diff options
Diffstat (limited to 'old/files/bookIV.html')
| -rw-r--r-- | old/files/bookIV.html | 7056 |
1 files changed, 7056 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/bookIV.html b/old/files/bookIV.html new file mode 100644 index 0000000..3a6711a --- /dev/null +++ b/old/files/bookIV.html @@ -0,0 +1,7056 @@ + +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> +<head> +<title>Punicorum Liber Quartus</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8"> + +<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css"> + +<body> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<b>Liber IV</b><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">222</span> + +<h3>C. SILII ITALICI</h3> + +<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1> + + +<h3>LIBER QUARTUS.</h3> + +<hr> + +<h4><a name = "lib4_arg" id = "lib4_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> +<p><span class = "smallcaps">De</span> Hannibalis tam audaci +trajiciendarum Alpium consilio, et felici ejus effectu, tristes nuntii +Romam veniunt, unde summa quidem in urbe et agriis trepidatio oritur, +sed Patribus auctoribus magno quoque animo bellum comparatur; <a href = +"#line4_1">1-38</a>.</p> +<p>Interea Hannibal, quum Gallos, Padi adcolas, donis ad defectionem +sollicitasset, castra ex Taurinis movet, et P. Cornelii Scipionis +consulis, cui ex Massilia redeunti obviam venerat, vestigia persequens +ad Ticinum amnem raptim contendit; <a href = "#line4_39">39-55</a>.</p> +<p>Ibi duces militum animos ad pugnam adcendunt; <a href = +"#line4_56">56-89</a>.</p> +<p>Et, ad exploranda circa loca cum parte equitum progressi, ad prælium +se expediunt; <a href = "#line4_90">90-100</a>.</p> +<p>Primus omnium Bogus auspex, ex læto prodigio certam victoriæ spem +augurans, telum in Romanos emittit; <a href = +"#line4_101">101-142</a>.</p> +<p>Quo facto in prima Pœnorum acie pugnam capessunt Boii, duce Cryxo, +qui magnam hostium stragem edit; <a href = "#line4_143">143-188</a>.</p> +<p>Quam dum ulcisci conatur Quirinus, a Vogeso interficitur; <a href = +"#line4_189">189-215</a>.</p> +<p>Impetum vero Gallorum, quibus multo successu audacia crescit, +fortiter propulsat Scipio consul, qui ingenti eos cæde prosternit; +<a href = "#line4_216">216-247</a>.</p> +<p>Et Cryxum, insolentius se jactantem, in singulari, ad quod eum +provocaverat, certamine, hasta trajicit; <a href = +"#line4_248">248-299</a>.</p> +<p>Ubi Gallos, ducis nece consternatos, terga vertere videt Magus, +equites Pœnorum in primam aciem deducit: quo facto, diu dubio utrimque +eventu pugnatur; <a href = "#line4_300">300-323</a>.</p> +<p>Postremo Hannibal suis auxilio adcurrit, magnumque hostium numerum +cædit; <a href = "#line4_324">324-354</a>.</p> +<p>Forte in utroque tum exercitu trigemini erant fratres, qui inter duas +acies infestis armis concurrunt, et mutuis vulneribus confossi cadunt; +<a href = "#line4_355">355-400</a>.</p> +<p>Mox fœdam Romanorum fugam sistit Scipio, +<span class = "pagenum">223</span> +et in confertissimos hostes inruit; <a href = +"#line4_401">401-416</a>.</p> +<p>Præsentissimum Consulis periculum repellitur auxilio Martis, a Jove +missi, et interventu tum primum pubescentis filii, qui, Deo adjuvante, +per densos hostes viam sibi ferro facit, multisque occisis patrem, gravi +vulnere saucium, in conspectu Pœnorum, admiratione tam egregii +spectaculi obstupefactorum, humeris suis ex acie reportat; <a href = +"#line4_417">417-479</a>.</p> +<p>Noctis interventu prælium dirimitur, et quarta ejus vigilia Scipio +tacito agmine profectus ad Trebiam fluvium, in colles, equiti +inpeditiores, aciem erigit, ubi Ti. Sempronius Longus Consul, compositis +Siciliæ rebus, collegæ conjungitur; <a href = +"#line4_480">480-497</a>.</p> +<p>Ibidem Hannibal, secunda fortuna ferox, trajecto Pado, castra +communit; et, ne quod rei gerendiæ præmitteret tempus, hostes ad novam +pugnam, elicit, quam et Sempronius, vir fortis gloriæque cupidus, non +detrectat; <a href = "#line4_498">498-524</a>.</p> +<p>Magna tum cæde ab utroque perpetrata, Romani postremo pedes referunt, +ripamque fluvii, qui nocturno imbri adcreverat, petunt, ubi alii inter +cunctationem ingrediendi ab hostibus trucidantur, alii vero nive, nimbo, +intoleranda vi frigoris, paludibus et undis absumuntur; <a href = +"#line4_525">525-597</a>.</p> +<p>Terror stragesque augetur, ubi elephantos quoque aquam ingredi +vident, quos tamen mox, Fibreni exemplo incitati, verutis fortiter +conjectis necant; <a href = "#line4_598">598-621</a>.</p> +<p>Quin ipsam Romanorum pugnam restituit Scipio consul, qui licet +vulnere, ad Ticinum adcepto, adhuc debilitatus, suis repente auxilio +venit, et Trebiam hostium cadaveribus replet; <a href = +"#line4_622">622-637</a>.</p> +<p>Fluvius, id graviter ferens, magna vi ac mole aquarum super ripas +effunditur; et in Consulem inruit, quem Vulcanus, precibus Veneris +motus, præsenti periculo eripit, flamma undique excitata, qua vis +undarum coercetur; <a href = "#line4_638">638-697</a>.</p> +<p>Uterque deinde exercitus in hiberna concedit; et Romæ C. Flaminius, +vir temerarius, et victoria, in priore consulatu a Boiis reportata, ad +intolerabilem superbiam inflatus, Consul creatur; <a href = +"#line4_698">698-721</a>.</p> +<p>Lætus hic nuntius a Junone, in deum præsidem Trasymeni lacus +conversa, ad Hannibalem perfertur, qui extemplo Apenninum quoque +transire conatur, et, vi tempestatis in paludibus, præter homines et +jumenta, altero etiam oculo amisso, in Etruria ad Trasymenum lacum +castra locat; <a href = "#line4_722">722-762</a>.</p> +<p>Dum hæc in Italia geruntur, Carthagine Patres, Hannonis sententia et +sorte commoti, parvum Hannibalis filium Saturno inmolandum decernunt; +sed Imilces lamentatione ad misericordiam adducti, patris arbitrio +permittunt, sortemne respuere malit, an adcipere? <a href = +"#line4_763">763-807</a>.</p> +<p>Hannibal, legatis benigne exceptis, pro filio, cujus +<span class = "pagenum">224</span> +mortem deprecatur, se aliquot hostium millia diis patriis inmolaturum +esse vovet, et, exercitu quadrifariam diviso, ad pugnam se expedit; +<a href = "#line4_808">808-829</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_1" id = "line4_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Fama</span> per Ausoniæ turbatas spargitur +urbes,</p> +<p><a name = "line4_2" id = "line4_2"> </a> +Nubiferos montes, et saxa minantia cælo</p> +<p><a name = "line4_3" id = "line4_3"> </a> +Adcepisse jugum, Pœnosque per invia vectos;</p> +<p><a name = "line4_4" id = "line4_4"> </a> +Æmulaque <a href = "#var4_4">Herculei jactantem facta laboris</a></p> +<span class = "linenum">5</span> +<p><a name = "line4_5" id = "line4_5"> </a> +Descendisse ducem: <a href = "#var4_5">diros canit inproba +motus</a>,</p> +<p><a name = "line4_6" id = "line4_6"> </a> +Et gliscit gressu, volucrique citatior Euro</p> +<p><a name = "line4_7" id = "line4_7"> </a> +Terrificis quatit adtonitas rumoribus <a href = "#var4_7">arces</a>.</p> +<p><a name = "line4_8" id = "line4_8"> </a> +Adstruit auditis, docilis per inania <a href = "#var4_8">rerum</a></p> +<p><a name = "line4_9" id = "line4_9"> </a> +Pascere rumorem vulgi, pavor: itur in acres</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p><a name = "line4_10" id = "line4_10"> </a> +Bellorum raptim curas; subitusque per omnem</p> +<p><a name = "line4_11" id = "line4_11"> </a> +Ausoniam Mavors strepit, et ciet arma virosque.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">224</span> +<a name = "not4_2" id = "not4_2" href = "#line4_2">2.</a> <i>saxa +minantia cælo</i>, ut ap. Virg. Æn. I, 162; cf. Burm. ad Val. Fl. +IV, 178. +—<a name = "not4_3" id = "not4_3" href = +"#line4_3">3.</a> <i>Adcepisse jugum</i>, h.e. superata esse. +—<a name = "not4_4" id = "not4_4" href = +"#line4_4">4.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_510">I, 510</a>; <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_356">II, 356</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_91">III, 91</a>, et Liv. XXI, 41. +—<i>jactantem</i>, v.c. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_356">II, 356</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_136">XI, 136</a>, ap. Liv. XXI, 41 et 48, quæ loca +jam laudavit N. Heins. +—<i>Herculei labores</i>, ut ap. Horat. Od. I, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 36, vid. inf. <a class = "crossref" href = +"#not4_599">ad v. 599</a>. +—<a class = "missing" name = "not4_5" id = "not4_5" href = +"#line4_5" title = "numerus deest">5.</a> <i>inproba</i> fama, quæ +mala et tristia vulgat. +—<a name = "not4_6" id = "not4_6" href = +"#line4_6">6.</a> Hæc petita e Virg. Æ. IV, 173 sq. +—<a name = "not4_7" id = "not4_7" href = +"#line4_7">7.</a> <i>arces</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_7">ad I, 7</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_8" id = "not4_8" href = "#line4_8">8.</a> Subitus belli +adparatus, metusque Hannibalis adventu incussus, magno orationis ornatu +et copia adumbratur. Silio autem ante oculos fuit Virg. Æn. VII, 623... +640. +—<i>Adstruit</i> ut <i>adnectit</i> <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_604">XI, 604</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_808">XV, 808</a>, pro adfingit, plura addit, ut +metus solet. Drak. cf. VI, 557; Claud. b. Get. v. 227, et verba +Liv. XXIX, 3, <i>Omnia in majus metu augente</i>, etc.</p> + +<div class = "text"> +</div> + +<p class = "notes"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_12" id = "line4_12"> </a> +Pila novant, ac detersa rubigine sævus</p> +<p><a name = "line4_13" id = "line4_13"> </a> +Induitur ferro splendor; <a href = "#var4_13">niveumque repostæ</a></p> +<span class = "pagenum">225</span> +<p><a name = "line4_14" id = "line4_14"> </a> +Instaurant galeæ coni decus: hasta juvatur</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p><a name = "line4_15" id = "line4_15"> </a> +Amento; <a href = "#var4_15">revocantque</a> nova fornace bipennes.</p> +<p><a name = "line4_16" id = "line4_16"> </a> +Conseritur tegimen laterum inpenetrabile, <a href = +"#var4_16">multas</a></p> +<p><a name = "line4_17" id = "line4_17"> </a> +Passurus dextras atque inrita vulnera, thorax.</p> +<p><a name = "line4_18" id = "line4_18"> </a> +Pars arcu invigilant, domitat pars verbere anhelum</p> +<p><a name = "line4_19" id = "line4_19"> </a> +Cornipedem in gyros, saxoque exasperat ensem.</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p><a name = "line4_20" id = "line4_20"> </a> +Nec vero muris, quibus est luctata vetustas,</p> +<p><a name = "line4_21" id = "line4_21"> </a> +Ferre morantur opem: subvectant saxa, cavasque</p> +<p><a name = "line4_22" id = "line4_22"> </a> +Retractant turres, edit quas longior ætas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_13" id = "not4_13" href = "#line4_13">13.</a> +<i>ferro</i>, gladio, cujus splendida acies terrorem incutit mortemque +minatur, +<span class = "pagenum notes">225</span> +unde <i>sævus</i>. +—<a name = "not4_14" id = "not4_14" href = +"#line4_14">14.</a> <i>hasta juvatur Amento</i>, hastis amentum +addebatur, ut eo fortius et majori cum impetu adigi possent, Drak. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_318">ad +I, 318</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_16" id = "not4_16" href = "#line4_16">16.</a> +<i>Conseritur</i>, ut ap. Virg. Æn. III, 467. +—<a name = "not4_17" id = "not4_17" href = +"#line4_17">17.</a> <i>dextras</i> et <i>vulnera</i> h.e. +ictus.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_18" id = "not4_18" href = "#line4_18">18.</a> <i>arcu +invigilant</i>, arcubus fabricandis operam dant. Cf. Virg. Ge. IV, 158, +et Æn. IX, 605. +—<i>domitat in gyros</i>, cf. Heyne ad Tibull. IV, <span class = +"smallcaps">i</span>, 94, et Virg. Ge. III, 191. +—<a name = "not4_19" id = "not4_19" href = +"#line4_19">19.</a> <i>exasperat</i>, acuit, ut <i>asperare saxo +pugionem</i>, et <i>ossibus sagittas</i> dixit Tac. Ann. XV, 54, et +Germ. 46; Drak. comparat Lucan. VII, 139 sq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_23" id = "line4_23"> </a> +Hinc tela adcipiunt arces; <a href = "#var4_23">ac</a> robora portis</p> +<p><a name = "line4_24" id = "line4_24"> </a> +Et fidos certant obices arcessere silva:</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p><a name = "line4_25" id = "line4_25"> </a> +Circumdant fossas: haud segnis cuncta magister</p> +<p><a name = "line4_26" id = "line4_26"> </a> +Præcipitat timor, ac vastis trepidatur in <a href = +"#var4_26">arvis</a>.</p> +<span class = "pagenum">226</span> +<p><a name = "line4_27" id = "line4_27"> </a> +Deseruere larem: portant cervicibus ægras</p> +<p><a name = "line4_28" id = "line4_28"> </a> +Adtoniti matres, ducentesque ultima fila</p> +<p><a name = "line4_29" id = "line4_29"> </a> +Grandævos rapuere senes: tum crine soluto</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p><a name = "line4_30" id = "line4_30"> </a> +Ante agitur conjux; dextra lævaque trahuntur</p> +<p><a name = "line4_31" id = "line4_31"> </a> +Parvi, non æquo comitantes ordine, nati.</p> +<p><a name = "line4_32" id = "line4_32"> </a> +<a href = "#var4_32">Sic vulgus traduntque metus</a>, nec poscitur +auctor.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_23" id = "not4_23" href = "#line4_23">23.</a> +<i>robora</i>, obices ligneos, ut <i>ferratæ robora portæ</i> dixit +Stat. Th. X, 505. +—<a class = "missing" name = "not4_24" id = "not4_24" href = +"#line4_24" title = "numerus deest">24.</a> <i>fidos obices</i>, ut +<i>fidus ensis, fidelis lorica</i>, ap. Virg. Æn. VII, 640; IX, 707, et +<i>firma objice</i>, ap. Ovid. Metam. XIV, 780; cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_489">I, 489</a>, <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_252">XIII, 252</a>. +—<a name = "not4_25" id = "not4_25" href = +"#line4_25">25.</a> ut <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_349">VII, 349 seq.</a> Comparant verba Ciceronis +Philipp. II, 36, <i>timor non diuturnus magister officii</i>; et Plinii +Epistol. VII, 17, <i>timor est emendator acerrimus</i>. +—Confer Lucan. lib. I, v. 484 sq., et Valer. Flacc. lib. II, +v. 163 sq.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">226</span> +<a name = "not4_28" id = "not4_28" href = +"#line4_28">28.</a> <i>ducentes ultima fila</i>, quæ propr. Parcæ +ducunt. Conf. Virg. Æn. X, 815. +—<a name = "not4_30" id = "not4_30" href = +"#line4_30">30,</a> <a name = "not4_31" id = "not4_31" href = +"#line4_31">31.</a> Cf. Virg. Æn. II, 723, 724.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_32" id = "not4_32" href = "#line4_32">32.</a> Sic vulgus +metu fugaque sua timorem injicit aliis, nec quæritur, quisnam sit auctor +rumoris. Cf. Lucan. l.c. Possis etiam <i>tradunt metus</i> interpretari, +narrant metuenda. Cf. Val. Fl. II, 166, ubi vid. Burm.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_33" id = "line4_33"> </a> +At Patres, quanquam exterrent inmania cœpta,</p> +<p><a name = "line4_34" id = "line4_34"> </a> +Inque sinu bellum, atque Alpes <a href = "#var4_34">et pervia +saxa</a></p> +<span class = "linenum">35</span> +<p><a name = "line4_35" id = "line4_35"> </a> +<a href = "#var4_35">Decepere</a>, tamen crudam contra aspera mentem</p> +<p><a name = "line4_36" id = "line4_36"> </a> +Et magnos tollunt animos: juvat ire periclis</p> +<p><a name = "line4_37" id = "line4_37"> </a> +Ad decus, et dextra memorandum condere nomen,</p> +<p><a name = "line4_38" id = "line4_38"> </a> +Quale dedit nunquam rebus Fortuna secundis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_34" id = "not4_34" href = "#line4_34">34.</a> <i>In +sinu</i>, in intima Italia, ut <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_652">VI, 652</a>; Tac. Hist. III, 38; Sallust. Catil. +52 (al. 56), §. 35, et Claud. Eutrop. II, 575. +—<a name = "not4_35" id = "not4_35" href = +"#line4_35">35.</a> <i>crudam</i>, vid. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_405">ad I, 405</a>. +—<a class = "missing" name = "not4_36" id = "not4_36" href = +"#line4_36" title = "numerus deest">36.</a> <i>juvat ire</i>, etc. +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_570">I, 570</a>. +—<a name = "not4_37" id = "not4_37" href = +"#line4_37">37.</a> <i>condere</i>, vid. <a class = "crossref" href += "bookIII.html#not3_71">ad III, 71</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_39" id = "line4_39"> </a> +Sed Libyæ ductor tuto fovet agmina vallo,</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p><a name = "line4_40" id = "line4_40"> </a> +Fessa <a href = "#var4_40">gradum</a>, multoque gelu torpentia +nervos;</p> +<p><a name = "line4_41" id = "line4_41"> </a> +Solandique genus, lætis ostentat ad Urbem</p> +<p><a name = "line4_42" id = "line4_42"> </a> +Per campos superesse viam, Romamque sub ictu.</p> +<p><a name = "line4_43" id = "line4_43"> </a> +At non et rerum curas, consultaque belli</p> +<span class = "pagenum">227</span> +<p><a name = "line4_44" id = "line4_44"> </a> +Stare probat, solusque nequit perferre quietem.</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p><a name = "line4_45" id = "line4_45"> </a> +Armiferæ quondam prisca inter tempora gentes</p> +<p><a name = "line4_46" id = "line4_46"> </a> +Ausonium invasere latus, sedesque beatas,</p> +<p><a name = "line4_47" id = "line4_47"> </a> +Et metui peperere manu: mox inpia bella</p> +<p><a name = "line4_48" id = "line4_48"> </a> +Tarpeius pater et capti sensere Quirites.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_39" id = "not4_39" href = "#line4_39">39.</a> +<i>fovet</i> Liv. XXI, 37, <i>quies fessis data triduo</i>. +—<a name = "not4_41" id = "not4_41" href = +"#line4_41">41.</a> Cf. Liv. XXI, 35. +—<i>Solandique genus</i>, ut fere ap. Virg. Æn. VIII, 487, et Val. +Fl. II, 195. +—<a name = "not4_42" id = "not4_42" href = +"#line4_42">42.</a> <i>Per campos</i>, patentem et expeditam. +—<i>sub ictu</i>, in præsentissimo periculo et tam propinquam, ut +fere sub ictum quasi detur. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_528">I, 528</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_46">V, 46</a>, <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_549">549</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_309">VIII, 309</a>. Similiter <i>sub cuspide</i> +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_277">XII, 277</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_43" id = "not4_43" href = "#line4_43">43.</a> <i>At non +et</i>, ut <i>sed non et</i>, ac contra <i>sed tamen et</i>, de quo +<span class = "pagenum notes">227</span> +vid. Heins. ad Ovid. Metam. IV, 273, et ej. Epist. III, 4; ad +Claud. Cons. Hon. IV, 500. +—<a name = "not4_44" id = "not4_44" href = +"#line4_44">44.</a> <i>Stare</i>, quiescere, cessare, ut <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_341">I, 341</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_41">XII, 41</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_37">XIII, 37</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_45" id = "not4_45" href = "#line4_45">45</a> <a name = +"not4_46" id = "not4_46" href = "#line4_45">sq.</a> +<i>Armiferæ gentes</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_172">XV, 172</a>, sunt Galli, qui <i>priscis +temporibus</i> Tarquinii Prisci Italiæ partem, quæ postea Gallia +Cisalpina dicta est, occuparunt, ac fortitudine sua circumjacentibus +populis terrorem injecerunt, mox et Romanos adgressi ipsam Romam +expugnarunt, Drak. Mireris, Dausq. de Siculis, Aboriginibus, Pelasgis, +Lydis, Tyrrhenis cogitasse. Hannibal quietem, quam exercitui dederat, +ipse non capit; sed hoc temporis spatio utitur ad Gallos sibi jungendos, +et junxisset, ni subito eos adventus Consulis obpressisset. Liv. XXI, +39. +—<a class = "missing" name = "not4_47" id = "not4_47" href = +"#line4_47" title = "numerus deest">47.</a> <i>metui</i>, metum, +<i>peperere manu</i>, perfecere ut metuerentur, ut fere <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#line16_15">XVI, 15</a>. +—<a name = "not4_48" id = "not4_48" href = +"#line4_48">48.</a> <i>Tarpeius pater</i>, Jupiter Capitolinus, pro +ipso Capitolio, quod a Gallis obsidebatur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_49" id = "line4_49"> </a> +<a href = "#var4_49">Hic</a> dum sollicitat donis, et inania corda</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p><a name = "line4_50" id = "line4_50"> </a> +Ac fluxam morum gentem fovet, armaque jungit;</p> +<p><a name = "line4_51" id = "line4_51"> </a> +Jam consul, volucri <a href = "#var4_51">pervectus</a> litora +classe,</p> +<p><a name = "line4_52" id = "line4_52"> </a> +Scipio Phocaicis sese referebat ab oris;</p> +<p><a name = "line4_53" id = "line4_53"> </a> +Ingentesque duces, pelagi terræque laborem</p> +<p><a name = "line4_54" id = "line4_54"> </a> +Diversum emensos, propiora pericula vallo</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p><a name = "line4_55" id = "line4_55"> </a> +Jungebant, magnæque aderant primordia cladis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_49" id = "not4_49" href = "#line4_49">49, 50.</a> +Similiter Galli dicuntur <i>corde leves</i> inf. <a class = "crossref" +href = "#line4_708">v. 708</a>, <i>ingenio fluxi, vaniloquum genus +ac mutabile mentis</i>, VIII, 16, 17. Cf. Liv. XXI, 39, 52; +XXII, 1. +—<a class = "missing" name = "not4_50" id = "not4_50" href = +"#line4_50" title = "numerus deest">50.</a> <i>fluxam</i>, nimis +mutabilem, parum firmam et constantem, ut <i>f. fides, res</i>, etc. +—<a name = "not4_51" id = "not4_51" href = +"#line4_51">51.</a> Cf. Liv. XXI, 26, 32, 39; Polyb. III, 41, 49, +56, 61. Poeta nimis abrupte in hæc incidit, neque certiorem fecit +lectorem, cur Scipio, cujus nomen hoc loco primum legitur, Massiliæ +fuerit. +—<a name = "not4_52" id = "not4_52" href = +"#line4_52">52.</a> <i>Phocaicis ab oris</i>, a Massilia +(<i>Marseille</i>), urbe Galliæ Narbonensis, condita a Phocæis, seu +Phocæensibus, incolis Phocææ, urbis Ioniæ (conf. <a class = "crossref" +href = "bookXV.html#line15_168">XV, 168, 172 seq.</a>; Plin. +III, 4; Mel. II, 5; Strab. IV, p. 125; Tacit. vit. +Agricol. cap. 4; Liv. V, 34; XXXIV, 9), non a Phocensibus, +quos Justin. XXXVII, 1; XLIII, 1; et Lucan. III, 340; IV, 256, +cum Phocæis confudisse videntur, errore antiquo et vulgari, de quo cf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_335">ad I, 335</a>. +—<a name = "not4_53" id = "not4_53" href = +"#line4_53">53.</a> <i>labores pelagi</i>, ad Scipionem, et +<i>terræ</i> ad Hannibalem +<span class = "pagenum notes">228</span> +spectant.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">228</span> +<p><a name = "line4_56" id = "line4_56"> </a> +<a href = "#var4_56">conlatis</a>Namque ut, admoto consule castris,</p> +<p><a name = "line4_57" id = "line4_57"> </a> +Sustulerat Fortuna moras, signumque <a href = "#var4_57">furoris</a></p> +<p><a name = "line4_58" id = "line4_58"> </a> +Adcensæ viso poscebant hoste cohortes;</p> +<p><a name = "line4_59" id = "line4_59"> </a> +Debellata procul, <a href = "#var4_59">quæcumque vocantur +Iberis</a>,</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p><a name = "line4_60" id = "line4_60"> </a> +Ingenti Tyrius <a href = "#var4_60">numerosa</a> per agmina ductor</p> +<p><a name = "line4_61" id = "line4_61"> </a> +Voce sonat; non Pyrenen, Rhodanumve <a href = "#var4_61">ferocem</a></p> +<p><a name = "line4_62" id = "line4_62"> </a> +Jussa adspernatos, <a href = "#var4_62">Rutulam</a> fumasse +Saguntum,</p> +<p><a name = "line4_63" id = "line4_63"> </a> +Raptum per Celtas iter, et, qua ponere gressum</p> +<p><a name = "line4_64" id = "line4_64"> </a> +Amphitryoniadæ fuerit labor, isse sub armis</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p><a name = "line4_65" id = "line4_65"> </a> +Pœnorum turmas, equitemque per ardua vectum</p> +<p><a name = "line4_66" id = "line4_66"> </a> +Insultasse jugo, et fremuisse hinnitibus Alpes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_57" id = "not4_57" href = "#line4_57">57.</a> <i>signum +furoris</i>, furiosi impetus, pugnæ, h.e. classicum. +—<a name = "not4_59" id = "not4_59" href = +"#line4_59">59.</a> Longior est H. oratio apud Polyb. III, 63, et +Liv. XXI, 43, 44. Hispaniam debellatam esse jactat. +—<a name = "not4_63" id = "not4_63" href = +"#line4_63">63.</a> <i>Raptum iter</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_569">ad I, 569</a>. +—<a name = "not4_64" id = "not4_64" href = +"#line4_64">64.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_513">III, 513, 514</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_356">ad II, 356</a>. +—<a name = "not4_66" id = "not4_66" href = +"#line4_66">66.</a> <i>Insultasse jugo</i>, ut ap. Virg. Ge. III, +117. +—<i>fremuisse hinnitibus Alpes</i>, ut ap. Virg. Æn. IV, 668, et +XII, 922.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_67" id = "line4_67"> </a> +Contra pulchra suos vocat ad discrimina consul:</p> +<p><a name = "line4_68" id = "line4_68"> </a> +«Hostem, miles, habes fractum ambustumque nivosis</p> +<p><a name = "line4_69" id = "line4_69"> </a> +Cautibus, atque ægre torpentia membra trahentem.</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p><a name = "line4_70" id = "line4_70"> </a> +En age, qui sacros montes, rupesque profundas</p> +<p><a name = "line4_71" id = "line4_71"> </a> +<a href = "#var4_71">Transiluit, discat</a>, quanto stat celsius +arce</p> +<span class = "pagenum">229</span> +<p><a name = "line4_72" id = "line4_72"> </a> +Herculea vallum; et majus sit, scandere colles,</p> +<p><a name = "line4_73" id = "line4_73"> </a> +An <a href = "#var4_73">vestros</a> rupisse globos: det inania famæ,</p> +<p><a name = "line4_74" id = "line4_74"> </a> +Dum magna <a href = "#var4_74">fuso</a> pugna, retroque ruenti,</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p><a name = "line4_75" id = "line4_75"> </a> +Qua ventum est, obstent Alpes: super ardua ductum</p> +<p><a name = "line4_76" id = "line4_76"> </a> +Huc egere Dei, Latios ut sanguine fines</p> +<p><a name = "line4_77" id = "line4_77"> </a> +Inbueret, tellusque hostilis conderet ossa.</p> +<p><a name = "line4_78" id = "line4_78"> </a> +Scire libet, <a href = "#var4_78">nova nunc</a> nobis atque altera +bellum</p> +<p><a name = "line4_79" id = "line4_79"> </a> +Carthago, anne eadem mittat, quæ, mersa sub æquor,</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p><a name = "line4_80" id = "line4_80"> </a> +Ægates inter vasto jacet obruta ponto.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_67" id = "not4_67" href = "#line4_67">67.</a> Conf. +Polyb. III, 64, et Liv. XXI, 40, 41. Sed ibi castris jam ad Ticinum +positis loquitur. +—<i>pulchra</i> gloriosa; quia certam victoriæ spem ostendit. +—<a class = "missing" name = "not4_68" id = "not4_68" href = +"#line4_68" title = "numerus deest">68.</a> <i>amburi</i>, +<i>uri</i>, καίεσθαι, ἀποκαίεσθαι, <i>frigore</i>, nota phrasis, vid. +Drak. ad h.l. et Cerda ad Virg. Ge. I, 93. <i>Præusti artus</i>, +<i>membra torrida gelu</i>, etc., ap. Liv. l.c.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_70" id = "not4_70" href = "#line4_70">70.</a> <i>sacros +montes</i>, vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_501">ad +III, 501</a>. +—<a name = "not4_71" id = "not4_71" href = +"#line4_71">71.</a> <i>arce Herculea</i>, Sagunto. +<span class = "pagenum notes">229</span> +cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_273">I, 273</a>, +vel Alpibus; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_496">III, 496</a>. +—<i>celsius</i>, expugnatu difficilius, <i>stat</i>, est. +—<a name = "not4_72" id = "not4_72" href = +"#line4_72">72.</a> <i>colles</i> contemtim dicit Alpes. +—<a name = "not4_73" id = "not4_73" href = +"#line4_73">73.</a> <i>det inania famæ</i>, vanas res a se gestas +laudibus efferat et celebret, Drak. qui confert VII, 217; XI, 140; XVI, +44, et monet, alio sensu ita dixisse Hor. Sat. II, 2, 95, ubi vid. +Bentl. +—<a name = "not4_75" id = "not4_75" href = +"#line4_75">75</a> sq. Hæc δεινῶς dicta. +—<a name = "not4_77" id = "not4_77" href = +"#line4_77">77.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_574">ad II, 574</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_78" id = "not4_78" href = "#line4_78">78</a> <a name = +"not4_79" id = "not4_79" href = "#line4_78">sq.</a> +Liviana verba c. 41, <i>Experiri juvat, utrum</i>, etc.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_81" id = "line4_81"> </a> +Hæc ait, atque agmen Ticini flectit ad undas.</p> +<p><a name = "line4_82" id = "line4_82"> </a> +Cæruleas Ticinus aquas, et stagna vadoso</p> +<p><a name = "line4_83" id = "line4_83"> </a> +Perspicuus servat turbari nescia fundo,</p> +<p><a name = "line4_84" id = "line4_84"> </a> +Ac nitidum viridi lente trahit amne liquorem.</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p><a name = "line4_85" id = "line4_85"> </a> +Vix credas labi; ripis tam mitis opacis</p> +<p><a name = "line4_86" id = "line4_86"> </a> +Argutos inter volucrum <a href = "#var4_86">certamine</a> cantus,</p> +<p><a name = "line4_87" id = "line4_87"> </a> +Somniferam ducit lucenti gurgite lympham.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_81" id = "not4_81" href = "#line4_81">81.</a> +Amplificavit narrationem Liv. XXI, 45 sq., et Polyb. III, 65.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_82" id = "not4_82" href = "#line4_82">82...</a> <a name += "not4_84" id = "not4_84" href = "#line4_84">84.</a> Notio aquæ liquidæ +variis modis exornatur more Silii.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_85" id = "not4_85" href = "#line4_85">85.</a> +<i>ripis</i>, inter ripas. +—<i>mitis</i>, lenis, placide manans, ut <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#line8_537">VIII, 537</a>; <a class = "crossref" +href = "bookXVI.html#line16_642">XVI, 642</a>, et ap. Virg. Æn. VIII, +88. +—<a name = "not4_86" id = "not4_86" href = +"#line4_86">86.</a> <i>Cantus arguti</i> dicuntur <i>volucrum +certamine</i>, h.e. certatim, vel magno concentu canentium volucrum: quo +sensu voces <i>agmen</i> et <i>certamen</i> a poetis usurpari, nota res +est; Ern. Præstiterit, opinor, vulgata lectio <i>Argutos inter, volucrum +certamina, cantus</i>, ut <i>cantus</i> per adpositionem dicantur +<i>volucrum certamina</i>, quatenus hæ certatim canant. +—<a name = "not4_87" id = "not4_87" href = +"#line4_87">87.</a> <i>Somniferam lucenti</i>, propter cantum avium +et +<span class = "pagenum notes">230</span> +lene murmur aquæ, Drak. Conf. Horat. Epod. II, 28, al.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_88" id = "line4_88"> </a> +Jamque sub extremum noctis <a href = "#var4_88">fugientibus</a> +umbris</p> +<span class = "pagenum">230</span> +<p><a name = "line4_89" id = "line4_89"> </a> +Lux aderat, Somnusque <a href = "#var4_89">suas confecerat +horas</a>.</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p><a name = "line4_90" id = "line4_90"> </a> +Explorare locos consul, collisque propinqui</p> +<p><a name = "line4_91" id = "line4_91"> </a> +Ingenium, et <a href = "#var4_91">campis</a> quæ sit natura, +parabat.</p> +<p><a name = "line4_92" id = "line4_92"> </a> +Par studium Pœno, similesque in pectore curæ.</p> +<p><a name = "line4_93" id = "line4_93"> </a> +Ergo aderant, rapidis equitum comitantibus alis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_89" id = "not4_89" href = "#line4_89">89.</a> +<i>suas</i>, justas.</p> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not4_91" id = "not4_91" href = "#line4_91" +title = "‘90’ legitur">91.</a> <i>Ingenium</i>, ut <i>natura</i>, +indoles, situs, φύσις, ut <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_284">XIV, 284</a>. Plura exempla dabit Drak. ad +h.l. et ad <a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_46">XVI, +46</a>, it. Duker. et Freinsh. ad Flor. II, 6, n. 6.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_94" id = "line4_94"> </a> +Verum ubi commoto docuerunt pulvere nubes,</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p><a name = "line4_95" id = "line4_95"> </a> +Hostem ferre gradum; et propius propiusque sonoro</p> +<p><a name = "line4_96" id = "line4_96"> </a> +Quadrupedum cornu tellus gemit; ac simul acer</p> +<p><a name = "line4_97" id = "line4_97"> </a> +Vincentum lituos hinnitus sævit equorum:</p> +<p><a name = "line4_98" id = "line4_98"> </a> +Arma, viri, <a href = "#var4_98">rapite</a> arma, viri; dux instat +uterque.</p> +<p><a name = "line4_99" id = "line4_99"> </a> +Ambobus velox virtus, geminusque cupido</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p><a name = "line4_100" id = "line4_100"> </a> +Laudis, et ad pugnas Martemque insania <a href = +"#var4_100">concors</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_94" id = "not4_94" href = "#line4_94">94.</a> Cf. Liv. +XXI, 46; et similia loca Virg. Aen. IX, 33... 39; XI, 597... 607, et 908 +seq. +—<a name = "not4_95" id = "not4_95" href = +"#line4_95">95.</a> <i>ferre</i>, inferre, <i>gradum</i>, adcedere. +—<a name = "not4_97" id = "not4_97" href = +"#line4_97">97.</a> <i>sævit</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_600">XIII, 600</a>, et ap. Virg. Æn. V, 257; +cf. Heins. ad Val. Fl. IV, 455. +—<a name = "not4_98" id = "not4_98" href = +"#line4_98">98.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_169">XII, 169</a>; N. Heins. ad XI, 133, vel, ubi +eadem exempla congessit, ad Ovid. Met. XI, 377, et Cerda ad Virg. Æn. +VII, 460.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_99" id = "not4_99" href = "#line4_99">99.</a> <i>velox +virtus</i>, alibi <i>ignea</i> et <i>vivida</i>. +—<i>geminus</i>, similis, par, ut passim ap. Cic. Sic et mox +<i>concors</i> (<a class = "missing" name = "not4_100" id = "not4_100" +href = "#line4_100" title = "numerus deest">v. 100</a>). Ter eadem +sententia exprimitur.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_101" id = "line4_101"> </a> +Haud mora: jam tantum campi dirimebat ab ictu,</p> +<p><a name = "line4_102" id = "line4_102"> </a> +Quantum inpulsa valet comprendere lancea nodo;</p> +<p><a name = "line4_103" id = "line4_103"> </a> +Quum subitum liquida, non ullis nubibus, æthra</p> +<span class = "pagenum">231</span> +<p><a name = "line4_104" id = "line4_104"> </a> +Augurium mentes oculosque ad sidera vertit.</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p><a name = "line4_105" id = "line4_105"> </a> +Accipiter, medio tendens a <a href = "#var4_105">limite</a> solis,</p> +<p><a name = "line4_106" id = "line4_106"> </a> +Dilectas Veneri, notasque <a href = "#var4_106">ab honore</a> +Diones,</p> +<p><a name = "line4_107" id = "line4_107"> </a> +Turbabat violentus aves; atque unguibus idem,</p> +<p><a name = "line4_108" id = "line4_108"> </a> +Idem nunc rostro, duris nunc ictibus alæ,</p> +<p><a name = "line4_109" id = "line4_109"> </a> +Ter quinas dederat sæva inter vulnera leto.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_101" id = "not4_101" href = "#line4_101">101.</a> Cf. +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_651">XII, 651</a>; Virg. +Æn. XI, 608 seq., et loca Hom. Iliad. ο, 357; π, 589; φ, 251, quæ jam +comparavit Drak. qui docet, hoc spatium δουρηνεκές dici Iliad. κ, 357, +ut, quod longius sit, μεταίχμιον, de quo vid. Schol. Eurip. ad Alcest. +91, et Phœniss. 1246. +—<a name = "not4_102" id = "not4_102" href = +"#line4_102">102.</a> <i>nodo</i>, vid. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_318">ad I, 318</a>. +—<a name = "not4_103" id = "not4_103" href = +"#line4_103">103.</a> sq. Variavit et in usum suum convertit locum +<span class = "pagenum notes">231</span> +Virg. Æn. XII, 244 sq. Alia prodigia, quæ Romanis terrorem injecerint, +memorat Liv. XXI, 46.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_105" id = "not4_105" href = "#line4_105">105.</a> +<i>medio a limite solis</i>, a m. spatio, seu via, quæ soli conficienda +est, adeoque a medio cælo, seu meridie. +—<a name = "not4_106" id = "not4_106" href = +"#line4_106">106.</a> <i>Dione</i>, mater Veneris, et ipsa quoque +Venus, vid. Barth. ad Stat. Silv. III, 5, 79; et Schwebel. ad Bion. +I, 93.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">110</span> +<p><a name = "line4_110" id = "line4_110"> </a> +Nec finis, <a href = "#var4_110">satiasve</a>, novi sed sanguinis +ardor</p> +<p><a name = "line4_111" id = "line4_111"> </a> +Gliscere; et urgebat trepidam jam cæde priorum,</p> +<p><a name = "line4_112" id = "line4_112"> </a> +Incertamque fugæ, pluma labente, columbam;</p> +<p><a name = "line4_113" id = "line4_113"> </a> +Donec Phœbeo veniens Jovis ales ab ortu</p> +<p><a name = "line4_114" id = "line4_114"> </a> +In tenues tandem nubes dare terga coegit.</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p><a name = "line4_115" id = "line4_115"> </a> +Tum victrix <a href = "#var4_115">lætos signa ad Romana volatus</a></p> +<p><a name = "line4_116" id = "line4_116"> </a> +Convertit; prolesque ducis qua parte decora</p> +<p><a name = "line4_117" id = "line4_117"> </a> +Scipio quassabat puerilibus arma lacertis,</p> +<p><a name = "line4_118" id = "line4_118"> </a> +Clangorem bis terque dedit, rostroque coruscæ</p> +<p><a name = "line4_119" id = "line4_119"> </a> +<a href = "#var4_119">Perstringens</a> conum galeæ, se reddidit +astris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_115" id = "not4_115" href = "#line4_115">115.</a> +<i>lætos</i>, Romanis fausta portendentes. +—<a name = "not4_116" id = "not4_116" href = +"#line4_116">116,</a> <a name = "not4_117" id = "not4_117" href = +"#line4_117">117.</a> Ornate pro, ubi Consulis filius armatus stabat. +Confer infra <a class = "crossref" href = "#not4_456">ad vers. 456 +seq.</a></p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">120</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_120" id = "line4_120"> </a> +Exclamat Liger (huic Superos sentire monentes</p> +<span class = "pagenum">232</span> +<p><a name = "line4_121" id = "line4_121"> </a> +Ars fuit, ac penna monstrare futura magistra):</p> +<p><a name = "line4_122" id = "line4_122"> </a> +«Pœne, bis octonos Italis in finibus annos,</p> +<p><a name = "line4_123" id = "line4_123"> </a> +Audaci similis volucri, sectabere pubem</p> +<p><a name = "line4_124" id = "line4_124"> </a> +Ausoniam, multamque feres cum sanguine prædam:</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p><a name = "line4_125" id = "line4_125"> </a> +Sed compesce minas; renuit tibi Daunia regna</p> +<p><a name = "line4_126" id = "line4_126"> </a> +Armiger ecce Jovis: nosco te, summe Deorum:</p> +<p><a name = "line4_127" id = "line4_127"> </a> +Adsis o, firmesque tuæ, Pater, alitis omen.</p> +<p><a name = "line4_128" id = "line4_128"> </a> +Nam tibi servantur, ni vano cassa volatu</p> +<p><a name = "line4_129" id = "line4_129"> </a> +Mentitur superos præpes, postrema subactæ</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p><a name = "line4_130" id = "line4_130"> </a> +Fata, puer, Libyæ, et majus Carthagine nomen.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_120" id = "not4_120" href = "#line4_120">120.</a> Liger +(quod nomen, a Galliæ fluvio ductum, occurrit etiam ap. Virg. Æn. +X, 596), ex numero columbarum, ab accipitre occisarum, auguratur +æque ac Calchas ap. Hom. Iliad. Β, 321 sq., et Ovid. Met. XII, 13 sq., +quod Drak. jam observasse video. +—<i>Superos sentire</i>, voluntatem deorum cognoscere. +—<i>monere et monita</i> vocabb. propria de vatibus, oraculis et +diis, qui vel somniis, vel prodigiis aliisque signis futura significant, +vid. Ind. et Drak. ad <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_117">V, 117</a>, et <a class = "crossref missing" +href = "bookX.html#line10_372" title = "recte 372">X, 373</a>; +<span class = "pagenum notes">232</span> +quibus locis laudat Heins. ad Ovid. Met. XIII, 216; Gronov. Diatr. Stat. +c. 56, et Broukh. ad Tibull. I, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 50; III, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 2; Add. Burm. ad Val. Fl. I, 29, 231, +et ad Ovid. Met. II, 639. +—<a name = "not4_121" id = "not4_121" href = +"#line4_121">121.</a> <i>penna magistra</i>, ut <i>natura magistra +ac duce</i>, et alia. +—<i>penna</i> pro avibus earumque volatu, vid. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_344">ad III, 344</a>. +—<a name = "not4_125" id = "not4_125" href = +"#line4_125">125.</a> Aquila innuit, Jovem tibi imperium Italiæ +recusare. +—<a name = "not4_126" id = "not4_126" href = +"#line4_126">126.</a> <i>Nosco te</i>, ut ap. Virg. Æn. XII, 260. +—<a name = "not4_127" id = "not4_127" href = +"#line4_127">127.</a> Hæc desumta ex Virg. Æn. VIII, 78; Drak. +lectores remittit ad Turneb. Adv. XIII, 16, et Burm. Jov. καταιβ. c. +9.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_130" id = "not4_130" href = "#line4_130">130.</a> +<i>puer</i>, cf. <a class = "crossref" href = "#not4_454">ad +v. 454</a>. +—<i>majus Carthagine nomen</i>, cognomen Africani, quod Africam, +non solam Carthaginem, armis subactam declarabat. Cf. Bentl. ad Hor. +Epod. IX, 25.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_131" id = "line4_131"> </a> +Contra læta Bogus Tyrio canit <a href = "#var4_131">omina</a> regi,</p> +<p><a name = "line4_132" id = "line4_132"> </a> +Et faustum accipitrem, cæsasque in nube volucres</p> +<p><a name = "line4_133" id = "line4_133"> </a> +Æneadis cladem et Veneris portendere genti.</p> +<p><a name = "line4_134" id = "line4_134"> </a> +Tum dictis comitem contorquet primus in hostes,</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p><a name = "line4_135" id = "line4_135"> </a> +Ceu suadente Deo, et fatorum conscius, hastam.</p> +<p><a name = "line4_136" id = "line4_136"> </a> +Illa volans patuli longe per inania campi</p> +<p><a name = "line4_137" id = "line4_137"> </a> +<a href = "#var4_137">Ictum</a> perdiderat spatio, ni, fusus +habenas,</p> +<span class = "pagenum">233</span> +<p><a name = "line4_138" id = "line4_138"> </a> +Dum primæ decus adfectat decerpere pugnæ,</p> +<p><a name = "line4_139" id = "line4_139"> </a> +Obvia quadrupedis præceps Catus ora tulisset.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_133" id = "not4_133" href = "#line4_133">133.</a> +<i>Veneris genti</i>, Romanis, qui in Veneris tutela sunt, ut columbæ. +—<a name = "not4_134" id = "not4_134" href = +"#line4_134">134.