Seres lanigeris <a href = "#var6_4">repetebant</a> vellera lucis.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">349</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not6_1" id = "not6_1" href = "#line6_1">1.</a> +<i>Tartessiaco quos solverat æquore</i> occidentali Oceano. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_538">X, 538</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_399">ad III, 399</a>. +—<i>solverat</i>, <i>Titan</i>.... ut <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_681">XII, 681</a>. +—<a name = "not6_3" id = "not6_3" href = "#line6_3">3,</a> <a +name = "not6_4" id = "not6_4" href = "#line6_4">4.</a> Sol prima luce +salutabat <i>Seres</i>, extremi orientis populum, (in parte Schensi, seu +Chensi, provinciæ Sinensis, cujus urbs Sera nunc Kantschu dicitur, de +quo v. Ill. Bruns <i>in d. Handbuch d. alten Erdbeschr.</i> T. II, +p. 267 seq.) qui <i>repetebant vellera</i>, sericum, ut depecterent +foliis, de quo serici parandi modo vid. Dausq. ad h.l. et XIV, 664; +Cerda et Heyne ad Virg. Georg. II, 121; Intpp. ad Claud. Cons. Olybr. et +Probi v. 180 seq. et ad Val. Fl. VI, 699; Salmas. ad Solin. c. 63, +et ad Tertull. Pall. p. 198 sq. 233 sq. Hard. ad Plin. VI, 17; XI, +23; XII, 11. Cf. V.L. +—<i>Seres</i> in occident. finibus Sinæ, <i>Tungut</i>, si fides +habenda <i>Sprengel.</i> in <i>Gesch. d. geogr. Entdeck.</i> +p. 126. +—<i>lanigeris lucis</i>, δένδρα ἐριοφόρα ap. Theophr. H. P. +IV, 9. Cf. Herodot. III, 106; Plin. XII, 10, et Claud. l.c.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">5</span> +<p><a name = "line6_5" id = "line6_5"> </a> +<a href = "#var6_5">Et</a> fœda ante oculos strages, propiusque +patebat</p> +<p><a name = "line6_6" id = "line6_6"> </a> +Insani Mavortis opus: simul arma virique</p> +<p><a name = "line6_7" id = "line6_7"> </a> +Ac mixtus sonipes, <a href = "#var6_7">dextræque in vulnere, +cæsi</a></p> +<span class = "pagenum">350</span> +<p><a name = "line6_8" id = "line6_8"> </a> +Hærentes hastis: passim clipeique, <a href = "#var6_8">jubæque</a>,</p> +<p><a name = "line6_9" id = "line6_9"> </a> +Atque artus trunci capitum, fractusque jacebat</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p><a name = "line6_10" id = "line6_10"> </a> +Ossibus in duris ensis: nec cernere deerat</p> +<p><a name = "line6_11" id = "line6_11"> </a> +Frustra seminecum quærentia lumina cælum.</p> +<p><a name = "line6_12" id = "line6_12"> </a> +Tum spumans sanie lacus, et fluitantia summo</p> +<p><a name = "line6_13" id = "line6_13"> </a> +Æternum tumulis orbata cadavera ponto.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_5" id = "not6_5" href = "#line6_5">5.</a> +Cf. Liv. XXII, 6. Poeta autem ad hanc stragem transtulisse videtur, +quæ idem Liv. XXII, 51; de Cannensi refert. Conf. <a class = "crossref" +href = "#not6_47">ad v. 47</a>. +—<a name = "not6_6" id = "not6_6" href = +"#line6_6">6.</a> <i>Insani Mavortis opus</i> atrox bellum ejusque +eventus. Cf. Virg. Æ. VIII, 516, ubi v. Heyne. +<span class = "pagenum notes">350</span> +—<a name = "not6_10" id = "not6_10" href = +"#line6_10">10.</a> <i>nec cernere deerat</i>, ut al. <i>erat</i>, +scilicet copia, seu facultas, licebat, ἦν h.e. ἐξῆν ἔτι ἰδεῖν, ut ap. +Tibull. IV, <span class = "smallcaps">i</span>, 100. Cf. <a class = +"crossref" href = "#not6_488">ad v. 488</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_163">I, 163</a>. +—<a name = "not6_11" id = "not6_11" href = +"#line6_11">11.</a> Cf. Virg. Æn. IV, 691, et <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_122">ad II, 122</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_13" id = "not6_13" href = "#line6_13">13.</a> +Vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_154">ad +I, 154</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_669">IV, 669</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_156">V, 156</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_14" id = "line6_14"> </a> +Nec tamen adversis <a href = "#var6_14">fuerat fracta</a> Itala +virtus.</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p><a name = "line6_15" id = "line6_15"> </a> +<a href = "#var6_15">Bruttius</a> ingenti miserandæ cædis acervo,</p> +<p><a name = "line6_16" id = "line6_16"> </a> +Non æquum ostentans confosso corpore Martem,</p> +<p><a name = "line6_17" id = "line6_17"> </a> +Extulerat vix triste caput, truncosque trahebat</p> +<p><a name = "line6_18" id = "line6_18"> </a> +Per stragem, nervis interlabentibus, artus,</p> +<p><a name = "line6_19" id = "line6_19"> </a> +Tenuis opum, non patre nitens linguave; sed asper</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p><a name = "line6_20" id = "line6_20"> </a> +Ense, nec e Volsca quisquam vir gente redemit</p> +<span class = "pagenum">351</span> +<p><a name = "line6_21" id = "line6_21"> </a> +Plus ævi, nec <a href = "#var6_21">magnanima</a> puer addere sese</p> +<p><a name = "line6_22" id = "line6_22"> </a> +Pubescente gena castris optarat, et <a href = "#var6_22">acri</a></p> +<p><a name = "line6_23" id = "line6_23"> </a> +Flaminio spectatus erat, quum Celtica victor</p> +<p><a name = "line6_24" id = "line6_24"> </a> +Obrueret bello Divis melioribus arma.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_15" id = "not6_15" href = "#line6_15">15.</a> +<i>Bruttius</i> et Volscorum gente, et aquilifer Flaminii in bello, +adversus Boios gesto, fuisse fingitur. +—<a name = "not6_16" id = "not6_16" href = +"#line6_16">16.</a> <i>non <ins class = "correction" title = +"‘equum’ legitur">æquum</ins></i>, non propitium sibi et Romanis. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_364">ad II, 364</a>; +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_2"><ins class = +"correction" title = "‘II’ legitur">III</ins>, 2</a>, <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_260">260</a>. +—<a name = "not6_18" id = "not6_18" href = +"#line6_18">18.</a> Proprie artus ipsi interlabuntur, nervis +succisis, e <a class = "crossref" href = "#line6_13">v. 13</a>; +Ern. +—<a name = "not6_19" id = "not6_19" href = +"#line6_19">19.</a> <i>patre</i>, nobili genere. +—<i>lingua</i>, arte dicendi. +—<i>nitens</i>, clarus, inclitus. +—<i>asper Ense</i> cf. <a class = "crossref" href = +"#line6_480">v. 480</a>, et Heyne ad Virg. Æn. I, 14. +—<a name = "not6_20" id = "not6_20" href = +"#line6_20">20.</a> <i>redemit</i>, virtute sibi paravit. +—<i>ævum</i>, αἰὼν, æternitas, +<span class = "pagenum notes">351</span> +immortalitas famæ. Ill. Ernesti opinatur, adolescentulum designari, tam +strenue se gerentem, ac si provectus ætate miles esset, adeoque quod +ætati desit, redimentem h.e. compensantem factis et virtute. +—<a name = "not6_21" id = "not6_21" href = +"#line6_21">21,</a> <a name = "not6_22" id = "not6_22" href = +"#line6_22">22.</a> Dura est et contorta interpretandi ratio, a Draken. +proposita: puer magnanimus <i>nec</i> h.e. nondum pubescente gena (ut +<i>dorsum citatum</i> h.e. equi citati, <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_469">X, 469</a>, et <i>duro lacte lupæ</i> apud +Propert. II, <span class = "smallcaps">vii</span>, 14; ubi vid. Broukh.) +jam optarat, militiæ nomen dare, ad quod propter ætatem cogi non +poterat. Gesner. in Thes. voc. <i>abdere</i> et Lefeb. ad h.l. ex antea +dictis τό <i>plus</i> repetunt: nec puer pubescente gena magnanima plus +optarat, etc. Videntur itaque et hi τό <i>magnanima</i> κατ᾽ ἔννοιαν ad +puerum retulisse: sed <i>plus</i> h.l. pro <i>magis</i> adcipi, +grammatici minus concedent. +—<a name = "not6_23" id = "not6_23" href = +"#line6_23">23,</a> <a name = "not6_24" id = "not6_24" href = +"#line6_24">24.</a> Quum Flaminius Boios bello obprimeret, vid. <a class += "crossref" href = "bookIV.html#not4_704">ad IV, 704</a>. +—<i>melioribus</i>, benignioribus, magis propitiis, ut ap. Val. +Fl. I, 675; II, 369; VI, 676, et Virg. Æn. XII, 179.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">25</span> +<p><a name = "line6_25" id = "line6_25"> </a> +Inde honor ac sacræ custodia Marte sub omni</p> +<p><a name = "line6_26" id = "line6_26"> </a> +Alitis; hinc causam nutrivit gloria leti.</p> +<p><a name = "line6_27" id = "line6_27"> </a> +Namque necis certus, captæ prohibere nequiret</p> +<span class = "pagenum">352</span> +<p><a name = "line6_28" id = "line6_28"> </a> +Quum Pœnos aquilæ, postquam subsidere fata</p> +<p><a name = "line6_29" id = "line6_29"> </a> +Viderat et magna pugnam inclinare ruina,</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p><a name = "line6_30" id = "line6_30"> </a> +Occulere interdum et terræ mandare parabat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_25" id = "not6_25" href = "#line6_25">25,</a> <a +name = "not6_26" id = "not6_26" href = "#line6_26">26.</a> <i>Alitis +sacræ</i>, aquilæ, quæ numinis instar ad aram in ejus honorem in +principiis positam, coli, jurari et adorari solebat; vid. Dausq. ad +v. 37, Lips. Mil. Rom. IV, 3 seq. V, 4, et ad Tac. Ann. +I, 39; II, 17, Intpp. <ins class = "correction" title = "‘ad ad’ legitur">ad</ins> Stat. Th. X, 170 seq. +—<i>Marte sub omni</i> perpetua. +—<i>gloria</i> et honos, quem virtute sibi paraverat, +<i>nutrivit</i>, ut alias <i>fovit</i>, <i>aluit</i>, h.e. servavit, e +manibus hostium eripuit, et hoc pro, inpulit eum, ut religiosissime +curaret ac custodiret, summa cura tueretur <i>causam leti</i>, aquilam, +quæ mortis ipsi causa fuit, quoniam in prima acie signa in hostem +feruntur, isque illa potissimum capere nititur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_27" id = "not6_27" href = "#line6_27">27,</a> <a +name = "not6_28" id = "not6_28" href = "#line6_28">28.</a> <span class = +"pagenum notes">352</span> +<i>prohibere aquilæ</i>, ut κωλύειν et εἴργειν τινὰ τινὸς, quod jam +monitum video a N. Heins. et Drak. Similiter <i>defendere</i> +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_490">V, 490</a>, ubi +vid. not. +—<i>subsidere</i>, recedere, vel eorum favorem decrescere, minui. +—<a name = "not6_30" id = "not6_30" href = +"#line6_30">30.</a> <i>interdum</i>, interea, Drak. conf. ad +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_491">IV, 491</a>. +—<i>parabat</i>: nam morte puniebatur, qui signa amiserat.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_31" id = "line6_31"> </a> +Sed, subitis victus telis, labentia membra</p> +<p><a name = "line6_32" id = "line6_32"> </a> +Prostravit super, atque <a href = "#var6_32">injecta</a> morte +tegebat.</p> +<p><a name = "line6_33" id = "line6_33"> </a> +Verum ubi lux nocte e Stygia miseroque sopore</p> +<p><a name = "line6_34" id = "line6_34"> </a> +Reddita, vicini de strage cadaveris hasta</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p><a name = "line6_35" id = "line6_35"> </a> +Erigitur, soloque <a href = "#var6_35">vigens</a> conamine late</p> +<p><a name = "line6_36" id = "line6_36"> </a> +Stagnantem cæde et facilem discedere terram</p> +<p><a name = "line6_37" id = "line6_37"> </a> +Ense fodit, <a href = "#var6_37">clausamque</a> aquilæ infelicis +adorans</p> +<p><a name = "line6_38" id = "line6_38"> </a> +Effigiem, palmis languentibus æquat arenas.</p> +<p><a name = "line6_39" id = "line6_39"> </a> +Supremus fessi tenues tum cessit in auras</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p><a name = "line6_40" id = "line6_40"> </a> +Halitus, et magnam misit sub Tartara mentem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_32" id = "not6_32" href = "#line6_32">32.</a> +<i>morte</i>, cadavere, vel se mortuo. Conf. Acc. ap. Non. 2, n. 328; +Plin. XIV, 19; Prop. II, <span class = "smallcaps">xiii</span>, 22; Cic. +Mil. 32, pr. coll. c. 13. Cf. V.L.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_35" id = "not6_35" href = "#line6_35">35.</a> +<i>Erigitur</i>, se ipsum erigit. +—<a name = "not6_36" id = "not6_36" href = +"#line6_36">36.</a> <i>Stagnantem cæde</i> ut <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#line12_43">XII, 43</a>. Proprie aqua stagnat. Cf. +Gron. Diatr. Stat. c. 28. +—<i>facilem discedere</i> quia cæde stagnabat. +—<i>discedere</i> vid. Heins. ad Ovid. Fast. III, 371. +—<a name = "not6_37" id = "not6_37" href = +"#line6_37">37.</a> <i>clausam</i> inclusam terræ, vel, Voss. +judice, sacello, ἀετῷ, ὃς ἐστὶ νεὼς μικρὸς, ἐν ᾧ ἀετὸς χρυσοῦς +ἐνίδρυται, teste Dione XL, p. 128. Prior ratio simplicior est et +satis apta contextui. Neutra tamen Drak. satisfecit. Cf. V.L. +—<a name = "not6_38" id = "not6_38" href = +"#line6_38">38.</a> <i>æquat</i>, æquas, planas facit, ne tumulus +sit indicio rei defossæ.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_40" id = "not6_40" href = "#line6_40">40.</a> +ἰφθίμον ψυχὴν ἄϊδι προΐαψε Il. α, 3. +—<i>misit sub Tartara</i> ut ap. Virg. Æn. IV, 243.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_41" id = "line6_41"> </a> +Juxta cernere erat <a href = "#var6_41">meritæ</a> sibi poscere +carmen</p> +<p><a name = "line6_42" id = "line6_42"> </a> +Virtutis sacram rabiem. <a href = "#var6_42">Lævinus</a> ab alto</p> +<span class = "pagenum">353</span> +<p><a name = "line6_43" id = "line6_43"> </a> +Priverno, vitis Latiæ <a href = "#var6_43">præsignis</a> honore,</p> +<p><a name = "line6_44" id = "line6_44"> </a> +Exanimum Nasamona Tyren super ipse jacebat</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p><a name = "line6_45" id = "line6_45"> </a> +<a href = "#var6_45">Exanimis</a>: non hasta viro, non ensis; in +artis</p> +<p><a name = "line6_46" id = "line6_46"> </a> +Abstulerat Fors arma: tamen certamine nudo</p> +<p><a name = "line6_47" id = "line6_47"> </a> +Invenit Marti telum dolor. Ore cruento</p> +<p><a name = "line6_48" id = "line6_48"> </a> +Pugnatum, ferrique vicem dens præbuit iræ.</p> +<p><a name = "line6_49" id = "line6_49"> </a> +Jam laceræ nares, fœdataque lumina morsu,</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p><a name = "line6_50" id = "line6_50"> </a> +Jam truncum raptis caput auribus, ipsaque diris</p> +<p><a name = "line6_51" id = "line6_51"> </a> +Frons depasta modis, et sanguine abundat hiatus:</p> +<p><a name = "line6_52" id = "line6_52"> </a> +Nec <a href = "#var6_52">satias</a>, donec mandentia linqueret ora</p> +<p><a name = "line6_53" id = "line6_53"> </a> +Spiritus, et plenos rictus mors atra teneret.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_42" id = "not6_42" href = "#line6_42">42.</a> +<i>Virtutis sacram rabiem</i> vid. +<span class = "pagenum notes">353</span> +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_9">ad VII, 9</a>. +—<i>Lævinus</i> conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_544">V, 544 seq.</a> +—<i>ab alto Priverno</i> conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_431">ad I, 431, in V.L.</a> +—<a name = "not6_43" id = "not6_43" href = +"#line6_43">43.</a> <i>Privernum</i>, Volscorum opp. in Latio, hod. +<i>Piperno</i>, in colle situm, unde h.l. <i>altum</i> dicitur, quod +Dausq. male exponit antiquum, coll. Virg. Æn. XI, 540. +—<i>vitis</i> vel baculus e vite erat insigne centurionis Romani, +(unde <i>Latia</i>) quo milites ob leviora delicta cædere solebat, quare +<i>vitis</i> pro ipso centurionatu ponitur. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#line12_395">XII, 395</a>, <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#line12_465">465</a>; Plin. XIV, 1, extr. Tac. +Ann. I, 23; Liv. Epit. 57; Juven. VIII, 247; XIV, 193; Lucan. VI, +146; Casaub. ad Spartian. Hadrian. 10; Lips. Mil. Rom. V, et, quos Drak. +ad XII, 395, laudat, Quintil. Decl. III, p. 43; Euseb. hist. +eccles. VII, 15; P. Fabrum Sem. I, 17, et Ursin. famil. Rom. in +gente Didia. +—<a name = "not6_45" id = "not6_45" href = +"#line6_45">45.</a> <i>artis</i>, scilicet rebus. Conf. ad <a class += "crossref" href = "bookV.html#line5_477">V, 477</a>. +—<a name = "not6_46" id = "not6_46" href = +"#line6_46">46.</a> <i>nudo</i>, sine armis. +—<a name = "not6_47" id = "not6_47" href = +"#line6_47">47</a> <a name = "not6_48" id = "not6_48" href = +"#line6_47">seq.</a> +Comparant Liv. XXII, 51, extr. Val. Max. III, 2, ex. 2; Stat. Th. +VIII, 760; ubi vid. Barth. Cf. <a class = "crossref" href = "#not6_5">ad +v. 5</a>. Sed quod Livius de Pœno tradit, Silius in Romanum +transtulit, fœdamque scenam nimis ad vivum resecavit.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_54" id = "line6_54"> </a> +Talia dum præbet tristis miracula virtus,</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p><a name = "line6_55" id = "line6_55"> </a> +Diverso interea fugientes saucia turba</p> +<p><a name = "line6_56" id = "line6_56"> </a> +Jactantur casu, silvisque per avia cæcis</p> +<p><a name = "line6_57" id = "line6_57"> </a> +Ablati furtim multo cum vulnere solos</p> +<p><a name = "line6_58" id = "line6_58"> </a> +Per noctem metantur agros: sonus omnis et aura</p> +<p><a name = "line6_59" id = "line6_59"> </a> +Exterrent, pennaque levi commota volucris.</p> +<span class = "pagenum">354</span> +<span class = "linenum">60</span> +<p><a name = "line6_60" id = "line6_60"> </a> +Non sopor, aut menti requies: agit asper acerba</p> +<p><a name = "line6_61" id = "line6_61"> </a> +Nunc Mago adtonitos, nunc arduus Hannibal hasta.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_57" id = "not6_57" href = "#line6_57">57.</a> +<i>Ablati</i> cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_633">ad +V, 633</a>. +—<a name = "not6_58" id = "not6_58" href = +"#line6_58">58,</a> <a name = "not6_59" id = "not6_59" href = +"#line6_59">59.</a> Imitat. Virg. Æn. II, 728; ubi vid. Cerda. +—<i>metari</i>, fuga peragrare, ut alias <i>metiri</i>. Conf. Sen. +Hippol. 505, et sup. <a class = "crossref missing" href = +"bookIII.html#not3_338" title = "recte 338">ad III, 339</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">354</span> +<a name = "not6_61" id = "not6_61" href = "#line6_61">61.</a> +<i>arduus</i>, ut apud Virg. Æn. IX, 53.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_62" id = "line6_62"> </a> +<a href = "#var6_62">Serranus</a>, clarum nomen, tua, Regule, +proles,</p> +<p><a name = "line6_63" id = "line6_63"> </a> +Qui longum semper fama gliscente per ævum,</p> +<p><a name = "line6_64" id = "line6_64"> </a> +Infidis servasse fidem memorabere Pœnis,</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p><a name = "line6_65" id = "line6_65"> </a> +Flore nitens primo, patriis heu! Punica bella</p> +<p><a name = "line6_66" id = "line6_66"> </a> +Auspiciis ingressus erat, miseramque parentem,</p> +<p><a name = "line6_67" id = "line6_67"> </a> +Et dulces tristi repetebat sorte penates</p> +<p><a name = "line6_68" id = "line6_68"> </a> +Saucius. Haud illi comitum super ullus, et atris</p> +<p><a name = "line6_69" id = "line6_69"> </a> +Vulneribus qui ferret opem: per devia, fractæ</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p><a name = "line6_70" id = "line6_70"> </a> +Innitens hastæ, furtoque ereptus opacæ</p> +<p><a name = "line6_71" id = "line6_71"> </a> +Noctis, iter tacitum Perusina ferebat in arva,</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_62" id = "not6_62" href = "#line6_62">62.</a> +<i>Serranus</i>, h.e. M. Atilius Regulus, cujus patri idem nomen erat, +vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_8">ad +II, 8</a>. +—<a name = "not6_65" id = "not6_65" href = +"#line6_65">65,</a> <a name = "not6_66" id = "not6_66" href = +"#line6_66">66.</a> <i>patriis Auspiciis</i>, æque infeliciter, ac +pater, Cell. 680. +—<a name = "not6_68" id = "not6_68" href = +"#line6_68">68.</a> <i>super</i>, scilicet erat, vel superstes +erat, ut ap. Virg. Æn. III, 489. +—<i>atris Vulneribus</i>, ut ap. Virg. Æn. IX, 700, propter +sanguinem atrum. Confer Drak. et <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_165">ad V, 165</a>. +—<a name = "not6_70" id = "not6_70" href = +"#line6_70">70.</a> <i>Innitens hastæ</i>, ἔγχει ἐρειδόμενος, Hom. +Il. ξ, 38, et ς, 49. Conf. Virg. Æn. XII, 386, 398. +—<i>ereptus</i>, se eripiens, fugiens. +—<i>furtum Noctis</i> ut apud Curt. IV, <span class = +"smallcaps">xiii</span>, 9, et <i>furtum diei</i> ap. Liv. XXVI, +51. +—<i>furari</i>, ut κλέπτειν est, clam altero quid facere, vid. +Perizon. ad Ælian. V. H. III, c. ult. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_487">ad VII, 487</a>. +—<a name = "not6_71" id = "not6_71" href = +"#line6_71">71.</a> <i>Perusia</i>, hod. <i>Perugia</i>, urbs +Etruriæ, juxta Tiberim, ab altero latere Trasymeni lacus, qui nunc +<i>Lago di Perugia</i> dicitur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_72" id = "line6_72"> </a> +<a href = "#var6_72">Ac</a> fessus parvi (quæcumque <a href = +"#var6_72">ibi</a> fata darentur)</p> +<p><a name = "line6_73" id = "line6_73"> </a> +Limina pulsabat tecti; <a href = "#var6_73">quum</a> membra cubili</p> +<p><a name = "line6_74" id = "line6_74"> </a> +Evolvens <a href = "#var6_74">non tarda</a> Marus (vetus ille +parentis</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p><a name = "line6_75" id = "line6_75"> </a> +Miles, et haud surda tractarat prælia fama)</p> +<span class = "pagenum">355</span> +<p><a name = "line6_76" id = "line6_76"> </a> +Procedit, renovata focis et paupere <a href = "#var6_76">Vesta</a></p> +<p><a name = "line6_77" id = "line6_77"> </a> +Lumina prætendens, utque ora agnovit, et ægrum</p> +<p><a name = "line6_78" id = "line6_78"> </a> +<a href = "#var6_78">Vulneribus duris</a>, ac (lamentabile visu!)</p> +<p><a name = "line6_79" id = "line6_79"> </a> +Lapsantes fultum truncata cuspide gressus,</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p><a name = "line6_80" id = "line6_80"> </a> +Funesti rumore mali jam saucius aures:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_72" id = "not6_72" href = "#line6_72">72.</a> +<i>quæcumque ibi fata darentur</i> quemcumque casum fors ferat. Nescius, +hostis inde, an amicus proditurus sit, Cell. +—<a name = "not6_75" id = "not6_75" href = +"#line6_75">75.</a> <i>surdus</i>, ut κωφὸς, passive dicitur, qui +non auditur, +<span class = "pagenum notes">355</span> +et tacet; hinc de quo nihil auditur, ignotus, obscurus, ignobilis, v.c. +<i>herbæ surdæ et ignobiles</i> apud Plin. XII, 2; conf. Intpp. ad +VIII, 248; Broukh. ad Prop. I, <span class = +"smallcaps">vii</span>, 18, et Barth. ad Stat. Th. IV, 359. Similiter +<i>mutus</i> et <i>cæcus</i> passim occurrunt; vid. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_579">ad III, 579</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_2">V, 2</a>. +—<a name = "not6_76" id = "not6_76" href = +"#line6_76">76.</a> <i>renovata</i>, adcensa. +—<i>Vesta</i>, ἑστία, ignis, vel focus. +—<i>paupere</i>, exigua, qualis pauperum esse solet. +—<a name = "not6_79" id = "not6_79" href = +"#line6_79">79.</a> Cf. Virg. Æn. XII, 386, «Alternos longa +nitentem cuspide gressus.» et sup. <a class = "crossref" href = +"#line6_70">v. 70</a>. +—<a name = "not6_80" id = "not6_80" href = +"#line6_80">80.</a> Similiter <i>gravior ne nuntius aures +Vulneret</i> dixit Virg. Æn. VIII, 582, ubi vid. Burm.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_81" id = "line6_81"> </a> +«Quod scelus, o <a href = "#var6_81">nimius vitæ</a>, nimiumque +ferendis</p> +<p><a name = "line6_82" id = "line6_82"> </a> +Adversis genitus cerno? te, maxime, vidi,</p> +<p><a name = "line6_83" id = "line6_83"> </a> +Ductorum, quum captivo Carthaginis arcem</p> +<p><a name = "line6_84" id = "line6_84"> </a> +Terreres vultu, crimen culpamque Tonantis,</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p><a name = "line6_85" id = "line6_85"> </a> +Occidere, atque <a href = "#var6_85">hausi</a>, quem non Sidonia +tecta</p> +<p><a name = "line6_86" id = "line6_86"> </a> +<a href = "#var6_86">Expulerint</a> eversa meo de corde, dolorem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_82" id = "not6_82" href = "#line6_82">82.</a> +Præclara ad Regulum patrem apostrophe, qua Marus, dolore et indignatione +incensus, Deos, malorum auctores, graviter adcusat. Draken. ad +v. 84, duplex inpietatis gentilium specimen notat, qui, ubi quid +infausti piis, et contra inprobis fausta quævis evenire viderint, Deorum +id crimine et invidia contingere putaverint, et Deos esse, vel res +humanas curare, negaverint. Hæc loquendi et cogitandi ratio, quam +<i>inpiæ gentilium priscorum nationi</i> familiarem fuisse, multis +exemplis ostendit, minus offendet eos, qui Homeri veterumque poetarum +lectione imbuti sunt. +—<a name = "not6_83" id = "not6_83" href = +"#line6_83">83.</a> <i>captivo vultu</i>, quamvis captivus esses. +—<a name = "not6_84" id = "not6_84" href = +"#line6_84">84.</a> <i>crinem culpamque Tonantis</i> ut +<i>dedecus</i> <a class = "crossref" href = +"#line6_340">v. 340</a>. <i>Diis facere invidiam</i> ap. Quintil. +Decl. VIII, 14; ubi vid. Burm. p. 180. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#var3_78">ad III, 78, in V.L.</a> et Cuper. Obss. +II, 4. +—<a name = "not6_85" id = "not6_85" href = +"#line6_85">85.</a> Cepi inde dolorem, quem ne Carthaginis quidem +eversio lenire et depellere possit.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_87" id = "line6_87"> </a> +Estis ubi <a href = "#var6_87">en</a>! iterum, Superi? dat pectora +ferro</p> +<span class = "pagenum">356</span> +<p><a name = "line6_88" id = "line6_88"> </a> +<a href = "#var6_88">Regulus, ac stirpem</a> tantæ perjura recidit</p> +<p><a name = "line6_89" id = "line6_89"> </a> +Surgentem Carthago domus.» Inde ægra reponit</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p><a name = "line6_90" id = "line6_90"> </a> +Membra toro, nec ferre rudis <a href = "#var6_90">medicamina +(quippe</a></p> +<p><a name = "line6_91" id = "line6_91"> </a> +Callebat bellis) nunc purgat vulnera lympha,</p> +<p><a name = "line6_92" id = "line6_92"> </a> +Nunc mulcet succis: ligat inde, ac vellera molli</p> +<p><a name = "line6_93" id = "line6_93"> </a> +Circumdat tactu, et torpentes mitigat artus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_87" id = "not6_87" href = "#line6_87">87.</a> +<i>Superi</i> justi. +<span class = "pagenum notes">356</span> +—<a name = "not6_89" id = "not6_89" href = +"#line6_89">89.</a> <i>Surgentem</i>, v. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_112">ad I, 112</a>. +—<a name = "not6_90" id = "not6_90" href = +"#line6_90">90.</a> Non ignarus artis medendi, quippe quam plurium +bellorum usu et experientia <i>callebat</i>, didicerat. Ita jam Draken. +sensum hujus loci cepit, qui N. Heinsio contaminatus videbatur. +Conf. <a class = "crossref" href = "#line6_99">v. 99</a>. +—<i>quippe</i>, nam. Virg. Æn. XII, 422, male comparavit +N. Heins. +—<a name = "not6_91" id = "not6_91" href = +"#line6_91">91.</a> Sanguis non modo ablui, sed et sisti solebat +aqua frigida, ut calida dolor mitigari: quod Draken. probat coll. +<a class = "crossref" href = "#line6_98">v. 98 sq.</a> Athen. Deipnos. +II, 4; Cels. de re med. V, 26, §. 21; cf. etiam sup. <a class += "crossref" href = "bookV.html#line5_368">V, 368</a>; Heyne ad +Virg. Æn. X, 833, 834, et Hippocr. Aphorism. V, 22, 25. +—<a name = "not6_92" id = "not6_92" href = +"#line6_92">92.</a> <i>succis</i> conf. <a class = "crossref" href += "bookV.html#line5_353">V, 353</a>. +—<i>vellera</i>, infulas vittasque laneas, ut ap. Virg. Æn. IV, +459, et Stat. Th. II, 95, vel sicca linamenta, quibus inplendum est +vulnus, auctore Celso l.c.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_94" id = "line6_94"> </a> +Exin cura seni, tristem depellere fesso</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p><a name = "line6_95" id = "line6_95"> </a> +Ore sitim, et parca vires <a href = "#var6_95">arcessere</a> mensa.</p> +<p><a name = "line6_96" id = "line6_96"> </a> +Quæ postquam properata, sopor sua munera tandem</p> +<p><a name = "line6_97" id = "line6_97"> </a> +Adplicat, et mitem fundit per membra quietem.</p> +<p><a name = "line6_98" id = "line6_98"> </a> +Necdum exorta dies, Marus instat vulneris æstus</p> +<p><a name = "line6_99" id = "line6_99"> </a> +Expertis medicare modis, gratumque teporem,</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p><a name = "line6_100" id = "line6_100"> </a> +Exutus senium, trepida pietate ministrat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_94" id = "not6_94" href = "#line6_94">94,</a> <a +name = "not6_95" id = "not6_95" href = "#line6_95">95.</a> Cf. <a class += "crossref missing" href = "bookXV.html#line15_810" title = "recte 810">XV, 813</a>, et verba Celsi l.l. §. 25, a Draken. adscripta, qui +recte monet, Mari quoque paupertatem innui posse.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_97" id = "not6_97" href = "#line6_97">97.</a> +Cf. Virg. Æn. I, 691, 692, ubi v. Heyne.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_99" id = "not6_99" href = "#line6_99">99.</a> +<i>teporem</i> Barth. exponit naturalem calorem, placato æstu reductum; +Cell. fomenta, et Drak. aquam tepidam mitigando dolori. +—<a name = "not6_100" id = "not6_100" href = +"#line6_100">100.</a> <i>Exutus senium</i>, inmemor senectutis, +supra ætatis vires. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_120">XIII, 120</a>, <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_496">ad VII, 496</a>; Heins. ad Ovid. Her. IX, 111. +Cuper. Obss. I, 8. +—<i>trepida</i>, sollicita de amici vita: nisi ad Mari senectutem +referre malis.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_101" id = "line6_101"> </a> +Hic juvenis, mæstos tollens ad sidera vultus,</p> +<p><a name = "line6_102" id = "line6_102"> </a> +Cum gemitu lacrimisque simul: «Si culmina nondum</p> +<p><a name = "line6_103" id = "line6_103"> </a> +Tarpeia exosus damnasti sceptra Quirini,</p> +<p><a name = "line6_104" id = "line6_104"> </a> +Extremas Italum res, Ausoniamque ruentem</p> +<span class = "pagenum">357</span> +<span class = "linenum">105</span> +<p><a name = "line6_105" id = "line6_105"> </a> +Adspice, ait, genitor; tandemque adverte procellis</p> +<p><a name = "line6_106" id = "line6_106"> </a> +<a href = "#var6_106">Æquos</a> Iliacis oculos. Amisimus Alpes,</p> +<p><a name = "line6_107" id = "line6_107"> </a> +Nec deinde adversis modus est. Ticinus, et ater</p> +<p><a name = "line6_108" id = "line6_108"> </a> +Stragibus Eridanus, tuque insignite tropæis</p> +<p><a name = "line6_109" id = "line6_109"> </a> +Sidoniis Trebia, et tellus lacrimabilis <a href = +"#var6_109">Arni</a>.</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p><a name = "line6_110" id = "line6_110"> </a> +Sed quid ego hæc? gravior quanto vis ecce malorum!</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">357</span> +<a name = "not6_105" id = "not6_105" href = "#line6_105">105.</a> +<i>genitor</i>, Jupiter. Conf. <a class = "crossref missing" href = +"bookI.html#not1_606" title = "incertum vel I, 606?">ad 606</a>. +—<a name = "not6_106" id = "not6_106" href = +"#line6_106">106.</a> <i>Alpes</i>, Italiæ quasi propugnaculum, +<i>amisimus</i>, via per eas patefacta. +—<a name = "not6_107" id = "not6_107" href = +"#line6_107">107</a> <a name = "not6_108" id = "not6_108" href = +"#line6_107">sq.</a> +<i>ater Stragibus</i>, sanguine cæsorum infectus. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_129">ad V, 129</a>. +—<a name = "not6_109" id = "not6_109" href = +"#line6_109">109.</a> <i>tellus lacrimabilis Arni</i>, Etruria, +vid. <a class = "crossref" href = "bookV.html#var5_7">ad V, 7 +in V.L.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_110" id = "not6_110" href = "#line6_110">110.</a> +<i>Sed quid ego hæc</i> abrupta oratio, seu ἀποσιώπησις hominis, vel +irati, vel queruli et lamentantis. Drak. ad h.l. et ad IX, 55, laudat +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_248">VII, 248</a>; +<a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_290">X, 290</a>; +Heins. ad Ovid. Her. XIII, 135; XV, 207, et Fast. IV, 83; Barth. ad +Stat. Th. III, 87. Conf. etiam Intpp. ad Virg. Æn. I, 135; II, +101.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_111" id = "line6_111"> </a> +Vidi crescentes Trasymeni cædibus undas,</p> +<p><a name = "line6_112" id = "line6_112"> </a> +<a href = "#var6_112">Prostrataque virum mole</a>: inter tela +cadentem</p> +<p><a name = "line6_113" id = "line6_113"> </a> +Vidi Flaminium. Testor, mea numina, Manes,</p> +<p><a name = "line6_114" id = "line6_114"> </a> +Dignam me pœnæ tum nobilitate paternæ</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p><a name = "line6_115" id = "line6_115"> </a> +Strage hostis quæsisse necem, ni tristia letum,</p> +<p><a name = "line6_116" id = "line6_116"> </a> +Ut quondam patri, nobis quoque fata negassent.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_113" id = "not6_113" href = "#line6_113">113.</a> +Cf. Virg. Æn. II, 432 seq. +—<i>Manes</i> parentis, quos <i>numinis</i> instar colo. +—<a name = "not6_114" id = "not6_114" href = +"#line6_114">114.</a> <i>pœnæ paternæ</i>; de qua vid. inf. +<a class = "crossref" href = "#line6_539">v. 539 sq.</a> +—<a name = "not6_115" id = "not6_115" href = +"#line6_115">115.</a> <i>letum</i> viri fortis in pugna.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_117" id = "line6_117"> </a> +Cetera <a href = "#var6_117">acerbantem</a> questu lenire laborans</p> +<p><a name = "line6_118" id = "line6_118"> </a> +Effatur senior: «Patrio, fortissime, ritu</p> +<p><a name = "line6_119" id = "line6_119"> </a> +<a href = "#var6_119">Quidquid adest</a> duri et rerum inclinata +feramus.</p> +<span class = "pagenum">358</span> +<span class = "linenum">120</span> +<p><a name = "line6_120" id = "line6_120"> </a> +Talis lege Deum clivoso tramite vitæ</p> +<p><a name = "line6_121" id = "line6_121"> </a> +Per varios præceps casus rota volvitur ævi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_117" id = "not6_117" href = "#line6_117">117.</a> +<i>acerbantem quæstu</i> acerbe querentem. Confer. ad Valerium Flaccum +VI, 655, et vide varias lectiones. +—<a name = "not6_119" id = "not6_119" href = +"#line6_119">119.</a> <i>rerum inclinata</i>, ut <i>res +inclinatæ</i> ap. Liv. IX, <ins class = "correction" title = "incertum: ‘res ... inclinata’ saepius apud Livium legitur">12_</ins>.</p> + +<span class = "pagenum notes">358</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not6_120" id = "not6_120" href = +"#line6_120">120,</a> <a name = "not6_121" id = "not6_121" href = +"#line6_121">121.</a> Pulchri versus! conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_603">ad lib. IV, v. 603</a>. +—<i>clivoso</i>, difficili, laborioso, unde <i>in medio clivo +laborare</i> dixit Petron. c. 47, ubi vid. Burm. et Salmas. Exerc. Plin. +p. 544; Drak. +—Verba <i>rota volvitur ævi</i> Barth. petita putabat ex Anacr. +IV, <span class = "smallcaps">vii</span>, 8: Τρόχος ἅρματος γὰρ οἷα +Βίοτος τρέχει κυλισθεὶς. Vid. ibi Barnes. et Rittersb. ad Oppian. Cyneg. +I, 231. Ill. Harles Anthol. Gr. poet. p. 8. Fortunam alii rotæ +insistere fingunt. Vid. Broukh. et Heyne ad Tibull. I, <span class += "smallcaps">v</span>, 70: Κύκλος τὰ ἀνθρώπινα prov.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_122" id = "line6_122"> </a> +Sat tibi, sat magna, et totum vulgata per orbem</p> +<p><a name = "line6_123" id = "line6_123"> </a> +Stant documenta domus: sacer ille, et numine nullo</p> +<p><a name = "line6_124" id = "line6_124"> </a> +Inferior, tuus ille parens decora alta paravit</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p><a name = "line6_125" id = "line6_125"> </a> +Restando adversis, nec virtutem exuit <a href = +"#var6_125">ullam</a></p> +<p><a name = "line6_126" id = "line6_126"> </a> +Ante, reluctantes liquit quam spiritus artus.</p> +<p><a name = "line6_127" id = "line6_127"> </a> +Vix puerile mihi tempus confecerat ætas,</p> +<p><a name = "line6_128" id = "line6_128"> </a> +Quum primo malas signabat Regulus ævo.</p> +<p><a name = "line6_129" id = "line6_129"> </a> +Adcessi comes, atque omnes sociavimus annos,</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p><a name = "line6_130" id = "line6_130"> </a> +Donec Dîs Italæ visum est exstinguere lumen</p> +<p><a name = "line6_131" id = "line6_131"> </a> +Gentis, in egregio cujus sibi pectore sedem</p> +<p><a name = "line6_132" id = "line6_132"> </a> +Ceperat alma Fides, mentemque amplexa tenebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_123" id = "not6_123" href = "#line6_123">123.