diff options
Diffstat (limited to 'old/files/bookI.html')
| -rw-r--r-- | old/files/bookI.html | 7979 |
1 files changed, 7979 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/bookI.html b/old/files/bookI.html new file mode 100644 index 0000000..81e3c35 --- /dev/null +++ b/old/files/bookI.html @@ -0,0 +1,7979 @@ +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> +<head> +<title>Punicorum Liber Primus</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8"> + +<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css"> + +<body> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<b>Liber I</b><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + + +<span class = "pagenum">1</span> + +<h3>C. SILII ITALICI</h3> + +<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1> + + +<h3>LIBER PRIMUS.</h3> + +<hr> + +<h4><a name = "lib1_arg" id = "lib1_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p> +<span class = "smallcaps">Exposito</span> totius operis argumento; <a +href = "#line1_1">1-20.</a></p> +<p> +Carthaginis origo describitur, ubi Juno inprimis colebatur; <a href = +"#line1_21">21-28.</a></p> +<p> +Quæ prospiciens, Romanos, Trojana stirpe oriundos, et plurimum jam +opibus, armis, et potentia valentes, Carthaginem, Romæ æmulam, aliquando +eversuros esse, Pœnis et potissimum Hannibali, quem natura crudelem, +perfidum, fortem, laudis, vindictæ, præliorumque avidum et sine ulla +religione finxerat, ad bellum cum hoc populo gerendum, animum incendit; +<a href = "#line1_29">29-69.</a></p> +<p> +Ad idem bellum, ineunte etiam ætate, Hannibal a patre suo Hamilcare, +altaribus admotus, in Didonis templo, coramque sacerdote, quæ ex victimæ +immolatæ extis futura ejus fata et res gestas auguratur, solenni +jurejurando adigitur; <a href = "#line1_70">70-139.</a></p> +<p> +Hamilcare mortuo, summa imperii committitur Hasdrubali, ejus genero, +viro crudeli et ad iram proclivi, qui Tagum, Hispaniæ regulum, cruci +subfigit; <a href = "#line1_140">140-164.</a></p> +<p> +Famulus autem Tagi cæde Hasdrubalis dominum ulciscitur, et inter +tormenta risu serenaque lætitia exsultat; <a href = +"#line1_165">165-181.</a></p> +<p> +Quo facto, Hannibal admodum adolescens, a toto exercitu, qui ex Pœnis et +Hispanis constat, imperator salutatur; <a href = +"#line1_182">182-238.</a></p> +<p> +Iste fortis, animosus, gloriæque cupidus, omni militiæ labore se +exercet, et sæpius ne nocturnum quidem tempus ad quietem sibi reservat; +<a href = "#line1_239">239-267.</a></p> +<p> +Quam primum autem militum animos sibi conciliavit, nullam interponit +moram, quin Saguntum, Hispaniæ Tarraconensis urbem, obpugnet, et hanc +causam belli cum Romanis, Saguntinorum sociis, gerendi adripiat; <a href += "#line1_268">268-295.</a></p> +<p> +Castra extemplo urbi admovet, et milites suos ad vallum invadendum +murosque superandos hortatu et exemplo incitat; <a href = +"#line1_296">296-349.</a></p> +<span class = "pagenum">2</span> +<p> +Saguntini oppidum aliquandiu phalarica tuentur, sed testudine hostium +facta, moenia procumbunt, et porta urbis recluditur; <a href = +"#line1_350">350-375.</a></p> +<p> +Tum Murrus Pœnos subeuntes fortiter et ingenti cæde repellit, donec +tandem ab Hannibale, qui non minorem hostium numerum prostraverat, +confossus perit; <a href = "#line1_376">376-517.</a></p> +<p> +Victor autem, dum ad corpus Murri spoliandum adproperat, magna hostium +multitudine circumventus et mortifero vulnere ictus, ex maximo, in quo +versatur, vitæ discrimine Junonis interventu eripitur, et ægre se ad +vulnus sanandum ex acie recipit; <a href = "#line1_518">518-555.