</a> Cf. Virg. Æn. IX, 52, et XII, 266 sq. +—<i>dictis comitem</i>, ἐμμαπέως, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_304">I, 304</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_569">IX, 569</a>; Drak. Cf. Burm. ad Val. Fl. +V, 601.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_137" id = "not4_137" href = "#line4_137">137.</a> +<i>Ictum perdiderat</i>, h.e. perdidisset hasta, ut, ἅλιον βέλος ἔκφυγε +Iliad. Λ, 376. +—<i>Perdere</i> dicimur, quæ inrita sunt et fine suo excidunt, vel +quæ sine utilitate profundimus, nec in rem nostram convertimus, +quorumque eventus et spes nos frustratur, v.c. <i>vulnera</i>, Stat. Th. +VIII, 415; <i>lacrimas</i>, <i>ævum</i>, <i>jactus</i>, ibid. II, 656; +V, 136; X, 393; <i>ictus</i> Lucan. VI, 197; <i>mortem p.</i> +<span class = "pagenum notes">233</span> +(h.e. inultum mori, ut nec amicis id expediat, nec hostibus noceat), +inf. <a class = "crossref" href = "#line4_605">v. 605</a>, ubi +N. Heins. et Drak. laudant Senec. Agam. 519; Lucan. III, 706; Stat. +Th. IX, 58; Auct. ad Herenn. IV, 44 (<i>Decius amisit vitam, at non +perdidit</i>), et Burm. ad Petron. 82. +—<i>fusus habenas</i>, pro <i>fusis habenis</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_172">XIII, 172</a>; sic <i>fusa +comas</i> <a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_570">XIV, +570</a>; Val. Fl. III, 315; <i>f. barbam</i>, Virg. Æn. +X, 838. +—<a name = "not4_138" id = "not4_138" href = +"#line4_138">138.</a> <i>decerpere decus</i>, ut δρέπειν τιμὴν ap. +Pind. Pyth. I, 95. +—<a name = "not4_141" id = "not4_141" href = +"#line4_141">141.</a> <i>adcepit cædem</i>, vulnerandi et occidendi +occasionem, <i>ab hoste</i>, qui sagittæ occurrebat.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">140</span> +<p><a name = "line4_140" id = "line4_140"> </a> +Sic elanguescens, ac jam casura, petitum</p> +<p><a name = "line4_141" id = "line4_141"> </a> +Invenit vulnus, cædemque <a href = "#var4_141">adcepit</a> ab hoste</p> +<p><a name = "line4_142" id = "line4_142"> </a> +Cornus, et oblatæ stetit inter tempora frontis.</p> +<p><a name = "line4_143" id = "line4_143"> </a> +Incurrunt acies, magnoque fragore per æquor</p> +<p><a name = "line4_144" id = "line4_144"> </a> +Suspendunt <a href = "#var4_144">cuncti</a> frenis sublime reductos</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p><a name = "line4_145" id = "line4_145"> </a> +Cornipedes, <a href = "#var4_145">ultroque ferunt</a>: erectus in +auras</p> +<p><a name = "line4_146" id = "line4_146"> </a> +It sonipes, rapidaque volans per aperta procella</p> +<p><a name = "line4_147" id = "line4_147"> </a> +Tenuia vix summo vestigia pulvere signat.</p> +<p><a name = "line4_148" id = "line4_148"> </a> +Boiorum ante alias, <a href = "#var4_148">Cryxo</a> duce, mobilis +ala</p> +<span class = "pagenum">234</span> +<p><a name = "line4_149" id = "line4_149"> </a> +Arietat in primos, obicitque inmania membra.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_144" id = "not4_144" href = "#line4_144">144.</a> +<i>cuncti</i> equites <i>suspendunt</i> equos, h.e. habenas ita +adducebant, ut equi in priores pedes se elevarent et quasi penderent. +Drak. citat Stat. Th. VI, 504. +—<a name = "not4_146" id = "not4_146" href = +"#line4_146">146.</a> <i>procella</i>, impetu. +—<a name = "not4_147" id = "not4_147" href = +"#line4_147">147.</a> Drak. comparat III, 308; XIII, 327; XIV, 508; +Hom. Iliad. Υ, 226; Virg. Æn. VII, 808 sq.; Stat. Th. VI, 638 sq.; Ovid. +Met. X, 654; Claud. Cons. Hon. III, 197, et al. +—<i>summo vestigia pulvere signat</i>, verba Maroniana, Ge. III, +171; cf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_485">XVI, 485</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_148" id = "not4_148" href = "#line4_148">148.</a> +<i>Boios</i> in Gallia olim Celtica, seu Lugdunensi, et quidem in +Burbonio potissimum agro habitasse, eorumque alios Sigoveso duce +Boiohemum et, a Marcomannis inde pulsos, Vindeliciæ ac Norici partem, +quæ ab illis Boioaria, seu Bavaria dicitur, expugnasse; alios vero, de +quibus h.l. agitur, partem Galliæ Cisalpinæ, inter Padum et Apenninum +sitam occupasse, et in partibus Pœnorum stetisse, ex Livio aliisque nota +res est. +—<i>Boios</i> +<span class = "pagenum notes">234</span> +a Romanis ad Pœnos defecisse, eorumque regulum <i>Magilum</i>, vel +<i>Magalum</i> fœdus cum Hannibale junxisse, memorant Polyb. III, 40, +44, et Liv. XXI, 29; eos vero in prælio ad Ticinum (de quo vid. +<i>Guischard, Mém. milit.</i> T. I, c. 5) adfuisse, nemo +memoriæ prodidit præter Silium, qui vel alios, quorum scripta +interciderunt, vel suum quoque ingenium sequutus est, quo spectant etiam +ea, quæ de Cryxo, ejus nomine, habitu et certamine cum Scipione tradit, +quæ ex historia pugnæ Virdomari, Gallorum regis, cum Marcello (vid. +Plut. Marcell. p. 300. sq.) hausisse videtur; Lenz. +—<a name = "not4_149" id = "not4_149" href = +"#line4_149">149.</a> <i>Arietat</i>, inruit, ut ap. Virg. Æn. XI, +890. +—<i>in primos</i>, Romanorum προμάχους. +—<i>inmania membra</i>, conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_110">ad V, 110 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">150</span> +<p><a name = "line4_150" id = "line4_150"> </a> +<a href = "#var4_150">Ipse, tumens atavis, Brenni</a> se stirpe +ferebat</p> +<p><a name = "line4_151" id = "line4_151"> </a> +Cryxus, et in titulos Capitolia capta trahebat;</p> +<p><a name = "line4_152" id = "line4_152"> </a> +Tarpeioque jugo, demens! et vertice sacro</p> +<p><a name = "line4_153" id = "line4_153"> </a> +Pensantes aurum Celtas umbone <a href = "#var4_153">gerebat</a>.</p> +<p><a name = "line4_154" id = "line4_154"> </a> +Colla viri fulvo radiabant lactea torque,</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p><a name = "line4_155" id = "line4_155"> </a> +Auro virgatæ vestes, manicæque rigebant</p> +<p><a name = "line4_156" id = "line4_156"> </a> +Ex auro, et simili <a href = "#var4_156">vibrabat</a> crista +metallo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_150" id = "not4_150" href = "#line4_150">150.</a> +Historia notissima (cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_624">ad I, 624 sq.</a>) et insculpta clipeo, in +Britannia reperto, quem Drak. delineandum curavit. +—<i>Brenni</i>, Gallorum Senonum ducis. +—<a name = "not4_151" id = "not4_151" href = +"#line4_151">151.</a> <i>in titulos trahebat</i>, sibi gloriæ +ducebat. +—<i>Capitolia capta</i>, de conatu et jactanter pro, obpugnata, ut +<i>tenebant</i> ap. Virg. Æn. VIII, 657. +—<a name = "not4_153" id = "not4_153" href = +"#line4_153">153.</a> Vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_407">ad I, 407</a>. +—<i>umbone</i>, clipeo, qui Gallis oblongus est. +—<i>gerebat</i> insculptos.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_154" id = "not4_154" href = "#line4_154">154.</a> Hæc +sublecta Virg. Æn. VIII, 659 sqq., ubi vid. Heyne. Comparant etiam Æn. +IV, 138 sq.; VI, 144. +—<i>Colla lactea</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_520">XVI, 520</a> et ap. Virg. Æn. VIII, 660; +X, 137, alias <i>nivea</i>, <i>marmorea</i>, <i>eburnea</i>, etc.; +conf. N. Heins. et Drak. ad XII, 245, 246; Jani et Bentl. ad Hor. +Od. I, <span class = "smallcaps">xiii</span>, 2. +—<i>fulvo</i>, aureo. +—<a class = "missing" name = "not4_155" id = "not4_155" href = +"#line4_155" title = "numerus deest">155.</a> De <i>vestibus +virgatis</i>, ῥαβδωτοὶς (nobis <i>gestreifte Gewänder</i>), cf. Diodor. +V, 30; XII, 21; Burm. ad Val. Fl. II, 159, et, quos Drak. laudat, +VV. DD. ad Virg. Æn. VIII, 660; Scalig. ad Varr. L. L. p. 67; +Salmas. ad Vopisc. Carin. c. 20; Spanh. ad Callim. H. in Dian. +v. 12; Jungerm. ad Polluc. VII, §, 53. Perperam Lefeb. exponit +gall. <i>galonnées</i>, a <i>virga</i>, <i>galon</i>, germ. <i>Band</i>, +<i>Borte</i>. +—<a name = "not4_156" id = "not4_156" href = +"#line4_156">156.</a> <i>crista</i> non λοφος, sed κόρυς, quod +inutili eruditionis adparatu probat Daniel Heinsius. +—<i>vibrabat</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_539">ad I, 539</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">235</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_157" id = "line4_157"> </a> +Sternitur inpulsu vasto perculsa Camertum</p> +<p><a name = "line4_158" id = "line4_158"> </a> +Prima phalanx; spissæque ruunt conferta per arma</p> +<p><a name = "line4_159" id = "line4_159"> </a> +Undæ Boiorum: <a href = "#var4_159">sociata</a> examina <a href = +"#var4_159">densent</a></p> +<span class = "linenum">160</span> +<p><a name = "line4_160" id = "line4_160"> </a> +Infandi Senones; conlisaque quadrupedantum</p> +<p><a name = "line4_161" id = "line4_161"> </a> +Pectoribus toto volvuntur corpora campo.</p> +<p><a name = "line4_162" id = "line4_162"> </a> +Arva natant, altusque virum cruor, altus equorum</p> +<p><a name = "line4_163" id = "line4_163"> </a> +Lubrica belligeræ sorbet vestigia turmæ.</p> +<p><a name = "line4_164" id = "line4_164"> </a> +Seminecum letum peragit gravis ungula pulsu,</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p><a name = "line4_165" id = "line4_165"> </a> +Et circumvolitans tetros a sanguine rores</p> +<p><a name = "line4_166" id = "line4_166"> </a> +Spargit humo, miserisque suo lavit <a href = "#var4_166">arma</a> +cruore.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">235</span> +<a name = "not4_157" id = "not4_157" href = "#line4_157">157.</a> +<i>Camertes</i>, seu <i>Camerini</i>, Umbri, quorum urbs Camers, seu +Camerinum (hod. <i>Camerino</i>) in montibus qui Picenum ab Umbria +dirimunt. +—<a name = "not4_159" id = "not4_159" href = +"#line4_159">159.</a> <i>Undæ</i> ut ap. Virg. Ge. II, 462; Juv. +III, 244; Stat. Th. II, 224, et aliis locis, a Drak. cit. Sic +quoque <i>torrens</i> <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_760">XIII, 760</a>, et <i>undans vulnus, unda +sanguinis</i>, etc.; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_240">X, 240, 245</a>. +—<a name = "not4_160" id = "not4_160" href = +"#line4_160">160.</a> <i>Infandi Senones</i>, cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_624">I, 624 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_162" id = "not4_162" href = "#line4_162">162.</a> +Deformitas rei nimis fere ad vivum resecatur. +—<i>natant</i>, cruore submersa sunt, Drak. +—<a name = "not4_163" id = "not4_163" href = +"#line4_163">163.</a> <i>sorbet</i>, abscondit, ita replet, ut +conspici et cognosci nequeant. Propr. vestigia sorbent cruorem. Durior, +judice Drak. locutio, quam alibi non notavit. Cf. tamen Lucan. III, 261; +IV, 100.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_164" id = "not4_164" href = "#line4_164">164.</a> +<i>letum peragit</i>, eos prorsus necat. +—<a name = "not4_165" id = "not4_165" href = +"#line4_165">165.</a> Verba Maroniana Æn. XII, 339.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_167" id = "line4_167"> </a> +Spicula prima, puer, <a href = "#var4_167">tumidi</a>, Tyrrhene, +Pelori</p> +<p><a name = "line4_168" id = "line4_168"> </a> +Purpureo moriens victricia sanguine tingis.</p> +<p><a name = "line4_169" id = "line4_169"> </a> +Nam tibi, <a href = "#var4_169">dum</a> stimulas cornu, atque in prælia +mentes</p> +<span class = "pagenum">236</span> +<span class = "linenum">170</span> +<p><a name = "line4_170" id = "line4_170"> </a> +Adcendis, renovasque viros ad vulnera cantu,</p> +<p><a name = "line4_171" id = "line4_171"> </a> +Hæsit barbaricum sub anhelo gutture telum,</p> +<p><a name = "line4_172" id = "line4_172"> </a> +Et clausit raucum letali vulnere murmur.</p> +<p><a name = "line4_173" id = "line4_173"> </a> +At sonus, extremo morientis fusus ab ore,</p> +<p><a name = "line4_174" id = "line4_174"> </a> +<a href = "#var4_174">Flexa</a> pererravit mutis jam cornua labris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_167" id = "not4_167" href = "#line4_167">167,</a> +<a name = "not4_168" id = "not4_168" href = "#line4_168">168.</a> Sensus +est, quod Drak. jam monuisse video, Tyrrhenum tubicinem, adhuc +<i>puerum</i>, h.e. juvenem (vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_608">ad III, 608</a>), occisum esse a Peloro juvene, +qui nunc <i>prima spicula</i> miserit, vel primum ad bellum venerit. +Barth. Cell. et alii <i>puerum</i> male exponunt filium Pelori: tum +<i>spicula prima</i> essent, quæ primum in hoc bello conjecta sunt. Sed +vid. <a class = "crossref" href = "#line4_134">v. 134</a>. +—<i>tumidi</i> tibicinis, buccas inflantis, Cell. Sed est potius, +superbi: nam tibicen h.l. Tyrrhenus esse fingitur, cujus nomen, æque ac +Miseni ap. Virg. more poetarum (vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_306">ad I, 306, in V.L.</a>) effictum, et quidem +exquisite, quia Tyrrheni tubam invenere. +—<a name = "not4_169" id = "not4_169" href = +"#line4_169">169</a> <a name = "not4_170" id = "not4_170" href = +"#line4_169">seq.</a> +Comparant +<span class = "pagenum notes">236</span> +Virg. Æn. VI, 165; et cum <a name = "not4_171" id = "not4_171" href = +"#line4_171">v. 171</a>, Æn. VII, 533. Sed observa h.l. operosum +ornatum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_173" id = "not4_173" href = "#line4_173">173,</a> +<a name = "not4_174" id = "not4_174" href = "#line4_174">174.</a> «Quumque +caput caderet, carmen tuba sola peregit, Et, pereunte viro, raucum sonus +ære cucurrit,» verba Ennii, ex quibus hunc locum, et Stat. Th. XI, 55 +(ubi vid. Barth.), desumtum notat Drak. qui etiam inf. <a class = +"crossref" href = "bookXV.html#line15_473">XV, 473</a>, ibique Sen. +Thyest. 728 sq., et Iscan. b. Troj. V, 253 sq., comparat.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">175</span> +<p><a name = "line4_175" id = "line4_175"> </a> +Cryxus Picentem Laurumque, nec eminus <a href = +"#var4_175">ambo</a>;</p> +<p><a name = "line4_176" id = "line4_176"> </a> +<a href = "#var4_176">Sed gladio Laurum</a>; Picenti rasilis hasta,</p> +<p><a name = "line4_177" id = "line4_177"> </a> +Ripis lecta Padi, letum tulit: avia namque</p> +<p><a name = "line4_178" id = "line4_178"> </a> +Dum petit, ac lævo meditatur fallere gyro,</p> +<p><a name = "line4_179" id = "line4_179"> </a> +Hasta viri <a href = "#var4_179">femur</a> et pariter per anhela +volantis</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p><a name = "line4_180" id = "line4_180"> </a> +Ilia sedit equi, <a href = "#var4_180">et</a> geminam dedit horrida +mortem.</p> +<p><a name = "line4_181" id = "line4_181"> </a> +Idem, sanguinea Venuli cervice revellens,</p> +<p><a name = "line4_182" id = "line4_182"> </a> +Sternit præcipitem tepido te, Farfare, telo;</p> +<p><a name = "line4_183" id = "line4_183"> </a> +Et te sub gelido nutritum, Tulle, Velino,</p> +<p><a name = "line4_184" id = "line4_184"> </a> +Egregium Ausoniæ decus, ac memorabile nomen,</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p><a name = "line4_185" id = "line4_185"> </a> +Si dent fata moras, aut servent fœdera Pœni.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_176" id = "not4_176" href = "#line4_176">176.</a> +<i>rasilis</i>, polita, ξεστὸς. +—<a name = "not4_178" id = "not4_178" href = +"#line4_178">178.</a> Cf. Virg. Æn. X, 885.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_182" id = "not4_182" href = +"#line4_182">182.</a> <i>Farfare</i>, a Farfaro, seu Fabari (hod. +<i>Farsa</i>), Sabinorum fl. vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_306">ad I, 306, in V.L.</a> +—<a name = "not4_183" id = "not4_183" href = +"#line4_183">183.</a> <i>Velinus</i> amnis et lacus in Sabinis, +nunc <i>Lago di Rieti</i>, quia Reate urbs adjacet; <i>gelido</i>, +quoniam inter montium juga est. Cf. Heyne ad Virg. Æn. VII, 517, et +ibid. Exc. VIII, ad v. 712. +—<a name = "not4_185" id = "not4_185" href = +"#line4_185">185.</a> <i>dent</i> et <i>servent</i>, pro dedissent +et servassent.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">237</span> +<p><a name = "line4_186" id = "line4_186"> </a> +Tum <a href = "#var4_186">Remulum</a>, atque olim celeberrima nomina +bello</p> +<p><a name = "line4_187" id = "line4_187"> </a> +<a href = "#var4_187">Tiburtes Magios</a>, Hispellatemque Metaurum,</p> +<p><a name = "line4_188" id = "line4_188"> </a> +Et <a href = "#var4_188">Clanium</a>, dubia meditatus cuspide +vulnus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">237</span> +<a name = "not4_187" id = "not4_187" href = "#line4_187">187.</a> Cf. +V.L. +—<i>Hispellum</i>, urbs Umbriæ, in qua etiam <i>Metaurus</i> fl. +unde <i>Metauri</i> nomen ductum, cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_486">ad VII, 486</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_457">VIII, 457</a>. +—<a name = "not4_188" id = "not4_188" href = +"#line4_188">188.</a> <i>cuspis dubia</i>, quod Drak. recte contra +Barth. Adv. VI, 3, monet, non est utrimque acuta, ut <i>anceps +ferrum</i> et <i>securis</i>, quæ ἀμφίτυπος Q. Calabr. I, 158, +dicitur, sed, quam manu tenet homo dubitans et secum deliberans, quem +primum inpetat, ut <i>dubia cœna, fames, ala, arcus</i> ap. Terent. +Phorm. II, <span class = "smallcaps">ii</span>, 28; Hor. Serm. II, <span +class = "smallcaps">ii</span>, 77; Sen. Thyest. v. 715; Val. Fl. +I, 401; IV, 527, ubi vid. Burm. Ernesti emend. <i>haud dubia +meditatus c. v.</i> Nec tamen damnat vulgatam lectionem, quam ita +interpretatur: Cryxus collimans, et cuspidem studiose dirigens; nam qui +collimat, is meditatur veluti vulnus, et adhuc dubius est, feriat +scopum, nec ne. Rationem Drak. quam nos sequuti sumus, improbat V. Cl. +quod hic sensus in Cryxum non cadat, qui non unum præcipue, sed omnes +trucidasse dicatur. Enim vero verba nostra commode referri possunt ad +magnam hostium multitudinem; quam qui adgreditur, ambigere solet, quem +primum armis petat. Malim tamen <i>meditatum</i> legere, de quo vid. +Varias lectiones.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_189" id = "line4_189"> </a> +Nec locus est Tyriis belli, pugnæve, sed omnem</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p><a name = "line4_190" id = "line4_190"> </a> +Celticus inplevit campum furor: inrita nulli</p> +<p><a name = "line4_191" id = "line4_191"> </a> +Spicula torquentur, statque <a href = "#var4_191">omne</a> in corpore +ferrum.</p> +<p><a name = "line4_192" id = "line4_192"> </a> +Hic inter trepidos inmane Quirinius audens,</p> +<p><a name = "line4_193" id = "line4_193"> </a> +Cui fugere ignotum, atque invicta mente placebat</p> +<p><a name = "line4_194" id = "line4_194"> </a> +Rebus in adversis exceptum pectore letum,</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p><a name = "line4_195" id = "line4_195"> </a> +Cuspide flammat equum, ac dispergit gæsa lacerto;</p> +<span class = "pagenum">238</span> +<p><a name = "line4_196" id = "line4_196"> </a> +Si reserare viam, atque ad regem rumpere ferro</p> +<p><a name = "line4_197" id = "line4_197"> </a> +Detur iter; certusque necis petit omnibus ausis,</p> +<p><a name = "line4_198" id = "line4_198"> </a> +Quod nequeat <a href = "#var4_198">sentire</a>, decus: cadit inguine +fosso</p> +<p><a name = "line4_199" id = "line4_199"> </a> +Teutalus, et vasto quatitur sub pondere tellus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_190" id = "not4_190" href = "#line4_190">190,</a> +<a name = "not4_191" id = "not4_191" href = "#line4_191">191.</a> Drak. +bene comparat Stat. Th. VIII, 419.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_194" id = "not4_194" href = "#line4_194">194.</a> Conf. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_594">ad V, 594</a>. +—<a name = "not4_195" id = "not4_195" href = +"#line4_195">195.</a> <i>Cuspide flammat</i>, calcaribus incitat; +<i>gæsa</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_629">I, 629</a>. +<span class = "pagenum notes">238</span> +—<a name = "not4_196" id = "not4_196" href = +"#line4_196">196.</a> <i>rumpere iter</i>, cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_54">ad I, 54</a>. +—<i>regem</i>, Cryxum, ducem Boiorum, ut <i>tyranno</i>, <a class += "crossref" href = "#line4_709">v. 709</a>, et βασιλῆα Iliad. π, +660. <i>Reges</i>, βασιλεῖς, ἄνακτες, dicuntur omnino potentes et +divites, deinde duces et heroes, regio inprimis sanguine orti, ut rex +<i>Æneas</i>, etc., etiam Dii, ut ἄναξ Ἀπόλλων. +—<a name = "not4_198" id = "not4_198" href = +"#line4_198">198.</a> <i>decus</i> occisi Cryxi, <i>quod</i>, cujus +fructus, <i>nequeat sentire</i>, percipere, quia <i>certus necis</i> +erat.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">200</span> +<p><a name = "line4_200" id = "line4_200"> </a> +Obcumbit Sarmens, flavam qui ponere victor</p> +<p><a name = "line4_201" id = "line4_201"> </a> +Cæsariem crinemque tibi, Gradive, vovebat</p> +<p><a name = "line4_202" id = "line4_202"> </a> +Auro certantem, et rutilum sub vertice nodum.</p> +<p><a name = "line4_203" id = "line4_203"> </a> +Sed Parcæ intonsa non exaudita voventem</p> +<p><a name = "line4_204" id = "line4_204"> </a> +Ad Manes traxere coma: per candida membra</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p><a name = "line4_205" id = "line4_205"> </a> +It fumans cruor, et tellus perfusa rubescit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_200" id = "not4_200" href = "#line4_200">200</a> <a name += "not4_201" id = "not4_201" href = "#line4_200">sq.</a> +Sarmenti Gallo apte adfingitur votum Germanis usitatum, de quo vid. +Cluver. ant. Germ. et Lips. ad Tac. Hist. IV, 61, et Germ. c. 31, +<i>victor</i> si foret. +—<i>ponere</i>, ἀνατιθέναι, consecrare. D. Heins. et Lefeb. male +exponunt, suspendere in arbore, quæ inde <i>capillata</i>, vel +<i>capillaris</i> dicta, teste Festo. Ad eam non nisi Vestalium virginum +capillus deferebatur, vid. Plin. XVI, 44, seu 85. +—<a name = "not4_202" id = "not4_202" href = +"#line4_202">202.</a> <i>Nodus</i> κορώνη γένος ἐμπλοκῆς. +D. Heins. +—<i>nodum rutilum</i>, rutili crinis, (qualis Gallis est, de quo +vid. Liv. XXXVIII, 17, et sup. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_608">ad III, 608</a>) nisi malis de <i>aureo nodo et +circulo</i> adcipere, de quo vid. Heyne ad Virg. Æn. X, 138, et IV, +138; conf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_78">ad II, 78, +in V.L.</a> +—<i>sub vertice</i>, posteriore, circa occiput. Commentarii loco +sint verba Tac. Germ. c. 38. «Insigne gentis, obliquare crinem, nodoque +substringere... horrentem capillum retro sequuntur, ac sæpe in ipso solo +vertice religant,» vid. ibi Intpp.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_203" id = "not4_203" href = "#line4_203">203.</a> <i>non +exaudita</i> a Marte <i>voventem</i>, vanum irritumque votum +nuncupantem. +—<a name = "not4_205" id = "not4_205" href = +"#line4_205">205.</a> <i>It cruor per membra</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_186">VIII, 186</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_243">XII, 243</a>, et ap. Virg. +Æn. IX, 434. Confer Draken. ad XI, 396; Heins. et Burmann. ad Valer. +Flacc. II, <span class = "smallcaps">iii</span>, 233; IV, 217; VI, +724.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_206" id = "line4_206"> </a> +At, non tardatus jaculo obcurrente, <a href = +"#var4_206">Ligaunus</a></p> +<p><a name = "line4_207" id = "line4_207"> </a> +Inruit, adversumque viro rotat obvius ensem,</p> +<p><a name = "line4_208" id = "line4_208"> </a> +Et ferit insurgens, humero qua brachia lenti</p> +<span class = "pagenum">239</span> +<p><a name = "line4_209" id = "line4_209"> </a> +Adnectunt nervi, decisaque vulnere <a href = "#var4_209">læva</a></p> +<span class = "linenum">210</span> +<p><a name = "line4_210" id = "line4_210"> </a> +Laxatis paulum moribunda pependit habenis;</p> +<p><a name = "line4_211" id = "line4_211"> </a> +Dumque micans tremulo conatu lora retentat,</p> +<p><a name = "line4_212" id = "line4_212"> </a> +Flectentem adsuetos imitatur nescia frenos.</p> +<p><a name = "line4_213" id = "line4_213"> </a> +Demetit aversi <a href = "#var4_213">Vosegus</a> tum colla, jubaque</p> +<p><a name = "line4_214" id = "line4_214"> </a> +Suspensam portans galeam, atque inclusa peremti</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p><a name = "line4_215" id = "line4_215"> </a> +Ora viri, patrio Divos clamore salutat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_206" id = "not4_206" href = "#line4_206">206.</a> +Ligaunus Quirinii manum, Vosegus collum amputat. +—<a name = "not4_207" id = "not4_207" href = +"#line4_207">207.</a> <i>adversum ensem</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_626">IX, 626</a>, vid. Burmann. ad +Valer. Flacc. lib. VI, v. 256. +<span class = "pagenum notes">239</span> +—<a name = "not4_208" id = "not4_208" href = +"#line4_208">208.</a> <i>insurgens</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "#not4_610">ad v. 610</a>. +—<a name = "not4_209" id = "not4_209" href = +"#line4_209">209.</a> <i>vulnere</i>, ictu. +—<a name = "not4_210" id = "not4_210" href = +"#line4_210">210.</a> Conf. Virg. Æn. X, 341. +—<a name = "not4_211" id = "not4_211" href = +"#line4_211">211.</a> Ludit exemplo Virg. Æn. X, 396 (ubi vid. +Intpp.), ut alii, v.c. Ovid. Met. V, 117; VI, 558 seq. quem +contulit Drak. +—<i>micans</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_285">V, 285</a>, et Virg. Æn. X, 398, +tremens, palpitans. +—<i>retentat</i>, retinet, vel potius iterum tentat, ut in simili +loco Ovid. Met. V, 117; cf. Burm. ad Val. Fl. III, 97. +—<a class = "missing" name = "not4_213" id = "not4_213" href = +"#line4_213" title = "‘212’ legitur">213.</a> <i>Demetit</i>, ut +ἔκειρε dixit Sophocl. Ajac. 55, et Apollon. III, 415; ἤμησε Hesiod. +Theog. 181; ἐθέρισε et ἀπέθρισε Anthol. L. III, et alibi. Cf. Drak. ad +X, 147; (ubi ex Hom. Iliad. λ, 67, hujus locutionis colorem ductum +putat) Cerda ad Virg. Æn. X, 513; Heins. ad Ovid. Met. V, 104; +Burm. ad Val. Fl. III, 670.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_215" id = "not4_215" href = "#line4_215">215.</a> Victor +exsultabundus exclamat in ipso prælio et ἐπινίκιον, vel pæana et hymnum +canit, more heroum. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line4_262">v. 262</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_231">X, 231</a>, <a class = "crossref missing" +href = "bookXV.html#line15_688" title = "recte 688">XV, 691</a>; Virg. +Æn. X, 738, ubi vid. Heyne.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_216" id = "line4_216"> </a> +Dumque ea Gallorum populi dant funera campo,</p> +<p><a name = "line4_217" id = "line4_217"> </a> +Adcitas propere castris in prælia consul</p> +<p><a name = "line4_218" id = "line4_218"> </a> +Raptabat turmas, primusque ruebat in hostem,</p> +<p><a name = "line4_219" id = "line4_219"> </a> +Candenti sublimis equo: trahit undique lectum</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p><a name = "line4_220" id = "line4_220"> </a> +Divitis Ausoniæ juvenem, Marsosque, <a href = +"#var4_220">Coramque</a>,</p> +<p><a name = "line4_221" id = "line4_221"> </a> +<a href = "#var4_220">Laurentumque decus</a>, jaculatoremque +Sabellum,</p> +<span class = "pagenum">240</span> +<p><a name = "line4_222" id = "line4_222"> </a> +Et Gradivicolam celso de colle Tudertem,</p> +<p><a name = "line4_223" id = "line4_223"> </a> +Indutosque simul gentilia lina Faliscos;</p> +<p><a name = "line4_224" id = "line4_224"> </a> +Quosque sub Herculeis <a href = "#var4_224">taciturno flumine</a> +muris</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p><a name = "line4_225" id = "line4_225"> </a> +Pomifera arva creant <a href = "#var4_225">Anienicolæ</a> Catilli;</p> +<p><a name = "line4_226" id = "line4_226"> </a> +Quosque in prægelidis duratos Hernica rivis</p> +<span class = "pagenum">241</span> +<p><a name = "line4_227" id = "line4_227"> </a> +Mittebant saxa, et nebulosi rura Casini.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_218" id = "not4_218" href = "#line4_218">218.</a> +<i>Raptabat</i>, ut <i>rapere</i> passim, vid. Ind. et Virg. Æn. VII, +725; X, 178. +—<a name = "not4_220" id = "not4_220" href = +"#line4_220">220.</a> <i>Divitis Ausoniæ</i>, vid. Virg. Georg. II, +136... 166. +—<i>Cora</i>, hod. <i>Core</i>, Latii opp. in Volscis, vid. Heyne +ad Virg. Æn. VI, 776, et Cluver. Ital. ant. pag. 1017. +—<a name = "not4_221" id = "not4_221" href = +"#line4_221">221.</a> <i>Laurentum</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_110">ad I, 110</a>. +—<i>decus</i>, electos juvenes. +—<i>jaculatorem Sabellum</i>, vid. Heyne ad Virg. +<span class = "pagenum notes">240</span> +Æn. VII, 665. +—<a name = "not4_222" id = "not4_222" href = +"#line4_222">222.</a> <i>Tuder</i>, seu <i>Tudertum</i> (nunc +<i>Todi</i>) opp. Umbriæ, in colle situm, cf. <a class = "crossref" href += "bookVI.html#line6_645">VI, 645</a>; Plin. III, 14. +—<i>Gradivicolam</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_462">VIII, 462</a>, et, quem Drak. laudat, Gruter. +p. 423, n. 1. +—<a name = "not4_223" id = "not4_223" href = +"#line4_223">223.</a> <i>Faliscos</i> in Etruria, qui <i>Æqui</i> +dicuntur <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_488">VIII, +488</a>, exemplo Virg. Æn. VII, 695, ubi vid. Heyne, et in Exc. VIII, ad +Æn. VII, 722 sq. <i>Faliscos</i> populum, et <i>Falerios</i> oppidum +adpellant Livius et alii, sed urbem memorat Eutrop. I, 18, quæ +hodie <i>Falari</i> dicitur, vel potius <i>Civita Castellana</i>, vid. +Fontanin. Antiq. Hortæ colon. Etrusc. pag. 80 (in Graev. Thes. Ant. +Ital. T. VIII). De <i>linis Faliscis</i> auctore Drak. consule +Ulit. ad Grat. Cyneg. v. 40. +—<a name = "not4_224" id = "not4_224" href = +"#line4_224">224.</a> Intell. Tibur, de quo vit. <a class = +"crossref" href = "#var4_187">ad v. 187, in V.L.</a> +—<i>taciturno flumine</i>, Aniene, ut ap. Horat. Od. I, <span +class = "smallcaps">xxxi</span>, 8. Cf. V.L. +—<i>Herculeis muris</i>, ob cultum templumque Herculis, τὸ +Ἡράκλειον, unde <i>Hercules Tiburtinus</i> in marmorr. priscis +memoratur; vid. quos Drak. laudat, Gruter. p. 49, n. 6; +p. 1013, n. 3, et Rader. ad Martial. I, 13. Cf. etiam Strab. +V, p. 164; Prop. II, <span class = +"smallcaps">xxxii</span>, 5; IV, <span class = +"smallcaps">vii</span>, 82. +—<a name = "not4_225" id = "not4_225" href = +"#line4_225">225.</a> De <i>pomiferis arvis</i> Tiburis, vid. +Bentl. et Jani ad Horat. Od. I, <span class = +"smallcaps">vii</span>, 14, et Sat. II, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 70, quosque Drak. jam citavit, Heins. ad Ovid. +Amor. III, 6, 46, et Broukh. ad Prop. IV, <span class = +"smallcaps">vii</span>, 81. +—<a name = "not4_226" id = "not4_226" href = +"#line4_226">226.</a> <i>Hernica saxa</i>, cf. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_391">VIII, 391</a>; Cluver. Ital. +ant. p. 979, et Heyne ad Virg. Æn. VII, 684. +—<i>duratos in rivis</i>, cf. Virg. Æ. IX, 603 sq. +<span class = "pagenum notes">241</span> +—<a name = "not4_227" id = "not4_227" href = +"#line4_227">227.</a> <i>Casinum</i>, seu <i>Cassinum</i>, Latii +municipium (vid. Gruter. Insc. p. 351 et 431) in Volscis, trans +Lirim. +—<i>nebulosi</i>, in alto monte siti; Mars. ob viciniam +Simbruinorum stagnorum; Dausq. Sed ea nimis distant. <i>Sub Casinum +stativa habita</i>, Liv. XXVI, 9, non longe ab hodierno <i>Monte +Cassino</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_228" id = "line4_228"> </a> +Ibant in <a href = "#var4_228">Martem</a> terræ dominantis alumni,</p> +<p><a name = "line4_229" id = "line4_229"> </a> +Damnati Superis, nec jam reditura juventus.</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p><a name = "line4_230" id = "line4_230"> </a> +Scipio, qua medius pugnæ <a href = "#var4_230">vorat</a> agmina +vertex,</p> +<p><a name = "line4_231" id = "line4_231"> </a> +Infert cornipedem, atque instinctus strage suorum</p> +<p><a name = "line4_232" id = "line4_232"> </a> +Inferias cæsis mactat Labarumque Padumque,</p> +<p><a name = "line4_233" id = "line4_233"> </a> +Et <a href = "#var4_233">Caunum</a>, et multo vix fusum vulnere +Breucum,</p> +<p><a name = "line4_234" id = "line4_234"> </a> +Gorgoneoque Larum torquentem lumina vultu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_228" id = "not4_228" href = "#line4_228">228.</a> +<i>terræ dominantis</i>, Italiæ, etsi tum hoste tenebatur, unde immerito +lectio videbatur suspecta Barth. Adv. VI, 3. Nec est, quod poetam +ad sua tempora respexisse cum Drak. censeas.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_230" id = "not4_230" href = "#line4_230">230.</a> +<i>medius vertex pugnæ</i>, media acies, similis fluctuum rapido +vertici, naves voranti. Conf. Virg. Æneid. lib. I, v. 117, et +<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_555">ad II, 555</a>. +—<a name = "not4_232" id = "not4_232" href = +"#line4_232">232.</a> Confer <a class = "crossref" href = +"#line4_261">v. 261</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_823">XV, 823</a>; Virg. Æneid. lib. X, v. 519 +seq., ubi vid. Heyne. +—<a name = "not4_233" id = "not4_233" href = +"#line4_233">233.</a> <i>fusum</i>, vid. <a class = "crossref" href += "bookII.html#not2_113">ad II, 113</a>. +—<a name = "not4_234" id = "not4_234" href = +"#line4_234">234.</a> <i>Gorgoneo</i> exquisite pro torvo, seu +obliquo, ob iram et furorem. Cf. Virg. Æn. VIII, 438, ubi vid. +Intpp.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">235</span> +<p><a name = "line4_235" id = "line4_235"> </a> +<a href = "#var4_235">Occidis</a> et tristi, pugnax Lepontice, fato:</p> +<p><a name = "line4_236" id = "line4_236"> </a> +Nam dum frena ferox objecto corpore <a href = +"#var4_236">prensat</a>,</p> +<p><a name = "line4_237" id = "line4_237"> </a> +Atque æquat celsus residentis consulis ora</p> +<p><a name = "line4_238" id = "line4_238"> </a> +Ipse pedes, frontem in mediam gravis <a href = "#var4_238">incidit</a> +ensis,</p> +<p><a name = "line4_239" id = "line4_239"> </a> +Et divisum humeris jacuit caput: <a href = "#var4_239">at Batus</a>, +amens</p> +<span class = "pagenum">242</span> +<span class = "linenum">240</span> +<p><a name = "line4_240" id = "line4_240"> </a> +Qui luctatur equo, parmaque incursibus obstat,</p> +<p><a name = "line4_241" id = "line4_241"> </a> +Ictu quadrupedis fulva porrectus arena</p> +<p><a name = "line4_242" id = "line4_242"> </a> +Elisa incussis amisit calcibus ora.</p> +<p><a name = "line4_243" id = "line4_243"> </a> +Perfurit Ausonius turbata per æquora ductor,</p> +<p><a name = "line4_244" id = "line4_244"> </a> +Ceu <a href = "#var4_244">Geticus Boreas</a>, totum quum sustulit +imo</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p><a name = "line4_245" id = "line4_245"> </a> +<a href = "#var4_245">Icarium</a> fundo victor mare; navita vasto</p> +<p><a name = "line4_246" id = "line4_246"> </a> +Jactatur sparsus lacerata classe profundo,</p> +<p><a name = "line4_247" id = "line4_247"> </a> +Cunctaque canenti perfunditur æquore Cyclas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_239" id = "not4_239" href = "#line4_239">239.</a> +<i>caput jacuit</i> in <i>humeris</i>, ut ap. Virg. +<span class = "pagenum notes">242</span> +Æn. IX, 754, 755. +—<a name = "not4_242" id = "not4_242" href = +"#line4_242">242.</a> <i>amisit ora calcibus</i>, h.e. calcibus +equi Scipionis conculcatus adeo est, ut confusis lineamentis nosci non +potuerit, quis foret, Drak. coll. IX, 397 sq., et Luc. II, 167.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_243" id = "not4_243" href = "#line4_243">243</a> <a name += "not4_244" id = "not4_244" href = "#line4_243">sqq.</a> +cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_468">ad I, 468 +sq.</a>, ubi <i>Ægæum mare</i> pro quovis mari procelloso; sed cum +dilectu positum, ut h.l. <i>Icarium</i>, pars Ægæi, inter Samum et +Myconum, ab Icaria ins. quam adluit, sic adpellata, ut <i>Myrthoum</i>, +<i>Carpathium</i>, etc. +—<a name = "not4_247" id = "not4_247" href = +"#line4_247">247.</a> <i>Cuncta Cyclas</i>, omnes Cyclades insulæ; +cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_472">ad +I, 472</a>, et Hor. Od. I, <span class = "smallcaps">i</span>, +15; <i>Luctantem Icariis fluctibus Africum</i>, etc.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_248" id = "line4_248"> </a> +<a href = "#var4_248">Cryxus, ut in tenui spes, exiguumque +salutis</a>,</p> +<p><a name = "line4_249" id = "line4_249"> </a> +Armat contemtu mentem necis: horrida barba</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p><a name = "line4_250" id = "line4_250"> </a> +Sanguinea rutilat spuma, rictusque furentis</p> +<p><a name = "line4_251" id = "line4_251"> </a> +Albet, et <a href = "#var4_251">adfuso</a> squalent a pulvere +crines.</p> +<p><a name = "line4_252" id = "line4_252"> </a> +Invadit <a href = "#var4_252">Tarium</a>, vicino consule pugnas</p> +<p><a name = "line4_253" id = "line4_253"> </a> +Miscentem, sævisque virum circumtonat armis.</p> +<span class = "pagenum">243</span> +<p><a name = "line4_254" id = "line4_254"> </a> +Volvitur ille solo: nam pronum effundit in armos</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p><a name = "line4_255" id = "line4_255"> </a> +Fata extrema ferens abies, rapiturque pavore</p> +<p><a name = "line4_256" id = "line4_256"> </a> +Tractus equi, vinctis connexa ad cingula membris.</p> +<p><a name = "line4_257" id = "line4_257"> </a> +Longa cruor sparso <a href = "#var4_257">linquit</a> vestigia campo,</p> +<p><a name = "line4_258" id = "line4_258"> </a> +Et tremulos cuspis ductus in pulvere signat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_250" id = "not4_250" href = "#line4_250">250,</a> +<a name = "not4_251" id = "not4_251" href = "#line4_251">251.</a> Horrida +facies hominis desperatis rebus sævientis. Cf. <a class = "crossref" +href = "#line4_277">v. 277 seq.</a>, et <a class = "crossref" href += "bookV.html#line5_434">V, 434 seq.</a> +—<i>Sanguinea spuma... Albet</i>, ut <i>canens cruor</i> <a class += "crossref" href = "bookI.html#line1_424">I, 424</a>. Spumat +furore, sed <i>spuma rutilat</i> sanguine cæsorum, qui de sua quoque +barba destillat. +<span class = "pagenum notes">243</span> +Lenz.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_255" id = "not4_255" href = "#line4_255">255...</a> +<a name = "not4_257" id = "not4_257" href = "#line4_257">257.</a> Tarius, +Cryxi hasta equo dejectus, cingulo illius impeditur, et sic, membris ad +connexa cingula vinctis, ab equo per terram trahitur, Drak. Male Barth. +Adv. VI, 3, ex h.l. colligit, veteres, ut eo firmius equis +hærerent, cingulis sese eorum adligasse. +—<i>abies</i>, ut ἐλάτη ap. Hesiod. Scut. Herc. 188, 190. Sic et +μελία, <i>fraxinus</i> et <i>taxus</i>; vid. Ind. +—<i>Fata ext. ferens</i>, ut <i>fatifera</i>, <i>letifera +tela</i>. +—<i>pavore equi</i>, ab equo consternato.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_258" id = "not4_258" href = "#line4_258">258.</a> +<i>ductus signat</i>, sulcos facit; conf. Virg. Ge. III, 171, et Æn. +I, 478. +—<i>Tremula</i> proprie est hasta. Lenz. comparat Stat. Theb. VII, +595, 596; XI, 514.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_259" id = "line4_259"> </a> +Laudabat leti juvenem, egregiosque parabat</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p><a name = "line4_260" id = "line4_260"> </a> +Ulcisci consul manes, quum dira per <a href = "#var4_260">auras</a></p> +<p><a name = "line4_261" id = "line4_261"> </a> +Vox venit, et Cryxum ferri clamoribus audit,</p> +<p><a name = "line4_262" id = "line4_262"> </a> +Haud notum vultu: surgit violentior <a href = "#var4_262">ira</a></p> +<p><a name = "line4_263" id = "line4_263"> </a> +Comminus, atque oculos optato in corpore figit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_259" id = "not4_259" href = "#line4_259">259.</a> +<i>Laudabat leti</i>, ἐμακάρισε τοῦ θανάτου, D. Heins. +—<a class = "missing" name = "not4_260" id = "not4_260" href = +"#line4_260" title = "‘261’ solum">260,</a> <a class = "missing" name = +"not4_261" id = "not4_261" href = "#line4_260" title = "‘261’ solum">261.</a> <i>Vox dira</i>, magna, ingens. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_384">VIII, 384</a>, et Heyne ad +Virg. Æn. VIII, 350; IX, 185. +—<i>ferri</i>, φέρεσθαι, se ferre, incedere, inruere, ut <a class += "crossref" href = "bookI.html#line1_65">I, 65</a>, <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_497">497</a>, <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_521">521</a>; <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_527">II, 527</a>; inf. <a class = "crossref" href = +"#line4_519">v. 519</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_492">V, 492</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_72">VIII, 72</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_317">XIV, 317</a>. (cf. Burm. ad Virg. Æn. +V, 373), vel ferri in cælum, tolli ad cælum, efferri, celebrari, +<i>clamore</i>, adclamatione et plausu laudantium, vid. <a class = +"crossref" href = "#not4_215">ad v. 215</a>. +—<i>dira vox</i> clamantium, Cryxum adesse, et consul +<i>clamore</i> suorum <i>audit</i>, cognoscit, Cryxum <i>ferri</i>, +inruere. Lenz. +—<a name = "not4_262" id = "not4_262" href = +"#line4_262">262.</a> <i>surgit</i> ei <i>violentior ira</i>, ut +<i>sævæ jamque altius iræ Dardanio surgunt ductori</i> ap. Virg. Æn. +X, 813.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_264" id = "line4_264"> </a> +Tum, stimulans grato plausæ cervicis honore,</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p><a name = "line4_265" id = "line4_265"> </a> +<a href = "#var4_265">Cornipedem adloquitur</a>: «vulgum Martemque +minorem</p> +<span class = "pagenum">244</span> +<p><a name = "line4_266" id = "line4_266"> </a> +Mox, Gargane: vocant Superi ad majora: videsne</p> +<p><a name = "line4_267" id = "line4_267"> </a> +Quantus eat Cryxus? jam nunc tibi præmia pono</p> +<p><a name = "line4_268" id = "line4_268"> </a> +Illum, Sidonio fulgentem ardore, tapeta,</p> +<p><a name = "line4_269" id = "line4_269"> </a> +Barbaricum decus; et fulvis donabere frenis.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_264" id = "not4_264" href = +"#line4_264">264.</a> Drak. comparat XVI, 357; Virg. Ge. III, 185 +sq., et Æn. XII, 85, 86 (quibus locis vid. Cerda); Nemesian. Cyneg. +v. 296, et Auson. Lud. VII; Sapient. pr. Add. Ovid. Met. II, 867, +ubi vid. Heins. +—<a name = "not4_265" id = "not4_265" href = +"#line4_265">265.</a> Adloquitur <i>Garganum</i>, equum suum (cujus +nomen a monte +<span class = "pagenum notes">244</span> +Apuliæ ductum), ut Iberus Panchaten <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_390">XVI, 390</a>; Hopleus Tydei equum ap. Stat. +Th. IX, 211, et Mezentius Rhœbum suum ap. Virg. Æn. X, 860 seq., +ubi vid. Heyne. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_166">ad V, 166</a>. +—<i>vulgum</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_399">ad I, 399</a>. Lenz. vocem <i>vulgum</i> e +glossa inrepsisse suspicatur, et h.l. ita emend. <i>Cornipedem +adloquitur: tu Martem linque minorem:</i> (vel <i>tu mortes linque +minores</i>, id est, desine stragem edere ignobilium). <i>Nos, Gargane, +vocant Superi</i> ad majora, h.e. ad Cryxum adgrediendum. Meo +qualicumque judicio non sollicitanda est lectio, quæ auctoritate omnium +librorum tam scriptorum quam editorum ante Nicandrum firmatur, et +adfectui loquentis convenientior est. +—<a name = "not4_267" id = "not4_267" href = +"#line4_267">267.</a> <i>eat</i> pro sit, ut <i>incedo</i> ap. +Virg. Æn. I, 46, vel potius <i>quantus eat</i> pro, quam superbe +incedat. +—<i>præmia pono</i>, propono, <i>tapeta</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#line16_459">XVI, 459</a>, et apud +Virgilium Georg. 268. Cf. Virg. Æn. VII, 277 sq. +—<a class = "missing" name = "not4_268" id = "not4_268" href = +"#line4_268" title = "numerus deest">268.</a> <i>ardore +Sidonio</i>, purpura Tyria, <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_382">II, 382</a>, <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_530">530</a>; Æneid. V, 292. +—propr. ejus splendore. Nam <i>ardere</i>, φλέγειν, αἴθειν, +αἴθεσθαι, de fulgore coloris et splendore purpurae, auri, armorum, etc., +usurpantur, vid. <ins class = "correction" title = "locus incertus">XI, +679</ins>; <a class = "crossref missing" href = +"bookXVII.html#line17_395" title = "recte 395">XVII, 396</a>; Virg. Ge. +IV, 99, et Æn. IV, 262; XI, 602; Val. Fl. III, 340; VI, 526, ubi +vid. Heins. Similiter <i>purpura mixto incenditur auro</i> dixit +Stat. Th. X, 60; <i>purpura flammatur</i> id. Achill. I, 297; +<i>igneus vibrat</i>, vel <i>micat auro et ostro, ignea purpura</i> et +<i>chlamys</i>, etc., id. Th. IV, 265; Val. Fl. I, 427; II, 342; +VI, 708; <i>vestis candet cocco rubro tincta</i> Hor. Serm. II, <span +class = "smallcaps">vi</span>, 102; conf. sup. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_126">ad I, 126</a>. +—<a name = "not4_269" id = "not4_269" href = +"#line4_269">269.</a> <i>Barbaricum decus</i>, vid. VV. DD. ad +Virg. Æ. II, 504, et XI, 777. +—<i>fulvis</i>, aureis.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">270</span> +<p><a name = "line4_270" id = "line4_270"> </a> +Sic fatus, magno Cryxum clamore ciebat</p> +<p><a name = "line4_271" id = "line4_271"> </a> +In pugnam, ac vacuo poscebat prælia campo.</p> +<span class = "pagenum">245</span> +<p><a name = "line4_272" id = "line4_272"> </a> +Nec detrectantem par ira adcenderat hostem.</p> +<p><a name = "line4_273" id = "line4_273"> </a> +Ut jussæ cessere retro, spatiumque dederunt</p> +<p><a name = "line4_274" id = "line4_274"> </a> +Hinc atque hinc alæ, <a href = "#var4_274">et</a> medio stetit æquore +pugna:</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p><a name = "line4_275" id = "line4_275"> </a> +Quantus Phlegræis telluris alumnus in arvis</p> +<p><a name = "line4_276" id = "line4_276"> </a> +Movit <a href = "#var4_276">signa Mimas</a>, et cælum exterruit +armis;</p> +<p><a name = "line4_277" id = "line4_277"> </a> +Tantus semifero Cryxus sub pectore murmur</p> +<p><a name = "line4_278" id = "line4_278"> </a> +Torquet, et horrisonis ululatibus erigit iras.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_270" id = "not4_270" href = "#line4_270">270.</a> +<i>ciebat</i>, vocabat, provocabat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_271" id = "not4_271" href = "#line4_271">271 et 273.</a> +Cf. Virg. Æ. X, +<span class = "pagenum notes">245</span> +444; XII, 696.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_275" id = "not4_275" href = "#line4_275">275.</a> +Similis locus de Mezentio Virg. Æ. X, 762 sq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_276" id = "not4_276" href = "#line4_276">276.</a> +<i>Mimas</i> sup. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_494">III, 494</a>, montis nomen, h.l. <i>telluris +alumnus</i>, γηγενὴς (ut ap. Virg. Æn. VI, 595), unus gigantum, cui +<i>Prochyte</i> insula (de qua vid. <a class = "crossref missing" href = +"bookVIII.html#not8_540" title = "recte 540">ad VIII, 542</a>) inposita +dicitur <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_147">XII, +147</a>. Conf. Sen. Herc. Fur. v. 981; Claud. R. P. III, 347, et +Gigant. 85 sq.; Hor. Od. III, <span class = "smallcaps">iv</span>, 53. +—Campi <i>Phlegræi</i>, τὸ φλέγραιον, seu φλεγραῖον πεδίον, vel +<i>Phlegra</i>, ἡ φλέγρα, contr. pro φλεγυρὰ, sc. γῆ (unde +<i>Phlegræus</i>, φλεγραῖος, et φλέγυρος, igneus, <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#line8_655">VIII, 655</a>), ubi sedes et pugna +Gigantum cum Diis fuit. Hoc nomen a poetis ad varia loca, terræ motibus +ignibusque cæcis obnoxia, in Thessalia, Thracia, Macedonia et Italia +prope Cumas, traducitur; vid. Heyne ad Apollod. p. 69 sq., et +Gesner. ad Orph. v. 1123; cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_540">VIII, 540</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_305">IX, 305</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_650">XVII, 650</a>. +—<i>Movit signa</i>, ut ap. Virg. Ge. III, 236, et Æn. +XII, 6. +—<a name = "not4_277" id = "not4_277" href = +"#line4_277">277.</a> <i>Torquet murmur</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_465">III, 465</a>; <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_246">X, 246</a>, et <i>t. +sibila</i> <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_424">VII, +424</a>, ubi v. not., <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_279">279, 280</a>. Cf. sup. <a class = "crossref" +href = "#line4_150">v. 150, 151</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_279" id = "line4_279"> </a> +«Nemone incensæ captæque superfuit urbi,</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p><a name = "line4_280" id = "line4_280"> </a> +Ut tibi, quas Brenni populus ferremus in arma,</p> +<p><a name = "line4_281" id = "line4_281"> </a> +Narraret, dextras? disce en nunc, inquit;» et una</p> +<p><a name = "line4_282" id = "line4_282"> </a> +Contorquet nodis et obusto robore diram</p> +<p><a name = "line4_283" id = "line4_283"> </a> +Vel portas <a href = "#var4_283">quassare</a> trabem: sonat illa +tremendum,</p> +<p><a name = "line4_284" id = "line4_284"> </a> +Ac nimio jactu servasse inprovida campi</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p><a name = "line4_285" id = "line4_285"> </a> +Distantis spatium, propiorem transvolat hostem.</p> +<span class = "pagenum">246</span> +<p><a name = "line4_286" id = "line4_286"> </a> +Cui consul: «ferre <a href = "#var4_286">hæc</a> umbris proavoque +memento,</p> +<p><a name = "line4_287" id = "line4_287"> </a> +Quam procul occumbas Tarpeia sede, tibique</p> +<p><a name = "line4_288" id = "line4_288"> </a> +Haud licitum sacri Capitolia cernere montis.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_282" id = "not4_282" href = "#line4_282">282.</a> +<i>nodis et obusto robore</i>, ut ap. Virg. Æn. XI, 553. +—<i>diram quassare</i>, satis magnam (vid. <a class = "crossref" +href = "#not4_261">ad v. 260</a>), vel idoneam et satis validam ad +quassandum. Græcis τὸ δεινὸν est ἱκανὸν καὶ δυνατὸν, D. Heins.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_283" id = "not4_283" href = "#line4_283">283.</a> +<i>trabem</i>, ut <i>telum trabale</i> ap. Virg. Æn. XII, 294. +—<a name = "not4_284" id = "not4_284" href = +"#line4_284">284,</a> <a name = "not4_285" id = "not4_285" href = +"#line4_285">285.</a> Hasta ab inprovido Cryxo, qui non satis spatii +modum observabat, nimia +<span class = "pagenum notes">246</span> +vi conjecta, Scipionem, propius adstantem, transvolabat, seu +supervolabat, ὑπέρπτατο, ut apud Virg. Æn. X, 522, et Hom. Iliad. +Ν, 408; Χ, 275. +—<a name = "not4_286" id = "not4_286" href = +"#line4_286">286</a> <a name = "not4_287" id = "not4_287" href = +"#line4_286">sq.</a> +Sarcasmus qualis <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_398">I, 398 sqq.</a> +—<i>ferre umbris</i>, ad umbras, vel simpl. referre, dicere iis. +—<i>ferre memento</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_118">III, 118</a>. +—<i>proavo</i> Brenno. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line4_150">v. 150</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_289" id = "line4_289"> </a> +Tum nodo cursuque levi simul adjuvat hastam,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p><a name = "line4_290" id = "line4_290"> </a> +<a href = "#var4_290">Dignum</a> mole viri nisus: fugit illa per +oras</p> +<p><a name = "line4_291" id = "line4_291"> </a> +Multiplicis lini, <a href = "#var4_291">subtextaque</a> tegmina +nervis,</p> +<p><a name = "line4_292" id = "line4_292"> </a> +Atque altum tota metitur cuspide pectus.</p> +<p><a name = "line4_293" id = "line4_293"> </a> +Procumbit lata porrectus in <a href = "#var4_293">arva</a> ruina,</p> +<p><a name = "line4_294" id = "line4_294"> </a> +Et percussa gemit tellus ingentibus armis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_289" id = "not4_289" href = "#line4_289">289.</a> +<i>nodo adjuvat hastam</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_318">ad I, 318</a>. +—<i>adjuvat</i>, Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_325">V, 325</a>, et, si tanti est, N. Heins. +et Drak. ad VII, 354; XIV, 422, et Burm. ad Val. Flacc. II, 528. +—<a name = "not4_290" id = "not4_290" href = +"#line4_290">290.</a> <i>Dignum mole viri nisus</i>, tantum +adnisus, ut conatus ille dignus esset mole viri, quem hasta trajicere +volebat, Drak. Idem comparat V, 521; Virgil. Æn. X, 588; XII, +924; Add. Æn. X, 476 sq. et 783. +—<a name = "not4_291" id = "not4_291" href = +"#line4_291">291.</a> <i>Multiplicis lini</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_272">ad III, 272</a>. +—<i>subtextaquue tegmina nervis</i>, h.e. clipeum multiplici corio +taurino compactum. Cf. V.L. et <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_318">ad V, 318</a>. +—<a name = "not4_292" id = "not4_292" href = +"#line4_292">292.</a> <i>altum</i>, intimum <i>pectus</i>, vel +alte, profunde, ut ap. Virg. Æn. IX, 699, al. +—<i>metitur</i>, trajicit. vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_339">ad III, 339</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_293" id = "not4_293" href = "#line4_293">293.</a> +<i>lata ruina</i>, ob magnam Cryxi molem. +—<i>porrectus</i>, mortuus, τανυσθεὶς ap. Hom. Iliad. π, 485, al. +Cf. Burm. et Voss. ad Val. Fl. VI, 553. +—<a name = "not4_294" id = "not4_294" href = +"#line4_294">294.</a> Totus hic locus concinnatus ex Virg. Æn. IX, +708... 716, ubi vid. Heyne. Cf. etiam Jani ad Hor. Od. II, <span class = +"smallcaps">xviii</span>, 20 sq. et III, <span class = +"smallcaps">i</span>, 33 sq.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">295</span> +<p><a name = "line4_295" id = "line4_295"> </a> +Haud aliter, structo Tyrrhena ad litora saxo,</p> +<p><a name = "line4_296" id = "line4_296"> </a> +Pugnatura fretis subter cæcisque procellis,</p> +<p><a name = "line4_297" id = "line4_297"> </a> +Pila, inmane sonans, inpingitur ardua ponto.</p> +<span class = "pagenum">247</span> +<p><a name = "line4_298" id = "line4_298"> </a> +Inmugit Nereus, divisaque cærula pulsu</p> +<p><a name = "line4_299" id = "line4_299"> </a> +Inlisum adcipiunt <a href = "#var4_299">irata</a> sub æquora montem.</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p><a name = "line4_300" id = "line4_300"> </a> +Ductore amisso pedibus se credere Celtæ:</p> +<p><a name = "line4_301" id = "line4_301"> </a> +Una spes <a href = "#var4_301">anima</a>, tantusque pependerat +ardor.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_295" id = "not4_295" href = "#line4_295">295.</a> +<i>Tyrrhena</i>, maris Tyrrheni, seu Inferi, cui Campania et Baianum, +amœnissima ejus regio, adjacent. +—<a name = "not4_297" id = "not4_297" href = +"#line4_297">297.</a> <i>inpingitur</i>, inmergitur, +<span class = "pagenum notes">247</span> +in altum demittitur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_298" id = "not4_298" href = "#line4_298">298.</a> +<i>Nereus</i>, mare, a saxi ruina æstuans. +—<a name = "not4_299" id = "not4_299" href = +"#line4_299">299.</a> <i>irata æquora</i>, ut ap. Val. Fl. II, 63; +VII, 582; Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_101">ad +I, 101</a>; VV. DD. ad Hor. Epod. II, 6, et Broukh. ad Tibull. +II, <span class = "smallcaps">iv</span>, 10.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_300" id = "not4_300" href = "#line4_300">300.</a> Ut ap. +Hom. Iliad. π, 659 Dausq. Celtæ, metu perterriti, fugere cœperunt, ut +feræ et armenta, quæ incendio diffuso trepide monte decurrunt, et +undique ad imas valles confluunt. Pulchra illa comparatio quam poeta, +nescio cui, debet. Loca Virg. Æn. X, 405 sq., et XII, 521 sq., 587 +sq., non satis conveniunt.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_302" id = "line4_302"> </a> +Ac veluti summo venator densa <a href = "#var4_302">Picano</a></p> +<p><a name = "line4_303" id = "line4_303"> </a> +Quum lustra exagitat, spissisque cubilibus atram</p> +<p><a name = "line4_304" id = "line4_304"> </a> +Inmittit passim dumosa per invia pestem;</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p><a name = "line4_305" id = "line4_305"> </a> +Dum tacitas vires et flammam conligit ignis,</p> +<p><a name = "line4_306" id = "line4_306"> </a> +Nigranti piceus sensim caligine vertex</p> +<p><a name = "line4_307" id = "line4_307"> </a> +Volvitur, et pingui contorquet nubila fumo;</p> +<p><a name = "line4_308" id = "line4_308"> </a> +Mox subita in <a href = "#var4_308">tanto</a> lucent incendia monte.</p> +<p><a name = "line4_309" id = "line4_309"> </a> +Fit sonitus; fugere feræ, fugere volucres,</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p><a name = "line4_310" id = "line4_310"> </a> +Atque <a href = "#var4_310">ima longe</a> trepidant in valle +juvencæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_302" id = "not4_302" href = "#line4_302">302.</a> +<i>Picanus</i>, mons Apuliæ, Mars. <i>nemorosi maxima cernes Culmina +Picani</i>, Avien. Descript. Orb. v. 499, ubi mediam Picentinorum +regionem designari suspicatur, et primam voc. <i>Picani</i> syllabam +produci monet Drak. +—<a name = "not4_303" id = "not4_303" href = +"#line4_303">303.</a> <i>lustra exagitat</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_565">VIII, 565</a>, ubi vid. V.L. +—<a name = "not4_304" id = "not4_304" href = +"#line4_304">304.</a> <i>pestem</i>, ignem, ut <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_174">I, 174</a>. In <a name = +"not4_305" id = "not4_305" href = "#line4_305">v. 305</a> Silio +præivisse videtur Virg. Ge. II, 304... 309. +—<a name = "not4_306" id = "not4_306" href = +"#line4_306">306.</a> <i>piceus vertex</i>, ut supra <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_631">II, 631</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_308" id = "not4_308" href = "#line4_308">308.</a> <i>in +monte tanto</i>, permagno, ut <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_262">VI, 262</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_234">X, 234</a>, ubi vid. Drak. Cf. Heins. ad +Val. Fl. VII, 132.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_311" id = "line4_311"> </a> +At Mago, ut vertisse globos primumque laborem,</p> +<span class = "pagenum">248</span> +<p><a name = "line4_312" id = "line4_312"> </a> +Qui solus genti est, cassum videt, arma suorum</p> +<p><a name = "line4_313" id = "line4_313"> </a> +Ac <a href = "#var4_313">patrium</a> in pugnas equitem vocat: undique +nudi</p> +<p><a name = "line4_314" id = "line4_314"> </a> +<a href = "#var4_314">Adsiliunt frenis</a>, infrenatique manipli.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_311" id = "not4_311" href = "#line4_311">311.</a> +<i>Mago</i>, Hannibalis Hasdrubalisque frater. +—<i>primumque laborem, Qui solus genti est</i> Drak. comparat +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_16">VIII, 16 sq.</a>, et +Liv. X, 28, ubi Gallos «dicit primo impetu feroces esse, quos +sustineri sat sit... primaque eorum prælia plus quam virorum, postrema +minus quam feminarum esse.» Add. quoque Liv. V, 44; «gens est, cui +natura +<span class = "pagenum notes">248</span> +corpora animosque magna magis quam firma dederit: eo in certamen omne +plus terroris, quam virium ferunt.» Ibid. libro XXXVIII, 17. «Jam usu +hoc cognitum est; si primum impetum, quem fervido ingenio et cæca ira +effundunt, sustinueris, fluunt sudore et lassitudine membra, labant +arma: mollia corpora, molles, ubi ira consedit, animos sol, pulvis, +sitis, ut ferrum non admoveas, prosternunt.» Polyb. lib. II, 33, pr.: +τοῖς τε θυμοῖς κατὰ τὴν πρώτην ἔφοδον, ἕως ἂν ἀκέραιον ᾖ, φοβερώτατόν +ἐστι πᾶν τὸ Γαλατικὸν φῦλον. Cf. et Appian. T. I, p. 75, 81, +82, ed. Schweigh. et Flor. II, 4. +—<a name = "not4_313" id = "not4_313" href = +"#line4_313">313.</a> <i>nudi frenis</i>, sine f., ut γυμνὸς, seu +ψιλὸς ὅπλων, ἐσθῆτος, ἱππέων, σαρκῶν, σκεύους, etc., vid. Ind. it. +Wesseling. Diss. Herodot. pag. 99, et Ill. Harles. Anthol. Gr. Poet. +pag. 283. +—<i>infrenati</i>, quod Intpp. jam observasse video, non modo +dicuntur equi et equites infreni, vel qui frenos non habent, ut ap. Liv. +XXI, 44 (ubi Hannibal <i>frenatos et infrenatos equites pugnaturos</i> +sperat), sed etiam frenati; nam <i>infrenare</i> propr. est frena dare +et inponere. Cf. VV. DD. ad Virg. Æn. XII, 287; Sigon. et Gron. ad Liv. +XXXVII, 20 (ubi <i>infrenare</i> et <i>infrenatus</i> eo sensu +occurrunt), et Burm. ad Quintil. Decl. XIII, 8, p. 281. +—<a name = "not4_314" id = "not4_314" href = +"#line4_314">314.</a> <i>Adsiliunt</i>, advolant (vid. Heins. +et Drak. ad XV, 695, et Ind.) equites Africani, tam <i>nudi frenis</i> +h.e. Numidæ (vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_215">ad +I, 215</a>), quam <i>infrenati</i> h.e. Carthaginienses. +—<i>manipli</i> de equitibus, ut ap. Apul. Met. IX, p. 221, +ed. Elm.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">315</span> +<p><a name = "line4_315" id = "line4_315"> </a> +Nunc Itali in tergum versis referuntur habenis;</p> +<p><a name = "line4_316" id = "line4_316"> </a> +Nunc rursus Tyrias retro pavor <a href = "#var4_316">avehit</a> +alas;</p> +<p><a name = "line4_317" id = "line4_317"> </a> +Aut illi dextros lunatis flexibus orbes,</p> +<p><a name = "line4_318" id = "line4_318"> </a> +<a href = "#var4_318">Aut illi lævos sinuant in cornua gyro</a>s:</p> +<span class = "pagenum">249</span> +<p><a name = "line4_319" id = "line4_319"> </a> +Texunt alterno glomerata volumina cursu,</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p><a name = "line4_320" id = "line4_320"> </a> +<a href = "#var4_320">Atque eadem refuga</a> cedentes arte +resolvunt.</p> +<p><a name = "line4_321" id = "line4_321"> </a> +Hac pontum vice, ubi exercet discordia ventos,</p> +<p><a name = "line4_322" id = "line4_322"> </a> +Fert Boreas, Eurusque refert, molemque profundi</p> +<p><a name = "line4_323" id = "line4_323"> </a> +Nunc huc alterno, nunc illuc, flamine gestant.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_315" id = "not4_315" href = "#line4_315">315.</a> Conf. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_644">VII, 644 seq.</a> +Virg. Æn. V, 583 sq.; XI, 618... 630. Luxurioso ornatu singula +expressit poeta, et respexisse videtur locum Polyb. III, 72, ubi tradit, +τοὺς Νομάδας ἀποχωρεῖν (Numidas terga vertere) μὲν εὐχερῶς καὶ σποράδην, +ἐπικεῖσθαι δὲ (in hostem inruere) πάλιν ἐκ μεταβολῆς (fronte conversa) +τολμηρῶς καὶ θρασέως· τὸ γὰρ τῆς Νομαδικῆς μάχης ἴδιόν ἐστι τοῦτο. +—<i>in tergum referuntur habenis</i>, ut ap. Virg. Æn. XI, 623, +h.e. tergum vertunt, seu dant, ut <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_623">VII, 623</a>; +<span class = "pagenum notes">249</span> +<a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_17">X, 17</a>. Sic +<i>in terga revolvi</i> et <i>redire</i> dixit Stat. Th. IV, 460, et +X, 194, quæ loca excitavit Drak. ad IX, 507; <i>in tergum +recessit</i> Virg. Æn. XI, 653. +—<a name = "not4_319" id = "not4_319" href = +"#line4_319">319,</a> <a name = "not4_320" id = "not4_320" href = +"#line4_320">320.</a> Utrobique in cursu orbem faciunt, per orbem +concurrunt; et eadem arte orbem resolvunt, h.e. refugiunt.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_321" id = "not4_321" href = "#line4_321">321...</a> +<a name = "not4_323" id = "not4_323" href = "#line4_323">323.</a> Drak. +expressum putat locum Virg. Æn. XI, 623 sq., qui tamen nostro parum +respondet. Paulo similior est Æn. II, 416 sq., ubi vid. Heyne.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_324" id = "line4_324"> </a> +Advolat aurato præfulgens murice ductor</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p><a name = "line4_325" id = "line4_325"> </a> +Sidonius, circaque Metus, Terrorque, Furorque.</p> +<p><a name = "line4_326" id = "line4_326"> </a> +Isque ubi Callaici radiantem tegminis orbem</p> +<p><a name = "line4_327" id = "line4_327"> </a> +Extulit, et magno percussit lumine campos,</p> +<p><a name = "line4_328" id = "line4_328"> </a> +Spes virtusque cadunt, trepidaque a mente recedit</p> +<p><a name = "line4_329" id = "line4_329"> </a> +Vertere terga pudor: nec leti cura decori,</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p><a name = "line4_330" id = "line4_330"> </a> +Sed fugere infixum est, terræque optantur hiatus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_324" id = "not4_324" href = "#line4_324">324</a> <a name += "not4_325" id = "not4_325" href = "#line4_324">sq.</a> +<i>aurato murice</i>, veste purpurea, cui fila auri intexta sunt, ut +apud Stat. Theb. X, 60, <i>purpura mixto incenditur auro</i>; Lenz. +Nihil sublimius et ad dignitatem Hannibalis adumbrandam aptius fingi +potest hac ejus specie, qua instar Martis in aciem descendit, subitoque +pavore Romanorum animos percellit. Δεῖμος, Φόβος, Ἔρις Martis comites +ap. Homer. Iliad. δ, 440, ejusque filii et aurigæ Iliad. Ο, 119. Hesiod. +Theog. v. 933, et Scut. Hercul. 195 et 463, quos exemplo Virg. Æn. +XII, 335, poetæ variare solent: vid. Burm. ad Val. Fl. II, 204, et cf. +inf. <a class = "crossref" href = "#not4_438">ad +v. 438 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_326" id = "not4_326" href = "#line4_326">326.</a> +<i>Callaici tegminis</i>, clipei. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_395">II, 395 sq.</a> +—<a class = "missing" name = "not4_327" id = "not4_327" href = +"#line4_327" title = "numerus deest">327.</a> <i>percussit</i>, +vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_436">ad III, +436</a>. +—<a name = "not4_330" id = "not4_330" href = +"#line4_330">330.</a> <i>terræ optantur hiatus</i>, vulgare votum +eorum, qui suæ saluti desperant. Drak. laudat Virg. Æn. XII, 883; Ovid. +Her. VI, 144, et Fast. III, 609; Petron. c. 81; cf. Heyne ad Virg. Æ. +IV, 24, et X, 675.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_331" id = "line4_331"> </a> +Sic, ubi Caucasiis tigris se protulit antris,</p> +<p><a name = "line4_332" id = "line4_332"> </a> +Linquuntur campi, et tutas petit omne latebras</p> +<span class = "pagenum">250</span> +<p><a name = "line4_333" id = "line4_333"> </a> +Turbatum <a href = "#var4_333">insano vultu</a> pecus: illa pererrat</p> +<p><a name = "line4_334" id = "line4_334"> </a> +<a href = "#var4_334">Desertas</a> victrix valles, jamque ora +reducto</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p><a name = "line4_335" id = "line4_335"> </a> +Paulatim nudat rictu, ut præsentia <a href = "#var4_335">mandens</a></p> +<p><a name = "line4_336" id = "line4_336"> </a> +Corpora, et inmani stragem meditatur hiatu.</p> +<p><a name = "line4_337" id = "line4_337"> </a> +Non illum Metabus, non illum celsior Ufens</p> +<p><a name = "line4_338" id = "line4_338"> </a> +Evasere tamen, quamvis hic alite planta,</p> +<p><a name = "line4_339" id = "line4_339"> </a> +Hic ope cornipedis totis ferretur habenis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_331" id = "not4_331" href = "#line4_331">331</a> <a name += "not4_332" id = "not4_332" href = "#line4_331">sq.</a> +Præclara admodum comparatio, et v. 334 sq., eximia naturæ imitatio. +Cf. Hom. Iliad. ο, 323 sq., ubi tamen vix tenuissimas lineas reperias. +Forte ante oculos quoque habuit et variavit loca Virg. Æn. IX, 59 sq., +et X, 723 seq. +—<i>Caucasus</i>, notus Asiæ mons, pars Tauri ferisque frequens, +unde τὸ <i>Caucasiis</i> cum dilectu positum, ut apud +<span class = "pagenum notes">250</span> +Virg. Æn. IV, 367. +—<a name = "not4_334" id = "not4_334" href = +"#line4_334">334.</a> <i>reducto</i>, diducto. +—<a name = "not4_335" id = "not4_335" href = +"#line4_335">335.</a> <i>ut præsentia</i>, tanquam præsentia +forent, <i>mandens Corpora</i>, pecora: venuste, ut passim ap. poetas. +N. Heins. laudat Val. Fl. I, 272; III, 589, ubi vid. Intpp.; +VII, 197, 315, 466; Varium ap. Macrob. VI, 2; Lucan. V, 319; +VII, 767; Petron. c. 123, ubi vid. Burm. Stat. Th. II, 133, 687; III, +569; V, 88; VI, 401. Claud. b. Gild. 351, et alios, quibus Drak. +addit Virg. Æn. IX, 63 (ubi vid. VV. DD.); Sid. Apoll. XXIII, 334, et +Gunther. Ligur. III, 124.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_338" id = "not4_338" href = "#line4_338">338.</a> +<i>alite planta</i>, πόδας ὠκὺς.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">340</span> +<p><a name = "line4_340" id = "line4_340"> </a> +Nam Metabum ad Manes demisit cuspide fulgens</p> +<p><a name = "line4_341" id = "line4_341"> </a> +Fraxinus; Ufentem conlapsum poplite <a href = "#var4_341">cæso</a></p> +<p><a name = "line4_342" id = "line4_342"> </a> +Ensis obit, laudemque pedum cum sanguine ademit.</p> +<p><a name = "line4_343" id = "line4_343"> </a> +Jamque dedit leto <a href = "#var4_343">Sthenium</a>, Laurumque, +domoque</p> +<p><a name = "line4_344" id = "line4_344"> </a> +Collinum gelida, <a href = "#var4_344">viridi</a> quem Fucinus antro</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p><a name = "line4_345" id = "line4_345"> </a> +Nutrierat, dederatque lacum tramittere nando.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not4_341" id = "not4_341" href = +"#line4_341" title = "‘340’ legitur">341.</a> <i>poplite cæso</i>, +succiso, ut <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_347">V, 347</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_38">X, 38</a>, et aliis locis, quæ congessit +Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_344" id = "not4_344" href = "#line4_344">344.</a> +<i>Fucinus</i>, lacus in Marsis (nunc <i>Lago di Celano</i>), quem Jul. +Cæsar et Claudius in Tiberim emittere conabantur; vid. Ern. Excurs. ad +Suet. Claud. c. 20.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_346" id = "line4_346"> </a> +Fit socius leti conjecta Massicus hasta,</p> +<span class = "pagenum">251</span> +<p><a name = "line4_347" id = "line4_347"> </a> +Vitiferi sacro generatus vertice montis,</p> +<p><a name = "line4_348" id = "line4_348"> </a> +Et Liris nutritus aquis; qui fonte quieto</p> +<p><a name = "line4_349" id = "line4_349"> </a> +Dissimulat cursum, ac, nullo mutabilis imbri,</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p><a name = "line4_350" id = "line4_350"> </a> +<a href = "#var4_350">Perstringit</a> tacitas gemmanti gurgite +ripas.</p> +<p><a name = "line4_351" id = "line4_351"> </a> +Exoritur rabies cædum, ac vix tela furori</p> +<p><a name = "line4_352" id = "line4_352"> </a> +Subficiunt; teritur junctis umbonibus umbo,</p> +<p><a name = "line4_353" id = "line4_353"> </a> +Pesque pedem premit, et nutantes casside cristæ</p> +<p><a name = "line4_354" id = "line4_354"> </a> +Hostilem tremulo pulsant conamine frontem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_346" id = "not4_346" href = "#line4_346">346.</a> +<i>Massicus</i>, mons Campaniæ, +<span class = "pagenum notes">251</span> +vini nobilioris ferax. +—<a class = "missing" name = "not4_347" id = "not4_347" href = +"#line4_347" title = "numerus deest">347.</a> <i>sacro</i>, vid. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_501">III, 501</a>. +—<a name = "not4_348" id = "not4_348" href = +"#line4_348">348.</a> <i>Liris</i> fl. olim <i>Clanis</i>, seu +<i>Glanis</i>, (Strab. V, p. 161, 237; Plin. III, 5) nunc +<i>Garigliano</i> dictus: ex Apennino effusus, præter alia flumina prope +Arpinum, ubi Ciceronis villa et patria erat, frigidum <i>Fibrenum</i> +recipit, (vid. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_398">VIII, 398</a>) et Latium a Campania dirimit. +—<i>fonte quieto</i>, etc. Conf. VIII, 396; Hor. Od. I, <span +class = "smallcaps">xxxi</span>, 7; Cic. Leg. II, 1 et 3. +—<a name = "not4_350" id = "not4_350" href = +"#line4_350">350.</a> <i>Perstringere ripas</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#line16_478">XVI, 478</a>. Sic +<i>stringere</i> dixere Virg. Æn. VIII, 63, et Stat. Th. I, 39; +<i>terere</i> Claud. Cons. Olyb. 260, ubi vid Heins.; <i>radere</i> +Lucret. V, 257; Lucan. II, 425; VIII, 246; <i>lambere</i> et +<i>mordere</i> Hor. Od. I, <span class = +"smallcaps">xxii</span>, 7; <span class = +"smallcaps">xxxi</span>, 8, ubi vid. Jani. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_358">ad I, 358</a>; <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_24">V, 24</a>, <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_274">274</a>; Heins. et Drak. ad +XIII, 4, et Broukh. ad Tibull. IV, <span class = +"smallcaps">i</span>, 142. +—<i>tacitas</i>, κατ᾽ ἔννοιαν ad fluvium refer.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_351" id = "not4_351" href = "#line4_351">351.</a> Poeta +immemor esse videtur turpis fugæ a Romanis modo captæ, <a class = +"crossref" href = "#line4_328">v. 328 sq.</a> Lenz. +—<a name = "not4_352" id = "not4_352" href = +"#line4_352">352,</a> <a name = "not4_353" id = "not4_353" href = +"#line4_353">353.</a> Drak. comparat <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_219">V, 219</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_322">IX, 322 sq.</a>; Virg. Æn. X, 361, ubi vid. +Intpp. Ennii Fragm. pag. 303, ubi vid. Column. Ovid. Met. IX, 44, 45, et +al. Cf. et Clark. ad. Hom. Iliad. Ν, 130 sq.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">355</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_355" id = "line4_355"> </a> +Tergemini primam ante aciem <a href = "#var4_355">fera prælia</a> +fratres</p> +<p><a name = "line4_356" id = "line4_356"> </a> +Miscebant, quos Ledæo Sidonia Barce</p> +<p><a name = "line4_357" id = "line4_357"> </a> +Xanthippo felix uteri inter bella crearat.</p> +<span class = "pagenum">252</span> +<p><a name = "line4_358" id = "line4_358"> </a> +Res <a href = "#var4_358">Graiæ</a>, ductorque parens, ac nobile <a href += "#var4_358">Amyclæ</a></p> +<p><a name = "line4_359" id = "line4_359"> </a> +Nomen, et <a href = "#var4_359">injectus Spartanis colla</a> catenis</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p><a name = "line4_360" id = "line4_360"> </a> +Regulus, <a href = "#var4_360">inflabant</a> veteri præcordia fama.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_355" id = "not4_355" href = "#line4_355">355</a> <a name += "not4_356" id = "not4_356" href = "#line4_355">sqq.</a> Ejusmodi +scenæ, quum varios ornatus admitterent, et misericordiæ admirationisque +sensu animos movere possent, nullus fere poetarum Rom. exstitit, quin +similibus carmen distingueret: geminos saltem fratres multi, ut Silius +sup. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_636">II, 636 +sq.</a>; Virg. Æn. X, 390 sq.; Lucan. III, 603; Stat. Theb. VI, +340; IX, 292 sq., et Ovid. Metam. V, 107, produxerunt. Ern. Hanc +vero pugnam trigeminorum Noster adumbravit fere ad certamen Horatiorum +et Curiatiorum, ex Liv. I, 24 sq., notum.</p> + +<p class = "notes"> +<a href = "#line4_355">355.</a> <i>Tergemini fratres</i>, ut <i>gemini +f.</i> <a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_534">XVI, +534</a>, ubi Drak. adposuit verba Quint. Inst. Or. IX, 4; +<i>fratres addere non est necesse</i>. +—<a name = "not4_357" id = "not4_357" href = +"#line4_357">357.</a> <i>felix uteri</i>, εὔτεκνος, fecunda, +D. Heins. Sic <i>felix arbor</i> est frugifera, et <i>infelix</i> +<span class = "pagenum notes">252</span> +sterilis, ut, monente Drak. apud Liv. V, 24, et Apul. Apolog. +p. 288, ed. Elm. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_465">V, 465</a>, et Heyne ad Virg. Ge. +I, 154, 345; II, 81. +—<i>Barce</i>, Sychæi nutrix ap. Virg. Æn. IV, 632, h.l. +<i>Sidonia</i>, Carthaginiensis, uxor <i>Ledæi</i>, Spartani, +<i>Xanthippi</i>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_434">II, 434</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_303">VI, 303 sq.</a>, <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_680">680 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_358" id = "not4_358" href = "#line4_358">358.</a> <i>Res +Graiæ</i>, h.e. a Spartanis gestæ, duce Xanthippo, Pœnorum socio, qui +Regulum vivum cepit. +—<i>Amyclæ</i>, Xanthippi patria.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_361" id = "line4_361"> </a> +Marte probare genus, factisque Lacona parentem</p> +<p><a name = "line4_362" id = "line4_362"> </a> +Ardebant; gelidosque dehinc invisere montes</p> +<p><a name = "line4_363" id = "line4_363"> </a> +<a href = "#var4_363">Taygeta</a>, et tandem bellis innare subactis</p> +<p><a name = "line4_364" id = "line4_364"> </a> +<a href = "#var4_364">Eurotan</a> patrium, ritusque videre Lycurgi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_362" id = "not4_362" href = "#line4_362">362.</a> +Cupiebant, finito bello in patriam suam redire: quod his vss. et +v. 365, variis modis exprimitur. +—<a name = "not4_363" id = "not4_363" href = +"#line4_363">363.</a> <i>Taygetus</i> mons, a mari per totam +Laconicam procurrens, notusque propter Orgia Bacchi et venationes. Ad +ejus radices sita est Sparta, quam adluit Eurotas amnis, nobilitatus +certaminibus et exercitat ad eum habitis. Cf. <a class = "crossref" href += "bookVI.html#not6_311">ad VI, 311 sq.</a>; Cic. Tusc. V, 34; +Propr. III, <span class = "smallcaps">xiv</span>, 15 sq., et Meurs. +Miscell. Lacon. II, 9. +—<i>Taygetus</i> sc. mons, Ταΰγετος Straboni et aliis τὸ Ταΰγετον +ὄρος dicitur, unde <i>Taygeta</i> sc. juga, τὰ Ταΰγετα ὄρη; vid. Burm. +ad Val. Fl. II, 359, et Intp. ad Virg. Ge. I, 103. Sic τὰ Δίνδυμα, +Παγγαῖα, Ῥίπαια, Κεραύνια, Κύβελα, <i>Dindyma</i>, <i>Pangæa</i>, +<i>Rhipæa</i>, <i>Ceraunia</i>, <i>Mænala</i>, <i>Gargara</i>, +<i>Ismara</i>, etc. +—<i>bellis subactis</i>, forte confectis, finitis, fere ut +<i>exercere</i> et <i>fatigare diem</i>, etc., de quo vid. Heyne ad +Virg. Æn. VIII, 94, et XI, 808. Proprie homines dicuntur <i>subacti +atque durati bellis</i>, v.c. Liv. XLII, 52, metaphora a farina et luto, +vel a terra, quæ crebro aratur et colitur, petita, quæ ad ingenium +quoque, usu sæpe exercitatum et excultum, transfertur.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">365</span> +<p><a name = "line4_365" id = "line4_365"> </a> +Sed <a href = "#var4_365">Spartam penetrare</a> Deus, fratresque +negarunt</p> +<p><a name = "line4_366" id = "line4_366"> </a> +Ausonii, totidem numero; quos miserat altis</p> +<span class = "pagenum">253</span> +<p><a name = "line4_367" id = "line4_367"> </a> +Egeriæ genitos inmitis Aricia lucis,</p> +<p><a name = "line4_368" id = "line4_368"> </a> +Ætatis mentisque pares: at non dabat ultra</p> +<p><a name = "line4_369" id = "line4_369"> </a> +<a href = "#var4_369">Clotho</a> dura lacus, aramque videre Dianæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_365" id = "not4_365" href = "#line4_365">365.</a> +<i>fratres Ausonii</i>, alii tergemini ex Romanis. +—Versus <a name = "not4_367" id = "not4_367" href = +"#line4_367">367 et 369</a>, cum nomine <i>Virbii</i>, <a class = +"crossref" href = "#line4_380">v. 380</a>, desumti e loco classico +de <i>Aricia</i> Virg. Æn. VII, 762 sq., ubi vid. Heyne in notis et Exc. +VIII; conf. etiam Heins. ad Ovid. Met. XIV, +<span class = "pagenum notes">253</span> +331. +—<a href = "#line4_367">367.</a> <i>Aricia</i>, nunc est +<i>Nemi</i>, vicus a nemore Dianæ sic dictus; in quo nemore erat fons +<i>Egeriæ</i>; Liv. I, 21, Ovid. Met. XV, 487 sq., 547 sq. +—<i>inmitis</i> ob cultum Scythicæ, vel Tauricæ Dianæ, cui homines +mactabantur. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_362">VIII, 362</a>; et Ovidius ex Ponto +III, 2, 71. +—<a name = "not4_369" id = "not4_369" href = +"#line4_369">369.</a> <i>lacus</i> Triviæ ante Aricinum nemus et +lucum Dianæ, τὸ Ἀρτεμίσιον, vid. Heyne ad Virg. Æn. VII, 516, Strab. V, +p. 165 et 239 (366, ed. Alm.), VV. DD. ad Horat. A. P. 16; Ovid. +Fast. III, 263 sq.; Suet. Jul. 46; Plin. XXXV, 7; Casaub. ad Pers. +Sat. VI, p. 501; Salmas. Exerc. Plin. p. 48.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">370</span> +<p><a name = "line4_370" id = "line4_370"> </a> +Namque ut in adversos, inpacti turbine pugnæ,</p> +<p><a name = "line4_371" id = "line4_371"> </a> +Eumachus et Critias, et lætus nomine patris</p> +<p><a name = "line4_372" id = "line4_372"> </a> +Xanthippus, junxere gradus; ceu bella leones</p> +<p><a name = "line4_373" id = "line4_373"> </a> +Inter se furibunda movent, et murmure anhelo</p> +<p><a name = "line4_374" id = "line4_374"> </a> +Squalentes campos et longa mapalia complent:</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p><a name = "line4_375" id = "line4_375"> </a> +Omnis in occultas rupes atque avia pernix</p> +<p><a name = "line4_376" id = "line4_376"> </a> +Maurus saxa fugit, conjuxque Libyssa <a href = +"#var4_376">profus</a>o,</p> +<p><a name = "line4_377" id = "line4_377"> </a> +Vagitum cohibens, suspendit ab ubere natos;</p> +<p><a name = "line4_378" id = "line4_378"> </a> +Illi dira fremunt; <a href = "#var4_378">perfractaque</a> in ore +cruento</p> +<p><a name = "line4_379" id = "line4_379"> </a> +Ossa sonant, pugnantque <a href = "#var4_379">fer</a>is sub dentibus +artus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_370" id = "not4_370" href = "#line4_370">370.</a> +<i>inpacti</i>, inpulsi, acti, ut ap. Virg. Æn. V, 805; Tac. Hist. II, +41; III, 22; Lucan. VI, 406. Cf. Ind. +—<a name = "not4_372" id = "not4_372" href = +"#line4_372">372.</a> <i>junxere gradus</i> gradibus, congressi +sunt; cf. Ill. Harles. ad Val. Fl. I, 198. +—<a href = "#line4_372">372 sqq.</a> Eximia comparatio, +quam Silius, leonibus in taurorum locum substitutis, ni fallor, Virg. +Æn. XII, 715 sq., sublegit. Nam locum Homeri, quem Dausq. et Cell. +comparant, Iliad. π, 756 sqq., ubi leones, fame compulsi, de cerva +occisa pugnant, poeta expressit potius inf. <a class = "crossref" href = +"#line4_563">v. 563 sq.</a> ubi nemo id observavit. Feras non nisi +in diversa genera sævire, contendunt Horat. Epod. VII, 11, 12 (ubi vid. +Bentl.); Juvenal. XV, 159 sq.; Plin. VII, 1, et alii. Sed cf. VV. +DD. ad hh. ll. et Scaliger. Exercit. 240, adversus Cardanum p. 737. +—<a name = "not4_374" id = "not4_374" href = +"#line4_374">374.</a> <i>Squalentes campos</i> vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_211">ad I, 211</a>. +—<i>longa mapalia</i> ut <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_422">III, 422</a>. +—<a name = "not4_376" id = "not4_376" href = +"#line4_376">376.</a> <i>profuso ubere</i>, quod lacte manat et +abundat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_378" id = "not4_378" href = "#line4_378">378.</a> +<i>dira fremunt</i>, ut δεινὸν pro δεινῶς, vide App. et <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_398">ad lib. I, 398</a>; Clark. +not. ad Homerum Iliad. β, 269, et viros doctos ad Virgil. Æneid. lib. +IX, v. 791. +—<a name = "not4_379" id = "not4_379" href = +"#line4_379">379.</a> <i>artus pugnant</i>, membra moventur +<span class = "pagenum notes">254</span> +ac resistunt.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">254</span> +<span class = "linenum">380</span> +<p><a name = "line4_380" id = "line4_380"> </a> +Haud secus Egeriæ pubes, hinc Virbius acer,</p> +<p><a name = "line4_381" id = "line4_381"> </a> +Hinc Capys, adsiliunt, paribusque Albanus in armis.</p> +<p><a name = "line4_382" id = "line4_382"> </a> +Subsidens paulum perfossa proruit alvo</p> +<p><a name = "line4_383" id = "line4_383"> </a> +Albanum Critias (ast illi cuncta repente</p> +<p><a name = "line4_384" id = "line4_384"> </a> +Inplerunt clipeum miserando viscera lapsu);</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p><a name = "line4_385" id = "line4_385"> </a> +Eumachus inde Capyn: sed tota mole tenebat</p> +<p><a name = "line4_386" id = "line4_386"> </a> +Ceu fixum membris tegimen; tamen inprobus ensis</p> +<p><a name = "line4_387" id = "line4_387"> </a> +Adnexam parmæ decidit vulnere lævam,</p> +<p><a name = "line4_388" id = "line4_388"> </a> +Inque suo <a href = "#var4_388">pressa est</a> non reddens tegmina +nisu</p> +<p><a name = "line4_389" id = "line4_389"> </a> +Infelix manus, atque hæsit labentibus armis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_381" id = "not4_381" href = "#line4_381">381.</a> +<i>paribus in armis</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_132">ad II, 132</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_382" id = "not4_382" href = "#line4_382">382.</a> +<i>Subsidens</i>, ὑφιζάνων, <i>proruit</i>, prosternit. +—<a name = "not4_386" id = "not4_386" href = +"#line4_386">386.</a> <i>tegimen</i>, clipeum. +—<a name = "not4_387" id = "not4_387" href = +"#line4_387">387.</a> <i>lævam Adnexam parmæ</i>, loro, seu ansæ, +ὀχάνῳ, τελαμώνι, insertam. Nam veteres scutum ex sinistro humero +suspendebant, et dextra hostem adoriebantur; unde ἐπ᾽ ἀσπίδα et ἐπὶ +δόρυ, ad sinistram et dextram, se convertere dicebantur; cf. +V, 319; Hom. Il. π, 106; Virg. Æn. II, 671; XI, 693; Ælian. V. H. +XI, 9. +—<i>vulnere</i>, ictu, ut ap. Virg. Æ. V, 433. +—<a name = "not4_388" id = "not4_388" href = +"#line4_388">388.</a> In ipso nisu, dum niteretur parmam reddere, +decisa est, Schmid. Imo h.l. sententia, luxuriose expressa, hæc est: +manus amputata in nisu, quo lorum clipei tenebat, firmiter huic adhæsit, +nec illud reddidit, non missum fecit.