</a> +<i>Stant</i>, sunt, <i>documenta</i> virtutis, quibus Reguli +<i>domus</i> inclaruit. Drakenb. comparat <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_671">XIII, 671</a>. +—<a name = "not6_125" id = "not6_125" href = +"#line6_125">125.</a> <i>Restando</i>, resistendo, ut <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_130">VII, 130</a>, cf. Broukh. ad +Prop. III, 6, (al. 8) 31, et Gronov. ad Liv. IV, 58.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_128" id = "not6_128" href = "#line6_128">128.</a> +Cf. Ovid. Met. XIII, 754. +—<i>primo ævo</i>, lanugine.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_130" id = "not6_130" href = "#line6_130">130.</a> +<i>lumen</i>, ornamentum et præsidium, ut <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_532">IX, 532</a>. Cf. Ernesti clav. Cic. +—<a name = "not6_132" id = "not6_132" href = +"#line6_132">132.</a> <i>alma Fides</i> vid. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_203">ad III, 203</a>. Quam præclare hoc ad +exprimendum Reguli animum, qiii ad exquisita supplicia redire malebat, +quam fidem hosti datam fallere!</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_133" id = "line6_133"> </a> +Ille ensem nobis magnorum <a href = "#var6_133">hunc</a> instar +honorum</p> +<p><a name = "line6_134" id = "line6_134"> </a> +Virtutisque ergo dedit, et, sordentia fumo</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p><a name = "line6_135" id = "line6_135"> </a> +Quæ cernis nunc, frena, sed est argenteus ollis</p> +<p><a name = "line6_136" id = "line6_136"> </a> +Fulgor; nec cuiquam Marus est post talia dona</p> +<p><a name = "line6_137" id = "line6_137"> </a> +Non prælatus eques. Verum superavit honores</p> +<p><a name = "line6_138" id = "line6_138"> </a> +Omnes hasta meos; cui me libare Lyæi</p> +<span class = "pagenum">359</span> +<p><a name = "line6_139" id = "line6_139"> </a> +Quod cernis latices, dignum est cognoscere causam.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_136" id = "not6_136" href = "#line6_136">136.</a> +<i>Marus est</i> pro, ego sum, ut <a class = "crossref" href = +"#line6_261">v. 261</a>. +—<a name = "not6_138" id = "not6_138" href = +"#line6_138">138.</a> <i>libare Lyæi latices</i>, vinum, h.e. +divino honore colere hastam, de quo vid. Intpp. +<span class = "pagenum notes">359</span> +ad Justin. XLIII, 3; Burm. ad Val. Fl. III, 707, et Cerda ad Virg. +Æ. X, 773, et XII, 95 sq.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">140</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_140" id = "line6_140"> </a> +«Turbidus arentes lento pede sulcat arenas</p> +<p><a name = "line6_141" id = "line6_141"> </a> +<a href = "#var6_141">Bagrada</a>, non ullo Libycis in finibus amne</p> +<p><a name = "line6_142" id = "line6_142"> </a> +Victus limosas extendere latius undas,</p> +<p><a name = "line6_143" id = "line6_143"> </a> +Et stagnante vado patulos involvere campos.</p> +<p><a name = "line6_144" id = "line6_144"> </a> +Hic studio laticum, quorum est haud prodiga tellus,</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p><a name = "line6_145" id = "line6_145"> </a> +Per <a href = "#var6_145">ripas</a> læti sævis consedimus arvis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_140" id = "not6_140" href = "#line6_140">140</a> +<a name = "not6_141" id = "not6_141" href = "#line6_140">seq.</a> +<i>Bagrada</i>, Βαγράδας, fl. Africæ propriæ in Zeugitana regione, qui +ex Manepsaro monte ortus, prope Uticam et Carthaginem in mare mediterr. +fluit, et nunc <i>Beierda</i>, vel <i>Megierda</i> et <i>Megarada</i> +vocatur, etsi eum etiamnum nomen retinere contendit Olivar. ad Mel. +I, 7. Nec tamen tantus est, quantum Silius eum h.l. et Ptolem. +faciunt, unde Claud. Bruns (<i>Handbuch der alten Erdbeschr.</i> +T. II, P. II, p. 160.) suspicatur, eos vel errasse, vel in +inter. Africa alium ejusdem nominis fluvium esse, qui in Usargala monte +oriatur; vid. <i>d’Anville, géogr. ancienne</i> III, 74, et in <i>Mém. +de l’Acad. des Inscr.</i> T. XXVI. +—<i>lento pede sulcat</i>. Conf. <a class = "crossref" href = +"#line6_677">v. 677</a>, et inpr. Lucan. IV, 588. +—<i>pede</i>, aqua fluente, quæ poetis <i>ire</i> et +<i>currere</i> dicitur. Drak. laudat Lucret. VI, 638; Hor. Epod. XVI, +48; Virg. Col. 17, et Broukh. ad Tibull. I, <span class = +"smallcaps">x</span>, 36. +—<a name = "not6_142" id = "not6_142" href = +"#line6_142">142.</a> <i>Victus extendere</i> cf. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_552">ad V, 552</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_144" id = "not6_144" href = "#line6_144">144.</a> +Eandem historiam memorant Gell. VI, 3; Val. Max. I, 8, extr. +Plin. VIII, 14; Flor. II, 2; Liv. Epit. XVIII, et Sen. Epist. 82. +Sed narrationis ornamenta et colores, in quibus tamen poetæ ingenium +nimis luxuriatur, Silius æque ac alii poetæ in similibus locis (inpr. +Ovid. Met. III, 28... 100, et Stat. Th. V, 505 sqq.) petiit ex +Virg. Æn. II, 209 sq. et VIII, 193 seq. ad quæ loca vid. Cerda et Heyne. +—<a name = "not6_145" id = "not6_145" href = +"#line6_145">145.</a> <i>sævis arvis</i>, ubi sævus serpens erat, +ut mox <a class = "crossref" href = "#line6_153">v. 153</a>, +<i>letalis ripa</i>, vel <i>sæva aula</i> <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_423">III, 423</a>, et similia passim obvia, vid. +Drak. ad h.l. Bentl. et Jani ad Hor. Od. III, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 6.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_146" id = "line6_146"> </a> +Lucus iners juxta Stygium pallentibus umbris</p> +<span class = "pagenum">360</span> +<p><a name = "line6_147" id = "line6_147"> </a> +Servabat sine sole nemus, crassusque per auras</p> +<p><a name = "line6_148" id = "line6_148"> </a> +Halitus erumpens tetrum exspirabat odorem.</p> +<p><a name = "line6_149" id = "line6_149"> </a> +Intus dira domus, <a href = "#var6_149">curvoque</a> inmanis in +antro</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p><a name = "line6_150" id = "line6_150"> </a> +<a href = "#var6_150">Sub terras</a> specus, et tristes sine luce +tenebræ.</p> +<p><a name = "line6_151" id = "line6_151"> </a> +Horror mente redit: monstrum exitiabile et ira</p> +<p><a name = "line6_152" id = "line6_152"> </a> +Telluris genitum, cui par vix <a href = "#var6_152">viderit</a> ætas</p> +<p><a name = "line6_153" id = "line6_153"> </a> +Ulla virum, serpens centum porrectus in ulnas</p> +<p><a name = "line6_154" id = "line6_154"> </a> +Letalem ripam, et lucos habitabat Avernos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_146" id = "not6_146" href = "#line6_146">146.</a> +<i>Lucus iners</i>, ut ap. Stat. Th. X, 86, quietus, vel inutilis, +inadcessus, quo nemo facile venit. Cellar. nulli usui patens, propter +pestiferum halitum, et dirum monstrosi serpentis habitaculum. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#var5_5">ad V, 5, in +V.L.</a></p> + +<span class = "pagenum notes">360</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not6_151" id = "not6_151" href = +"#line6_151">151,</a> <a name = "not6_152" id = "not6_152" href = +"#line6_152">152.</a> <i>ira Telluris genitum</i> vid. <a class = +"crossref missing" href = "bookV.html#not5_110" title = "recte 110">ad +V, 111</a>. +—<a name = "not6_153" id = "not6_153" href = +"#line6_153">153.</a> <i>centum</i>, numero rotundo. Longitudinem +CXX pedum ei tribuunt auctores sup. laudati. +—<a name = "not6_154" id = "not6_154" href = +"#line6_154">154.</a> <i>lucos Avernos</i> h.e. exitiosos, (ut +<i>Stygius</i> <a class = "crossref" href = "#line6_146">v. 146</a> +et <a class = "crossref" href = "#line6_219">219</a>, vel +<i>Tartareus</i> mox <a class = "crossref" href = +"#line6_175">v. 175</a>) ob pestiferam exhalationem; vel similis +lucis Avernis prope lacum, qui <i>Avernus</i> h.e. ἄορνος dicitur, quia +aves supervolitantes fœtore suffocantur, et decidunt. Conf. mox <a class += "crossref" href = "#line6_158">v. 158, 159</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_120">XII, 120 sq.</a> Lucret. VI, +738, 839; Virg. Ge. IV, 493; (ubi vid. Cl. Voss.) Virg. Æn. VI, 118, +139, 237 sqq. et Heyne ibid. Exc. II.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">155</span> +<p><a name = "line6_155" id = "line6_155"> </a> +Ingluviem inmensi ventris, gravidamque <a href = +"#var6_155">venenis</a></p> +<p><a name = "line6_156" id = "line6_156"> </a> +Alvum <a href = "#var6_156">deprensi</a> satiabant fonte leones,</p> +<p><a name = "line6_157" id = "line6_157"> </a> +Aut acta ad fluvium torrenti lampade solis</p> +<p><a name = "line6_158" id = "line6_158"> </a> +Armenta, et <a href = "#var6_158">tractæ</a> fœda gravitate per +auras,</p> +<p><a name = "line6_159" id = "line6_159"> </a> +Ac tabe adflatus volucres. Semesa jacebant</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p><a name = "line6_160" id = "line6_160"> </a> +Ossa solo <a href = "#var6_160">informi, lateque</a> repletus et +asper</p> +<span class = "pagenum">361</span> +<p><a name = "line6_161" id = "line6_161"> </a> +Vastatis gregibus nigro ructabat in antro.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_155" id = "not6_155" href = "#line6_155">155.</a> +Conf. Virg. Ge. III, 431, et Æn. II, 471 seq. et ad utrumque loc. Heyne. +—<a name = "not6_158" id = "not6_158" href = +"#line6_158">158.</a> <i>fœda gravitas</i>, ὀσμὴ βαρεῖα, Drak. qui +laudat Virg. Æn. VI, 201, et Ge. IV, 270; Liv. XXV, 26, (<i>locis +gravibus</i> et <i>gravitate loci</i>) Dioscor. III, 97. Cf. sup. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_412">ad I, 412</a>. +—<a name = "not6_159" id = "not6_159" href = +"#line6_159">159.</a> <i>tabe</i>, halitu venenato. Cf. <a class = +"crossref" href = "#line6_240">v. 240</a>. +—<a name = "not6_160" id = "not6_160" href = +"#line6_160">160.</a> sq. Cf. Virg. Æn. III, 630, «Nam simul +expletus +<span class = "pagenum notes">361</span> +dapibus, vinoque sepultus... saniem cructans, etc.»</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_162" id = "line6_162"> </a> +Isque ubi ferventi concepta incendia <a href = "#var6_162">pastu</a></p> +<p><a name = "line6_163" id = "line6_163"> </a> +Gurgite mulcebat rapido, et spumantibus undis,</p> +<p><a name = "line6_164" id = "line6_164"> </a> +Nondum etiam toto demersus corpore in amnem</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p><a name = "line6_165" id = "line6_165"> </a> +Jam caput <a href = "#var6_165">adversæ</a> ponebat margine ripæ.</p> +<p><a name = "line6_166" id = "line6_166"> </a> +Inprudens tantæ pestis gradiebar, Aquino</p> +<p><a name = "line6_167" id = "line6_167"> </a> +Apenninicola atque Umbro comitatus <a href = "#var6_167">Avente</a>:</p> +<p><a name = "line6_168" id = "line6_168"> </a> +Scire nemus, pacemque <a href = "#var6_168">loci</a> explorare +libebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_162" id = "not6_162" href = "#line6_162">162.</a> +<i>incendia</i>, fervorem stomachi, vel sitim aqua restinguebat. Cellar. +interpretatur: ubi aqua sedabat sitim, conceptam ex cibo, qui, dum +conficitur, in stomacho fervet. Lefeb. hæc adnotavit: «<i>ferventi +pastu</i> a fermentantibus cibis in ventriculo pro veterum opinione, quæ +nostris hodie se probat chymicis; sed <i>fermentatio</i> et +<i>effervescentia</i> inter se differunt.» <i>Ferventi pastu</i>, cibo +et carne vivorum animalium. +—<a name = "not6_164" id = "not6_164" href = +"#line6_164">164,</a> <a name = "not6_165" id = "not6_165" href = +"#line6_165">165.</a> Comparant Stat. Th. V, 516.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_166" id = "not6_166" href = "#line6_166">166.</a> +<i>Inprudens</i> h.l. ignarus, qui ignorat, quod scire nequit. +—<a name = "not6_168" id = "not6_168" href = +"#line6_168">168.</a> <i>pacem</i>, quietem, ut <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_258">VII, 258</a>: vid. Burm. ad +Val. Fl. IV, 20, et Barth. ad Stat. Th. VII, 87.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_169" id = "line6_169"> </a> +Jamque propinquantum <a href = "#var6_169">tacitus</a> penetravit in +artus</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p><a name = "line6_170" id = "line6_170"> </a> +Horror, et occulto riguerunt frigore membra.</p> +<p><a name = "line6_171" id = "line6_171"> </a> +Intramus tamen, et Nymphas <a href = "#var6_171">numenque</a> +precamur</p> +<p><a name = "line6_172" id = "line6_172"> </a> +Gurgitis ignoti, trepidosque et multa paventes</p> +<p><a name = "line6_173" id = "line6_173"> </a> +Arcano gressus audemus credere luco.</p> +<p><a name = "line6_174" id = "line6_174"> </a> +Ecce e vestibulo, primisque e faucibus antri</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p><a name = "line6_175" id = "line6_175"> </a> +Tartareus turbo, atque insano sævior Euro</p> +<p><a name = "line6_176" id = "line6_176"> </a> +Spiritus erumpit, vastoque e <a href = "#var6_176">gutture</a> fusa</p> +<span class = "pagenum">362</span> +<p><a name = "line6_177" id = "line6_177"> </a> +Tempestas oritur, mixtam stridore procellam</p> +<p><a name = "line6_178" id = "line6_178"> </a> +Cerbereo intorquens. Pavefacti clade vicissim</p> +<p><a name = "line6_179" id = "line6_179"> </a> +<a href = "#var6_179">Adspicimus:</a> resonare solum, tellusque +moveri,</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p><a name = "line6_180" id = "line6_180"> </a> +Atque antrum ruere, et visi procedere Manes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_171" id = "not6_171" href = "#line6_171">171</a> <a name += "not6_172" id = "not6_172" href = "#line6_171">sq.</a> +Cf. Virg. Æn. VII, 133, 140, (ubi v. Cerda et Heyne) et, quos Drak. +laudat, Ovid. Met. III, 24 seq. et Val. Fl. V, 195. +—<a name = "not6_173" id = "not6_173" href = +"#line6_173">173.</a> <i>credere</i> ut <a class = "crossref" href += "#line6_201">v. 201</a>. +—<i>Arcano luco</i>, quem nemo ingrediebatur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_175" id = "not6_175" href = "#line6_175">175.</a> +Ventus exitialis, et pestifer halitus erumpit. +—<i>insano</i>; vid. +<span class = "pagenum notes">362</span> +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_101">ad I, 101</a>. +—<a name = "not6_177" id = "not6_177" href = +"#line6_177">177,</a> <a name = "not6_178" id = "not6_178" href = +"#line6_178">178.</a> <i>stridore Cerbereo</i>, qualem Cerberus edit, in +cujus capite serpentes strident; cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_537">ad II, 537</a>. +—<a name = "not6_179" id = "not6_179" href = +"#line6_179">179.</a> Omnia in majus aucta, ut timor fingere solet. +Locum autem hunc ex Virg. Æn. VI, 255 seqq. desumtum jam monuit Drak. +—<a href = "#line6_179">179.</a> <i>Adspicimus</i> scilicet +ludibrio phantasiæ pavore concitatæ, ut mox, <i>visi</i> nobis sunt +<i>manes procedere</i>, videbamur nobis in medio Tartaro versari. Ita +recte jam sensum h.l. declaravit Ill. Ernesti. +—<a name = "not6_180" id = "not6_180" href = +"#line6_180">180.</a> <i>visi procedere Manes</i> conf. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_642">ad VIII, 642</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_181" id = "line6_181"> </a> +Quantis armati cælum petiere Gigantes</p> +<p><a name = "line6_182" id = "line6_182"> </a> +Anguibus, aut quantus Lernæ lassavit in undis</p> +<p><a name = "line6_183" id = "line6_183"> </a> +Amphitryoniaden serpens, qualisque comantes</p> +<p><a name = "line6_184" id = "line6_184"> </a> +Auro servavit ramos <a href = "#var6_184">Junonius anguis</a>;</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p><a name = "line6_185" id = "line6_185"> </a> +Tantus <a href = "#var6_185">disjecta tellure</a> sub astra coruscum</p> +<span class = "pagenum">363</span> +<p><a name = "line6_186" id = "line6_186"> </a> +Extulit adsurgens caput, atque in nubila primam</p> +<p><a name = "line6_187" id = "line6_187"> </a> +Dispersit saniem, et cælum fœdavit hiatu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_181" id = "not6_181" href = "#line6_181">181</a> <a name += "not6_182" id = "not6_182" href = "#line6_181">seq.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_192">III, +192</a>, et Stat. Th. V, 529 seq. Triplex autem h.l. serpentis +comparatio, cum anguibus, Gigantum pedibus, (vid. Apollod. I, <span +class = "smallcaps">vi</span>, 1; Ovid. Fast. V, 37; Claud. +Gigant, 8, 81; Val. Fl. II, 28; ubi vid. Inttp.) cum hydra Lernæa (vid. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_32">ad III, 32</a>.) et +cum dracone, horti Hesperidum custode, qui Ladon dicebatur, et de quo +vid. Hesiod. Theog. v. 333 sq. Apollon. IV, 1396; Apollod. II, +<span class = "smallcaps">v</span>, 11; (ubi vid. Heyne p. 412 sq.) +Virg. Æn. IV, 484 seq. Lucan IX, 357 sq. +—<a name = "not6_184" id = "not6_184" href = +"#line6_184">184.</a> Vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_283">ad III, 283</a>. +—<i>Auro</i>, aureis foliis et malis, <i>comantes</i>, κομῶντας, +comatos, ut <i>comantes flamma</i> h.e. ardentes <a class = "crossref" +href = "bookX.html#line10_550">X, 550</a>; <a class = "crossref" +href = "bookXIV.html#line14_420">XIV, 420</a>; ἡ γῆ φυτοῖς κομῶσα ap. +Aristot. Nota est <i>coma</i> arborum et flammæ: vid. <a class = +"crossref missing" href = "bookI.html#not1_460" title = "recte 460">ad +I, 461</a>, et +<span class = "pagenum notes">363</span> +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_682">IV, 682</a>. +—<i>Junonius anguis</i> qui custodiebat poma aurea, Junoni a Terra +pro nuptiali munere data: vid. Heyne l.c. pag. 410 seq. +—<a name = "not6_187" id = "not6_187" href = +"#line6_187">187.</a> <i>sanies</i>, sanguis, ut <a class = +"crossref" href = "#line6_237">v. 237</a>, vel humor lentus et +glutinosus, (<i>Gauche</i>) quæ propria et vulgaris verbi vis est: nisi +venenum potius significat h.l. et <a class = "crossref" href = +"#line6_276">v. 276</a>, <a class = "crossref" href = +"#line6_677">677</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_10">XII, 10</a>, ubi Draken. laudat <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_571">XIII, 571</a>; Virg. Æn. +II, 221; Heins. ad Vellei. II, 87, Broukh. ad Prop. III, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 27, al. +—<i>cælum</i>, aerem.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_188" id = "line6_188"> </a> +Diffugimus, <a href = "#var6_188">tenuemque</a> metu conamur anheli</p> +<p><a name = "line6_189" id = "line6_189"> </a> +Tollere clamorem; frustra: nam sibila totum</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p><a name = "line6_190" id = "line6_190"> </a> +Inplebant nemus. <a href = "#var6_190">At</a> subita formidine +cæcus,</p> +<p><a name = "line6_191" id = "line6_191"> </a> +Et facti damnandus Avens (sed fata trahebant)</p> +<p><a name = "line6_192" id = "line6_192"> </a> +Antiquæ quercus ingenti robore sese</p> +<p><a name = "line6_193" id = "line6_193"> </a> +Occulit, infandum si <a href = "#var6_193">possit</a> fallere +monstrum.</p> +<p><a name = "line6_194" id = "line6_194"> </a> +Vix egomet credo: <a href = "#var6_194">spiris ingentibus</a> arte</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p><a name = "line6_195" id = "line6_195"> </a> +Arboris <a href = "#var6_195">abstraxit</a> molem, penitusque +revulsam</p> +<p><a name = "line6_196" id = "line6_196"> </a> +Evertit fundo, et radicibus eruit imis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_194" id = "not6_194" href = "#line6_194">194.</a> +Verba <i>Vix egomet credo</i> et <a class = "crossref" href = +"#line6_199">v. 199</a>, <i>Vidi respiciens</i>, ut omnino tota +orationis forma, egregie conveniunt rem miram narranti. Cf. Virg. Æn. +III, 623 sq. +—<a name = "not6_196" id = "not6_196" href = +"#line6_196">196.</a> Vid. Heyne ad Virg. Æn. V, 449, in V.L. +Vol. III, p. 47; et VI, p. 313; Edit. +<span class = "pagenum notes">364</span> +nostræ.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_197" id = "line6_197"> </a> +Tum trepidum, ac socios extrema voce cientem</p> +<p><a name = "line6_198" id = "line6_198"> </a> +Conripit, atque haustu sorbens et faucibus atris</p> +<p><a name = "line6_199" id = "line6_199"> </a> +(Vidi respiciens), obscœna condidit alvo.</p> +<span class = "pagenum">364</span> +<span class = "linenum">200</span> +<p><a name = "line6_200" id = "line6_200"> </a> +Infelix fluvio sese, et torrentibus undis</p> +<p><a name = "line6_201" id = "line6_201"> </a> +Crediderat, celerique fuga jam nabat Aquinus.</p> +<p><a name = "line6_202" id = "line6_202"> </a> +Hunc medio invasit fluctu, <a href = "#var6_202">ripæque</a> relatos</p> +<p><a name = "line6_203" id = "line6_203"> </a> +(Heu genus infandum leti!) depascitur artus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_203" id = "not6_203" href = "#line6_203">203.</a> +Plures ita periisse memorant Val. Max. et alii, vid. <a class = +"crossref" href = "#not6_144">ad v. 144</a>. +—<i>depascitur artus</i>, confer Cerda et Heyne ad Virgil. Ge. +III, 458, et Æn. II, 215.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_204" id = "line6_204"> </a> +«<a href = "#var6_204">Sic</a> dirum nobis et lamentabile monstrum</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p><a name = "line6_205" id = "line6_205"> </a> +Effugisse datur. Quantum mens ægra sinebat,</p> +<p><a name = "line6_206" id = "line6_206"> </a> +<a href = "#var6_206">Adpropero</a> gressum, et ductori singula +pando.</p> +<p><a name = "line6_207" id = "line6_207"> </a> +Ingemuit, casus juvenum miseratus acerbos.</p> +<p><a name = "line6_208" id = "line6_208"> </a> +Utque erat in <a href = "#var6_208">pugnas</a>, et Martem, et prælia, et +hostem</p> +<p><a name = "line6_209" id = "line6_209"> </a> +Igneus, et <a href = "#var6_209">magna</a> audendi flagrabat amore,</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p><a name = "line6_210" id = "line6_210"> </a> +Ocius arma <a href = "#var6_210">rapi</a>, et spectatum Marte sub +omni</p> +<p><a name = "line6_211" id = "line6_211"> </a> +Ire jubet campis equitem. Ruit ipse, citatum</p> +<p><a name = "line6_212" id = "line6_212"> </a> +Quadrupedem planta fodiens, scutataque raptim</p> +<p><a name = "line6_213" id = "line6_213"> </a> +<a href = "#var6_213">Consequitur jusso</a> manus, et muralia portat</p> +<p><a name = "line6_214" id = "line6_214"> </a> +Ballistas tormenta graves, suetamque movere</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p><a name = "line6_215" id = "line6_215"> </a> +Excelsas turres inmensæ cuspidis hastam.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_206" id = "not6_206" href = "#line6_206">206.</a> +<i>ductori</i>, Regulo.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_208" id = "not6_208" href = "#line6_208">208.</a> +Insignem ταυτολογίαν h.l. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_249">VII, 249</a>, notandam dicit Drak. Sed adfectui +loquentis ea congruit. +—<a name = "not6_209" id = "not6_209" href = +"#line6_209">209.</a> <i>Igneus</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_306">ad III, 306</a>. +—<a name = "not6_212" id = "not6_212" href = +"#line6_212">212.</a> <i>planta fodiens</i>, cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_71">ad II, 71</a>. +—<a name = "not6_213" id = "not6_213" href = +"#line6_213">213</a> <a name = "not6_214" id = "not6_214" href = +"#line6_213">sqq.</a> +Cf. auctores <a class = "crossref" href = "#not6_144">ad +v. 144</a>, laudati. +—<a name = "not6_215" id = "not6_215" href = +"#line6_215">215.</a> Intellig. falarica, Draken. Conf. <a class = +"crossref" href = "#line6_273">v. 273</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_351">ad I, 351 sqq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_216" id = "line6_216"> </a> +Jamque ubi feralem strepitu circumtonat aulam</p> +<p><a name = "line6_217" id = "line6_217"> </a> +Cornea gramineum persultans ungula campum;</p> +<span class = "pagenum">365</span> +<p><a name = "line6_218" id = "line6_218"> </a> +Percitus <a href = "#var6_218">hinnitu</a> serpens evolvitur antro,</p> +<p><a name = "line6_219" id = "line6_219"> </a> +Et Stygios æstus fumanti exsibilat ore.</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p><a name = "line6_220" id = "line6_220"> </a> +Terribilis gemino de lumine fulgurat ignis:</p> +<p><a name = "line6_221" id = "line6_221"> </a> +<a href = "#var6_221">At</a> nemus adrectæ et procera cacumina +saltus</p> +<p><a name = "line6_222" id = "line6_222"> </a> +Exsuperant cristæ; trifido vibrata per auras</p> +<p><a name = "line6_223" id = "line6_223"> </a> +Lingua micat motu, atque adsultans æthera lambit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_216" id = "not6_216" href = "#line6_216">216</a> <a name += "not6_217" id = "not6_217" href = "#line6_216">sq.</a> +Nimio fere ornatu singula expressit. +—<i>aulam</i> Barth. et Drak. exponunt antrum, ut αὐλὴ apud Orph. +Arg. v. 391, coll. <a class = "crossref" href = +"#line6_377">v. 377</a> et <a class = "crossref" href = +"#line6_388">388</a>. Ill. Ernesti hoc vocabulum positum putat non satis +apta imitatione Virg. Æneid. I, 140, qui tamen Caci specum simili +modo <i>regiam</i> dixerit Æn. libro VIII, 242. Possis etiam hoc loco +intelligere lucum et nemus circa antrum serpentis. Cf. sup. <a class = +"crossref" href = "#line6_146">v. 146 seq.</a> +<span class = "pagenum notes">365</span> +—<a name = "not6_218" id = "not6_218" href = +"#line6_218">218.</a> <i>evolvitur</i> vocab. propr. de motu +anguis. Conf. <a class = "crossref" href = +"#line6_227">v. 227</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_220" id = "not6_220" href = "#line6_220">220.</a> +Conf. Virgil. Æn. II, 475; Ge. III, 433, 439; Heins. ad Ovid. Met. III, +34. +—<a name = "not6_222" id = "not6_222" href = +"#line6_222">222,</a> <a name = "not6_223" id = "not6_223" href = +"#line6_223">223.</a> <i>trifido Lingua motu</i>, conf. <a class = +"crossref" href = "#line6_263">v. 263</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_587">ad II, 587</a>. +—<i>æthera lambit</i>, ut apud Stat. Th. V, 524, et Virg. Æn. +III, 574.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_224" id = "line6_224"> </a> +Ut vero strepuere tubæ, conterritus alte</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p><a name = "line6_225" id = "line6_225"> </a> +Inmensum adtollit corpus, tergoque residens</p> +<p><a name = "line6_226" id = "line6_226"> </a> +Cetera <a href = "#var6_226">sinuatis</a> glomerat sub pectore +gyris.</p> +<p><a name = "line6_227" id = "line6_227"> </a> +Dira dehinc in bella ruit, rapideque resolvens</p> +<p><a name = "line6_228" id = "line6_228"> </a> +Contortos orbes <a href = "#var6_228">directo</a> corpore totam</p> +<p><a name = "line6_229" id = "line6_229"> </a> +Extendit molem, subitoque propinquus in ora</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p><a name = "line6_230" id = "line6_230"> </a> +Lato distantum spatio venit: omnis <a href = "#var6_230">anhelat</a></p> +<p><a name = "line6_231" id = "line6_231"> </a> +<a href = "#var6_231">Adtonitus serpentis equus</a>, frenoque teneri</p> +<p><a name = "line6_232" id = "line6_232"> </a> +Inpatiens, crebros exspirat naribus ignes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_224" id = "not6_224" href = "#line6_224">224...</a> +<a name = "not6_226" id = "not6_226" href = "#line6_226">226.</a> +Cf. Ovid. Met. III, 77, 78.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_232" id = "not6_232" href = "#line6_232">232.</a> +Conf. Virg. Ge. lib. III, 85, «....volvit sub naribus ignem.» ubi vid. +Cerda et Heyne.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_233" id = "line6_233"> </a> +Arduus ille super tumidis cervicibus altum</p> +<p><a name = "line6_234" id = "line6_234"> </a> +<a href = "#var6_234">Nutat</a> utroque caput: trepidos inde incitus +ira</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p><a name = "line6_235" id = "line6_235"> </a> +Nunc sublime rapit, nunc vasto pondere gaudet</p> +<span class = "pagenum">366</span> +<p><a name = "line6_236" id = "line6_236"> </a> +Elisisse premens. <a href = "#var6_236">Tunc</a> fractis ossibus +atram</p> +<p><a name = "line6_237" id = "line6_237"> </a> +Absorbet saniem, et tabo manante per ora</p> +<p><a name = "line6_238" id = "line6_238"> </a> +Mutat hians hostem, semesaque membra relinquit,</p> +<p><a name = "line6_239" id = "line6_239"> </a> +Cedebant jam signa retro, victorque catervas</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p><a name = "line6_240" id = "line6_240"> </a> +Longius avectas adflatus peste premebat;</p> +<p><a name = "line6_241" id = "line6_241"> </a> +Quum ductor, propere revocatam in prælia turmam</p> +<p><a name = "line6_242" id = "line6_242"> </a> +Vocibus inpellens, «Serpentine, Itala pubes,</p> +<p><a name = "line6_243" id = "line6_243"> </a> +Terga damus, Libycisque parem non esse fatemur</p> +<p><a name = "line6_244" id = "line6_244"> </a> +Anguibus Ausoniam? Si debellavit inertes</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p><a name = "line6_245" id = "line6_245"> </a> +Halitus, ac viso mens ægra effluxit hiatu;</p> +<p><a name = "line6_246" id = "line6_246"> </a> +Ibo alacer, solusque manus componere monstro</p> +<p><a name = "line6_247" id = "line6_247"> </a> +Subficiam.» Clamans hæc, atque interritus hastam</p> +<p><a name = "line6_248" id = "line6_248"> </a> +Fulmineo volucrem torquet per inane lacerto.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_234" id = "not6_234" href = "#line6_234">234.</a> +<i>Nutat caput</i>, capite, <i>utroque</i>, in utramque partem, ut Virg. +<span class = "pagenum notes">366</span> +Æn. V, 469. +—<a name = "not6_238" id = "not6_238" href = +"#line6_238">238.</a> <i>Mutat hostem</i>, conf. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_286">ad V, 286</a>. +—<a name = "not6_239" id = "not6_239" href = +"#line6_239">239.</a> <i>signa</i>, milites. +—<a name = "not6_240" id = "not6_240" href = +"#line6_240">240.</a> <i>adflatus peste</i>, ut <a class = +"crossref" href = "#line6_159">vers. 159</a>. +—<i>premebat</i>, persequebatur. +—<a name = "not6_242" id = "not6_242" href = +"#line6_242">242</a> <a name = "not6_243" id = "not6_243" href = +"#line6_242">seqq.</a> +Drak. comparat <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_226">II, +226</a> sq. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_402">IV, +402</a> seq. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_640">V, 640</a>. +—<a name = "not6_245" id = "not6_245" href = +"#line6_245">245.</a> <i>mens effluxit</i>, mente capti estis, mens +sana, vel virtus metu victa vos destituit. Conf. Cic. Brut. c. 61; +Livius VII, 14. +—<a name = "not6_246" id = "not6_246" href = +"#line6_246">246.</a> <i>manus componere</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_39">ad I, 39</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_249" id = "line6_249"> </a> +Venit in adversam non vano turbine frontem</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p><a name = "line6_250" id = "line6_250"> </a> +Cuspis, et, haud paulum vires adjuta ruentis</p> +<p><a name = "line6_251" id = "line6_251"> </a> +Contra ardore <a href = "#var6_251">feræ</a>, capiti tremebunda +resedit.</p> +<p><a name = "line6_252" id = "line6_252"> </a> +Clamor ad astra <a href = "#var6_252">datur</a>, vocesque repente +profusæ</p> +<p><a name = "line6_253" id = "line6_253"> </a> +Æthereas adiere domos. Furit ilicet <a href = "#var6_253">ira</a></p> +<p><a name = "line6_254" id = "line6_254"> </a> +Terrigena, inpatiens dare terga, <a href = "#var6_254">novusque +dolori</a>,</p> +<span class = "pagenum">367</span> +<span class = "linenum">255</span> +<p><a name = "line6_255" id = "line6_255"> </a> +Et chalybem longo tum primum passus in ævo.</p> +<p><a name = "line6_256" id = "line6_256"> </a> +Nec frustra <a href = "#var6_256">rapidi</a>, stimulante dolore, +fuisset</p> +<p><a name = "line6_257" id = "line6_257"> </a> +Inpetus, <a href = "#var6_257">ablato</a> ni Regulus arte regendi</p> +<p><a name = "line6_258" id = "line6_258"> </a> +Instantem elusisset equo, <a href = "#var6_258">rursusque</a> +secutum</p> +<p><a name = "line6_259" id = "line6_259"> </a> +Cornipedis gyros flexi curvamine tergi</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p><a name = "line6_260" id = "line6_260"> </a> +Detortis <a href = "#var6_260">læva</a> celer effugisset habenis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_249" id = "not6_249" href = "#line6_249">249.</a> +<i>non vano turbine</i>, non irrito ictu. +—<a name = "not6_250" id = "not6_250" href = +"#line6_250">250,</a> <a name = "not6_251" id = "not6_251" href = +"#line6_251">251.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_136">IV, 136 sq.</a> Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_254" id = "not6_254" href = "#line6_254">254.</a> +<i>Terrigena</i>, vid. <a class = "crossref" href = "#not6_151">ad +v. 152</a>. +—<i>dare terga</i>, exquisite pro superari. +—<i>novus dolori</i> qui ejusmodi +<span class = "pagenum notes">367</span> +dolorem nondum senserat. Conf. V.L.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_257" id = "not6_257" href = "#line6_257">257...</a> +<a name = "not6_260" id = "not6_260" href = "#line6_260">260.</a> +Ornate pro: nisi Regulus eum gyris modo ad dextram, modo ad lævam factis +elusisset, et sic tandem effugisset. +—<i>ablato</i>, φερομένῳ, celeri, conf. <a class = "crossref" href += "bookV.html#not5_633">ad V, 633</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_261" id = "line6_261"> </a> +«At non spectator Marus inter talia segni</p> +<p><a name = "line6_262" id = "line6_262"> </a> +<a href = "#var6_262">Torpebat</a> dextra: mea tanto in corpore +monstri</p> +<p><a name = "line6_263" id = "line6_263"> </a> +Hasta secunda fuit. Jam jamque extrema trisulca</p> +<p><a name = "line6_264" id = "line6_264"> </a> +Lambebat lingua fessi certamine terga</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p><a name = "line6_265" id = "line6_265"> </a> +Quadrupedis: torsi telum, atque <a href = "#var6_265">urgentia</a> +velox</p> +<p><a name = "line6_266" id = "line6_266"> </a> +In memet sævi serpentis prælia verto.</p> +<p><a name = "line6_267" id = "line6_267"> </a> +Hinc imitata cohors certatim spicula dextris</p> +<p><a name = "line6_268" id = "line6_268"> </a> +Congerit, alternasque ferum diducit in iras,</p> +<p><a name = "line6_269" id = "line6_269"> </a> +Donec murali ballista coercuit ictu.</p> +<span class = "pagenum">368</span> +<span class = "linenum">270</span> +<p><a name = "line6_270" id = "line6_270"> </a> +Tum fractus demum vires: nec <a href = "#var6_270">jam</a> amplius +ægra</p> +<p><a name = "line6_271" id = "line6_271"> </a> +Consuetum ad nisus spina præstante <a href = +"#var6_271">rigorem</a>,</p> +<p><a name = "line6_272" id = "line6_272"> </a> +<a href = "#var6_272">Et solitum in nubes tolli</a> caput, acrius +instat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_261" id = "not6_261" href = +"#line6_261">261,</a> <a name = "not6_262" id = "not6_262" href = +"#line6_262">262.</a> Exquisite pro: at ego non segnis spectator eram. +Cf. V.L. +—<a name = "not6_263" id = "not6_263" href = +"#line6_263">263.</a> <i>extrema terga Quadrupedis</i>, scilicet +Reguli. +—<a name = "not6_265" id = "not6_265" href = +"#line6_265">265.</a> <i>urgentia prælia</i>, h.e. urgentis, +instantis serpentis.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_268" id = "not6_268" href = "#line6_268">268.</a> +Facit, ut serpens non in me solum, sed modo in hunc, modo in illum iras +evomat, et irruat. +—<i>ferus</i> absolute serpens dicitur. Conf. Intpp. ad Phædr. +I, <span class = "smallcaps">xii</span>, 9, et Virg. Æn. II, +51. +—<a name = "not6_269" id = "not6_269" href = +"#line6_269">269.</a> <i>murali ictu</i>, qualis e muro impingitur, +vel quo muri diruuntur, +<span class = "pagenum notes">368</span> +ut <i>murali turbine</i> <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_568">IX, 568</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_270" id = "not6_270" href = +"#line6_270">270,</a> <a name = "not6_271" id = "not6_271" href = +"#line6_271">271.