</a></p> +<p> +Quum itaque, duce Pœnorum sauciato et præterea imminente jam nocte, +prælium dirimeretur, obsessi, ne tam exoptatam rei bene gerendæ +occasionem amitterent, majore animo vires reparant, concilio convocato +de summa belli deliberant, legatosque Romam mittendos decernunt; <a href += "#line1_556">556-573.</a></p> +<p> +Isti navibus prospere in Tiberim transvehuntur; <a href = +"#line1_574">574-607.</a></p> +<p> +Et Senatum populi Rom. in templo, spoliis belli Punici primi ornato, +adeunt; <a href = "#line1_608">608-629.</a></p> +<p> +Sicoris adversam suorum fortunam exponit, et Romanos tam fœderis cum +Saguntinis icti religione, quam originis similitudine et communis +periculi metu, ad ineundam belli societatem et Sagunti libertatem +dignitatemque tuendam movere conatur; <a href = +"#line1_630">630-671.</a></p> +<p> +Oratione ejus finita, legati, scissis vestibus, corpora humo adfligunt, +et patres aliquandiu animi pendent. Cn. Corn. Lentulus auctor est, ut +Hannibal ad meritam pœnam poscatur, Carthaginique, si eum Romanis dedere +recusaret, bellum extemplo indicatur: at Q. Fabius Maximus +Cunctator suadet, ut consideratius rebus suis consulant, et legati prius +mittantur, qui renuntient, utrum dux Pœnorum sua sponte, an Senatus +auctoritate bellum Saguntinis intulerit? Postremo dolor ira mixtus +patres ad consilium Lentuli præferendum impellit; <a href = +"#line1_672">672-694.</a></p> + +</div> + +<span class = "pagenum">3</span> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_1" id = "line1_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Ordior</span> arma, quibus cælo se gloria +tollit</p> +<p><a name = "line1_2" id = "line1_2"> </a> +Æneadum, patiturque ferox Œnotria jura</p> +<p><a name = "line1_3" id = "line1_3"> </a> +<a href = "#var1_3">Carthago</a>. Da, Musa, decus memorare laborum</p> +<span class = "pagenum">4</span> +<p><a name = "line1_4" id = "line1_4"> </a> +Antiquæ Hesperiæ, quantosque ad bella crearit,</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">3</span> +<a name = "not1_1" id = "not1_1" href = "#line1_1">1.</a> +<i>Ordior arma</i> ut ap. Grat. Cyneg. 24, et Auson. Protrept. +v. 62, Drak. <i>Ordior</i>, incipio, scil. canere <i>arma</i>, h. +bella, ut in princ. Æneidos. De elegantia locutionis <i>ordior arma</i>, +vid. quos Withof. laudat, Hoogstrat. ad Corn. Nep. Alcib. II extr. et +Toll. ad Auson. Profess. c. 3, p. 151. Cf. Cic. ad Div. V, 12. +—<i>cælo</i>, ad, seu in cælum. V. App. +—<a name = "not1_2" id = "not1_2" href = +"#line1_2">2.</a> <i>Æneadum</i>, Romanorum, ab Ænea et Trojanis +oriundorum. +—<i>ferox</i>, fortis et bellicosa, vel potens. Sic et +<i>sævus</i>, <i>asper</i>, <i>acer</i>, <i>atrox</i>, <i>dirus</i>, +<i>horridus</i>, <i>insanus</i>, <i>improbus</i>, et Græcorum θρασὺς, +ὀξὺς, δριμὺς, αἰνὸς, τραχὺς, δεινὸς, οὖλος, aliaque ejusmodi epitheta, +ab ira ejusque attributis desumta, quod semel monuisse sufficiat, vel ad +virtutem, vel ad vim et potestatem, vel denique ad ventos et mare +transferuntur, et sæpius tum sive simpl. ornant, sive per <i>magnus</i>, +<i>fortis</i>, <i>potens</i> exponi possunt, qua ratione jamdudum Nonius +et Serv. ad Virg. Æ. I, 4, voc. <i>saevum</i> explicarunt, quos +immerito vanitatis incusabat Gesner. in Thes. vid. App. et ad +v. 58, 101, 251; it. Cel. Heyne ad Virg. Æ. I, 14 et 99. +—<i>patitur Œnotria jura</i>, h. in potestatem Romanorum redacta +est. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_5">XV, 5</a> et <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_383">383</a>. <i>Œnotria</i> vetus nomen Italiæ, ab +Œnotris, Pelasgis, priscis ejus incolis, sic dictæ. +—Vide in nostra editione Virg. vol. II, p. 136 et 209, notas +et Exc. XXI ad Æn. I; et in Guthriani operis recensione T. IV, +p. 75 sq. <i>Ed.