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">390</span> +<p><a name = "line4_390" id = "line4_390"> </a> +Ultima restabat fusis jam palma duobus</p> +<p><a name = "line4_391" id = "line4_391"> </a> +Virbius: huic trepidos <a href = "#var4_391">simulanti</a> ducere +gressus</p> +<p><a name = "line4_392" id = "line4_392"> </a> +Xanthippus gladio, rigida cadit Eumachus hasta,</p> +<p><a name = "line4_393" id = "line4_393"> </a> +Et <a href = "#var4_393">tandem</a> æquatæ geminato funere pugnæ.</p> +<p><a name = "line4_394" id = "line4_394"> </a> +Inde alterna viris transegit pectora mucro,</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p><a name = "line4_395" id = "line4_395"> </a> +Inque vicem erepta posuerunt prælia vita.</p> +<p><a name = "line4_396" id = "line4_396"> </a> +Felices leti, pietas quos <a href = "#var4_396">addidit</a> umbris!</p> +<span class = "pagenum">255</span> +<p><a name = "line4_397" id = "line4_397"> </a> +Optabunt similes venientia secula fratres,</p> +<p><a name = "line4_398" id = "line4_398"> </a> +<a href = "#var4_398">Æternumque</a> decus memori celebrabitur ævo;</p> +<p><a name = "line4_399" id = "line4_399"> </a> +Si modo ferre diem, <a href = "#var4_399">serosqu</a>e videre +nepotes</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p><a name = "line4_400" id = "line4_400"> </a> +Carmina nostra valent, nec famam invidit Apollo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_390" id = "not4_390" href = "#line4_390">390.</a> +<i>fusis</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_113">ad II, 113</a>. +—<i>palma</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_504">XVI, 504</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_573">573</a>, et ap. Virg. Æn. V, 339, vid. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_479">ad I, 479</a>. +—<a name = "not4_391" id = "not4_391" href = +"#line4_391">391.</a> <i>huic</i>, hujus manu. +—<i>trepidos ducere gressus</i>, timide et lento gressu fugere, ne +tres victores simul inpetum facerent, ut <i>ducere lympham</i> pro lente +fluere sup. <a class = "crossref" href = "#line4_87">v. 87</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_394" id = "not4_394" href = "#line4_394">394,</a> +<a name = "not4_395" id = "not4_395" href = "#line4_395">395.</a> Critias +et Virbius se invicem jugulant. Apud Liv. loc. l. unus Horatiorum, +Curiatiis cæsis, superior discedit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_396" id = "not4_396" href = "#line4_396">396</a> <a name += "not4_397" id = "not4_397" href = "#line4_396">sqq.</a> +Cf. Virg. Æn. +<span class = "pagenum notes">255</span> +IX, 446 sq., et sup. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_696">ad II, 696</a>. Sed h.l. vix est, quod ad mentem +miseratione adficiendam valeat. +—<i>pietas</i> in patriam. +—<a name = "not4_399" id = "not4_399" href = +"#line4_399">399,</a> <a name = "not4_400" id = "not4_400" href = +"#line4_400">400.</a> Silius et Maro modestius, quam Horat. Od. III, +ult. et Ovid. Met. XV, 871, de carminum suorum vita præsumsere, Drak. +—<i>ferre diem</i>, ut <i>ferre annos</i> dixit Ovid. ex Ponto IV, +<span class = "smallcaps">viii</span>, 51, et <i>ferre vetustatem</i>, +id. Trist. V, <span class = "smallcaps">ix</span>, 8, de +scriptis, ut Cic. Amic. 19, de vino.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_401" id = "line4_401"> </a> +At consul toto palantes æquore turmas</p> +<p><a name = "line4_402" id = "line4_402"> </a> +Voce tenet, <a href = "#var4_402">dum</a> voce viget: «quo signa +refertis?</p> +<p><a name = "line4_403" id = "line4_403"> </a> +Quis vos, heu! vobis pavor abstulit? horrida primi</p> +<p><a name = "line4_404" id = "line4_404"> </a> +Si sors visa loci, pugnæque lacessere frontem;</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p><a name = "line4_405" id = "line4_405"> </a> +Post me state, viri, et pulsa formidine tantum</p> +<p><a name = "line4_406" id = "line4_406"> </a> +<a href = "#var4_406">Adspicite! has dextras</a> capti genuere +parentes.</p> +<p><a name = "line4_407" id = "line4_407"> </a> +Quo fugitis? quæ spes victis? Alpesne petemus?</p> +<p><a name = "line4_408" id = "line4_408"> </a> +Ipsam turrigero portantem vertice muros</p> +<p><a name = "line4_409" id = "line4_409"> </a> +Credite <a href = "#var4_409">submissas</a> Romam nunc tendere +palmas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_403" id = "not4_403" href = "#line4_403">403.</a> +<i>vos</i> ἐναργῶς pro, animum et virtutem vestram; cf. Claud. Cons. +Mall. Theod. 196; Stat. Th. II, 417, et Silv. I, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 168; Sen. Thyest. 53, et 242, ubi vid. Gronov. +—<a name = "not4_404" id = "not4_404" href = +"#line4_404">404.</a> Si nimis timetis in prima acie pugnare. Cf. +Virg. Æn. V, 429. +—<a name = "not4_406" id = "not4_406" href = +"#line4_406">406.</a> <i>Adspicite</i>, vid. <a class = "crossref +missing" href = "bookII.html#var2_231" title = "recte 231">ad II, 230, +in V.L.</a> +—<i>dextras</i>, viros. +—<i>capti</i> primo bello Punico. Detrahit hostibus, ut magis +impellat suos. Mars.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_408" id = "not4_408" href = "#line4_408">408.</a> +Imitat. Lucan. I, 186 seq. +—<a name = "not4_409" id = "not4_409" href = +"#line4_409">409.</a> <i>submissas palmas</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_673">ad I, 673</a>. Sed huic rei +ornata Romæ descriptio parum apta. Lucan. longe præstat, VII, 369. +<i>Ed.</i></p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">410</span> +<p><a name = "line4_410" id = "line4_410"> </a> +<a href = "#var4_410">Natorum</a> passim raptus, cædemque parentum,</p> +<span class = "pagenum">256</span> +<p><a name = "line4_411" id = "line4_411"> </a> +Vestalesque focos exstingui sanguine cerno.</p> +<p><a name = "line4_412" id = "line4_412"> </a> +Hoc arcete nefas!» Postquam inter talia crebro</p> +<p><a name = "line4_413" id = "line4_413"> </a> +Clamore obtusæ crassoque a pulvere fauces,</p> +<p><a name = "line4_414" id = "line4_414"> </a> +Hinc læva frenos, hinc dextra conripit arma,</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p><a name = "line4_415" id = "line4_415"> </a> +Et latum objectat pectus, strictumque minatur</p> +<p><a name = "line4_416" id = "line4_416"> </a> +Nunc sibi, nunc trepidis, ni restent, comminus ensem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">256</span> +<a name = "not4_410" id = "not4_410" href = "#line4_410">410, 411.</a> +Romæ jam captæ imago ante oculos mihi obversatur. In copia et ornatu +totius orationis summa vis et brevitas, ad animum percellendum +aptissima. +—<a name = "not4_411" id = "not4_411" href = +"#line4_411">411.</a> <i>sanguine</i>, cæde sacerdotum. Cf. simil. +loc. Ovid. Met. XV, 778. Graviter vero et præclare, ad augendam rei +atrocitatem, Vestalium potius, quam aliarum virginum, mentio fit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_417" id = "not4_417" href = "#line4_417">417.</a> +Legentium sensus splendido commento et conversione ad Scipionem +Africanum inclinatur, cujus primum virtutis documentum poeta præclare +exornavit, ut Q. Fabii inf. VII, 710 sqq.; cf. Liv. XXI, 46.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_417" id = "line4_417"> </a> +Quas acies alto genitor dum spectat Olympo,</p> +<p><a name = "line4_418" id = "line4_418"> </a> +Consulis egregii movere pericula mentem.</p> +<p><a name = "line4_419" id = "line4_419"> </a> +Gradivum vocat, et patrio sic ore profatur:</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p><a name = "line4_420" id = "line4_420"> </a> +«Magnanimi me, nate, viri, ni bella capessis,</p> +<p><a name = "line4_421" id = "line4_421"> </a> +Haud dubie extremus terret labor: eripe pugnæ</p> +<p><a name = "line4_422" id = "line4_422"> </a> +Ardentem, <a href = "#var4_422">oblitumque</a> sui dulcedine cædum.</p> +<p><a name = "line4_423" id = "line4_423"> </a> +Siste ducem Libyæ: nam plus petit inprobus uno</p> +<p><a name = "line4_424" id = "line4_424"> </a> +Consulis exitio, tota quam strage cadentum.</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p><a name = "line4_425" id = "line4_425"> </a> +Præterea (cernis) teneræ qui prælia dextræ</p> +<p><a name = "line4_426" id = "line4_426"> </a> +Jam credit puer, atque annos transcendere factis</p> +<p><a name = "line4_427" id = "line4_427"> </a> +Molitur, longumque putat pubescere bello;</p> +<p><a name = "line4_428" id = "line4_428"> </a> +Te duce primitias pugnæ, te magna magistro</p> +<span class = "pagenum">257</span> +<p><a name = "line4_429" id = "line4_429"> </a> +Audeat, et primum hoc vincat, servasse parentem.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_419" id = "not4_419" href = "#line4_419">419.</a> +<i>patrio ore</i>, quia Mars Jovis filius est, non, quod Dausq. putabat, +quia Jupiter vulgo creditus Scipionis Africani pater, ut hac oratione +filii honori consuleret; Drak. +—<a name = "not4_422" id = "not4_422" href = +"#line4_422">422.</a> Cf. Virg. Æ. III, 629.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_423" id = "not4_423" href = "#line4_423">423.</a> +<i>Siste</i>, reprime conatus Hannibalis, ut <a class = "crossref" href += "bookXII.html#line12_699">XII, 699</a>. +—<i>plus</i> commodi <i>petit</i>, consequi studet et sperat; vel +ad majora tendit et adspirat, si unum Scipionem occidere, quam si totum +exercitum delere conatur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_426" id = "not4_426" href = "#line4_426">426.</a> +<i>annos transcendere factis</i>, ut ap. Stat. Silv. V, <span class += "smallcaps">i</span>, 12 seq.; Cic. Phil. XIV, 10; Sen. Ben. III, 33; +Drak. +—<a name = "not4_428" id = "not4_428" href = +"#line4_428">428.</a> Imitat. +<span class = "pagenum notes">257</span> +Virg. Æn. VIII, 515 seq., ubi vid. Heyne. +—<a name = "not4_429" id = "not4_429" href = +"#line4_429">429.</a> <i>primum</i> (κατὰ) <i>hoc vincat</i>, hæc +prima sit ejus victoria. Singula prorsus divina, sententiarum +verborumque gravitate!</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">430</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_430" id = "line4_430"> </a> +Hæc rerum sator: at Mavors in prælia currus</p> +<p><a name = "line4_431" id = "line4_431"> </a> +Odrysia tellure vocat: tum fulminis atri</p> +<p><a name = "line4_432" id = "line4_432"> </a> +Spargentem flammas clipeum, galeamque Deorum</p> +<p><a name = "line4_433" id = "line4_433"> </a> +Haud <a href = "#var4_433">ulli</a> facilem, multoque labore +Cyclopum</p> +<p><a name = "line4_434" id = "line4_434"> </a> +Sudatum thoraca capit, quassatque per auras</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p><a name = "line4_435" id = "line4_435"> </a> +Titanum bello satiatam sanguinis hastam,</p> +<p><a name = "line4_436" id = "line4_436"> </a> +Atque <a href = "#var4_436">inplet curru</a> campos: exercitus una</p> +<p><a name = "line4_437" id = "line4_437"> </a> +Irarum, Eumenidesque simul, letique cruenti</p> +<span class = "pagenum">258</span> +<p><a name = "line4_438" id = "line4_438"> </a> +Innumeræ facies, frenisque operata regendis</p> +<p><a name = "line4_439" id = "line4_439"> </a> +Quadrijugos atro stimulat Bellona flagello.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_430" id = "not4_430" href = "#line4_430">430.</a> Mars +non respondet, sed extemplo mandata exsequitur; vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_543">ad II, 543</a>, et de <i>curru +Martis</i> <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_434">ad +I, 434</a>. +—<a name = "not4_431" id = "not4_431" href = +"#line4_431">431.</a> <i>Odrysia tellus</i>, Thracia, Martis sedes +(vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_433">ad +I, 433</a>), cujus potentiores olim populi post Edonas fuere Bessi +et Odrysæ. +—<i>fulminis atri</i>, terribilis, ut <i>atra formido</i>, +<i>tigris</i>, <i>acies</i>, <i>ira</i>, <i>vipera</i>, etc., ap. +Lucret. VI, 253; Virg. Ge. IV, 407, et Æn. VII, 525; Val. Fl. II, 205; +Hor. Od. III, <span class = "smallcaps">iv</span>, 17; cf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_211">ad III, 211</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_165">V, 165</a>. +—<a name = "not4_432" id = "not4_432" href = +"#line4_432">432 sq.</a> De armis et insignibus Martis in numis, +vid. Spanh. ad Callim. in Del. v. 64 et 136. +—<a name = "not4_433" id = "not4_433" href = +"#line4_433">433.</a> <i>Haud facilem</i>, non facile gestandum, +propter pondus. Præclare ad vim et robur Martis declarandum. +<i>Facilis</i>, ut <i>habilis</i> v.c. ensis VIII, 374: εὐμεταχείριστος, +qui facile regi, tractari, fingi potest, ut <i>coma</i> <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_559">VIII, 559</a>, <i>cera</i>, +<i>lutum</i>, etc. De utraque voce, vid. Heyne ad Tibull. I, <span +class = "smallcaps">i</span>, 40; <span class = +"smallcaps">ix</span>, 7, et ad Virg. Æn. I, 318; IX, 365; XI, +555; XII, 431. +—<i>Cyclopibus</i> et Vulcano opera præclaræ artis, ἡφαιστότευκτα, +ea in primis, quibus Dii utuntur, tribui, nota res est. +—<a name = "not4_434" id = "not4_434" href = +"#line4_434">434.</a> <i>Sudatum</i>, multo sudore h.e. labore +confectum, elaboratum, Drak. citat III, 92, 531; Liv. V, 5; Stat. +Th. V, 189 (ubi vid. Barth.), et Jac. Gothofr. ad l. 7, Cod. Theod. +de lustr. collat. +—<i>quassat hastam</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_434">ad I, 434</a>. +—<a name = "not4_435" id = "not4_435" href = +"#line4_435">435.</a> <i>Titanes</i>, h.l. ut passim confusi +videntur cum Gigantibus, in quorum pugna cum Diis præcipuæ Martis fuere +partes; vid. Claud. Gigant. v. 75 sq. +—<i>satiatam sanguinis</i>, sanguine; vid. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#not5_274">ad V, 274</a>. +—<a name = "not4_436" id = "not4_436" href = +"#line4_436">436.</a> <i>implet campos curru</i>, h.e. strepitu +currus, ut mox <a class = "crossref" href = +"#line4_444">v. 444</a>. Nam βρισάρματος Ἄρης κεκληγὼς ἐπόρουσεν ut +utar verbis Hesiodi Scut. H. 441, vel Homeri μέγα δ᾽ ἔβραχε φήγινος ἄξων +Βριθοσύνῃ· δεινὸν γὰρ ἄγεν θεὸν, Iliad. Ε, 838. +—Silius duo Maronis loca ante oculos habuit, Æn. VIII, 700 sq., et +XII, 331 sqq. +—<a class = "missing" name = "not4_437" id = "not4_437" href = +"#line4_437" title = "numerus deest">437.</a> <i>Furor</i>, +<i>Ira</i>, ac <i>Pavor</i>, ap. Stat. Th. III, 424, et <i>Bellona</i>, +<i>Pavor</i> atque <i>Formido</i>, ap. Claud. in Rufin. I, 344 sq. +Martis sunt comites et aurigæ. +<span class = "pagenum notes">258</span> +Cf. <a class = "crossref" href = "#not4_324">ad v. 324</a>. et +<i>Bellona</i> Hom. Iliad. Ε, 333, al. et inf. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#line5_220">V, 220 sq.</a> +—<a name = "not4_438" id = "not4_438" href = +"#line4_438">438.</a> <i>operata</i>, vid. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_674">ad II, 674</a>. +—<a class = "missing" name = "not4_439" id = "not4_439" href = +"#line4_439" title = "numerus deest">439.</a> <i>atro flagello</i>, +sanguineo, quale ei tribuit Virg. Æn. VIII, 703 (ubi vid. Cerda), et +Lucan. VII, 568; cf. Broukh. ad Tibull. I, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 46; Heins. ad Ovid. Ibin, v. 159, et Burm. +ad Val. Fl. VIII, 20. Hastam ei pro stimulo dat Statius, Thebaid. lib. +VII, vers. 73.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">440</span> +<p><a name = "line4_440" id = "line4_440"> </a> +Fertur ab <a href = "#var4_440">inmenso</a> tempestas horrida cælo,</p> +<p><a name = "line4_441" id = "line4_441"> </a> +Nigrantesque globos et turbida nubila torquens</p> +<p><a name = "line4_442" id = "line4_442"> </a> +Involvit terras: quatitur Saturnia sedes</p> +<p><a name = "line4_443" id = "line4_443"> </a> +Ingressu tremefacta Dei, ripasque relinquit,</p> +<p><a name = "line4_444" id = "line4_444"> </a> +Audito curru, fontique relabitur amnis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_440" id = "not4_440" href = "#line4_440">440</a> <a name += "not4_441" id = "not4_441" href = "#line4_440">sqq.</a> +Numinis adventum, seu ἐπιφάνειαν et descensum in terram tempestate +motuque inprimis terræ indicari, olim omnium fere populorum opinio fuit, +iisque tam familiaris, ut ne a vulgari quidem prosæ orationis usu +abhorreret, quod vel ex Act. Apost. XVI, 25, intelligitur; cf. Virg. Æn. +III, 90 sq.; VI, 255 sq.; Apollon. II, 681; Sophocl. Œd. Col. +v. 95; Callim. H. in Apoll. 2 et 7, ubi vid. Spanh. Petron. c. 124, +ubi vid. Intpp. Eodem spectant permulta sacrorum poetarum loca et +imagines, quæ vulgo male ubivis a descensu Dei in montem Sinam et +augusta illa latæ legis scena Exod. XIX, arcessuntur, unde et totam hanc +ideam a gentilibus petitam esse, parum probabilis est conjectura; Drak. +Ceterum Martis <i>currum</i> non minus fere exornavit poeta, quam +Miltonus currum tonantem, a Deo post rem ab angelis male gestam +filio suo concessum, qui eo vectus summum repente hostibus terrorem +incutit eorumque agmen prosternit. Forte et Martem h.l. κεραυνοβόλον +finxit, ut Virg. Æn. I, 42, Minervam. +—<a name = "not4_442" id = "not4_442" href = +"#line4_442">442... 444.</a> Summa δεινοτης et majestas in his +vss. ut in toto loco a <a class = "crossref" href = +"#line4_430">v. 430</a>. Cf. magnifica loca Hom. Iliad. α, 530; θ, +199, 443; ξ, 285, inpr. ν, 18 sq. Hesiod. Scut. H. 437 sq. et Theog. 841 +sq., inf. VII, 458 sq.; IX, 300; Virg. Æn. XII, 334; Miltonus: <i>under +his burning wheels The stedfast Empyrean shook throughout, All but the +throne itself of God</i>, etc. +—<a name = "not4_443" id = "not4_443" href = +"#line4_443">443,</a> <a name = "not4_444" id = "not4_444" href = +"#line4_444">444.</a> Præclare terror etiam <i>amni</i> (<i>Ticino</i>) +tribuitur, isque strepitum currus <i>audire</i> fingitur; vid. <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_49">ad I, 49</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_463">III, 463</a>; et cf. Virg. +Æn. XI, 405.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">445</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_445" id = "line4_445"> </a> +Ductorem Ausonium telis Garamantica pubes</p> +<p><a name = "line4_446" id = "line4_446"> </a> +Cinxerat, et Tyrio regi nova dona parabat,</p> +<p><a name = "line4_447" id = "line4_447"> </a> +Armorum spolium, et rorantia consulis ora.</p> +<span class = "pagenum">259</span> +<p><a name = "line4_448" id = "line4_448"> </a> +Stabat Fortunæ non cedere certus, et acri</p> +<p><a name = "line4_449" id = "line4_449"> </a> +Mole retorquebat crudescens cædibus hastas.</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p><a name = "line4_450" id = "line4_450"> </a> +Jamque suo, jamque hostili perfusa cruore</p> +<p><a name = "line4_451" id = "line4_451"> </a> +Membra madent: cecidere jubæ, gyroque per orbem</p> +<p><a name = "line4_452" id = "line4_452"> </a> +Artato, Garamas jaculis propioribus instat,</p> +<p><a name = "line4_453" id = "line4_453"> </a> +Et librat sæva <a href = "#var4_453">trajectum</a> cuspide ferrum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_445" id = "not4_445" href = "#line4_445">445.</a> +Scipionem cinxerant Pœni. +—<a name = "not4_447" id = "not4_447" href = +"#line4_447">447.</a> <i>rorantia</i> sanguine, roris instar +guttatim destillante, ut ap. Virg. Æn. VIII, 645, et XI, 8; et +<span class = "pagenum notes">259</span> +inf. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_181">VII, 181</a>, +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_324">324</a>; <a class += "crossref" href = "bookX.html#line10_263">X, 263</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_448" id = "not4_448" href = "#line4_448">448.</a> +<i>acri mole</i>, vi, vel multitudine, vel etiam magnitudine, vid. Ind. +et Gronov. Obss. I, 21. +—<a name = "not4_449" id = "not4_449" href = +"#line4_449">449.</a> <i>crudescens</i>, crudior, h. crudelior, +sævior factus, exacerbatus, ut <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_89">XI, 89</a>, et contra <i>molliri</i>, vel +<i>mitescere</i>. Cf. Virg. Æn. VII, 788; XI, 833, et vid. sup. <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_405">ad I, 405</a> et <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_432">432</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_451" id = "not4_451" href = "#line4_451">451.</a> +<i>cecidere jubæ</i>, crista galeæ, vel galea ipsa capite delapsa, aut +ab hoste dejecta est; Lenz, qui tamen id h.l. languere existimat, et +ingeniose conj. <i>cecinere</i> tubæ, ut Numidæ signo dato Scipionem +undique jaculis petierint. +—<i>gyroque per orbem Artato</i>, vid. Heyne ad Tibull. IV, <span +class = "smallcaps">i</span>, 94.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_454" id = "line4_454"> </a> +Hic puer ut patrio defixum corpore telum</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p><a name = "line4_455" id = "line4_455"> </a> +Conspexit, maduere genæ, subitoque trementem</p> +<p><a name = "line4_456" id = "line4_456"> </a> +Conripuit pallor, gemitumque ad sidera rupit.</p> +<p><a name = "line4_457" id = "line4_457"> </a> +Bis conatus erat præcurrere fata parentis,</p> +<p><a name = "line4_458" id = "line4_458"> </a> +Conversa in semet dextra: bis transtulit iras</p> +<p><a name = "line4_459" id = "line4_459"> </a> +In Pœnos Mavors: fertur per tela, per hostes</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p><a name = "line4_460" id = "line4_460"> </a> +Intrepidus puer, et Gradivum passibus æquat.</p> +<p><a name = "line4_461" id = "line4_461"> </a> +Continuo cessere globi, latusque repente</p> +<p><a name = "line4_462" id = "line4_462"> </a> +Adparet campo limes: metit agmina tectus</p> +<p><a name = "line4_463" id = "line4_463"> </a> +Cælesti clipeo, et <a href = "#var4_464">sternit super arma +jacentum</a></p> +<p><a name = "line4_464" id = "line4_464"> </a> +Corporaque auctorem teli, multasque paternos</p> +<span class = "pagenum">260</span> +<span class = "linenum">465</span> +<p><a name = "line4_465" id = "line4_465"> </a> +Ante oculos animas, optata piacula, mactat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_454" id = "not4_454" href = "#line4_454">454</a> <a name += "not4_455" id = "not4_455" href = "#line4_454">seq.</a> +Similis locus Maronis de Lausi in Mezentium patrem pietate, Æn. +X, 789 sq. Conf. etiam Æn. lib. X, 680, 686. Ipsa historia +satis nota vel ex Liv. lib. XXI, 46; Flor. II, 6; Senec. de Ben. +III, 33; et Polyb. X, 3, pag. 804, edition. Gronovii, ubi decimo +septimo ætatis anno Scipio Africanus patrem servasse dicitur. Nam +<i>puer</i> <a class = "crossref" href = "#line4_130">vers. 130</a> et +460; est juvenis; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_608">ad III, 608</a>. +—<a name = "not4_456" id = "not4_456" href = +"#line4_456">456.</a> <i>gemitum rupit</i> vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_95">ad I, 95</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_457" id = "not4_457" href = "#line4_457">457.</a> +<i>Bis... bis</i>, ut ap. Virg. Æn. VI, 32. Alias <i>ter... ter</i> ut +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_156">VIII, 156</a>; +Æn. IV, 690; Τρὶς μὲν ἐπειρήθη, τρὶς δ᾽ ἔσχετο Apollon. III, 654.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_461" id = "not4_461" href = "#line4_461">461.</a> +<i>Latus limes</i> sumtus e Virg; Æn. IX, 323, et X, 513; ubi vid. +Heyne. Conf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_379">IX, 379</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_610">610</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_269">ad V, 269</a>. +—<a name = "not4_462" id = "not4_462" href = +"#line4_462">462.</a> <i>metit</i> ut <a class = "crossref" href = +"#line4_213">v. 213</a>. +—<a name = "not4_463" id = "not4_463" href = +"#line4_463">463.</a> <i>Cælesti</i>, Martis. +—<a name = "not4_464" id = "not4_464" href = +"#line4_464">464.</a> <i>auctorem teli</i>, qui +<span class = "pagenum notes">260</span> +patrem vulneraverat; <i>piacula</i>, in ultionem patris vulnerati. +Ern.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_466" id = "line4_466"> </a> +Tunc, rapta propere duris ex ossibus hasta,</p> +<p><a name = "line4_467" id = "line4_467"> </a> +<a href = "#var4_467">Innixum</a> cervice ferens humeroque parentem,</p> +<p><a name = "line4_468" id = "line4_468"> </a> +Emicat: adtonitæ tanta ad spectacula turmæ</p> +<p><a name = "line4_469" id = "line4_469"> </a> +Tela tenent; ceditque loco Libys asper, et omnis</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p><a name = "line4_470" id = "line4_470"> </a> +Late cedit Iber: pietasque insignis et ætas</p> +<p><a name = "line4_471" id = "line4_471"> </a> +Belligeris fecit miranda silentia campis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_466" id = "not4_466" href = "#line4_466">466.</a> Nemo +facile erit, cujus animus dulcedine hujus loci non tangatur, eaque +pietate percutiatur, qua h.l. et hostes percussos videmus. Poetæ autem +animo et oculis obversabatur Lausus ap. Virg. Æn. X, 800, et Æneas +Æn. II, 721 sq. quem similiter a Græcis, pietate ejus obstupefactis, +incolumem esse dimissum memorant, a Drak. laudati, Auctor de Orig. Gent. +Rom. c. 9, et poeta in Anthol. Gr. I, 87, Epigr. 2; Cf. IX, 432; +Lycocophr. 1264 seq. et Sophocl. ap. Dionys. Hal. I, 48. +—<a name = "not4_467" id = "not4_467" href = +"#line4_467">467.</a> <i>Emicat</i>, ex acie profugit. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_238">ad II, 238</a>. +—<a name = "not4_471" id = "not4_471" href = +"#line4_471">471.</a> <i>Belligeris campis</i>, passive, in quibus +bellum geritur. +—<a name = "not4_472" id = "not4_472" href = +"#line4_472">472.</a> seq. Ingeniose usus est loco Virg. Æn. IX, +638 sq. ubi Apollo minus opportune, quam h.l. Mars, juvenem laudat et +adhortatur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_472" id = "line4_472"> </a> +Tum celso e curru Mavors, «Carthaginis arces</p> +<p><a name = "line4_473" id = "line4_473"> </a> +Exscindes, inquit, Tyriosque ad fœdera coges.</p> +<p><a name = "line4_474" id = "line4_474"> </a> +Nulla tamen <a href = "#var4_474">longo</a> tanta exorietur in ævo</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p><a name = "line4_475" id = "line4_475"> </a> +Lux tibi, care puer: macte, o! macte indole sacra,</p> +<p><a name = "line4_476" id = "line4_476"> </a> +Vera Jovis proles; et adhuc majora supersunt:</p> +<span class = "pagenum">261</span> +<p><a name = "line4_477" id = "line4_477"> </a> +Sed nequeunt meliora dari.» Tum nubila Mavors</p> +<p><a name = "line4_478" id = "line4_478"> </a> +Ætheraque, emenso terras jam sole, capessit,</p> +<p><a name = "line4_479" id = "line4_479"> </a> +Et fessas acies castris clausere tenebræ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_474" id = "not4_474" href = "#line4_474">474.</a> +<i>tanta lux</i>, tam felix dies, qui tantæ tibi laudi esse possit, quam +hic, quo patrem servasti. +—<i>longo in ævo</i>; non constat, quonam ætatis anno mortuus sit +Scipio Afric. v. Liv. XXXVIII, 56, et XXXIX, 52; anno LVI putabat +Vellei. II, 4. +—<a name = "not4_475" id = "not4_475" href = +"#line4_475">475.</a> <i>macte</i>, vid. Heyne ad Virg. Æ. IX, 641, +et Burm. ad Val. Fl. VI, 547. Repetitio vocis adfectui egregie convenit. +—<i>indole sacra, Vera Jovis proles</i>; nam Scipio Afric. ex +Jove, in anguem mutato, et Pomponia natus vulgo credebatur; quam divinæ +originis famam, quum tantus vir esset, consequebatur, et ipse, Alexandri +exemplo, augebat. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_187">XV, 187</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_148">VII, 148</a>; et inpr. <a class = "crossref" +href = "bookXIII.html#line13_615">XIII, 615 sq.</a> <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_642">642 sq.</a> Liv. XXVI, 19; +Gell. VII, 1; Plut. vit. Scip. et Plin. VII, 9; XXVI, 43.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_476" id = "not4_476" href = "#line4_476">476.</a> +<i>majora</i>, virtutis documenta; <i>meliora dari nequeunt</i>, +insignius generosæ indolis pietatisque exemplum +<span class = "pagenum notes">261</span> +a te edi, vel ejus declarandæ optatior occasio et facultas tibi dari non +potest.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">480</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_480" id = "line4_480"> </a> +Condebat noctem devexo Cynthia <a href = "#var4_480">curru</a>,</p> +<p><a name = "line4_481" id = "line4_481"> </a> +Fraternis adflata rotis, et ab æquore Eoo</p> +<p><a name = "line4_482" id = "line4_482"> </a> +Surgebant roseæ media inter cærula flammæ.</p> +<p><a name = "line4_483" id = "line4_483"> </a> +At consul tristis, campos Pœnisque secundam</p> +<p><a name = "line4_484" id = "line4_484"> </a> +<a href = "#var4_484">Planitiem metuens</a>, Trebiam collesque +petebat.</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p><a name = "line4_485" id = "line4_485"> </a> +Jamque dies <a href = "#var4_485">rapti</a> cursu <a href = +"#var4_485">navoqu</a>e labore,</p> +<p><a name = "line4_486" id = "line4_486"> </a> +Et medio abruptus fluitabat in amne solutis</p> +<p><a name = "line4_487" id = "line4_487"> </a> +Pons vinclis, qui Dardanium <a href = "#var4_487">transvexerat</a> +agmen,</p> +<p><a name = "line4_488" id = "line4_488"> </a> +Eridani rapidas aderat quum Pœnus ad undas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_480" id = "not4_480" href = "#line4_480">480.</a> +<i>Condebat noctem</i>, finiebat, <i>Cynthia</i> h.e. Luna, <i>curru +devexo</i>, cursu declivi, nocte jam exacta. +—<a name = "not4_481" id = "not4_481" href = +"#line4_481">481.</a> <i>adflata rotis</i>, equis, et <i>roseæ +flammæ</i> vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_578">ad +I, 578</a>. +—<i>Fraternis</i> conf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_175">VIII, 175</a>; Virg. Ge. I, 396.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_483" id = "not4_483" href = "#line4_483">483.</a> +<i>campos... metuens</i>, quia Pœnus equitatu melior erat, Drak. Conf. +Liv. XXI, 47, pr. et 48; Polyb. III, 66, pr. et 67, extr.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_485" id = "not4_485" href = "#line4_485">485.</a> A +Scipione «castra ab Ticino mota, festinatumque ad Padum est, ut ratibus, +quibus junxerat flumen, nondum resolutis, copias trajiceret... Hannibal +transire non potuit pontem, ut extrema resoluta erant, tota rate in +secundam aquam labente», Liv. et Polyb. ll. cc. +—<i>dies rapti</i>, quibus raptim iter fecerant. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_569">ad I, 569</a>. +—<a name = "not4_488" id = "not4_488" href = +"#line4_488">488.</a> <i>Eridani rapidas undas</i> Conf. Virg. Ge. +I, 481 sq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_489" id = "line4_489"> </a> +Dumque vada et molles aditus, per devia flexo</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p><a name = "line4_490" id = "line4_490"> </a> +Circuitu petit, et stagni languentia quærit,</p> +<p><a name = "line4_491" id = "line4_491"> </a> +Interdum rapta vicinis saltibus alno</p> +<p><a name = "line4_492" id = "line4_492"> </a> +Flumineam texit, qua transvehat agmina, classem.</p> +<span class = "pagenum">262</span> +<p><a name = "line4_493" id = "line4_493"> </a> +Ecce aderat, Trebiæque simul vicina tenebat</p> +<p><a name = "line4_494" id = "line4_494"> </a> +Trinacrio adcitus per cærula longa Peloro,</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p><a name = "line4_495" id = "line4_495"> </a> +<a href = "#var4_495">Gracchorum</a> proles, consul: gens inclita +magno</p> +<p><a name = "line4_496" id = "line4_496"> </a> +Atque animosa viro, multusque in imagine claris</p> +<p><a name = "line4_497" id = "line4_497"> </a> +Præfulgebat avus titulis bellique domique.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_489" id = "not4_489" href = "#line4_489">489.</a> +<i>aditus molles</i>, vada, transitus faciles, ut <i>clemens clivus</i> +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_274">I, 274</a>; +Drak. qui laudat Ovid. Fast. III, 13; Claud. in Rufin. II, 102, et in +Apono v. 12. Conf. Burm. ad. Val. Fl. VI, 239. +—<a name = "not4_490" id = "not4_490" href = +"#line4_490">490.</a> <i>Circuitu</i> vid. Liv. l.c. +—<a name = "not4_491" id = "not4_491" href = +"#line4_491">491.</a> <i>Interdum</i>, +<span class = "pagenum notes">262</span> +interim, interea, ut contra hæc pro <i>interdum</i> ponuntur; Drak. ad +VI, 30, et VII, 395. +—<a name = "not4_493" id = "not4_493" href = +"#line4_493">493 seq.</a> +Cf. Liv. XXI, 51, et Polyb. III, 68.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_494" id = "not4_494" href = "#line4_494">494.</a> +<i>Peloro</i> pro tota Sicilia, cujus res composuerat: nam proprie a +Lilybæo promontorio Ariminum venerat, si Livio et Polyb. fides habenda. +—<a name = "not4_495" id = "not4_495" href = +"#line4_495">495.</a> <i>Gracchus</i> cognomen Semproniorum, +<i>inclitæ gentis</i>, ex qua orti quatuor Consules, b. Punico II clari, +Ti. Sempronii Longi, pater, A.U. 536 (de quo h.l. agitur), et filius, +A.U. 559; P. Sempr. Tuditanus A.U., 549, et Ti. Sempr. Gracchus +A.U. 538; cujus pronepotes fuere fratres nobilissimi, Caius et Tiberius +Gracchi, qui propter leges nimium populares perierunt. +—<a name = "not4_496" id = "not4_496" href = +"#line4_496">496.</a> <i>multus avus</i>, multi majores. +—<a name = "not4_497" id = "not4_497" href = +"#line4_497">497.</a> <i>titulis</i> magistratuum, triumphorum, +rerumque gestarum, quibus imagines ornabantur.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_498" id = "line4_498"> </a> +Nec Pœni, positis trans amnem in gramine castris,</p> +<p><a name = "line4_499" id = "line4_499"> </a> +Deerant: namque animos stimulabant prospera rerum,</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p><a name = "line4_500" id = "line4_500"> </a> +Increpitansque super ductor: «Quis tertius Urbi</p> +<p><a name = "line4_501" id = "line4_501"> </a> +Jam superest consul? quænam altera restat in armis</p> +<p><a name = "line4_502" id = "line4_502"> </a> +Sicania? en omnes Latiæ, Daunique nepotum</p> +<p><a name = "line4_503" id = "line4_503"> </a> +Convenere manus: feriant nunc fœdera mecum</p> +<p><a name = "line4_504" id = "line4_504"> </a> +Ductores Italum, ac leges et pacta reposcant,</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p><a name = "line4_505" id = "line4_505"> </a> +At tu, donata tela inter Martia luce,</p> +<p><a name = "line4_506" id = "line4_506"> </a> +Infelix animæ, sic, sic vivasque, tuoque</p> +<p><a name = "line4_507" id = "line4_507"> </a> +Des iterum hanc laudem nato: nec fine sub ævi</p> +<p><a name = "line4_508" id = "line4_508"> </a> +Obpetere in bello detur, quum fata vocabunt.</p> +<span class = "pagenum">263</span> +<p><a name = "line4_509" id = "line4_509"> </a> +Pugnantem cecidisse meum est.» Hæc personat ardens:</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p><a name = "line4_510" id = "line4_510"> </a> +Inde levi jaculo, Massylumque inpiger alis</p> +<p><a name = "line4_511" id = "line4_511"> </a> +Castra sub ipsa datis irritat, et <a href = "#var4_511">elicit</a> +hostem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_499" id = "not4_499" href = "#line4_499">499.</a> +<i>prospera rerum</i>, ut <i>subita</i>, vel <i>fortuita belli</i> et +similia. Conf. Heins. ad Claud. b. Gild. v. 103. +—<a name = "not4_500" id = "not4_500" href = +"#line4_500">500.</a> <i>Quis tertius Urbi</i>, etc. bene comparant +Liv. XXI, 53, et 57, etsi neutro loco Hannibal loquitur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_501" id = "not4_501" href = "#line4_501">501.</a> +<i>quænam altera Sicania</i>, unde Consul cum exercitu revocari possit? +—<a name = "not4_502" id = "not4_502" href = +"#line4_502">502.</a> <i>Dauni nepotum</i>, Romanorum; vid. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_291">ad I, 291</a>. +—<a name = "not4_505" id = "not4_505" href = +"#line4_505">505.</a> Acerba orationis conversio ad Scipionem. +—<a name = "not4_506" id = "not4_506" href = +"#line4_506">506.</a> <i>Infelix animæ</i>, qui vitam tuam filii, +non tuæ virtuti debes. +—<i>sic, sic</i> δεινῶς, ut <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_25">IX, 25</a>; et <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_125">XVI, 125</a>. +—<a name = "not4_508" id = "not4_508" href = +"#line4_508">508.</a> <i>Obpetere</i> ut ap. Virg. Æ. I, 96; +ubi v. Heyne. +<span class = "pagenum notes">263</span> +—<i>in bello</i>, quod virum fortem decet. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_705">ad II, 705</a>. +—<i>fata vocabunt</i> te, h.e. tibi moriendum est, ut <i>vocat lux +ultima victos</i> ap. Virg. Æn. II, 668. Cf. inf. <a class = "crossref" +href = "bookX.html#line10_523">X, 523</a>. Sic <i>bella</i>, +<i>ira</i>, <i>præda vocant</i>, monente Drak. ad X, 112; in quibus +tamen loquendi modis verbo <i>vocare</i> invitandi potius notio inest, +ut in his, <i>venti</i> et <i>fluctus vocant vela</i>, καιρὸς καλεῖ +πλοῦν, Sophocl. Philoct. 472.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_510" id = "not4_510" href = "#line4_510">510.</a> Conf. +Liv. XXI, 54, et Polyb. III, 71, extr. Poeta omittit pugnam equestrem, +in qua Sempronius superior fuerat, et hinc ferocior factus. Liv. XXI, +52, 53; Polyb. III, 69, 70. +—<i>Massylum</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_101">ad I, 101</a>. +—<a name = "not4_511" id = "not4_511" href = +"#line4_511">511.</a> <i>Castra</i> Romana. +—<i>datis</i>, missis.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_512" id = "line4_512"> </a> +Nec Latius vallo miles debere salutem</p> +<p><a name = "line4_513" id = "line4_513"> </a> +Fas putat, aut clausas pulsari cuspide portas.</p> +<p><a name = "line4_514" id = "line4_514"> </a> +Erumpunt, <a href = "#var4_514">cunctisque</a> prior volat aggere +aperto</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p><a name = "line4_515" id = "line4_515"> </a> +Degener haud <a href = "#var4_515">Gracchis</a> consul: quatit aura +comantes</p> +<p><a name = "line4_516" id = "line4_516"> </a> +<a href = "#var4_516">Cassidis Auruncæ</a> cristas, humeroque +refulget</p> +<p><a name = "line4_517" id = "line4_517"> </a> +Sanguinei patrium saguli decus: agmina magno</p> +<p><a name = "line4_518" id = "line4_518"> </a> +Respectans clamore vocat, quaque obvia densos</p> +<p><a name = "line4_519" id = "line4_519"> </a> +Artat turba globos, rumpens iter æquore fertur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_512" id = "not4_512" href = "#line4_512">512</a> <a name += "not4_513" id = "not4_513" href = "#line4_512">sqq.</a> +Cf. omnino Liv. XXI, 53 et 55.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_515" id = "not4_515" href = "#line4_515">515.</a> +<i>comantes cristæ</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_167">XVI, 167</a>. +—<i>galea comans</i>, κόρυς, seu κυνέη ἵππουρις, ἱπποκόμος, +ἱπποχαίτης, ἱπποδάσεια. +—<a name = "not4_517" id = "not4_517" href = +"#line4_517">517.</a> <i>sagulum Sanguineum</i>, paludamentum +purpureum, vestis imperatoria, <i>insigne velamen</i> <a class = +"crossref" href = "#line4_536">v. 536</a>; <i>fulgens</i> <a class += "crossref" href = "bookXVII.html#line17_529">XVII, 529</a>; +<i>rubens</i> <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_420">IX, +420</a>; ubi tamen sagum, vestem militarem, intelligit Drak. et cum +Gronov. ad Liv. XLI, 10; contra Lips. Mil. Rom. II, 12; et Abraham. ad +Cic. Or. in Pis. p. 780; contendit, lictores, magistratuum ad bella +proficiscentium comites, non in paludamentis, sed in sagis fuisse. Enim +vero <i>paludatos lictores</i> Liv. XLV, 39, et <i>milites</i> Sidon. +Ep. V, 7, dixit: Αὐτοῦ δ᾽ ἠγοῦνται τοῦ στρατηγοῦ ῥαβδοῦχοι +φοινικοῦς χιτῶνας ἐνδεδυκότες, Appian. de reb. Pun. c. 66; Conf. Liv. +I, 26 (ubi paludamenti Curiatiorum mentio fit); Plin. IX, 36; Varr. +L. L. VI, 3 +—<a name = "not4_519" id = "not4_519" href = +"#line4_519">519.</a> <i>rumpens iter</i> vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_54">ad I, 54</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">520</span> +<p><a name = "line4_520" id = "line4_520"> </a> +Ut torrens celsi præceps e vertice Pindi</p> +<span class = "pagenum">264</span> +<p><a name = "line4_521" id = "line4_521"> </a> +Cum sonitu ruit in campos, magnoque fragore</p> +<p><a name = "line4_522" id = "line4_522"> </a> +Avulsum <a href = "#var4_522">montis</a> volvit latus; obvia passim</p> +<p><a name = "line4_523" id = "line4_523"> </a> +Armenta, inmanesque feræ, silvæque trahuntur;</p> +<p><a name = "line4_524" id = "line4_524"> </a> +Spumea saxosis clamat convallibus unda.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_520" id = "not4_520" href = "#line4_520">520.</a> +Comparatio passim obvia, +<span class = "pagenum notes">264</span> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_184">XII, 184 +sq.</a> <a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_122">XVII, +122 seq</a>. Hom. Iliad. ε, 87 seq. λ, 491 seq. Virg. Æn. X, 603; +XII, 523 sq. et quoad ornatum Æ. II, 305 sq. Ovid. 496 sq. Fast. II, 219 +sq. Alia exempla, a Dausq. et Drak. prolata, p.m. Virg. Æn. XII, +684; Hom. Iliad. ν, 137, al. cum h.l. minus congruunt. +—<i>torrens</i>, χείμαῤῥος, χαράδρα. +—<a name = "not4_524" id = "not4_524" href = +"#line4_524">524.</a> <i>unda clamat</i>, βοᾷ, v. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_471">ad III, 471</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">525</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_525" id = "line4_525"> </a> +Non, mihi Mæoniæ redeat si gloria linguæ,</p> +<p><a name = "line4_526" id = "line4_526"> </a> +Centenasque pater det Phœbus <a href = "#var4_526">fundere</a> +voces,</p> +<p><a name = "line4_527" id = "line4_527"> </a> +Tot cædes proferre queam, quot dextera magni</p> +<p><a name = "line4_528" id = "line4_528"> </a> +Consulis, aut contra Tyriæ furor edidit iræ.</p> +<p><a name = "line4_529" id = "line4_529"> </a> +Murranum ductor Libyæ, ductorque Phalantum</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p><a name = "line4_530" id = "line4_530"> </a> +Ausonius, gnaros belli, veteresque laborum,</p> +<p><a name = "line4_531" id = "line4_531"> </a> +Alter in alterius fuderunt comminus ore.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_525" id = "not4_525" href = "#line4_525">525</a> <a name += "not4_526" id = "not4_526" href = "#line4_525">sqq.