</a> <i>spina ægra</i>, vulnerata.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_273" id = "line6_273"> </a> +Jamque alvo penitus demersa falarica sedit,</p> +<p><a name = "line6_274" id = "line6_274"> </a> +Et geminum volucres lumen rapuere sagittæ:</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p><a name = "line6_275" id = "line6_275"> </a> +Jam patulis vasto sub vulnere faucibus <a href = "#var6_275">aer</a></p> +<p><a name = "line6_276" id = "line6_276"> </a> +Tabificam exspirat saniem: <a href = "#var6_276">spes ultima</a> +jamque</p> +<p><a name = "line6_277" id = "line6_277"> </a> +Ingenti cauda, et jaculis, et pondere conti</p> +<p><a name = "line6_278" id = "line6_278"> </a> +Hæret humi, <a href = "#var6_278">lassoque</a> tamen minitatur +hiatu;</p> +<p><a name = "line6_279" id = "line6_279"> </a> +Donec tormentis stridens, magnoque fragore</p> +<span class = "pagenum">369</span> +<span class = "linenum">280</span> +<p><a name = "line6_280" id = "line6_280"> </a> +Discussit trabs acta caput, longoque resolvens</p> +<p><a name = "line6_281" id = "line6_281"> </a> +Aggere se ripæ, tandem exhalavit in auras</p> +<p><a name = "line6_282" id = "line6_282"> </a> +<a href = "#var6_282">Liventem</a> nebulam fugientis ab ore veneni.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_275" id = "not6_275" href = "#line6_275">275.</a> +<i>aer</i>, halitus pestilens. +—<a name = "not6_277" id = "not6_277" href = +"#line6_277">277.</a> <i>pondere conti</i>, gravibus +<span class = "pagenum notes">369</span> +contis, vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_246"><ins +class = "correction" title = "in V.L.">ad</ins> II, 246</a>. +—<a name = "not6_280" id = "not6_280" href = +"#line6_280">280.</a> <i>trabs</i>, hasta, ap. Stat. Th. +V, 566; IX, 124; Virg. Æn. XII, 294, sed h.l. falarica; conf. +<a class = "crossref" href = "#not6_215">ad v. 215</a>, et Virg. Æn. +IX, 705 sq. +—<a name = "not6_281" id = "not6_281" href = +"#line6_281">281.</a> <i>Aggere ripæ</i>, ut apud Virg. Æn. VII, +106, et Val. Fl. VI, 149. +—<a name = "not6_282" id = "not6_282" href = +"#line6_282">282.</a> <i>Liventem</i>, nigram, vel propr. subfusci +coloris, vid. Ind.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_283" id = "line6_283"> </a> +«<a href = "#var6_283">Erupit</a> tristi fluvio mugitus et imis</p> +<p><a name = "line6_284" id = "line6_284"> </a> +Murmura fusa vadis; subitoque et lucus, et antrum,</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p><a name = "line6_285" id = "line6_285"> </a> +Et resonæ silvis ulularunt flebile ripæ.</p> +<p><a name = "line6_286" id = "line6_286"> </a> +Heu quantis luimus mox tristia prælia damnis!</p> +<p><a name = "line6_287" id = "line6_287"> </a> +Quantaque supplicia et quales exhausimus iras!</p> +<p><a name = "line6_288" id = "line6_288"> </a> +Nec tacuere pii vates, famulumque sororum</p> +<p><a name = "line6_289" id = "line6_289"> </a> +Naiadum, <a href = "#var6_289">tepida</a> quas Bagrada nutrit in +unda,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p><a name = "line6_290" id = "line6_290"> </a> +Nos violasse manu seris monuere periclis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_283" id = "not6_283" href = "#line6_283">283.</a> +Propter occisum serpentem, qui genius loci, vel Nympharum certe +<i>famulus</i> erat, (de quo vid. Heyne ad Virg. Æn. V, 84 et 95; +Burm. ad Val. Fl. I, 303; IV, 520 et sup. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_584">ad II, 584 sq.</a>) Romani multa subiisse +mala finguntur, ut Cadmus ap. Ovid. Met. III, 31 seq. 95 seq. quod jam +observavit Drak. qui etiam contulit Stat. Th. V, 511 sq. 578 sq. et +Flor. II, 2, ubi <i>quasi in vindictam Africæ nata</i> serpens +dicitur. +—<a name = "not6_285" id = "not6_285" href = +"#line6_285">285.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_542">ad V, 542</a>. +—<i>ulularunt</i> ut ap. Virg. Æn. II, 488, ubi vid. Heyne; conf. +tamen <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_542">ad +V, 542</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_287" id = "not6_287" href = "#line6_287">287.</a> +<i>exhausimus iras</i>, pœnas luimus.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_288" id = "not6_288" href = "#line6_288">288.</a> +<i>pii vates</i> ut ap. Virg. Æn. VI, 662. Hi nimis diu tacuerant.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_291" id = "line6_291"> </a> +«Hæc tunc hasta decus nobis pretiumque secundi</p> +<p><a name = "line6_292" id = "line6_292"> </a> +Vulneris a vestro, Serrane, tributa parente,</p> +<p><a name = "line6_293" id = "line6_293"> </a> +Princeps quæ sacro bibit e serpente cruorem.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_291" id = "not6_291" href = +"#line6_291">291,</a> <a name = "not6_292" id = "not6_292" href = +"#line6_292">292.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"#line6_62">v. 62</a> et <a class = "crossref" href = +"#line6_138">138 sq.</a> +—<i>Vulneris secundi</i>, conf. sup. <a class = "crossref" href = +"#line6_263">v. 263</a>. +—<i>vestro</i>, tuo, ut <i>nostra</i> pro mea <a class = +"crossref" href = "#line6_481">v. 481</a>; Drak. +—<a name = "not6_293" id = "not6_293" href = +"#line6_293">293.</a> <i>bibit cruorem</i> vid. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_274">ad V. 274</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_294" id = "line6_294"> </a> +Jamdudum vultus lacrimis atque ora rigabat</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p><a name = "line6_295" id = "line6_295"> </a> +Serranus, medioque viri sermone profatur:</p> +<p><a name = "line6_296" id = "line6_296"> </a> +«Huic si vita duci nostrum durasset in ævum,</p> +<span class = "pagenum">370</span> +<p><a name = "line6_297" id = "line6_297"> </a> +Non Trebia infaustas superasset sanguine ripas,</p> +<p><a name = "line6_298" id = "line6_298"> </a> +Nec, Trasymene, tuus premeret tot nomina gurges.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_298" id = "not6_298" href = "#line6_298">298.</a> +<i>nomina</i> cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_729">ad +IV, 729</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_299" id = "line6_299"> </a> +<a href = "#var6_299">Tum</a> senior, «Magnas, inquit, de sanguine +pœnas</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p><a name = "line6_300" id = "line6_300"> </a> +<a href = "#var6_300">Percepit</a> Tyrio, et præsumta piacula +mortis.</p> +<p><a name = "line6_301" id = "line6_301"> </a> +Nam defecta viris et opes adtrita, supinas</p> +<p><a name = "line6_302" id = "line6_302"> </a> +Africa tendebat palmas, quum sidere diro</p> +<p><a name = "line6_303" id = "line6_303"> </a> +Misit Agenoreis ductorem animosa <a href = "#var6_303">Therapne</a>.</p> +<p><a name = "line6_304" id = "line6_304"> </a> +Nulla viro species, decorisque et frontis egenum</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p><a name = "line6_305" id = "line6_305"> </a> +Corpus; <a href = "#var6_305">in</a> exiguis vigor (admirabile) +membris</p> +<p><a name = "line6_306" id = "line6_306"> </a> +Vividus, et nisu magnos qui vinceret artus.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">370</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not6_299" id = "not6_299" href = "#line6_299">299 sq.</a> +De rebus, prospere a Regulo in Africa gestis, ubi Pœnos ubivis premebat, +et dura iis imperabat, vid. Polyb. I, 26... 31; et Flor. +II, 2; vid. infra <a class = "crossref" href = +"#line6_672">v. 672 sq.</a> +—<a name = "not6_300" id = "not6_300" href = +"#line6_300">300.</a> <i>Percepit</i>, cepit, petiit, sumsit, vel +habuit <i>pœnas magnas</i> a Pœnis. +—<i>præsumta piacula mortis</i> ultus est mortem suam, edita prius +magna hostium strage. Cfr. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_213">V, 213</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_301" id = "not6_301" href = "#line6_301">301.</a> +<i>defecta viris et opes adtrita</i>, inops copiarum et pecuniæ. +—<i>supinas tendebat palmas</i>, supplex pacem petebat. +—<a name = "not6_302" id = "not6_302" href = +"#line6_302">302.</a> De Xanthippo ejusque cum Regulo pugna cf. +Polyb. I, 32... 34; Flor. II, 2; Eutrop. II, 11... 14; Appian. +Punic. c. 3, 4; Frontin. Stratag. II, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 2, et <span class = "smallcaps">iii</span>, +10; Cic. Off. III, 26 sq. +—<i>diro sidere</i>, fato, ut apud Prop. I, 6, extr. et Ovid. +Trist. V, <span class = "smallcaps">x</span>, 45. Nota est veterum +superstitio de vi siderum, et res futuras ex iis computandi consuetudo. +Vid. Jani ad Hor. Od. I, 11. +—<a name = "not6_303" id = "not6_303" href = +"#line6_303">303.</a> <i>ductorem</i>, Xanthippum. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_305">II, 305</a>, <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_433">433</a>. +—<i>Agenoreis</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_15">ad I, 15</a>. +—<i>Therapne</i> urbs Laconicæ prope Spartam, in sinistra Eurotæ +ripa, Xanthippi patria; h.l. pro ipsa Laconica.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_304" id = "not6_304" href = "#line6_304">304.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_232">III, 232 +sq.</a> +—<i>decus</i> et <i>frons</i>, dignitas corporis et oris.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_307" id = "line6_307"> </a> +Jam <a href = "#var6_307">Martem regere</a>, atque astus adjungere +ferro,</p> +<span class = "pagenum">371</span> +<p><a name = "line6_308" id = "line6_308"> </a> +Et <a href = "#var6_308">duris facilem per inhospita ducere +vitam</a>,</p> +<p><a name = "line6_309" id = "line6_309"> </a> +Haud <a href = "#var6_309">isti</a>, quem nunc penes est sollertia +belli,</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p><a name = "line6_310" id = "line6_310"> </a> +Cederet Hannibali. Vellem hunc, o tristia nobis</p> +<p><a name = "line6_311" id = "line6_311"> </a> +Taygeta, hunc unum non durassetis opacis</p> +<p><a name = "line6_312" id = "line6_312"> </a> +Eurotæ ripis! Vidissem mœnia flammis</p> +<p><a name = "line6_313" id = "line6_313"> </a> +<a href = "#var6_313">Phœnissa</a> eruere; aut certe non horrida +fata</p> +<p><a name = "line6_314" id = "line6_314"> </a> +Flevissem ducis, <a href = "#var6_314">et nulla quos morte</a> nec +igni</p> +<span class = "pagenum">372</span> +<span class = "linenum">315</span> +<p><a name = "line6_315" id = "line6_315"> </a> +Exutos servans portabo in Tartara luctus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_307" id = "not6_307" href = "#line6_307">307... 310.</a> +Præterea ne Hannibali quidem <i>cederet regere Martem</i>, +<span class = "pagenum notes">371</span> +h.e. in Marte, bello regendo, administrando, in arte ducis (ut fere ap. +Virg. Ge. II, 99, et sup. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_352">V, 352</a> sq., <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_552">552 seq.</a> ubi vid. not.) +—<i>atque astus adjungere ferro</i>, in locandis insidiis, et +<i>per inhospita</i> loca (ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_753">IV, 753</a>) <i>vitam ducere facilem duris</i>, +h.e. induratis ad bellum et laborem. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_558">ad I, 558</a>. Nam Spartani frigida Eurotæ +aqua et exercitationibus, in ripa ejus institutis, in pueritia +<i>durari</i> solebant. Vid. mox <ins class = "correction" title = +"‘V, 311’ legitur">v. 311</ins>, et sup. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#line4_362">IV, 362 sq.</a> quibus locis conf. omnino +similia Virg. Æn. IX, 603 sq., et Val. Fl. VI, 336, ubi vid. Intpp. Hinc +<i>duri Spartiatæ</i> dicuntur Cic. Tusc. I, 43. +—In Annal. litter. Gœtting. ann. 1790, p. 797, +<a name = "not6_308" id = "not6_308" href = "#line6_308">v. 308</a> +ita explicatur: vitam facilem, hoc est, sine molestiarum sensu, ducere +in rebus duris. +—<a name = "not6_311" id = "not6_311" href = +"#line6_311">311.</a> <i>Taygeta</i>, vid. <a class = "crossref +missing" href = "bookIV.html#not4_363" title = "recte 363">ad IV, +361</a>. Si hic unus Spartanus haud fuisset, <i>non flevissem ducis fata +et luctus</i>, (vid. <a class = "crossref" href = "#var6_179">ad +v. 179 in V.L.</a>) <i>quos servans portabo in Tartara, exutos</i>, +depulsos, <i>nulla</i> etc. <i>igni</i>, rogo: nisi ad Carthaginis +excidium referre malis, coll. <a class = "crossref" href = +"#line6_85">v. 85, 86</a>. Tum <i>nulla morte</i> exponerem, +nullius, nec Hannibalis +<span class = "pagenum notes">372</span> +quidem, morte.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_316" id = "line6_316"> </a> +«Consertæ campis acies, multusque per arva</p> +<p><a name = "line6_317" id = "line6_317"> </a> +Fervebat Mavors, nec mens erat ulla sine ira.</p> +<p><a name = "line6_318" id = "line6_318"> </a> +<a href = "#var6_318">Hic</a> inter medios memorandis Regulus ausis</p> +<p><a name = "line6_319" id = "line6_319"> </a> +<a href = "#var6_319">Laxabat</a> ferro campum, inque pericla +ruebat,</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p><a name = "line6_320" id = "line6_320"> </a> +Nec repetenda dabat letali vulnera dextra.</p> +<p><a name = "line6_321" id = "line6_321"> </a> +Sic ubi nigrantem torquens stridentibus austris</p> +<p><a name = "line6_322" id = "line6_322"> </a> +Portat turbo globum, piceaque e nube ruinam</p> +<p><a name = "line6_323" id = "line6_323"> </a> +Pendentem terris pariter pontoque minatur,</p> +<p><a name = "line6_324" id = "line6_324"> </a> +Omnis et agricola, et nemoroso vertice pastor,</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p><a name = "line6_325" id = "line6_325"> </a> +Et pelago trepidat subductis navita velis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_317" id = "not6_317" href = "#line6_317">317.</a> +<i>ira</i>, virtus et audacia pugnantium.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_320" id = "not6_320" href = "#line6_320">320.</a> +<i>Non repetenda</i>; nam mortifera erant, quæ primo ictu +infligebantur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_321" id = "not6_321" href = "#line6_321">321.</a> +Egregia et ornatissima comparatio acerrimi ac furentis impetus, quo +Regulus hostes prosternit, cum turbine ac tempestate, quæ terris ruinam +minatur. Quæ de terrore, hominibus incusso, <a class = "crossref" href = +"#line6_324">v. 324, 325</a>, adjiciuntur, ad ornatum imaginis, et +simul ad formidinem hostium spectant. Similis fere est locus Virg. Æ. +X, 803 sq. +—<a name = "not6_322" id = "not6_322" href = +"#line6_322">321, 322.</a> <i>globum nigrantem</i>, nubes +glomeratas et nigrantes, vel globum flammarum. +—<i>ruinam</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_251">ad I, 251</a>. +—<a name = "not6_323" id = "not6_323" href = +"#line6_323">323.</a> <i>Pendentem</i>, inpendentem, ingruentem, ut +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_191">V, 191</a>, +vel, ut <i>nubila pendent</i> dixit Virg. Ge. I, 214. +—<a name = "not6_325" id = "not6_325" href = +"#line6_325">325.</a> <i>subductis</i>, contractis.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_326" id = "line6_326"> </a> +«At fraudem <a href = "#var6_326">nectens</a>, socios ubi concava +saxa</p> +<p><a name = "line6_327" id = "line6_327"> </a> +<a href = "#var6_327">Claudebant, vertit subito certamine +Graius</a>,</p> +<span class = "pagenum">373</span> +<p><a name = "line6_328" id = "line6_328"> </a> +Et dat terga celer ficta formidine ductor.</p> +<p><a name = "line6_329" id = "line6_329"> </a> +Haud secus <a href = "#var6_329">ac stabulis</a> procurans otia, +pastor</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p><a name = "line6_330" id = "line6_330"> </a> +In foveam parco tectam velamine frondis</p> +<p><a name = "line6_331" id = "line6_331"> </a> +Ducit nocte lupos positæ balatibus agnæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_326" id = "not6_326" href = "#line6_326">326.</a> +<i>fraudem</i> insidiarum <i>nectens</i>. Cf. <a class = "crossref +missing" href = "bookIII.html#not3_232" title = "recte 232">ad III, +234</a>. +—<i>concava saxa</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line6_337">v. 337</a>, <i>saxosæ latebræ</i>, rupes, insidiarum +locus. +—<a name = "not6_327" id = "not6_327" href = +"#line6_327">327.</a> <i>subito certamine</i>, ὁρμῇ, <i>Graius</i>, +Xanthippus, <i>vertit se</i> eo; non <i>socios</i>, vel <i>terga</i>, +quod Drak. putabat. +<span class = "pagenum notes">373</span> +Vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_538">ad +I, 539</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_329" id = "not6_329" href = "#line6_329">329</a> <a name += "not6_330" id = "not6_330" href = "#line6_329">sqq.</a> +Præclara comparatio, in qua poeta, quantum memini, nihil debet Maroni. +De prisco luporum, fovea virgultis tecta, et balatibus agnæ in ea +<i>positæ</i> et adligatæ, capiendorum modo, vid. Dausq. et Drak. ad +hunc locum et Steph. ad Saxon. Gramm. Hist. Dan. II, p. 21. Loca +class. sunt Polluc. V, 81; Oppian. Cyneg. IV, 210 sq., et Claud. +laud. Stil. III, 340 sq. ubi vid. Barth.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_332" id = "line6_332"> </a> +«Abripuit traxitque virum fax mentis honestæ</p> +<p><a name = "line6_333" id = "line6_333"> </a> +Gloria, et incerti fallax fiducia Martis.</p> +<p><a name = "line6_334" id = "line6_334"> </a> +Non socios comitumve manus, non arma sequentum</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p><a name = "line6_335" id = "line6_335"> </a> +Respicere; insano pugnæ tendebat <a href = "#var6_335">amore</a></p> +<p><a name = "line6_336" id = "line6_336"> </a> +Jam <a href = "#var6_336">solus</a>, nubes subito quum densa Laconum</p> +<p><a name = "line6_337" id = "line6_337"> </a> +Saxosis latebris <a href = "#var6_337">intento</a> ad prælia circum</p> +<p><a name = "line6_338" id = "line6_338"> </a> +Funditur, et <a href = "#var6_338">Pœna</a> insurgit vis sæva +virorum.</p> +<span class = "pagenum">374</span> +<p><a name = "line6_339" id = "line6_339"> </a> +O diram Latio lucem, fastisque <a href = "#var6_339">notandam</a>!</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p><a name = "line6_340" id = "line6_340"> </a> +Dedecus o, Gradive, tuum! tibi dextera et urbi</p> +<p><a name = "line6_341" id = "line6_341"> </a> +Nata tuæ, tristi damnatur sorte catenæ.</p> +<p><a name = "line6_342" id = "line6_342"> </a> +Haud unquam absistam gemitu: <a href = "#var6_342">te</a>, Regule, +vidit</p> +<p><a name = "line6_343" id = "line6_343"> </a> +Sidonius carcer! <a href = "#var6_342">tuque huic</a> sat magna +triumpho</p> +<p><a name = "line6_344" id = "line6_344"> </a> +Visa es, Carthago, Superis! quæ pœna sequetur</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p><a name = "line6_345" id = "line6_345"> </a> +Digna satis tali pollutos Marte Laconas?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_332" id = "not6_332" href = "#line6_332">332.</a> +<i>Abripuit</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_229">V, 229</a>, <i>Abreptus... cædum... +amore</i>. +—<i>fax</i>, incitamentum, <i>mentis honestæ Gloria</i>, quæ +<i>urere</i> etiam poetis dicitur. Vid. Burm. ad Val. Fl. +I, 76.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_335" id = "not6_335" href = "#line6_335">335.</a> +<i>tendebat</i>, sc. cursum, seu gressus, ut <a class = "crossref" href += "bookVIII.html#line8_37">VIII, 37</a>, <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_242">242</a>, nisi malis contendebat, pugnabat, vel +repugnabat, de quo vid. Davis. ad Cic. Fin. II, 5, et Gron. ad Liv. +XXIII. +—<a name = "not6_336" id = "not6_336" href = +"#line6_336">336.</a> <i>nubes</i>, vid. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_311">ad I, 311</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookII.html#line2_433">II, 433</a>. +—<a name = "not6_338" id = "not6_338" href = +"#line6_338">338.</a> <i>vis sæva virorum</i>, cf. +<span class = "pagenum notes">374</span> +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_2">ad I, 2</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_599">IV, 599</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_339" id = "not6_339" href = "#line6_339">339.</a> +<i>fastis notandam</i>, tanquum infelicem et atram, ut Alliensis dies +erat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_340" id = "not6_340" href = "#line6_340">340.</a> +<i>Dedecus</i>, vid. <a class = "crossref" href = "#not6_84">ad +v. 84</a> et <a class = "crossref" href = "#not6_402">402</a>. +—<i>dextra Nata tibi</i>, Marti, et <i>urbi tuæ</i>, Romæ ejusque +defensioni. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_335">ad +III, 335, in V.L.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_343" id = "not6_343" href = "#line6_343">343.</a> +<i>magna</i>, digna. +—<a name = "not6_345" id = "not6_345" href = +"#line6_345">345.</a> <i>tali Marte</i>, pugna tam turpi, propter +insidias et captivitatem tanti viri, unde et <i>dedecus</i>, etc. +<a class = "crossref" href = "#line6_340">v. 340</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_346" id = "line6_346"> </a> +«At nova <a href = "#var6_346">Elissæi</a> jurato fœdera Patres</p> +<p><a name = "line6_347" id = "line6_347"> </a> +Consultant mandare duci, pacisque sequestrem</p> +<p><a name = "line6_348" id = "line6_348"> </a> +Mittere, poscentes <a href = "#var6_348">vinctam</a> inter prælia +pubem,</p> +<p><a name = "line6_349" id = "line6_349"> </a> +Captivamque manum <a href = "#var6_349">ductore</a> rependere +nostro.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_346" id = "not6_346" href = "#line6_346">346.</a> +Nota sed splendide ornata narratio de Regulo, qui a Pœnis et Xanthippo +ex insidiis captus, Romamque aliquot annis post de pace, et, si ea +rejiceretur, de captivis commutandis missus, utriusque abnuendi auctor +senatui fuit, et ad gravissimum supplicium redire maluit, quam fidem +hostibus jurejurando factam fallere. Cf. Hor. Od. III, <span class = +"smallcaps">v</span>, 12... 56 (ubi vid. Jani.); Cic. Offic. I, 13; +III, 27 extr. (quem locum poeta manifeste secutus est, judice Ernesti), +28 seq.; Dionys. Fragm. Urs. 149 (ubi v. Fabric.) quosque laudavi +<a class = "crossref" href = "#not6_301">ad v. 301</a>, et in +Commentat. Argumento subjuncta, ubi de Polybii silentio disserui. +—<i>Elissæi Patres</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_81">ad I, 81</a>. +—<i>fœdera</i>, pacis conditiones. +—<a name = "not6_347" id = "not6_347" href = +"#line6_347">347.</a> <i>pacis sequester</i>, arbiter et medius, +quem nunc barbare <i>mediatorem</i> vocant, per quem conciliatur pax; +Drak. Conf. Pric. ad Appul. Met. IX, p. 187; Ernesti clav. Cic. +Heyne ad Virg. Æneid. XI, 133, et inpr. Heins. ad Ovid. Fast. +I, 287. +—<a name = "not6_349" id = "not6_349" href = +"#line6_349">349.</a> <i>rependere</i>, commutare Pœnos captivos +cum Regulo, ut ap. Ovid. Met. V, 15, et Val. Fl. VI, 560. +—<i>Auro rependere</i>, h.e. auro penso redimere, <i>magis</i> +proprie dixit Hor. l.c. v. 25.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">375</span> +<span class = "linenum">350</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_350" id = "line6_350"> </a> +«Nec mora; jam stabat primis in litoris undis</p> +<p><a name = "line6_351" id = "line6_351"> </a> +Navali propulsa ratis; jam nautica pubes</p> +<p><a name = "line6_352" id = "line6_352"> </a> +Aut silvis stringunt remos, aut abiete secta</p> +<p><a name = "line6_353" id = "line6_353"> </a> +Transtra novant: his intortos aptare rudentes;</p> +<p><a name = "line6_354" id = "line6_354"> </a> +His studium erecto componere carbasa malo.</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p><a name = "line6_355" id = "line6_355"> </a> +Unca locant prora curvati pondera ferri.</p> +<p><a name = "line6_356" id = "line6_356"> </a> +Ante omnes doctus pelagi, rectorque carinæ</p> +<p><a name = "line6_357" id = "line6_357"> </a> +Puppim aptat clavumque Cothon: micat æreus alta</p> +<p><a name = "line6_358" id = "line6_358"> </a> +Fulgor aqua <a href = "#var6_358">trifidi splendentis in æquore</a> +rostri.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">375</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not6_350" id = "not6_350" href = "#line6_350">350.</a> +Locus class. de navi paranda, et singula ornate expressa. Sed his +aliisque ejusmodi minutiis Marus, loquax senex, et poeta nimis, nec +satis opportuno tempore ac loco, inmorantur. +—<a name = "not6_352" id = "not6_352" href = +"#line6_352">352.</a> <i>stringunt remos, aut Transtra novant</i>, +ut ap. Virg. Æn. I, 552, et V, 752 sq. +—<a name = "not6_353" id = "not6_353" href = +"#line6_353">353.</a> <i>intortos</i> Æn. IV, 575. +—<a name = "not6_354" id = "not6_354" href = +"#line6_354">354.</a> <i>componere carbasa</i>, vela suspendere et +aptare, <i>erecto malo</i>; nam is deponebatur olim, navibus et ad litus +adpulsis, et finito cursu subductis. Cf. Virg. Æn. V, 487, 829; +Hom. Iliad. α, 480, quosque Drak. citavit, Hom. Odyss. δ, 577, 780; θ, +52, et Scheffersus de Militia navali II, 5.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_355" id = "not6_355" href = "#line6_355">355.</a> +Ancoram collocant in prora. Conf. Virg. Æneid. I, 169. Sed juncta +epitheta <i>unca</i> et <i>curvati</i> sunt luxuriantis ingenii.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_357" id = "not6_357" href = "#line6_357">357.</a> +<i>Cothon</i>, gubernatoris nomen, quod jam Mars. vidit, a parva ins. et +portu Carthaginis ductum. Vid. Strab. XVII, p. 1189; Serv. et Heyne +ad Virg. Æn. I, 427. +—<a name = "not6_358" id = "not6_358" href = +"#line6_358">358.</a> <i>trifidi nostri</i>, ut <i>ære tridenti</i> +ap. Val. Fl. I, 688, (ubi vid. Burm.) et <i>rostris tridentibus</i> +ap. Virg. Æn. V, 143, ubi vid. Intpp. Cf. Scheffer. l.l.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_359" id = "line6_359"> </a> +Tela simul variamque ferunt contra aspera ponti</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p><a name = "line6_360" id = "line6_360"> </a> +<a href = "#var6_360">Rerum ad tempus</a> opem: mediæ stat margine +puppis,</p> +<span class = "pagenum">376</span> +<p><a name = "line6_361" id = "line6_361"> </a> +Qui voce alternos nautarum temperet ictus,</p> +<p><a name = "line6_362" id = "line6_362"> </a> +Et remis dictet sonitum, pariterque relatis</p> +<p><a name = "line6_363" id = "line6_363"> </a> +<a href = "#var6_363">Ad numerum plaudat</a> resonantia cærula +tonsis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_359" id = "not6_359" href = "#line6_359">359.</a> +<i>Tela</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_576">ad +II, 576</a>. +—<i>variamque Rerum opem</i>, h.e. varias res, alimenta cum +funibus aliisque rebus et instrumentis navalibus adferunt, quæ ad vim +tempestatis sustinendam ad tempus sufficere possint. +—<a name = "not6_360" id = "not6_360" href = +"#line6_360">360.</a> Locus class. et ornatissimus de hortatore +remigum, qui in media navi stat, et Græcis κελευστὴς dicitur, quoniam +celeusma canit, quo efficit, ut nautæ remis æqualiter, et nunc fortius, +nunc remissius, mare plaudant, ut Orpheus, monente Drak. ap. Val. Fl. +I, 471, et Apollon. I, 540. Commentarii instar sint excitata +jam ab aliis verba Polyb. I, 21: καθίσαντες ἐπὶ τῶν εἰρεσιῶν τοὺς +ἄνδρας. ΜΕΣΟΝ δ᾽ ἐν αὐτοῖς στήσαντες τὸν κελευστήν, ἅμα πάντας +ἀναπίπτειν, ἐφ᾽ αὑτοὺς ἄγοντας τὰς χεῖρας, καὶ πάλιν, προνεύειν +ἐξωθοῦντας ταύτας συνείθιζον, ἄρχεσθαι τε καὶ λήγειν τῶν κινήσεων +<span class = "pagenum notes">376</span> +πρὸς τὰ τοῦ κελευστοῦ παραγγέλματα. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_490">XI, 490 sq.</a>; Cerda ad Virg. Æn. III, 128; +VIII, 90; Voss. et Burm. ad Valer. Fl. I, 186, et Scheffer. Milit. +nav. III, 1, et IV, 7, ubi putat. h.l. non de hortatore, sed +de symphoniaco agi, illumque ore ac simpl. voce, hunc cantu et musicis +plerumque instrumentis remigum ictus temperasse, quod discrimen in +dubium vocat Drak. qui præterea portisculum, h.e. malleum, vel perticam, +ab hortatore adhibitum fuisse, cum Gronov. Obss. IV, 26, docet contra +D. Heins. qui ipsum pausarium, vel celeusten, <i>portisculum</i> +vocari contendebat cum Nonio II, 637, vet. Onomast. Scalig. Casaub. et +aliis. +—<a name = "not6_362" id = "not6_362" href = +"#line6_362">362.</a> <i>relatis</i>, reductis. +—<a name = "not6_363" id = "not6_363" href = +"#line6_363">363.</a> <i>Ad numerum</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#not3_348">ad III, 348</a>. +—<i>plaudat</i>, ut pulsare, ferire, verberare; ὑπ᾽ Ὀρφῆος κιθάρῃ +πέπληγον ἐρετμοῖς Πόντου λάβρον ὕδωρ, Apollon. I. πολιὴν ἅλα τύπτον +ἐρετμοῖς, Hom. Odyss. I, 180. Sed vid. V.L.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_364" id = "line6_364"> </a> +«Postquam confectum nautis opus, horaque cursus,</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p><a name = "line6_365" id = "line6_365"> </a> +Atque armata ratis, <a href = "#var6_365">ventoque</a> dedere +profundum,</p> +<p><a name = "line6_366" id = "line6_366"> </a> +Omnis turba ruit, matres, puerique, senesque.</p> +<p><a name = "line6_367" id = "line6_367"> </a> +Per medios cœtus trahit atque inimica per ora</p> +<p><a name = "line6_368" id = "line6_368"> </a> +Spectandum <a href = "#var6_368">Fortuna</a> ducem: fert lumina +contra</p> +<p><a name = "line6_369" id = "line6_369"> </a> +Pacatus frontem; qualis quum litora primum</p> +<span class = "pagenum">377</span> +<span class = "linenum">370</span> +<p><a name = "line6_370" id = "line6_370"> </a> +Adtigit adpulsa rector Sidonia classe.</p> +<p><a name = "line6_371" id = "line6_371"> </a> +Adcessi comes haud ipso renuente, ratique</p> +<p><a name = "line6_372" id = "line6_372"> </a> +Inpositus mæstis socium me casibus addo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_365" id = "not6_365" href = "#line6_365">365.</a> +<i>armata</i>, armis, vel instrumentis nauticis instructa; Drak. qui +laudat Casaub. ad Athen, Deipnos. V, 9; conf. Virg. Æn. IV, 299, +Cæs. B. G. V, 1.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_367" id = "not6_367" href = "#line6_367">367.</a> +Poetica ratio pro vulgari: Regulus tristi sorte ac fato, vel simpl. +infelix Regulus per medios hostes habitu captivi ductus est. Nam Fortunæ +tribuitur quidquid vel prosperi, vel adversi hominibus contingit. Cf. +V.L. +—<a name = "not6_368" id = "not6_368" href = +"#line6_368">368.</a> En invictam animi constantiam indolemque +generosam Reguli, quæ animum subita admiratione ferit. Non minus +tranquilla ac serena fronte captivus hostes contra adspicit oculosque +circumfert, quam quum primam Romanorum classem in Africam adpelleret. +Cf. <a class = "crossref" href = "#line6_429">v. 429 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_372" id = "not6_372" href = "#line6_372">372.</a> +<i>socium me addo</i>, ut apud Virg. Ecl. VI, 20, et Æn. II, 339.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_373" id = "line6_373"> </a> +Inluviem, atque inopes mensas, durumque cubile,</p> +<p><a name = "line6_374" id = "line6_374"> </a> +Et certare malis urgentibus, hoste <a href = "#var6_374">putabat</a></p> +<span class = "linenum">375</span> +<p><a name = "line6_375" id = "line6_375"> </a> +Devicto majus; nec tam fugisse cavendo</p> +<p><a name = "line6_376" id = "line6_376"> </a> +Adversa egregium, quam perdomuisse ferendo.</p> +<p><a name = "line6_377" id = "line6_377"> </a> +Spes tamen una mihi, (quanquam bene cognita et olim</p> +<p><a name = "line6_378" id = "line6_378"> </a> +Atrox illa fides) urbem, murosque, domumque</p> +<p><a name = "line6_379" id = "line6_379"> </a> +Tangere si miseris licuisset, corda moveri</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p><a name = "line6_380" id = "line6_380"> </a> +Posse <a href = "#var6_380">viri</a>, et vestro certe mitescere +fletu.</p> +<p><a name = "line6_381" id = "line6_381"> </a> +Claudebam sub corde metus, lacrimasque putabam</p> +<p><a name = "line6_382" id = "line6_382"> </a> +Esse viro, et nostræ similem inter tristia mentem,</p> +<p><a name = "line6_383" id = "line6_383"> </a> +Quum tandem <a href = "#var6_383">patriæ</a> Tiberino adlabimur +amni.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">377</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not6_373" id = "not6_373" href = "#line6_373">373... 376.</a> +Quam præclare! Comparant Lucan. IX, 390 sq., et Sen. Theb. 190 sq. Plura +aptioraque loca quilibet facile in poetarum lectione sibi notabit. +—<i>Inluviem</i>, sordes captivi, vel navis et nautarum. +—<a name = "not6_374" id = "not6_374" href = +"#line6_374">374,</a> <a name = "not6_375" id = "not6_375" href = +"#line6_375">375.</a> <i>hoste... majus</i>, gloriosius, quam hostes +vincere.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_378" id = "not6_378" href = "#line6_378">378.</a> +<i>Atrox</i>, inmutabilis, inflexibilis, constans, ut <i>a. virtus</i> +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_369">XII, 369</a>, et +<i>a. animus Catonis</i> ap. Hor. Od. II, <span class = +"smallcaps">i</span>, 24, ubi vid. Jani. Cf. sup. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_58">ad I, 58</a>. +—<a name = "not6_380" id = "not6_380" href = +"#line6_380">380.</a> <i>fletu vestro</i>, conjugis et duorum +filiorum.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_384" id = "line6_384"> </a> +Servabam vultus ducis <a href = "#var6_384">ac</a> prodentia sensum</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p><a name = "line6_385" id = "line6_385"> </a> +Lumina, et obtutu perstabam intentus eodem.</p> +<p><a name = "line6_386" id = "line6_386"> </a> +Si qua fides, unum, puer, inter mille labores,</p> +<p><a name = "line6_387" id = "line6_387"> </a> +Unum etiam in patria, sævaque in Agenoris urbe,</p> +<p><a name = "line6_388" id = "line6_388"> </a> +Atque unum vidi pœnæ quoque tempore vultum.</p> +<p><a name = "line6_389" id = "line6_389"> </a> +Obvia captivo <a href = "#var6_389">cunctis</a> simul urbibus ibat</p> +<span class = "pagenum">378</span> +<span class = "linenum">390</span> +<p><a name = "line6_390" id = "line6_390"> </a> +Ausonia, et, campum turba vincente, propinqui</p> +<p><a name = "line6_391" id = "line6_391"> </a> +Inplentur colles; strepit altis Albula ripis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_384" id = "not6_384" href = "#line6_384">384.</a> +<i>Servabam</i> et <i>perstabam</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_380">III, 380</a>. +—<i>prodentia sensum Lumina</i>, nam <i>oculi nimis arguti, +quemadmodum animo adfecti simus, loquuntur, et vultus indicat mores</i>, +ut cum Drak. utar verbis Cic. Leg. I, 9.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_386" id = "not6_386" href = "#line6_386">386.</a> +<i>Si qua fides</i> mihi est. +—<i>unum</i>, eundem. +—<i>puer</i>, Serrane. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_608">ad III, 608</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_454">IV, 454</a>. +—<i>labores</i>, ærumnas, ut πόνος, μόχθος, κόπος. +—<a name = "not6_387" id = "not6_387" href = +"#line6_387">387.</a> <i>Agenoris urbe</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_15">ad I, 15</a>. +—<a name = "not6_388" id = "not6_388" href = +"#line6_388">388.</a> <i>pœnæ</i>, de qua vid. <a class = +"crossref" href = "#line6_539">v. 539sq.</a></p> + +<span class = "pagenum notes">378</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not6_390" id = "not6_390" href = "#line6_390">390.</a> +<i>campum turba vincente</i>, quum turba major esset, quam ut campi eam +capere possent. +—<a name = "not6_391" id = "not6_391" href = +"#line6_391">391.</a> <i>Albula</i>, priscum Tiberis nomen, de quo +vid. Virg. Æn. VIII, 330 seq.; Liv. I, 3; Ovid. Fast. II, 389; +V, 646. +—<i>strepit Albula</i> h.e. turba hominum in ejus ripis. Cf. Virg. +Æn. VI, 709.