</i> +—<a name = "not1_3" id = "not1_3" href = +"#line1_3">3.</a> <i>Musa</i>, vid. Heyne ad Virg. Æ. I, 8; +VII, 37, 641; IX, 525; et Kœppen ad Hom. Iliad. a, 1, et β, +484 seq. +—<i>da memorare</i>, fac ut memorem, ut αἲ κέ ποθι Ζεὺς δωσι πόλιν +ἐξαλαπάξαι ap. Hom. Iliad. α, 129. Cf. Virg. Æ. VI, 66; XII, 97. +—<i>decus</i>, κλέος, <i>laborum</i>, gloriam rerum gestarum, +multis curis ærumnisque partam; vel gloriosissimum celeberrimumque +omnium, quæ unquam gesta sunt, bellorum. +—<i>Labor</i>, ut πόνος et μόχθος, passim pro pugna. +<span class = "pagenum notes">4</span> +—<a name = "not1_4" id = "not1_4" href = +"#line1_4">4.</a> <i>Hesperiæ</i>, terræ occidentalis; nomen Italiæ +ob situm a Græcis impositum. +—<i>Antiquæ</i>, h. post hominum memoriam jam habitatæ, adeoque +nobilis et fama nominis sui notissimaæ. Quemadmodum enim hominum, quæ +vulgo dicitur, nobilitas ex antiquitate generis fere æstimatur; ita et +antiqua origo sæpe a poetis in magna vel urbium vel terrarum laude +ponitur. Vid. Heyne ad Virg. Æ. I, 12, 375, 531.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">5</span> +<p><a name = "line1_5" id = "line1_5"> </a> +Et quot Roma viros, sacri quum perfida pacti</p> +<p><a name = "line1_6" id = "line1_6"> </a> +Gens Cadmea super regno certamina movit;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_5" id = "not1_5" href = "#line1_5">5.</a> <i>perfida +pacti</i>, in pacto servando, h. fœdifraga: græca loquendi forma, poetis +Rom. sed præ ceteris Silio familiaris. Vid. App. <i>Perfidia Punica</i> +tam nota est, ut vel in proverbium abierit eique <i>Græca fides</i> +obposita sit, etsi scriptores Rom. ipsi testantur, Pœnos causa, fide, +religione ac moderatione superiores, nec nisi fortuna inferiores fuisse. +—<a name = "not1_6" id = "not1_6" href = +"#line1_6">6.</a> <i>Gens Cadmea</i>, Carthaginienses, coloni +Tyriorum e Phœnicia, unde Cadmus originem habuit. Silius urbium +populorumque nomina variare, et hinc passim paulo longius repetere +solet. Sic Romani <i>Dardanii</i> et <i>Rhœtei</i>, Puteolani +<i>Pherecyadæ</i>, (<a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_159">XII, 159</a>) Tarentini <i>Œbalii nepotes</i>, +Pœni <i>Agenorides</i>, Lacones <i>Tyndarii</i> vocantur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_7" id = "line1_7"> </a> +Quæsitumque diu, qua tandem poneret arce</p> +<p><a name = "line1_8" id = "line1_8"> </a> +Terrarum Fortuna caput. Ter Marte sinistro</p> +<p><a name = "line1_9" id = "line1_9"> </a> +Juratumque Jovi fœdus conventaque <a href = "#var1_9">patrum</a></p> +<span class = "linenum">10</span> +<p><a name = "line1_10" id = "line1_10"> </a> +Sidonii fregere duces; atque impius ensis</p> +<p><a name = "line1_11" id = "line1_11"> </a> +Ter <a href = "#var1_11">placitam</a> suasit temerando rumpere +pacem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not1_7" id = "not1_7" href = "#line1_7" +title = "‘6’ legitur">7.</a> +Pœni de principatu contenderunt, diuque dubium fuit, in <i>qua arce</i> +h. urbe, Romæ an Carthagine, <i>Fortuna caput</i> imperii +<i>terrarum</i> constitueret. +<a href = "#line1_7">7.</a> +<i>Arx</i>, ut Gr. ἄκρα et ἄκρον, poetis proprie, quidquid altum est, +adeoque montes, vertex montis, (ut XV, 480, et ἄκρα τῶν ὀρῶν vel ἄκρον +Ἴδης ὑψηλῆς, Hom.) colles et promontoria, ut Il. ξ, 36, deinde quod in +colle et editis locis positum est, inprimis ἀκρόπολις, et quoniam hæc +reliquæ civitatis initium et origo esse solebat, simpl. etiam +<i>urbs</i> dicitur, ut Ἰλίου ἄκραι. Vid. Ind. +—<a name = "not1_8" id = "not1_8" href = +"#line1_8">8.