</a> +Poetæ, rem memorabilem relaturi, plura sibi ora pluresque linguas optare +solent. Conf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_340">IX, +340 sq.</a> Silio præivit Virg. Ge. II, 43, et Æn. VI, 625 sq. XII, 500 +sq. ut huic Hom. Iliad. β, 488 sq. quibus locis Drak. addit Ovid. Trist. +I, <span class = "smallcaps">iv</span>, 53 sq. Val. Fl. V, 218 +sq. VI, 36 sq. Claud. de laud. Stil. 185, et Cons. Hon. VI, 436, et +Cons. Olybr. et Prob. v. 55 sq. ubi vid. Barth. De ipsa pugna cf. +Liv. XXI, 55, 56, et Polyb. III, 71, 74; vide etiam <i>Guischard Mém. +mil.</i> tom. I, ch. 6. +—<i>Mæonius</i>, seu <i>Mæonides</i> dicitur Homerus a Mæone +patre, vel potius a patria Colophone, seu Smyrna, oppidis Mæoniæ h.e. +Lydiæ, quæ olim Ioniam quoque, vel certe partem ejus complectebatur. +—<a name = "not4_528" id = "not4_528" href = +"#line4_528">528.</a> <i>Tyriæ furor iræ</i>, h.e. iratus Hannibal. +Cf. <a class = "crossref" href = "#not4_601">ad v. 601</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_71">I, 71</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_530" id = "not4_530" href = "#line4_530">530.</a> +<i>laborum veteres</i>, peritos, diu in iis versatos, qui longa +experientia usuque labores belli et perficere et tolerare didicerant. +Sic <i>vetus operis ac laboris, v. scientiæ cærimoniarumque, vetus +regnandi</i> ap. Tac. Ann. I, 20, extr. (ubi vid. Lips. et Ern.); +VI, 12, et 44. Cf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_616"><ins class = "correction" title = "‘IV’ legitur">VI</ins>, 616</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_26">XI, 26</a>; <a class = "crossref missing" href = +"bookXVII.html#line17_292" title = "recte 292">XVII, 297</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#var6_254">ad <ins class = +"correction" title = "‘IV’ legitur">VI</ins>, 254, in V.L.</a> +—<a name = "not4_531" id = "not4_531" href = +"#line4_531">531.</a> <i>fuderunt</i> vid. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_113">ad II, 113</a>. +—<i>in ore</i>, conspectu, ἐν ὄψει.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_532" id = "line4_532"> </a> +<a href = "#var4_532">Monte procelloso</a> Murranum miserat Anxur,</p> +<span class = "pagenum">265</span> +<p><a name = "line4_533" id = "line4_533"> </a> +Tritonis <a href = "#var4_533">niveo</a> te sacra, Phalante, +profundo.</p> +<p><a name = "line4_534" id = "line4_534"> </a> +Ut primum insigni fulsit velamine consul,</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p><a name = "line4_535" id = "line4_535"> </a> +Quanquam orbus partem visus, unoque <a href = +"#var4_535">Cupencus</a></p> +<p><a name = "line4_536" id = "line4_536"> </a> +Lumine subficiens bellis, citat <a href = "#var4_536">inprobus</a> +hastam,</p> +<p><a name = "line4_537" id = "line4_537"> </a> +Et summæ <a href = "#var4_537">figit</a> tremebundam margine parmæ.</p> +<p><a name = "line4_538" id = "line4_538"> </a> +Cui consul, namque ira coquit: «Pone, inprobe, quidquid</p> +<p><a name = "line4_539" id = "line4_539"> </a> +Restat in ore <a href = "#var4_539">fero</a>, et truncata fronte +relucet.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_532" id = "not4_532" href = "#line4_532">532.</a> +<i>Anxur</i> Volscum nomen urbis Latii ad mare, quæ postea Græcis ac +Romanis <i>Tarracinæ</i>, seu <i>Tarracina</i> et, ut nunc, +<i>Terracina</i> +<span class = "pagenum notes">265</span> +dicebatur; (Plin. III, 5; Liv. IV, 59) quæque hodie quidem ad +radices montis, sed olim in ipso ejus vertice sita erat, in quo etiamnum +reliquiæ ædium et murorum reperiuntur. Hinc <i>monte procelloso</i> +dixit poeta. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_390">VIII, 390</a>; Hor. Sat. I, <span class = +"smallcaps">v</span>, 26; Lucan. III, 81; Stat. Silv. I, <span +class = "smallcaps">iii</span>, 86; Cluver. Ital. ant. pag. 1009; Heyne +ad Virg. Æ. VII, 799. +—<a name = "not4_533" id = "not4_533" href = +"#line4_533">533.</a> <i>Tritonis</i>, palus Libyæ, <i>sacra</i> +Palladi, (vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_322">ad +III, 322</a>.) vel ut κρήνης ἱερὸν ῥόον ap. Apollon. I, 1208; +Theocr. VIII, 33, et alia passim obvia. Vid. <a class = "crossref" href += "bookIII.html#not3_501">ad III, 501</a>.</p> +<p class = "notes"><a name = "not4_534" id = "not4_534" href = +"#line4_534">534.</a> <i>insigni velamine</i> cf. <a class = "crossref" +href = "#not4_517">ad v. 517</a>. +—<a name = "not4_535" id = "not4_535" href = +"#line4_535">535.</a> <i>orbus partem visus</i>, μονόφθαλμος. +—<a name = "not4_536" id = "not4_536" href = +"#line4_536">536.</a> <i>citat</i>, vibrat, movet, concitat, ut +<i>gladium</i> <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_592">IX, +592</a>; <i>arma</i> ap. Stat. Th. VIII, 144.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_538" id = "not4_538" href = "#line4_538">538.</a> <i>ira +coquit</i> vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_327">ad +II, 327</a>. +—<i>inprobus</i>, audax, ut ap. Virg. Æn. XI, 512.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_539" id = "not4_539" href = "#line4_539">539.</a> +Observa variationem ejusdem sententiæ. +—<i>quidquid Restat</i>, etc. h.e. alterum oculum. +—<i>truncata</i>, vel <i>trunca frons</i> <a class = "crossref" +href = "bookIX.html#line9_400">IX, 400</a>, in qua aliquid deest.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">540</span> +<p><a name = "line4_540" id = "line4_540"> </a> +Sic ait, intorquens <a href = "#var4_540">directo</a> turbine robur,</p> +<p><a name = "line4_541" id = "line4_541"> </a> +Et dirum tota tramittit cuspide lumen.</p> +<p><a name = "line4_542" id = "line4_542"> </a> +Nec <a href = "#var4_542">levior dextra</a> generatus Hamilcare +sævit:</p> +<p><a name = "line4_543" id = "line4_543"> </a> +<a href = "#var4_543">Huic</a> cadit infelix niveis Varenus in +armis;</p> +<span class = "pagenum">266</span> +<p><a name = "line4_544" id = "line4_544"> </a> +<a href = "#var4_544">Mevanas</a> Varenus, arat cui divitis uber</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p><a name = "line4_545" id = "line4_545"> </a> +Campi Fulginia, et patulis Clitumnus in arvis</p> +<p><a name = "line4_546" id = "line4_546"> </a> +Candentes gelido <a href = "#var4_546">perfundit</a> flumine tauros.</p> +<p><a name = "line4_547" id = "line4_547"> </a> +Sed tristes Superi, atque <a href = "#var4_547">ingrata</a> maxima +cura</p> +<p><a name = "line4_548" id = "line4_548"> </a> +Victima Tarpeio frustra nutrita Tonanti.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_540" id = "not4_540" href = "#line4_540">540.</a> +<i>intorquens turbine</i> ut ap. Virg. Æn. XI, 284. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_135">ad II, 135</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_543" id = "not4_543" href = "#line4_543">543.</a> +<i>niveis</i>, splendidis. +<span class = "pagenum notes">266</span> +—<a name = "not4_544" id = "not4_544" href = +"#line4_544">544.</a> <i>Mevania</i>, hodie <i>Bevagna</i>, Umbriæ +Cisapenninæ urbs, prope quam <i>Tiniæ</i> fl. qui nunc <i>Topino</i> +dicitur, miscetur <i>Clitumnus</i>, (<i>Timia</i>) cujus aqua pota olim +putabatur <i>candidos boves</i> facere, quorum in his locis magna copia +erat, quique in <i>victimarum</i> inprimis usum alebantur. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_450">VIII, 450, 452</a>; +VV. DD. ad Virg. Ge. II, 146 sq. quem locum Silius ante oculos habuit, +Claud. Cons. Hon. VI, 506 seq. Prop. II, <span class = +"smallcaps">xix</span>, 25, 26, inpr. Plin. Ep. VIII, 8; Cluver. +Ital. ant. II, 10, p. 701; Oberlin. V.C. ad Vib. Sequestr. +p. 101 sq. 211 sq. Keyssleri Itin. p. 887, ed. pr. et de +Mevania inf. VI, 645 sq. Cluv. l.c. p. 628. +—<a href = "#line4_544">544.</a> <i>divitis uber Campi</i> ut +tota Umbria, teste ejus alumno Prop. I, 22, extr. +—<a name = "not4_545" id = "not4_545" href = +"#line4_545">545.</a> <i>patulis</i> ut <i>latis arvis campis</i> +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_645">VI, 645</a>. +—<i>Fulginia</i>, seu Fulginium, urbs vicina, ad Tiniam sita, hod. +<i>Foligno</i>, seu <i>Fuligno</i>. Conf. VIII, 460, et Cluver. l.c. +p. 628. +—<a name = "not4_546" id = "not4_546" href = +"#line4_546">546.</a> <i>perfundit flumine</i> ut <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_450">VIII, 450</a>, ex Virg. Ge. +II, 147 +—<i>gelido</i>, nam <i>rigor aquæ certaverit nivibus</i>; <i>nec +color cedit</i>, teste Plin. l.c.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_547" id = "not4_547" href = "#line4_547">547.</a> +<i>tristes</i>, adversi, vel duri; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_147">ad I, 147</a>. +—<i>maxima Victima</i>, taurus, ut ap. Virg. Ge. II, 146; ubi +<i>gregibus</i> obponitur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_549" id = "line4_549"> </a> +Instat Iber levis, et levior discurrere Maurus.</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p><a name = "line4_550" id = "line4_550"> </a> +Hinc pila, hinc Libycæ certant subtexere cornus</p> +<span class = "pagenum">267</span> +<p><a name = "line4_551" id = "line4_551"> </a> +Densa nube polum; quantumque interjacet æqui</p> +<p><a name = "line4_552" id = "line4_552"> </a> +Ad ripas campi, tantum vibrantia condunt</p> +<p><a name = "line4_553" id = "line4_553"> </a> +Tela, nec artatis locus est in morte cadendi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_550" id = "not4_550" href = "#line4_550">550.</a> +<i>pila</i> propria Romanorum tela, quæ vel majora, vel minora, +(utrumque autem legionarius ferebat) et vel rotunda, ut plane manum +inplerent, vel quadrata, ambitu quatuor digitorum, erant. Majoris pili +lignum æque ac ferrum, quod hamatum et crassitie digiti unius ac dimidii +esse solebat, tricubitale erat, ita tamen, ut dimidia ferri pars hastæ +infixa esset; vid. Heyne ad Virg. Æn. VII, 664; XII, 121; ad Tibull. IV, +<span class = "smallcaps">i</span>, 90; Veget. II, 15; Plut. vit. Marii +pag. 419, D; de forma Lips. Mil. Rom. III, 4, et, qui eam ex numo +exhibuit, Guther. de vet. jure Pontif. III, 16, p. 329. Cf. inf. +<a class = "crossref" href = "#line4_631">v. 631 sq.</a> (ubi locus +class. Dionys. lib. V, a Dausq. laudatur) V, 216; IX, 336. +—<i>cornus</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_124">ad II, 124</a>. Ipsam vocem, si arborem +significet, et secundæ et quartæ declinationis esse, monet Drak. ad +X, 132; coll. +<span class = "pagenum notes">267</span> +Stat. Th. VII, 647, et Ovid. Her. X, 107. +—<i>subtexere nube polum</i> ut ap. Virg. Æn. III, 582; ubi vid. +Heyne. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_311">ad +I, 311</a>. +—<a name = "not4_552" id = "not4_552" href = +"#line4_552">552.</a> <i>vibrantia</i> v. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_539">ad I, 539</a>. +—<a name = "not4_553" id = "not4_553" href = +"#line4_553">553.</a> Comparant Lucan. II, 201 sq. et Stat. Th. +VIII, 422.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_554" id = "line4_554"> </a> +Allius, Argyripa Daunique profectus ab arvis</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p><a name = "line4_555" id = "line4_555"> </a> +Venator, rudibus jaculis et Iapyge campum</p> +<p><a name = "line4_556" id = "line4_556"> </a> +Persultabat equo, mediosque invectus in hostes</p> +<p><a name = "line4_557" id = "line4_557"> </a> +Appula non vana torquebat spicula dextra.</p> +<p><a name = "line4_558" id = "line4_558"> </a> +Huic horret thorax Samnitis pellibus ursæ,</p> +<p><a name = "line4_559" id = "line4_559"> </a> +Et galea annosi vallatur dentibus apri.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_554" id = "not4_554" href = "#line4_554">554.</a> +<i>Argyripa</i>, Ἀργύριππα, seu Ἄργος ἵππιον, alias <i>Arpi</i>, urbs +Apuliæ, a Diomede condita. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_30">XIII, 30</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_326">XVII, 326</a>, et Heyne in not. et Exc. I ad +Virg. Æn. XI, 246. +—<i>Dauni</i> vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_291">ad I, 291</a>. +—<a name = "not4_555" id = "not4_555" href = +"#line4_555">555.</a> <i>Iapyge</i> conf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_51">ad I, 51</a>. +—<a name = "not4_556" id = "not4_556" href = +"#line4_556">556.</a> <i>Persultabat</i> ut ap. Virg. Ge. III, 117, +et Æn. XI, 600. +—<a name = "not4_557" id = "not4_557" href = +"#line4_557">557.</a> <i>non vana dextra</i>, certo ictu.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_558" id = "not4_558" href = "#line4_558">558.</a> Ad +Allium bene transtulit habitum venatorium Ornyti ap. Virg. Æn. XI, 677 +sq. ubi vid. Heyne. Cf. et Æn. V, 37; VII, 666 sq. Hom. Iliad. κ, +263 sq. et sup. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_156">ad +II, 156</a>. +—<i>horret</i> exquisite pro, est. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_423">ad I, 423</a>. +—<i>Samnitis ursæ</i>, ut <i>Sabellicus sus</i> ap. Virg. Ge. III, +255. +—<a name = "not4_559" id = "not4_559" href = +"#line4_559">559.</a> <i>vallatur</i> ut ap. Sen. Herc. Œt. IV, +1935; Ovid. Her. IV, 159, et Fast. III, 449.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">560</span> +<p><a name = "line4_560" id = "line4_560"> </a> +Verum ubi turbantem, solo ceu lustra pererret</p> +<p><a name = "line4_561" id = "line4_561"> </a> +In nemore, aut agitet Gargano terga ferarum,</p> +<p><a name = "line4_562" id = "line4_562"> </a> +Hinc Mago, hinc sævus pariter videre Maharbal,</p> +<p><a name = "line4_563" id = "line4_563"> </a> +Ut, subigente fame, diversis rupibus ursi</p> +<p><a name = "line4_564" id = "line4_564"> </a> +Invadunt trepidum gemina inter prælia taurum,</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p><a name = "line4_565" id = "line4_565"> </a> +Nec partem prædæ patitur furor: haud secus acer</p> +<p><a name = "line4_566" id = "line4_566"> </a> +Hinc atque hinc jaculo devolvitur Allius acto.</p> +<p><a name = "line4_567" id = "line4_567"> </a> +It stridens per utrumque latus Maurusia taxus:</p> +<span class = "pagenum">268</span> +<p><a name = "line4_568" id = "line4_568"> </a> +Obvia tum medio sonuerunt spicula corde,</p> +<p><a name = "line4_569" id = "line4_569"> </a> +Incertumque fuit, letum cui <a href = "#var4_569">cederet</a> hastæ.</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p><a name = "line4_570" id = "line4_570"> </a> +<a href = "#var4_570">Et</a> jam, dispersis Romana per agmina +signis,</p> +<p><a name = "line4_571" id = "line4_571"> </a> +Palantes agit, ad ripas, miserabile! Pœnus</p> +<p><a name = "line4_572" id = "line4_572"> </a> +Inpellens trepidos, fluvioque inmergere certat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_561" id = "not4_561" href = "#line4_561">561.</a> +<i>Garganus</i>, Apuliæ mons, silvis abundans, nunc <i>Monte di S. +Angelo</i>. Conf. Virg. Æn. XI, 247; Hor. Od. II, <span class = +"smallcaps">ix</span>, 7. +—<i>terga</i>, corpora, ut ap. Virg. Æn. VII, 20, «in vultus ac +terga ferarum». +—<a name = "not4_562" id = "not4_562" href = +"#line4_562">562.</a> <i>Mago</i> in insidiis collocatus ap. Liv. +XXI, 54, 55; Polyb. III, 71. +—<a name = "not4_563" id = "not4_563" href = +"#line4_563">563</a> <a name = "not4_564" id = "not4_564" href = +"#line4_563">seq.</a> +Egregia comparatio, sed translata ex Hom. Iliad. π, 756 sq. nam in +Marone eam legere non memini. +—<a name = "not4_565" id = "not4_565" href = +"#line4_565">565.</a> <i>partem prædæ</i> h.e. eam partiri, +dividere. +—<a name = "not4_566" id = "not4_566" href = +"#line4_566">566.</a> <i>devolvitur</i> sc. ex equo.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_567" id = "not4_567" href = "#line4_567">567.</a> +<i>taxus</i> v. <a class = "crossref" href = "#not4_255">ad +v. 255</a>. +—<i>Maurusia</i>, Afra. Cf. tamen <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_339">ad III, 339</a>. +—<i>stridens</i> ut ap. Virg. Æ. IX, 419, 632 (ubi vid. Heyne); +XI, 863. +<span class = "pagenum notes">268</span> +—<a name = "not4_568" id = "not4_568" href = +"#line4_568">568.</a> Comparant Lucan. III, 585, 589, qui nimis in +hac re lusit. +—<a name = "not4_569" id = "not4_569" href = +"#line4_569">569.</a> <i>letum cui</i>, etc. cuinam hastæ esset +<i>letum</i> h.e. honos quasi et gloria mortis inlatæ. Schmid. τὸ +<i>cederet</i> explicat traderet, permitteret.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_573" id = "line4_573"> </a> +Tum Trebia infausto nova prælia gurgite fessis</p> +<p><a name = "line4_574" id = "line4_574"> </a> +Inchoat, ac precibus Junonis suscitat undas.</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p><a name = "line4_575" id = "line4_575"> </a> +Haurit subsidens fugientum corpora tellus,</p> +<p><a name = "line4_576" id = "line4_576"> </a> +Infidaque soli frustrata voragine sorbet;</p> +<p><a name = "line4_577" id = "line4_577"> </a> +Nec niti, lentoque datur convellere limo</p> +<p><a name = "line4_578" id = "line4_578"> </a> +Mersa pedum penitus vestigia: <a href = "#var4_578">lab</a>e tenaci</p> +<span class = "pagenum">269</span> +<p><a name = "line4_579" id = "line4_579"> </a> +Hærent devincti gressus, resolutaque ripa</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p><a name = "line4_580" id = "line4_580"> </a> +Inplicat, aut cæca prosternit fraude paludis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_573" id = "not4_573" href = "#line4_573">573 seq.</a> +Hic, non sine aliqua jucunditate, exornavit verba Liv. XXI, 54, et 56, +qui memorat, aquam Trebiæ nocturno imbri pectoribus tenus auctam fuisse, +et, qui flumen petierint, aut inter cunctationem ingrediendi ab hostibus +obpressos, aut gurgitibus haustos periisse, quum orti solis calore, +liquescente nive, increvisset amnis, ut nec stare propter aquæ +altitudinem, nec nare ob arma possent: præterea imbrem nive mixtum et +intolerandam vim frigoris homines multos et jumenta absumsisse. Cf. +Polyb. III, 72, et Appian. b. Hannib. c. 6, 7. +—<a class = "missing" name = "not4_574" id = "not4_574" href = +"#line4_574" title = "numerus deest">574.</a> In verbis <i>precibus +Junonis</i> poetam agnosce.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_575" id = "not4_575" href = "#line4_575">575.</a> +<i>tellus subsidens</i>, vestigiis cedens, mollis, propter <i>limum</i> +et liquefactam nivem: hinc et frustrabatur <i>infida voragine soli</i>. +Sic ap. Curt. VIII, 14, pr. «imber violentius quam alias fusus campos +lubricos fecerat, gravesque currus inluvie et voraginibus hærebant... +aliorum turbati equi in voragines lacunasque præcipitavere curricula, +etc.» Schmid. jungit verba, <i>tellus soli frustrata</i>, quæ frustra +credita est solum. +—<a name = "not4_577" id = "not4_577" href = +"#line4_577">577.</a> <i>convellere</i>, evellere, extrahere. +—<i>lento limo</i> id. qd. mox <i>tenaci labe; lento</i> Lefeb. +explicat γλίσχρῳ, viscoso, unde <i>lentor</i> de humoribus viscosis apud +medicos, et eodem forte sensu <i>tabo lento acrique</i> <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_463">II, 463</a>. +—<a name = "not4_578" id = "not4_578" href = +"#line4_578">578.</a> <i>labe</i>, limo, vel quod facile +laberentur, vel potius, quod esset causa perniciei; Schmid. +—<a name = "not4_579" id = "not4_579" href = +"#line4_579">579.</a> +<span class = "pagenum notes">269</span> +<i>resoluta</i> imbri <i>ripa</i>, propr. nix in ripa. Sic mox <i>putri +cespite</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_581" id = "line4_581"> </a> +Jamque alius super atque alius per lubrica surgens,</p> +<p><a name = "line4_582" id = "line4_582"> </a> +Dum sibi quisque viam per <a href = "#var4_582">inextricabile</a> +litus</p> +<p><a name = "line4_583" id = "line4_583"> </a> +Præripit, et putri luctatur cespite, lapsi</p> +<p><a name = "line4_584" id = "line4_584"> </a> +Obcumbunt, seseque sua pressere ruina.</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p><a name = "line4_585" id = "line4_585"> </a> +Ille, celer nandi, jam jamque adprendere tuta</p> +<p><a name = "line4_586" id = "line4_586"> </a> +Dum parat, et celso <a href = "#var4_586">connisus</a> corpore +prensat</p> +<p><a name = "line4_587" id = "line4_587"> </a> +Gramina summa manu, liquidisque emergit ab undis,</p> +<p><a name = "line4_588" id = "line4_588"> </a> +Contorta ripæ pendens adfigitur hasta.</p> +<p><a name = "line4_589" id = "line4_589"> </a> +Hic hostem, orbatus telo, complectitur ulnis,</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p><a name = "line4_590" id = "line4_590"> </a> +<a href = "#var4_590">Luctantemque</a> vado permixta morte coercet.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_581" id = "not4_581" href = "#line4_581">581.</a> +<i>super atque</i>, ἐπὶ καὶ, et insuper. +—<a name = "not4_583" id = "not4_583" href = +"#line4_583">583.</a> <i>Præripit</i>, præoccupat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_585" id = "not4_585" href = "#line4_585">585.</a> Conf. +Virg. Æn. VI, 358.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_590" id = "not4_590" href = "#line4_590">590.</a> +<i>Luctantem</i>, qui emergere conabatur. +—<i>permixta morte</i>, promiscua; simul cum eo moriens.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_591" id = "line4_591"> </a> +Mille simul leti facies. Ligus occidit arvis;</p> +<p><a name = "line4_592" id = "line4_592"> </a> +Sed projecta viri lymphis fluvialibus ora</p> +<p><a name = "line4_593" id = "line4_593"> </a> +Sanguineum hauserunt longis singultibus amnem.</p> +<p><a name = "line4_594" id = "line4_594"> </a> +Enabat tandem medio vix gurgite pulcher</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p><a name = "line4_595" id = "line4_595"> </a> +<a href = "#var4_595">Irpinus</a>, sociumque manus clamore vocabat;</p> +<p><a name = "line4_596" id = "line4_596"> </a> +<a href = "#var4_596">Quum</a> rapidis inlatus aquis, et vulnere +multo</p> +<p><a name = "line4_597" id = "line4_597"> </a> +Inpulit asper equus, <a href = "#var4_597">fessumque</a> sub æquora +mersit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_591" id = "not4_591" href = "#line4_591">591.</a> +<i>facies</i>, spectacula, vel genera, ut ap. Virg. Ge. I, 506, et +<i>formæ</i> Æn. VI, 626; conf. Ind. et Drak. ad h.l. Burm. ad Val. Fl. +VI, 279. +—<a name = "not4_593" id = "not4_593" href = +"#line4_593">593.</a> <i>longis singultibus</i> ut ap. Virg. Ge. +III, 506, et Æn. IX, 505. +—<i>Sanguineum amnem</i>, aquam sanguine mixtam.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_595" id = "not4_595" href = "#line4_595">595.</a> +<i>socium</i>, sociorum, <i>manus vocabat</i>, non, quod Cell. putabat, +<i>clamore manus</i>, gestu et indicio manu facto, Drak. +—<a name = "not4_597" id = "not4_597" href = +"#line4_597">597.</a> <i>Inpulit</i>, ut mox <a class = "crossref" +href = "#line4_650">v. 650</a>, et ap. Virg. Æn. XII, 380. +—<i>asper</i>, exasperatus, incensus.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">270</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_598" id = "line4_598"> </a> +Adcumulat clades subito conspecta per undas</p> +<p><a name = "line4_599" id = "line4_599"> </a> +Vis elephantorum turrito concita dorso.</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p><a name = "line4_600" id = "line4_600"> </a> +Namque vadis præceps rapitur, ceu proruta cautes</p> +<p><a name = "line4_601" id = "line4_601"> </a> +Avulsi montis, Trebiamque insueta <a href = "#var4_601">timentem</a></p> +<p><a name = "line4_602" id = "line4_602"> </a> +Præ se pectore agit, spumantique incubat alveo.</p> +<p><a name = "line4_603" id = "line4_603"> </a> +Explorant adversa viros, perque aspera duro</p> +<p><a name = "line4_604" id = "line4_604"> </a> +Nititur ad laudem virtus interrita clivo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">270</span> +<a name = "not4_598" id = "not4_598" href = "#line4_598">598.</a> Conf. +Appian. b. Hannib. c. 7, et Liv. XXI, 55, 56, ubi tamen elephanti non in +fluvio pereunt, et aversi inprimis sub caudis fodiuntur. +—<a name = "not4_599" id = "not4_599" href = +"#line4_599">599.</a> <i>turrito dorso</i>, cf. <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_239">IX, 239 sq.</a> +—<i>Vis elephantorum</i>, h.e. multitudo eorum, vel, ut abstractum +pro concr. positum sit, multi, sive robusti elephanti, ut <i>vis +canum</i> ap. Virg. Æn. IV, 132 (ubi vid. Heyne), βίη Ἑλένοιο, et +doctius βίη Ἡρακληείη, ἱερὸν μένος Ἀτρείδαο, Ἄρηος, μένος ὀξὺ θυμοῦ, +πυρὸς δεινὸν, et ἀνέμων, ἱερὴ ἴς Τηλεμάχοιο, ἴς ἀνέμοις, σθένος Ὠρίωνος +ap. Hom. Iliad. β, 658 (ubi vid. Kœppen et ad v. 851); γ, 105; ξ, +182; λ, 268; ν, 758; ς, 264, 485; Odyss. β, 409; ε, 478; ν, 276, al. +Conf. App. et <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_71">ad +I, 71</a>; <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_338">VI, +338</a>; <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_523">VII, +523</a>; Jani ad Hor. Od. I, <span class = "smallcaps">iii</span>, +36; III, <span class = "smallcaps">v</span>, 13; <span class = +"smallcaps">xxi</span>, 11, et id. in Arte poet. lat. p. 475; +Weitz. ad Val. Fl. I, 561. Vulgo putant, substantiva <i>vim</i>, +βίην, μένος et alia ejusmodi redundare, vel periphrasi cuidam servire. +Sed vid. Cl. Schelleri præcept. stili bene lat. T. I, +p. 304.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_600" id = "not4_600" href = "#line4_600">600.</a> Cf. +Virg. Æn. XII, 684 sq. <i>insueta</i>, ut ap. Virg. Æn. VIII, 248 (vid. +<a class = "crossref" href = "#not4_378">ad v. 378</a>), vel pro +insuetos, nunquam antea visos elephantos. +—<a name = "not4_601" id = "not4_601" href = +"#line4_601">601.</a> <i>timentem</i>, cf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_48">ad I, 48</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_603" id = "not4_603" href = "#line4_603">603.</a> +<i>Explorant adversa viros</i>, ut <i>secunda felices, adversa magnos +probant</i> dixit Plin. Paneg. c. 31, ubi vid. Intpp. et ad Plin. Ep. +IX, <span class = "smallcaps">xxvi</span>, 4; Lucret. III, 55; Sen. +de Prov. 4, et. al. Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_573">ad III, 574</a>. +—<i>per aspera duro</i>, etc. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_578">II, 578</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_120">VI, 120</a>, et ipsa Virtutis verba <a class = +"crossref" href = "bookXV.html#line15_101">XV, 101 sqq.</a>, quæ ex +pulcherrimo loco Hes. Ἔργ. 289 sq., petita sunt. Add. Sen. de const. +Sapientis c. 1; Xenoph. Memorab. Socr. II, §. 20 sq.; Stat. Achill. II, +376, ubi vid. Barth. +—<a name = "not4_604" id = "not4_604" href = +"#line4_604">604.</a> <i>Nititur</i>, enititur, ut ap. Virg. Ge. +II, 428, et Æn. II, 443.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">605</span> +<p><a name = "line4_605" id = "line4_605"> </a> +Namque inhonoratam Fibrenus <a href = "#var4_605">perdere mortem</a></p> +<span class = "pagenum">271</span> +<p><a name = "line4_606" id = "line4_606"> </a> +Et <a href = "#var4_606">famæ nudam</a> inpatiens, «<a href = +"#var4_606">Spectabimur</a>, inquit,</p> +<p><a name = "line4_607" id = "line4_607"> </a> +Nec, Fortuna, meum condes sub gurgite letum.</p> +<p><a name = "line4_608" id = "line4_608"> </a> +Experiar, sitne in terris, domitare quod ensis</p> +<p><a name = "line4_609" id = "line4_609"> </a> +Non queat Ausonius, <a href = "#var4_609">Tyrrhenave permeet</a> +hasta.»</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p><a name = "line4_610" id = "line4_610"> </a> +Tum jacit adsurgens, dextroque in lumine sistit</p> +<p><a name = "line4_611" id = "line4_611"> </a> +Spicula sæva feræ, telumque <a href = "#var4_611">in vulnere</a> +linquit.</p> +<p><a name = "line4_612" id = "line4_612"> </a> +Stridore horrisono penetrantem cuspidis ictum</p> +<p><a name = "line4_613" id = "line4_613"> </a> +Bellua prosequitur, laceramque cruore profuso</p> +<p><a name = "line4_614" id = "line4_614"> </a> +Adtollit frontem, ac lapso dat terga magistro.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_605" id = "not4_605" href = "#line4_605">605.</a> +<i>perdere mortem</i>, vid. <a class = "crossref" href = "#not4_137">ad +v. 137</a>. +—<i>inhonoratam mortem</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_123">ad III, 123</a>. +—<a name = "not4_606" id = "not4_606" href = +"#line4_606">606.</a> <i>Spectabimur</i>, spectata erit virtus +nostra, +<span class = "pagenum notes">271</span> +vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_77">ad +I, 77</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_574">III, 574</a>. +—<a name = "not4_607" id = "not4_607" href = +"#line4_607">607.</a> <i>meum condes sub gurgite letum</i>, non +perficies, ut obscuram et <i>inhonoratam mortem</i> in undis inveniam, +vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_123">ad III, +123</a>, et inf. <a class = "crossref" href = "#not4_671">ad +v. 671</a> sq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_610" id = "not4_610" href = "#line4_610">610.</a> +<i>adsurgens</i> in hastam, ut in ensem et ictum, ap. Virg. Æn. +V, 443; X, 797; XI, 284, ubi vid. Heyne. Sic ἐρείδειν, +ἐπερείδειν τὸ ἔγχος ap Hom. Iliad. γ, 358; ε, 856, al. cf. <a class = +"crossref" href = "#line4_208">v. 208</a>; <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_400">I, 400</a>. Similiter quoque +<i>insurgere</i> et <i>incumbere remis</i> dixit Virg. Æn. III, 207, +560; V, 15, 189: ἐπεῤῥώοντ’ ἐλάτῃσι Apollon. II, 663; ἐμβαλεῖν +κώπαισι Pind. Pyth. IV, 356.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_612" id = "not4_612" href = "#line4_612">612.</a> Junge +<i>prosequitur ictum stridore</i>, percussa horrendum clamorem edidit: +quem elephanti clamorem Florus quoque I, <span class = +"smallcaps">xviii</span>, 12, <i>stridorem</i> dixit.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">615</span> +<p><a name = "line4_615" id = "line4_615"> </a> +Tum vero invadunt jaculis crebraque sagitta,</p> +<p><a name = "line4_616" id = "line4_616"> </a> +Ausi jam sperare necem, inmensosque per armos</p> +<p><a name = "line4_617" id = "line4_617"> </a> +Et laterum <a href = "#var4_617">extentus</a> venit atra cuspide +vulnus.</p> +<p><a name = "line4_618" id = "line4_618"> </a> +Stat multa in tergo et nigranti lancea dorso,</p> +<p><a name = "line4_619" id = "line4_619"> </a> +Ac silvam ingentem concusso corpore vibrat,</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p><a name = "line4_620" id = "line4_620"> </a> +Donec, consumtis longo certamine telis,</p> +<p><a name = "line4_621" id = "line4_621"> </a> +Concidit, et clausit <a href = "#var4_621">magna vada pressa +ruina</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_617" id = "not4_617" href = "#line4_617">617.</a> +<i>laterum extentus</i>, ut <i>laterum passus</i> (qs. pansus, +expansiones), et <i>tractus</i> ap. Stat. Silv. I, <span class = +"smallcaps">i</span>, 29, et Theb. IV, 173. +—poeta in mente habuit loca Virg. Æn. X, 892; XI, 638 sq., et +<i>laterum extentus</i> sunt latera vasta, extenta, ut <i>obtentus +frondis</i> apud Virg. Æn. XI, 66, pro frondibus obtentis. Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_618" id = "not4_618" href = "#line4_618">618.</a> +<i>nigranti dorso</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_463">ad III, 463, in V.L.</a> +—<a name = "not4_619" id = "not4_619" href = +"#line4_619">619.</a> Drak. comparat Stat. Th. V, 533. Sed +huic et nostro poetæ præivit Virg. Æn. X, 887.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_621" id = "not4_621" href = "#line4_621">621.</a> +<i>vada</i>, Trebiam fl. vel ejus +<span class = "pagenum notes">272</span> +aquas (vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_52">ad +I, 52</a>) et quidem h.l. earum cursum mole sua <i>clausit</i>, +præclusit, obstruxit, ut <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_708">VI, 708</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_138">XI, 138</a>, et ap. Virg. Æn. XI, 298. +—<i>pressa</i>, ut <i>corporibus premitur Peuce</i> dixit Claud. +Cons. Hon. IV, 630.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">272</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_622" id = "line4_622"> </a> +Ecce per adversum, quanquam tardata morantur</p> +<p><a name = "line4_623" id = "line4_623"> </a> +Vulnere membra virum, subit inplacabilis amnem</p> +<p><a name = "line4_624" id = "line4_624"> </a> +Scipio, et innumeris infestat cædibus hostem.</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p><a name = "line4_625" id = "line4_625"> </a> +Corporibus, clipeisque simul, galeisque cadentum</p> +<p><a name = "line4_626" id = "line4_626"> </a> +Contegitur Trebia, et vix cernere linquitur undas.</p> +<p><a name = "line4_627" id = "line4_627"> </a> +<a href = "#var4_627">Mazæus</a> jaculo, Gestar prosternitur ense;</p> +<p><a name = "line4_628" id = "line4_628"> </a> +<a href = "#var4_628">Tum Pelopeus avis Cyrenes incola Telgon</a>.</p> +<p><a name = "line4_629" id = "line4_629"> </a> +<a href = "#var4_629">Huic</a> torquet rapido conreptum e gurgite +pilum,</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p><a name = "line4_630" id = "line4_630"> </a> +Et, quantum longo ferri tenuata rigore</p> +<p><a name = "line4_631" id = "line4_631"> </a> +Procedit cuspis, per hiantia transigit ora.</p> +<p><a name = "line4_632" id = "line4_632"> </a> +Pulsati ligno sonuere in vulnere dentes.</p> +<p><a name = "line4_633" id = "line4_633"> </a> +Nec <a href = "#var4_633">leto</a> quæsita quies: turgentia membra</p> +<p><a name = "line4_634" id = "line4_634"> </a> +Eridano Trebia, Eridanus dedit æquoris undis.</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p><a name = "line4_635" id = "line4_635"> </a> +Tu quoque, <a href = "#var4_635">Thapse</a>, cadis, tumulo post fata +negato.</p> +<p><a name = "line4_636" id = "line4_636"> </a> +Quid domus Hesperidum, aut luci juvere Dearum,</p> +<p><a name = "line4_637" id = "line4_637"> </a> +<a href = "#var4_637">Fulvos</a> aurifera servantes arbore ramos?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_622" id = "not4_622" href = "#line4_622">622.</a> +Scipionem huic prælio interfuisse negat Liv. XXI, 52, 53 et 57; sed +adfirmat Nepos Hannib. c. 4. quod jam alii monuere. +—<a name = "not4_623" id = "not4_623" href = +"#line4_623">623.</a> <i>Vulnere</i>, ad Ticinum accepto.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_628" id = "not4_628" href = "#line4_628">628.</a> +<i>Pelopeus avis</i>, h.e. propter majores, Cyrenarum conditores, vid. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_252">ad III, +252</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_629" id = "not4_629" href = "#line4_629">629</a> seq. +Cf. <a class = "crossref" href = "#not4_550">ad v. 550</a>. +—<a name = "not4_630" id = "not4_630" href = +"#line4_630">630.</a> <i>ferri rigore</i>, pro ferro rigido, et hoc +simpl. pro ferro, ut ap. Virg. Ge. I, 143. +—<a name = "not4_631" id = "not4_631" href = +"#line4_631">631.</a> <i>Procedit</i>, prominet.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_633" id = "not4_633" href = "#line4_633">633.</a> Cf. +V.L. +—<i>turgentia</i>, aqua absorpta. +—<a class = "missing" name = "not4_634" id = "not4_634" href = +"#line4_634" title = "numerus deest">634.</a> <i>æquoris</i> +Hadriatici.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_636" id = "not4_636" href = "#line4_636">636,</a> +<a name = "not4_637" id = "not4_637" href = "#line4_637">637.</a> Cf. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_283">III, 283 sq.</a> et +de tota orationis forma Virg. Æn. X, 319 sq., ubi vid. Heyne.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_638" id = "line4_638"> </a> +<a href = "#var4_638">Intumuit</a> Trebia, et stagnis se sustulit +imis;</p> +<span class = "pagenum">273</span> +<p><a name = "line4_639" id = "line4_639"> </a> +Jamque ferox totum propellit gurgite fontem,</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p><a name = "line4_640" id = "line4_640"> </a> +Atque omnes torquet vires: furit unda sonoris</p> +<p><a name = "line4_641" id = "line4_641"> </a> +Vorticibus, sequiturque novus cum murmure torrens.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_638" id = "not4_638" href = "#line4_638">638.</a> +Manifeste h.l., quod jam alii viderunt, imitatur Hom. Il. φ, +<span class = "pagenum notes">273</span> +136... 384, inpr. v. 234 seq., ubi Xanthus in Achillem insurgit. +Silii figmentum inde ortum notat Drak. quod fluvius imbri increverit, de +quo vid. <a class = "crossref" href = "#not4_573">ad v. 573</a>. +Similem locum Stat. Th. IX, 404 sq., comparari jubet Lefeb. +—<i>stagna</i>, maris, seu fluvii profunda, vid. Heyne ad Virg. +Æn. I, 126. +—<a name = "not4_640" id = "not4_640" href = +"#line4_640">640.</a> <i>omnes torquet vires</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_529">VII, 529</a>, h.e. movet, vel +effundit, ut <i>torquere bella</i>, <i>hastam</i>, <i>murmura</i>, +<i>sibila</i>, quæ vid. in Ind. nisi malis cum Schmidio interpretari: +intendit, quoniam contorta sunt validiora. +—<a name = "not4_641" id = "not4_641" href = +"#line4_641">641.</a> <i>novus torrens</i>, quatenus ad fluctus +inusitatos excreverat et ante non visos. Ern.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_642" id = "line4_642"> </a> +Sensit, et adcensa ductor <a href = "#var4_642">violentius</a> ira,</p> +<p><a name = "line4_643" id = "line4_643"> </a> +«Magnas, o Trebia, et meritas <a href = "#var4_643">mihi</a>, perfide, +pœnas</p> +<p><a name = "line4_644" id = "line4_644"> </a> +Exsolves, inquit: lacerum per Gallica rivis</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p><a name = "line4_645" id = "line4_645"> </a> +Dispergam rura, atque amnis tibi nomina demam,</p> +<p><a name = "line4_646" id = "line4_646"> </a> +Quoque aperis te fonte, premam; nec tangere ripas,</p> +<p><a name = "line4_647" id = "line4_647"> </a> +Inlabique Pado dabitur: <a href = "#var4_647">quænam</a> ista +repente</p> +<p><a name = "line4_648" id = "line4_648"> </a> +Sidonium, infelix, rabies te reddidit amnem?»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_642" id = "not4_642" href = "#line4_642">642</a> <a name += "not4_643" id = "not4_643" href = "#line4_642">seqq.</a> +Non tam animosus fingitur Achilles ab <ins class = "correction" title = +"i.e. Iliad φ 136-384">Hom. l.c.</ins> +—<a name = "not4_644" id = "not4_644" href = +"#line4_644">644</a> <a name = "not4_645" id = "not4_645" href = +"#line4_644">sq.</a> +Similiter, quod Drakenb. monet, Sicorim fl. punit Cæsar ap. Lucan. IV, +141 sq., et Gyndem Cyrus ap. Sen. de ira III, 21. +—<i>lacerum</i>, etc., in rivos diducam. +—<a name = "not4_646" id = "not4_646" href = +"#line4_646">646.</a> <i>premam</i>, obturabo, fontes tuos +obstruam; quod tamen ab his quæ Scipio vss. 644, 645, minatur, abhorrere +putat Lenz. Equidem non video, cur utrumque locum habere non possit; +alioquin <i>quove</i> pro <i>quoque</i> substituerem. +—<i>nec tangere ripas</i>, retinere ripas suas. Lenz ad ripas Padi +refert. +—<a name = "not4_648" id = "not4_648" href = +"#line4_648">648.</a> <i>Sidonium</i>, Sidoniis h.e. Pœnis +faventem, ut <i>undis socialibus</i> <a class = "crossref" href = +"#line4_701">v. 701</a>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_118">ad I, 118</a>. Schmidius expressa putat Gr. +μηδίζειν, φιλιππίζειν. +—<i>infelix</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_667">ad II, 667</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_649" id = "line4_649"> </a> +Talia jactantem consurgens <a href = "#var4_649">agger</a> aquarum</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p><a name = "line4_650" id = "line4_650"> </a> +Inpulit, atque humeros curvato gurgite pressit.</p> +<span class = "pagenum">274</span> +<p><a name = "line4_651" id = "line4_651"> </a> +Arduus adversa mole <a href = "#var4_651">incurrentibus</a> undis</p> +<p><a name = "line4_652" id = "line4_652"> </a> +Stat ductor, clipeoque ruentem <a href = "#var4_652">sustinet</a> +amnem.</p> +<p><a name = "line4_653" id = "line4_653"> </a> +Nec non a tergo fluctus stridente procella</p> +<p><a name = "line4_654" id = "line4_654"> </a> +Spumeus inrorat summas adspergine cristas.</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p><a name = "line4_655" id = "line4_655"> </a> +<a href = "#var4_655">Ire vadis</a>, stabilemque vetat defigere +gressum</p> +<p><a name = "line4_656" id = "line4_656"> </a> +Subducta tellure Deus; percussaque longe</p> +<p><a name = "line4_657" id = "line4_657"> </a> +Raucum saxa sonant; undæque ad bella <a href = +"#var4_657">parentis</a></p> +<p><a name = "line4_658" id = "line4_658"> </a> +Excitæ pugnant, et ripas perdidit amnis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_649" id = "not4_649" href = "#line4_649">649.</a> +<i>jactantem</i>, ut ap. Virg. Æ. I, 102. +—<a name = "not4_650" id = "not4_650" href = +"#line4_650">650.</a> <i>Inpulit</i>, ὦσε ap. Hom. +<span class = "pagenum notes">274</span> +l.c. v. 235; conf. <a class = "crossref" href = "#not4_597">ad +v. 597</a>. +—<i>curvato gurgite</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_472">ad I, 472</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_651" id = "not4_651" href = "#line4_651">651.</a> +<i>Arduus adversa mole stat</i>, elegantius quam στῆναι ἐναντίβιον ap. +Hom. l.c. v. 266; cf. Virg. Æn. X, 771. +—<i>adversa undis</i>, quam undis obponit. +—<a class = "missing" name = "not4_653" id = "not4_653" href = +"#line4_653" title = "‘652’ legitur">653.</a> <i>stridente +procella</i>, ut ap. Virg. Æn I, 102.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_654" id = "not4_654" href = "#line4_654">654.</a> +<i>inrorat</i>, adspergit, aqua roris instar guttatim destillante.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_655" id = "not4_655" href = "#line4_655">655.</a> +<i>stabilemque vetat defigere gressum</i>, ὀυδε πόδεσσιν εἶχε +στηρίξασθαι ap. Hom. v. 241, et <i>Suducta tellure</i>, κονίην δ᾽ +ὑπέρεπτε ποδοῖϊν, v. 271. +—<a name = "not4_656" id = "not4_656" href = +"#line4_656">656.</a> <i>Deus</i>, Trebia, ut Xanthus μέγας θεὸς +ap. Hom. v. 248. +—<a name = "not4_657" id = "not4_657" href = +"#line4_657">657,</a> <a name = "not4_658" id = "not4_658" href = +"#line4_658">658.</a> <i>ad bella parentis Excitæ</i>, a parente ad +auxilium sibi præstandum advocatæ. +—<i>ripas perdidit amnis</i>, exspatiatus est supra ripas; Lenz. +—<i>parentis</i>, Trebiæ, non Eridani, quod Dausq. putabat; vid. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_606">ad +I, 606</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_659" id = "line4_659"> </a> +Tum madidos crines, et glauca fronde revinctum</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p><a name = "line4_660" id = "line4_660"> </a> +Adtollit cum voce <a href = "#var4_660">caput</a>: «Pœnasne superbas</p> +<p><a name = "line4_661" id = "line4_661"> </a> +Insuper, et nomen Trebiæ delere minaris,</p> +<p><a name = "line4_662" id = "line4_662"> </a> +O regnis inimice meis? <a href = "#var4_662">quot</a> corpora porto</p> +<p><a name = "line4_663" id = "line4_663"> </a> +Dextra fusa tua! clipeis galeisque virorum,</p> +<p><a name = "line4_664" id = "line4_664"> </a> +Quos mactas, artatus iter cursumque reliqui.</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p><a name = "line4_665" id = "line4_665"> </a> +Cæde, vides, stagna alta rubent, retroque feruntur.</p> +<p><a name = "line4_666" id = "line4_666"> </a> +Adde modum dextræ, <a href = "#var4_666">aut</a> campis incumbe +propinquis.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_659" id = "not4_659" href = "#line4_659">659.</a> Cf. +Virg. Æn. VIII, 31 sq.; X, 205, et inf. <a class = "crossref" href += "#line4_726">v. 726</a>. +—<a name = "not4_660" id = "not4_660" href = +"#line4_660">660.</a> <i>cum voce</i>, ut <a class = "crossref" +href = "bookX.html#line10_432">X, 432</a>, et ap. Virg. Æn. +X, 667, «cum voce manus ad sidera tendit.» +—<a name = "not4_662" id = "not4_662" href = +"#line4_662">662.</a> <i>regnis</i>, v. Burm. ad Val. Fl. II, 621. +—<a name = "not4_663" id = "not4_663" href = +"#line4_663">663.</a> <i>fusa</i>, vid. <a class = "crossref" href += "bookII.html#not2_113">ad II, 113</a>. +—Cf. Hom. l.c. 217 sq. Virg. Æn. V, 806 sq. +—<a name = "not4_664" id = "not4_664" href = +"#line4_664">664.</a> <i>Adde modum</i>, fac finem, <i>dextræ</i>, +cædibus.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_666" id = "not4_666" href = "#line4_666">666.</a> +<i>incumbe</i>, ut ap. Virg. +<span class = "pagenum notes">275</span> +Georg. II, 311, et Æn. I, 84, ubi videndus Heyne.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">275</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_667" id = "line4_667"> </a> +Hæc, Venere adjuncta, tumulo spectabat ab alto</p> +<p><a name = "line4_668" id = "line4_668"> </a> +Mulciber, obscuræ tectus caligine nubis.</p> +<p><a name = "line4_669" id = "line4_669"> </a> +Ingravat ad cælum sublatis Scipio palmis:</p> +<span class = "linenum">670</span> +<p><a name = "line4_670" id = "line4_670"> </a> +«Di patrii, quorum auspiciis stat Dardana Roma,</p> +<p><a name = "line4_671" id = "line4_671"> </a> +Talin’ me leto tanta inter prælia nuper</p> +<p><a name = "line4_672" id = "line4_672"> </a> +Servastis? <a href = "#var4_672">fortine</a> animam hanc exscindere +dextra</p> +<p><a name = "line4_673" id = "line4_673"> </a> +Indignum est visum? redde o me, nate, periclis;</p> +<p><a name = "line4_674" id = "line4_674"> </a> +Redde hosti! liceat bellanti arcessere mortem,</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p><a name = "line4_675" id = "line4_675"> </a> +Quam patriæ fratrique probem.» Tum percita dictis</p> +<p><a name = "line4_676" id = "line4_676"> </a> +Ingemuit Venus, et rapidas <a href = "#var4_676">direxit</a> in +amnem</p> +<p><a name = "line4_677" id = "line4_677"> </a> +Conjugis <a href = "#var4_677">invicti</a> vires: agit undique +flammas</p> +<p><a name = "line4_678" id = "line4_678"> </a> +Dispersus ripis ignis, multosque per annos</p> +<span class = "pagenum">276</span> +<p><a name = "line4_679" id = "line4_679"> </a> +Nutritas fluvio populatur fervidus <a href = "#var4_679">umbras</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_667" id = "not4_667" href = "#line4_667">667,</a> +<a name = "not4_668" id = "not4_668" href = "#line4_668">668.</a> Conf. +Hom. Iliad. φ, 328 sq. Junonis partes Silius detulit Veneri, Romanis +faventi.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_669" id = "not4_669" href = +"#line4_669">669.</a> Similes preces ac vota Achillis ap. Hom. l.c. +v. 272 sq., et Ulyssis Odyss. ε, 298 sq., ex quo loco desumta est +oratio Æneæ ap. Virg. Æn. I, 93 sq., ut ex hac Hannibalis verba +inf. <a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_260">XVII, 260 +seq.</a>, ubi Drak. monet, veteres vehementer mortem in undis +exhorruisse, tum quod animam igne constare (vid. Virg. Æn. VI, 130 sq.), +adeoque aqua exstingui putarent; tum quod naufragio absumtis raro +sepultura obtingere posset. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_154">ad I, 154</a>; Jani ad Hor. Od. I, <span +class = "smallcaps">xxviii</span>, 23; viros doctos ad Valerium Flaccum, +I, 633; Burm. ad Petron. c. 103 et 114; Cuper. Obss. I, 8; +Guther. de jure man. I, 10. +—<i>Ingravat</i>, ut ap. Virg. Æn. XI, 220, eodemque sensu +<i>asperare</i> inf. <a class = "crossref" href = +"#line4_774">v. 774</a>, et <i>acerbare</i> <a class = "crossref" +href = "bookVI.html#line6_116">VI, 116</a>; Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_670" id = "not4_670" href = "#line4_670">670.</a> +<i>Dardana</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_14">ad lib. I, 14</a>. +—<a name = "not4_671" id = "not4_671" href = +"#line4_671">671.</a> <i>Taline leto</i>, tam fœdæ morti in undis; +λευγαλέῳ θανάτῳ dixit Homerus Iliad. φ, 281; Odyss. ε, 312. +—<a name = "not4_672" id = "not4_672" href = +"#line4_672">672.</a> <i>fortine</i>, etc., cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_705">ad II, 705</a>. +—<a name = "not4_673" id = "not4_673" href = +"#line4_673">673.</a> <i>redde</i>, etc., ut apud Virg. Æn. II, +669; X, 61. +—<i>nate</i>, qui me ad Ticinum servasti. +—<a name = "not4_675" id = "not4_675" href = +"#line4_675">675.</a> <i>fratrique</i>, Cn. Corn. Scipioni Calvo, +qui notus est ex Liv. XXI, 32, 60. +—Conf. Hom. Il. φ, 328... 384. +—<a name = "not4_676" id = "not4_676" href = +"#line4_676">676</a> sq. <i>Ingemuit</i>, +<span class = "pagenum notes">276</span> +gravius μέγ᾽ ἄϋσε Hom. +—<a name = "not4_679" id = "not4_679" href = +"#line4_679">679.</a> <i>umbras</i>, arbores, Trebiæ ripam +obumbrantes, ut ap. Virg. Ecl. V, 40; Ge. I, 157; IV, 511, al. +cf. Ind.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">680</span> +<p><a name = "line4_680" id = "line4_680"> </a> +Uritur omne nemus, lucosque effusus in altos</p> +<p><a name = "line4_681" id = "line4_681"> </a> +Inmissis crepitat victor Vulcanus habenis.</p> +<p><a name = "line4_682" id = "line4_682"> </a> +Jamque ambusta comas abies, jam pinus et alni;</p> +<p><a name = "line4_683" id = "line4_683"> </a> +Jam, solo restans trunco, dimisit in altum</p> +<p><a name = "line4_684" id = "line4_684"> </a> +Populus adsuetas ramis habitare volucres.</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p><a name = "line4_685" id = "line4_685"> </a> +Flamma vorax imo penitus de gurgite tractos</p> +<p><a name = "line4_686" id = "line4_686"> </a> +Absorbet latices, <a href = "#var4_686">sævoque</a> urgente vapore</p> +<p><a name = "line4_687" id = "line4_687"> </a> +Siccus inarescit ripis cruor: horrida late</p> +<p><a name = "line4_688" id = "line4_688"> </a> +Scinditur in rimas, et hiatu rupta dehiscit</p> +<p><a name = "line4_689" id = "line4_689"> </a> +Tellus, ac stagnis altæ sedere favillæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_681" id = "not4_681" href = "#line4_681">681.</a> Conf. +Virg. Æn. V, 662, et Georg. II, 307; inf. <a class = "crossref" +href = "bookXVII.html#line17_96">XVII, 96</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookVI.html#not6_556">ad VI, 556</a>. +—<i>crepitat</i>, vid. Bentl. ad Hor. Od. IV, <span class = +"smallcaps">xi</span>, 11.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_682" id = "not4_682" href = "#line4_682">682</a> <a name += "not4_683" id = "not4_683" href = "#line4_682">sq.</a> +Imitat. Hom. Iliad. φ, 350 seq. +—<i>comas</i>, frondes, vel folia, ut χαίτη ap. Anacr. +XXII, 3, et Callim. H. in Del. v. 81: κόμη, τρίχες, τριχῶδες, +seu τριχομανὲς de arboribus et plantis, ὄρος κεκομημένον ὕλῃ, ap. +Callim. H. in Dian. v. 41, ubi vid. Spanh. +—<a name = "not4_684" id = "not4_684" href = +"#line4_684">684.</a> <i>Populus</i>, definite pro quav. +arbore.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_685" id = "not4_685" href = "#line4_685">685.</a> Conf. +Ovid. Met. II, 211, et ad vss. 691... 695, ibid. v. 264 sqq., quem +locum Silius expressit; Lenz. +—<i>imo de gurgite</i>, fundo, βυσσόθεν, absorbet, ἀναῤῥοιβδεῖ. +Reliqua minus ornata, quam ap. Hom. l.c. v. 361 sq. ubi Xanthus +aheno, igne ebullienti, comparatur. +—<a name = "not4_686" id = "not4_686" href = +"#line4_686">686.</a> <i>vapore</i>, ut ap. Virg. Æn. V, 683; +τεῖρε δ᾽ ἀϋτμὴ Hom. l.l. 366. +—<a class = "missing" name = "not4_687" id = "not4_687" href = +"#line4_687" title = "numerus deest">687.</a> <i>horrida</i>, +squalida.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">690</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_690" id = "line4_690"> </a> +Miratur pater æternos cessare repente</p> +<p><a name = "line4_691" id = "line4_691"> </a> +Eridanus cursus; Nympharumque intima mæstus</p> +<p><a name = "line4_692" id = "line4_692"> </a> +Inplevit chorus adtonitis ululatibus antra.</p> +<p><a name = "line4_693" id = "line4_693"> </a> +Ter caput ambustum conantem adtollere, <a href = +"#var4_693">jacta</a></p> +<p><a name = "line4_694" id = "line4_694"> </a> +Lampade, Vulcanus mersit fumantibus undis:</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p><a name = "line4_695" id = "line4_695"> </a> +Ter conrepta Dei crines nudavit arundo.</p> +<p><a name = "line4_696" id = "line4_696"> </a> +Tum demum <a href = "#var4_696">admissæ voces et vota</a> precantis,</p> +<span class = "pagenum">277</span> +<p><a name = "line4_697" id = "line4_697"> </a> +Orantique datum ripas servare priores;</p> +<p><a name = "line4_698" id = "line4_698"> </a> +<a href = "#var4_698">Ac tandem</a> a Trebia revocavit Scipio fessas</p> +<p><a name = "line4_699" id = "line4_699"> </a> +Munitum in collem, Graccho comitante, cohortes.</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p><a name = "line4_700" id = "line4_700"> </a> +At Pœnus, multo fluvium veneratus honore,</p> +<p><a name = "line4_701" id = "line4_701"> </a> +Gramineas undis <a href = "#var4_701">statuit</a> socialibus aras,</p> +<p><a name = "line4_702" id = "line4_702"> </a> +Nescius heu! quanto Superi majora moverent,</p> +<p><a name = "line4_703" id = "line4_703"> </a> +Et quos Ausoniæ luctus, Trasymene, parares.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_690" id = "not4_690" href = "#line4_690">690.</a> Ipse +Padus, in quem Trebia influit, magnam incendii, quo hic ardebat, vim +sensit: quod præclare poeta expressit. +—<i>pater</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_606">ad I, 606</a>, et cf. <a class = "crossref" +href = "bookIX.html#line9_187">IX, 187</a>, et Virg. Ge. I, 482. +—<i>cursus æternos</i>, ut ἀΰπνους Sophocl. de fontibus; D. Heins. +—<a name = "not4_691" id = "not4_691" href = +"#line4_691">691.</a> <i>Nympharum</i>, Nereidum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_695" id = "not4_695" href = "#line4_695">695.</a> +<i>Arundo</i>, sertum +<span class = "pagenum notes">277</span> +ex ea, tegens caput Dei fluvialis, <i>nudavit crines Dei</i>, quia +<i>conrepta</i> est flammis, vel combusta. Conf. <a class = "crossref" +href = "#line4_659">v. 659</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_698" id = "not4_698" href = "#line4_698">698,</a> +<a name = "not4_699" id = "not4_699" href = "#line4_699">699.</a> Cf. +<a class = "crossref" href = "#not4_483">ad v. 483</a>, et Liv. XXI, +56.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_700" id = "not4_700" href = "#line4_700">700.</a> +<i>honore</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_218">ad III, 218</a>. +—<a name = "not4_701" id = "not4_701" href = +"#line4_701">701.</a> <i>Gramineas aras</i>, e cespite, βωμοὺς +ἀυτοσχεδίους, ut ap. Virg. Æn. XII, 118; Ovid. Met. VII, 240, al. cf. +Ind. +—<i>undis socialibus</i> cf. <a class = "crossref" href = +"#not4_648">ad v. 648</a>. +—<a name = "not4_703" id = "not4_703" href = +"#line4_703">703.</a> Silius silentio prætermittit prælia, hiberno +tempore prope Placentiam commissa, de quibus vid. Liv. XXI, 57 et +59.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_704" id = "line4_704"> </a> +Boiorum nuper populos turbaverat armis</p> +<span class = "linenum">705</span> +<p><a name = "line4_705" id = "line4_705"> </a> +Flaminius, facilisque viro <a href = "#var4_705">tum</a> gloria +belli,</p> +<p><a name = "line4_706" id = "line4_706"> </a> +Corde levem atque astus inopem contundere gentem.</p> +<p><a name = "line4_707" id = "line4_707"> </a> +Sed labor haud idem Tyrio certasse tyranno.</p> +<span class = "pagenum">278</span> +<p><a name = "line4_708" id = "line4_708"> </a> +Hunc, lævis Urbi genitum ad fatalia damna</p> +<p><a name = "line4_709" id = "line4_709"> </a> +Ominibus, parat imperio Saturnia fesso</p> +<span class = "linenum">710</span> +<p><a name = "line4_710" id = "line4_710"> </a> +Ductorem, dignumque virum veniente ruina.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not4_704" id = "not4_704" href = +"#line4_704" title = "‘706’ legitur">704 sq.</a> C. Quinctius Flaminius +Nepos Cos. A.U. DXXX, adeoque sex annis ante alterum consulatum, in quo +ad Trasymenum lacum, quod nunc poeta memorabit, periit, victoriam de +<i>Boiis</i> reportaverat, quam tamen tribunis suis debebat temerarius +imperator, qui imperitia sua eam pæne prodiderat. Eam ob causam, et +quoniam auspicia, prodigia ac literas, quibus Romam revocabatur, +spreverat, non nisi privatus et plebe indignante triumphabat. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_107">V, 107 sqq.</a>, +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_646">646 sq.</a>; Liv. +XXI, 63; XXII, 6; Oros. IV, 13; Flor. II, 4; inpr. Polyb. II, +31... 34, et Plut. in Marcell. p.m. 299, et in Flamin. +—<a name = "not4_706" id = "not4_706" href = +"#line4_706">706.</a> <i>Corde levem</i>, v. <a class = "crossref" +href = "#not4_49">ad v. 50</a>. +—<i>contundere</i> gravius quam vincere, domare, ut ap. Virg. Æn. +I, 264, «populosque feroces Contundet, etc.» cf. Broukh, ad Tib. +III, <span class = "smallcaps">vi</span>, 14.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">278</span> +<a name = "not4_708" id = "not4_708" href = "#line4_708">708.</a> +<i>lævis Ominibus</i>, adversis fatis: vel <i>omina</i> ad Flaminii +genesin, seu horoscopum spectant. +—<a name = "not4_709" id = "not4_709" href = +"#line4_709">709.</a> <i>Saturnia</i>, cui poeta omnium, quæ +Romanis contingunt, malorum causam adtribuere solet. +—<i>fesso</i>, malis, cladibus, bello; conf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_566">ad I, 566</a>. +—<a name = "not4_710" id = "not4_710" href = +"#line4_710">710.</a> <i>ruina</i>, insigni clade.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_711" id = "line4_711"> </a> +Inde ubi prima dies juris, clavumque regendæ</p> +<p><a name = "line4_712" id = "line4_712"> </a> +Invasit patriæ, <a href = "#var4_712">ac</a> sub nutu castra fuere;</p> +<p><a name = "line4_713" id = "line4_713"> </a> +Ut pelagi rudis, et pontum tractare per artem</p> +<p><a name = "line4_714" id = "line4_714"> </a> +Nescius, adcepit <a href = "#var4_714">miseræ si</a> jura carinæ,</p> +<span class = "linenum">715</span> +<p><a name = "line4_715" id = "line4_715"> </a> +Ventorum tenet ipse vicem, cunctisque procellis</p> +<p><a name = "line4_716" id = "line4_716"> </a> +Dat jactare ratem: fertur vaga gurgite puppis</p> +<p><a name = "line4_717" id = "line4_717"> </a> +Ipsius in scopulos dextra inpellente magistri.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_711" id = "not4_711" href = "#line4_711">711.</a> +<i>prima dies juris</i>, calendæ Januariæ, quibus consulatum iniit. +—<a name = "not4_713" id = "not4_713" href = +"#line4_713">713... 717.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_687">ad I, 687 sq.</a> +—<i>artem</i> κατ᾽ ἐξ. esse peritiam navis gubernandæ, monent +Barth. ad Stat. Th. III, 29, et Drak. ad h.l. et ad XIV, 454. +—<a name = "not4_714" id = "not4_714" href = +"#line4_714">714.</a> <i>jura carinæ</i>, ut <i>regna</i> et +<i>imperium navis</i>, ap. Val. Fl. I, 418 (ubi vid. Burm.), et +V, 14. +—<a name = "not4_715" id = "not4_715" href = +"#line4_715">715.</a> <i>Ventorum tenet vicem</i>, est loco +ventorum, et imperitia sua facit, quod venti solent. +—<a name = "not4_716" id = "not4_716" href = +"#line4_716">716.</a> <i>Dat jactare</i>, cf. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#not5_324">ad V, 324</a>; Virg. Æn. I, 319. +«dederatque comas diffundere ventis.» +—<a name = "not4_717" id = "not4_717" href = +"#line4_717">717.</a> <i>magistri</i>, gubernatoris navis, inter +quos Liv. quidem XXIX, 25, et XLV, 42, non vero poetas distinguere, +monet Drak.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_718" id = "line4_718"> </a> +Ergo agitur raptis præceps exercitus armis</p> +<p><a name = "line4_719" id = "line4_719"> </a> +Lydorum in populos, sedemque ab origine prisci</p> +<span class = "linenum">720</span> +<p><a name = "line4_720" id = "line4_720"> </a> +Sacratam <a href = "#var4_720">Corythi</a>, junctosque a sanguine +avorum</p> +<p><a name = "line4_721" id = "line4_721"> </a> +Mæonios Italis permixta stirpe colonos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_719" id = "not4_719" href = "#line4_719">719</a> <a name += "not4_720" id = "not4_720" href = "#line4_719">sq.</a> +Etruriam intellige, et de <i>Lydorum populo</i>, a quo, vulgari +Romanorum a Græcis adscito errore, Etruscorum, seu Tyrrhenorum origo +repetitur; vid. Heyne ad Virg. Æn. VIII, 479; IX, 11, et Exc. III, ad +Æn. VIII; Lips. et Ernesti ad Tac. Ann. IV, 55; de <i>Corytho</i> autem, +Etruriæ principe ac conditore <i>Cortonæ</i> urbis (unde montes +<i>Cortonenses</i>, quos Trasymenus subit, mox <a class = "crossref" +href = "#line4_823">v. 823</a>.) Heyne ad Æn. III, 170; IX, 10; +X, 719, et Exc. VI, ad Æn. III; it. Cluver. Ital. ant. p. 590 +sq. Cf.<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_9"> +V, 9 sq.</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_472">ad VIII, 472</a>. +—<a name = "not4_721" id = "not4_721" href = +"#line4_721">721.</a> <i>Mæones</i>, prisci Lydiæ coloni, et hinc +Etrusci; cf. Virg. Æn. VIII, 499; XI, 759; Herodot. I, 7, et +Ind.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">279</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_722" id = "line4_722"> </a> +Nec regem Afrorum <a href = "#var4_722">noscenda</a> ad cœpta +moratur</p> +<p><a name = "line4_723" id = "line4_723"> </a> +Laude super tanta monitor Deus: omnia somni</p> +<p><a name = "line4_724" id = "line4_724"> </a> +Condiderant, ægrisque dabant oblivia curis,</p> +<span class = "linenum">725</span> +<p><a name = "line4_725" id = "line4_725"> </a> +Quum Juno, in stagni <a href = "#var4_725">numen</a> conversa +propinqui,</p> +<p><a name = "line4_726" id = "line4_726"> </a> +Et madidæ frontis crines circumdata fronde</p> +<p><a name = "line4_727" id = "line4_727"> </a> +Populea, stimulat subitis præcordia <a href = "#var4_727">curis</a>,</p> +<p><a name = "line4_728" id = "line4_728"> </a> +Ac rumpit ducis <a href = "#var4_728">haud spernenda voce</a> +quietem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">279</span> +<a name = "not4_722" id = "not4_722" href = "#line4_722">722.</a> vid. +V.L. +—<i>miscenda ad cœpta</i>, h.e. turbanda consulis consilia, +suspicatur vir doctus in <i>Allg. Lit. Zeit.</i> 1796, <i>N.</i> 139. +—<a name = "not4_723" id = "not4_723" href = +"#line4_723">723.</a> <i>Deus</i>, vel omnino est numen divinum, +vel pro dea, ut ἡ θεὸς; cf. Virg. Æn. II, 632; VII, 498, et Vulp. ad +Tibull. I, <span class = "smallcaps">vi</span>, 43. +—In his poetæ animo oculisque obversabatur locus Virg. Æn. VIII, +26... 67, ubi vid. Heyne, et ad Æn. II, 268 seq. +—<a name = "not4_724" id = "not4_724" href = +"#line4_724">724.</a> <i>curis ægris</i>, quæ ægros, miseros +faciunt homines, cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_85">ad I, 85, in V.L.</a> +—<a name = "not4_725" id = "not4_725" href = +"#line4_725">725.</a> <i>stagni</i>, Trasymeni lacus. +—<a name = "not4_726" id = "not4_726" href = +"#line4_726">726.</a> Cf. Virg. Æn. VIII, 31 sq., et sup. <a class += "crossref" href = "#line4_659">v. 659</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_729" id = "line4_729"> </a> +«O felix famæ, et Latio lacrimabile nomen,</p> +<span class = "linenum">730</span> +<p><a name = "line4_730" id = "line4_730"> </a> +Hannibal, <a href = "#var4_730">Ausonia</a> si te Fortuna creasset,</p> +<span class = "pagenum">280</span> +<p><a name = "line4_731" id = "line4_731"> </a> +Ad magnos venture Deos! <a href = "#var4_731">cur</a> fata tenemus?</p> +<p><a name = "line4_732" id = "line4_732"> </a> +Pelle moras: brevis est magni fortuna favoris.</p> +<p><a name = "line4_733" id = "line4_733"> </a> +Quantum vovisti, quum Dardana bella parenti</p> +<p><a name = "line4_734" id = "line4_734"> </a> +Jurares, fluet Ausonio tibi corpore tantum</p> +<span class = "linenum">735</span> +<p><a name = "line4_735" id = "line4_735"> </a> +Sanguinis, et patrias satiabis cædibus umbras.</p> +<p><a name = "line4_736" id = "line4_736"> </a> +Nobis persolves <a href = "#var4_736">meritos</a> securus honores.</p> +<p><a name = "line4_737" id = "line4_737"> </a> +Namque ego sum, celsis quem cinctum montibus ambit</p> +<p><a name = "line4_738" id = "line4_738"> </a> +Tmolo missa manus, <a href = "#var4_738">stagnis Trasymenus +opacis</a>.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_729" id = "not4_729" href = "#line4_729">729.</a> +<i>Latio lacrimabile nomen</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_110">I, 110 sq.</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#line3_73">III, 73</a>. +—<i>nomina</i>, ut ὀνόματα, pro hominibus ponuntur, ut <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#line6_298">VI, 298</a>; <a class = +"crossref missing" href = "bookXI.html#line11_511" title = "recte 511">XI, 513</a>, al.; cf. Heyne ad Tibull. III, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 61, et Bentl. ad Hor. Od. III, <span class = +"smallcaps">xxvii</span>, 34. Passim quoque <i>nomen</i> redundat; v. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_161">ad V, 161</a>. +—<a name = "not4_730" id = "not4_730" href = +"#line4_730">730.</a> Qui Deus olim futurus esses, si in Italia +nasci tibi contigisset, ubi tales viri, qualis tu es, in Deorum numero +referri solent. Drak. comparat inf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_36">VII, 36, 37</a>, et Cic. pro Muræna c. 36, +«gratias egit Diis... quod ille vir in hac republica +<span class = "pagenum notes">280</span> +potissimum natus esset;» add. inf. <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_403">XVII, 403, 404</a>. +—<a name = "not4_731" id = "not4_731" href = +"#line4_731">731.</a> <i>cur fata tenemus</i>, retinemus, +remoramur? ut <i>fatis currentibus obstare</i> <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#line7_307">VII, 307</a>, et contra <i>urgere +fata</i> <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_224">VII, +224</a>; <i>fata irritare</i> <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_234">V, 234</a>; <i>incumbere fortunæ</i><a class += "crossref" href = "bookVII.html#line7_241"> VII, 241</a>; +<i>Præcipitare fatum</i> <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_691">I, 691</a>; <i>lacessere fata</i> <a class = +"crossref" href = "bookXV.html#line15_36">XV, 36</a>, vel <i>fato +urgenti incumbere</i> ap. Virg. Æn. II, 653.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_734" id = "not4_734" href = "#line4_734">734.</a> +<i>Jurares</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_113">I, 113 sq.</a> +—<a name = "not4_735" id = "not4_735" href = +"#line4_735">735.</a> <i>satiabis</i>, placabis, ut ap. Virg. Æn. +II, 587.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_736" id = "not4_736" href = "#line4_736">736.</a> +Imitat. Virg. Æn. VIII, 61 sq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_738" id = "not4_738" href = "#line4_738">738.</a> +<i>Tmolo</i>, ex Lydia, cujus mons est Tmolus. +—<i>missa manus</i>, h.e. Etrusci, cf. <a class = "crossref" href += "#not4_719">ad v. 719</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_210">VII, 210</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_739" id = "line4_739"> </a> +His agitur monitis, et <a href = "#var4_739">lætam</a> numine pubem</p> +<span class = "linenum">740</span> +<p><a name = "line4_740" id = "line4_740"> </a> +Protinus aerii præceps rapit aggere montis.</p> +<p><a name = "line4_741" id = "line4_741"> </a> +Horrebat glacie saxa inter lubrica, summo</p> +<p><a name = "line4_742" id = "line4_742"> </a> +Piniferum cælo miscens caput, Apenninus.</p> +<p><a name = "line4_743" id = "line4_743"> </a> +Condiderat nix alta trabes, et vertice celso</p> +<p><a name = "line4_744" id = "line4_744"> </a> +Canus apex <a href = "#var4_744">structa</a> surgebat ad astra +pruina.</p> +<span class = "linenum">745</span> +<p><a name = "line4_745" id = "line4_745"> </a> +Ire <a href = "#var4_745">jubet</a>: prior exstingui labique videtur</p> +<span class = "pagenum">281</span> +<p><a name = "line4_746" id = "line4_746"> </a> +Gloria, post Alpes si stetur montibus ullis.</p> +<p><a name = "line4_747" id = "line4_747"> </a> +Scandunt prærupti nimbosa cacumina saxi,</p> +<p><a name = "line4_748" id = "line4_748"> </a> +<a href = "#var4_748">Nec superasse jugum finit, mulcetve +laborem</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_739" id = "not4_739" href = "#line4_739">739.</a> +<i>numine</i>, ejus monitis. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_93">ad I, 93, in V.L.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_741" id = "not4_741" href = "#line4_741">741.</a> Cf. +omnino Liv. XXI, 58, cujus narrationem cur tam strictim adtigerit Silius +mireris, quum tamen poeticum ornatum et res admittat, et ipse diligenter +sectetur. +—<i>Horrebat</i>, etc. Cf. Virg. Æn. IV, 249, 251; XII, +702 sq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_744" id = "not4_744" href = "#line4_744">744.</a> +<i>pruina</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_533">ad III, 533</a>.</p> + +<span class = "pagenum notes">281</span> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_746" id = "not4_746" href = "#line4_746">746.</a> Si, +post Alpes superatas, aliis iisque minoribus montibus iter impediatur et +obstruatur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_748" id = "not4_748" href = "#line4_748">748.</a> +<i>mulcet laborem</i>, minuit, ut <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_220">XII, 220</a>. +—Delet hunc versum Col. Imo vero ex eo quodammodo pendent +sequentia, cum quibus cohæret: dicit enim, superato jugo jam nondum +finitum fuisse laborem (<i>superasse jugum</i>, græco more pro superatus +montis adscensus), sed quasi novum ex paludibus in plano campo objectum. +Ern.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_749" id = "line4_749"> </a> +Plana natant, putrique gelu <a href = "#var4_749">liquentibus</a> +undis</p> +<span class = "linenum">750</span> +<p><a name = "line4_750" id = "line4_750"> </a> +<a href = "#var4_750">Invia limosa restagnant arva palude</a>.</p> +<p><a name = "line4_751" id = "line4_751"> </a> +Jamque ducis nudus tanta inter inhospita vertex</p> +<p><a name = "line4_752" id = "line4_752"> </a> +Sævitia quatitur cæli, manante per ora</p> +<p><a name = "line4_753" id = "line4_753"> </a> +<a href = "#var4_753">Perque genas oculo: facilis sprevisse +medentes</a>,</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_749" id = "not4_749" href = "#line4_749">749</a> <a name += "not4_750" id = "not4_750" href = "#line4_749">sq.</a> +Nam Apenninum transgressos <i>plana natantia</i> h.e. planities, seu +campi paludosi (quos Silius solita verborum luxuria depingit) +remorabantur. Liv. XXII, 2, «Propiorem viam (in Etruriam) per +paludem petit, qua fluvius Arnus per eos dies solito magis inundaverat.» +Proprie hoc iter non continuo H. ingressus est, simul atque +Apenninum superavit; vid. Liv. XXI, 59. Sed poeta res levioris momenti +omittere solet. +—<i>putri</i>, resoluto, nondum indurato <i>gelu</i> impediti rivi +se late diffundunt; ut solent, quæ calore liquescunt; Cellar. coll. +Virg. Ge. I, 43.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_751" id = "not4_751" href = "#line4_751">751</a> <a name += "not4_752" id = "not4_752" href = "#line4_751">seq.</a> +Hannibal, quod jam Drak. observasse video, Apenninum transgressus, sæva +tempestatis vi, in via per paludem et profundas Arni fl. voragines, +alterum amisit oculum, testibus Polyb. III, 79; Liv. XXII, 2, et +Corn. Nep. c. 4; (qui tamen non omnino cum illis consentit, de quo vid. +ej. Intp. et Drak. ad Liv. l.c.) non a frigore in Alpibus, quod Schol. +Juven. ad Sat. X, 153, adnotavit.</p> + +<p class = "notes"> +<a href = "#line4_751">751.</a> <i>tanta inhospita</i>, tam i. loca, ut +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_308">VI, 308</a>. +—<a name = "not4_753" id = "not4_753" href = +"#line4_753">753</a> sq. «Quia medendi nec locus nec tempus erat, +altero oculo capitur,» Liv. et Polyb. l.c. quæ poeta exornavit. +—<i>facilis sprevisse</i> (ἀοριστῶς) h.e. facile spernebat, ut +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_225">I, 225</a>; +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_59">VIII, 59</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_754" id = "line4_754"> </a> +Optatum bene credit emi quocumque periclo</p> +<span class = "pagenum">282</span> +<span class = "linenum">755</span> +<p><a name = "line4_755" id = "line4_755"> </a> +Bellandi tempus: non frontis parcit honori,</p> +<p><a name = "line4_756" id = "line4_756"> </a> +Dum ne perdat iter: non cetera membra <a href = +"#var4_756">moratur</a></p> +<p><a name = "line4_757" id = "line4_757"> </a> +In pretium belli dare, si victoria poscat;</p> +<p><a name = "line4_758" id = "line4_758"> </a> +Satque putat lucis, Capitolia cernere victor</p> +<p><a name = "line4_759" id = "line4_759"> </a> +Qua <a href = "#var4_759">queat</a>, atque Italum feriat qua comminus +hostem.</p> +<span class = "linenum">760</span> +<p><a name = "line4_760" id = "line4_760"> </a> +Talia perpessi tandem inter sæva locorum</p> +<p><a name = "line4_761" id = "line4_761"> </a> +Optatos venere lacus; ubi deinde per arma</p> +<p><a name = "line4_762" id = "line4_762"> </a> +Sumeret amissi numerosa piacula visus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_754" id = "not4_754" href = "#line4_754">754.</a> +<i>bene</i>, h.e. vili pretio, parvi <i>emi</i>; quam locutionem, vel +tironibus notam, magna exemplorum +<span class = "pagenum notes">282</span> +copia illustravit Drak. ad h.l. ad V, 601, et VII, 620. +—<a name = "not4_755" id = "not4_755" href = +"#line4_755">755.</a> <i>frontis honos</i>, possit esse decora +facies, ut ap. Stat. Silv. I, <span class = "smallcaps">ii</span>, +113. Sic <i>honor capitis</i>, ap. Plin. Paneg. 8, id. qd., <i>caput +honestum</i>, ap. Virg. Ge. II, 392. Sed h.l. est frontis decus h.e. +oculi, ut cornua Tacito <i>gloria frontis</i> dicuntur Germ. c. 5; +<i>honores</i>, pulchritudo, <i>formæ</i> inf. <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#line12_243">XII, 243</a>; <i>h. togæ</i> <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#line6_394">VI, 394</a>; <i>h. +croceus</i>, color rutilus et pulcher <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_442">VIII, 442</a>; cf. Heyne ad Virg. Æn. +I, 591, et Jani ad Hor. Od. II, <span class = +"smallcaps">xi</span>, 9.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_761" id = "not4_761" href = "#line4_761">761.</a> +<i>lacus</i>, ad Trasymenum lacum. +—<a name = "not4_762" id = "not4_762" href = +"#line4_762">762.</a> <i>piacula</i>, solatia.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_763" id = "line4_763"> </a> +Ecce autem Patres aderant Carthagine missi:</p> +<p><a name = "line4_764" id = "line4_764"> </a> +Causa viæ non parva viris; nec læta ferebant.</p> +<span class = "linenum">765</span> +<p><a name = "line4_765" id = "line4_765"> </a> +Mos fuit in populis, quos condidit advena Dido,</p> +<p><a name = "line4_766" id = "line4_766"> </a> +Poscere cæde Deos veniam, ac flagrantibus aris</p> +<p><a name = "line4_767" id = "line4_767"> </a> +(Infandum dictu!) parvos inponere natos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_765" id = "not4_765" href = "#line4_765">765.</a> Poeta, +ornatus et variationis studiosissimus, facile in episodium hoc incidere +poterat, memor libri <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_64">III, 64 seq.</a> +—<i>Mos</i>, Pœnis a Phœnicibus, quorum Moloch a Saturno parum +diversus fuisse videtur, traditus, pluribusque barbaris gentibus +communis, de quo vid. præter VV. DD. ad h.l. Column. ad Ennii Ann. I, +p. 28; Ill. Meiners de relig. varior. popul.; Hendreich de republ. +Carthag. II, <span class = "smallcaps">i</span>, 4; Bryant. de +sacrif. hum. et Michaelis Jus Mos. T. V, §. 247. Notandum vero ex +<a class = "crossref" href = "#line4_768">v. 768</a>, sacrificium +hoc annuum fuisse sortique commissum. +—<i>condidit</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_28">ad I, 28, in V.L.</a> +—<a name = "not4_766" id = "not4_766" href = +"#line4_766">766.</a> <i>Poscere Deos veniam</i>, vel <i>pacem</i>, +pro gratiam et opem ab iis petere, vel simpl. illos placare, ut in +formulis precum, inpr. pontificum, passim occurrit. Conf. XV, 437; Virg. +Æn. III, 261; IV, 50; Liv. I, 16; VII, 2, al.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_768" id = "line4_768"> </a> +Urna reducebat miserandos annua casus,</p> +<p><a name = "line4_769" id = "line4_769"> </a> +Sacra Thoanteæ ritusque imitata Dianæ.</p> +<span class = "pagenum">283</span> +<span class = "linenum">770</span> +<p><a name = "line4_770" id = "line4_770"> </a> +Cui fato sortique Deum de more petebat</p> +<p><a name = "line4_771" id = "line4_771"> </a> +Hannibalis prolem discors antiquitus Hannon.</p> +<p><a name = "line4_772" id = "line4_772"> </a> +Sed propior metus armati ductoris ab ira,</p> +<p><a name = "line4_773" id = "line4_773"> </a> +Et magna ante oculos stabat <a href = "#var4_773">genitoris</a> +imago.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_768" id = "not4_768" href = "#line4_768">768.</a> +<i>annua</i> quotannis. +—<i>casus</i>, sacrificium. +—<a name = "not4_769" id = "not4_769" href = +"#line4_769">769.</a> <i>Diana Thoantea</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookXIV.html#line14_260">XIV, 260</a>, et ap. Val. +Fl. VIII, 208, h.e. Taurica, seu Scythica, +<span class = "pagenum notes">283</span> +cui hostiæ humanæ mactabantur; quem deæ cultum, ex fabulis de Iphigenia, +Oreste ac Pylade notissimum, <i>Thoas</i>, rex Taurorum, primus +instituisse dicitur; vid. Herodot. IV, 103; Strab. V; Diodor. IV, 45; +Pausan. III, 16; IX, 19; VV. DD. ad Ovid. ex Ponto III, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 45... 96, et Trist. IV, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 63... 82; Hygin. fab. 98, et 120; Serv. ad Virg. +Æn. II, 116; Spanh. ad Callim. H. in Dian. v. 173, 174; +Muncker. ad Antonin. Liberal. fab. 27, et Eurip. Iphig. v. 39.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_770" id = "not4_770" href = "#line4_770">770.</a> +<i>petebat</i>, destinabat. Cf. II, 29. +—<a name = "not4_771" id = "not4_771" href = +"#line4_771">771.</a> <i>discors Hannon</i>, cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_276">ad II, 277</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_772" id = "not4_772" href = "#line4_772">772.</a> +<i>metus propior</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_32">I, 32</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_774" id = "line4_774"> </a> +Asperat hæc fœdata genas, lacerataque crines,</p> +<span class = "linenum">775</span> +<p><a name = "line4_775" id = "line4_775"> </a> +Atque urbem complet mæsti clamoris Imilce.</p> +<p><a name = "line4_776" id = "line4_776"> </a> +<a href = "#var4_776">Edonis</a> ut Pangæa super trieteride mota</p> +<p><a name = "line4_777" id = "line4_777"> </a> +It juga, et inclusum suspirat pectore Bacchum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_774" id = "not4_774" href = "#line4_774">774.</a> +Præclare adfectus materni vis singulis Imilces factis verbisque +exprimitur. +—<i>Asperat</i>, auget, <i>hæc</i>, metum hujus iræ paternæ, +Imilces, conjugis, mœror, ut <i>asperare ignes</i> dixit Val. Fl. +V, 369; <i>a. iram</i> Tac. hist. II, 48; cf. <a class = "crossref" +href = "#not4_669">ad v. 669</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_776" id = "not4_776" href = "#line4_776">776 sq.</a> +Conf. Virg. Æn. IV, 300 sqq. (ubi vid. Heyne de <i>orgiis +trietericis</i> et <i>motis sacris</i>), et Lucan I, 674 sq. +—<i>Edonis</i>, Baccha, ab Edonis, populo Thraciæ, ubi orgia +Bacchi potissimum celebrabantur. Conf. Intpp. ad Theocr. VII, 111; +Bentl. ad Hor. Od. III, <span class = "smallcaps">xxv</span>, 9, et +viros doctos, in V.L. laudatos. +—<i>Pangæa juga</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_73">II, 73</a>. +—<a name = "not4_777" id = "not4_777" href = +"#line4_777">777.</a> <i>suspirat</i>, ἀναπνεῖ, pro spirat, πνεῖ, +ut <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_136">XII, 136</a>, +et <a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_426">XIII, +426</a>; D. Heins. Similiter +<span class = "pagenum notes">284</span> +<i>totum spirant præcordia Phœbum</i>, Drak. monente, dixit Claud. de R. +P. I, 6; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_240">ad III, 240</a> et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_697">697</a>; Burm. ad Val. Fl. II, 278.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">284</span> +<p><a name = "line4_778" id = "line4_778"> </a> +Ergo inter Tyrias, facibus ceu <a href = "#var4_778">subdita</a>, +matres</p> +<p><a name = "line4_779" id = "line4_779"> </a> +Clamat, «Io conjux! quocumque in cardine mundi</p> +<span class = "linenum">780</span> +<p><a name = "line4_780" id = "line4_780"> </a> +Bella moves, huc signa refer: violentior hic est,</p> +<p><a name = "line4_781" id = "line4_781"> </a> +Hic hostis propior! tu nunc fortasse sub ipsis</p> +<p><a name = "line4_782" id = "line4_782"> </a> +Urbis Dardaniæ muris, vibrantia tela</p> +<p><a name = "line4_783" id = "line4_783"> </a> +Excipis intrepidus clipeo, sævamque coruscans</p> +<p><a name = "line4_784" id = "line4_784"> </a> +Lampada, Tarpeiis infers incendia tectis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_778" id = "not4_778" href = "#line4_778">778.</a> +<i>facibus subdita</i>, propr. facibus subditis, igni admoto combusta, +unde <i>clamat</i>; vel simpl. pro incitata sc. furore, ut <i>faces +subjicere invidiæ</i>, <i>bellis</i>, etc., et <i>subdere ignem +seditioni</i> Liv. VIII, 32: vel <i>subdita</i>, subjecta, permissa, +adeoque stimulata <i>facibus</i>, h.e. ceu Mænas, quæ adcensis facibus +noctu per montes ac nemora cum clamore discurrit. Ejusmodi certe faces +contextui aptiores sunt. Cf. V.L. +—<a name = "not4_779" id = "not4_779" href = +"#line4_779">779</a> <a name = "not4_780" id = "not4_780" href = +"#line4_779">seq.</a> +Tota oratio spirat furentem ac bacchicum mentis fervorem, quo instincta +Imilce in absentem maritum acerrime invehitur; et gravissimæ +indignationis adfectum, qui, elevata herois laude ac gloria, tenerrimos +paterni amoris sensus agitat et <a class = "crossref" href = +"#line4_787">v. 787 sq.</a>, cum amara inrisione permiscetur; sed, +quod minus exspectes et probes, nimis abrupte <a class = "crossref" href += "#line4_791">v. 791</a>, (ubi τὸ <i>porro</i> ῥητορικῶς magis, +quam δεινῶς dictum) ad pios philosophicosque, etsi præclaros, sensus +descendit, quibus enthusiasmi impetus, qui subito <a class = "crossref" +href = "#line4_796">v. 796</a>, iterum effervescit, interrumpitur. +—<i>Io conjux</i>, ut <i>Io Bacche!</i> cf. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#var5_634">ad V, 634</a>, in V.L. +—<i>cardine mundi</i>, plaga, seu regione. +—<a name = "not4_781" id = "not4_781" href = +"#line4_781">781.</a> <i>propior</i> tibi, tanquam patri; ad te +magis spectat. +—<a name = "not4_782" id = "not4_782" href = +"#line4_782">782.</a> <i>vibrantia</i> se, vibrata; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_539">ad I, 539</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">785</span> +<p><a name = "line4_785" id = "line4_785"> </a> +Interea tibi prima domus atque unica proles</p> +<p><a name = "line4_786" id = "line4_786"> </a> +Heu! <a href = "#var4_786">gremio in patriæ</a> Stygias raptatur ad +aras.</p> +<p><a name = "line4_787" id = "line4_787"> </a> +I nunc, Ausonios ferro populare penates,</p> +<p><a name = "line4_788" id = "line4_788"> </a> +Et vetitas molire vias! I, pacta resigna</p> +<p><a name = "line4_789" id = "line4_789"> </a> +Per cunctos jurata Deos! sic præmia reddit</p> +<span class = "linenum">790</span> +<p><a name = "line4_790" id = "line4_790"> </a> +Carthago, et tales jam nunc tibi <a href = "#var4_790">solvit</a> +honores!</p> +<p><a name = "line4_791" id = "line4_791"> </a> +Quæ porro hæc pietas, delubra adspergere tabo?</p> +<span class = "pagenum">285</span> +<p><a name = "line4_792" id = "line4_792"> </a> +Heu primæ scelerum causæ mortalibus ægris,</p> +<p><a name = "line4_793" id = "line4_793"> </a> +Naturam nescire Deum! justa <a href = "#var4_793">ite precari</a></p> +<p><a name = "line4_794" id = "line4_794"> </a> +Ture pio, cædumque feros avertite ritus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_788" id = "not4_788" href = "#line4_788">788.</a> +<i>molire vias</i>, ut ap. Virg. Æn. X, 477, et VI, 477; ubi vid. +Heyne. +—<i>vetitas</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_501">ad III, 501</a>. +—<i>pacta resigna</i>, irrita fac, rumpe, propr. sigillo ablato. +Schmid. adcipit pro simpl. <i>signa</i>, firma. +—<a class = "missing" name = "not4_789" id = "not4_789" href = +"#line4_789" title = "numerus deest">789 sq.