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_392" id = "line6_392"> </a> +«Ipsi Pœnorum proceres, inmitia corda,</p> +<p><a name = "line6_393" id = "line6_393"> </a> +Ad patrios certant cultus revocare, togæque</p> +<p><a name = "line6_394" id = "line6_394"> </a> +<a href = "#var6_394">Addebatur</a> honos. Stetit, inlacrimante +Senatu</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p><a name = "line6_395" id = "line6_395"> </a> +Et matrum turba, juvenumque dolore profuso,</p> +<p><a name = "line6_396" id = "line6_396"> </a> +Inter tot gemitus inmobilis: aggere consul</p> +<p><a name = "line6_397" id = "line6_397"> </a> +Tendebat dextram, et patria vestigia primus</p> +<p><a name = "line6_398" id = "line6_398"> </a> +Ponentem terra obcursu celebrabat amico.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_393" id = "not6_393" href = "#line6_393">393.</a> +Ultro ei obferebant <i>patrios cultus</i>, vestitum Romanum, quem +respuit. Conf. <a class = "crossref" href = +"#line6_407">v. 407</a>. +—<i>togæ honos</i>, toga honorifica, insigne honoris, sc. +prætexta, habitus magistratuum. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_755">ad IV, 755</a>. +—<a name = "not6_394" id = "not6_394" href = +"#line6_394">394.</a> <i>Addebatur</i> ad patrios cultus, vel +dabatur. Vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_350">ad +III, 350, in V.L.</a> Possis etiam τό <i>togæ</i> in tertio casu +adcipere, ut <i>honos</i> sit limbus purpureus, qui honoris causa togæ +albæ magistratuum prætexitur. +—<a name = "not6_396" id = "not6_396" href = +"#line6_396">396.</a> <i>aggere</i>, ex ripa. +—<a name = "not6_398" id = "not6_398" href = +"#line6_398">398.</a> <i>celebrabat</i>, honorabat, <i>occursu +amico</i> amplecti eum cupiens.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_399" id = "line6_399"> </a> +Conlegit gressum; monitusque recedere consul,</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p><a name = "line6_400" id = "line6_400"> </a> +Nec summum violare decus: cingente superba</p> +<p><a name = "line6_401" id = "line6_401"> </a> +Pœnorum turba, captivoque agmine septus</p> +<p><a name = "line6_402" id = "line6_402"> </a> +Ibat, et invidiam cælo Divisque ferebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_399" id = "not6_399" href = "#line6_399">399.</a> +<i>Conlegit gressum</i> ut <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_695">VII, 695</a>, h.e. contraxit, revocavit, +retulit, reduxit sc. Regulus, ut <i>c. hastas</i> et contra +<i>protendere</i> dixit Tac. Ann. II, 21. +—<i>se colligere</i> h.e. recipere, inf. <a class = "crossref" +href = "bookX.html#line10_390">X, 390</a>. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#var4_391">ad IV, 391, in V. Lect.</a> +—<a name = "not6_400" id = "not6_400" href = +"#line6_400">400.</a> <i>violare</i> contactu et amplexu captivi. +—<i>summum decus</i>, consulis Rom. majestatem. Conf. <a class = +"crossref" href = "#not6_412">ad v. 412</a> et <a class = +"crossref" href = "#not6_460">460</a>. +—<a name = "not6_402" id = "not6_402" href = +"#line6_402">402.</a> <i>invidiam cælo Divisque ferebat</i>, +adferebat concitabat, ob tantas inmeritasque calamitates tam fidi et +præclari viri. Cf. <a class = "crossref" href = "#not6_84">ad +v. 84</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_403" id = "line6_403"> </a> +«Ecce trahens geminum natorum <a href = "#var6_403">Marcia</a> +pignus,</p> +<p><a name = "line6_404" id = "line6_404"> </a> +Infelix nimia magni virtute mariti,</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p><a name = "line6_405" id = "line6_405"> </a> +Squalentem crinem et <a href = "#var6_405">tristis</a> lacerabat +amictus.</p> +<span class = "pagenum">379</span> +<p><a name = "line6_406" id = "line6_406"> </a> +Agnoscisne diem? an teneris non hæsit in annis?</p> +<p><a name = "line6_407" id = "line6_407"> </a> +Atque ea postquam habitu juxta et velamine Pœno</p> +<p><a name = "line6_408" id = "line6_408"> </a> +Deformem adspexit, fusis ululatibus ægra</p> +<p><a name = "line6_409" id = "line6_409"> </a> +Labitur, et gelidos mortis color occupat artus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_403" id = "not6_403" href = "#line6_403">403.</a> +<i>Marcia</i>, Reguli conjux. +<span class = "pagenum notes">379</span> +—<a name = "not6_406" id = "not6_406" href = +"#line6_406">406.</a> <i>Agnoscisne</i>, num reminisceris, Serrane? +—<i>hæsit</i> in animo, seu memoria.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_408" id = "not6_408" href = +"#line6_408">408,</a> <a name = "not6_409" id = "not6_409" href = +"#line6_409">409.</a> Deliquium animi patitur.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">410</span> +<p><a name = "line6_410" id = "line6_410"> </a> +Si qua Deis pietas, tales, Carthago, videre</p> +<p><a name = "line6_411" id = "line6_411"> </a> +Dent tibi Sidonias matres! Me voce quieta</p> +<p><a name = "line6_412" id = "line6_412"> </a> +Adfatus, jubet et vestros et conjugis una</p> +<p><a name = "line6_413" id = "line6_413"> </a> +<a href = "#var6_413">Arcere</a> amplexus: patet inpenetrabilis ille</p> +<p><a name = "line6_414" id = "line6_414"> </a> +Luctibus, et nunquam submissus <a href = "#var6_414">colla</a> +dolori.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_410" id = "not6_410" href = "#line6_410">410.</a> +Præclare in laudem Marciæ. +—<i>Si qua Deis pietas</i>, miseratio, vel potius amor pietatis. +Cf. Virg. Æn. II, 536; V, 688. +—<a name = "not6_411" id = "not6_411" href = +"#line6_411">411.</a> <i>voce quieta</i>, quietus et inperturbatus. +—<a name = "not6_412" id = "not6_412" href = +"#line6_412">412.</a> Nam Romanus civis esse desierat, adeoque et +jura connubiorum patriæque potestatis amiserat. Cf. Hor. Od. +III, 5, 41 sq. ubi vid. Jani. +—<a name = "not6_413" id = "not6_413" href = +"#line6_413">413.</a> <i>patet inpenetrabilis ille Luctibus</i>. +Cf. <a class = "crossref" href = "#line6_396">v. 396</a>. +—<i>patet</i>, aures ejus patent querelis et lamentis familiæ, sed +est <i>inpenetrabilis</i>, invictus, insuperabilis, ut <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_561">VII, 561</a>. +—Poetam de industria verbis lusisse, ut sensus sit: auribus luctum +adcipit, non animo, suspicatur V.D. in <i>Allg. Lit. Zeit.</i> An. 1796, +nº 139. +—<a name = "not6_414" id = "not6_414" href = +"#line6_414">414.</a> <i>submissus colla dolori</i>, eo victus; +forma loquendi, ab onere, vel jugo, catenis et vinculis petita, quibus +collum submittitur. Paulo altius eam repetit Drak. a more, quo devicti +ante victoris pedes se sternere cogebantur, ut is colla et caput pedibus +premeret; quo et adludi putat <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_216">X, 216</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_19">XI, 19</a>, et, de quo minus dubitandum, ap. +Prop. I, <span class = "smallcaps">i</span>, 4, cujus loci +diversa ratio est. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_85">ad III, 85</a>. Doloris signum, caput demittere; +Cell. Male!</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">415</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_415" id = "line6_415"> </a> +Hic alto juvenis gemitu, lacrimisque coortis,</p> +<p><a name = "line6_416" id = "line6_416"> </a> +«Magne parens, inquit, quo majus numine nobis</p> +<span class = "pagenum">380</span> +<p><a name = "line6_417" id = "line6_417"> </a> +Tarpeia nec in arce sedet, si jura querelis</p> +<p><a name = "line6_418" id = "line6_418"> </a> +Sunt concessa piis, cur hoc matrique mihique</p> +<p><a name = "line6_419" id = "line6_419"> </a> +Solamen, vel cur decus hoc, o dure, negasti,</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p><a name = "line6_420" id = "line6_420"> </a> +Tangere sacratos vultus, atque oscula ab ore</p> +<p><a name = "line6_421" id = "line6_421"> </a> +Libavisse tuo? dextram mihi prendere dextra</p> +<p><a name = "line6_422" id = "line6_422"> </a> +Non licitum? leviora forent hæc vulnera <a href = +"#var6_422">quantu</a>m,</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_415" id = "not6_415" href = "#line6_415">415.</a> +Doloris pietatisque plena oratio, qua filius mortuum patrem, quem +numinis instar colit, tanquam præsentem adloquitur, et sermonem Mari +interrumpit. +—<i>Gemitus altus</i>, ut <i>de alto corde petitus</i> ap. Ovid. +Met. II, 622; <i>altum dolorem</i> dixit Virg. Æn. I, 209. +—<a name = "not6_416" id = "not6_416" href = +"#line6_416">416.</a> <i>quo majus numine</i>, pro, numen, +<span class = "pagenum notes">380</span> +quo majus. +—<a name = "not6_417" id = "not6_417" href = +"#line6_417">417.</a> <i>sedere</i>, ut <i>stare</i> et ἱστάναι, +pro esse et habitare, de sedibus et domicilio deorum. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_9">ad III, 9</a>. +—<a name = "not6_420" id = "not6_420" href = +"#line6_420">420</a> <a name = "not6_421" id = "not6_421" href = +"#line6_420">sq.</a> +<i>oscula Libavisse</i>, vide Heyne ad Virg. Æn. I, 256. +—<a name = "not6_422" id = "not6_422" href = +"#line6_422">422.</a> <i>hæc vulnera</i> δεικτικῶς dixit. Cf. +<a class = "crossref" href = "#line6_67">v. 67 sqq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_423" id = "line6_423"> </a> +Si ferre ad Manes infixos mente daretur</p> +<p><a name = "line6_424" id = "line6_424"> </a> +Amplexus, venerande, tuos? Sed vana recordor</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p><a name = "line6_425" id = "line6_425"> </a> +<a href = "#var6_425">Ni</a>, Mare, (nam primo tunc hærebamus in +ævo)</p> +<p><a name = "line6_426" id = "line6_426"> </a> +Humana major species erat: horrida cano</p> +<p><a name = "line6_427" id = "line6_427"> </a> +Vertice descendens ingentia colla tegebat</p> +<p><a name = "line6_428" id = "line6_428"> </a> +Cæsaries, frontique coma squalente sedebat</p> +<p><a name = "line6_429" id = "line6_429"> </a> +Terribilis decor, atque animi venerabile pondus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_423" id = "not6_423" href = "#line6_423">423.</a> +<i>infixos mente Amplexus</i>, vivam æternamque eorum memoriam. +—<a name = "not6_424" id = "not6_424" href = +"#line6_424">424</a> <a name = "not6_425" id = "not6_425" href = +"#line6_424">seq.</a> +Filius imaginem parentis, quæ ex animo fere jam effluxerat, quantum +potest, memoria repetit. Egregie et ad rerum naturam apte. +—<i>Ni vana recordor</i>, ni fallor. +—<a name = "not6_426" id = "not6_426" href = +"#line6_426">426.</a> <i>Humana major species</i>, vid. Heyne ad +Virg. Æn. II, 592, et Exc. XIII ad Æn. I, 402. +—<i>horrida... Cæsaries</i>, vid. numum apud Patin. num. 2, quem +hoc loco exprimendum curavit Drak. +—<a name = "not6_428" id = "not6_428" href = +"#line6_428">428.</a> <i>fronti sedebat</i>, h.e. insidebat, vel in +fronte sedebat, erat, ut ap. Ovid. Met. I, 267; II, 776. +—<a name = "not6_429" id = "not6_429" href = +"#line6_429">429.</a> <i>Terribilis decor</i>, confer Horat. Odar. +III, <span class = "smallcaps">v</span>, 43, 44, et ibi Jani. Infra +<a class = "crossref" href = "#line6_658">v. 658</a>, truci Regulus +ore, ὑπόδρα ἰδὼν, δεινὸν δερκόμενος. +—<i>animi pondus</i>, βάρος, βαρύτης, gravitas, ut <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_609">VIII, 609</a>, et apud +Statium Silvarum lib. II, <span class = "smallcaps">iii</span>, 65; +V, <span class = "smallcaps">iii</span>, 246.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">430</span> +<p><a name = "line6_430" id = "line6_430"> </a> +Nil posthac oculis simile incidit.» Excipit inde</p> +<p><a name = "line6_431" id = "line6_431"> </a> +Jam Marus, atque, inhibens convellere vulnera questu,</p> +<p><a name = "line6_432" id = "line6_432"> </a> +«Quid, quum præteritis invisa penatibus, inquit,</p> +<p><a name = "line6_433" id = "line6_433"> </a> +Hospitia, et sedes Pœnorum intravit acerbas?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_430" id = "not6_430" href = "#line6_430">430.</a> +<i>Excipit</i> loquentem Reguli filium. +—<a name = "not6_431" id = "not6_431" href = +"#line6_431">431.</a> <i>questu</i> nimio, quo sanguis æstum +concipit. +—<i>convellere</i>, refricare. +—<a name = "not6_432" id = "not6_432" href = +"#line6_432">432.</a> Quid diceres, si vidisses eum Romæ ædes suas +prætereuntem, Pœnorumque +<span class = "pagenum notes">381</span> +hospitia ingredientem?</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">381</span> +<p><a name = "line6_434" id = "line6_434"> </a> +Adfixi clipei, currusque et spicula, <a href = "#var6_434">nota</a></p> +<span class = "linenum">435</span> +<p><a name = "line6_435" id = "line6_435"> </a> +Ædibus in parvis <a href = "#var6_435">magni</a> monimenta triumphi,</p> +<p><a name = "line6_436" id = "line6_436"> </a> +Pulsabant oculos: conjuxque in limine primo</p> +<p><a name = "line6_437" id = "line6_437"> </a> +Clamabat, «Quo fers gressus? non <a href = "#var6_437">Punicus</a> hic +est,</p> +<p><a name = "line6_438" id = "line6_438"> </a> +Regule, quem fugias, carcer: vestigia nostri</p> +<p><a name = "line6_439" id = "line6_439"> </a> +Casta tori, domus <a href = "#var6_439">et</a> patrium sine crimine +servat</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p><a name = "line6_440" id = "line6_440"> </a> +Inviolata larem: semel hic iterumque (quid, oro,</p> +<p><a name = "line6_441" id = "line6_441"> </a> +Pollutum est nobis?) prolem, gratante Senatu</p> +<p><a name = "line6_442" id = "line6_442"> </a> +Et patria, sum enixa tibi: tua, respice, sedes</p> +<p><a name = "line6_443" id = "line6_443"> </a> +Hæc est, unde ingens humeris fulgentibus ostro</p> +<p><a name = "line6_444" id = "line6_444"> </a> +Vidisti Latios consul <a href = "#var6_444">procedere</a> fasces,</p> +<span class = "pagenum">382</span> +<span class = "linenum">445</span> +<p><a name = "line6_445" id = "line6_445"> </a> +Unde ire in Martem, quo capta referre solebas,</p> +<p><a name = "line6_446" id = "line6_446"> </a> +Et victor <a href = "#var6_446">mecum</a> suspendere postibus arma.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_434" id = "not6_434" href = "#line6_434">434 sq.</a> +Spolia <i>Sallentinorum</i>, (vid. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_573">ad VIII, 573</a>) de quibus Regulus in priore +consulatu ante b. Punicum I, triumphaverat, (vid. Flor. I, 20; +Eutrop. II, 9.) foribus præfixa erant; de quo Romanorum more, vid. +Intpp. ad Tibull. I, <span class = "smallcaps">i</span>, 54, et ad +Prop. III, <span class = "smallcaps">vii</span>, (al. <span class = +"smallcaps">ix</span>) 26, cf. mox <a class = "crossref" href = +"#line6_446">v. 446</a>. +—<a name = "not6_435" id = "not6_435" href = +"#line6_435">435.</a> <i>Ædibus in parvis</i>, ob paupertatem +Reguli, de qua vid. Val. Max. IV, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 6; Liv. Epit. XVIII; Colum. I, 4, et +Senec. Consol. ad Helv.cap. 12. Egregie iis <i>magnus triumphus</i> +obponitur; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_616">I, 616</a>. +—<a name = "not6_436" id = "not6_436" href = +"#line6_436">436.</a> <i>Pulsabant oculos</i>, (vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_580">ad II, 580</a>.) tristem +prioris fortunæ memoriam renovabant. +—<i>in limine primo</i>, ut ap. Virg. Æn. II, 469; VI, 427. +—<a name = "not6_439" id = "not6_439" href = +"#line6_439">439.</a> Cf. Horat. Od. III, <span class = +"smallcaps">v</span>, 41. +—<i>sine crimine</i>, adulterio. Vid. Bentl. ad Horat. Epist. +I, <span class = "smallcaps">vii</span>, 56. +—<a name = "not6_440" id = "not6_440" href = +"#line6_440">440.</a> <i>quid... nobis</i>; interruptum hoc +loquendi genus, ut tota oratio, præclare convenit adfectui loquentis, +quæ virtutis et pudicitiæ sibi conscia est, et, nihilo secius congressum +suum a marito, quem prætereuntem cernit, vitari, quam maxime dolet. +—<a name = "not6_443" id = "not6_443" href = +"#line6_443">443</a> <a name = "not6_444" id = "not6_444" href = +"#line6_443">sq.</a> +<i>ingens consul</i>, propter summum honoris fastigium.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_447" id = "line6_447"> </a> +Non ego complexus, et sanctæ fœdera tædæ,</p> +<p><a name = "line6_448" id = "line6_448"> </a> +Conjugiumve peto: patrios damnare penates</p> +<p><a name = "line6_449" id = "line6_449"> </a> +Absiste, ac natis <a href = "#var6_449">fas duc</a> concedere +noctem.»</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">382</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not6_447" id = "not6_447" href = +"#line6_447">447,</a> <a name = "not6_449" id = "not6_449" href = +"#line6_449">449.</a> Non equidem oro, ut vincula conjunctionis, longa +tua absentia quasi abrupta, iterum nectas, et cum conjuge tua denuo +perpetuoque in eadem domo habites; sed id solum a te peto, ut domum +tuam, a patre hereditate adceptam, non prorsus <i>damnes</i>, hoc est, +contemnas, (vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_331">ad +III, 331</a>) et, si non mea, certe natorum causa, noctem vel unam in ea +commoreris. Vides Marciam ad infimas preces delabi, ut Dido apud Virg. +Æn. IV, 431 sq., quem locum Silius manifeste imitatus est. Sententia +vss. 447... 449, contraria σεμνότητι hujus loci, et fere absurda, vel +ridicula videtur Ill. Ernesti. Sed si illam eo, quo exposui, modo +ceperis, non video, quid in ea displicere possit, præter verborum +ambages in <a class = "crossref" href = "#line6_447">v. 447, +448</a>, quæ facile aliquem ad perversum, ne dicam obscœnum, sensum +poetæ obtrudendum inducere possint.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">450</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_450" id = "line6_450"> </a> +«Hos inter fletus, junctus vestigia Pœnis</p> +<p><a name = "line6_451" id = "line6_451"> </a> +Limine se <a href = "#var6_451">clusit</a> Tyrio, questusque +reliquit.</p> +<p><a name = "line6_452" id = "line6_452"> </a> +Vixdum clara dies summa lustrabat in Œta</p> +<p><a name = "line6_453" id = "line6_453"> </a> +Herculei monimenta rogi, quum consul <a href = "#var6_453">adire</a></p> +<p><a name = "line6_454" id = "line6_454"> </a> +Adcirique jubet Libyas: tum limina templi</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p><a name = "line6_455" id = "line6_455"> </a> +Vidimus intrantem: <a href = "#var6_455">quæ consultata</a> Senatus,</p> +<span class = "pagenum">383</span> +<p><a name = "line6_456" id = "line6_456"> </a> +<a href = "#var6_456">Quasve</a> viri voces extremum Curia mærens</p> +<p><a name = "line6_457" id = "line6_457"> </a> +Audierit, placido nobis ipse edidit ore.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_450" id = "not6_450" href = "#line6_450">450.</a> +Cum Pœnis eorum ingressus est hospitium. +—<a name = "not6_451" id = "not6_451" href = +"#line6_451">451.</a> <i>questus</i> querentem Marciam.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_452" id = "not6_452" href = "#line6_452">452.</a> +De ortu solis ex Œta, vid. Intpp. ad Senec. Herc. fur. 133; Heyne ad +Virg. Ecl. VIII, 30, et Cirin. 350. Poeta ubivis ornatus studio ardet, +etiam ubi parum id desideres atque exspectes. +—<i>lustrabat</i>, illustrabat, vel obibat. Cf. VV. DD. ad Virg. +Æn. IV, <span class = "smallcaps">vi</span>, 607, et VII, 148. +—<a name = "not6_453" id = "not6_453" href = +"#line6_453">453.</a> <i>Herculei monimenta rogi</i>, vid. <a class += "crossref" href = "bookIII.html#not3_43">ad III, 43</a>. +—<a name = "not6_454" id = "not6_454" href = +"#line6_454">454.</a> <i>Adciri Libyas</i>. Pœnos in curiam vocari. +—<i>limina templi</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_617">ad I, 617</a>, et Dausq. ad hunc locum qui +tamen ex <a class = "crossref" href = "#line6_432">v. 432, 433</a>, +et <a class = "crossref" href = "#line6_451">451</a> perperam colligit, +extra urbem et senatum fuisse, Regulum cum legatis pernoctasse. +<span class = "pagenum notes">383</span> +—<a name = "not6_457" id = "not6_457" href = +"#line6_457">457.</a> <i>edidit nobis</i>; nam Marus extra curiam +fuit. +—<i>edidit ore</i>, ut ap. Virg. Æn. VII, 194.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_458" id = "line6_458"> </a> +«Intulit ut gressus, certatim voce manuque</p> +<p><a name = "line6_459" id = "line6_459"> </a> +Ad solitam sedem et vestigia nota <a href = +"#var6_459">vocabant</a>:</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p><a name = "line6_460" id = "line6_460"> </a> +Abnuit, antiquumque loci adspernatus honorem <a href = +"#var6_460">est</a>.</p> +<p><a name = "line6_461" id = "line6_461"> </a> +At circumfusi non secius undique dextram</p> +<p><a name = "line6_462" id = "line6_462"> </a> +Prensare, ac, patriæ ductorem nomine tanto</p> +<p><a name = "line6_463" id = "line6_463"> </a> +Redderet, orabant: captiva posse redemtum</p> +<p><a name = "line6_464" id = "line6_464"> </a> +Pensari turba, <a href = "#var6_464">ac</a> Tyrias tum justius arces</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p><a name = "line6_465" id = "line6_465"> </a> +Arsuras dextra, fuerit quæ vincta catenis.</p> +<p><a name = "line6_466" id = "line6_466"> </a> +Tum palmas simul adtollens ac lumina cælo:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_459" id = "not6_459" href = "#line6_459">459.</a> +<i>solitam sedem</i>, quam inter consulares tenere consueverat. +—<i>vestigia</i>, locum, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_505">I, 505</a>; conf. Cic. Or. III, 2. +—<a name = "not6_460" id = "not6_460" href = +"#line6_460">460.</a> Cf. Eutrop. II, 14, et Cic. Off. III, 27, quo +teste «in senatum venit, mandata exposuit, sententiam ne diceret, +recusavit: quamdiu jurejurando hostium teneretur, non esse se +senatorem.»</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_461" id = "not6_461" href = "#line6_461">461.</a> +<i>non secius</i>, non minus. Vid. Heins. ad Ovid. Met. II, 809, et ad +Virg. Æn. V, 862; IX, 441. Romani <i>prensabant</i> et premebant +<i>dextram</i> ejus, a quo quid petebant. +—<a name = "not6_462" id = "not6_462" href = +"#line6_462">462.</a> <i>tanto nomime</i>, tam clarum. +—<a name = "not6_463" id = "not6_463" href = +"#line6_463">463</a> <a name = "not6_464" id = "not6_464" href = +"#line6_463">sq.</a> +<i>captiva turba</i> Pœnorum. +—<i>redemtum Pensari</i>, pro simpl. pensari, vel, ut <a class = +"crossref" href = "#line6_349">v. 349</a>, <i>rependi</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_467" id = "line6_467"> </a> +«Justitiæ rectique <a href = "#var6_467">dator</a>, qui cuncta +gubernas,</p> +<p><a name = "line6_468" id = "line6_468"> </a> +Nec levior mihi Diva Fides, <a href = "#var6_468">Sarranaque</a> +Juno,</p> +<span class = "pagenum">384</span> +<p><a name = "line6_469" id = "line6_469"> </a> +Quos reditus testes jurata mente vocavi,</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p><a name = "line6_470" id = "line6_470"> </a> +<a href = "#var6_470">Si</a> mihi fas me digna loqui, Latiosque +tueri</p> +<p><a name = "line6_471" id = "line6_471"> </a> +Voce focos; ibo ad Tyrios non segnior, inquit,</p> +<p><a name = "line6_472" id = "line6_472"> </a> +Stante fide reditus, et salvo fœdere pœnæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_467" id = "not6_467" href = "#line6_467">467</a> <a name += "not6_468" id = "not6_468" href = "#line6_467">sq.</a> +Conf. oratio Reguli ap. Hor. Od. III, 5, 18 sq. in qua summus +potius indignationis adfectus, quo captivorum militum ignaviam increpat, +et magis Romanus feroxque spiritus vivit et regnat. In his vss. sola +jurisjurandi religione reditum excusat: sed exitus orationis <a class = +"crossref" href = "#line6_482">v. 482... 489</a>, ubi pacis +conditiones, detrimenti et dedecoris causa, dissuadet, non minus magnum +illum invictumque tanti viri animum spirat. Regulus, quod Drak. monet, +non per suos solum, sc. Romanos Deos, Jovem ὅρκιον et Fidem, sed, ut +summa hostibus religione +<span class = "pagenum notes">384</span> +obstrictus teneretur, per patria quoque Pœnorum numina juravit, inpr. +per <i>Junonem Sarranam</i>, h.e. Tyriam et hinc Punicam (vid. <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_26">ad I, 26</a>, <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_72">72</a>), ut Syphax per Jovem +Hammonem et Tarpeium inf. <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_263">XVI, 263</a>. +—<a name = "not6_469" id = "not6_469" href = +"#line6_469">469.</a> <i>jurata mente</i>, interposito jurejurando, +Dausq. et Drak. non lingua solum, sed ex animi quoque sententia; quibus +verbis poetam loca Cicer. Off. III, 29, et Eurip. Hippol. v. 612, +respexisse, argute magis, quam vere judicant. +—<a name = "not6_470" id = "not6_470" href = +"#line6_470">470</a> <a name = "not6_471" id = "not6_471" href = +"#line6_470">sq.</a> +<i>Latios focos</i>, religionem patriam et sanctitatem Deorum, quos +colimus. +—<a name = "not6_472" id = "not6_472" href = +"#line6_472">472.</a> <i>Stante fide</i> conf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_173">ad III, 173</a>. +—<i>fœdere pœnæ</i>, quam pactus sum, si re infecta rediissem.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_473" id = "line6_473"> </a> +<a href = "#var6_473">Sic</a> nobis rerum exitio desistite honorem</p> +<p><a name = "line6_474" id = "line6_474"> </a> +<a href = "#var6_474">Tendere</a>: tot bellis, totque annis fregimus +ævum:</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p><a name = "line6_475" id = "line6_475"> </a> +Nunc etiam vinclis et longo carcere torpent</p> +<p><a name = "line6_476" id = "line6_476"> </a> +Captivo in senio vires: fuit ille, nec unquam,</p> +<p><a name = "line6_477" id = "line6_477"> </a> +Dum fuit, a duro cessavit munere Martis</p> +<p><a name = "line6_478" id = "line6_478"> </a> +Regulus: exsangui spectatis corpore nomen.</p> +<p><a name = "line6_479" id = "line6_479"> </a> +At non Carthago, fraudum domus, inscia quantum</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p><a name = "line6_480" id = "line6_480"> </a> +<a href = "#var6_480">E nobis</a> restet, juvenes <a href = +"#var6_480">parat, aspera ferro</a></p> +<span class = "pagenum">385</span> +<p><a name = "line6_481" id = "line6_481"> </a> +Pectora, captivos nostra pensare senecta.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_473" id = "not6_473" href = "#line6_473">473.</a> +<i>exitio rerum</i>, cum reipubl. detrimento, Mars. et Cellar. +—<a name = "not6_474" id = "not6_474" href = +"#line6_474">474.</a> <i>Tendere</i>, protendere, obferre, ut ap. +Virg. Ge. IV, 535, Æn. II, 674; Cic. Orat. I, 40. Pro +<i>obtendere</i> dictum censet Schmid. +—<i>fregimus ævum</i> propr. bella et senectus me viresque mentis +ac corporis mei fregerunt. +—<a name = "not6_475" id = "not6_475" href = +"#line6_475">475</a> <a name = "not6_476" id = "not6_476" href = +"#line6_475">sqq.</a> +<i>fuit ille Regulus</i>, ut <i>non sum, qualis eram</i> dixit Hor. Od. +IV, <span class = "smallcaps">i</span>, 3, <i>et fuimus Troes, fuit +Ilium</i>, etc. Virg. Æn. II, 325. +—<a name = "not6_478" id = "not6_478" href = +"#line6_478">478.</a> Simillima sunt, quæ Drak. excitavit, verba +Licinii ap. Liv. V, 18 «me jam non eundem, sed umbram nomenque P. +Licinii relictum videtis» etc. +—<i>nomen</i> contemtim rei obponitur, ut <a class = "crossref" +href = "bookX.html#line10_583">X, 583</a>. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_293">ad I, 293</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_479" id = "not6_479" href = "#line6_479">479</a> <a name += "not6_480" id = "not6_480" href = "#line6_479">sq.</a> +Sed fraudulenta Carthago, <i>non inscia quantum</i>, quam parum, <i>e +nobis restet</i>, quantopere corporis animique viribus defecerim, +intendit, captivos Pœnos, qui etiamnum juvenes et bello apti sunt, +mecum, qui senex sum, commutare. Modeste de se ipso sentit, et merita +sua famamque sibi partam, qua freti Pœni votorum compotes fieri +speraverant, consulto +<span class = "pagenum notes">385</span> +extenuat, ut dolus hostium eo magis pateat. +—<i>fraudum domus</i>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_233">III, 233, 234</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_482" id = "line6_482"> </a> +Ite dolos contra; gensque astu fallere læta</p> +<p><a name = "line6_483" id = "line6_483"> </a> +Discat, me capto, quantum tibi, Roma, supersit.</p> +<p><a name = "line6_484" id = "line6_484"> </a> +Nec vero placeat, nisi quæ de more parentum</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p><a name = "line6_485" id = "line6_485"> </a> +Pax erit: exposcunt <a href = "#var6_485">Libyes</a>, nobisque +dedere</p> +<p><a name = "line6_486" id = "line6_486"> </a> +Hæc referenda, pari libeat si pendere bellum</p> +<p><a name = "line6_487" id = "line6_487"> </a> +Fœdere, et ex æquo geminas conscribere leges.</p> +<p><a name = "line6_488" id = "line6_488"> </a> +Sed mihi sit Stygios ante intravisse penates,</p> +<p><a name = "line6_489" id = "line6_489"> </a> +Talia quam videam ferientes pacta Latinos.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_484" id = "not6_484" href = "#line6_484">484.</a> +<i>de more parentum</i>, honestis scil. et Romano nomine dignis +conditionibus.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_486" id = "not6_486" href = "#line6_486">486.</a> +<i>pendere</i>, æqua quasi lance ponderare, h.e. pares pacis conditiones +ferre. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_534">ad +I, 534</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_488" id = "not6_488" href = "#line6_488">488.</a> +Color orationis ut ap. Hom. Iliad. ζ, 464, et Virg. Æn. IV, 24 sq. +—<i>mihi sit</i>, ἔστω, γένοιτο, ἐνδέχοιτο, liceat, detur, ut +contra <i>non est, ne sit, non sit</i>, οὐκ ἔστι, μὴ δ᾽ ἔστω, μὴ +γένοιτο. Vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_163">ad +I, 163</a>. +—<i>Stygios penates</i>, ut <i>Stygios domos, Ditis domos</i>, +δῶμ᾽ Ἀΐδαο, seu Ἀΐδεω δόμοι, ap. Val. Fl. I, 781; Virg. Æn. VI, +269; Hom. Iliad. ο, 251. Od. κ, 512. +—<a name = "not6_489" id = "not6_489" href = +"#line6_489">489.</a> <i>ferire</i>, ut <i>icere</i>, +<i>percutere</i> fœdus, ὅρκια τέμνειν, <span class = "greek" title = +"(Hebrew) karat brit">כרת ברית</span>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">490</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_490" id = "line6_490"> </a> +«Hæc fatus Tyriæ sese jam reddidit iræ;</p> +<p><a name = "line6_491" id = "line6_491"> </a> +Nec monitus spernente graves <a href = "#var6_491">fidosque</a> +Senatu,</p> +<p><a name = "line6_492" id = "line6_492"> </a> +Pœnorum dimissa cohors, quæ mæsta repulsa,</p> +<p><a name = "line6_493" id = "line6_493"> </a> +Ac minitans capto, patrias properabat ad oras.</p> +<p><a name = "line6_494" id = "line6_494"> </a> +Prosequitur vulgus Patres; ac planctibus ingens</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p><a name = "line6_495" id = "line6_495"> </a> +<a href = "#var6_495">Personat et luctu campus: revocare libebat</a></p> +<p><a name = "line6_496" id = "line6_496"> </a> +Interdum, et justo <a href = "#var6_496">raptum</a> retinere dolore.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_490" id = "not6_490" href = "#line6_490">490.</a> +<i>Tyriæ iræ</i>, Pœnis iratis scil. ob frustratum spem pacis. +captivorumque redimendorum. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_71">ad I, 71</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_599">IV, 599</a>. +—<a name = "not6_491" id = "not6_491" href = +"#line6_491">491.</a> <i>monitus</i> Reguli.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_495" id = "not6_495" href = "#line6_495">495.</a> +<i>campus</i> Martius.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_497" id = "line6_497"> </a> +«At trepida, et subito ceu stans in funere, conjux</p> +<p><a name = "line6_498" id = "line6_498"> </a> +Ut vidit <a href = "#var6_498">puppi properantem intrare</a>, +tremendum</p> +<span class = "pagenum">386</span> +<p><a name = "line6_499" id = "line6_499"> </a> +Vociferans, celerem gressum referebat ad undas:</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p><a name = "line6_500" id = "line6_500"> </a> +«Tollite me, <a href = "#var6_500">Libyes</a>, comitem pœnæque +necisque.</p> +<p><a name = "line6_501" id = "line6_501"> </a> +Hoc unum, conjux, uteri per pignora nostri</p> +<p><a name = "line6_502" id = "line6_502"> </a> +Unum oro, liceat tecum quoscumque ferentem</p> +<p><a name = "line6_503" id = "line6_503"> </a> +Terrarum pelagique pati, cælique labores.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">386</span> +<a name = "not6_500" id = "not6_500" href = "#line6_500">500</a> <a +name = "not6_501" id = "not6_501" href = "#line6_500">sqq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_109">ad III, 109 +seq.</a>, et Corneliæ verba ap. Lucan. V, 762 sq.; VIII, 639 sq. +Oratio plenissima conjugalis maternique affectus, qui sensim insurgit, +et, quum omnibus argumentis, quæ ad animum vel durissimum movendum ullo +modo valere possint, nihil proficiat, mox <a class = "crossref" href = +"#line6_514">v. 514 sq.</a> in furorem vertitur. +—Comparant verba Arriæ ap. Plin. Ep. III, 16.</p> + +<p class = "notes"><a name = "not6_503" id = "not6_503" href = +"#line6_503">503.</a> +<i>labores</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line6_386">v. 386</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_504" id = "line6_504"> </a> +Non ego Amyclæum ductorem in prælia misi,</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p><a name = "line6_505" id = "line6_505"> </a> +Nec nostris tua sunt circumdata colla catenis.</p> +<p><a name = "line6_506" id = "line6_506"> </a> +Cur usque ad <a href = "#var6_506">Pœnos</a> miseram fugis? adcipe +mecum</p> +<p><a name = "line6_507" id = "line6_507"> </a> +Hanc prolem! forsan duras Carthaginis iras</p> +<p><a name = "line6_508" id = "line6_508"> </a> +Flectemus lacrimis: aut, si præcluserit aures</p> +<p><a name = "line6_509" id = "line6_509"> </a> +Urbs inimica suas, <a href = "#var6_509">eadem tunc hora</a> manebit</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p><a name = "line6_510" id = "line6_510"> </a> +Teque, tuosque simul: vel, si stat rumpere vitam,</p> +<p><a name = "line6_511" id = "line6_511"> </a> +In patria moriamur: adest comes ultima fati!»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_504" id = "not6_504" href = "#line6_504">504</a> <a name += "not6_505" id = "not6_505" href = "#line6_504">sq.</a> +Drak. confert Ovid. Her. V, 155 sq. Sed forma orationis petita ex +Virg. Æn. VI, 425 sq. ubi vid. Heyne et Cerda. +—<i>Amyclæum ductorem</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_434">ad II, 434</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_509" id = "not6_509" href = "#line6_509">509.</a> +<i>eadem hora manebit</i>, ut ap. Virg. Æn. IV, 679. <i>stat</i>, ut +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_235">II, 235</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_512" id = "line6_512"> </a> +«Has inter voces, vinclis resoluta moveri</p> +<p><a name = "line6_513" id = "line6_513"> </a> +Paulatim, et ripa cœpit decedere puppis.</p> +<p><a name = "line6_514" id = "line6_514"> </a> +Tum vero infelix, mentem furiata dolore,</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p><a name = "line6_515" id = "line6_515"> </a> +Exclamat, fessas tendens ad <a href = "#var6_515">litora</a> palmas:</p> +<p><a name = "line6_516" id = "line6_516"> </a> +«En, qui se jactat Libyæ, populisque nefandis,</p> +<p><a name = "line6_517" id = "line6_517"> </a> +Atque hosti servare fidem! data fœdera nobis,</p> +<span class = "pagenum">387</span> +<p><a name = "line6_518" id = "line6_518"> </a> +Ac promissa fides thalamis, ubi, perfide, nunc est?»</p> +<p><a name = "line6_519" id = "line6_519"> </a> +Ultima vox duras hæc tunc penetravit ad aures:</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p><a name = "line6_520" id = "line6_520"> </a> +Cetera percussi vetuerunt noscere remi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_514" id = "not6_514" href = "#line6_514">514</a> <a name += "not6_515" id = "not6_515" href = "#line6_514">seq.</a> +Justas preces, quas surdis auribus cecinit Marcia, excipit acerba in +maritum, summum fidei exemplum, invectio, ex vehementissimo +indignationis adfectu, æstuque iræ profecta. Cf. Virg. Æn. IV, 305 sq., +450, inpr. 597 sq. +—<a name = "not6_517" id = "not6_517" href = +"#line6_517">517.</a> <i>data fœdera</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#var5_304">ad V, 304, in V.L.</a></p> + +<span class = "pagenum notes">387</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not6_519" id = "not6_519" href = "#line6_519">519.</a> +<i>duras aures</i>, ut apud Virg. Æn. IV, 428.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_521" id = "line6_521"> </a> +«Tum fluvio <a href = "#var6_521">raptim</a> ad pelagi devolvimur +oras,</p> +<p><a name = "line6_522" id = "line6_522"> </a> +Ac legimus pontum, pinuque inmane cavata</p> +<p><a name = "line6_523" id = "line6_523"> </a> +Æquor, et inmensas curva trabe findimus undas.</p> +<p><a name = "line6_524" id = "line6_524"> </a> +Ludibrium necis horrescens, vis aspera ponti</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p><a name = "line6_525" id = "line6_525"> </a> +Obrueret, scopulisque ratem furor inprobus Euri</p> +<p><a name = "line6_526" id = "line6_526"> </a> +Frangeret, optabam: letum id commune fuisset.</p> +<p><a name = "line6_527" id = "line6_527"> </a> +Sed nos ad pœnam moderato flamine lenes</p> +<p><a name = "line6_528" id = "line6_528"> </a> +Vexerunt Zephyri, Tyrioque dedere furori.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_521" id = "not6_521" href = "#line6_521">521.</a> +Iterum poeta more suo luxuriatur. +—<a name = "not6_522" id = "not6_522" href = +"#line6_522">522.</a> <i>legimus pontum</i>, ut Æn. II, 208.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_524" id = "not6_524" href = "#line6_524">524.</a> +<i>Ludibrium</i>, turpe genus, <i>necis</i>, Regulo instantis. +—<a name = "not6_525" id = "not6_525" href = +"#line6_525">525.</a> <i>furor inprobus Euri</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_58">ad I, 58</a>, <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_71">71</a> et <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_101">101</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_529" id = "line6_529"> </a> +«Infelix vidi, patriamque remissus in urbem</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p><a name = "line6_530" id = "line6_530"> </a> +Narrator pœnæ dura mercede reverti.</p> +<p><a name = "line6_531" id = "line6_531"> </a> +Nec tibi nunc ritus imitantem irasque ferarum,</p> +<p><a name = "line6_532" id = "line6_532"> </a> +Pygmalioneam tentarem expromere gentem,</p> +<p><a name = "line6_533" id = "line6_533"> </a> +Si majus quidquam toto vidisset in orbe</p> +<p><a name = "line6_534" id = "line6_534"> </a> +Gens hominum, quam quod vestri veneranda parentis</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p><a name = "line6_535" id = "line6_535"> </a> +Edidit exemplum virtus: pudet addere questus</p> +<p><a name = "line6_536" id = "line6_536"> </a> +Suppliciis, quæ spectavi placido ore ferentem.</p> +<span class = "pagenum">388</span> +<p><a name = "line6_537" id = "line6_537"> </a> +Tu quoque, care puer, dignum te sanguine tanto</p> +<p><a name = "line6_538" id = "line6_538"> </a> +Fingere ne cessa; atque <a href = "#var6_538">orientes</a> comprime +fletus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_530" id = "not6_530" href = "#line6_530">530.</a> +<i>dura mercede</i>; libertate mihi concessa hanc tristem ob causam, ut +Romam reversus narrarem, quæ pœna a Regulo repetita esset.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_532" id = "not6_532" href = "#line6_532">532.</a> +<i>Pygmalioneam gentem</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_21">ad I, 21</a>. +—<i>expromere</i>, crudelitatem ejus exponere. +—<a name = "not6_534" id = "not6_534" href = +"#line6_534">534 sq.</a> +<i>virtus parentis</i>, ut <i>virtus Catonis</i> apud Horatium, Odar. +lib. III, <span class = "smallcaps">xxi</span>, 11. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_599">ad IV, 599</a>. +—<a name = "not6_535" id = "not6_535" href = +"#line6_535">535</a> <a name = "not6_536" id = "not6_536" href = +"#line6_535">seq.</a> +<i>pudet addere questus Suppliciis</i>, quæ propter summam Reguli +constantiam, animique magnitudinem, magis admiratione, quam querelis, +digna sunt.</p> + +<span class = "pagenum notes">388</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not6_537" id = "not6_537" href = "#line6_537">537</a> <a name += "not6_538" id = "not6_538" href = "#line6_537">sq.</a> +<i>dignum te Fingere</i>, etc. ut ap. Virg. Æn. VIII, 364, 365.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_539" id = "line6_539"> </a> +«Præfixo paribus ligno mucronibus omnes</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p><a name = "line6_540" id = "line6_540"> </a> +Armantur laterum crates, <a href = "#var6_540">densumque</a> per +artem</p> +<p><a name = "line6_541" id = "line6_541"> </a> +Texitur erecti, stantisque ex ordine, ferri</p> +<p><a name = "line6_542" id = "line6_542"> </a> +Infelix stimulus; somnisque hac fraude negatis</p> +<p><a name = "line6_543" id = "line6_543"> </a> +<a href = "#var6_543">Quocumque inflexum</a> producto tempore torpor</p> +<p><a name = "line6_544" id = "line6_544"> </a> +Inclinavit iners, fodiunt ad viscera corpus.</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p><a name = "line6_545" id = "line6_545"> </a> +Absiste, o juvenis, lacrimis: patientia cunctos</p> +<p><a name = "line6_546" id = "line6_546"> </a> +<a href = "#var6_546">Hæc superat currus</a>: longo revirescet in +ævo</p> +<p><a name = "line6_547" id = "line6_547"> </a> +Gloria, dum cæli sedem terrasque tenebit</p> +<p><a name = "line6_548" id = "line6_548"> </a> +Casta Fides; dum virtutis <a href = "#var6_548">venerabile</a> +nomen,</p> +<p><a name = "line6_549" id = "line6_549"> </a> +Vivet, eritque dies, tua quo, dux inclite, fata</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p><a name = "line6_550" id = "line6_550"> </a> +Audire horrebunt a te calcata minores.»</p> +<span class = "pagenum">389</span> +<p><a name = "line6_551" id = "line6_551"> </a> +Hæc Marus, et mæsta refovebat vulnera cura.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_539" id = "not6_539" href = "#line6_539">539 sq.</a> +Cf. commentatio Argumento subjuncta. +—<i>mucronibus</i>, stimulis clavisque acutissimis. +—<a name = "not6_540" id = "not6_540" href = +"#line6_540">540.</a> <i>crates</i>, ut alias <i>compages</i> +laterum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_545" id = "not6_545" href = "#line6_545">545.</a> +Quid hoc orationis exitu pulchrius, et ad consolandum Reguli filium +aptius esse potest? +—<i>Hæc patientia</i>, talis rerum difficilium et asperarum +voluntaria perpessio, Drak. qui laudat Liv. XXX, 28. Sen. de Prov. 3, et +Tibull. III, 2, 5, ubi vid. Broukh. Hæc patientia, qua Regulus +atroces pœnas sustinuit, quovis triumphio præstabilior, gloriosior et +admirabilior est. +—<a name = "not6_546" id = "not6_546" href = +"#line6_546">546.</a> <i>currus</i> triumphales, seu triumphos. +Vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_614">ad III, +614</a>, et N. Heins. ad h.l. qui etiam comparavit <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_596">XI, 596</a>, et Lucan. IX, +598 sq. +—Cf. Virg. Ecl. V, 76 sq. +—<a name = "not6_549" id = "not6_549" href = +"#line6_549">549 sq.</a> +<i>fata a te calcata</i>, superata, Schmid. Sed <i>calcare</i> etiam +δεινῶς ponitur pro spernere, vilipendere, propr. insultare. <i>Inposito +calcas quid mea fata pede?</i> dixit Ovid. Trist. V, <span class = +"smallcaps">viii</span>, 10, ubi Ill. Harles. +<span class = "pagenum notes">389</span> +expressum putat Gr. ἐπεμβαίνειν τῇ τυχῇ τινὸς. Cf. sup. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_85">ad III, 85</a>. +—<a class = "missing" name = "not6_550" id = "not6_550" href = +"#line6_550" title = "numerus deest">550.</a> <i>horrebunt</i>, cum +horrore quodam obstupescent audientes, etc. +—<i>minores</i>, posteri. Vid. Drak. ad <a class = "crossref" href += "bookXVI.html#line16_44">XVI, 44</a>; Heyne ad Virg. Æn. I, 532; +Bul. et Burm. ad Val. Fl. III, 455.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_551" id = "not6_551" href = "#line6_551">551.</a> +<i>cura</i> et <i>refovere</i>, verba medicorum Drak. +—<i>vulnera</i> Serrani.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_552" id = "line6_552"> </a> +Interea, rapidas perfusa cruoribus alas,</p> +<p><a name = "line6_553" id = "line6_553"> </a> +Sicut sanguinea Trasymeni tinxerat unda,</p> +<p><a name = "line6_554" id = "line6_554"> </a> +Vera ac ficta simul spargebat <a href = "#var6_554">Fama</a> per +urbem.</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p><a name = "line6_555" id = "line6_555"> </a> +Allia, et infandi Senones, captæque recursat</p> +<p><a name = "line6_556" id = "line6_556"> </a> +Adtonitis arcis facies: excussit habenas</p> +<p><a name = "line6_557" id = "line6_557"> </a> +Luctificus Pavor, et tempestas aucta timendo.</p> +<p><a name = "line6_558" id = "line6_558"> </a> +<a href = "#var6_558">Hinc</a> raptim ruit in muros: vox horrida +fertur,</p> +<p><a name = "line6_559" id = "line6_559"> </a> +Hostis adest; <a href = "#var6_559">jaciuntque</a> sudes et inania +tela.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_552" id = "not6_552" href = "#line6_552">552</a> <a name += "not6_553" id = "not6_553" href = "#line6_552">sq.</a> +Tandem poeta in viam redit, de qua inde ab initio hujus libri +declinaverat. De ingenti terrore ac tumultu, Romæ ad primum cladis +nuncium orto, vid. Liv. XXII, 7; Polyb. III, 85, et Appian. bell. +Hannib. c. 11, extr. Silius autem narrationis colores hoc loco a +Virgilio Æneid. IV, 173 sq. (ubi vid. Heyne) inprimis vss. 180, 188, +190, sumsit, et bene cruentas alas, in Trasymeno lacu tinctas, Famæ +tribuit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_555" id = "not6_555" href = "#line6_555">555.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_547">ad +I, 547</a>. +—<i>recursat</i> animo, ut ap. Virg. Æn. IV, 3. +—<a name = "not6_556" id = "not6_556" href = +"#line6_556">556.</a> <i>excussit habenas</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_681">IV, 681</a>, et ap. Virg. Æn. +V, 662; XII, 499, h.l. præclare de pavore, totum animum inplente ac +pervadente. +—<a name = "not6_557" id = "not6_557" href = +"#line6_557">557.</a> <i>tempestas</i>, calamitas et periculum. +—<i>aucta timendo</i>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_8">ad IV, 8</a>. +—<a class = "missing" name = "not6_559" id = "not6_559" href = +"#line6_559" title = "numerus deest">559.</a> <i>Hostis adest</i>, +nota excubitorum exclamatio. Vid. Burm. ad Val. Fl. III, 45.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">560</span> +<p><a name = "line6_560" id = "line6_560"> </a> +Ast aliæ, laceris canentes crinibus, alta</p> +<p><a name = "line6_561" id = "line6_561"> </a> +<a href = "#var6_561">Verrunt</a> tecta Deûm, et seris post fata +suorum</p> +<p><a name = "line6_562" id = "line6_562"> </a> +Sollicitant precibus: requiem tenebræque diesque</p> +<span class = "pagenum">390</span> +<p><a name = "line6_563" id = "line6_563"> </a> +Amisere: <a href = "#var6_563">jacent</a> portis, ululante dolore,</p> +<p><a name = "line6_564" id = "line6_564"> </a> +Dispersum vulgus, <a href = "#var6_564">remeantumque</a> ordine +longo</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p><a name = "line6_565" id = "line6_565"> </a> +Servat turba gradus; pendent ex ore loquentum,</p> +<p><a name = "line6_566" id = "line6_566"> </a> +Nec lætis sat certa fides, iterumque morantur</p> +<p><a name = "line6_567" id = "line6_567"> </a> +<a href = "#var6_567">Orando</a>; et, vultu interdum, sine voce, +precati,</p> +<p><a name = "line6_568" id = "line6_568"> </a> +Quod rogitant, audire pavent. <a href = "#var6_568">Hinc</a> fletus, ubi +aures</p> +<p><a name = "line6_569" id = "line6_569"> </a> +<a href = "#var6_569">Percussæ</a> graviore malo: metus inde, +negatum</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p><a name = "line6_570" id = "line6_570"> </a> +Si scire, et dubius responsi nuntius hæsit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_560" id = "not6_560" href = "#line6_560">560</a> <a name += "not6_561" id = "not6_561" href = "#line6_560">sq.</a> +Cf. Liv. XXII, 7. In luctu ingenti matronis solenne fuit, non +capillos tantum spargere et vellere, sed crinibus quoque passis aras ac +templa verrere, πλύνειν. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_311">XIII, 311</a>; Liv. XXVI, 9, et alia +loca, a D. Heins. Dausq. et Drakenb. adscripta. +—<a name = "not6_562" id = "not6_562" href = +"#line6_562">562.</a> <i>Sollicitant precibus</i>, scil. deos. +—<i>Requiem tenebræque diesque Amisere.</i> Romani nec die, nec +noctu sine cura quiescunt. +<span class = "pagenum notes">390</span> +—<a name = "not6_563" id = "not6_563" href = +"#line6_563">563.</a> Propr. homines dolore <i>ululant</i>. Cf. +quos Lefeb. laudat Sen. Herc. fur. 693; Stat. Th. III, 158, 272. +—<a name = "not6_564" id = "not6_564" href = +"#line6_564">564.</a> Ingens populi turba æquo cum remeantibus ex +prælio gradu incedit, ut ex iis suorum fortunam cognoscant, Drak. coll. +Liv. XXII, 7, quem locum Silius egregie exornavit. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_362">ad VII, 362</a>. +—<a name = "not6_565" id = "not6_565" href = +"#line6_565">565.</a> <i>Servat</i>, observat, judice +D. Heins. ad <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_380">II, 380</a>. Male! +—<i>pendent ex ore loquentum</i>; attente, indesinenter, oculisque +non reflexis contemplantur, ut ap. Virg. Æn. IV, 79, et infra. <a class += "crossref" href = "bookVIII.html#line8_93">VIII, 93</a>, ubi vid. +Drak. Cf. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_362">ad VII, +362</a>. +—<a name = "not6_566" id = "not6_566" href = +"#line6_566">566.</a> «Proprium hoc miseros sequitur vitium, +Nunquam lætis credere rebus,» Senec. a Dausq. laud. +—<a name = "not6_567" id = "not6_567" href = +"#line6_567">567.</a> <i>Orando</i>, dicendo, loquendo, adeoque et +interrogando. +—<a name = "not6_569" id = "not6_569" href = +"#line6_569">569.</a> <i>Percussæ aures</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_580">ad II, 580</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_571" id = "line6_571"> </a> +Jamque ubi conspectu <a href = "#var6_571">redeuntum</a> visa +propinquo</p> +<p><a name = "line6_572" id = "line6_572"> </a> +Corpora, <a href = "#var6_572">sollicite</a> læti funduntur, et +ipsis</p> +<p><a name = "line6_573" id = "line6_573"> </a> +Oscula vulneribus figunt, Superosque fatigant.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_571" id = "not6_571" href = "#line6_571">571 sq.</a> +<i>redeuntum Corpora</i>, h.e. redeuntes, ut <a class = "crossref" href += "bookVII.html#line7_358">VII, 358</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_105">XIV, 105</a>; Virg. Æn. II, 18; VI, 22. +—<a name = "not6_572" id = "not6_572" href = +"#line6_572">572.</a> <i>læti</i>, ob reditum suorum, sed simul +<i>solliciti</i> propter vulnera visa, Cell. et Drak. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_215">ad III, 215</a>. +—<i>funduntur</i>, ut circumfunduntur apud Liv. XXII, 7, vel +ut sup. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_151">II, +151</a>. +—<a name = "not6_573" id = "not6_573" href = +"#line6_573">573.</a> <i>Oscula vulneribus</i>, signis virtutis, +<i>figunt</i>. Comparant Tac. Germ. 7, extr. «Ad matres, ad conjuges +vulnera ferunt: nec illæ +<span class = "pagenum notes">391</span> +numerare, aut exigere plagas pavent.» Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_350">IX, 350</a>. +—<i>fatigant</i> sc. precando, ut vulnera non sint mortifera, et +gratias agendo, ob reditum; ut <i>lacessere deos</i>. Cf. Drak. ad h.l. +Broukh. ad Prop. II, <span class = "smallcaps">xiii</span>, (al. 20) 3; +Interpp. ad Hor. Od. I, <span class = "smallcaps">ii</span>, 26; +II, <span class = "smallcaps">xviii</span>, 12, et sup. ad I, <span +class = "smallcaps">lxiii</span>, 675; II, 75.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">391</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_574" id = "line6_574"> </a> +<a href = "#var6_574">Hic</a> inter trepidos, curæ venerandus, +agebat</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p><a name = "line6_575" id = "line6_575"> </a> +Serranum Marus; atque olim post fata mariti</p> +<p><a name = "line6_576" id = "line6_576"> </a> +Non egressa domum vitato <a href = "#var6_576">Marcia</a> cœtu,</p> +<p><a name = "line6_577" id = "line6_577"> </a> +Et lucem causa natorum <a href = "#var6_577">passa</a>, ruebat</p> +<p><a name = "line6_578" id = "line6_578"> </a> +In luctum similem antiquo: turbata repente</p> +<p><a name = "line6_579" id = "line6_579"> </a> +Agnoscensque Marum, «Fidei comes inclite magnæ,</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p><a name = "line6_580" id = "line6_580"> </a> +<a href = "#var6_580">Hunc</a> certe mihi reddis, ait. Leve vulnus? an +alte</p> +<p><a name = "line6_581" id = "line6_581"> </a> +Usque ad nostra ferus penetravit viscera mucro?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_574" id = "not6_574" href = "#line6_574">574 sq.</a> +Marcia, viso Maro, qui Serranum Reguli filium ex acie reducebat, hunc +certe sibi redditum gaudet; de vulnere tamen anxia inquirit, num id leve +sit, an vero altum, Drak. +—<i>curæ venerandus</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_248">XVI, 248</a>. +—<i>agebat</i>, adducebat: adlevans et sustinens, quia Serranus +vulneribus tardior ibat, Dausq. +—<a name = "not6_577" id = "not6_577" href = +"#line6_577">577.</a> <i>lucem passa</i>, vitam sibi invisam +acerbamque etiamnum pertulerat, nec sponte posuerat, ut maritum +sequeretur, amore filiorum mota. Cf. Burm. ad Val. Fl. V, 571. +—<a name = "not6_578" id = "not6_578" href = +"#line6_578">578.</a> <i>similem antiquo</i>, quum captivus et +occisus esset maritus. +—<a name = "not6_579" id = "not6_579" href = +"#line6_579">579.</a> <i>Fidei magnæ</i>, fide antiqua, vel docte +pro, Reguli. +—<a name = "not6_581" id = "not6_581" href = +"#line6_581">581.</a> <i>ad viscera nostra</i>, filii mei, et sic +ad mea quoque. Cf. VV. DD. ad Virg. Æn. VI, 834. +—<i>viscera</i> poetis liberi dicuntur. Cf. Ovid. Met. VI, 651; +X, 465, et Ep. Her. XI, 90, 118. Ceterum hæc et reliqua Marciæ +verba ad anxias matris curas, et tenerrimum amorem adumbrandum egregie +comparata sunt.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_582" id = "line6_582"> </a> +<a href = "#var6_582">Quidquid id est</a>, dum non vinctum Carthago +catenis</p> +<p><a name = "line6_583" id = "line6_583"> </a> +Abripiat, pœnæque instauret monstra paternæ,</p> +<span class = "pagenum">392</span> +<p><a name = "line6_584" id = "line6_584"> </a> +Gratum est, o Superi! quoties, heu! nate, petebam,</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p><a name = "line6_585" id = "line6_585"> </a> +Ne patrias iras, animosque in prælia ferres;</p> +<p><a name = "line6_586" id = "line6_586"> </a> +<a href = "#var6_586">Neu</a> te belligeri stimularet in arma +parentis</p> +<p><a name = "line6_587" id = "line6_587"> </a> +Triste decus? Nimium vivacis dura senectæ</p> +<p><a name = "line6_588" id = "line6_588"> </a> +Supplicia expendi: quæso, jam parcite, si qua</p> +<p><a name = "line6_589" id = "line6_589"> </a> +Numina pugnastis nobis.» <a href = "#var6_589">At</a> cladis acerbæ</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p><a name = "line6_590" id = "line6_590"> </a> +Discussa ceu nube, Patres conquirere fessis</p> +<p><a name = "line6_591" id = "line6_591"> </a> +Jam rebus meditantur opem; atque ad munera belli</p> +<p><a name = "line6_592" id = "line6_592"> </a> +Certatur, pulsusque <a href = "#var6_592">timor</a> graviore +periclo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_582" id = "not6_582" href = "#line6_582">582.</a> +<i>Quidquid id est</i>, cf. V.L. +—<a name = "not6_583" id = "not6_583" href = +"#line6_583">583.</a> <i>pœnæ monstra</i>, vid. +<span class = "pagenum notes">392</span> +<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_650">ad II, 650</a>. +—<a name = "not6_584" id = "not6_584" href = +"#line6_584">584.</a> <i>Gratum est, o Superi!</i> solennis formula +flebile gaudentium, quum tamen aliquid est læti in tantis malis; quod +docuere, a Drak. laudati, Gron. Diatr. Stat. c. 16. et ex eo Broukh. ad +Tibull. IV, 10 pr. +—<a name = "not6_585" id = "not6_585" href = +"#line6_585">585.</a> ut <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_328">VIII, 328</a>, Drak. +—<a name = "not6_586" id = "not6_586" href = +"#line6_586">586</a> <a name = "not6_587" id = "not6_587" href = +"#line6_586">sq.</a> +<i>parentis decus</i>, gloria, <i>triste</i>, ob eventum. +—<a name = "not6_588" id = "not6_588" href = +"#line6_588">588.</a> <i>Supplicia expendere</i>, h.e. pendere, +solvere, ut <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_713">VII, +713</a>; <a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_698">XIII, +698</a>; Virg. Æn. VI, 740; X, 669; XI, 258; Dausq. et Drak. +—<i>jam parcite</i>, nunc demum ira vestra resideat, quum jam +decrepita sim. +—<a name = "not6_589" id = "not6_589" href = +"#line6_589">589.</a> <i>pugnastis</i>, adversa fuistis, et +infesta. +—<a name = "not6_590" id = "not6_590" href = +"#line6_590">590.</a> <i>Patres</i> solos nihil, quod a sua +dignitate alienum esset, commisisse, tradit Polyb. III, 85, extr. +—<a name = "not6_592" id = "not6_592" href = +"#line6_592">592.</a> <i>graviore periclo</i>, ejus metu: ne scil. +Hannibal Romam veniret, Cell.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_593" id = "line6_593"> </a> +Maxima curarum, rectorem ponere castris,</p> +<p><a name = "line6_594" id = "line6_594"> </a> +Cui Latium et moles rerum quassata recumbat,</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p><a name = "line6_595" id = "line6_595"> </a> +Spectante occasum patria. Jovis illa ruenti</p> +<p><a name = "line6_596" id = "line6_596"> </a> +Ausoniæ, atque Italis tempus protendere regnis</p> +<span class = "pagenum">393</span> +<p><a name = "line6_597" id = "line6_597"> </a> +Cura fuit: nam Tyrrhenos, Pœnumque secundis</p> +<p><a name = "line6_598" id = "line6_598"> </a> +Albana surgens respexerat arce tumentem,</p> +<p><a name = "line6_599" id = "line6_599"> </a> +Qui ferre in muros victricia signa parabat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_593" id = "not6_593" href = "#line6_593">593.</a> +<i>ponere</i>, dare, ut ap. Virg. Æn. VII, 63, vel adponere, subornare, +constituere, ut τιθέναι pro διατιθέναι. Sic <i>custodem frumento</i>, et +<i>judicem</i>, vel <i>accusatorem alicui ponere</i> dixit Cicer. Flacc. +19; Sull. 28, et ad Div. VIII, 12. +—<a name = "not6_595" id = "not6_595" href = +"#line6_595">595</a> <a name = "not6_596" id = "not6_596" href = +"#line6_595">sq.</a> +Jovis tonitru Hannibal perterrefactus a consilio Romæ obpugnandæ +revocatur (ut ap. Appian, b. Hannib. c. 12, pr. θεοῦ παραγαγόντος +αὐτὸν), ejusque instinctu Fabius, tantus vir, dux belli creatur. Utraque +res digna erat, quæ numinis ministerio expediretur. Romani enim hostis +adventum adeo timebant, ut contrarium, sine deorum ope, vix sperarent; +nec dux superesse videbatur, a quo arceri, nedum vinci posset. Alias +tamen causas, cur Hannibal Romam nondum adcesserit, adferunt Liv. +XXII, 9, et Polyb. III, 86. Cf. <a class = "crossref" href = +"#not6_605">ad v. 605</a> et <a class = "crossref" href = +"#not6_609">609</a>. +<span class = "pagenum notes">393</span> +—<a name = "not6_597" id = "not6_597" href = +"#line6_597">597.</a> <i>Tyrrhenos</i>, Etruriam, ubi cladem +adceperant Romani. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_719">ad IV, 719</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_11">V, 11 sq.</a> +—<a name = "not6_598" id = "not6_598" href = +"#line6_598">598.</a> <i>tumentem</i>, οἰδαίνοντα, <i>secundis</i> +rebus. Vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_288">ad II, +288</a>. +—<i>Albana arce</i>, monte, qui cum dilectu ponitur, quoniam in eo +templum Jovis Latiaris erat, in cujus honorem feriæ Latinæ quotannis +haberi, taurusque immolari solebat, de quo loca class. sunt Dionys. Hal. +IV, 6, p. 250, et VI, p. 366; Cf. Virg. Æn. XII, 134 sq; +Cic. Mil. c. 31; et sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_26">ad I, 26</a>. +—<a name = "not6_599" id = "not6_599" href = +"#line6_599">599.</a> <i>muros</i> Romæ.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">600</span> +<p><a name = "line6_600" id = "line6_600"> </a> +<a href = "#var6_600">Tum quassans caput</a>, «Haud unquam tibi Jupiter, +inquit,</p> +<p><a name = "line6_601" id = "line6_601"> </a> +O juvenis, dederit portas <a href = "#var6_601">transcendere</a> +Romæ,</p> +<p><a name = "line6_602" id = "line6_602"> </a> +Atque inferre pedem. Tyrrhenas sternere valles</p> +<p><a name = "line6_603" id = "line6_603"> </a> +Cædibus, et ripas fluviorum exire Latino</p> +<p><a name = "line6_604" id = "line6_604"> </a> +Sanguine fas fuerit: Tarpeium adcedere collem,</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p><a name = "line6_605" id = "line6_605"> </a> +<a href = "#var6_605">Murisque</a> adspirare veto.» Quater inde +coruscum</p> +<p><a name = "line6_606" id = "line6_606"> </a> +Contorsit dextra fulmen, quo tota reluxit</p> +<p><a name = "line6_607" id = "line6_607"> </a> +Mæonidum tellus, atramque per æthera volvens</p> +<span class = "pagenum">394</span> +<p><a name = "line6_608" id = "line6_608"> </a> +Abrupto fregit cælo super agmina nubem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_600" id = "not6_600" href = "#line6_600">600.</a> +<i>quassans caput</i>, κινήσας κάρη Hom. Odyss. ε, 285. +—<a name = "not6_603" id = "not6_603" href = +"#line6_603">603.</a> Propr. sanguis et aquæ eo infectæ exeunt +ripas. +—<a name = "not6_605" id = "not6_605" href = +"#line6_605">605.</a> <i>Muris adspirare</i>, ut ap. Virg. Æn. XII, +352; Lefeb. cf. ad <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_270">V, 270</a>; cf. Hom. Iliad. ῥ, 593 sqq., ubi +similiter iratus Jupiter fulminibus terrorem incutit Achivis. +—<i>Quater</i>, ut <i>ter</i> ap. Virg. Æn. VII, 141. +—<a name = "not6_607" id = "not6_607" href = +"#line6_607">607.</a> <i>Mæonidum +<span class = "pagenum notes">394</span> +tellus</i>. Etruria, ubi Hannibal erat. Vid. <a class = "crossref" href += "bookIV.html#not4_719">ad IV, 719 sq.</a> +—<a name = "not6_608" id = "not6_608" href = +"#line6_608">608.</a> <i>Abrupto cælo</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_135">ad I, 135</a> et <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_535">535</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_609" id = "line6_609"> </a> +Nec Pœnum avertisse satis: <a href = "#var6_609">dat numine +magno</a></p> +<span class = "linenum">610</span> +<p><a name = "line6_610" id = "line6_610"> </a> +<a href = "#var6_609">Æneadis, gentem gremio deponere tuto</a></p> +<p><a name = "line6_611" id = "line6_611"> </a> +<a href = "#var6_609">Romuleam tandem</a>, Fabioque salutis habenas</p> +<p><a name = "line6_612" id = "line6_612"> </a> +Credere ductori. Cui postquam tradita belli</p> +<p><a name = "line6_613" id = "line6_613"> </a> +Jura videt: «Non hunc, inquit, superaverit unquam</p> +<span class = "pagenum">395</span> +<p><a name = "line6_614" id = "line6_614"> </a> +Invidia, aut <a href = "#var6_614">blando</a> popularis gloria fuco,</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p><a name = "line6_615" id = "line6_615"> </a> +Non astus fallax, non præda, aliusve cupido.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_609" id = "not6_609" href = "#line6_609">609.</a> +<i>dat</i>, indit, inspirat, <i>mentem</i> Romanis, ut Venus Æneæ ap. +Virg. Æn. XII, 554, ubi vid. Serv. et Heyne. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_63">ad I, 63</a>, et Intpp. ad Val. Fl. IV, +568. +—<a name = "not6_610" id = "not6_610" href = +"#line6_610">610.</a> <i>gremio deponere tuto</i>, ut ap. Virg. Æn. +VII, 233, et inpr. IX, 261. Origo formulæ satis nota. Lef. laudat Suet. +Calig. c. 25; Terent. Adelph. III, <span class = "smallcaps">ii</span>, +35, et Bernart. ad Stat. Th. I, 60. Cf. V.L. +—<a name = "not6_611" id = "not6_611" href = +"#line6_611">611.</a> Pro <i>tandem</i>, Withof. conj. +<i>volucrem</i> (hoc est aquilam, imperii insigne), vel <i>causam</i>, +vel, quod multum præstat, <i>molem</i>, ut sup. <a class = "crossref" +href = "#line6_594">v. 594</a>, Cui <i>Latium et moles</i> rerum q. +<i>recumbat</i>, (cf. <a class = "crossref" href = +"#line6_652">v. 652</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_8">VIII, 8</a>) et <i>Romanæ pondera molis, +moles Romani nominis</i>, et similia apud Ovid. Trist. II, 231; Tacit. +Ann. I, <span class = "smallcaps">iv</span>, 11; Stat. Silv. +V, <span class = "smallcaps">i</span>, 84; Aur. Vict. Cæs. c. 19; +Curt. X, 5; sup. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_604">III, 604</a>; XI, <span class = +"smallcaps">xxvii</span>, 310, et aliis locis quæ laudarunt Zinzerl. +Promuls. c. 45 et inpr. Burm. ad Petron. c. 120, p. 569. Idem vir +doctus monet, voc. <i>tandem</i> etiam sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_662">I, 662</a>, turbas olim movisse, et +<i>molem</i> facile sic corrumpi potuisse ob ultimas syllabas proximæ +vocis <i>Romuleam</i>. +—<i>Fabioque</i>, etc. Cf. Liv. XXII, 8, et Polyb. III, 87. +—<i>salutis habenas</i> summam reip. servandæ curam. Vid. <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_144">ad I, 144</a>. +—<a name = "not6_613" id = "not6_613" href = +"#line6_613">613.</a> Splendidus de Fabio, ejusque ingenio, invicta +constantia, +<span class = "pagenum notes">395</span> +aliisque virtutibus, et generis nobilitate locus. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_679">I, 679 sq.</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_413">ad VII, 413 sq.</a> +—<a name = "not6_614" id = "not6_614" href = +"#line6_614">614.</a> <i>fuco</i>, dissimulatione et <i>blanda</i> +oratione. Flaminium, qui <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_77">V, 77</a>, <i>egregius linguæ</i> dicitur, +his verbis carpi suspicatur Lefeb.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_616" id = "line6_616"> </a> +Bellandi vetus, ac laudum cladumque quieta</p> +<p><a name = "line6_617" id = "line6_617"> </a> +Mente capax; par ingenium castrisque togæque.»</p> +<p><a name = "line6_618" id = "line6_618"> </a> +Sic genitor Divum, recipitque ad sidera gressum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_616" id = "not6_616" href = "#line6_616">616.</a> +<i>Bellandi vetus</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_565">ad V, 565</a>. +—<i>laudum</i>, victoriæ et gloriæ inde redundantis. Vid. <a class += "crossref" href = "bookV.html#not5_114">ad V, 114</a>. +—<i>laudum capax</i>, bene ferens ac sapienter res secundas. Cf. +Hor. Od. II, <span class = "smallcaps">x</span>, 21 sq. +—<i>cladum capax</i>, non fractus calamitatibus, sed iis +subficiens, quo sensu etiam <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_171">XI, 171</a>; <i>capiunt Cannas</i> capit Drak. +coll. Sen. Œd. 83; <i>adversa capere</i>, et Agam. 31; <i>cepi +nefas</i>. +—<a name = "not6_617" id = "not6_617" href = +"#line6_617">617.</a> <i>par castris togæque</i>, non minus ad +belli, quam ad pacis artes aptum et peritum. <i>Toga insigne pacis et +otii</i>, Cic. Pis. c. 30.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_619" id = "line6_619"> </a> +Hic, circumspectis nulli deprensus in armis,</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p><a name = "line6_620" id = "line6_620"> </a> +Laudatusque Jovi, Fabius, mirabile <a href = "#var6_620">quantum</a></p> +<p><a name = "line6_621" id = "line6_621"> </a> +Gaudebat reducem patriæ adnumerare reversus,</p> +<p><a name = "line6_622" id = "line6_622"> </a> +Duxerat egrediens quam secum in prælia, pubem.</p> +<p><a name = "line6_623" id = "line6_623"> </a> +Nec membris quisquam, natove pepercit amato</p> +<p><a name = "line6_624" id = "line6_624"> </a> +Acrius; aut vidit socium per bella cruorem</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p><a name = "line6_625" id = "line6_625"> </a> +Tristior: atque idem, perfusus sanguine victor</p> +<p><a name = "line6_626" id = "line6_626"> </a> +Hostili, plenis repetebat mœnia castris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_619" id = "not6_619" href = "#line6_619">619.</a> +<i>nulli deprensus</i>, a nullo obpressus inproviso, sic apud Virgil. +Æneid. X, 98, <i>flamina deprensa</i>, sunt, impedita, intercepta, +silvis inclusa (ubi vid. Heyne). Cic. Or. I, 48, et Verr. IV, 12. +—<i>circumspectis in armis</i>, in bello, quod cautus +administrabat: nam <i>circumspectus</i> active dicitur, qui cavendi +causa circumspicere solet, et considerate prudenterque agit, adeoque +cautus et prudens est. +—<a name = "not6_620" id = "not6_620" href = +"#line6_620">620.</a> <i>mirabile</i>, vel <i>mirum quantum</i>, +θαυμαστὸν ὅσον, ἀμύθητον ὅσον. Drakenb. laudat Lamb. ad Hor. Od. +I, <span class = "smallcaps">xxvii</span>, 6; Voss. Art. Gram. +VII, 19, et Vechner. Hellenol. I, 4, p. 77. +—<a name = "not6_621" id = "not6_621" href = +"#line6_621">621.</a> <i>adnumerare</i>, singulos reddere.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_627" id = "line6_627"> </a> +Stirpe genus clarum, cæloque adfinis origo:</p> +<p><a name = "line6_628" id = "line6_628"> </a> +Nam remeans longis olim Tirynthius oris,</p> +<span class = "pagenum">396</span> +<p><a name = "line6_629" id = "line6_629"> </a> +Et triplicis monstri famam, et spectacula captas</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p><a name = "line6_630" id = "line6_630"> </a> +Mira boves hac, qua fulgent nunc mœnia Romæ,</p> +<p><a name = "line6_631" id = "line6_631"> </a> +Egit ovans. Tunc Arcadius (sic fama) locabat</p> +<p><a name = "line6_632" id = "line6_632"> </a> +Inter desertos fundata Palatia dumos</p> +<p><a name = "line6_633" id = "line6_633"> </a> +Paupere sub populo ductor; quum regia virgo,</p> +<p><a name = "line6_634" id = "line6_634"> </a> +Hospite victa sacro, Fabium de crimine <a href = +"#var6_634">læto</a></p> +<span class = "linenum">635</span> +<p><a name = "line6_635" id = "line6_635"> </a> +Procreat, et magni commiscet seminis ortus</p> +<p><a name = "line6_636" id = "line6_636"> </a> +Arcas in Herculeos mater ventura nepotes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_627" id = "not6_627" href = "#line6_627">627</a> <a name += "not6_628" id = "not6_628" href = "#line6_627">sqq.</a> +Vid. ad loca simil. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_278">I, 278</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_422">III, 422</a>, et cf. Virg. Æn. VII, 659 sq., et +VIII, 201... 279. +<span class = "pagenum notes">396</span> +—<a name = "not6_629" id = "not6_629" href = +"#line6_629">629.</a> <i>triplicis monstri famam</i>, h. est, +boves, quibus Geryon famam sibi paraverat, et maxime gloriabatur. +—<i>captas boves</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_39">ad III, 39, in V.L.</a> +—<a name = "not6_630" id = "not6_630" href = +"#line6_630">630.</a> Cf. Ovid. A. A. III, 113... 120; Fast. VI, +261, et Heyne ad Virg. Æneid. VIII, 348; ad Tibull. II, <span class = +"smallcaps">v</span>, 23. +—<a name = "not6_631" id = "not6_631" href = +"#line6_631">631.</a> Intell. Evander, ex Arcadia profugus, et +gente Pelasgica oriundus, qui Pallanteum arcem in monte Palatino +condidit, de quo vid. Heyne Exc. I; ad Virg. Æn. VIII, 51; Stroth. ad +Liv. I, 5. +—<i>sic fama</i>, ut passim. Vid. Drak. +—<a name = "not6_632" id = "not6_632" href = +"#line6_632">632.</a> <i>Palatia</i>, mœnia. +—<a name = "not6_633" id = "not6_633" href = +"#line6_633">633.</a> <i>Paupere sub populo</i>. Conf. Virg. Æn. +VIII, 100 et 105; vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_3">ad II, 3</a>. +—<i>regia virgo</i>, Vinduna. +—<a name = "not6_634" id = "not6_634" href = +"#line6_634">634.</a> <i>Hospite sacro</i>, ab Hercule. +—<i>victa</i>, vitiata. +—<i>crimine</i>, stupro, ut alias <i>peccatum</i>. Vid. Drak. +—<a name = "not6_636" id = "not6_636" href = +"#line6_636">636.