</a> Vis verborum +<i>sic</i> et <i>tales</i> voce et gestu declaranda.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_791" id = "not4_791" href = "#line4_791">791.</a> Notum +est, priscos homines sanguinis effusionem religioni habuisse, +<span class = "pagenum notes">285</span> +iisque morem fuisse θεοὺς καρποῖς, h.e. ἀπαρχαῖς ἀγάλλειν, hisque frugum +primitiis ac libaminibus solum deinde tus sine hostiis addere. Cf. loc. +class. Ovid. Fast. I, 337... 454, et IV, 409 seq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_792" id = "not4_792" href = "#line4_792">792.</a> +<i>ægris mortalibus</i>, ut ap. Virg. Ge. I, 237; cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_85">ad I, 85, in V.L.</a> +—<a name = "not4_794" id = "not4_794" href = +"#line4_794">794.</a> <i>Ture pio</i>, quo pietatem in Deos +testamini, ut ap. Tibull. II, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 3; III, <span class = "smallcaps">iv</span>, +10, et Virg. Æn. IV, 637; V, 745.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">795</span> +<p><a name = "line4_795" id = "line4_795"> </a> +Mite et cognatum est homini Deus: hactenus, oro,</p> +<p><a name = "line4_796" id = "line4_796"> </a> +Sit satis ante aras cæsos <a href = "#var4_796">vidisse</a> +juvencos;</p> +<p><a name = "line4_797" id = "line4_797"> </a> +Aut si, velle nefas Superos, fixumque sedetque,</p> +<p><a name = "line4_798" id = "line4_798"> </a> +Me, me, quæ genui, vestris <a href = "#var4_798">absumite</a> votis.</p> +<p><a name = "line4_799" id = "line4_799"> </a> +Cur spoliare juvat Libycas hac indole terras?</p> +<span class = "linenum">800</span> +<p><a name = "line4_800" id = "line4_800"> </a> +An flendæ magis Ægates, et mersa profundo</p> +<p><a name = "line4_801" id = "line4_801"> </a> +Punica regna forent, olim si <a href = "#var4_801">sorte</a> cruenta</p> +<span class = "pagenum">286</span> +<p><a name = "line4_802" id = "line4_802"> </a> +Esset tanta mei virtus <a href = "#var4_802">prærepta</a> mariti?»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_795" id = "not4_795" href = "#line4_795">795.</a> Conf. +Intpp. ad Act. Apost. XVII, 28, 29; Dausq. citat Cic. Leg. I, 8; +Epictet. I, <span class = "smallcaps">iii</span>, 9; Polyb. +Ecl. 25, et al. +—<i>hactenus</i>, id tantum, <i>sit satis</i>; sufficiat certe +animalia, non homines mactasse. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_270">XIII, 270</a>, et <a class = "crossref" href += "bookIX.html#line9_347">IX, 347</a>, ubi Drak. laudat Gronov. Obss. +I, 15, et Obss. in Script. Eccles. c. 22. Lefeb. qui vers. 791, +<i>tabum</i> etiam de sanguine humano intellexerat, h.l. vertit: +<i>contentons-nous à l’avenir de n’immoler que des animaux sur les +autels</i>. Ernesti toto h.l. non victimas humanas, sed in genere +cruenta sacrificia reprehendi putat, quoniam his sublatis et illæ +tollantur, ideoque jungit <i>hactenus sit satis</i>, hoc sensu: desinite +nunc tandem cruentis sacrificiis Deos colere; aut si firmiter vobis +persuasistis, Superis tale nefas placere posse, me immolate. Neuter mihi +quidem sententiam suam persuasit. +—<a name = "not4_797" id = "not4_797" href = +"#line4_797">797.</a> <i>nefas</i>, nefaria hæc sacrificia, sc. +humana. +—<i>fixumque sedetque</i>, cf. Virg. Æ. IV, 15. +—<a name = "not4_798" id = "not4_798" href = +"#line4_798">798.</a> <i>absumite</i>, perdite, mactate, <i>vestris +votis</i>, victima vota, vel votorum, quæ fecistis quorumque rei estis, +solvendorum causa. Cf. Virg. Æ. III, 279, et ibi Heyne.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_799" id = "not4_799" href = "#line4_799">799.</a> <i>hac +indole</i>, hoc puero tantæ indolis.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_800" id = "not4_800" href = "#line4_800">800.</a> +<i>Ægates</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_61">I, 61</a>. +—<i>mersa Punica regna</i>, jactura tot navium hominumque, qua +simul imperium maris +<span class = "pagenum notes">286</span> +nobis ereptum, et populus nomenque Pœnorum ad internecionem prope +redactum est. +—<a name = "not4_802" id = "not4_802" href = +"#line4_802">802.</a> <i>virtus mariti</i>, ut μένος Ἄρηος, etc., +vid. <a class = "crossref" href = "#not4_599">ad v. 599</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_803" id = "line4_803"> </a> +Hæc, dubios vario Divumque <a href = "#var4_803">hominumque</a> +timore,</p> +<p><a name = "line4_804" id = "line4_804"> </a> +Ad cauta inlexere Patres; ipsique relictum,</p> +<span class = "linenum">805</span> +<p><a name = "line4_805" id = "line4_805"> </a> +Abnueret sortem, an superum pareret honori.</p> +<p><a name = "line4_806" id = "line4_806"> </a> +Tum vero trepidare <a href = "#var4_806">metu</a> vix compos Imilce,</p> +<p><a name = "line4_807" id = "line4_807"> </a> +Magnanimi metuens inmitia corda mariti.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_803" id = "not4_803" href = "#line4_803">803.</a> +<i>Hæc</i>, verba. +—<a name = "not4_804" id = "not4_804" href = +"#line4_804">804.</a> <i>cauta</i>, consilia. +—<i>ipsique</i>, Hannibali. An ut αὐτὸς ἔφα?</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_808" id = "line4_808"> </a> +His avide auditis ductor sic deinde profatur:</p> +<p><a name = "line4_809" id = "line4_809"> </a> +«Quid tibi pro tanto <a href = "#var4_809">non inpar</a> munere +solvat</p> +<span class = "linenum">810</span> +<p><a name = "line4_810" id = "line4_810"> </a> +Hannibal æquatus Superis? quæ præmia digna</p> +<p><a name = "line4_811" id = "line4_811"> </a> +Inveniam, Carthago parens? noctemque diemque</p> +<p><a name = "line4_812" id = "line4_812"> </a> +Arma feram; templisque tuis hinc plurima faxo</p> +<p><a name = "line4_813" id = "line4_813"> </a> +Hostia ab Ausonio <a href = "#var4_813">veniat</a> generosa Quirino.</p> +<span class = "pagenum">287</span> +<p><a name = "line4_814" id = "line4_814"> </a> +At puer armorum et belli servabitur heres.</p> +<span class = "linenum">815</span> +<p><a name = "line4_815" id = "line4_815"> </a> +Spes, o nate, meæ, Tyriarumque unica rerum,</p> +<p><a name = "line4_816" id = "line4_816"> </a> +Hesperia <a href = "#var4_816">minitante</a>, salus, terraque +fretoque</p> +<p><a name = "line4_817" id = "line4_817"> </a> +Certare Æneadis, dum stabit vita, memento.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_809" id = "not4_809" href = "#line4_809">809 seq.</a> +Oratio bene convenit ingenio Hannibalis, quod in gratia quoque referenda +superbiæ indicia prodit. +—<a name = "not4_810" id = "not4_810" href = +"#line4_810">810.</a> <i>Hannibal æquatus Superis</i>, quod divina +res et sacrificii causa ejus arbitrio permittitur; Cellar. coll. Plinio, +Epist. I, 7, pr. Non male. Confer tamen <a class = "crossref" href += "#not4_803">ad v. 803</a>, in variis lectionibus. +—<a name = "not4_813" id = "not4_813" href = +"#line4_813">813.</a> <i>ab Ausonio Quirino</i>, a populo +Romuli, h.e. Romano.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">287</span> +<a name = "not4_817" id = "not4_817" href = "#line4_817">817.</a> +<i>stabit</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_639">ad II, 639</a>, in variis lectionibus. +—<i>certare memento</i>, confer <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_118">ad III, 118</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line4_818" id = "line4_818"> </a> +Perge, patent Alpes; nostroque incumbe labori.</p> +<p><a name = "line4_819" id = "line4_819"> </a> +Vos quoque, Dî patrii, quorum delubra piantur</p> +<span class = "linenum">820</span> +<p><a name = "line4_820" id = "line4_820"> </a> +Cædibus, atque coli gaudent formidine matrum,</p> +<p><a name = "line4_821" id = "line4_821"> </a> +Huc lætos vultus totasque advertite mentes.</p> +<p><a name = "line4_822" id = "line4_822"> </a> +<a href = "#var4_822">Namque paro sacra</a>, et majores molior aras.</p> +<p><a name = "line4_823" id = "line4_823"> </a> +Tu, Mago, adversi conside in vertice montis:</p> +<p><a name = "line4_824" id = "line4_824"> </a> +Tu <a href = "#var4_824">lævos</a> propior colles adcede, Choaspe:</p> +<span class = "linenum">825</span> +<p><a name = "line4_825" id = "line4_825"> </a> +Ad claustra et fauces ducat per opaca Sychæus.</p> +<p><a name = "line4_826" id = "line4_826"> </a> +Ast ego te, Trasymene, vago cum milite præceps</p> +<p><a name = "line4_827" id = "line4_827"> </a> +Lustrabo, et Superis quæram libamina belli.</p> +<p><a name = "line4_828" id = "line4_828"> </a> +Namque haud parva Deus promissis spondet apertis,</p> +<p><a name = "line4_829" id = "line4_829"> </a> +Quæ spectata, viri, patriam referatis in urbem.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_820" id = "not4_820" href = "#line4_820">820.</a> +<i>formidine matrum</i>, præclare pro cædibus et sacrificiis, quæ matres +potissimum horrent et reformidant.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_822" id = "not4_822" href = "#line4_822">822 seqq.</a> +Color orationis fere ut apud Virg. Æneid. XI, 515 sq. +—<i>sacra</i> majora, stragem Romanorum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_823" id = "not4_823" href = "#line4_823">823... 827.</a> +Conf. Liv. XXII, 2, et inpr. 4; Polyb. III, 82, extr. +—<a href = "#line4_823">823.</a> <i>mons</i> et <i>colles</i> +sunt montes Cortonenses, cf. <a class = "crossref" href = "#not4_719">ad +v. 720</a>. De <i>Sychæo</i> et <i>Choaspe</i>, cf. III, 245, 317. +—<a name = "not4_825" id = "not4_825" href = +"#line4_825">825.</a> <i>claustra</i> et <i>fauces</i>, angustiæ +saltus et montium. Cf. V, 42 sqq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_826" id = "not4_826" href = "#line4_826">826.</a> +<i>vago milite</i>, expedito. +—<a name = "not4_827" id = "not4_827" href = +"#line4_827">827.</a> <i>libamina belli</i>, cf. v. 822.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not4_828" id = "not4_828" href = +"#line4_828">828.</a> <i>Deus promissis spondet apertis.</i> Confer +<a class = "crossref" href = "#line4_722">v. 722 sqq.</a>, <a class += "crossref" href = "#line4_733">733 sq.</a> +—<a name = "not4_829" id = "not4_829" href = +"#line4_829">829.</a> <i>viri</i>, legati.</p> + + +<hr class = "mid"> + +<h5 class = "variae"><a name = "variae4" id = "variae4"> +Liber IV: Variæ Lectiones</a></h5> + +<div class = "variae"> + +<span class = "pagenum">224</span> +<p><a name = "var4_4" id ="var4_4" href = "#line4_4">4.</a> Ita in c. +Col. legitur; <i>Herculeo labori</i> in mentem veniebat N. Heins. +<i>jactatum fama</i> Put. <i>jactantem fama</i> ed. Lefeb. operarum haud +dubie incuria. Vulgo <i>jactatur fama</i>. +—<a name = "var4_5" id = "var4_5" href = +"#line4_5">5.</a> <i>diro c. i. motu</i> malebat N. Heins. +—<a name = "var4_7" id = "var4_7" href = +"#line4_7">7.</a> <i>aures</i> ant. ed. Veneta, prob. +N. Heins. Cf. <a class = "crossref missing" href = +"bookII.html#not2_580" title = "in Not.">ad II, 580</a>. Vulgatum +confirmat Drak. similibus locis Val. Fl. I, 743; II, 122; +V, 273; et inpr. Virg. Æ. IV, 187. Cf. not. ad III, 436. Schmidio +videtur elegans esse traductio ab ariete, qui propr. quatit muros. +—<a name = "var4_8" id = "var4_8" href = +"#line4_8">8.</a> <i>verum rumorem</i> placebat aliquando +N. Heins. coll. Claud. Eutrop. II, 470. +—<a name = "var4_13" id = "var4_13" href = +"#line4_13">13.</a> <i>niveumque... coni</i> (φάλου<ins class = +"correction" title = ") deest">)</ins> +<span class = "pagenum">225</span> +<i>decus</i>, Colon. et Tell., h. cristas, seu jubas, λόφον, ut +<i>gloria coni</i> ap. Stat. Th. VIII, 706, et inf. <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_400">X, 400</a>. Vulgatam +lect. <i>juvenumque</i>, quæ errore typogr. in ed. Lefeb. remansit, +prob. Dausq. (qui tamen <i>juvenesque</i> malebat) et Barth. quod +juvenes armorum ornatu maxime (an vero et soli?) capiantur, nec omnes +cristæ nivei coloris fuerint. Neuter vidit, <i>niveum</i> esse epith. +ornans, ut <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_399">II, +399</a>; ap. Stat. Th. IV, 130, al. <i>reposti</i> frustra volebat +N. Heins, quum conus, non galea reponatur. +—<a name = "var4_15" id = "var4_15" href = +"#line4_15">15.</a> <i>revocantque</i> Col. Ox. R. 2, h.e. +reficiunt; vid. Gronov. Obss. II, 19; <i>recoquuntque</i> ingeniose +corrig. Bentl. ad Hor. Od. I, 35, 38; prob. Drak. cui nostra lectio +inaudita et ex antiqua scribendi ratione <i>recocunt</i> orta videbatur, +quod firmari potest loco Virg. Æ. VII, 636. Vulgo <i>renovantque</i>; in +quo Dausq. adquiescit, quum tamen <i>novant</i> modo præcesserit; +<i>recoquuntque novas</i> conj. Lefeb. Male! +—<a name = "var4_16" id = "var4_16" href = +"#line4_16">16.</a> <i>inultas</i> emend. N. Heins. quia +<i>irrita vulnera</i> subsequuntur. Sed ita ταυτολογίαν poetæ obtrudi +monet Drak. +—<a name = "var4_23" id = "var4_23" href = +"#line4_23">23.</a> <i>ast</i> contra omnes libros scripsit Lefeb. +ne admonito quidem lectore. +—<a name = "var4_26" id = "var4_26" href = +"#line4_26">26.</a> <i>agris</i> Col. <i>armis</i> Ox. +<span class = "pagenum">226</span> +—<a name = "var4_32" id = "var4_32" href = +"#line4_32">32.</a> <i>Sic vulgus</i> (sc. facit); <i>traduntque +metus</i>, vel <i>Dira serunt, creduntque metu</i>, vel <i>Sic vulgus; +crescuntque metus</i> conj. Withof.</p> + +<p><a name = "var4_34" id = "var4_34" href = "#line4_34">34.</a> <i>nec +pervia</i>, vel <i>impervia saxu</i> emend. Schmid. quum Alpes ut non +perviæ semper jactentur, et, si perviæ sint, in iis non poni possit +spes, Pœnum eas non transcensurum. Sed Alpes, quas Hannibal primus +præter omnium opinionem <i>pervias</i> fecerat, <i>decepere</i>, quia +eas hominibus impervias esse putaverant. +—<a name = "var4_35" id = "var4_35" href = +"#line4_35">35.</a> <i>Decepere</i> scripti et editi ante Martin. +Herbipol., qui primum <i>Accepere</i> dedit. Conf. Gronov. Obss. III, +20.</p> + +<p><a name = "var4_40" id = "var4_40" href = "#line4_40">40.</a> +<i>gradu</i> e Col. recepit Lefeb. et exponit <i>erependo gradu</i>, +<i>gravissant sur les roches</i>; respiciens forte ad <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_529">III, 529</a>. Sed olim potius +<i>gradu</i> scriptum, vel ultima litera voc. <i>gradum</i> a prima +vocis seq. absorpta, judice Drak. +<span class = "pagenum">227</span> +—<a name = "var4_49" id = "var4_49" href = +"#line4_49">49.</a> <i>Sic</i> conj. Dausq. Male! +—<a name = "var4_51" id = "var4_51" href = +"#line4_51">51.</a> <i>prævectus</i> corrig. N. Heins. ut et +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_126">VIII, 126</a>: +non male; etsi vulgata quoque ferri potest, si suppl. <i>ad</i>, ut +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_204">V, 204</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_519">XVI, 519</a> al. +<span class = "pagenum">228</span> +—<a name = "var4_56" id = "var4_56" href = +"#line4_56">56.</a> <i>Namque en</i> tacite refinxit Lef. puncto +post <i>cohortes</i> posito. +—<a name = "var4_57" id = "var4_57" href = +"#line4_57">57.</a> <i>furore Adcensæ</i> conj. Schmid. quod et +nobis in mentem venit. Sed vid. not. +—<a name = "var4_59" id = "var4_59" href = +"#line4_59">59.</a> <i>coluntur</i> volebat N. Heins. +<i>habitantur</i> Drak. <i>quacumque vagantur Iberi</i> Livineius. +Contra <i>vocari</i>, <i>audire</i>, <i>cluere</i> pro <i>esse</i>, XII, +709 et al. poni, monet Lef. At <i>vocari alicui</i> simpl. pro <i>ei +esse</i> nemo facile dixerit, sed potius pro <i>vocari ab aliquo</i>. +Præterea non omittendum est, quid et quomodo hoc, vel illud vocetur, seu +audiat. Vulgata itaque lectio omnino suspecta videtur. Withof. varia +tentabat: <i>locantur Iberis</i>, vel <i>vocantur Ibera I. T. n. tot +agmina</i>, vel <i>morantur Iberi</i>, seu <i>Iberos</i>, (h.e. Pyrenen +aliaque, quæ ipsi superare timent) vel <i>lavantur Ibero</i> (ut +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_161">V, 161</a>, +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_271">271</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_185">IX, 185, 195</a>), vel +<i>armantur Iberis</i> (ut <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_224">III, 224</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_144">XI, 144</a>), vel <i>occantur Iberis</i>, vel +denique <i>cavantur Iberis</i>, ut adludatur ad auri fodinas Hispaniæ. +—<a name = "var4_60" id = "var4_60" href = +"#line4_60">60.</a> <i>numerosa</i>, non <i>nemorosa</i>, Col. Ox. +Parm. <i>memor ausa per a.</i> frustra conj. Barth. Adv. VI, 3; +quum meminerit Hannibal, quid quisque et quovis tempore gesserit. +—<a name = "var4_61" id = "var4_61" href = +"#line4_61">61.</a> <i>ferocem</i> Col. prob. N. Heins. ad h.l. et +ad Claud. Cons. Mall. Theod. v. 53. Vulgo <i>furentem</i>, non +minus recte. +—<a name = "var4_62" id = "var4_62" href = +"#line4_62">62.</a> Alii <i>rutulam</i>, vel <i>rutilam</i>. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_291">I, 291</a>, +<a class = "crossref" href = "bookI.html#line1_584">584</a>.</p> + +<p><a name = "var4_71" id = "var4_71" href = "#line4_71">71.</a> +<i>Transiliunt, +<span class = "pagenum">229</span> +discant</i> Put. <i>stet</i>, vel mox <i>et majus si scandere</i> +corrig. N. Heins. reclam. Lefeb., quia mutatio modorum passim sit +obvia. +—<a name = "var4_73" id = "var4_73" href = +"#line4_73">73.</a> <i>vestros</i>, non <i>nostros</i>, Col. et +R. 2. +—<a name = "var4_74" id = "var4_74" href = +"#line4_74">74.</a> <i>fusa</i> ed. Paris. Colinæi, errore typogr., +quem D. Heins. et Dausq. fideliter descripsere. +—<a name = "var4_78" id = "var4_78" href = +"#line4_78">78.</a> <i>nova num</i> corrig. N. Heins. citra +necessitatem. Conf. <a class = "crossref" href = +"#line4_72">v. 72</a>, <a class = "crossref" href = +"#line4_806">806</a>, et quos Drak. laudat Perizon. Diss. de Dict. Cret. +§. 40, et Bentl. ad Hor. Serm. II, <span class = "smallcaps">iii</span>, +166; <i>vobis</i> R. 2.</p> + +<p><a name = "var4_86" id = "var4_86" href = "#line4_86">86.</a> +<i>certamine</i> Col. Put. Parm. Vulgatum <i>certamina</i> servavit +Lefeb. Recte opinor.</p> + +<p><a name = "var4_88" id = "var4_88" href = "#line4_88">88.</a> +<i>fugientibus</i> prisci tantum non omnes; nec opus tot exemplis, quot +congessit Drak. <i>fulgentibus</i> R. 3, et alii +<span class = "pagenum">230</span> +recentt. probb. Barth. et Dausq. quia abeunte nocte splendor auroræ +umbris intermicet. +—<a name = "var4_89" id = "var4_89" href = +"#line4_89">89.</a> <i>duas horas</i> conj. uterque Heins., h.e. +vigilias. Sed hanc notionem incertam esse, et noctem apud Romanos +quatuor vigiliarum fuisse, nec minus æstate quam hieme duodecim horas +habuisse, docet Drak. conf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_154">not. ad VII, 154 sqq.</a> +—<a name = "var4_91" id = "var4_91" href = +"#line4_91">91.</a> <i>campi</i> frustra emend. Burm. ob præc. +<i>collis</i>: quasi poetam non deceret orationem variare.</p> + +<p><a name = "var4_98" id = "var4_98" href = "#line4_98">98.</a> +<i>capite</i> Col. ut <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_275">VIII, 275</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_169">XII, 169</a>. Sed τὸ <i>rapite</i>, ut +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_210">VI, 210</a>, +efficacius esse, monet N. Heins. ad h.l. et ad Ovid. Met. II, 603. +—<a name = "var4_100" id = "var4_100" href = +"#line4_100">100.</a> <i>consors</i> conj. N. Heins. et +<a name = "var4_101" id = "var4_101" href = "#line4_101">v. 101</a>: +<i>dirimebat, adacto Quantum inp. valet deprendere</i>, ut ap. Cæs. B. +Civ. III, 51. Sed telum tormentumve, non nodum adigi, a Schmid. jam +notatum video: <i>et prendere</i> Put.</p> + +<span class = "pagenum">231</span> +<p><a name = "var4_105" id = "var4_105" href = +"#line4_105">105.</a> <i>limine</i> R. 3; Parm. Med. non improb. N. +Heins. Cf. eum et Burm. ad Virg. Æ. VI, 255. Sed quis unquam dixit, a +<i>medio</i> limine solis venire? +—<a name = "var4_106" id = "var4_106" href = +"#line4_106">106.</a> <i>ab honore</i> scripti et editi ante +Nicandrum, qui primus <i>in h.</i> dedit. +—<a name = "var4_110" id = "var4_110" href = +"#line4_110">110.</a> <i>satiasve</i> corrig. Dausq. quod prob. +N. Heins. et recepere Drak. ac Lefeb. Recte, puto, quia +<i>saties</i>, si dubiam lectionem loci Plin. VIII, 51, exceperis, non +nisi ap. Juvenc. I, 637; III, 216, occurrit. +—<a name = "var4_115" id = "var4_115" href = +"#line4_115">115.</a> <i>jactos volatus</i> R. 3; <i>lævos</i> +conj. N. Heins. h.e. a sinistra conspectos, quod felix +augurium videbatur Romanis, ut a dextra Græcis. At <i>lætum</i>, seu +faustum omen erat potius fuga accipitris, non aquilæ volatus; quod Drak. +jam adnotasse video. +—<a name = "var4_119" id = "var4_119" href = +"#line4_119">119.</a> <i>Præstringens</i> ex Oxon. recepit Drak. +auctore N. Heins. qui ubivis hanc scripturam intrudunt; vid. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_358">ad I, 358</a>, et +conf. <a class = "crossref" href = "#line4_352">v. 352</a>; +<span class = "pagenum">232</span> +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_24">V, 24</a>, +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_358">274</a>; Virg. Æn. +X, 344 al.</p> + +<p><a name = "var4_131" id = "var4_131" href = "#line4_131">131.</a> +<i>omina</i> R. 3; Parm., Veneta tam Marsi quam Martini Herbipol., et +Junt. probb. Heinsiis, Draken. et Lefeb. Vulgo <i>læta omnia</i> ut ap. +Liv. XXXI, 7, et <i>fœda omnia</i> ibid. c. 12. +—<a name = "var4_137" id = "var4_137" href = +"#line4_137">137.</a> <i>Ictum</i> Col. Vulgo +<span class = "pagenum">233</span> +<i>Letum</i>; quod non minus probum. Dausq. interpretatur: vires +<i>leti</i> inferendi perdiderat, ut contra dicitur hasta <i>letum +ferre</i>, προπέμπειν φόνον; vid. not. +—<a name = "var4_141" id = "var4_141" href = +"#line4_141">141.</a> <i>accepit</i> Col. Vulgo <i>recepit</i>, +quod Cell. exponit: hasta, jam invalidior spatio facta, non tam intulit +cædem, quam recepit et admisit ex occursu Cati. +—<a name = "var4_144" id = "var4_144" href = +"#line4_144">144.</a> <i>cunei</i> opinabatur N. Heins. ut +<a class = "crossref" href = "#line4_516">v. 516</a>; <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_454">I, 454</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXV.html#line15_739">XV, 739</a>; quum de equitatu +etiam et copiis navalibus hæc vox adhibeatur a Claud. in Rufin. 52, et +Cons. Hon. IV, 625; Stat. Th. V, 426, et inf. <a class = "crossref" +href = "bookXIV.html#line14_540">XIV, 540</a>. Nihil muto cum Drak. +—<a name = "var4_145" id = "var4_145" href = +"#line4_145">145.</a> <i>ultroque ruunt</i> conj. N. Heins. +Vulgatum contra eleganter dictum videbatur Barth. Adv. VI, 3, quasi +ferentes ipsi ultro denuo ferant. +—<a name = "var4_148" id = "var4_148" href = +"#line4_148">148.</a> <i>Cryxo</i> ex emend. N. Heins. recepit +Drak. <i>Crixo</i> scripti et edd. antt. In recent. <i>Chrixo</i> et +<i>Chryxo</i>. Forte +<span class = "pagenum">234</span> +leg. <i>Brixo</i>, a <i>Brixello</i>, Boiorum opp. in Gallia Cispad. +—<a name = "var4_150" id = "var4_150" href = +"#line4_150">150.</a> Vulgatam distinct. <i>membra Ipse tumens, +atavi B.</i> mutavit N. Heins. qui et <i>atavis</i> pro +<i>atavi</i>, et mox <i>in titulis</i> legendum monuit. Prius recepit +Draken. quem secutus sum; <i>tumens satavi</i> Med. +—<a name = "var4_153" id = "var4_153" href = +"#line4_153">153.</a> <i>gerebat</i>, non <i>ferebat</i>, Col. et +Put. +—<a name = "var4_156" id = "var4_156" href = +"#line4_156">156.</a> <i>rubrabat</i> Ox. <i>rutilabat</i> ed. +Nutii Antwerp. +<span class = "pagenum">235</span></p> + +<p><a name = "var4_159" id = "var4_159" href = "#line4_159">159.</a> +<i>et sociata</i> conj. N. Heins. +—<i>densent</i> scripti et priscæ edd. vid. Intpp. ad Virg. Georg. +I, 248, 419; Æn. VII, 794; X, 432; XI, 650; XII, 264; Bentl. +et Jani ad Horat. Od. I, <span class = "smallcaps">xxviii</span>, +19; Creech. ad Lucret. I, 393, et, quos Draken. laudat, Gifan. Ind. +Lucret., Prisc. Gramm. VIII, p. m. 336; Heins. ad Ovid. Met. XIV, 369; +et Fast. III, 820; ad Val. Fl. III, 207; VII, 629; ad Claud. Cons. Hon. +IV, 325; et ad Prudent. Cathemer. hymn. V, 53. Vulgatum +<i>densant</i> primus Wolf. Basileæ edidit. +—<a name = "var4_166" id = "var4_166" href = +"#line4_166">166.</a> <i>arma</i> Put. Vulgo <i>ora</i>, et quidam +<i>ore</i>. +—<a name = "var4_167" id = "var4_167" href = +"#line4_167">167.</a> <i>dumidi</i> Colon. <i>Numidæ</i> emend. +N. Heins. non improb. Drak. <i>Tyrrhena</i> R. 2; +<i>Tirena</i> Put. <i>Thyrrhene</i> ed. Lefeb. +—<a name = "var4_169" id = "var4_169" href = +"#line4_169">169.</a> <i>dum</i>, non <i>quum</i>, scripti et +priscæ edd. +<span class = "pagenum">236</span> +—<a name = "var4_174" id = "var4_174" href = +"#line4_174">174.</a> <i>Flexa</i> scripti, ut ap. Ovid. Met. +I, 98, et Fast. IV, 181; Virg. Æ. VII, 513; Sen. Œd. 733; Draken. +Vulgo <i>Fessa</i>, prob. Dausq. ut sit viribus destituta, flatore ipso +conatum destituente. Male! +—<a name = "var4_175" id = "var4_175" href = +"#line4_175">175.</a> <i>ambos</i> corrig. Barth. Adv. VI, 3. +Sed <i>ambo</i> est ant. accus. ut <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_427">XVII, 427</a>, ubi Draken. laudat Serv. (add. +Pier. et Heins.) ad Virg. Ecl. VI, 18; Ge. IV, 88; Æn. XII, 342; Gronov. +ad Liv. VIII, 3; XXXV, 21. +—<a name = "var4_176" id = "var4_176" href = +"#line4_176">176.</a> <i>Dat gladio Laurum</i> conj. Barth. <i>Sed +gladius Lauro</i> N. Heins. At nihil h.l. deest, modo subintell. +ἀπὸ κοινοῦ <i>occidit</i>, vel simile verbum; vid. Gronov. l.c. +—<a name = "var4_179" id = "var4_179" href = +"#line4_179">179.</a> <i>femore</i> coll. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_540">I, 540</a>, suspic. N. Heins. +qui plura exempla congessit ad Ovid. Met. XV, 162. Sed τὸ <i>per</i> ad +utrumque substant. referri potest; <i>per nuda</i> Col. et R. 2; +quod recepit Lefeb. non improb. N. Heins. +—<a name = "var4_180" id = "var4_180" href = +"#line4_180">180.</a> <i>et</i>, quod in Put. est, vulgo omittitur. +—<a name = "var4_182" id = "var4_182" href = +"#line4_182">182.</a> <i>tepido</i> Col. et Ox. Vulgo +<i>trepido</i>, vulgari variatione. +<span class = "pagenum">237</span> +—<a name = "var4_186" id = "var4_186" href = +"#line4_186">186.</a> <i>Remulum</i> Parm. Junt. Ald. Gryph. Nut., +ut apud Virg. Æn. lib. IX, v. 360, 593, 633; XI, 636. Vulgo +<i>Romulum</i>. +—<a name = "var4_187" id = "var4_187" href = +"#line4_187">187.</a> <i>Tyburtes</i> Dausq. Lefeb. et alii. +<i>Magios</i> e scriptis, R. 3, et Parm. revocavit N. Heins. +Vulgo <i>Tiburtes magnos</i>. Poeta autem, ut <a class = "crossref" href += "#line4_184">v. 184</a>, gentem Tulliam. ita h.l. fratres +Tiburtes respexit, Tiburnum, seu Tiburtum, Coram et Catillum, seu +Catilum, Amphiarai filios, olim <i>bello</i> Æneæ <i>claros</i>, et +<i>Tiburis</i> (<i>Tivoli</i>) prope Anienem conditores, de quo conf. +<a class = "crossref" href = "#line4_224">v. 224, 225</a>; <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_364">VIII, 364</a>; Heyne Exc. +VIII, ad Virg. Æn. VII, 670 sqq. Cluver. Ital. ant. p. 958; Solin. +c. 2; Jani ad Horat. Od. I, <span class = "smallcaps">vii</span>, +13; <span class = "smallcaps">xviii</span>, 2; II, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 5; <i>Hispellatesque M. Et Clanium</i> conj. +N. Heins. et recepit Lefeb. <i>Metaurum</i> Colon. +<i>Mataurumque</i> Put. vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#var7_486">ad VII, 486</a>. Vulgo <i>Metaurumque</i>. Tum +versus est hypermetros, ut <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_400">XVII, 400</a>, et passim ap. Virg. Ovid. +aliosque. +—<a name = "var4_188" id = "var4_188" href = +"#line4_188">188.</a> <i>Clanium</i> Col. vid. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_535">not. ad VIII, 535</a>. +<i>Davium</i> R. 3; Parm. Med. Vulgata lectio <i>Damum</i> debetur +Marso; <i>meditatum</i> emend. Barth. Adv. VI, 3, et recepit Lefeb. +ut non ad Cryxum, sed ad Clanium referatur, qui, dum ferire dubitat, +ipse ictum recipit. Non male, judice etiam Drak.</p> + +<p><a name = "var4_191" id = "var4_191" href = "#line4_191">191.</a> +<i>omni</i> volebat Modius. +<span class = "pagenum">238</span> +—<a name = "var4_198" id = "var4_198" href = +"#line4_198">198.</a> <i>sancire</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var4_206" id = "var4_206" href = +"#line4_206">206.</a> <i>Ligaunus</i> scripti. <i>Licaunus</i> et +<i>Lycaunus</i> in editis. <i>Lygaunus</i> ed. Lefeb. qui Celticam putat +esse vocem, quæ <i>nigrum</i> et <i>corvum</i> significet. +<span class = "pagenum">239</span> +—<a name = "var4_209" id = "var4_209" href = +"#line4_209">209.</a> <i>dextra</i> scripti, R. 3; Parm. Med. +Sed <i>læva</i> frenum regi monet Drak. coll. <a class = "crossref" href += "#line4_416">v. 416</a>; Sen. Hippol. 1259, et Barth. ad Stat. +Silv. I, <span class = "smallcaps">i</span>, 37. Has autem voces +sæpius a librariis permutari docet Gron. ad Sen. l.c. et ad Liv. +XXXIII, 9. At manus quoque simpliciter <i>dextra</i> dicitur. +—<a name = "var4_213" id = "var4_213" href = +"#line4_213">213.</a> <i>Vesegus</i> Ox. et Put. <i>Vesogus</i> +Parm. Vulgo <i>Vesagus</i>, et <i>Vosegus</i> Colon., quem secutus sum, +etsi admodum probabilis est emend. N. Heins. <i>Vogesus</i>, quam +Drakenb. et Lefeb. recepere. Corruptela forte inde orta, quod Vogesus +Galliæ mons, unde nomen ductum videtur, scriptoribus medii ævi, v.c. +Venant. Fort. VII, 4, et Gregor. Turon. <i>Vosagus</i> et +<i>Vosacus</i> dicebatur. Apud Cæs. B. G. IV, 10, <i>Vosego</i> exstat +in ed. Junt. et Oudend.</p> + +<p><a name = "var4_220" id = "var4_220" href = +"#line4_220">220.</a> <i>Coræque... decus</i> malebat N. Heins.; et +<a class = "crossref" href = "#line4_223">v. 223</a>, <i>Indutosque +humeris</i>; audacter et +<span class = "pagenum">240</span> +frustra; nam <i>simul</i> pendet a verbo <i>trahis</i>. +—<a name = "var4_224" id = "var4_224" href = +"#line4_224">224.</a> <i>taciturno murmure</i> Oxon. Put. +R. 3; Parm. Med. prob. Barth. Adv. VI, 3. Id quominus in +contextum reciperem, vix mihi temperare potui. Vulgatam quidem lect. +firmat Draken. auctoritate c. Colon. et ipsius Silii, qui inf. <a class += "crossref" href = "bookXII.html#line12_539">XII, 539</a>, <i>leniter +sine murmure labi</i> Anienem memorat. Sed is locus, nisi argutari +velis, cum nostro facile conciliari potest. Præterea idem fluvius variis +sæpe locis sine et cum murmure labitur, et ipse <i>Anio</i>, seu Anien +(<i>Teverone</i>), leniter alias fluens, prope <i>Tibur</i> de scopulo +cum murmure ruit, unde <i>præceps</i> dicitur Hor. Od. I, <span +class = "smallcaps">vii</span>, 13 (ubi vid. Jani), et <i>murmur +tumidamque rabiem</i> ipsi tribuunt Prop. IV, <span class = +"smallcaps">vii</span>, 4; et Stat. Silv. I, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 21, ut taceam, de fluminibus poetas sæpe diversa +prodere. Conf. Burm. ad Val. Fl. V, 180; Heyne Obss. ad Tibull. +I, <span class = "smallcaps">vii</span>, 14; et ad Virg. Æn. +I, 317. <i>Taciturno</i> autem <i>murmure</i> dici potest, ut +<i>tacito rumore Mosellæ</i> ap. Auson. Mosell. v. 22, laudatum a +Drak. qui ad <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_421">XI, +421</a>, in his verbis acumen quoddam captatum putat, ut in <i>concordia +discors</i> ap. Lucan. I, 98; <i>discordia concors</i> ap. Manil. +I, 42, et in aliis, quæ notaverint Ciofan. ad Ovid. Met. I, +p. 19; Victor. Var. Lectt. X, 12; Lambin. ad Hor. Od. +I, <span class = "smallcaps">xxxiv</span>, 2; Intpp. ad Cic. +Phil. I, 2; et Martin. var. lect. III, c. 9, 11. Sed simpl. lene +murmur innui crediderim. +—<a name = "var4_225" id = "var4_225" href = +"#line4_225">225.</a> <i>Anienicolæ</i>, non <i>Antenicolæque</i>, +scripti, prob. N. Heins. ad h.l. et ad Ovid. Epist. IX, 141; quia +et Maro Æn. VII, 672, et Noster <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_366">VIII, 366</a>, primam in <i>Catillo</i> +syllabam produxere, etsi corripuit Stat. Silv. I, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 100. +<span class = "pagenum">241</span> +—<a name = "var4_228" id = "var4_228" href = +"#line4_228">228.</a> <i>mortem</i> conj. Burm. quod arridet Drak., +qui argutam tum et elegantem in hoc versu obpositionem inesse putabat. +—<a name = "var4_230" id = "var4_230" href = +"#line4_230">230.</a> <i>notat</i> Put. R. 3; Parm. Med. unde +<i>rotat</i> conj. N. Heins. Vulgatum confirmat Drak. locis Virg. +Æn. I, 117. et Val. Fl. VIII, 332; <i>vertex</i>, non +<i>vortex</i>, scripti et priscæ edd. cf. <a class = "crossref missing" +href = "bookIII.html#not3_475" title = "in Not.">ad III, 475</a>. +—<a name = "var4_233" id = "var4_233" href = +"#line4_233">233.</a> <i>Caunum</i>, non <i>Camum</i>, Col. Caunus +Hispaniæ mons ap. Liv. XI, 50; <i>vix visum</i> in mentem veniebat Burm. +<i>Breucum</i> Col. Vulgo <i>Brennum</i>, unde <i>Breunum</i> conj. +Lefeb., quia <i>Breuci</i> in Pannonia fuere, <i>Breuni</i> vero inter +Alpinas gentes. Sed hi Alpium Rhæticarum incolæ varie scribuntur, +<i>Brenni</i>, <i>Breuni</i>, <i>Brenci</i>, <i>Breuci</i>, +<i>Breones</i>, <i>Briones</i>: vid. Casaub. ad Strab. IV, p. 142, +et Intpp. ad Hor. Od. IV, <span class = "smallcaps">xiv</span>, 11; +Plin. III, 25; Suet. Tib. 9; Flor. IV, 12, pr. +—<a name = "var4_235" id = "var4_235" href = +"#line4_235">235.</a> <i>Occidit, tristi pugnas L. f.</i> quidam +Marsum secuti; <i>pugnax</i> scripti cum Parm. et Med. Vulgatum +<i>pugnans</i> debetur Martino Herbip. <i>Leopontice</i> Nut. Sed +Lepontii populus Alpinus in Rhætia; vid. Plin. III, 20. +—<a name = "var4_236" id = "var4_236" href = +"#line4_236">236.</a> <i>prensat et æquat</i> scripti cum +R. 3, Parm. Med. Vulgo <i>prensas</i> et <i>æquas</i>; non male. +—<a name = "var4_238" id = "var4_238" href = +"#line4_238">238.</a> <i>occidit</i> Put. Tell. R. 3; Parm. +Hinc <i>accidit</i> scribendum videbatur N. Heins. ad h.l. et ad +Ovid. Fast. V, 360. +—<a name = "var4_239" id = "var4_239" href = +"#line4_239">239.</a> <i>at Batus</i> Col. <i>ad Batus</i> +R. 2; <i>Achbatus</i> Put. <i>Achutus</i> Ox. <i>Acatus</i> +R. 3; <i>Arcatus</i> +<span class = "pagenum">242</span> +Parm. Vulgo <i>Abbatus</i>. 240. <i>Ut luctatur</i> malebat +N. Heins. +—<a name = "var4_244" id = "var4_244" href = +"#line4_244">244.</a> Vulgg. <i>gelidus Boreas</i>, ut passim ap. +poetas. Sed <i>Geticus Boreas</i> Oxon. et Put. quod exquisitius est, ut +<i>Sarmaticus</i>, <i>Edonus</i>, <i>Scythicus</i>, <i>Arctous</i>, +<i>Hæmonius</i>, <i>Odrysius Boreas</i>. Cf. Gron. Obss. IV, 17. +—<a name = "var4_245" id = "var4_245" href = +"#line4_245">245.</a> <i>Icaru</i> Tell. <i>Irarum</i> Ox. +R. 3; Parm. Med. unde <i>Iratum mare</i>, h.e. turbatum conj. +N. Heins. non improb. Drak. quia Africo, non Boreæ imperium in mare +Icarium tribuunt Hor. Od. I, <span class = "smallcaps">i</span>, +15, et alii. Sed vid. not. Si quid mutandam, legerem <i>rector</i> pro +<i>victor</i>; ut <i>arbiter</i> et <i>dux Hadriæ</i> ap. Horat. Od. +I, <span class = "smallcaps">iii</span>, 15; III, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 5.</p> + +<p><a name = "var4_248" id = "var4_248" href = "#line4_248">248.</a> +Huic versui vulgo subjungitur alius, <i>Jam videt esse suæ mortemque +adstare propinquam</i>, quem tamen non agnoscunt scripti et edd. ante +Juntinam, quare tanquam a Nicandro procusum omisi cum Lefeb. Saltem +<i>esse super</i> Burm. et <i>instare</i> N. Heins. scribendum +videbatur. +—<a name = "var4_251" id = "var4_251" href = +"#line4_251">251.</a> <i>adfuso</i>, non <i>effuso</i>, scripti, de +quo verbo plura disputavit N. Heins. ad <a class = "crossref" href += "bookV.html#line5_66">V, 66</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_572">VI, 572</a>, <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_686">686</a>; et ad Val. Fl. I, 762. +—<a name = "var4_252" id = "var4_252" href = +"#line4_252">252.</a> <i>Darium</i>, vel <i>Clarium</i> Colon. +<i>Tarrum</i> quædam edd. <i>Marium</i> conj. N. Heins. ut sit Rom. +nomen. <i>Dasium</i> (vid. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#var13_32">ad XIII, 32</a>), vel <i>Clanium</i> (quo tamen +nomine Silius jam sup. <a class = "crossref" href = +"#line4_188">v. 188</a>, usus est) tentabat Drak. Sed idem +<i>Tarium</i> quoque notum in Italia nomen fuisse, ex Plin. +<span class = "pagenum">243</span> +XVIII, 6, et Sen. de Clem. I, 13, probat. +—<a name = "var4_257" id = "var4_257" href = +"#line4_257">257.</a> <i>linquit</i>, non <i>liquit</i>, Col. +—<a name = "var4_260" id = "var4_260" href = +"#line4_260">260.</a> <i>auris</i> Ox. et R. 2, <i>aures</i> +Put. quod placet Lefeb. non mihi. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_366">X, 366</a>, ubi Drak. conf. <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_283">XIII, 283</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXVII.html#line17_42">XVII, 42</a>; Virg. Æn. IX, +112. +—<a name = "var4_262" id = "var4_262" href = +"#line4_262">262.</a> <i>iræ</i> malebat N. Heins. quia Silius +secundos casus amat. Sed vid. not. +—<a name = "var4_265" id = "var4_265" href = +"#line4_265">265.</a> Post hunc versum Nicander alium primus +exhibuit in Juntina, <i>Hactenus, et leto dedimus sine nomine +gentem</i>. Conf. <a class = "crossref missing" href = +"bookVIII.html#not8_508" title = "in Not.">ad VIII, 508</a>. Eum omnino +barbarum et ταυτόλογον esse, sed, quum sensus eo omisso non constet, +alium ejus loco excidisse putabant N. +<span class = "pagenum">244</span> +Heins. et Drak. dissent. Lefeb., qui male reposuit <i>vulgum, Martique +minore Hactenus, et... gentem, Mox</i>, etc. coll. <a class = "crossref" +href = "bookXVII.html#line17_511">XVII, 511</a>. Quis enim umquam +<i>Marti</i> pro <i>Marte</i> dixit? Nos totum versum delevimus, quia +omnibus scriptis et editis ante Nicandrum abest, nec abrupta ejusmodi +oratio ab ardore impetuque animi abhorret. <i>Mox</i>, scil. adoriemur, +vel occidemus, vel simile quid. Sed <i>Martem minorem</i> quomodo +explicabimus? Forte viros minus fortes, ut sit id. qd. <i>vulgus. +Minor</i> quidem <i>Mavors</i> dicitur, <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_457">V, 457</a>; ubi tamen <i>minor</i> est pro +minus. Aliquando conjiciebam <i>partemque</i>, quod nunc minus mihi +placet. Præstiterit <i>sordemque</i>, vel <i>fæcemque virorum</i>, ut +<i>sordem urbis et fæcem</i> dixit Cic. ad Att. I, 16, et similia +alii. Sed vereor, ne sic poetam, non librarios, correxisse videar. +<i>Nos</i> pro <i>Mox</i> idem Nicander scripsit. <i>Nunc</i> suspic. +N. Heins. Sic <i>hactenus... nunc</i> ap. Virg. Ge. II, <span class += "smallcaps">i</span>, 2; Ovid. A. A. I, 263; Plin. +XXVIII, 8; XXXI, 6; quod moneo, quoniam <i>hactenus</i> pro +adhuc, ad hoc usque tempus, latine dici posse Drak. et alii dubitant: +quod tamen ex his locis et inpr. ex Liv. VII, 26, et Tac. Agric. 10, +intelligitur. +<span class = "pagenum">245</span> +—<a name = "var4_274" id = "var4_274" href = +"#line4_274">274.</a> <i>et</i> Col. In vulgatis libris omittitur. +—<a name = "var4_276" id = "var4_276" href = +"#line4_276">276.</a> <i>signa minax</i> Ox. Put. Parm. Med. et al. +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_494">ad III, +494</a>. +—<a name = "var4_278" id = "var4_278" href = +"#line4_278">278.</a> <i>exigit</i> R. 3; <i>egerit</i> conj. +N. Heins. coll. Stat. Silv. IV, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 79; Ovid. Trist. IV, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 38; et Lucan. II, 64. Sed <i>erigit</i> est +auget, excitat, liberius exerit, ὤρσεν, ὤτρυνεν: unde <i>ira surgere</i> +dicitur. Conf. Virg. Æn. II, 381 (ubi vid. Heyne), et quos Drak. laudat, +Virg, Æ. XI, 452; Lucan. VII, 384, et Gronov. Obss. II, 21; Val. Fl. II, +165, et inf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_105">V, 105</a>. +—<a name = "var4_283" id = "var4_283" href = +"#line4_283">283.</a> <i>quassare</i> scripti. Vulgo +<i>quassasse</i>; ἀοριστῶς. Non male! +<span class = "pagenum">246</span> +—<a name = "var4_286" id = "var4_286" href = +"#line4_286">286.</a> <i>hæc</i>, non <i>hoc</i>, libri vett., ut +et mox <i>Tarpeia sede</i>, non <i>T. a sede</i>. +—<a name = "var4_290" id = "var4_290" href = +"#line4_290">290.</a> <i>Dignum</i> Col. Vulgo <i>Dignam</i> prob. +Dausq., qui exponit ἀξίαν, parem, quæ satis virium habet sternendæ tantæ +moli; <i>nisus</i>, non <i>nixus</i> Col. vid. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#var2_123">ad II, 123</a>; <i>oras</i>, non +<i>ora</i>, scripti cum antt. edd. +—<a name = "var4_291" id = "var4_291" href = +"#line4_291">291.</a> <i>subtextaque</i> Col. <i>subjectaque</i> +Tell. Vulgo <i>subtectaque</i>. Pro <i>nervis</i>, vel <i>tergis</i>, +vel <i>tauris</i>, h.e. <i>pelle taurina</i>, (quin etiam <i>aheno</i>, +vel <i>ferro</i>), legendum putabat N. Heins. ut clipeus innuatur, +ut ap. Virg. Æn. X, 784, 785; Stat. Th. III, 592; VII, 310; Lucan. +IV, 132, et aliis locis a Draken. laudatis, qui tamen <i>nervos</i> a +Tac. Ann. II, 14, eodem sensu adhiberi monet. +—<a name = "var4_293" id = "var4_293" href = +"#line4_293">293.</a> <i>arva</i>, non <i>arma</i>, scripti et +R. 3, reclam. Dausq. +<span class = "pagenum">247</span> +—<a name = "var4_299" id = "var4_299" href = +"#line4_299">299.</a> <i>mirata</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var4_301" id = "var4_301" href = +"#line4_301">301.</a> <i>anima</i>, non <i>animæ</i>, scripti cum +Parm. et Med., adsent. etiam Dausq., hoc est, ab, vel ex unius vita. +Comparant <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_743">VII, +743</a>; <a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_19">XVI, +19</a> (ubi vid. not.); <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_405">XVII, 405</a>; Virg. Æneid. lib. X, vers. +592; Curt. V, 4; Val. Flac. V, 20; <i>Celtusque p. a.</i> +Oxon. quod Barthio Adv. VI, 3, placuisse mireris. +—<a name = "var4_302" id = "var4_302" href = +"#line4_302">302.</a> <i>Piceno</i> emend. Scalig. vid. not. +—<a name = "var4_308" id = "var4_308" href = +"#line4_308">308.</a> <i>tanto</i>, non <i>toto</i>, Col. +—<a name = "var4_310" id = "var4_310" href = +"#line4_310">310.</a> <i>ima longe</i> Col. et Oxon. <i>una +longe</i> conj. Dausq. Vulgo <i>una longæ</i>, +<span class = "pagenum">248</span> +inepte.</p> + +<p><a name = "var4_313" id = "var4_313" href = "#line4_313">313.