</a> <i>Arcas</i>, puella Arcadica. +—<i>ventura</i>, futura, vel ut ἔρχεσθαι et <i>ire</i> v.c. <i>in +nomen</i> alicujus ap. Virg. Æn. VI, 758, al.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_637" id = "line6_637"> </a> +Ter centum domus hæc Fabios armavit in hostem,</p> +<p><a name = "line6_638" id = "line6_638"> </a> +Limine progressos uno; pulcherrima quorum</p> +<p><a name = "line6_639" id = "line6_639"> </a> +Cunctando Fabius superavit facta, ducemque</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p><a name = "line6_640" id = "line6_640"> </a> +Hannibalem æquando: tantus <a href = "#var6_640">tunc</a>, Pœne, +fuisti!</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_637" id = "not6_637" href = +"#line6_637">637,</a> <a name = "not6_638" id = "not6_638" href = +"#line6_638">638.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_4">ad II, 4</a>. +—<i>hostem</i>, Veientes. +—<a name = "not6_639" id = "not6_639" href = +"#line6_639">639.</a> <i>Cunctando</i>, cf. Virg. Æn. VI, 847. De +sapienti ejus cunctandi consilio bene disputat Polyb. III, 89. +—<a name = "not6_640" id = "not6_640" href = +"#line6_640">640.</a> Tantus eo tempore fuisti, o Hannibal, ut +Fabius Max. cunctando, teque detinendo, et se tibi æqualem imperatorem +demonstrando, egregia <span class = "smallroman">CCC</span> Fabiorum +facinora superasse judicatus sit, Drak. Quæ Hannibal ipse de Fabio +senserit, docet Liv. XXII, 12. +—Withof. existimabat Silium non spec. adloqui Hannibalem, sed +Pœnos, hoc sensu: Tantus nunc, o Pœne, fuisti, ut æquare Hannibalem, +Fabii summa laus fuerit. At quis nunc es? quæ rerum vices?</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_641" id = "line6_641"> </a> +Dum se perculsi renovant in bella Latini,</p> +<p><a name = "line6_642" id = "line6_642"> </a> +Turbatus Jove, et exuta spe mœnia Romæ</p> +<span class = "pagenum">397</span> +<p><a name = "line6_643" id = "line6_643"> </a> +<a href = "#var6_643">Pulsandi</a>, colles Umbros atque arva petebat</p> +<p><a name = "line6_644" id = "line6_644"> </a> +Hannibal, excelso <a href = "#var6_644">summi</a> qua vertice montis</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p><a name = "line6_645" id = "line6_645"> </a> +Devexum lateri pendet Tuder, atque ubi <a href = +"#var6_645">latis</a></p> +<p><a name = "line6_646" id = "line6_646"> </a> +<a href = "#var6_646">Projecta</a> in campis nebulas exhalat +inertes,</p> +<p><a name = "line6_647" id = "line6_647"> </a> +Et sedet ingentem pascens Mevania taurum,</p> +<p><a name = "line6_648" id = "line6_648"> </a> +Dona Jovi: tum Palladios se fundit in agros</p> +<p><a name = "line6_649" id = "line6_649"> </a> +Picenum <a href = "#var6_649">dives</a> prædæ; atque, errantibus +armis,</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p><a name = "line6_650" id = "line6_650"> </a> +Quo spolia invitant, transfert populantia signa;</p> +<p><a name = "line6_651" id = "line6_651"> </a> +Donec pestiferos mitis Campania cursus</p> +<span class = "pagenum">408</span> +<p><a name = "line6_652" id = "line6_652"> </a> +Tardavit, bellumque sinu indefensa recepit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_641" id = "not6_641" href = "#line6_641">641.</a> +Hannibal post pugnam ad Trasymenum lacum per Umbriam agrumque Picenum in +Campaniam exercitum ducit: de quo itinere ejusque causis vid. Liv. +XXII, 9, et Polyb. III, 86. +—<a name = "not6_642" id = "not6_642" href = +"#line6_642">642.</a> <i>Turbatus Jove</i>, ejus fulmine. Vid. +<a class = "crossref" href = "#not6_595">ad v. 595 sq.</a> +<span class = "pagenum notes">397</span> +—<a name = "not6_645" id = "not6_645" href = +"#line6_645">645.</a> <i>Tuder</i>, vid. <a class = "crossref" href += "bookIV.html#not4_222">ad IV, 222</a>. +—<i>pendet</i>, ut ap. Virg. Ecl. I, 77, et Æn. I, 106, +166; cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_128">ad +I, 128</a>. Oppos. est <a class = "crossref" href = +"#line6_647">v. 647</a> <i>sedet</i>, h.e. in planitie et depressa +valle jacet, ut <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_507">VIII, 507</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_162">XII, 162</a>. Ἡμένῳ ἐν χώρῳ (sed εἱμένῳ ἐν +χόρτῳ in edit. Reisk.) Theocr. XIII, 40; monente D. Heins. +<i>Jacentia et plana urbs loca</i> dixit Tac. Hist. I, 86. Cf. +Broukh. ad Tibull. I, <span class = "smallcaps">iii</span>, 67. +—<a class = "missing" name = "not6_646" id = "not6_646" href = +"#line6_646" title = "numerus deest">646.</a> <i>Projecta</i> +propter situm humilem et depressum, Drak. Sed ita locus languet, quia +sequitur <i>sedet</i>, quo satis declaratur oppositio. +—<i>Projecta</i> autem loca et res plerumque dicuntur, quæ vel in +altum eminent, vel, ut h.l. longe lateque extenduntur, quæ et +<i>porrecta</i> vocantur. Vid. Heins. ad Virg. Æneid. X, 587, et +Burm. ad Val. Fl. VIII, 90. +—<a class = "missing" name = "not6_647" id = "not6_647" href = +"#line6_647" title = "numerus deest">647.</a> De <i>Mevania</i>, +vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_544">ad IV, 544 +sq.</a> +—<i>nebulas exhalat inertes</i>, propter naturam vallium. <i>Qua +nebulosa cavo rorat Mevania campo</i>, Prop. IV, <span class = +"smallcaps">i</span>, 123. +—<a name = "not6_648" id = "not6_648" href = +"#line6_648">648.</a> <i>Dona Jovi</i>, victimam, quæ ei solebat +mactari. Cf. V.L. <i>Palladios agros</i>, Picenum agrum oliviferum. Vid. +Plin. XV, 3, extr. et sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_238">ad I, 238</a>. +—<i>se fundit</i> Hannibal cum toto exercitu. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_151">ad II, 151</a>. +—<a name = "not6_650" id = "not6_650" href = +"#line6_650">650.</a> Quas Hannibal terras petierit, relicto agro +Piceno, memorat Liv. XXII, 9, et 13. +<span class = "pagenum notes">398</span> +—<a name = "not6_651" id = "not6_651" href = +"#line6_651">651.</a> <i>mitis</i> et ad agrorum fertilitatem, et +ad aeris temperiem spectat. +—<a name = "not6_652" id = "not6_652" href = +"#line6_652">652.</a> <i>sinu</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_34">IV, 34</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_653" id = "line6_653"> </a> +Hic dum stagnosi spectat templumque domosque</p> +<p><a name = "line6_654" id = "line6_654"> </a> +<a href = "#var6_654">Literni</a> ductor, varia splendentia cernit</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p><a name = "line6_655" id = "line6_655"> </a> +Pictura, belli patribus monimenta prioris</p> +<p><a name = "line6_656" id = "line6_656"> </a> +Exhausti (nam porticibus signata manebant),</p> +<p><a name = "line6_657" id = "line6_657"> </a> +Quîs inerat longus rerum et spectabilis ordo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_653" id = "not6_653" href = "#line6_653">653.</a> +In porticibus templi Liternensium bellum Punicum I tabulis expressum +fingit poeta, ut Trojanum Carthagine in templo Virg. Æn. I, 453 +sq.; vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_32">ad III, +32</a>. Silius autem ad historiam belli, cum eo, quod describit, arto +vinculo connexi, inserendam, egregie hoc poetarum artificio utitur, et +sapienter quidem h.l., ubi ad argumentum picturæ oculis animoque +perlustrandum otium fecit Hannibali, qui, dum Romani bello vires +reparant, totam fere Italiam pervagatur. Simili artificio sup. <a class += "crossref" href = "bookII.html#line2_395">II, 395 sq.</a> originem +Carthaginis, et b. Punicum I, argumenta clipei fecerat. Ceterum porticus +(vid. c. Octavia et Philippi apud Plin. XXXV, 10, 40; XXXVI, 5.) +picturis ornari solebant. +—<a name = "not6_654" id = "not6_654" href = +"#line6_654">654.</a> <i>Liternum</i>, (vid. V.L.) urbs Campaniæ, +ad ostium Clanii fl., qui et ipse <i>Liternus</i> vocatur, (vid. +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_535">ad VIII, 535</a>) +inter Cumas et Vulturnum sita, quo deducta est colonia Romana (Liv. +XXXII, 29; XXXIV, 45), et ubi Scipio Afric. invidiæ cedens mortem obiit, +teste Liv. XXXVIII, 52, 53. Adjacent paludes et stagna, ex frequenti +potissimum Clanii exundatione orta, unde h.l. <i>stagnosi</i>. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_278">VII, 278</a>; +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_530">VIII, 530</a>. Stat. +Silv. IV, <span class = "smallcaps">iii</span>, 66, et Liv. XXII, 16. +<i>Literna palus</i> nunc <i>Lago di Patria</i> dicitur, si fides +habenda Leandro in Italia. Plura de hoc oppido vid. ap. Cluver Ital. +ant. IV, 2, p. 1097. +—<a name = "not6_656" id = "not6_656" href = +"#line6_656">656.</a> <i>Exhausti</i>, ut apud Virg. Æn. IV, 14; +X, 57.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_658" id = "line6_658"> </a> +Primus bella truci suadebat Regulus ore,</p> +<p><a name = "line6_659" id = "line6_659"> </a> +Bella neganda, viro <a href = "#var6_659">si noscere fata +daretur</a>!</p> +<span class = "pagenum">409</span> +<span class = "linenum">660</span> +<p><a name = "line6_660" id = "line6_660"> </a> +At princeps Pœnis <a href = "#var6_660">indicta</a> more parentum</p> +<p><a name = "line6_661" id = "line6_661"> </a> +Appius adstabat pugna, <a href = "#var6_661">lauroque</a> revinctus</p> +<p><a name = "line6_662" id = "line6_662"> </a> +Justum Sarrana ducebat cæde triumphum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not6_658" id = "not6_658" href = +"#line6_658" title = "‘558’ legitur">658.</a> +Romani diu deliberantes postremo auxilium Mamertinis contra Pœnos et +Hieronem ferendum decernebant A. U. 490, et Appius Claudius Caudex +Consul populi suffragiis Messanam trajicere jubebatur, de quo b. Punici +I initio vid. Flor. II, 2, et inpr. Polyb. I, 10, 11; quo +teste populus, senatu dissuadente, hujus consilii, cum recta ratione +pugnantis, auctor fuit. Silius tamen non male Regulo has partes tribuit. +Patresque idem censuisse tradit Liv. Epit. XVI. +—<i>truci ore</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"#line6_429">v. 429</a>. +—<a name = "not6_659" id = "not6_659" href = +"#line6_659">659.</a> <i>neganda</i>, quæ dissuadenda erant. +—<i>viro</i>, homini. +—<i>Bella suadebat</i>; +<span class = "pagenum notes">399</span> +quomodo hoc pictura effingi potest? vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_417">ad II, 417</a>.</p> + +<p class = "notes"><a name = "not6_660" id = "not6_660" href = +"#line6_660">660...</a> <a name = "not6_662" id = "not6_662" href = +"#line6_662">662.</a> +Appius primum Hieronem, deinde Pœnos vicit. Vid. Polyb. I, <span +class = "smallcaps">ii</span>, 12. +—<i>indicta more parentum</i> per fecialem. +—<i>cæde</i>, propter et post cædem. +—<i>Sarrana</i>, Pœnorum. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_72">ad I, 72</a>. +—<i>triumphum</i>, de quo vid. Eutrop. II, 10.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_663" id = "line6_663"> </a> +Æquoreum juxta decus, et navale tropæum,</p> +<p><a name = "line6_664" id = "line6_664"> </a> +Rostra <a href = "#var6_664">gerens</a>, nivea surgebat mole +columna:</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p><a name = "line6_665" id = "line6_665"> </a> +Exuvias Marti donumque <a href = "#var6_665">Duilius</a>, alto</p> +<p><a name = "line6_666" id = "line6_666"> </a> +Ante omnes mersa Pœnorum classe, dicabat:</p> +<p><a name = "line6_667" id = "line6_667"> </a> +Cui, nocturnus honos, funalia clara, sacerque</p> +<p><a name = "line6_668" id = "line6_668"> </a> +Post epulas tibicen adest; castosque penates</p> +<p><a name = "line6_669" id = "line6_669"> </a> +Insignis <a href = "#var6_669">læti</a> repetebat murmure cantus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_663" id = "not6_663" href = "#line6_663">663.</a> +Victoria C. Duilii Cos. qui <i>ante omnes</i> h.e. primus <i>alto</i>, +in mari Siculo, ad Liparas ins. usu ferrearum manuum et corvorum, A. U. +494. Pœnos devicit, et triumphum navalem egit, (vid. Flor. II, 2, +et Polyb. I, 22, 23; qui tamen cap. 21 memorat, Romanos paulo ante +bis, et primum quidem duce Cn. Cornelio Cos. male, sed mox eo capto, +prospere adversus Hannibalem in mari pugnasse) tam grata fuit Romanis, +ut <i>columna</i> ipsi <i>rostrata</i> in foro poneretur. Ejus basin +olim in Capitolinis urbis ruinis repertam, et inscriptionem doctissime a +Pet. Ciacconio in singulari comment. suppletam atque illustratam fuisse, +quis est qui nesciat? Hoc antiquissimum veteris ævi monimentum exhibent +Lips. antiq. lectt. II, 14; Beger. Duker. et Græv. ad Flor. II, 2; +Gruter. p. 404; Fleetwood Inscr. antt. Sylloge p. 66, et +Funcc. de orig. et puerit. L. Lat. c. 5, p. 298 sq. Columnam ævo +suo etiamnum superfuisse tradit Plin. XXIII, 5, et XXXIV, 5. +—<a name = "not6_664" id = "not6_664" href = +"#line6_664">664.</a> <i>nivea mole</i>, candido marmore. +—<i>surgebat</i>, doctius quam erat, ut ap. Virg. Ge. III, 29; Æn. +I, 448; X, 476; Ovid. Met. I, 44.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_667" id = "not6_667" href = "#line6_667">667...</a> +<a name = "not6_669" id = "not6_669" href = "#line6_669">669.</a> +Eidem Duilio perpetuus honos habitus, vel potius, teste Catone ap. Cic. +de Sen. c. 13, ab ipso privato, nemine prohibente, sumtus est, ut +revertenti a cœna, tibicine canente, funalia præferrentur, et ipse quasi +quotidie +<span class = "pagenum notes">400</span> +ita triumpharet. Conf. Flor. II, <span class = "smallcaps">ii</span>, +10; Plin. XXXIV, 5; Liv. Epit. XVII; Val. Max. III, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 4. Verba <i>castos penates</i> spectant, ni +fallor, ad Duiliam uxorem, quæ vel ea, qua vixit, ætate, exemplar +pudicitiæ fuit. Vid. Hieron. advers. Jovian. I, et Merula ad Ennii +Fragm. p. 57.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">400</span> +<span class = "linenum">670</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_670" id = "line6_670"> </a> +Cernit et extremos defuncti civis honores:</p> +<p><a name = "line6_671" id = "line6_671"> </a> +Scipio ductoris <a href = "#var6_671">celebrabat</a> funera Pœni,</p> +<p><a name = "line6_672" id = "line6_672"> </a> +Sardoa victor terra. Videt inde ruentem</p> +<p><a name = "line6_673" id = "line6_673"> </a> +Litoribus Libycis dispersa per agmina pubem;</p> +<p><a name = "line6_674" id = "line6_674"> </a> +Instabat crista <a href = "#var6_674">fulgens</a>, et terga premebat</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p><a name = "line6_675" id = "line6_675"> </a> +Regulus: Autololes, Nomadesque, et Maurus, et Hammon,</p> +<p><a name = "line6_676" id = "line6_676"> </a> +Et Garamas positis dedebant oppida telis.</p> +<p><a name = "line6_677" id = "line6_677"> </a> +Lentus arenoso spumabat Bagrada campo</p> +<p><a name = "line6_678" id = "line6_678"> </a> +Viperea sanie, <a href = "#var6_678">turmisque</a> minantibus ultro</p> +<p><a name = "line6_679" id = "line6_679"> </a> +Pugnabat serpens, et cum duce bella gerebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_670" id = "not6_670" href = "#line6_670">670.</a> +Hæc de exsequiis, quas L. Cornelius Scipio, Barbati filius, qui, Olbia +urbe capta, A. U. 494, de Pœnis, Sardis Corsisque triumphavit, Hannoni +in Sardinia cæso fecit, recte intelligunt Marsus, Cell. et Drak. Cf. +Flor. II, 2; Liv. Epit. XVII, et inpr. Valer. Max. V, <span +class = "smallcaps">i</span>, 2. +—<a name = "not6_672" id = "not6_672" href = +"#line6_672">672... 676.</a> Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#not6_299">ad v. 299 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_677" id = "not6_677" href = "#line6_677">677...</a> +<a name = "not6_679" id = "not6_679" href = "#line6_679">679.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "#line6_140">v. 140 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">680</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_680" id = "line6_680"> </a> +Nec non projectum <a href = "#var6_680">puppi</a>, frustraque +vocantem</p> +<p><a name = "line6_681" id = "line6_681"> </a> +Numina, Amyclæum mergebat perfida ponto</p> +<p><a name = "line6_682" id = "line6_682"> </a> +<a href = "#var6_682">Rectorem</a> manus, et seras tibi, Regule, +pœnas</p> +<p><a name = "line6_683" id = "line6_683"> </a> +<a href = "#var6_683">Xanthippus digni pendebat</a> in æquore leti.</p> +<span class = "pagenum">401</span> +<p><a name = "line6_684" id = "line6_684"> </a> +Addiderant geminas medio consurgere fluctu</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p><a name = "line6_685" id = "line6_685"> </a> +Ægates; laceræ circum fragmenta videres</p> +<p><a name = "line6_686" id = "line6_686"> </a> +Classis, et <a href = "#var6_686">effusos</a> fluitare in gurgite +Pœnos.</p> +<p><a name = "line6_687" id = "line6_687"> </a> +Possessor pelagi, <a href = "#var6_687">pronaque</a> Lutatius aura</p> +<p><a name = "line6_688" id = "line6_688"> </a> +Captivas puppes ad litora victor agebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_680" id = "not6_680" href = "#line6_680">680.</a> +Pœnos, gloriæ Xanthippi invidentes, eum navi redeuntem mersisse, +memorant, præter Silium, ab aliis jam laudati Appian. de reb. Pun. c. 4, +et Zonaras Annal. T. II, quo teste fuerunt etiam, qui eum in +desertam insulam expositum, et alii, qui navem ei vetustate fatiscentem +datam fuisse, referrent. Eumdem vero incolumem potius domum rediisse, +tradit testis fide dignior Polyb. I, 36. +—<a name = "not6_682" id = "not6_682" href = +"#line6_682">682.</a> <i>seras</i>, quia jam captus eras.</p> + +<span class = "pagenum notes">401</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not6_684" id = "not6_684" href = "#line6_684">684.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_61">ad +I, 61</a>. +—<i>geminas</i>; vulgo tres putant esse, ejusdemque fere +magnitudinis, et Lilybæo promont. objectas, <i>Phorbantiam</i>, +<i>Ægusam</i> et <i>Hieram</i>, quæ post Usticam et Osteodem a Ptolemæo +memorantur, et tres Ægates esse creduntur. Quod si verum est, Silius +forte <i>geminas</i> dixit pro <i>duas</i>, innuitque τὴν Αἴγουσαν νῆσον +et τὴν Ἱερὰν νῆσον, quarum mentionem facit Polyb. I, 60 et 61, ubi +de pugna Lutatii et Hannonis agit, quæ primum Punicum bellum confecit. +—<i>Addiderant</i> pictores. +—<a name = "not6_685" id = "not6_685" href = +"#line6_685">685.</a> <i>Ægates</i>, Αἰγούσας ap. Polyb. +I, 45.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_687" id = "not6_687" href = "#line6_687">687.</a> +<i>aura prona</i>, vento favente et secundo, vel celeri, quo cursus +fiebat pronus ac celer, ut ap. Hor. Od. I, <span class = +"smallcaps">xxix</span>, 11; IV, <span class = "smallcaps">vi</span>, +39, et Virg. Æn. V, 212; teste Polyb. ll. cc. Pœnis potius, tam in +prælium euntibus, quam, eo finito, Hieram ins. repetentibus, subita +mutatione, secundus fuit ventus; et Lutatius, L navibus demersis et LXX +captis, cum decem fere millibus vectorum Lilybæum promont. petiit.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_689" id = "line6_689"> </a> +<a href = "#var6_689">Hæc</a> inter, cinctus legatorum ordine +Hamilcar,</p> +<span class = "pagenum">402</span> +<span class = "linenum">690</span> +<p><a name = "line6_690" id = "line6_690"> </a> +Ductoris genitor, <a href = "#var6_690">cunctarum</a> ab imagine +rerum</p> +<p><a name = "line6_691" id = "line6_691"> </a> +Totius in sese vulgi converterat ora.</p> +<p><a name = "line6_692" id = "line6_692"> </a> +<a href = "#var6_692">Sed pacis faciem</a>, et pollutas fœderis +aras,</p> +<p><a name = "line6_693" id = "line6_693"> </a> +Deceptumque Jovem, ac dictantes jura Latinos</p> +<p><a name = "line6_694" id = "line6_694"> </a> +Cernere erat: strictas trepida cervice secures</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p><a name = "line6_695" id = "line6_695"> </a> +<a href = "#var6_695">Horrebat</a> Libys, ac submissis ordine palmis</p> +<p><a name = "line6_696" id = "line6_696"> </a> +Orantes veniam, jurabant <a href = "#var6_696">inrita pacta</a>.</p> +<p><a name = "line6_697" id = "line6_697"> </a> +Hæc Eryce e summo spectabat læta Dione.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">402</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not6_692" id = "not6_692" href = "#line6_692">692.</a> +Ornatum verborum et ferocem illum excelsumque, qui in iis vivit et +regnat, spiritum Romanum facile percipias. De ipsa pace, vid. Polyb. +I, 62 et 63. +—<i>faciem</i>, Drak. exponit genus, ut <a class = "crossref" href += "bookIV.html#line4_591">IV, 591</a>; Sed vid. V.L. +—<a name = "not6_693" id = "not6_693" href = +"#line6_693">693.</a> <i>Jovem Deceptum</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_482">I, 482</a>. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_9">ad I, 9</a>. +—<i>jura</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_481">I, 481</a>. +—<a name = "not6_695" id = "not6_695" href = +"#line6_695">695.</a> <i>submissis palmis</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_673">ad I, 673</a>. +—<a name = "not6_696" id = "not6_696" href = +"#line6_696">696.</a> <i>inrita</i> mox futura, moto scilicet bello +Punico secundo.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_697" id = "not6_697" href = "#line6_697">697.</a> +Præclare Venus, quæ Romanis favet, hisce picturis oculos animumque +pascere fingitur. +—<i>Dione</i>, Venus: vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_106">ad IV, 106</a>. Nobilissimum ejus templum in +<i>Eryce</i>, monte Siciliæ, supra Drepanum. Vid. Heyne in not. et Exc. +II; ad Virg. Æn. V, 759.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_698" id = "line6_698"> </a> +Quæ postquam infesto percensuit omnia vultu</p> +<p><a name = "line6_699" id = "line6_699"> </a> +Adridens Pœnus, <a href = "#var6_699">lenta proclamat ab ira</a>:</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p><a name = "line6_700" id = "line6_700"> </a> +«Non leviora <a href = "#var6_699">dabis</a> nostris inscribere +tectis</p> +<p><a name = "line6_701" id = "line6_701"> </a> +Acta meæ dextræ: captam, Carthago, Saguntum</p> +<p><a name = "line6_702" id = "line6_702"> </a> +Da spectare, simul <a href = "#var6_702">ferro flammaque</a> +ruentem;</p> +<span class = "pagenum">403</span> +<p><a name = "line6_703" id = "line6_703"> </a> +Perfodiant patres natorum membra: nec Alpes</p> +<p><a name = "line6_704" id = "line6_704"> </a> +Exiguus domitas <a href = "#var6_704">capiet</a> locus; ardua celsis</p> +<span class = "linenum">705</span> +<p><a name = "line6_705" id = "line6_705"> </a> +Persultet juga victor equis Garamasque <a href = +"#var6_705">Nomasque</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_698" id = "not6_698" href = "#line6_698">698.</a> +<i>infesto vultu Adridens</i>, ira cum arrogantia et contemtu mixta. +—<a name = "not6_699" id = "not6_699" href = +"#line6_699">699.</a> <i>ab ira</i>. Cf. <a class = "crossref" href += "bookXI.html#line11_99">XI, 99</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_139">ad II, 139</a>. +—<i>lenta</i>, lente, sensim collecta a singulorum perlustratione. +—<a name = "not6_700" id = "not6_700" href = +"#line6_700">700.</a> <i>nostris tectis</i>, templis et ædibus +<span class = "pagenum notes">403</span> +sacris. +—<a name = "not6_702" id = "not6_702" href = +"#line6_702">702,</a> <a name = "not6_703" id = "not6_703" href = +"#line6_703">703.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_657">II, 657... 691</a>. +—<i>Perfodiant</i>, ut <i>persultet</i>, <i>ruat</i>, +<i>fugiat</i>, <i>vehatur</i>, pro, pictura exprimendos cura +perfodientes, etc.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line6_706" id = "line6_706"> </a> +<a href = "#var6_706">Addes</a> Ticini spumantes sanguine ripas,</p> +<p><a name = "line6_707" id = "line6_707"> </a> +Et nostrum Trebiam, et Trasymeni litora Tuscis</p> +<p><a name = "line6_708" id = "line6_708"> </a> +<a href = "#var6_708">Clausa</a> cadaveribus: ruat ingens corpore et +armis</p> +<p><a name = "line6_709" id = "line6_709"> </a> +Flaminius: fugiat consul <a href = "#var6_709">manante cruore</a></p> +<span class = "linenum">710</span> +<p><a name = "line6_710" id = "line6_710"> </a> +Scipio, et ad socios nati cervice vehatur.</p> +<p><a name = "line6_711" id = "line6_711"> </a> +Hæc mitte in populos, et adhuc majora dabuntur.</p> +<p><a name = "line6_712" id = "line6_712"> </a> +Flagrantem <a href = "#var6_712">effinges</a> facibus, Carthago, +Libyssis</p> +<p><a name = "line6_713" id = "line6_713"> </a> +Romam, et dejectum Tarpeia rupe Tonantem.</p> +<p><a name = "line6_714" id = "line6_714"> </a> +Interea vos, ut dignum est, ista, ocius ite,</p> +<span class = "linenum">715</span> +<p><a name = "line6_715" id = "line6_715"> </a> +O juvenes, quorum dextris mihi tanta geruntur,</p> +<p><a name = "line6_716" id = "line6_716"> </a> +In cineres <a href = "#var6_716">monimenta</a> date, atque involvite +flammis.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_707" id = "not6_707" href = "#line6_707">707.</a> +<i>nostrum Trebiam</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_118">ad I, 118</a>, et <a class = "crossref" href += "bookIV.html#line4_650">IV, 650</a>. +—<a name = "not6_708" id = "not6_708" href = +"#line6_708">708.</a> <i>Clausa</i>, ut <a class = "crossref" href += "bookIV.html#line4_621">IV, 621</a>, «clausit magna vada pressa +ruina.» +—<i>ruat</i> in perniciem, cadat. +—<a name = "not6_709" id = "not6_709" href = +"#line6_709">709 sq.</a> +Confer <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_466">IV, 466 +seq.</a> +—<i>cruore</i> ex vulnere.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_711" id = "not6_711" href = "#line6_711">711.</a> +<i>mitte in populos</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_511">ad II, 511</a>. +—<i>majora</i> facinora.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_713" id = "not6_713" href = "#line6_713">713.</a> +<i>dejectum Tarpeia rupe Tonantem</i>, δεινῶς pro, Capitolium +occupatum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not6_716" id = "not6_716" href = "#line6_716">716.</a> +<i>monimenta</i>, templi picturas.</p> + + +<hr class = "mid"> + +<h5 class = "variae"><a name = "variae6" id = "variae6"> +Liber VI: Variæ Lectiones</a></h5> + +<div class = "variae"> + +<span class = "pagenum">349</span> +<p><a name = "var6_2" id = "var6_2" href = "#line6_2">2.</a> +<i>urgebat</i> Ox. et Put. cum priscis edd. Sed <i>jungebat</i> +obponitur τῷ <i>solverat</i>. +—<a name = "var6_3" id = "var6_3" href = +"#line6_3">3.</a> <i>refecti</i> conj. N. Heins. Ut vero nox +terras tenebris, quasi <i>amictu</i>, <i>velis</i>, <i>peplo</i>, +<i>palla tegere</i>, sic sol <i>retegere</i> dicitur, quod Draken. +illustrat locis Sil. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_36">V, 36</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_613">XII, 613</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_284">XV, 284</a>; Stat. Th. II, 527; III, 416; +V, 396; inpr. Virg. Æn. IV, 120; V, 65; Ovid. Met. +VIII, 1; et Lucan. IV, 529; conf. Gronov. ad Liv. I, 57. +—<a name = "var6_4" id = "var6_4" href = +"#line6_4">4.</a> <i>relegebant</i> emend. Burm. ut <i>legere +vellera, fila, ramis</i>, etc. Sed minima mutatione <i>lanigeri r. v. +luci</i> legi posse, et de voce <i>repetere</i> hoc sensu consulendum +esse Gronov. Diatr. Stat. c. 34, monet Drak. Ego potius <i>pectebant</i> +scribendum esse olim putavi, et nunc idem editum video a Lefeb. qui in +antiquis <i>petebant</i> inveniri testatur, et hinc male +<i>repetebant</i> emendatum existimat, ne versus claudicaret. Conf. not. +Nec tamen prorsus damnanda est lectio vulgata. +—<a name = "var6_5" id = "var6_5" href = +"#line6_5">5.</a> <i>En</i> iterum reposuit Lefeb. Non male, sed +contra libros. <i>At</i> vel <i>Stat</i> malebat N. Heins. +—<a name = "var6_7" id = "var6_7" href = +"#line6_7">7.</a> <i>d. in pulvere cæsæ H. h.</i>, quæ, etsi +abscissæ, etiamnum hastas tenebant, emend. Burm. Non male, judice etiam +Drak. conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_670">V, 670</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_693">XIII, 693</a>; <i>in vulnere cæco</i> conj. +N. Heins. conf. <a class = "crossref missing" href = +"bookV.html#not5_3" title = "recte V, 3">not. ad V, 2</a>; +<i>dextræque in funere</i> (in ipsa morte) <i>cæsæ</i> confidenter +<span class = "pagenum">350</span> +edidit Lefeb. <i>dextræque in v.cæsi H. hostis</i>, h.e. manus abscissæ +etiamnum telum tenentes in corpus hostile inpressum, conj. Cel. Ernesti. +Vulgata forte lectio, si verba <i>dextr. in vulnere</i>, ut reliqua, quæ +præcedunt et sequuntur, substantiva ad <i>jacebat</i> retuleris, ferri +potest; vel si distinctione post <i>vulnere</i> sublata, verba sic +junxeris, <i>cæsi h. hostis in vulnere d.</i>, ut paulo durius id dictum +sit pro, cæsorum dextræ hastarum loris, seu amentis inhærentes, +inplicatæ. +—<a name = "var6_8" id = "var6_8" href = +"#line6_8">8.</a> <i>jubæque</i>, h.e. galeæ, Oxon. vel potius, +teste Lefeb. tres scripti cum R. 1 et 2, quod et Dausq. placuit. +Vulgo <i>tubæque</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#var5_166">ad V, 166</a>.</p> + +<p><a name = "var6_14" id = "var6_14" href = "#line6_14">14.</a> +<i>fuerat tota</i> Col. unde <i>ruerat tota</i> ingeniose corrig. +N. Heins. quod recepit Lefeb. quum virtus fracta quidem fuerit, nec +tamen tota ruerit; conf. <a class = "crossref missing" href = +"bookXV.html#not15_735" title = "recte 736">ad XV, 739</a>; <i>ruerat +fracta</i> multo elegantius foret, judicio Ill. Ernesti, quum fracta, +h.e. adfecta fuerit virtus Romana, sed veluti se erexerit, non +corruerit. +—<a name = "var6_15" id = "var6_15" href = +"#line6_15">15.</a> <i>Bruttius</i>, Col. Vulgo <i>Brutius</i>, ut +<span class = "greek" title = "Broutioi">Βρούτιοι</span>, <span class = +"greek" title = "Brutioi">Βρύτιοι</span> et <span class = "greek" title += "Bretioi">Βρέτιοι</span> in scriptis quibusdam Græcorum libris, prob. +Cluver. Ital. aut. IV, 15, p. 1283; conf. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#line8_568">VIII, 568</a>; <a class = "crossref" +href = "bookXI.html#line11_10">XI, 10</a>. Sed <span class = "greek" +title = "Brouttioi">Βρούττιοι</span> et <span class = "greek" title = +"Brouttia">Βρουττία</span> ap. Steph. Byz. qui ab hoc Calabriæ populo +<i>Brettios</i>, Tyrrheniæ gentem, distinguit. Sic et ap. Gruter. +p. 196, 199; Reines. Inscr. Cl. VI, 12, et in optimis codd. Livii +aliorumque: <span class = "greek" title = "Brettioi">Βρέττιοι</span> et +<span class = "greek" title = "Brettia">Βρεττία</span> Polyb. +IX, 7, et plerisque Græcis dicuntur; vid. inpr. Strab. VI, +p. 176 al. 255, et Diodor. VI, 15, qui originem hujus nominis +exponunt; <span class = "greek" title = "Bruttioi">Βρύττιοι</span> ap. +Appian. Hannib. c. 54; ubi vid. omnino Cl. Schweigh. T. III, +p. 379 sq. +<span class = "pagenum">351</span> +—<a name = "var6_21" id = "var6_21" href = +"#line6_21">21.</a> <i>magna anima</i> ex emend. Dausq. recepit +Cell. coll. vers. 40, et Horat. Od. I, <span class = +"smallcaps">xii</span>, 37; <i>addere</i> scripti et Parm. Vulgo +<i>abdere</i>, quod proprie significat a se dare, ἀποδίδοσθαι, amovere, +excludere, adeoque contr. τοῦ <i>addere</i>; vid. Heyn. ad Tibul. II, +<span class = "smallcaps">i</span>, 82, et ad Virgil. Georg. lib. III, +vers. 96; it. Gronov. de Pec. vet. IV, 8; p. 308; ubi +<i>abdere sese castris</i> interpretatur, exesse castris. Contra Dausq. +tutius in castris agere et delitescere; <i>nec magnanimis puer addere +sese P. g. c. cessarat</i>, vel <i>dubitarat</i>, vel <i>tardarat</i>, +vel <i>vitarat</i> conj. N. Heins. Levior forte medicina, <i>nec +magnanimis puer abdere sese... optarat</i>. Oratio tamen lenior fere +profluere videtur, si post <i>puer</i> interpungatur, vel etiam verba, +<i>nec e Volsca... puer</i>, parenthesi includantur. Tum <i>magna +anima</i>, seu <i>magnæ animæ</i>, seu <i>magnanimus</i> reponendum, et +τό <i>addere</i> e scriptis recipiendum. Sed præstat ingeniosa Ill. +Ernesti emendatio: <i>nam magno animo</i>, vel <i>magni animi puer +addere</i>, etc. ut ratio eorum, quæ præcedunt, reddatur. +—<a name = "var6_22" id = "var6_22" href = +"#line6_22">22.</a> <i>acri</i>, non <i>acer</i>, scripti. +<span class = "pagenum">352</span> +—<a name = "var6_32" id = "var6_32" href = +"#line6_32">32.</a> <i>injecta</i> Col. Vulg. <i>illecta</i> Barth. +explicat, omnes in cædem suam illiciens tam forti facinore, et Cell. +adpetens mortem, quæ nondum aderat proxime; <i>efficta morte</i> conj. +Burm. et <i>injecta mole</i> scilicet corporis, N. Heins. Utrumque +arridere potest; <i>infecta</i>, vel <i>inficta morte</i> tentabat +Lefeb. <i>illæta</i> non nemo teste Dausq. +—<a name = "var6_35" id = "var6_35" href = +"#line6_35">35.</a> <i>vigens</i>, non <i>ingens</i>, <ins class = +"correction" title = "‘Col. Col.’ legitur">Col.</ins> +—<a name = "var6_37" id = "var6_37" href = +"#line6_37">37.</a> <i>cassamque</i>, h.e. nil proficientem, quam +nequidquam venerabatur, suspic. N. Heins. Possis et +<i>flavamque</i>, h.e. auream.</p> + +<p><a name = "var6_41" id = "var6_41" href = "#line6_41">41.</a> +<i>meritæ</i> Col. et Ox. Vulgatam <i>merito sibi</i> defendit Lefeb. ut +<i>merito</i> scilicet Lævino poeta dixerit (hæc ejus verba sunt) +mutatione regiminis ad nobilius genus; conf. <a class = "crossref" href += "bookV.html#not5_495">not. ad V, 495</a>. +—<a name = "var6_42" id = "var6_42" href = +"#line6_42">42.</a> <i>Lævinus</i>, non <i>Levinus</i>, Col. +<span class = "pagenum">353</span> +—<a name = "var6_43" id = "var6_43" href = +"#line6_43">43.</a> <i>præsignis</i> scripti, Med. et Martin. +Herbip. non repugn. Dausq. Vulgo <i>persignis</i>, solenni aberratione, +ex ταχυγράφων compendio scripturæ orta, cujus exempla dat Drak. +—<a name = "var6_45" id = "var6_45" href = +"#line6_45">45.</a> <i>Exanimus</i> tacite reposuit Lef. Mox vulgg. +<i>arctis</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#var5_477">ad V, 477</a>. +—<a name = "var6_51" id = "var6_51" href = +"#line6_51">51.</a> <i>inundat</i> maluerit N. Heins. col. +Virg. Æn. X, 24. +—<a name = "var6_52" id = "var6_52" href = +"#line6_52">52.</a> <i>satias</i> Oxon. conf. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#var4_110">ad IV, 110</a>; <i>satia</i> Col. +<i>satiat</i> Put. R. 3; Med. <i>saties</i>, <i>satis est</i>, et +<i>satis es</i> in editis.</p> + +<span class = "pagenum">354</span> +<p><a name = "var6_62" id = "var6_62" href = "#line6_62">62.</a> +Gentis Atiliæ cognomen in numis et marmm. <i>Sarranus</i> et +<i>Saranus</i> scribi, a devictis <i>Sarranis</i>, Tyriis, h.e. Pœnis, +(vid. <a class = "crossref missing" href = "bookI.html#not1_72" title = +"in Not.">ad I, 72</a>) vel potius a <i>Sarrano</i>, antiquo Umbriæ +oppido, unde <i>Sarranates</i> dicti Plin. III, 14, monent Draken. ad +h.l. et, qui de familia Atilia doctissime egit, multosque vulgares +errores refutavit, Perizon. Animadv. hist. c. 1, p. 2 et 33. +Vulgatam scripturam <i>Serranus</i> tuentur Heins. ad Virg. Æn. VI, 845, +et alii, qui propter historiam, ex Cic. Rosc. Amer. c. 18, Plin. +XVIII, 3, et Val. Max. IV, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 5, notissimam, <i>Serrano</i> hoc nomen a +<i>serendo</i> inditum putant. Sed inde potius <i>Serenus</i>, vel +<i>Seranus</i> certe dicendus videtur. +—<a name = "var6_72" id = "var6_72" href = +"#line6_72">72.</a> <i>Ac</i>, non <i>Hic</i>, Col. et R. 2; +mox <i>ibi</i>, non <i>hic</i>, vel <i>heic</i>; et <a name = "var6_73" +id = "var6_73" href = "#line6_73">v. 73</a>, <i>cum</i>, non +<i>tum</i>, in scriptis. +—<a name = "var6_74" id = "var6_74" href = +"#line6_74">74.</a> <i>jam tarda</i> ob senectutem corrig. Barth. +Adv. I, 13, +<span class = "pagenum">355</span> +quod recepit Cell. quia cum <i>Evolvens</i> jungitur. +—<a name = "var6_76" id = "var6_76" href = +"#line6_76">76.</a> <i>veste</i> Marsus, et quidam alii, vulgari +errore; vid. quos Draken. laudat VV. DD. ad Ovid. Fast. VI, 234, et +Broukh. ad Prop. II, <span class = "smallcaps">xxii</span>, 27. +—<a name = "var6_78" id = "var6_78" href = +"#line6_78">78.</a> <i>Vulneribus crudis</i>, h.e. recentibus, +malebat N. Heins. Non male; sed non necesse est. +—<a name = "var6_81" id = "var6_81" href = +"#line6_81">81.