</a> +<i>patrium</i>, h.e. Libycum, Col. et Ox. Vulgatam lect. <i>primum</i> +tuetur Dausq. tanquam consentaneam legi militaris disciplinæ, ex qua +primum eques, tum pedes pugnet, ut ad Cannas ap. Liv. XXII, 47. Sed, ut +de hac lege taceam, <i>primum</i> modo præcessit, et tota ad Ticinum +pugna fuit equestris. Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#line4_93">v. 93</a>; <i>nudis</i> Ox. et Put. +<a name = "var4_314" id = "var4_314" href = +"#line4_314">314.</a> <i>Adsiliunt frameis</i>, vel potius +<i>phaleris</i> corrig. N. Heins. qui <i>nudos frenis</i> ab +<i>infrenatis</i> non differre putabat. Sed vid. not. <i>undique nudos +Adsiliunt in equos infrenatosque manipli</i>, Benessa. +—<a name = "var4_316" id = "var4_316" href = +"#line4_316">316.</a> <i>avehit</i>, non <i>advehit</i>, Col. et +Ox. +—<a name = "var4_318" id = "var4_318" href = +"#line4_318">318.</a> <i>Aut illi lævo sinuantes cornua gyro</i>, +vel <i>Aut illi in lævos sinuatim cornua +<span class = "pagenum">249</span> +gyros Texunt</i> suspic. N. Heins. frustra. +—<a name = "var4_320" id = "var4_320" href = +"#line4_320">320.</a> <i>Atque eadem refuga</i> Col. <i>Atque sedem +refugam</i> Ox. et Put. Pro vulgata <i>Ac cædem refugam</i> stat Dausq. +<span class = "pagenum">250</span></p> + +<p><a name = "var4_333" id = "var4_333" href = "#line4_333">333.</a> +<i>insano adsultu</i> in mentem veniebat N. Heins. +—<a name = "var4_334" id = "var4_334" href = +"#line4_334">334.</a> <i>Desertas</i> Col. et R. 2, non +improb. Dausq. qui tamen maluerit <i>Dejectas</i>, h.e. humiles et +submissas. <i>Distectas</i> Put. Vulgo <i>Disjectas</i>, prob. Barth. +Adv. VI, 3; ubi interpretatur <i>disjectas</i> cursu armentorum. +—<a name = "var4_335" id = "var4_335" href = +"#line4_335">335.</a> <i>mandans</i> Col. unde <i>mandens</i> +emend. Modius Nov. Lectt. Ep. 88; quod cum Drak. et Lefeb. recepi. +<i>mandet</i> Ox. et Put. <i>mandat</i> editi tantum non omnes; <i>atque +absentia mandit</i> conj. N. Heins. Sed ex nostra lectione eundem +sensum oriri monet Drak. vid. not. +—<a name = "var4_341" id = "var4_341" href = +"#line4_341">341.</a> <i>cæso</i>, non <i>flexo</i>, Colon. +—<a name = "var4_343" id = "var4_343" href = +"#line4_343">343.</a> <i>Sthenium</i> Oxon. quod etiam conj. Dausq. +et prob. N. Heins. coll. Virg. Æn. X, 388, ubi tamen olim +<i>Sthenelum</i> defenderat. <i>Sthenum</i> Put. Vulgo <i>Stemium</i>. +—<i>Larumque</i> Col. +—<a name = "var4_344" id = "var4_344" href = +"#line4_344">344.</a> <i>viridi</i> ex. scriptis, R. 2, 3, +aliisque edd. revocavit Lefeb. quem secutus sum, quia tanta auctoritate +nititur, et commodum præbet sensum. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_20">V, 20</a>. Vulgatum <i>vitreo antro</i> +præferunt N. Heins. et Drak. coll. Ovid. Met. V, 48, et Stat. +Silv. III, <span class = "smallcaps">ii</span>, 16, et arridere omnino +potest. <i>Vitreus</i>, ut ὑάλινος, ὑαλόεις, viridis, color vitri +antiqui et maris. Conf. Virg. Ge. IV, 350; Æ. VII, 759 (<i>vitrea +Fucinus unda</i>); inf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_413">VII, 413</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_191">VIII, 191</a>; Jani ad Hor. Od. I, <span +class = "smallcaps">xvii</span>, 20; Heins. ad Ovid. Met. V, 48, et +ad Claud. Fescenn. v. 75. +<span class = "pagenum">251</span> +—<a name = "var4_350" id = "var4_350" href = +"#line4_350">350.</a> <i>Præstringit</i> conj. N. Heins. et +Livin. Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_358">ad +I, 358</a>, et <a class = "crossref" href = "#var4_119">IV, 119, in +Var. Lect.</a></p> + +<p><a name = "var4_355" id = "var4_355" href = "#line4_355">355.</a> +<i>sacra prælia</i> Col. prob. Lef. ut sint <i>detestanda</i>, propter +Regulum, quem corum pater captivum Pœnis tradiderit; <i>sata p.</i> +conj. N. Heins. ut <i>serere bellum</i>. Male! +<span class = "pagenum">252</span> +—<a name = "var4_358" id = "var4_358" href = +"#line4_358">358.</a> <i>Graias</i> Col. <i>Amyclæ</i> idem. Vulgo +<i>Amycle</i>, ut <i>Mycene</i> et alia, græce. +—<a name = "var4_359" id = "var4_359" href = +"#line4_359">359.</a> <i>insertus colla c.</i> conj. Burm. qui +tamen vulgatum quoque a Græcorum usu loquendi non abhorrere recte +monuit. +—<a name = "var4_360" id = "var4_360" href = +"#line4_360">360.</a> <i>inflabat</i> Colon. et quædam edd. +—<a name = "var4_363" id = "var4_363" href = +"#line4_363">363.</a> <i>Taygetæ</i> Put. <i>bellis juvat ire</i> +Put. Tell. et priscæ edd. unde recepit Lefeb. Sed τὸ <i>innare</i> +exquisitius est, judice etiam Drak. <i>subacti</i> (sc. <i>Ardebant</i>) +forte legendum, vid. not. +—<a name = "var4_364" id = "var4_364" href = +"#line4_364">364.</a> <i>Eurotan</i>, non <i>Eurotam</i>, scripti. +—<a name = "var4_365" id = "var4_365" href = +"#line4_365">365.</a> <i>Spartam remeare</i> maluerit +N. Heins. <i>negarunt</i>, non <i>negabant</i>, Col. +<span class = "pagenum">253</span> +—<a name = "var4_369" id = "var4_369" href = +"#line4_369">369.</a> <i>Cloto</i> edidere multi, etiam Cell. et +Drak. Sed est <span class = "greek" title = "Klôthô">Κλωθὼ</span>. +—<a name = "var4_371" id = "var4_371" href = +"#line4_371">371.</a> <i>Critias</i>, nomen græcum, quod ex +scriptis et priscis edd. restituit N. Heins. In vulgatis libris +<i>Clitias</i> et <i>Clytias</i>. +—<a name = "var4_376" id = "var4_376" href = +"#line4_376">376.</a> <i>profundo</i> R. 3, prob. Lefeb. qui +græcum βαθύκολπος ei respondere putat. +—<a name = "var4_378" id = "var4_378" href = +"#line4_378">378.</a> <i>perfectaque</i> Col. unde +<i>præsectaque</i> conj. N. Heins. +<span class = "pagenum">254</span> +—<a name = "var4_379" id = "var4_379" href = +"#line4_379">379.</a> <i>feri</i> scripti cum R. 3, et Med. +quod prob. N. Heins. et recepit Lef. cui substant. esse videtur; +<i>ferri</i> Put. +—<a name = "var4_388" id = "var4_388" href = +"#line4_388">388.</a> <i>prensa est</i> recte, opinor, emend. +N. Heins. +—<a name = "var4_391" id = "var4_391" href = +"#line4_391">391.</a> <i>stimulanti</i> in scriptis; +<i>adducere</i> malebat N. Heins. h.l. et <a class = "crossref" +href = "bookX.html#line10_18">X, 18</a>, h.e. contrahere, ut <i>a. +cutem</i> dixit Ovid. Met. III, 597; <i>a. artus</i> Virg. Ge. III, 483, +et <i>colligere gradum</i> poeta noster <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_695">VII, 695</a>. +—<a name = "var4_393" id = "var4_393" href = +"#line4_393">393.</a> <i>Ut tandem</i> præstiterit, judice +N. Heins. +—<a name = "var4_396" id = "var4_396" href = +"#line4_396">396.</a> <i>allicit</i> Put. +<span class = "pagenum">255</span> +R. 3; Parm. Med. unde <i>adjicit</i> emend. N. Heins. dissent. +Drak. +—<a name = "var4_398" id = "var4_398" href = +"#line4_398">398.</a> <i>Æternumque</i>, non <i>Extremumque</i>, +scripti et R. 2. +—<a name = "var4_399" id = "var4_399" href = +"#line4_399">399.</a> <i>serosque</i> est ex emend. Dausq. +N. Heins. et al. <i>vestrosque</i> Parm. In reliquis libris, tam +scriptis quam editis, legitur <i>miserosque</i>, vulgari permutat.; +<i>in serosque venire</i> conj. Barth. Adv. VI, 3; coll. II, 511; +VI, 711; XII, 312; Add. inpr. Val. Fl. VIII, 398. Sed nostra lectio +præferenda, judice etiam N. Heins.</p> + +<p><a name = "var4_402" id = "var4_402" href = "#line4_402">402.</a> Pro +<i>dum</i> in antt. libris reperitur <i>quam</i>, <i>qutū</i>, +<i>quum</i>, teste Lefeb. qui propterea <i>quam</i>, h.e. quantum, +reposuit. +—<a name = "var4_406" id = "var4_406" href = +"#line4_406">406.</a> In vulgatis libris <i>Adspicite has dextras. +Capti g. parentes Quos fugitis</i> legitur. <i>Adspicite hanc +dextram</i> corrig. N. Heins. qui tamen malebat <i>Adspicite; has +dextras c. g. p. Quas fugitis</i>. Idem non improb. τὸ <i>Quo</i>, quod +ex ed. Parm. recepi cum Drak. <i>Qua</i> scripti cum R. 3, et ed. +Lefeb. +—<a name = "var4_409" id = "var4_409" href = +"#line4_409">409.</a> <i>summissas</i> omnino scribendum monet +Lefeb. qui tamen sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_673">I, 673</a>; rectius <i>submissi</i> edidit. +—<a name = "var4_410" id = "var4_410" href = +"#line4_410">410.</a> <i>Natarum</i>, h.e. virginum, <i>raptus</i> +malebat Burm. Sed virginum potius in seq. vs. +<span class = "pagenum">256</span> +mentio fit, ut h.l. juvenum, qui in servitutem, vel ad mortem +rapiuntur.</p> + +<p><a name = "var4_422" id = "var4_422" href = "#line4_422">422.</a> +<i>oblitumve</i> rectius videbatur N. Heins. Ego potius post +<i>cædum</i> semper putavi distinguendum esse, in quo Lefeb. nunc mecum +consentire video. Vulgo ne comma quidem post <i>cædum</i> ponitur. Sed +<i>oblitus sui</i> est Consul, dum nimio pugnæ ardore summo mortis +periculo se committit.</p> + +<span class = "pagenum">257</span> + +<p><a name = "var4_433" id = "var4_433" href = "#line4_433">433.</a> +Vulgata lectio <i>illi</i> ex errore typogr. in Marsi ed. orta. +—<a name = "var4_436" id = "var4_436" href = +"#line4_436">436.</a> <i>implet cursu</i>, h.e. emetitur, ed. Parm. +quod recepit Drak. prob. N. Heins. quia <i>currus</i> <a class = +"crossref" href = "#line4_430">v. 430</a>, præcessit. Sed tam levem +ob causam nil mutandum. +<span class = "pagenum">258</span> +—<a name = "var4_440" id = "var4_440" href = +"#line4_440">440.</a> <i>incenso</i> volebat Burm.</p> + +<span class = "pagenum">259</span> +<p><a name = "var4_453" id = "var4_453" href = "#line4_453">453.</a> +<i>trajectum</i> Col. non improb. N. Heins. quem vid. ad Virg. Æn. +X, 587. Hoc in contextum recepi cum Lefeb., qui vulgatum lect. +<i>conjectum</i> sine sensu, et mentem poetæ hanc esse putat: librat +ferrum, quod trajicit sua cuspide.</p> + +<span class = "pagenum">260</span> +<p><a name = "var4_464" id = "var4_464" href = "#line4_464">464.</a> Ita +scripti cum Parm. et Med. nec est, quod <i>fertur super ipsa jacentum +Corpora</i> cum Livineio substituamus; <i>Corpora auctorem</i> in ed. +Marsi errore typogr. unde <i>Corpora et auctorem</i> emend. Martin. +Herbip. quem reliqui editt. secuti sunt: quod jam monuit Drak. +—<a name = "var4_467" id = "var4_467" href = +"#line4_467">467.</a> <i>Innisum</i> scripsit Lef. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#var2_123">ad II, 123</a>; <i>Innexum</i> +quædam exemplaria, teste Dausq. +—<a name = "var4_474" id = "var4_474" href = +"#line4_474">474.</a> <i>longe</i> Put. quod non spernendum putat +Lefeb. +<span class = "pagenum">261</span></p> + +<p><a name = "var4_480" id = "var4_480" href = "#line4_480">480.</a> +<i>cornu</i> Parm. non improb. N. Heins. +—<a name = "var4_484" id = "var4_484" href = +"#line4_484">484.</a> <i>evadens</i>, vel <i>vitans</i>, vel +<i>evitans</i>, vel denique <i>campo P. secunda Planitie cedens</i> +frustra tentabat N. Heins. +—<a name = "var4_485" id = "var4_485" href = +"#line4_485">485.</a> <i>raptus</i>, ut intercursantes acies diem +sibi non senserint eripi, vel <i>actus</i> conj. Dausq. Utrumque ab h.l. +alienum; <i>vanoque</i> Col. Put. R. 3; Parm. Med. unde <i>navo</i> +emend. N. Heins. quod cum Drak. et Lefeb. recipere non dubitavi; +vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_549">ad +I, 549</a>. Vulgo <i>varioque</i>. +—<a name = "var4_487" id = "var4_487" href = +"#line4_487">487.</a> <i>prævexerat</i> Put. unde <i>travexerat</i> +suspic. N. Heins. prob. Drak. qui laudat Gronov. ad Liv. +XXXII, 6. Sic mox <a class = "crossref" href = +"#line4_492">v. 492</a>; <i>travehat</i> in scriptis, +<i>tramitto</i> sup. <a class = "crossref" href = +"#line4_347">v. 347</a>; inf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_383">VII, 383</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_552">VIII, 552</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_460">XII, 460</a>. +<span class = "pagenum">262</span> +—<a name = "var4_495" id = "var4_495" href = +"#line4_495">495.</a> <i>Graccorum</i> scribendum videbatur +N. Heins. quia numi jubent. Sed adspiratio usu recepta; vid. quos +Drak. citavit, Cic. Orat. c. 48; Quintil. Instit. Orat. I, 5, et +Charis. Instit. Gramm. I, p.m. 78. +<span class = "pagenum">263</span></p> + +<p><a name = "var4_511" id = "var4_511" href = "#line4_511">511.</a> +<i>allicit</i> quidam libri. Male!</p> + +<p><a name = "var4_514" id = "var4_514" href = "#line4_514">514.</a> +<i>cuneisque prior</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var4_515" id = "var4_515" href = +"#line4_515">515.</a> <i>Gracchis</i>, h.e. a G., non +<i>Gracchus</i>, scripti. +—<a name = "var4_516" id = "var4_516" href = +"#line4_516">516.</a> Vulgo <i>Cassidis auricomæ</i>, ingrata +verborum repetitione; <i>aurivomæ</i> corrig. D. Heins. sup. +<a class = "crossref" href = "#var4_156">ad v. 156</a>. Sed rectius +<i>Auruncæ</i> Col. Put. R. 2, h.e. <i>Ausoniæ</i>, nisi forte ipsa +hæc vox reponenda. Sic <i>cassis Sidonia</i> XVI, 452; <i>c. Ætola</i> +ap. Stat. Th. VIII, 704; cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#var7_295">ad VII, 295</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_536">XIV, 536</a>; Heins. ad Virg. Æn. XII, 94. +<span class = "pagenum">264</span> +—<a name = "var4_522" id = "var4_522" href = +"#line4_522">522.</a> <i>monti</i> malebat N. Heins.</p> + +<p><a name = "var4_526" id = "var4_526" href = +"#line4_526">526.</a> <i>fundere</i> scripti, probb. N. Heins. et +Drak. Vulgatum <i>rumpere</i>, quod c. Tell. et antt. edd. habent, +retinuit Lef. Cf. <a class = "crossref missing" href = +"bookI.html#not1_95" title = "in Not.">ad I, 95</a>. +—<a name = "var4_532" id = "var4_532" href = +"#line4_532">532.</a> <i>Monte salebroso</i>, vel <i>e +præcelso</i>, conj. N. Heins. Sed <i>procellosus</i> est epith. +alti montis, ut <i>nubifer nivalis</i>, etc. <i>Axur</i> emend. Lef. +quia <i>atzur</i> in lingua Punica <i>rupes</i> +<span class = "pagenum">265</span> +dicatur; cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#var8_390">ad +VIII, 390</a>. +—<a name = "var4_533" id = "var4_533" href = +"#line4_533">533.</a> <i>Libyco</i> pro <i>niveo</i> malebat +N. Heins. prob. Drak. coll. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_297">IX, 297</a>. Sed hoc nimis a literarum ductu +recedit, et <i>nivea aqua</i> est, quæ alias <i>nitida</i>, +<i>lucida</i>, <i>argentea</i> vocatur v.c. Martial. VII, <span class = +"smallcaps">xxxi</span>, 11; Sen. Hippol. 504, et Œdip. 427; +<i>Sarra</i> pro <i>sacra</i> R. 3; quod recepit Lefeb. quoniam +<i>Pallas Libycis Tritonidos edita lymphis</i> IX, 297, dicitur; +<i>Sarrani</i> autem sint <i>Libyes</i>. Sed <i>Sarra</i> est priscum +Tyri nomen (vid. <a class = "crossref missing" href = +"bookI.html#not1_72" title = "in Not.">ad I, 72</a>), <i>Triton</i> +vero fluvius et <i>Tritonis</i> palus Africæ, non Asiæ; cf. not. +—<a name = "var4_535" id = "var4_535" href = +"#line4_535">535.</a> <i>Cupencus</i>, non <i>Cupentus</i>, Col. +vid. Intpp. ad Virg. Æn. XII, 539. +—<a name = "var4_536" id = "var4_536" href = +"#line4_536">536.</a> <i>improbus</i> mox repetitur. Vellem +<i>impiger</i>, vel simile quid scripsisset poeta. +—<a name = "var4_537" id = "var4_537" href = +"#line4_537">537.</a> <i>agit</i> Put. unde <i>affigit</i> conj. +N. Heins. +—<a name = "var4_539" id = "var4_539" href = +"#line4_539">539.</a> <i>feri</i> malebat Livin. vel Corte: +<i>reducet</i> Ox. <i>reluce</i> Parm. <i>relucta</i> R. 3, unde +<i>relictum est</i> suspic. N. Heins. quod admodum languet. +—<a name = "var4_540" id = "var4_540" href = +"#line4_540">540.</a> <i>derecto</i> Col. ut et <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#line6_228">VI, 228</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_583">IX, 583</a>, quod prob. Drak. +et recepit Lefeb. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_92">ad II, 92</a>. +—<a name = "var4_542" id = "var4_542" href = +"#line4_542">542.</a> <i>levior dextræ</i>, ut <i>opum levior</i> +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_102">II, 102</a>, +volebat N. Heins. qui hanc loquendi formam pluribus exemplis +illustravit ad <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_363">V, 363</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_515">VIII, 515</a>; et <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_563">XII, 563</a>. Sed ubivis vulgatam tuetur Drak. +Junge h.l. <i>levior sævit</i>. +—<a name = "var4_543" id = "var4_543" href = +"#line4_543">543.</a> <i>Hinc</i> Rom. 3; <i>Huc</i> Put. Male: +ἀυτῷ πίπτει pro ἐπ᾽ αὐτοῦ, ut sup. <a class = "crossref" href = +"#line4_391">v. 391</a> et al. passim. <i>Varenus</i>, non +<i>Varrenus</i>, +<span class = "pagenum">266</span> +Col. et Ox. Nomen notum vel ex Cic. Or. pro Vareno. +—<a name = "var4_544" id = "var4_544" href = +"#line4_544">544.</a> <i>Mevanas</i> Col. ut <i>Hispellas</i>, +<i>Privernas</i>, <i>Arpinas</i>, <i>Larinas</i>, <i>Aquinas</i> et +alia, quæ vid. in Ind. et ap. Heins. ad Claud. Eutrop. II, 248, et +Salmas. ad Pollionis Gallien. c. 2, quos laud. Drak. Cf. Jani ad Hor. +Od. I, <span class = "smallcaps">xvi</span>, 14; <i>Mevano</i> Ox. +Put. R. 3; Parm. Vulgo <i>Mevanus</i>. +—<a name = "var4_546" id = "var4_546" href = +"#line4_546">546.</a> <i>perfundit</i> scripti et priscæ edd. vid. +not. Vulgata <i>profundit</i> ex Juntina in alias edd. venit et metro +contraria est. +—<a name = "var4_547" id = "var4_547" href = +"#line4_547">547.</a> <i>ingratæ</i> (quia inutilis est et nil +proficit) <i>maxima curæ</i> corrig. N. Heins. Non male! +<span class = "pagenum">268</span></p> + +<p><a name = "var4_569" id = "var4_569" href = "#line4_569">569.</a> +<i>crederet</i> malebat idem, non improbante Drakenb. Sed vellem sensum +quoque, qui tum verbis inest, simul nos docuissent, qui ex tot, quot +adferunt, exemplis non satis perspicitur; vid. not. +—<a name = "var4_570" id = "var4_570" href = +"#line4_570">570.</a> <i>En</i> tacite dedit Lefeb. ut passim.</p> + +<p><a name = "var4_578" id = "var4_578" href = "#line4_578">578.</a> +<i>Labes</i>, ut <i>pestis</i>, quævis res noxia et mala. Sed +præstiterit, puto, <i>tabe tenaci</i>, hoc est humore fœdo et lutulento +e nive liquefacta. Sic <i>fluentem tabem liquescentis nivis +ingrediebantur... et in levi glacie tabidaque nive volutabantur</i> +dixit Liv. XXI, 36; ubi vid. Gronov. <i>tabes nivis</i> Lucan. lib. X, +v. 225; <i>humor +<span class = "pagenum">269</span> +calore tabescit</i>, h.e. liquefit, Cic. Nat. D. II, 10. +—<a name = "var4_582" id = "var4_582" href = +"#line4_582">582.</a> <i>inextricabile</i> scripti et R. 3. +Vulgatum <i>inexplicabile</i> metro adversatur. +—<a name = "var4_586" id = "var4_586" href = +"#line4_586">586.</a> <i>connisus</i>, non <i>connixus</i>, Col. +vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_123">ad II, 123</a>. +Forte leg. <i>pressat</i>, quoniam <i>adprendere</i> modo præcessit. +—<a name = "var4_590" id = "var4_590" href = +"#line4_590">590.</a> <i>Luctantemque</i> duo scripti. Vulgo +<i>Undantemque</i> prob. Dausq. ut ἀντίθεσις sit, et alter <i>adfixus +ripæ</i> moriatur, alter <i>undans vado</i>, fluitans, jactatus, huc +illuc pulsus. +—<a name = "var4_595" id = "var4_595" href = +"#line4_595">595.</a> <i>Irpinus</i>, non <i>Hirpinus</i>, Col. +<i>Pulcher</i> (nom. propr.) <i>Hirpinus</i> (a patria) conj. +N. Heins. +—<a name = "var4_596" id = "var4_596" href = +"#line4_596">596.</a> <i>Quem</i> emend. Burm. ut <a class = +"crossref" href = "#line4_649">v. 649</a>, non improb. Drak. quos +mireris omissione pronom. <i>eum</i> offensos fuisse. +—<a name = "var4_597" id = "var4_597" href = +"#line4_597">597.</a> <i>fessusque</i> priscæ edd. +<span class = "pagenum">270</span></p> + +<p><a name = "var4_601" id = "var4_601" href = "#line4_601">601.</a> +<i>timentem</i> scripti. Vulgo <i>trementem</i>, vulgari, sed non +infelici variatione. +—<a name = "var4_605" id = "var4_605" href = +"#line4_605">605.</a> <i>perdere mortem</i> scripti, (nisi quod in +Puteol. <i>pendere</i> legitur) et editt. antt. ante Juntinam, in qua +Nicander primus <i>cernere m.</i> dedit, quod putant dictum pro +oppetere, vel propr. decernere mortem, seu moriendi certum esse. +—<a name = "var4_606" id = "var4_606" href = +"#line4_606">606.</a> <i>famæ undam</i> Col. et Ox. unde +<i>nudam</i> recte emend. Modius. Vulgg. <i>famæ mundam</i>, quod nemo +facile cum Dausq. defendere ausit, quamvis formarum loquendi καθαρὸς +ἀδικίας, καθαραὶ ψόφων ὁδοὶ, ἁγνὸς φόνου, γάμων, ἀφροδισίων, Δήμητρος +<i>sceleris purus</i>, etc. memor sit. <i>Spectabitur</i> Col. et +R. 3; <i>Spectabimus</i> in +<span class = "pagenum">271</span> +aliis. +—<a name = "var4_609" id = "var4_609" href = +"#line4_609">609.</a> <i>Tyrrhenave permeet</i> Col. <i>Tyrrhenave +pervidet</i> Put. Vulgo <i>Tyrrhenaque pernecet</i>. Citra necessitatem +<i>perneget</i>, vel <i>Tyrrhena nec enecet</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var4_611" id = "var4_611" href = +"#line4_611">611.</a> <i>in lumine</i> Ox. et Put. cum plerisque +edd. antt. quod non displicuit Drak. Equidem in Ovidio, qui in ejusmodi +repetitt. ludere solet, ferrem, non in poeta epico; <i>linquit</i>, non +<i>liquit</i>, Col. et Ox. +—<a name = "var4_617" id = "var4_617" href = +"#line4_617">617.</a> <i>extentus</i>, non <i>extensus</i>, scripti +et Parm. +—<a name = "var4_621" id = "var4_621" href = +"#line4_621">621.</a> Ita Col. Vulgo <i>magna depressa ruina</i> +prob. Dausq. qui <i>clausit</i> positum putat pro defecit, vel potius +<i>clausa</i>, occœcata est bestia, coll. <a class = "crossref" href = +"#line4_612">v. 612</a>. Vide +<span class = "pagenum">272</span> +ad quam duras rationes more suo confugiat, ne Modio et veritati victas +manus dare cogatur. Ceterum ὁμοιοτέλευτα auribus parum grata.</p> + +<p><a name = "var4_627" id = "var4_627" href = "#line4_627">627.</a> +<i>Mazæus</i>, non <i>Mezeus</i>, scripti et priscæ edd. Μαζαῖοι, ἔθνος +τῶν Παννονίων, ap. Strab. VII, p. 217. +—Versus <a name = "var4_628" id = "var4_628" href = +"#line4_628">628, 669</a>, in comment. quidem illustravit, sed in +contextu prorsus omisit Dausq. +—<a name = "var4_629" id = "var4_629" href = +"#line4_629">629.</a> <i>Huic</i>, non <i>Hinc</i>, scripti et +R. 2. Idem conjecerat Dausq. <i>Intorquet</i> olim in mentem +veniebat N. Heins. +—<a name = "var4_633" id = "var4_633" href = +"#line4_633">633.</a> <i>leto</i> ex Col. bene restituit Modius, ut +ne in morte quidem invenerit quietem, sed fluctibus jactatus sit; +<i>jacta</i> Ox. Vulgg. <i>jacto</i>, quod tuetur Dausq. ut sit +projecto, vel jactato. +—<a name = "var4_635" id = "var4_635" href = +"#line4_635">635.</a> <i>Thapse</i> Col. vid. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#var3_261">ad III, 261</a>; <i>Tapse</i> Ox. +R. 3; Parm. Med. <i>Taxe</i> Put. <i>Lanse</i> ed. Martini +Herbipol. <i>Lapse</i> Mars. et post eum alii. +—<a name = "var4_637" id = "var4_637" href = +"#line4_637">637.</a> <i>Sacros</i> præstiterit, ut ap. Virg. Æn. +IV, 485; <i>Fulvos</i> certe languet, quia cum <i>aurifera</i> +jungitur.</p> + +<p><a name = "var4_638" id = "var4_638" href = "#line4_638">638.</a> +<i>Intonuit</i> Ox. +<span class = "pagenum">273</span> +et Put. quod, judice Drak., ex Hom. Iliad. φ, 237, defendi quodammodo +potest; conf. Burm. ad Ovid. ex. P. II, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 27, et Heins. ad Ovid. Met. I, 187. +—<a name = "var4_642" id = "var4_642" href = +"#line4_642">642.</a> <i>violentius</i> Ox. et Put. cum priscis +edd. <i>violentior</i> R. 2, Basil., Colinæi et aliæ edd. quas +secuti sunt D. Heins. Cell. et Lefeb. Nostra lectio, fateor, glossa +videri potest, sed ad aures gratior est, et auctoritate MSS. nititur: +nam de c. Col. nihil h.l. dixere Modius et N. Heins. +—<a name = "var4_643" id = "var4_643" href = +"#line4_643">643.</a> <i>mi</i> ex emendat. Scalig., et Voss. +recepit Cell. ut suavius inter tot dactylos. Drak. adposuit simil. loc. +Propert. II, <span class = "smallcaps">iv</span> (al. 5), 3; +<i>meritas in perfide</i> Med. <i>meritas</i>, <i>imperfide</i> quidam +alii. +—<a name = "var4_647" id = "var4_647" href = +"#line4_647">647.</a> Forte leg. <i>quianam</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_443">ad I, 443</a>.</p> + +<p><a name = "var4_649" id = "var4_649" href = "#line4_649">649.</a> +<i>agger</i>, non <i>aggere</i>, scripti. +<span class = "pagenum">274</span> +—<a name = "var4_651" id = "var4_651" href = +"#line4_651">651.</a> <i>incurrentibus</i>, non +<i>irrumpentibus</i>, Col. <i>adverso cumulo</i> aliquando tentabat +N. Heins. ut ad Trebiam referri possit; quod vel sinc lect. +mutatione licet. Sed vid. not. +—<a name = "var4_652" id = "var4_652" href = +"#line4_652">652.</a> <i>sustulit</i> scripti et R. 3. Sed +recte præferunt vulg. lect. <i>sustinet</i>; ut <i>retinere amnem +manibus et clipeis</i> dixit Flor. III, 3. +—<a name = "var4_655" id = "var4_655" href = +"#line4_655">655.</a> <i>Nare vadis</i> corrig. N. Heins. Sed +nare quidem poterat, subducta tellure, non vero ire et stabilem gressum +defigere: quod jam monuit Draken. +—<a name = "var4_657" id = "var4_657" href = +"#line4_657">657.</a> <i>parentis</i>, non <i>patentes</i>, Col. +Oxon. R. 3, Parm. cf. Gron. Obss. IV, 17. +—<a class = "missing" name = "var4_660" id = "var4_660" href = +"#line4_660" title = "‘760’ legitur">660.</a> <i>Pœnosne +superbos</i> conj. D. Heins. Sed cf. sup. <a class = "crossref" +href = "#line4_645">v. 645</a>: <i>superbus</i> emend. +N. Heins. quod merito placet Draken. +—<a name = "var4_662" id = "var4_662" href = +"#line4_662">662.</a> <i>quot</i>, non <i>tot</i>, Col. et Ox. +<span class = "pagenum">275</span> +—<a name = "var4_666" id = "var4_666" href = +"#line4_666">666.</a> <i>aut</i>, non <i>et</i>. Put. et prisci +libri ante Marsum editi. Sensus verborum est: fac modum, seu finem +cædibus, aut, si pugnare cupis, non in alveo meo pugna, sed in +campis.</p> + +<p><a name = "var4_672" id = "var4_672" href = "#line4_672">672.</a> +<i>fortine</i>, non <i>fortunæ</i>, Col. et Mars. +—<a name = "var4_676" id = "var4_676" href = +"#line4_676">676.</a> <i>direxit</i> Col. ἐς ποταμὸν τρέψε φλόγα +παμφανόωσαν dixit Hom. Iliad. φ, 349; <i>detexit</i> Ox. et Put. unde +<i>derexit</i> olim scriptum fuisse suspicabatur Drak. quod tacite +edidit Lefeb. conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_92">ad II, 92</a>. Vulgg. <i>detrusit</i>. +—<a name = "var4_677" id = "var4_677" href = +"#line4_677">677.</a> <i>inviti</i> malebat N. Heins. quia +Vulcanus semper Trojanis ac proinde Romanis infensus fuerit. Sed ut +alias Junoni, matri suæ, sic nunc uxori obsequi potuit, et Silius, puto, +expressit τὸ ἀκάματον πῦρ Hom. Iliad. ς, 225, et φ, 341, unde et Virg. +Æn. V, 680, <i>vires indomitas flammarum</i> hausit, ut Noster VII, +370, <i>indomitos ignes</i>: Ἥφαιστ᾽, οὔτις σοί γε θεῶν δύνατ᾽ +ἀντιφερίζειν, etc. dixit Hom. Iliad. φ, 357; conf. mox <a class = +"crossref" href = "#line4_681">v. 681</a>; Burm. vulgatam lect. +præferebat, +<span class = "pagenum">276</span> +quia Vulcanus ipse lampadem jacit <a class = "crossref" href = +"#line4_693">v. 693 seq.</a> <i>flammas</i>, non <i>flammam</i>, +Col. et Oxon. quos secutus sum. +—<a name = "var4_679" id = "var4_679" href = +"#line4_679">679.</a> <i>umbras</i>, non <i>undas</i>, iidem +scripti cum priscis edd. +—<a name = "var4_686" id = "var4_686" href = +"#line4_686">686.</a> <i>sævumque</i> conj. N. Heins. Non +male.</p> + +<p><a name = "var4_693" id = "var4_693" href = "#line4_693">693.</a> +<i>jactu</i> Put. In aliis <i>tacta</i>. +—<a name = "var4_696" id = "var4_696" href = +"#line4_696">696.</a> Cum Lefeb., qui Virg. Æn. IV, 460, comparat, +in contextum +<span class = "pagenum">277</span> +recepi ingeniosam emendat. Gronov. ad Liv. XXXI, 5, quæ etiam a +N. Heins. et Drak. probatur, nititurque auctoritate c. Oxon., nisi +quod in eo <i>voce</i> pro <i>vota</i> legitur. <i>admissæ</i> Col. Ox. +R. 2, h.e. exauditæ, ab effectu, quod jam notavit Drak. coll. +Senec. Consol. ad Marc. c. 2; <i>voces</i> Ox. et Put. Vulgaris lectio +<i>amissæ vires et voce precantis</i> idoneo sensu destituitur, quanquam +τὸ <i>vires</i> sive ad Vulcanum, sive ad Trebiam (ut Ξάνθοιο δάμη μένος +ap Hom. Iliad. φ, 383) retuleris, vel <i>admissæ vires</i> cum Drak. +reposueris: nec difficultates tollit conj. Barthii <i>devota +precanti</i>; vel Cell. <i>et voce precanti</i>. +—<a name = "var4_698" id = "var4_698" href = +"#line4_698">698.</a> <i>Sic tandem</i> omnino legendum videbatur +Withofio. +—<a name = "var4_701" id = "var4_701" href = +"#line4_701">701.</a> <i>statuit</i> Col. trahit Put. Vulgo +<i>stravit</i>.</p> + +<p><a name = "var4_705" id = "var4_705" href = "#line4_705">705.</a> +<i>dum</i> Col. <i>data gloria</i>, vel <i>facilisque v. tum gloria, +bellis</i>, etc. emend. N. Heins. <i>facilique bello</i>, ut ap. Justin. +VII, 3, conj. Burm. ut <i>tum</i> facili bello hostes contundere ei +gloriæ fuerit, quam nunc ipsi fortuna denegaverit. Vulgatam lect. tuetur +Lefeb. et explicat: facilis ei fuit gloria in hoc bello, contundere, +etc. +<span class = "pagenum">278</span> +—<a name = "var4_712" id = "var4_712" href = +"#line4_712">712.</a> <i>ac</i>, non <i>et</i>, Col. Quinque, qui +sequuntur, versus turbati sunt in c. Puteol. +—<a name = "var4_714" id = "var4_714" href = +"#line4_714">714.</a> <i>miser ut si</i> corrig. Barth. Adv. +X, 24. Sed <i>misera</i> est navis, quia tali committitur +gubernatori. +—<a name = "var4_720" id = "var4_720" href = +"#line4_720">720.</a> <i>Corithi</i> et <i>Coriti</i> vulgo vitiose +scribitur; +<span class = "pagenum">279</span> +vid. Heyne ad Virgil. Æneid. lib. III, v. 170, et IX, 10.</p> + +<p><a name = "var4_722" id = "var4_722" href = +"#line4_722">722.</a> <i>nascenda</i> scripti et priscæ edd. ante +Basil., in qua primum <i>noscenda</i> reperitur. Prius recepit Lefeb. et +exponit, mox futura. Male! <i>pascenda</i> conj. N. Heins. non +improb. Drak. coll. sup. <a class = "crossref" href = +"#line4_9">v. 9</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_224">VII, 497</a>. Neutrum vulgatæ lect. +præferendum, cujus hæc, puto, sententia est: Juno Hannibalem non +moratur, quominus, h.e. exhortatur, (nam λιτότης esse videtur) ut +consulis cœpta, seu conatus propius noscat, eumque in Etruriam +subsequatur, <i>super T. laude</i>, propter tantam, quam sibi ita parare +possit, gloriam: nisi verba <i>laude s. t. monitor</i> jungere malis. +Sed vix dubito, quin <i>molienda</i> legendum sit, hoc sensu: Juno +adhortatur H. ad præclara, sed gravis moliminis facinora obeunda pro +tanta, quæ inde redundet, laude et gloria. Ita Silius plane exscripsit +Virg. Æn. IV, 233; sed et præter poetarum morem primam syllabam +corripuit, vel tribus vocem syllabis extulit, ut <i>Pelio</i> sup. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_495">III, 495</a>, et +alia. +—<a name = "var4_725" id = "var4_725" href = +"#line4_725">725.</a> <i>numen</i> Col. Pro vulgata <i>juvenem</i> +male pugnat Dausq. +—<a name = "var4_727" id = "var4_727" href = +"#line4_727">727.</a> Vox <i>curis</i> modo præcesserat. Forte +poeta scripsit <i>jussis</i>, ut ἔπεα πτερόεντα ap. Hom. +—<a name = "var4_728" id = "var4_728" href = +"#line4_728">728.</a> Hic versus merito ejiciendus videbatur +N. Heins. qui bene monebat, dormienti hæc Hannibali, non vigilanti +oblata esse, et frigere illud <i>haud spernenda voce</i>. Lente contra +hunc versum, pro majestate Divæ, procedere putat Lefeb. et +interpretatur: Juno turbat quietem somni voce plurimi facienda; κατ᾽ +ἀντίφρασιν, ut <i>morum non spernendus</i> ap. Tac. Ann. XIV, 40. +—<a name = "var4_730" id = "var4_730" href = +"#line4_730">730.</a> <i>Ausoniæ</i>; conj. +<span class = "pagenum">280</span> +Dausq. et N. Heins. Prior tamen et Draken. <i>Ausonia</i> etiam pro +<i>in A.</i> dici posse monent; <i>fortuna favoris</i>, ut v. 732, +Col. culpa librarii male festinantis. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_468">ad VIII, 468</a>. +—<a name = "var4_731" id = "var4_731" href = +"#line4_731">731.</a> <i>cur</i> Col. et Put. <i>cui</i> Ox. Vulgo +<i>quum f. t.</i> quod Cell. exponit: dum per fata nobis licet nocere +Romanis; <i>cur tanta</i> Put. +—<a name = "var4_736" id = "var4_736" href = +"#line4_736">736.</a> <i>meritos</i> scripti et editi ante Marsum, +qui primus <i>merito</i> refinxit; <i>persolve emeritos</i> in mentem +veniebat N. Heins. +—<a name = "var4_738" id = "var4_738" href = +"#line4_738">738.</a> <i>stagni opaci</i> corrig. idem.</p> + +<p><a name = "var4_739" id = "var4_739" href = "#line4_739">739.</a> +<i>lætus</i> edidit Lefeb. invitis membrr. quasi non exercitus quoque +hoc visu lætari possit. +—<a name = "var4_744" id = "var4_744" href = +"#line4_744">744.</a> <i>structa</i>, non <i>stricta</i>. Colon. +quod multis exemplis illustrarunt Drak. et, quos laudavit, Salmas. ad +Tertull. de Pall. p. 286 seq. Zinzerl. Promuls. crit. c. 49; +Gonsal. ad Petron. c. CX, et Gronov. Diatr. Stat. p. 90. +—<a name = "var4_745" id = "var4_745" href = +"#line4_745">745.</a> <i>lubet</i>, vel <i>juvat</i> malebat N. +Heins. +—<a name = "var4_748" id = "var4_748" href = +"#line4_748">748.</a> Totus deest versus c. Col. prob. +N. Heins. qui ejus loco unum alterumque desiderari, vel certe +<i>finis cumulusque laborum</i> legendum putat. Sed recte, opinor, hunc +versum vindicat, codicemque Col., teste Modio, suas quoque +<span class = "pagenum">281</span> +lacunas habere monet Lefeb. cf. mox ad v. 750; <i>mulcetve</i>, non +<i>mulcetque</i>, Put. quod recepi cum Lefeb. +—<a name = "var4_749" id = "var4_749" href = +"#line4_749">749.</a> <i>liquentibus</i>, non <i>linquentibus</i>, +Parm. Bas. Mars. Junt. Ald. Gryph. Nut. prob. etiam Dausq. +—<a name = "var4_750" id = "var4_750" href = +"#line4_750">750.</a> Totus versus abest. c. Col. <i>Invia</i> Ox. +Put. Tell. et editi ante Marsum, qui primus <i>Invida</i> dedit, quod +tamen jam in R. pr. legi testatur Lefeb. <i>Invia</i> jam conj. Dausq. +vel <i>Uvida</i>, quod in mentem quoque venit N. Heins. ut et mox +<i>duci nudus</i>. +—<a name = "var4_753" id = "var4_753" href = +"#line4_753">753.</a> Vulgo distingunt, <i>Perque genas, oculo f. +sprev. medentes. Optatum</i>, etc. quod præferendum videtur +<span class = "pagenum">282</span> +Schmid. +—<a name = "var4_756" id = "var4_756" href = +"#line4_756">756.</a> <i>moretur</i> volebat N. Heins. +—<a name = "var4_759" id = "var4_759" href = +"#line4_759">759.</a> <i>petat</i> pro <i>queat</i> R. 2, +Benes. et alii, teste ac prob. Lef. ut <i>petat cernere</i> sit pro +<i>eat c.</i>, ut <i>ite precari</i> inf. <a class = "crossref" href = +"#line4_793">v. 793</a>. Sed quis unquam ita locutus est, vel ex +forma dicendi <i>petere locum</i> hoc efficiet? +<span class = "pagenum">283</span></p> + +<p><a name = "var4_773" id = "var4_773" href = "#line4_773">773.</a> +<i>genitoris</i>, non <i>redeuntis</i>, Col.</p> + +<p><a name = "var4_774" id = "var4_774" href = "#line4_774">774.</a> +<i>Asperat</i> Col. Recte. <i>Asperad</i> Oxon. Vulgo <i>imago Aspar: ad +hæc</i>, etc. ut <i>Aspar</i> sit Hannibalis filius et nomen Punicum, ut +<i>Bostar</i>, <i>Gestar</i>, <i>Hamilcar</i>, et alia. <i>Aspera ad +hæc</i> conj. Dausq. et Scalig. quod recepit Cell. +—<a name = "var4_776" id = "var4_776" href = +"#line4_776">776.</a> In <i>Edonis</i>, Gr. Ἠδωνίς, ut alii in +<i>Bistonis</i> et <i>Sidonis</i>, secundam corripuit etiam Lucan. +I, 675, ubi <i>Odonis</i> scribendum putabat Salmas. ad Solin. c. +9, pag. 153, al. 109, quia Ὀδονὲς ἑλκεσίπεπλοι Dionysio sunt populus +Thraciæ, quod probavit Berkel. ad Steph. Byz. Ethn. voc. <span class = +"greek" title = "Êdônoi">Ἠδωνοί</span>. Sed vid. Heins. et Burm. ad +Virg. Æn. XII, 365; ad Ovid. Rem. Am. v. 593; Oudendorp. ad Lucan. +l.c. Heyne ad Virg. Cir. v. 165, et quos Drak. laudat, Silium +nostrum V, 463; VIII, 57, 412, 578, 579; XV, 15, 337, (quibus locis +eadem utitur licentia) Heins. ad Ovid. Trist. IV. <span class = +"smallcaps">i</span>, 42; Broukh. ad Prop. I, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 5; IV, <span class = "smallcaps">ii</span>, +61; Spanhem. ad Callim. H. in Apoll. v. 73; Bentl. ad Hor. Od. +I, <span class = "smallcaps">xxv</span>, 11; III, <span class = +"smallcaps">xxv</span>, 9; Barth. ad Stat. Silv. I, <span +class = "smallcaps">vi</span>, 64, et Theb. V, 78, Serv. ad Virg. +Æ. I, 343, et Intpp. ad Catull. Nupt. Pel. et Thet. v. 37; +conf. sup. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_252">ad III, +252</a>, et <a class = "crossref" href = "bookVI.html#var6_303">ad VI, +303</a>. +—<a name = "var4_778" id = "var4_778" href = +"#line4_778">778.</a> <i>concita</i>, vel simile quid legendum +semper putavi cum Burm. In vulgata certe lect. quocumque te vertas (vid. +not.), duri quid inest, cujus tamen rei culpa in ipso forte poeta +residet. De facibus Bacchicis agi videtur; unde non satisfaciunt Schmid. +et Lefeb. qui Vulgatam defendunt ex <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_351">VII, 351</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_228">X, 228</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_224">XVII, 224</a>; +<span class = "pagenum">284</span> +ut sit hypallage et græcismus. +—<a name = "var4_786" id = "var4_786" href = +"#line4_786">786.</a> <i>gremio in p.</i> scripti; <i>gremio e. +p.</i> malebat N. Heins. h.l. et <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_587">XI, 587</a>. Vulgg. <i>gremio patriæ</i> prob. +Lefeb. +—<a name = "var4_790" id = "var4_790" href = +"#line4_790">790.</a> <i>solvit</i> +<span class = "pagenum">285</span> +Col. <i>fovit</i> Ox. et Put. <i>vovit</i> libri editi. +—<a name = "var4_793" id = "var4_793" href = +"#line4_793">793.</a> <i>ite precati</i> Col. Ox. R. 3, Parm. +Med. Sed exquisitius est vulgatum <i>ite precari</i> h.e. precatum, ut +<i>veni sperare</i>, <i>ruit animare</i>, et similia græce dicuntur; +vid. quos Drak. laudat. Prop. I, <span class = +"smallcaps">i</span>, 12; Stat. Silv. V, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 11; Ovid. Am. II, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 21; Vulp. ad Prop. I, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 34; Heins. ad Claud. R. P. III, 386, 387, et in +Rufin. II, 98; conf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_170">ad I, 170</a>, et inf. <a class = "crossref" +href = "bookXIV.html#var14_581">ad XIV, 581</a>; ubi Drak. citat Stat. +Th. VII, 177. +—<a name = "var4_796" id = "var4_796" href = +"#line4_796">796.</a> <i>fudisse</i> conj. N. Heins. quod +languet, quia vox <i>cæsos</i> eandem exprimit notionem. +—<a name = "var4_798" id = "var4_798" href = +"#line4_798">798.</a> <i>absumite</i>, non <i>assumite</i>, Col. et +Put. +—<a name = "var4_801" id = "var4_801" href = +"#line4_801">801.</a> <i>sorte</i> non <i>forte</i>, Col. +R. 3, Parm. Med. +<span class = "pagenum">286</span> +—<a name = "var4_802" id = "var4_802" href = +"#line4_802">802.</a> <i>præcepta</i> Ox. h.e. ante diem +intercepta, propr. ante capta, ut <i>prævertere</i> <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_329">III, 329</a>, et +<i>præsumta</i> <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_209">V, 209</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_300">VI, 300</a>; prob. N. Heins. quem vid. ad +Val. Fl. IV, 341, 751; ad Virg. Æ. X, 277; ad Claud. Cons. Mall. +v. 262; ad Ovid. Epist. XVII, 107, et Fast. IV, 940; cf. <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#var6_300">ad VI, 300</a>; <a class = +"crossref missing" href = "bookXV.html#line15_656" title = "recte 656">XV, 659</a>; <a class = "crossref missing" href = +"bookXVI.html#line16_337" title = "recte 337">XVI, 338</a>, et Gronov. +ad Liv. XXII, 41.</p> + +<p><a name = "var4_803" id = "var4_803" href = +"#line4_803">803.</a> <i>hominisque</i> Ox. Put. R. 3, Med. h.e. +Hannibalis, cujus vindictam, filio cæso, non minus quam deorum iram, +sacrificio neglecto, extimescebant. Id probavit Barth. Adv. VI, 3, +et recepit Lefeb. nec spernendum crediderim, quia tum τὸ <i>ipsique</i> +v. seq. minus durum est, et facilius intelligitur, cur <a class = +"crossref" href = "#line4_810">v. 810</a>, ipse Hannibal <i>æquatus +Superis</i> sibi videatur; <i>Superum Hannibalisque favore</i> conj. +Heins. Lenior certe medicina foret, <i>Divum Hannibalisque timore</i>, +vel <i>Divumque ducisque t.</i>, nisi malis <i>regique</i> pro +<i>ipsique</i> refingere. +—<a name = "var4_806" id = "var4_806" href = +"#line4_806">806.</a> <i>sui</i> pro <i>metu</i> scribendum +censebat N. Heins. ut <i>sui</i> exciderit ob cognatas literas voc. +<i>vix</i>. Equidem leviori mutatione reponerem <i>trepidat mentis</i>. +Pro vulgata lect. stat Lefeb., quum <i>compos</i> absolute dicatur inf. +<a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_226">XVII, 226</a>. +Sed ibi v. 222, integra loquendi forma <i>mentis compos</i>, quæ +repetitur, præcesserat, et præterea τὸ <i>metu</i> merito supposititium +videbatur N. Heins. quum <i>metuens</i> mox subsequatur. Itaque aut +versus 806 et 807 corruptos, aut, quo magis fere sententia mea +qualiscumque inclinat, a mala manu insertos laciniasque esse, +e margine adsutas, necesse est.</p> + +<p><a name = "var4_809" id = "var4_809" href = "#line4_809">809.</a> +<i>nunc impar</i> rectius putabat N. Heins. ut imparem se fateatur. Sed +Drak. monet, vulgatæ lect. eundem sensum esse: Quid tibi solvam pro +tanto munere, quod ei non inpar sit? +—<a name = "var4_813" id = "var4_813" href = +"#line4_813">813.</a> <i>veniet</i> R. 2, non inprob. Lefeb. +coll. Terent. Eunuch. +<span class = "pagenum">287</span> +II, <span class = "smallcaps">ii</span>, 53, <i>faxo insultabis</i>, pro +<i>insultes</i>. +—<a name = "var4_816" id = "var4_816" href = +"#line4_816">816.</a> <i>nutante</i>, vel <i>titubante</i> conj. +N. Heins. invita Minerva. Nam, quod Drak. jam bene animadvertit, +nulla duci gloria nascitur ex eo, quod saluti sit patriæ suæ adversus +hostem vel <i>nutantem</i>, vel <i>titubantem</i>. +—<a name = "var4_822" id = "var4_822" href = +"#line4_822">822.</a> <i>Namque operosa sacra</i> emend. +N. Heins. qui vulgatam frigere putabat; <i>majores</i>, non +<i>meliores</i>, Col. Put. et R. 2. Inter hunc et sq. versum +nonnulla λείπειν, Scaliger notavit ad marg. Silii sui. +—<a name = "var4_824" id = "var4_824" href = +"#line4_824">824.</a> <i>lectos</i> R. 3, et Med. <i>bivios +colles</i> conj. N. Heins. quem vid. ad Ovid. Epist. XVII, 178.</p> +</div> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<b>Liber IV</b><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +</body> +</html> + |