</a> <i>nimius vitæ</i>, qui nimis diu vixi, Colon. +non refrag. Dausq. Vulgatam <i>nimium vitæ... genitus</i> male defendit +Barth. Adv. I, 13; ut sit, qui vixit diu, ut videret, quæ maxime +omnium nollet. +—<a name = "var6_85" id = "var6_85" href = +"#line6_85">85.</a> <i>ausi</i> quidam recentt. +—<a name = "var6_86" id = "var6_86" href = +"#line6_86">86.</a> <i>Expulerant</i> Ox. +—<a name = "var6_87" id = "var6_87" href = +"#line6_87">87.</a> <i>eu</i>, h.e. heu, conj. N. Heins. +<span class = "pagenum">356</span> +—<a name = "var6_88" id = "var6_88" href = +"#line6_88">88.</a> <i>Regulus, ac stirpem</i> scripti et +R. 2. Vulgo <i>Regulus? an stirpem... domus?</i> Male +<i>peritura</i> Nut. et al. +—<a name = "var6_90" id = "var6_90" href = +"#line6_90">90.</a> <i>medicamina opemque C. belli</i> (ut <i>nec +rudis belli</i> sit, longa militia exercitus), vel <i>Callebat telis</i> +emend. N. Heins. +—<a name = "var6_95" id = "var6_95" href = +"#line6_95">95.</a> Vulgo <i>accersere</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_264">ad I, 264</a>.</p> + +<span class = "pagenum">357</span> +<p><a name = "var6_106" id = "var6_106" href = "#line6_106">106.</a> +<i>Æquus</i> Colon. <i>Æquior</i> volebat N. Heins. Vulgatum ex. +Virgil. Æneid, lib. IV, vers. 372, et Valer. Flacc. IV, 1, firmat +Drak. +—<a name = "var6_109" id = "var6_109" href = +"#line6_109">109.</a> <i>Arni</i> ex Col. et R. 2, restituit +Lefeb. quem secutus sum; vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#var5_7">ad V, 7</a>; <i>Arvi</i> Ox. et Benes. +<i>Auni</i> Put. et Tell. cum R. 3, et Med. quod et h.l. viri docti +præferunt. <i>Hanni</i> Marsus, et quidam alii. +—<a name = "var6_112" id = "var6_112" href = +"#line6_112">112.</a> <i>prostratoque virum cumulo</i> corrig. +N. Heins. qui tamen <i>molem</i> pro corpore h.l. et alibi passim +dici sup. <a class = "crossref" href = "#var6_32">ad v. 32</a>, +monuerat.</p> + +<p><a name = "var6_117" id = "var6_117" href = "#line6_117">117.</a> +<i>acervantem</i> Ox. et Put. cum Parm. ac Med. ex more ævi recentioris; +vid. quos Drak. laudat, Pier. ad Virg. Æ. XI, 407; Barth. ad Stat. Th. +III, 214; XII, 75, et Carr. ad Val. Fl. VI, 655. +—<a name = "var6_119" id = "var6_119" href = +"#line6_119">119.</a> <i>Quidquid id est</i>, et <i>en</i> pro +<i>et</i> e c. Tell. recepit Lefeb. Prius etiam conjecerat +N. Heins. prob. Drak. qui citant inf. <a class = "crossref" href = +"#line6_582">v. 582</a>; Virg. Æ. II, 49; V, 710; Ovid. Epist. +VII, 71; XIX, 203, et ex P. I, <span class = "smallcaps">i</span>, +21; <span class = "smallcaps">vi</span>, 25; II, <span class = +"smallcaps">ix</span>, 77; Senec. Thyest. v. 827, 963; Martial. VI, +68; Nemes. Cyneg. v. 219; Rutil. Itin. I, 311. Sed viri docti +non viderunt, omnibus his locis illam loquendi formam +<span class = "pagenum">358</span> +absolute poni, et h.l. voc. <i>duri</i> adjici. +—<a name = "var6_125" id = "var6_125" href = +"#line6_125">125.</a> <i>illam</i> recte, opinor, emend. +N. Heins. +—<a name = "var6_133" id = "var6_133" href = +"#line6_133">133.</a> <i>hunc</i> Col. <i>nunc</i> Ox. et +R. 2. Vulgo <i>en</i>, et quidam <i>ni: instat</i> Ox.</p> + +<span class = "pagenum">359</span> +<p><a name = "var6_141" id = "var6_141" href = "#line6_141">141.</a> +<i>Bagrada</i> scripti tres, R. 2 et 3, ut <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_407">I, 407</a>, et in optimis codd. +Ptolem., Liv. XXX, 25; Cæs. B. C. II, 24; Plin. VIII, 14; Gell. +VI, 3, et al. conf. Cl. Schweighaus. ad Appian. b. civ. II, 45. +Vulgo <i>Bragada</i>, quod etymo Punico proprius esse monet Lefeb. <span +class = "greek" title = "Bagadras">Βαγάδρας</span> dicitur Strab. XVII, +p. 572; <i>non ulli amni victus</i>, ut <a class = "crossref" href += "bookV.html#line5_552">V, 552</a>; malebat N. Heins. et +<a name = "var6_145" id = "var6_145" href = "#line6_145">v. 145</a>, +<i>riguis arvis</i>, et <a name = "var6_149" id = "var6_149" href = +"#line6_149">v. 149</a>, <i>furvoque</i> coll. <a class = +"crossref" href = "#line6_161">v. 161</a>. De hac voce docte egit +ad Ovid. Met. III, 273. Vulgatum <i>curvoque</i> firmat Drak. ex Val. +Fl. III, 636, et Claud. Cons. Olybr. et Prob. v. 209, quibus locis +Virg. Ge. II, 216, addit Lefeb. +<span class = "pagenum">360</span> +—<a name = "var6_150" id = "var6_150" href = +"#line6_150">150.</a> <i>Sub terra</i> corrig. N. Heins. in +quod facile quis incidat; et proclivis error, quoniam litera <i>s</i> +sequitur. Sed præpos. <i>sub</i> non semper sexto casui jungitur, si de +quiete in loco, et quarto, si de motu ad locum agitur. Sic Livius, ut +alios omittam, dixit <i>sub jugum</i> et <i>sub jugo mittere, sub terram +necari, sub terra demitti, sub terra edere pugnam</i>, et alia lib. +I, 26, III, 28; XXII, 17, 57; XXXVIII, 7; cf. Burm. et Heyne +ad Virg. Ge. IV, 43, et Aen. II, 472, in V.L. +—<a name = "var6_152" id = "var6_152" href = +"#line6_152">152.</a> <i>viderit</i>, non <i>viderat</i>, Col. et +Put. quod suadente N. Heins. cum Lef. recepi. +—<a name = "var6_155" id = "var6_155" href = +"#line6_155">155.</a> <i>veneni</i> R. 3; Parm. Med. ut +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_220">II, 220</a>; quod cur +N. Heins., qui Silianos Græcosque loquendi modos captare solet, +minus h.l. quadrare censeat mireris. +—<a name = "var6_156" id = "var6_156" href = +"#line6_156">156.</a> <i>defusi</i> R. 3. Error ortus ex +compendio scripturæ <i>depusi</i>, quod in R. 2, deprehendit Lef. +qui <a name = "var6_158" id = "var6_158" href = +"#line6_158">v. 158</a>, <i>tactæ</i> refinxit. Sed <i>tractæ</i> +sunt detractæ, adtractæ, delapsæ propter fœtorem, qui eos adflabat +enecabatque. +—<a name = "var6_160" id = "var6_160" href = +"#line6_160">160.</a> <i>informidate</i> Put. Tell. R. 2; +<i>eandemque repletus</i> R. 3; <i>eademque r.</i> Med. +<i>tandem</i> Benes. Hinc <i>saniemque</i>... (h.e. sanguinem, vel +venenum) <i>eructabat</i> ingeniose conj. N. Heins. cui locum Virg. +Æn. III, 632, a Silio expressum, +<span class = "pagenum">361</span> +favere jam monuit Draken. Vulgatam lectionem, quæ utique ferri potest, +nollem Lefeb. his verbis defendisset: «Ineptit H. qui vult +<i>saniem</i>: prope assentit incautus Drak. in notis»; <i>sanieque</i>, +vel <i>tandemque</i> conj. Withof. +—<a name = "var6_162" id = "var6_162" href = +"#line6_162">162.</a> <i>ab æstu</i> pro <i>pastu</i> suspic. +N. Heins. +—<a name = "var6_165" id = "var6_165" href = +"#line6_165">165.</a> <i>aversæ</i> ed. Drak. errore typogr. +—<a name = "var6_167" id = "var6_167" href = +"#line6_167">167.</a> <i>Avente</i>, non <i>Havente</i>, Col. +—<a name = "var6_168" id = "var6_168" href = +"#line6_168">168.</a> <i>faciemque locis</i> conj. Burm. Male! +—<a name = "var6_169" id = "var6_169" href = +"#line6_169">169.</a> <i>tacitos in artus</i> maluerit +N. Heins. vid. similia in Ind. sed conf. Heyne ad Virg. Æn. VII, +446, et respice verba seq. <i>occulto frigore</i>. <i>Tacitus +Horror</i>, et <i>occultum frigus</i> est ille terror, quem animus +veluti præsagiens periculum concipit, cujus tamen rationem certam +reddere sibi non potest, <i>eine bange schauderhafte Ahndung</i>. Ita +bene jam a Cl. Ernesti expositum video. Conf. <a class = "crossref" href += "bookVIII.html#line8_485">VIII, 485</a>. +—<a name = "var6_171" id = "var6_171" href = +"#line6_171">171.</a> <i>nomenque</i> Col. +<span class = "pagenum">362</span> +—<a name = "var6_176" id = "var6_176" href = +"#line6_176">176.</a> <i>gutture</i>, non <i>gurgite</i>, Oxon. et +Put. +—<a name = "var6_179" id = "var6_179" href = +"#line6_179">179.</a> Post <i>Adspicimus</i> punctum ponit +N. Heins. prob. Lefeb. qui infinitivos histor. sequi putat. Possunt +et omnia a voc. <i>visi</i> pendere, et hoc pro <i>auditi</i> simul +positum videri, quoniam non solum cum uno verbo, unde generalis notio +petenda est, plura ab illo per se aliena jungi solent, ut <i>flere fata +et luctus</i> inf. <a class = "crossref" href = +"#line6_314">v. 314</a>, et similia, vel in prosa oratione centies +obvia; (vid. Jani ad Hor. Od. III, <span class = +"smallcaps">x</span>, 7 et 8, et inpr. Stroth. ad Liv. III, 68) sed +etiam verba sensuum, ut εἰδεῖν, ὁρᾷν, <i>videre</i>, et alia, sæpius +permutantur, de quo vid. VV. DD. ad Prop. II, 13, al. <span class = +"smallcaps">xvi</span>, 49. (<i>Vidistin’ toto sonitus procurrere +cœlo?</i>) Wesseling. ad Herodot. p. 155, n. 96; Klotz. lectt. +Venus. p. 308. Krebs. Obs. in N. T. p. 412, et inpr. Schrader. +ad Musæi v. 5, p. 5 sqq. Posteriorem ob causam Drak. non +displicet major distinctio, quam post voc. <i>solum</i> ponendam putabat +Burm. quum nihil alioquin sit, quod adspexerint. Certe verba <i>resonare +solum</i> cum <i>Adspicimus</i> jungere, minus durum est, quam supplere +<i>nos</i>, (etsi h.l. egregie id timori conveniat) vel τό +<i>vicissim</i>, h.e. per vices, cum Lefeb. interpretari, alter alterum; +vid. not. +—<a name = "var6_184" id = "var6_184" href = +"#line6_184">184.</a> <i>Junonis et anguis</i> Col. Male: cf. +Heins. ad Ovid. Fast. I, 55. +—<a name = "var6_185" id = "var6_185" href = +"#line6_185">185.</a> <i>despecta tellure</i> opinabatur +N. Heins. quod multis exemplis +<span class = "pagenum">363</span> +citra necessitatem illustravit Drak. Vulgatam lect. tuetur Schmid. et +explicat, prodiens, erumpens e terra; quum non adpareat, quomodo dici +possit <i>extulit caput</i>, si præcesserit <i>despecta tellure</i>, et +ratio poscat, ut dictum sit, extulit caput, et despexit terram, scilicet +jam elatus, seu erectus; <i>disjuncta</i> Tell. unde recte forsan +<i>disjuncta</i> reposuit Lefeb. +—<a name = "var6_188" id = "var6_188" href = +"#line6_188">188.</a> <i>tenuemque</i> Col. Oxon. R. 2, quod +ut legamus, rem ipsam suadere monet Modius, quum ea sit natura metus +inopinati et magni, ut clamandi facultatem adimat. Conf. Intpp. ad +Phædr. I, <span class = "smallcaps">ii</span>, 26, et Virg. Æn. +III, 48. Vulgatam lect. <i>Diffugimus tamen, atque</i>, quam ex comp. +script. <i>tn</i> ortam putat Lefeb., defendit Dausq. qui non male +notat, clamorem propter sibila serpentis, non ob metum, <i>frustra</i> +sublatum esse. Idem sensisse videtur N. Heins. <ins class = +"correction" title = "‘qai’ legitur">qui</ins> <i>jam sibila</i> +scribendum suadet, etsi Dausq. graviter taxat. Sed τό <i>nam</i> etiam +ad <i>Diffugimus</i> referri potest. +—<a name = "var6_190" id = "var6_190" href = +"#line6_190">190.</a> <i>At</i>, non <i>ac</i>, scripti et Med. +—<a name = "var6_193" id = "var6_193" href = +"#line6_193">193.</a> <i>possit</i>, non <i>posset</i>, R. 3; +Parm. et Med. +—<a name = "var6_194" id = "var6_194" href = +"#line6_194">194.</a> <i>spiris stringentibus</i>, vel quod Lefeb. +recepit <i>cingentibus arcte</i>, ingeniose conj. N. Heins. quia +<i>ingenti</i> modo præcessit. <i>arctæ</i> Gryph. <i>artæ</i>, typorum +forsan errore, in ed. Drak. qui et <i>altæ</i> legi posse monet. Sed τό +<i>artæ</i> etiam nunc repositum video ab Ill. Ernesti, qui jungit +<i>spiris ing. artæ</i>, h.e. arcte circumvolutæ voluminibus caudæ, +quibus eam <i>abstraxit</i>, h.e. inflexit. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#var5_477">ad V, 477</a>. +—<a name = "var6_195" id = "var6_195" href = +"#line6_195">195.</a> <i>adstrinxit</i> forte præstiterit, ne poeta +ter idem dicat. +<span class = "pagenum">364</span> +—<a name = "var6_202" id = "var6_202" href = +"#line6_202">202.</a> <i>ripaque</i> Colon. <i>relatos</i>, non +<i>relatus</i>, scripti et ed. Parm.</p> + +<p><a name = "var6_204" id = "var6_204" href = "#line6_204">204.</a> +<i>Vix</i> suspic. N. Heins. +—<a name = "var6_206" id = "var6_206" href = +"#line6_206">206.</a> <i>Et propero</i> Ox. prob. Barth. Adv. +I, 13. +—<a name = "var6_208" id = "var6_208" href = +"#line6_208">208.</a> <i>pugnas</i> scripti; <i>pugnamque</i> +editi, nisi quod <i>pugnam</i> extat in ed. Parm. <i>in pugnam +Martemque</i> volebat Dausq. +—<a name = "var6_209" id = "var6_209" href = +"#line6_209">209.</a> <i>magna</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_430">IV, 430</a>, non <i>magno</i>, Col. non contra +sentiente Dausq. Alioquin <i>audere</i> etiam simpl. pro audere egregia +et fortia poni docet Drak. ad h.l. et ad <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_452">IX, 452</a>. +—<a name = "var6_210" id = "var6_210" href = +"#line6_210">210.</a> <i>capi</i> Oxon. vid. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#var4_98">ad IV, 98</a>. +—<a name = "var6_213" id = "var6_213" href = +"#line6_213">213.</a> <i>Consequitur jusso</i> scripti, R. 2, +3, Med. <i>C. jussum</i> Parm. <i>Obsequitur jussu</i> in editis +recentt. <i>rapto C. passu</i> non male conj. Burm. sed frustra, judice +Schmidio, quum τό <i>jusso</i> absolute explicari possit, ut +<i>audito</i> et similia. +<span class = "pagenum">365</span> +—<a name = "var6_218" id = "var6_218" href = +"#line6_218">218.</a> <i>hinnitu</i>, non <i>immani</i>, Col. +—<a name = "var6_221" id = "var6_221" href = +"#line6_221">221.</a> <i>Ac</i> Nut. +—<a name = "var6_226" id = "var6_226" href = +"#line6_226">226.</a> <i>sinuatis</i> lege tribus syllabis; vid. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_495">ad III, 495</a>. +—<a name = "var6_228" id = "var6_228" href = +"#line6_228">228.</a> <i>derecto</i> Col. vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#var2_92">ad II, 92</a>. Id tacitus +recepit Lef. et prob. N. Heins. ut sit <i>erecto</i>, quod rejicit +Schmid. quum serpens erectus sit quasi stans, et sensus postulet, eum in +longitudinem extensum et diductum fuisse. +—<a name = "var6_230" id = "var6_230" href = +"#line6_230">230.</a> <i>anhelat</i>, non <i>anhelans</i>, scripti, +R. 3, et Parm. +—<a name = "var6_231" id = "var6_231" href = +"#line6_231">231.</a> <i>A. serpentis equus</i> scripti et priscæ +edd. ante Nicandrum, qui primus <i>A serpente et equus</i> Silio +obtrudit. Conf. <a class = "crossref" href = "bookX.html#var10_370">ad +X, 370</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#var14_246">XIV, 246</a>; <i>A. serpens et equus</i> ed. +D. Heins. +—<a name = "var6_234" id = "var6_234" href = +"#line6_234">234.</a> <i>Nutat</i> Colon. quod verbum, quia +intransit. est, respuit Lefeb. et <i>Mittit</i> e c. Tell. recepit, +Coll. Virg. Æn. V, 469; unde potius <i>jactat</i> refingerem. Sed +<i>nutat</i> κατὰ <i>caput</i> exquisitius est, ut ap. Val. Fl. VIII, +88, et al. passim; conf. Heins. ad Claud. bell. Gildon. v. 220 et +281; <i>Mutat</i> Ox. et Put. cum priscis edd. quod minus displiceret, +nisi mox sequeretur, <i>Motat</i> ed. Junt. et quæ inde expressæ sunt: +non infelici vel errore vel emendat. Nam verba <i>mutare</i> et +<i>motare</i> centies vim <i>movendi</i> habere, et a librariis tam +inter se, quam cum <i>nutare</i> confundi, docent VV. DD. ad Virg. Ecl. +V, 5; VI, 28; Æ. III, 581; V, 702; XII, 37, et, quos Drak. +laudat, Heins. ad Ovid. Met. XIII, 937, ad Claud. bell. Get. +v. 595; Scalig. ad Catull. carm. +<span class = "pagenum">366</span> +XXII, et inpr. Gronov. Obss. III, 1. +—<a name = "var6_236" id = "var6_236" href = +"#line6_236">236.</a> <i>tunc</i>, non <i>nunc</i>, Col. et Ox. +<i>tum</i> tacite dedit Lefeb. vid. <a class = "crossref" href = +"#var6_299">ad VI, 299</a>. +—<a name = "var6_239" id = "var6_239" href = +"#line6_239">239.</a> <i>victorque</i> scilicet serpens, non +<i>victasque</i>, scripti et R. 2. +—<a name = "var6_240" id = "var6_240" href = +"#line6_240">240.</a> <i>arreptas</i> R. 2; <i>arrectas</i> +Tell. +—<a name = "var6_247" id = "var6_247" href = +"#line6_247">247.</a> <i>hæc clamans, atque imperterritus</i> +malebat N. Heins. +—<a name = "var6_248" id = "var6_248" href = +"#line6_248">248.</a> <i>per inane</i> Col. vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_97">not. ad I, 97</a>; <i>p ma +ve</i> Oxon. quod eodem ducit. Hinc ortæ aberratt. <i>primave</i>, +<i>primamve</i>, <i>primamque</i> et <i>primumque</i>. +—<a name = "var6_251" id = "var6_251" href = +"#line6_251">251.</a> <i>ferri</i> refinxit Lefeb. coll. <a class = +"crossref" href = "#line6_268">v. 268</a>, tamquam exquisitius. +—<a name = "var6_252" id = "var6_252" href = +"#line6_252">252.</a> <i>datur</i>, non <i>datus</i>, scripti et +R. 2. +—<a name = "var6_253" id = "var6_253" href = +"#line6_253">253.</a> <i>iræ</i> volebat N. Heins. ut <i>iræ +inpatiens</i>, vel <i>iræ dare terga inpatiens</i> jungantur. Sed num +serpens iræ inpatiens <i>terga dabit</i>? an <i>iræ quis terga dare</i> +potest? Quid vero causæ est, cur τό <i>ira furere</i> displiceat? +Studium captandi exquisitiores loquendi modos, (<i>iræ impatiens</i>, et +<i>furit dare</i>) ut sæpe, fraudi fuisse videtur viro doctissimo. +—<a name = "var6_254" id = "var6_254" href = +"#line6_254">254.</a> <i>novusque doloris</i> conj. Burm. conf. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_530">not. ad IV, 530</a>. +Sed vulgata quoque bene se habet; vid. Ernesti ad Tac. Agric. c. 16, et +Ann. I, 3, pr. c. 20, extr. et II, 66, ex quibus +<span class = "pagenum">367</span> +tamen locis fere conjicias, <i>dolore</i> legendum esse. +—<a name = "var6_256" id = "var6_256" href = +"#line6_256">256.</a> <i>rapidi</i> scripti et priscæ edd. +<i>rapidi</i> e R. 2, recepit Lefeb. Non male; sed etiam τό +<i>rapidi</i> (hoc est <i>instantis</i>, rapide seu raptim inruentis) +ferri potest; conf. ad lib. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#var5_451">V, v. 451</a>. Vulgata <i>rapido</i> ex +Nicandri ingenio profecta. Præstitisset saltem <i>rabido dolore</i>, vel +<i>rapidi fuissent impetus</i>. +—<a name = "var6_257" id = "var6_257" href = +"#line6_257">257.</a> <i>ablato</i> Col. cum R. 2, et Veneta +a. 1492, in comment. Marsi. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#var5_633">ad V, 633</a>, et h.l. not. <i>allato</i> +Put. Vulg. <i>alato</i>. +—<a name = "var6_258" id = "var6_258" href = +"#line6_258">258.</a> <i>rursusque</i> tres scripti cum R. 2; +Parm. et Benes. <i>cursusque</i> Tell. et Med. unde vulgatam +<i>cursuque</i> ortam putat Drak. +—<a name = "var6_260" id = "var6_260" href = +"#line6_260">260.</a> <i>lævam</i> h.e. ad l. manum seu partem, +recte, puto, rescripsit Lefeb. quem secutus est Ill. Ernesti. Possis et +<i>lævum</i> reponere. Sed quodammodo defendi potest vulgata, si +exponatur: manu sinistra detortis; vel, læva parte effugisset; +<i>effudisset</i> scripti et priscæ edd. ante Basil. Wolfii. qui primus +veram lect. revocavit.</p> + +<p><a name = "var6_262" id = "var6_262" href = "#line6_262">262.</a> +<i>Torpebam</i> emend. Burm. vid. eundem ad Virg. Æn. V, 355; +Broukh. et Heyne ad Tibull. III, <span class = "smallcaps">iv</span>, +50. Sed conf. inf. <a class = "crossref" href = +"#line6_600">v. 600</a>, sup. <a class = "crossref" href = +"#line6_136">v. 136</a>. et <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_29">ad II, 29</a>; <i>tanti</i> emend. Withof. +—<a name = "var6_265" id = "var6_265" href = +"#line6_265">265.</a> <i>urguentia</i> scripti et R. 2. Sic +ubique in Col. aliisque cod. scribi monent Drak. et, quem laudat, Pier. +ad. Virg. Æn. V, 202. Vulgg. <i>ingentia</i>. +<span class = "pagenum">368</span> +—<a name = "var6_270" id = "var6_270" href = +"#line6_270">270.</a> <i>jam</i> scripti et priscæ edd. Hæc vox +primum in ed. Marsi omissa est operarum vitio, quod alii temere +servarunt. Wollius autem, ut metro consuleret, <i>enim</i> intexuit; +<i>non amplius</i> conj. Voss. ad marg. ed. Junt. Ceterum verba <i>nec +jam amplius</i> bis sumenda, et tam ad <i>præstante</i>, quam ad +<i>instat</i> referenda, vel <i>nec jam amplius, ægra</i> (hoc est ægre, +nisi ipsa hæc vox <ins class = "correction" title = "‘susbtituenda’ legitur">substituenda</ins>) distinguendum, vel denique <a class = +"crossref" href = "#line6_272">vers. 272</a>, <i>instat</i> scilicet se, +scribendum videtur, ut ita certe iram prodiderit serpens, quum vires eum +ad altius se a terra tollendum deficerent. Conf. <a class = "crossref" +href = "#line6_275">v. 275</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_538">not. ad I, 539</a>. Hac conj. admissa, verba +<i>nec jam... caput</i> etiam parenthesi includere possis, quod, +lectione non mutata, perperam fecit Dausq. Quum hæc jam scripsissem, +video Cel. quoque Ernesti in alteram, a me propositam, rationem +incidisse, eique legendum videri: <i>nec jam amplius, ægre... caput, +acrius instat</i>. +—<a name = "var6_271" id = "var6_271" href = +"#line6_271">271.</a> <i>rigorem</i>, non <i>vigorem</i>, scripti +cum R. 3, et Parm. +—<a name = "var6_272" id = "var6_272" href = +"#line6_272">272.</a> <i>Ut solito in n. tollit</i> perperam edidit +Wolfius, quem tamen secuti sunt Colin. D. Heins. Dausq. et Cell. +qui posterior meliora, quæ noverat, non restituit, etsi vix serpentem +illum tam saucium fuisse ballistis putat, quam hunc locam. +—<a name = "var6_275" id = "var6_275" href = +"#line6_275">275.</a> <i>atrum</i> nonnulli pro <i>aer</i>. +—<a name = "var6_276" id = "var6_276" href = +"#line6_276">276.</a> <i>spes ultima</i> c. Tell. cum edd. recentt. +forte et Col. ac Put. quorum certe lectionem h.l. silentio +prætermiserunt viri docti. Hoc recepi cum Lefeb. et Cl. Ernesti, qui et +<i>Ingentis caudæ</i> ex ed. R. 3, et Med. reposuere, quæ ratio +durior videtur, quam si ita exponas verba: <i>cauda, spes ultima</i>, in +qua extremam posuerat spem, <i>ingenti</i> serpenti (quæ forte vox non +supplenda est, sed substituenda) <i>hæret humi</i>. Vulgo <i>specus +ultima</i>, post quæ verba colon ponunt, et de <i>specu</i> (hiatu) +vulneris cogitant, coll. Virg. Æn. IX, 700. Utrumque displicuit Barth. +Adv. I, 13, et Drak., qui post <i>saniem</i> distinguunt, et +<i>specum ultimam</i> putant esse imum ventrem. Ille frustra provocat ad +Virg. l.c. hic ad Phædr. IV, <span class = "smallcaps">v</span>, 10 (ubi +vid. Burm.) ad Prudent. hym. VII, Cathemer. 115, et Avien. descr. orb. +v. 791. Sed tum quoque <i>Ingens ac cauda</i>, vel <i>Ingenti</i> +serpenti <i>ac cauda</i> rescribendum videtur; <i>ultima specula</i> +conj. Dausq. <i>pars ultima</i>, vel <i>spira ultima jamque Ingentis +caudæ jaculis</i> N. Heins. Mox <i>pondere contis</i> Barth. ut +<i>pondere</i> saxa ingentia ballistis expulsa intelligantur, quoniam +conti cuspide, non pondere noceant. Sed copula certe sic repetenda erat, +et vid. not. +—<a name = "var6_278" id = "var6_278" href = +"#line6_278">278.</a> <i>lassoque</i> scripti et priscæ edd. +<i>laxoque</i> Marsus, et deinde alii; <i>lapsoque</i> e R. 2, +recepit Lefeb. qui graphice ita caput humi repens exprimi arbitratur; +conf. Heins. ad Virg. Æn. IX, 436. +<span class = "pagenum">369</span> +—<a name = "var6_282" id = "var6_282" href = +"#line6_282">282.</a> <i>Lucentem</i> Med.</p> + +<p><a name = "var6_283" id = "var6_283" href = "#line6_283">283.</a> +<i>Erumpit</i> tacite refinxit Lefeb. et minus recte, quoniam +<i>ulularunt</i> mox sequitur. +—<a name = "var6_289" id = "var6_289" href = +"#line6_289">289.</a> <i>trepida</i> Col. repug. Drak. qui +<i>undam</i> docet <i>tepidam</i> dici propter ardorem solis, qui in +Africa ferventissimus sit, ut <i>Nilum tepentem</i> Prop. II, <span +class = "smallcaps">xxiv</span>, 3, et Martial. XI, 12; cf. sup +<a class = "crossref" href = "#line6_140">v. 140</a>. <i>Bragada</i> +vulgo scribitur; vid. <a class = "crossref" href = "#var6_141">ad +v. 141</a>. Mox <i>Non violasse</i> scripti, ut inf. <a class = +"crossref" href = "#line6_399">v. 399, 400</a>, et ap. Virg. Æn. +VI, 620. Ita N. Heins.</p> + +<span class = "pagenum">370</span> +<p><a name = "var6_299" id = "var6_299" href = "#line6_299">299.</a> +<i>Tum</i>, non <i>Tunc</i>, Tell. et Benes. quod recepi cum Lefeb. etsi +<i>tunc</i> idem valere putant ap. Liv. XXII, 29, pr. Stat. Th. +I, 497; Claud. Cons. Hon. III, 33, et aliis locis, ubi tamen libri +variant, vel errori tam proclivi eadem forte medicina adhibenda est; +conf. <a class = "crossref" href = "#var6_600">ad v. 600</a> et al. +—<a name = "var6_300" id = "var6_300" href = +"#line6_300">300.</a> <i>Percepit</i>, non <i>Præcepit</i>, quatuor +scripti cum R. 3, et Med. prob. N. Heins. quia <i>præsumta +p.</i> sequitur, ne poeta bis idem dicat: quæ tamen ratio in Silio minus +me movet, quam librorum auctoritas. +—<a name = "var6_303" id = "var6_303" href = +"#line6_303">303.</a> <i>Theramne</i> priscæ edd. ut apud Plin. +IV, 5: Θεράμναι ap. Steph. Byz. p. 303. Sed <span class = +"greek" title = "Therapnê">Θεράπνη</span> dicitur et <span class = +"greek" title = "Therapnai">Θεράπναι</span> Suidæ, Pausan. Lacon. 14 et +20; Pind. Isthm. I, 43; Melæ II, 3; Statio et aliis; conf. +Meurs. Miscell. Lacon. IV, 12, et Cl. Scheller in Lex. lat. cui +<i>Theramne</i> vitiosa videtur pronuntiatio, ut ὄμμα ab ὄπτομαι, +τέτυμμαι a τέτυφα, etc. Secunda corripitur quidem <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#line8_412">VIII, 412</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookXIII.html#line13_43">XIII, 43</a>; sed passim quoque +producitur; vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#var4_776">ad +IV, 776</a>; Heins. ad Ovid. Met. XIII, 430; Salmas. Exerc. Plin. +p. 33, et Voss. art. gram. II, 12. +—<a name = "var6_305" id = "var6_305" href = +"#line6_305">305.</a> <i>in</i>, non <i>at</i>, scripti et +R. 2. Vulgo male post <i>membris</i> punctum, et post <i>artus</i> +comma ponitur. +—<a name = "var6_307" id = "var6_307" href = +"#line6_307">307.</a> <i>Martem regere</i> Col. cum ed. Basil. +Wolfii et aliis recentt., h.e. +<span class = "pagenum">371</span> +ducem esse, bello præesse, ut, quod Drak. monet, <i>bella regere</i> +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_47">VII, 47</a>, et +<i>disciplinam r.</i> ap. Suet. Cæs. c. 48, et Aug. c. 24. Add. Cæs. +B. G. VI, 16; ubi <i>Mars bella regit. Martem ciere</i> Oxon. et +Put. cum priscis edd. quod defendit Gronov. Obss. IV, 6; nec +inprobat N. Heins. si <i>cire</i> scribatur, verbo antiquo, unde +<i>concire</i>, <i>excire</i>, etc. ne versus laboret. Idem tamen conj. +Martem <i>tegere</i>, vel <i>occulere</i>, quod langet, quoniam de +insidiis in altero hemistichio agitur. +—<a name = "var6_308" id = "var6_308" href = +"#line6_308">308.</a> <i>durus ducere vitam</i> ex edit. Parm. et +Med. recepere Draken. et Lefeb. suadente N. Heins. cf. Horat. Sat. +I, <span class = "smallcaps">iv</span>, 8. Ipse suspicabar +aliquando legendum esse, <i>Et doctus</i>, vel <i>docilis</i>, ut +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_233">III, 233</a>; +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_8">IV, 8</a>; <a class += "crossref" href = "bookXIII.html#line13_120">XIII, 120</a>. Sed nunc +re adcuratius perpensa vix dubito, quin vera lectio sit <i>duris</i>, +quam ex scriptis et plerisque edd. revocavi, sublata interpunctione +majori post <i>vitam</i>, quæ displicuit etiam Lefeb. qui tamen τό +<i>durus</i> præferendum putat. +—<a name = "var6_309" id = "var6_309" href = +"#line6_309">309.</a> <i>ipsi</i> malebat N. Heins. inmemor +eorum, quæ ad Virg. Æn. VII, 110, notaverat. +—<a name = "var6_313" id = "var6_313" href = +"#line6_313">313.</a> Quotquot libri sunt noti, habent <i>mœnia f. +Phœnissæ ruere</i> scil. urbis, vel Didonis, quæ utraque ratio dura est. +Hinc sine ulla literarum mutatione scripsi <i>mœnia f. Phœnissa +eruere</i>, scilicet ducem, vel Regulum <i>vidissem</i>. Audacior est +emendatio N. Heins. <i>Phœnissæ aut ruere</i>, nec quidquam +proficit. +—<a name = "var6_314" id = "var6_314" href = +"#line6_314">314.</a> <i>at nulla nunc morte</i> conj. Burm. prob. +Draken. et Ill. Ernesti, qui tamen, etsi in sensu non valde hæret, verba +seq. non valde probat, quibus in omni Silio nulla alia duriora et magis +absona exstent; <i>ducis: at, nulla quos m. n. i. Exutus, servans</i>, +etc. refinxit Lefeb. ut <i>exutus</i> sit pro exuar. Ita solus hunc +locum intellexisse videtur sibi, non mihi, nec facile aliis. Sed τό +<i>Exutus</i> arridere potest, et mihi quoque in mentem venit: <i>non +flevissem fata d. et luctus, quos servans portabo in Tartara, +exutus</i>, liberatus ab iis, (conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_86">I, 86</a>) <i>nulla m. n. i.</i> vid. +not.</p> + +<span class = "pagenum">372</span> +<p><a name = "var6_318" id = "var6_318" href = "#line6_318">318.</a> +<i>Hinc</i> dedit Nicander, quem secuti sunt alii; <i>Hic iter in +medios</i> Marsus prob. Dausq. <i>Hic Nomadum in medios memorandi R. +ausi</i> tentabat N. Heins. +—<a name = "var6_319" id = "var6_319" href = +"#line6_319">319.</a> Vulgo <i>Laxabat ferro, campoque pericla +ruebat</i>, quod Cell. et alii activo sensu accipiunt, prosternebat, +dimovebat pericula; conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_392">not. ad V, 392</a>; <i>Laxabat f. campumque +pericla ruebat</i> Colon. <i>campum ac pericla</i> Oxon. <i>campo ac +pericla</i> Put. Hinc <i>laxabat f. campum</i> (ut sup. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_174">V, 174</a> et <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_269">269</a>, ubi vid. not.) <i>ac +per tela ruebat</i> corrig. N. Heins. et <i>campum ac per iniqua +r.</i> Gronov. Obss. IV. Hoc recepit et exemplis illustravit Drak.; +illud vero, quod ad ductum literarum propius adcedit, Lefeb. Ego +levissima mutatione lectionem cod. antiquiss. restitui, quoniam omnes +libri, tam scripti quam inpressi, in <i>pericla</i> conspirant, et +<i>campu inque</i> facillimo lapsu in <i>campumque</i> mutari +potuit.</p> + +<p><a name = "var6_326" id = "var6_326" href = "#line6_326">326.</a> +<i>innectens</i> putabat N. Heins. Nescio cui bono? conf. <a class += "crossref" href = "bookIII.html#not3_232">not. ad III, 233</a>. +—<a name = "var6_327" id = "var6_327" href = "#line6_327">327, +328.</a> Ita locum fœde corruptum ex c. Col. restituit +N. Heins. et jam ante eum Modius, nisi quod hic <i>gyros</i> et +<i>facta</i> pro <i>Graius</i> et <i>ficta</i> ibi scriptum testatur et +<i>gyros</i> probat; <i>vetice</i> pro <i>vertit</i> Put. <i>utre subito +certamina gratos</i> Oxon. <i>vertit s. certamine gyros</i> Parm. +<i>Vertice claudebant s. certamine gratos</i> Med. Ita quoque Marsus et +Mart. Herbip., nisi quod <i>gyros</i> pro <i>grates</i> +<span class = "pagenum">373</span> +habent. Nicander, novo versu interjecto, hæc Silio obtrudit: +<i>Claudebant linquens, subito in c. gyris Vertit equum simulatque fugam +graviora ruina, Et d. t. c. ficta f. d.</i> Omnia hæc fideliter +expressere Ald. Gryph. Nut. Wolf. (qui <a class = "crossref" href = +"#line6_328">v. 328</a> perperam omisit) Colin. Dausq. et alii, +præterquam quod omnes, excepto Aldo, <i>graviore</i> pro +<i>graviora</i>, et Colin. Dausq. aliique <i>victa</i> pro <i>ficta</i> +substituerunt. Ceterum <i>vertit s. certamina Graius</i> emend. Barth. +Adv. I, 13, et <i>Condebant</i> pro <i>Claudebant</i> Burm. <i>At +f. n. socios, ubi c. s. Claudebant, vertit</i>, etc. melius forte +distingui posse putabat Drak. h.e. vertit socios, ubi saxa +<i>claudebant</i>, h.e. desinebant, ut ap. Gell. I, 7, ubi vid. +Intpp. <i>Claudere</i>, <i>includere</i> et <i>excludere</i> pro finire +passim occurrunt, v.c. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_686">XIII, 686</a>, ubi Drak. laudat <a class = +"crossref" href = "bookXV.html#line15_655">XV, 655</a>; Ovid. Fast. III, +384; Prop. II, 12, extr. (ubi vid. Passerat.) Stat. Silv. II, Præf. et +Gronov. ad Senec. Epist. XII. Sed confer not. +—<a name = "var6_329" id = "var6_329" href = +"#line6_329">329.</a> <i>et stabulis</i> Oxon. Put. R. 3, <i>a +stabulis</i> Parm. <i>stabilis</i> quædam edd. recentt.</p> + +<p><a name = "var6_335" id = "var6_335" href = "#line6_335">335.</a> +Majorem interpunct. post <i>amore</i> in edd. vulgg. excepta Parm., +positam sustulit N. Heins. +—<a name = "var6_336" id = "var6_336" href = +"#line6_336">336.</a> <i>solis</i> Oxon. <i>soli</i> corrig. Barth. +Adv. I, 13; <i>condensa</i> Put. +—<a name = "var6_337" id = "var6_337" href = +"#line6_337">337.</a> <i>intento</i> Col. et Parm. conf. Heins. ad +Claud. laud. Stil. I, 256; intentæ Oxon. R. 3, Med. +<i>intende</i> Put. <i>intendens prælia</i> primus interpolavit Marsus, +quem secuti sunt alii; <i>intenta</i> ex emend. Barth. recepit Cell. +—<a name = "var6_338" id = "var6_338" href = +"#line6_338">338.</a> <i>Pœna</i>, h.e. Pœnica, seu Punica, Colon. +quod probaverat N. Heins. ad Claud. l.c. qui tamen in not. ad h.l. +prætulit conject. Barthii <i>Pœnûm <!-- really? --> <!-- I KNOW! :D -F2 +--> virorum</i>, adsentiente Drak. <i>pene</i> Parm. <i>pœnæ i. jus et +pena v.</i> Oxon. Vulgo <i>pœnæ</i>; <i>spreta</i> pro <i>sæva</i> +volebat Barth. et <i>cæca</i> N. Heins. de quo voc. vid. sup. +<a class = "crossref" href = "#var6_7">ad v. 7</a>; <i>atque +<span class = "pagenum">374</span> +uni</i> pro <i>et Pœna</i> legendum putabat Withof. +—<a name = "var6_339" id = "var6_339" href = +"#line6_339">339.</a> <i>notandum Dedecus</i> Ox. et R. 3. +—<a name = "var6_342" id = "var6_342" href = +"#line6_342">342.</a> <i>ten’</i> et mox <i>tune huic</i> conj. +N. Heins. Eodem suadente Drak. interrogandi, sed Lefeb. non male +exclamandi notam post <i>carcer</i> et <i>Superis</i> posuit.</p> + +<p><a name = "var6_346" id = "var6_346" href = "#line6_346">346.</a> +Vulgg. <i>Elisæi</i> et pessime <i>Elisei</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_81">ad I, 81</a>. +—<a name = "var6_348" id = "var6_348" href = +"#line6_348">348.</a> <i>vinctam</i> Col. quod ex <a class = +"crossref" href = "#line6_343">v. 343</a> firmant N. Heins. et +Drak. Vulgatum <i>victam</i> servavit Lefeb. quia <i>captivam</i> +sequitur. Parum interest. Vulgarem lect. <i>victam</i> Withof. quoque +retinendam censebat, ne bis idem dicatur, (sequitur enim <i>vinctam</i>) +et quoniam <i>inter prælia</i> non <i>vinciantur</i> homines, sed +<i>vincantur</i>. At dura oratio est, <i>inter prælia vinci</i>, nec +tautologiæ a Silii ingenio alienæ. +—<a name = "var6_349" id = "var6_349" href = +"#line6_349">349.</a> Forte leg. <i>rectore</i>, quoniam +<i>duci</i> modo +<span class = "pagenum">375</span> +præcessit; conf. <a class = "crossref" href = "#line6_368">v. 368 +et 370</a>.</p> + +<p><a name = "var6_358" id = "var6_358" href = "#line6_358">358.</a> +<i>trifido in æquore</i>, h.e. trifidi rostri reddente imaginem, malebat +N. Heins. coll. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_86">I, 86</a>. Idem <a name = "var6_360" id = +"var6_360" href = "#line6_360">v. 360</a>, conj. <i>Durum ad +tempus. Serum ad tempus</i> suspic. Ill. Ernesti. Sed vulgata doctior +est et aptior. +<span class = "pagenum">376</span> +—<a name = "var6_363" id = "var6_363" href = +"#line6_363">363.</a> Suspicor, <i>Ad numerum ut plaudant</i> +(scilicet remi) legendum esse, vel aliud mendum irrepsisse in contextum. +Nam κελευστὴς ipse non remigat.</p> + +<p><a name = "var6_365" id = "var6_365" href = "#line6_365">365.</a> +<i>ventoque</i> scripti cum Med. et, teste Lefeb., R. 1 ac 2, prob. +N. Heins. ut <i>dedere</i> ad nautas spectet. Sed nautæ vela et +navem, non mare dant ventis. Hinc loco non movenda videtur vulgata +lectio <i>ventique dedere p.</i> scilicet placatum, vel iter per mare; +conf. Virg. Æn. III, 69, 70. Vulgata servanda etiam videbatur Withofio, +qui tamen, coll. <a class = "crossref" href = +"#line6_528">v. 528</a>. et Pac. Paneg. c. 33, malebat <i>ventique +dedere profundo</i>, scilicet nos, vel ratem. +—<a name = "var6_368" id = "var6_368" href = +"#line6_368">368.</a> Pro <i>Fortuna</i>, cujus voc. nec causam nec +ornatum intelligebat, <i>importuna</i> scilicet turba conj. Ill. +Ernesti, cui tamen succurrebant verba Livii in simili re Epit. XVIII: +<i>Quærente Fortuna, ut magnum utriusque casus +<span class = "pagenum">377</span> +exemplum in Regulo proderetur</i>, etc. Conf. not. +—<a name = "var6_374" id = "var6_374" href = +"#line6_374">374.</a> <i>putabat</i>, scilicet Regulus, non +<i>putabam</i>, Col. et Oxon. +—<a name = "var6_380" id = "var6_380" href = +"#line6_380">380.</a> <i>viri</i>, non <i>viro</i>, iidem codd. +quod suadente N. Heins recepi, quia <i>viro</i> subsequitur, etsi +<i>duci</i>, vel <i>patri</i> legendum crediderim. +—<a name = "var6_383" id = "var6_383" href = +"#line6_383">383.</a> <i>patrio</i> Put. <i>patrio Tiberini a. +a.</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var6_384" id = "var6_384" href = +"#line6_384">384.</a> <i>ac</i>, non <i>et</i>, scripti. +—<a name = "var6_389" id = "var6_389" href = +"#line6_389">389.</a> <i>junctis</i>, h.e. vicinis, corrig. +N. Heins. +<span class = "pagenum">378</span></p> + +<p><a name = "var6_394" id = "var6_394" href = "#line6_394">394.</a> +<i>Addebatur</i> scripti cum Med. Ald. Gryph. Nut. Vulg. lect. +<i>Abdebatur</i> perperam tuetur, et <i>patrios cultus</i> de Punico +vestitu, vel tunica accipit Dausq.</p> + +<p><a name = "var6_403" id = "var6_403" href = "#line6_403">403.</a> +<i>Marcia</i>, non <i>Martia</i>, Col. ut in antt. hujus gentis denariis +et lapidibus; cf. <a class = "crossref" href = "#var6_576">ad +v. 576</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#var13_700">XIII, 700</a>, quosque Drak. laudat, Sigon. ad +Liv. I, 32, et Broukh. ad Prop. III, <span class = +"smallcaps">i</span>, 52, et ad Tibull. III, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 58. +—<a name = "var6_405" id = "var6_405" href = +"#line6_405">405.</a> <i>tristes</i> ex Colon. auctore +N. Heins. recepere +<span class = "pagenum">379</span> +Drak. et Lefeb. Ego priscam servavi scripturam, quæ in c. Agripp. passim +quoque obvia est. +—<a name = "var6_413" id = "var6_413" href = +"#line6_413">413.</a> <i>Arceri</i> emend. N. Heins. prob. +Drak. Frustra, nec tamen absurde, quod putat Lefeb. Nam verbum +<i>jubere</i>, quod vel tironibus notum est, si de persona, vel re, cum +qua aliquid faciendum est, agitur, cum infinit. pass. plerumque +jungitur; at non semper; vid. mox <a class = "crossref" href = +"#line6_452">v. 452</a>; Virg. Æn. V, 773; (ubi conf. Burm.) +XII, 584, et al. Pro <i>patet</i>, quod cum <i>inpenetrabilis</i> +connectitur, forte lego <i>manet</i>, vel leviori mutatione <i>amplexus +pater: inpenetrabilis ille</i>, etc. vid. tamen not. +—<a name = "var6_414" id = "var6_414" href = +"#line6_414">414.</a> <i>corda</i> volebant N. Heins. Drak. +Sed vid. not.</p> + +<span class = "pagenum">380</span> +<p><a name = "var6_422" id = "var6_422" href = "#line6_422">422.</a> +<i>quanto</i> maluerit N. Heins. Sed <i>quantum</i> quoque passim +pro quanto, vel in quantum et quantopere ponitur et comparativo jungitur +v.c. <i>quantum magis</i>, <i>longius</i>, <i>inferior</i>, etc. dixere +Liv. III, 15; XLIV, 7; Flor. I, 18, et alii. +—<a name = "var6_425" id = "var6_425" href = +"#line6_425">425.</a> <i>Ni, Mare</i> Col. Tell. Mars. <i>Mi Mare: +nam</i> Oxon. addito versu spurio, Wof. Cell. et alii. <i>Ni male</i> +R. 3, Parm. Med. et recentt. edd. Mox forte leg. <i>mærebamus</i>. +<span class = "pagenum">381</span> +—<a name = "var6_434" id = "var6_434" href = +"#line6_434">434.</a> <i>vota</i> Tell. quod etiam conjecerat +N. Heins. probb. Drak. et Lef. Ferrem, si de templo ageretur; sed +arma votiva ab h.l. aliena videntur. Malim quoque <i>nota monimenta</i> +quam <i>n. spicula</i> jungere, unde distinctionem mutavi. +—<a name = "var6_435" id = "var6_435" href = +"#line6_435">435.</a> <i>Magno</i> duo veteres, (qui sint, nescio) +teste Lef. qui id recepit coll. <a class = "crossref" href = +"#line6_404">v. 404</a>. Non minus ei adridet lectio ed. R. 2, +<i>magni m. triumpho</i>. Equidem neutrum defendere ausim. +—<a name = "var6_437" id = "var6_437" href = +"#line6_437">437.</a> <i>Pœnicus</i> scripsit Lef. +—<a name = "var6_439" id = "var6_439" href = +"#line6_439">439.</a> <i>en</i> conj. N. Heins. cui et verba +<i>quid, oro... nobis</i> non sana videbantur. Sed vid. not. +—<a name = "var6_444" id = "var6_444" href = +"#line6_444">444.</a> <i>procedere</i> scripti cum R. 3, Parm. +Med. Marsi, Benes. et Mart. Herbip. quod suadente N. Heins. recepit +Drak. qui observat, <i>procedere</i> proprie dici solennem consulum +pompam, qua primo initi magistratus die ex ædibus in Capitolium deduci +consueverint; conf. quos laudat, Claud. Cons. Hon. III, 8; Norism. +de numm. Dioclet. Diss. I, 5; Cuper. ad Lactant. de mort. persecut. +c. 17. et, qui inde <i>processionibus</i> Catholicorum Romanensium nomen +inditum docent, Savaron. ad Sidon. Apoll. Epist. V, 17, et du Cange +Glossar. mediæ Latin. Add. Spanh. de Pr. et Usu Num. Diss. VIII, +p. 705 sqq. ed. secundæ. Similiter <i>procedit funus</i> ap. +Terent. Andr. I, <span class = "smallcaps">i</span>, 100. Vulgo +<i>præcedere</i> ut <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_486">VIII, 486</a>, ubi ad has solennes pompas non +respici putat, adeoque nihil mutat Drak. +<span class = "pagenum">382</span> +—<a name = "var6_446" id = "var6_446" href = +"#line6_446">446.</a> <i>meritis</i> pro <i>mecum</i> malebat +N. Heins. +—<a name = "var6_449" id = "var6_449" href = +"#line6_449">449.</a> <i>fas est</i> Ox. Put. R. 3.</p> + +<p><a name = "var6_451" id = "var6_451" href = "#line6_451">451.</a> +<i>clusit</i> Col. (teste Lefeb. duo scripti) ne improb. quidem Dausq. +<i>clusit</i> ἀρχαϊκῶς pro <i>clausit</i>, ut in quibusdam codd. Stat. +Th. XI, 58; Val. Fl. I, 34; Virg. Æn. I, 233; VI, 734, et al. +Vulgo <i>duxit</i>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_52">ad II, 52</a>. +—<a name = "var6_453" id = "var6_453" href = +"#line6_453">453.</a> <i>adiri</i> conj. N. Heins. vid. +<a class = "crossref" href = "#var6_413">ad v. 413</a>. Mox +<i>Lybias</i>, non <i>Lybicos</i>, Col. vid. <a class = "crossref" href += "bookI.html#var1_189">ad I, 189</a>. +—<a class = "missing" name = "var6_455" id = "var6_455" href = +"#line6_455" title = "‘445’ legitur">455.</a> <i>quænam +consulta</i> (h.e. consilia) <i>Senatus</i> emend. N. Heins. prob. +Drak. <i>quæ consultata Senatu</i> (h.e. Senatui idque pro deliberata a +Senatu) reposuit Lefeb. Sed nil forte mutandum, quoniam poetæ +adjectivis, vel particip. neutrius generis pro substantt. uti amant. +<span class = "pagenum">383</span> +—<a name = "var6_456" id = "var6_456" href = +"#line6_456">456.</a> <i>Quasque</i> rectius videtur.</p> + +<p><a name = "var6_459" id = "var6_459" href = "#line6_459">459.</a> +<i>vocabant</i> (Senatus, scilicet universus) non <i>vocabat</i>, Colon. +—<a name = "var6_460" id = "var6_460" href = +"#line6_460">460.</a> <i>est</i> a Colon. Oxon. et R. 2, +abest. Hinc <i>adspernatur</i> conj. N. Heins. In vulgata longe +graviorem inesse sententiam putat Lef. quod equidem non adsequor. +—<a name = "var6_464" id = "var6_464" href = +"#line6_464">464.</a> <i>hac</i> pro <i>ac</i> malebat +N. Heins. et <a name = "var6_467" id = "var6_467" href = +"#line6_467">v. 467</a> <i>sator</i>. Ipse aliquando conjiciebam +<i>pater</i>, vel <i>potens</i>, vel denique <i>stator</i>, h.e. tutor, +conservator, defensor, quo sensu idem Jupiter <i>stator urbis</i>, +<i>imperii</i> et <i>Rom. nominis</i> dicitur Cic. Catil. I, 13, et +Vellei. II, 131. Vulgatam certe non satis mihi persuasit Drak. eo, quod +Dii δωτῆρες ἑάων Hom. Odyss. θ, 325, 335, et Bacchus <i>lætitiæ +dator</i> vocatur Virg. Æn. I, 784; conf. tamen Spanh. et Græv. ad +Callim H. in Jov. v. 96: δίδου δ᾽ ὐρετήν τε καὶ ὄλβον. +—<a name = "var6_468" id = "var6_468" href = +"#line6_468">468.</a> <i>Serranaque</i> Col. et Mars. non +<span class = "pagenum">384</span> +improb. N. Heins. ut Juno numen tutelare gentis Atiliæ fuerit. Sed +vid. not. +—<a name = "var6_470" id = "var6_470" href = +"#line6_470">470.</a> <i>Si</i>, non <i>Sit</i>, Col. +—<a name = "var6_473" id = "var6_473" href = +"#line6_473">473.</a> <i>Sit</i> scripti. +—<a name = "var6_474" id = "var6_474" href = +"#line6_474">474.</a> <i>Pendere</i> (h.e. solvere, seu pensare, ut +<a class = "crossref" href = "#line6_486">v. 486</a>) conj. +N. Heins. qui tamen maluerit <i>Vendebat</i>, quod verosimillimum +videbatur Drak. ut contra dicitur <i>emere</i>; conf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_754">not. ad IV, 754</a>. Sed vid. +Obss. Wilhof. opinabatur <i>In nobis r. e. d. h. Perdere</i>. +—<a name = "var6_480" id = "var6_480" href = +"#line6_480">480.</a> <i>En</i> ex Colon. recepit +<span class = "pagenum">385</span> +Lefeb. qui et <i>vobis</i> reposuit ex duobus antiquis, nescio quibus. +<i>Et</i> Put. <i>parat</i>, non <i>paret</i>. Put. et Parm. <i>aspera +bello pectora</i> maluerit N. Heins. frustra: vid. <a class = +"crossref" href = "#not6_19">not. ad v. 19</a>. +—<a name = "var6_485" id = "var6_485" href = +"#line6_485">485.</a> <i>Libyes</i>, non <i>Libyci</i>, Col. et Ox. +vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_189">ad +I, 189</a>.</p> + +<p><a name = "var6_491" id = "var6_491" href = "#line6_491">491.</a> +<i>fidoque</i> Col. more librariorum, qui epitheta proximo voc. +adcommodant. +—<a name = "var6_495" id = "var6_495" href = +"#line6_495">495.</a> Ita ex ed. Benes. reposuit Lefeb. et jam ante +eum ex Dausq. emend. Cell. et Drak. Vulgo <i>Personat, et luctu campis +r. libebat</i>. +—<a name = "var6_496" id = "var6_496" href = +"#line6_496">496.</a> <i>captum</i> quidam libri, teste, et non +improb. Lefeb. Sed gravior est vulgata lect. <i>raptum</i>, h.e. +abreptum, incensum, <i>dolore</i>, nisi malis <i>raptum</i> a Pœnis ad +naves.</p> + +<p><a name = "var6_498" id = "var6_498" href = "#line6_498">498.</a> +<i>puppi... intrare</i> Col. et Oxon. ut <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_464">VII, 464</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_289">IX, 289</a>; <a class = "crossref missing" href += "bookXI.html#line11_470" title = "recte 470">XI, 473</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_435">XII, 435</a>, <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_491">491</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_814">XIII, 814</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXIV.html#line14_551">XIV, 551</a>, quod N. +<span class = "pagenum">386</span> +Heins. concinnius videbatur. Sed conf. Burm. ad Val. Fl. I, 590, et +ad Virg. Æn. VIII, 389, ubi hoc serioris ævi esse monet. Vulgo +<i>puppim</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_391">XIV, 391</a> et <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_423">423</a>; conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_378">ad II, 378</a>. +—<a name = "var6_500" id = "var6_500" href = +"#line6_500">500.</a> <i>Libyes</i>, non <i>Libyci</i>, denuo Col. +et Oxon. +—<a name = "var6_506" id = "var6_506" href = +"#line6_506">506.</a> Vulgo <i>ad pœnas</i>, quod primus dedit +Nicander in Junt. <i>ad pœnus</i> Mart. Herbip. +—<a name = "var6_509" id = "var6_509" href = +"#line6_509">509.</a> <i>eadem atque una hora</i> conj. +N. Heins. coll. Virg. Æn. XII, 847.</p> + +<p><a name = "var6_515" id = "var6_515" href = "#line6_515">515.</a> +<i>litora</i>, non <i>sidera</i>, scripti.</p> + +<span class = "pagenum">387</span> +<p><a name = "var6_521" id = "var6_521" href = "#line6_521">521.</a> +<i>raptim</i>, non <i>raptum</i>, scripti et priscæ edd. Idem, vel +<i>rapti</i> conj. Dausq. +—<a name = "var6_522" id = "var6_522" href = +"#line6_522">522.</a> <i>immane Æquor</i> Col. ut <i>immensum</i>, +<i>ingens</i>, <i>magnum</i>, <i>vastum mare</i> ap. poetas, a Drakenb. +laudatos: ἅλς δία, πόντος ἀπείρων, εὐρὺς et ἀπείριτος ap. Homer. Iliad. +α, 141; Odyss. α, 197; δ, 510; κ, 195. <i>Pinuque minante</i> Oxon. +Vulgo <i>juvente</i>. Sed <i>innante</i> conj. Dausq. non improb. +N. Heins. qui etiam <i>pinuque in transtra cavata</i> tentabat, +quia <i>immensæ undæ</i> et <i>inmane æquor</i>, quod tantundem sit, +male jungantur: quæ tamen in Silio non est justa emendandi ratio. +<i>Pinuque infame cavata</i> malebat Withof. +—<a name = "var6_526" id = "var6_526" href = +"#line6_526">526.</a> Verba <i>letum... pœnam</i> in vulgg. edd. +omittuntur, prob. Dausq. Sed exstant in quatuor scriptis et in +R. 2, ac Med. nisi quod in poster. ed. est <i>in pœnam</i>.</p> + +<span class = "pagenum">388</span> +<p><a name = "var6_538" id = "var6_538" href = "#line6_538">538.</a> +<i>orientes</i> Col. et R. 2, <i>haurientes</i> Oxon. Vulgo +<i>humentes</i>.</p> + +<p><a name = "var6_540" id = "var6_540" href = "#line6_540">540.</a> +<i>densumque</i>, non <i>densusque</i>, Colon. quod græce et poet. pro +<i>dense</i> dicitur. +—<a name = "var6_543" id = "var6_543" href = +"#line6_543">543.</a> <i>Quocumque inflexum</i> Oxon. et R. 3, +probb. Barth. N. Heins. Drakenb. Lefeb. <i>Quocumque flexum</i> +Colon. <i>Quocumque inflexo perducto</i> Puteol. <i>perducto</i> etiam +in Oxon. <i>Quodcumque inflexus</i> Parm. <i>Quoscumque in flexus</i> in +plerisque edd. Mox <i>torpor</i> ex emend. Dausq. recepere Cell. Drak. +Lefeb. <i>Tactor</i> Put. cum R. 3, et Parm.: <i>tortor</i> in +reliquis libris: <i>somnique hac fraude negati Quocumque inflexum +producto tempore torpor Inclinavit i., fodiuntur viscera, corpus</i> +corrig. N. Heins. ut verba <i>somni</i> et <i>tempore</i> +jungantur. Sed minus durum videtur, τό <i>somnis</i> pro <i>somno</i> +accipere, et τό <i>fodiunt</i> ad <i>mucrones</i> et <i>stimulum</i> +referre. +—<a name = "var6_546" id = "var6_546" href = +"#line6_546">546.</a> <i>Hæc superat currus</i> Col. <i>Hos superat +currus</i> Oxon. teste N. Heins. non <i>cursus</i>, quod ex eo +protulit Barth. Adv. I, 13, ubi fortunæ cursus h.l. innui putavit: +<i>currus</i> est quoque in R. 2. Vulgo <i>Hos s. casus</i>. +—<a name = "var6_548" id = "var6_548" href = +"#line6_548">548.</a> <i>inviolabile</i> Put. non improb. +N. Heins. si <i>virtuti</i> legatur. Post <i>nomen</i> distinxi, ut +<i>vivet</i> ad Regulum spectet. Idem +<span class = "pagenum">389</span> +fecisse video Lefeb. coll. Tibull. I, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 65.</p> + +<p><a name = "var6_554" id = "var6_554" href = "#line6_554">554.</a> +<i>Fama</i> et mox <i>Pavor</i> majoribus literis init. scripsi, ut +personæ sint, <i>per orbem</i> Ox. Put. R. 3, Parm. Med. +—<a name = "var6_558" id = "var6_558" href = +"#line6_558">558.</a> <i>Hinc</i>, scilicet ex urbe tempestas +<i>ruit</i>, Oxon. quod suadente N. Heins. recepit Drak. Vulgatum +<i>Hic</i> servavit Lefeb. ut <i>hic</i> ad viros, et <i>aliæ</i> +<a class = "crossref" href = "#line6_560">v. 560</a>, ad mulieres +spectet. +—<a name = "var6_559" id = "var6_559" href = +"#line6_559">559.</a> <i>jaciuntque</i> omnes scripti et R. 2. +Vulgo <i>jaciunt</i>, quod metro ad versari fatetur etiam Dausq. +—<a name = "var6_561" id = "var6_561" href = +"#line6_561">561.</a> <i>Vertunt</i> Ox. et Put. cum nonnullis edd. +vitiose, ut passim. +<span class = "pagenum">390</span> +—<a name = "var6_563" id = "var6_563" href = +"#line6_563">563.</a> <i>jacent</i>, non <i>jacet</i>, Oxon. et +Puteol. cum priscis edd. ante Basil. conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_222">ad III, 222</a> et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_288">288</a>, <i>stimulante dolore</i>, vel +<i>vulgantque dolorem</i>, vel <i>cumulantque dolorem</i>, vel denique, +quod Drakenborgh in contextum recepit, <i>ululantque dolore</i> tentabat +N. Heins. cui tamen postremo nil mutandum videbatur. Recte! vid. +not. +—<a name = "var6_564" id = "var6_564" href = +"#line6_564">564.</a> <i>reboantumque</i> et <a name = "var6_567" +id = "var6_567" href = "#line6_567">v. 567</a>, <i>Quærendo</i> +conj. N. Heins. Sed cave quidquam mutes. +—<a name = "var6_568" id = "var6_568" href = +"#line6_568">568.</a> <i>Hinc</i> semper scribendum putavi, non +<i>hic</i>, quia <i>inde</i> sequitur; et nunc Lefeb. id reposuisse +video, cujus exemplum secutus sum. +—<a name = "var6_569" id = "var6_569" href = +"#line6_569">569.</a> <i>Perculsæ</i> Tell. +—<a name = "var6_571" id = "var6_571" href = +"#line6_571">571.</a> <i>redeuntum</i>, vel <i>redeuntia</i> pro +vulg. <i>redeuntis</i> emend. Dausq. et N. Heins. Hoc recepit Drak. +illud. nos cum Lefeb. cujus nota est hæc: «In antiquis fuit <i>redeuntu +pro redeuntū</i>: hinc, neglecta nota, <i>u</i> sæpe mutatur in +<i>is</i>, et scriptum <i>redeuntis</i> a librariis. Sine fide Drak. +<i>redeuntia</i>, quod in nullo veteri vidi.» Sed in quonam veteri vidit +<i>redeuntum</i>? +—<a name = "var6_572" id = "var6_572" href = +"#line6_572">572.</a> <i>sollicite læti</i> Col. Marsus et post +hunc alii, <i>sollicitæ læti</i> Parm. <i>sollicite læti</i> Med. +<i>sollicitæ leti</i> et <i>sollicite lethi</i> in reliquis libris, +<i>adfunduntur</i> emend. N. Heins. ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_251">IV, 251</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_66">V, 66</a> al. Sed +<span class = "pagenum">391</span> +vid. not.</p> + +<p><a name = "var6_574" id = "var6_574" href = "#line6_574">574.</a> +<i>Hinc</i> quædam edd. antt. probb. Marso et Cell. ut sensus sit: hinc +Romam reducebat ad matrem. +—<a name = "var6_576" id = "var6_576" href = +"#line6_576">576.</a> <i>Marcia</i>, non <i>Martia</i>, Col. vid. +<a class = "crossref" href = "#var6_403">ad v. 403</a>. +—<a name = "var6_577" id = "var6_577" href = +"#line6_577">577.</a> <i>haud passa</i> oræ libri sui adscripserat +Scalig., non, quod Cell. credebat, N. Heins. +—<a name = "var6_580" id = "var6_580" href = +"#line6_580">580.</a> <i>Hunc</i>, scilicet filium, Col. et +R. 2. Vulgo <i>Nunc</i> legitur, et, quod N. Heins. jam +observavit, male interpungitur, <i>inante</i> pro <i>an alte</i> conj. +Dausq. sublatis interrogandi notis, ut sententia h.l. sit: nunc reddis +leve vulnus, quod <i>inante</i>, h.e. ante, altissimum. Sed voc. +<i>inante</i> boni ævi Latio receptum non fuisse, monet Drak. et quos +laudat, Gronov. Obss. I, 15, Burm. ad Ovid. Met. II, 524, IX, 325, +et Broukh. ad Prop. II, <span class = "smallcaps">ii</span>, 52, etsi +illud vindicare conati sunt Gebhard. Crepund. II, 5; Scipio Gentil. +Parerg. I, 14, et Aus. Popma de usu antiq. locut. c. 14. Nonnulla, +quibus Marcia filium adgnoverit, excidisse putabat Barth. Adv. +I, 13. +—<a name = "var6_582" id = "var6_582" href = +"#line6_582">582.</a> <i>Quidquid id est</i>, h.e. quidquid +vulnerum filius sustinet, scripti cum R. 3, Parm. Med. ne inprob. +quidem Dausq. conf. <a class = "crossref" href = "#var6_119">ad +v. 119</a>. <i>Quidquid adest</i> Marsus, et post eum alii. +<span class = "pagenum">392</span> +—<a name = "var6_586" id = "var6_586" href = +"#line6_586">586.</a> <i>Neu</i>, non <i>Nec</i>, Colon. vel +potius, teste Lefeb., tres scripti et R. 2. +—<a name = "var6_589" id = "var6_589" href = +"#line6_589">589.</a> <i>At</i>, non <i>Hac</i>, Colon. In eodem +<i>Discissa</i>, probb. N. Heins. et Lefeb. quibus tamen nec +vulgata displicebat. +—<a name = "var6_592" id = "var6_592" href = +"#line6_592">592.</a> <i>timor</i> scripti et R. 2. Vulgo +<i>dolor</i>, quod retinuit, et tam in duobus scriptis, quam in priscis +edd. legi testatur Lefeb. qui frustra tamen provocat ad Virg. Æn. VI, +382.</p> + +<span class = "pagenum">393</span> +<p><a name = "var6_600" id = "var6_600" href = "#line6_600">600.</a> +<i>Tum quassans caput</i>, ut in simili loco Virg. Æn. VII, 292, ex c. +Tell. recepi cum Lefeb. Vulgg. <i>Tunc</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "#var6_299">ad v. 299</a>. <i>Tibi, Jupiter inquit, O +juvenis, dederim</i> etiam legi posse monuit Drak. quod recepit Lefeb. +quem tamen sup. <a class = "crossref" href = +"#line6_262">v. 262</a>, personarum permutatio, quæ optimis poetis +in deliciis est, non offendit. Non equidem intercedo, quo minus +<i>dederim</i> rescribatur, sed tum interpunctio retinenda, verbaque +<i>Jupiter dederim</i> jungenda videntur, conf. <a class = "crossref" +href = "#var6_262">ad v. 262</a>. +—<a name = "var6_601" id = "var6_601" href = +"#line6_601">601.</a> <i>transcindere</i> e c. Tell. reposuit +Lefeb. ut sit id. qd. <i>frangere</i> et <i>perfringere portas</i> inf. +<a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_603">X, 603</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_255">XIII, 255</a>. +—<a name = "var6_604" id = "var6_604" href = +"#line6_604">604.</a> <i>accedere</i> scripti, quod, quum Hannibal +revera <i>T. collem</i>, h.e. Romam adcesserit (vid. <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_565">XII, 565</a>), adscendere +interpretatur Drak. qui ad exempla, a Gifanio Obss. ad ling. lat. +prolata, provocat, et vel insolentiorem vocis vim librariis fraudi +fuisse, vel vulgatam lect. glossema esse existimat. Sed possis etiam +explicare: in Capitolium, sedem meam, venire. Vulgatum <i>adscendere</i> +e scripto, nescio quo, et priscis edd. revocavit Lefeb. qui <a class = +"crossref" href = "#line6_601">v. 601</a>, <i>transcindere</i> +poetæ obtruderat, et ad <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_510">III, 510</a>, respici arbitratur, a quo loco +nostra tamen lectio non abhorret. Ceterum haud multum abfuit, quin +refingerem: <i>T. adcendere collem</i>, h.e. Capitolium, vel ipsam +Romam. Hinc utraque illa lectio facile nasci potuit incuria librar. vel +ab his substitui, ne <i>collis adcendi</i> diceretur. Conf. inf. +<a class = "crossref" href = "#line6_712">v. 712, 713</a>. +—<a name = "var6_605" id = "var6_605" href = +"#line6_605">605.</a> <i>Murisve</i> emend. Lefeb. et <i>ve</i> pro +<i>immo</i> positum putat. Mox <i>corusca dextra</i> concinnius foret, +ut ap. Virg. Ge. I, 328, et Horat. Od. I, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 2. Nec tamen quidquam mutare ausim: cf. +Bentl. ad Hor. Od. III, <span class = "smallcaps">iv</span>, 44.</p> + +<span class = "pagenum">394</span> +<p><a name = "var6_609" id = "var6_609" href = "#line6_609">609... +611.</a> +<i>dat n. m, Æneadis, gentem g. d. t. R. tandem</i>, corrig. Drak. Sic +quoque Lef. nisi quod <i>tandem g. d. t. R. gentem</i> audaciori conj. +reposuit, addita hac nota: «Sensus est, tandem post tam funestas clades +concedit, ita facit Jupiter, ut Æneadæ deponant gremio, etc. Quo nil +clarius, nihilque minus perspectum omnibus editoribus. Æternus forem, +<ins class = "correction" title = "sic scriptum">(!!)</ins> si eorum +nugas hic ventilarem. Pro <i>tandem</i> legit Drak. <i>mentem</i> contra +fidem scriptorum, et v. seq. <i>tandem</i> absurde pro <i>gentem</i>. +Non dixit poeta <i>dat mentem</i>, sed <i>dat deponere</i>, ut <i>dat +habere</i>, ne alia sexcenta adferam (vid. ad <a class = "crossref" href += "bookI.html#line1_3">I, 3</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_716">IV, 716</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_324">V, 324</a>; quod tamen loquendi genus huic +loco non satis convenit): hebraismus est. (!!) Non male fuit affectus +hic locus, nisi ab ipsis editoribus; legendi erant scripti.» Vult itaque +vir doctus, conjecturis suis non minus fidei tribui, quam libris +scriptis: nam ad hos provocat, quum illas venditet. Nunc video, Ill. +Ernesti emendationem Lefeb. adsensu suo comprobasse, ut sensus sit: +<i>dat n. m. A.</i> inspirit Romanis, ut deus, ut <i>Romanam gentem</i>, +h.e. copias suas, <i>tandem</i> aliquando <i>tuto g. deponant</i>, +meliori ductori regendas tradant, qui veluti in gremio ipsas foveat, +iisque melius parcat. Meo qualicunque judicio Silius expressit Maronem +Æn. XII, 554, et sola vox <i>tandem</i> spuria est, quam etiam Dausq. et +N. Heins. vario modo correxerunt. Ille non male conj. <i>Romuleam +gentem</i>: hic <i>R. cladem</i>, vel <i>frondem</i> (tamquam Romanis +solennem), vel <i>laurum</i> (in gremium Jovis Capitolini delatam, de +qua vid. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#not9_545">not. ad IX, +546</a>), vel denique <i>laudem</i>; quod posterius ad vulgatam lect. +proxime adcedit. +<span class = "pagenum">395</span> +Possis et <i>famam</i>, vel <i>sortem</i> tentare. +—<a name = "var6_614" id = "var6_614" href = +"#line6_614">614.</a> <i>blando</i> Col. cum R. 2. et Ven. +ant. <i>libido</i> Oxon. Vulgg. <i>Libyco fuco</i>.</p> + +<p><a name = "var6_620" id = "var6_620" href = "#line6_620">620.</a> +<i>quantum</i> Colon. (ex quo Modium male protulisse <i>tanquam</i>, +docebat N. Heins.) et R. 2, <i>tantam</i> conj. Dausq. Vulgo +(<i>mirabile</i>) <i>tantum</i>.</p> + +<span class = "pagenum">396</span> +<p><a name = "var6_634" id = "var6_634" href = "#line6_634">634.</a> +<i>læto</i>, non <i>læta</i>, Col. et R. 2, <i>feta</i> malebat +N. Heins. +—<a name = "var6_640" id = "var6_640" href = +"#line6_640">640.</a> <i>tunc</i>, non <i>nunc</i>, scripti et +R. 2, <i>Hannibalem: quantus tunc, Pœne, fuisti</i> conj. +Dausq.</p> + +<span class = "pagenum">397</span> +<p><a name = "var6_643" id = "var6_643" href = "#line6_643">643.</a> +<i>Pulsando</i> Colon. +—<a name = "var6_644" id = "var6_644" href = +"#line6_644">644.</a> <i>summi</i>, non <i>summum</i>, Colon. quod +recepi cum Drakenb. suadente N. Heins. qui et <i>Devexum +lateris</i> volebat, ut <i>adtonitus serpentis</i> et mille talia apud +Silium. Sed <i>devexum lateri</i>, h.e. in latere, ut <i>d. jugo</i> +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_360">VIII, 360</a>. +—<a name = "var6_645" id = "var6_645" href = +"#line6_645">645.</a> <i>lætis campis</i>, ut <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#line8_456">VIII, 456</a>, suspic. N. Heins. +et Drak. Vulgata ex <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_545">IV, 545</a>, defendi potest, etsi τό +<i>lætis</i> præstiterit, quoniam cum <i>projecta</i> jungitur. +—<a name = "var6_646" id = "var6_646" href = +"#line6_646">646.</a> <i>Porrecta</i> suspicari possis: vid. tamen +not. +—<a name = "var6_649" id = "var6_649" href = +"#line6_649">649.</a> <i>dives p.</i> ex scriptis et priscis edd. +restituit N. Heins. refrag. Lefeb. qui <i>dites</i> edidit, ut +conveniat verbis Livii XII, 9, pr. <i>Picenum agrum refertum præda, +quem effuse avidi atque egentes</i> rapiebant. Eandem lect. firmant +Polyb. III, 86, extr. et Appian. b. Hannib. c. 12, init. et, quod Ill. +Ernesti monet, qui se primum fundit in agros populandi et prædandi +causa, nondum dives est prædæ, si subtiliter disputare velimus: etsi +consequens etiam pro anteced. passim ponitur. Vulgg. <i>cupidus +prædæ</i> primus dedit Nicander, eandem forte Livii auctoritatem +secutus, judice Drak. qui tamen, quod omnes libri prisci exhibent, non +mutare ausus est: quod nunc forsan, si etiamnunc viveret, fecisset, ut +effugeret certe censuram Lefeb. qui satis modeste suo, non Gallico, more +pronuntiat, eum in textu absurdissimum esse, et in notis (in quibus +tamen nihil præter ea, quæ dixi, continetur) prope delirare.</p> + +<span class = "pagenum">398</span> +<p><a name = "var6_654" id = "var6_654" href = "#line6_654">654.</a> +<i>Literni</i>, non <i>Linterni</i>, Col. h.l. et inf. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_278">VII, 278</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_531">VIII, 531</a>: <span class = +"greek" title = "Leiternon">Λείτερνον</span> dicitur Ptolem. <span class += "greek" title = "Liternon">Λίτερνον</span> Strab. V, p. 168; +Appian. B. Civ. I, 39, et sic quoque in tabula Peuting. et in +optimis exemplarr. Livii, Frontini. Plin. III, 5, Festi et al. Cf. +Heins. ad Ovid. Met. XV, 714, Sigon. ad Liv. XXII, 16. +—<a name = "var6_659" id = "var6_659" href = +"#line6_659">659.</a> <i>si nosci fata darentur</i> +<span class = "pagenum">399</span> +R. 3, et Med. <i>nascere</i> R. 2. +—<a name = "var6_660" id = "var6_660" href = +"#line6_660">660.</a> <i>indicta pugna</i>, non <i>indictæ +pugnæ</i>, Col. et R. 2; <i>indicta pugnæ</i> Ox. +—<a name = "var6_661" id = "var6_661" href = +"#line6_661">661.</a> <i>laurosque</i> R. 2, lapsu felici, si +lapsus est, nec potius genuina lectio. +—<a name = "var6_664" id = "var6_664" href = +"#line6_664">664.</a> <i>ferens</i> Put. <i>niveæ columnæ</i> +legendum, et post τό <i>columnæ</i> distinguendum videbatur +N. Heins. +—<a name = "var6_665" id = "var6_665" href = +"#line6_665">665.</a> <i>Duellius</i> Put. Vulgo <i>Duillius</i> +Sed <i>Duilius</i> Med. ed. ut in fastis triumphal. et Gr. Δουΐλιος. +Aliis Bellius, Billius, <span class = "greek" title = +"Bilios">Βίλιος</span>, <span class = "greek" title = +"Libios">Λίβιος</span> dicitur. Confer VV. DD. ad Polyb. I, 22 et +24. Pighius ad A.U. <span class = "smallroman">CDXCIII</span>. et, quos +Drak. jam laudavit, Merula ad Enn. Ann. I, p. 59, et inprim. +Ciaccon. ad column. rostrat. +—<a name = "var6_669" id = "var6_669" href = +"#line6_669">669.</a> <i>læto</i> Benes.</p> + +<span class = "pagenum">400</span> +<p><a name = "var6_671" id = "var6_671" href = "#line6_671">671.</a> +<i>celebraret</i> Col. unde <i>Cernit ut... celebraret</i> scribendum +putabat N. Heins. +—<a name = "var6_674" id = "var6_674" href = +"#line6_674">674.</a> <i>effulgens</i> R. 3. +—<a name = "var6_678" id = "var6_678" href = +"#line6_678">678.</a> <i>turmisque minantibus</i> scripti et priscæ +edd. ante Junt. in qua primum operarum vitio editum <i>turmisque +minitantibus</i>, pro quo <i>turmis minitantibus</i> reposuit Aldus, +quem secuti sunt alii. <i>Ultor</i> malebat N. Heins. quod verbis +Flori II, 2, <i>quasi in vindictam Africæ nata serpens</i> +convenire notat Drak. qui tamen τό <i>ultro</i> servat, et coll. +<a class = "crossref missing" href = "bookXI.html#line11_515" title = +"recte 515">XI, 517</a>, pro <i>insuper</i>, ut Lef. cum emphasi, ut +apud Virg. passim, et apud alios <i>insuper</i>, vel <i>volens</i>, +positum existimat. Equidem malim interpretari <i>adeo</i>, <i>sogar</i>, +quæ notio plerisque, ubi <i>ultro</i> occurrit, locis respondet.</p> + +<p><a name = "var6_680" id = "var6_680" href = "#line6_680">680.</a> +<i>e puppi</i> volebat N. Heins. +—<a name = "var6_682" id = "var6_682" href = +"#line6_682">682.</a> <i>Rectorem</i> scripti et R. 2. Vulgata +lectio <i>Xantippum</i> e marg. in contextum inrepsit. +—<a name = "var6_683" id = "var6_683" href = +"#line6_683">683.</a> <i>Indigno rector pendebat</i> R. 3. +Parm. et Med. quæ lectio ex emendatione profecta videtur, ne idem nomen, +ut vulgo fit, +<span class = "pagenum">401</span> +repetatur. +—<a name = "var6_686" id = "var6_686" href = +"#line6_686">686.</a> <i>affusos</i>, scilicet fragmentis navium, +vel remis, emend. N. Heins. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#var4_251">ad IV, 251</a>. Idem prob. Drak. et recepit +Lefeb. Non male: sed in vulg. quoque lect. <i>effusos</i> (h.e. vagos, +dispersos, vel effuse) nihil esse video, quod displicere debeat. +—<a name = "var6_687" id = "var6_687" href = +"#line6_687">687.</a> <i>pronaque Lutatius a.</i> scripti et priscæ +edd. <i>pronaque Luctatius</i> Veneta Marsi. Vulgata lectio <i>prona +Luctatius</i> debetur Nicandro. <i>Lutatium</i> scribi in unico hujus +gentis numo ap. Ursin. in familiis Rom., et primam a poetis syllabam +corripi, sed in corpore Gruteri et Reinesii utramque orthographiam +inveniri, monet Drak. qui laudat Heins. ad Claud. in Eutrop. +I, 455; Carrion ad Sallust. Hist. I, p. 453, ed. Gruteri, et +Fabrett. Inscriptt. p. 675 et 750. Præterea nostram scripturam +confirmant Græci: nam <span class = "greek" title = +"Lutatios">Λυτάτιος</span> dicitur Polyb. I, 59 sqq. et <span class += "greek" title = "Loutatios">Λουτάτιος</span> Appiano de reb. Sic. II, +Exc. 18, T. I, p. 93. ed. Schweigh. +—<a name = "var6_689" id = "var6_689" href = +"#line6_689">689.</a> <i>Hæc</i> omnes scripti et edd. ante Drak. +<i>victos</i> Colon. <i>junctos</i> Oxon. <i>vincto</i> Parm. et Med. +<i>religatus in ordine</i> scripti cum R. 3, Parm. et Med. Vulgata +lectio <i>juncto legatus in ordine</i> auctorem habet Marsum, qui <i>in +ordine</i> pro <i>continuo</i> dictum putabat. <i>Hic inter victos +religatus in o. H.</i> conj. Dausq. prob. N. Heins. nisi quod, +<i>Hoc... in ordine</i>, scilicet captarum navium, maluerit. Id recepit +Drak. qui tamen recte jam monuit, alto historicorum de captivitate +Hamilcaris (qui ne pugnæ quidem navali interfuit) silentio auctoritatem +librorum plerorumque infringi, nisi forte hæc verba cum Dausq. ad +imaginem Hamilcaris, quam Romani in triumpho religatam gestarint, +referantur, de quo conf. <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_630">XVII, 630 sqq.</a> inpr. <a class = +"crossref" href = "bookXVII.html#line17_644">v. 644, 645</a>. Mira +hæc videtur oscitantia Lefeb. qui <i>Hoc, inter victos Legatus, in o. +H.</i> reposuit, addita hac nota: «Non <i>capti</i>, sed ad incitas +adacti milites Hamilcaris, cujus <i>arbitrio</i>, ait Nepos, <i>pacem +permiserat</i> Carthago. Ideo dicitur a poeta <i>legatus</i>, +constitutus quidem, non missus: id est, <i>plénipotentiaire</i>, german. +<i>gevollmächtigt</i>, quod nemo ante me animadvertit.» Nihil horum +omnium satisfacit, et ipse quoque receptam textus lectionem deserendam +putavi, etsi ab ea discedere, +<span class = "pagenum">402</span> +ubi aliquam certe veri speciem habet, religioni duco. Sententia +verborum, quæ ex vestigiis librorum, donec meliora certioraque quis +suggesserit, reposui, hæc est: <i>Inter hæc</i>, scilicet tabularum +argumenta (ut <i>inter ea</i> dixit Virg. Æn. I, 479) +<i>Hamilcar</i>, dux, non legatus, Pœnorum in Sicilia, cujus tamen +arbitrio hi pacem, cujus mox mentio fit, permiserant, <i>cinctus ordine +legatorum</i>, h.e. decem legatis, ex ordine tabula expressis, quos +Romani, pacis conditionibus, quas Lutatius dixerat, rejectis ad eum +miserant, teste Polyb. I, 62 et 63, <i>converterat</i>, etc. Possis +etiam eodem sensu legere <i>junctus legatorum ordini</i>, vel +<i>ordine</i>: nisi malis <i>picto legatorum ordine</i>. Viderint +acutiores. +—<a name = "var6_690" id = "var6_690" href = +"#line6_690">690.</a> <i>junctarum</i> conj. N. Heins. et +<a name = "var6_692" id = "var6_692" href = "#line6_692">v. 692</a>, +<i>Sed pacti faciem</i>, vel <i>Sed pacti auspicium</i>, ut verba +<i>pacti fœderis</i> jungantur; <i>faciem</i> scripti et Parm. +<i>faciens</i> Med. Vulgo <i>facies</i>, adversante metro. <i>Pacis</i> +majore litera initiali scripsi, quia ipsam <i>Pacis faciem</i>, h.e. +imaginem pictura expressam puto, ut <i>aras</i>, <i>Jovem</i> et +<i>Latinos</i>. +—<a name = "var6_695" id = "var6_695" href = +"#line6_695">695.</a> <i>Horrebant Libyes</i> contra fidem libb. +dedit Lefeb. vulgare substituens exquisitiori. +—<a name = "var6_696" id = "var6_696" href = +"#line6_696">696.</a> <i>horrida pacta</i> edd. antt. <i>inrita +pacti</i> malebat N. Heins. ut <i>acuta belli</i>, <i>dura +laborum</i>, etc.</p> + +<p><a name = "var6_699" id = "var6_699" href = "#line6_699">699.</a> +<i>læta ira</i> et v. seq. <i>dabunt</i> conj. Dausq. utrumque parum +acute. +—<a name = "var6_702" id = "var6_702" href = +"#line6_702">702.</a> <i>ferroque flammaque</i>, non <i>flamma +<span class = "pagenum">403</span> +ferroque</i>, scripti, quod concinnius videbatur N. Heins. nescio +quare. +—<a name = "var6_704" id = "var6_704" href = +"#line6_704">704.</a> <i>capiet</i>, non <i>capiat</i>, scripti et +R. 2. +—<a name = "var6_705" id = "var6_705" href = +"#line6_705">705.</a> <i>Nomasve</i> tacite edidit Lef. Male! +—<a name = "var6_706" id = "var6_706" href = +"#line6_706">706.</a> <i>Addes T.</i> scripti <i>Adde T.</i> Parm. +et Med. <i>Adest</i> R. 2, <i>Adde etiam</i> Ven. Marsi et edd. +inde expressæ, contra metri leges. <i>Adde et T.</i> conj. Dausq. quod +non improb. N. Heins. et recepit Cell. ac legendum esse haud +dubitabat Withof. quia <a class = "crossref" href = +"#line6_702">v. 702</a>, præcesserit <i>da spectare</i>. +—<a name = "var6_708" id = "var6_708" href = +"#line6_708">708.</a> <i>Plausa</i> in mentem veniebat +N. Heins. <i>ruet</i> Tell. <i>ruato</i> R. 2, teste Lefeb. +qui hæc notat: «an pro <i>ruito</i>? quod placebat præ ceteris, propter +concursum vocalium.» +—<a name = "var6_709" id = "var6_709" href = +"#line6_709">709.</a> <i>manetque cruore</i> opinabatur +N. Heins. +—<a name = "var6_712" id = "var6_712" href = +"#line6_712">712.</a> <i>effugies</i> Col. unde <i>effinges</i> +emend. Modius; <i>effingens</i> aliquot edd. +—<a name = "var6_716" id = "var6_716" href = +"#line6_716">716.</a> <i>monimenta</i>, non <i>monumenta</i>, +R. 2, ut semper scribendum monet Lefeb. Recte. Conf. Cl. Schelleri +Præcepta stili bene lat. P. I, p. 35, et Cell. Orthogr. Utrumque +tamen in lapidibus occurrit. +</div> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<b>Liber VI</b><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +</body> +</html> + |