</a> Ter Pœni, fœdere rupto, bellum Romanis +intulerunt. +—<a name = "not1_9" id = "not1_9" href = +"#line1_9">9.</a> <i>Juratum Jovi</i>, jurejurando confirmatum per +Jovem, fœderis testem et perjurii vindicem, unde ὅρκιος et ὅρκων ταμίας +dicitur, v.c. Eurip. Med. 170, et Hippol. 1025. Conf. inf. <a class = +"crossref" href = "#line1_482">v. 482</a>; <a class = "crossref" +href = "bookVI.html#line6_693">VI, 693</a>; et Schol. Eurip. ad Hecub. +336. +—<a name = "not1_10" id = "not1_10" href = +"#line1_10">10.</a> <i>Sidonii</i>. Pœni, a Phœnicibus oriundi. +—<a name = "not1_11" id = "not1_11" href = +"#line1_11">11.</a> <i>ensis suasit rumpere pacem</i>, pro vulgari, +ipsi in animum induxere, rumpere pacem ense. Nam, quod Perill. Heyne +literis, humaniter ad me datis, monet, a belli cupiditate ductum, quod +arma ipsa stimulare, +<span class = "pagenum notes">5</span> +movere, suadere dicuntur; et egregie gladio tribuitur, quod eo potius +factum est. +—<i>temerando rumpere</i>, temere violare: nam <i>temerare</i> est +temere aliquid moliri et agere, vel novi quid tentare; deinde violare, +inprimis res sacras, et usui humano non destinatas, quas <i>temerare</i> +dicuntur, qui inrumpunt, quo ire nefas est, vel qui vident, tangunt, +comedunt, faciunt, quæ non licet. Vid. Heins. ad Ovid. Fast. +I, 630; ad Ep. ex Ponto II, <span class = "smallcaps">ii</span>, +27, et ad Amor. I, <span class = "smallcaps">viii</span>, 19; Burm. +ad Val. Fl. I, 627, 800; et Broukh. ad Tibull. III, <span class = +"smallcaps">v</span>, 7. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_472">ad II, 472</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">5</span> +<p><a name = "line1_12" id = "line1_12"> </a> +Sed medio finem bello excidiumque vicissim</p> +<p><a name = "line1_13" id = "line1_13"> </a> +Molitæ gentes; propiusque fuere <a href = "#var1_13">periclo</a>,</p> +<p><a name = "line1_14" id = "line1_14"> </a> +<a href = "#var1_14">Quîs</a> superare datum. Reseravit Dardanus +arces</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p><a name = "line1_15" id = "line1_15"> </a> +Ductor Agenoreas: obsessa Palatia vallo</p> +<span class = "pagenum">6</span> +<p><a name = "line1_16" id = "line1_16"> </a> +Pœnorum, ac muris defendit Roma salutem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_12" id = "not1_12" href = "#line1_12">12.</a> +<i>medio</i>, secundo, <i>bello</i> Punico. +—<a name = "not1_13" id = "not1_13" href = +"#line1_13">13.</a> Hæc sunt Liviana XXI, 1: «Adeo varia belli +fortuna ancepsque Mars fuit, ut propius periculum fuerint, qui vicere.» +Cf. Flor. II, 6, pr. +—<i>datum</i>, a fatis concessum. +—<a name = "not1_14" id = "not1_14" href = +"#line1_14">14.</a> <i>Reseravit</i>, intravit, cepit; et actus pro +conatu. Cf. App. +—<i>arces Agenoreas</i>, Phœnicias, ut <a class = "crossref" href += "bookVII.html#line7_642">VII, 642</a>, h. Carthaginem, a Phœnicibus +conditam, quorum rex et auctor, in Græcorum mythis, Agenor, Beli f. et +Cadmi pater, fuisse dicitur: unde et Pœni <i>Agenoridæ</i> passim +vocantur. Vid. Ind. et <a class = "crossref" href = "#not1_6">ad +v. 6, 7</a> et <a class = "crossref" href = "#not1_88">88</a>. +—<a name = "not1_15" id = "not1_15" href = +"#line1_15">15.</a> <i>Dardanus ductor</i>, Scipio, dux Romanorum, +qui a Trojanis, quorum regem Samothracum fabulæ Dardanum faciunt, orti +dicuntur: nisi ipsam Dardani originem, quæ ad Arcadiam, et, quoniam inde +Pelasgi Italiam venerunt, ad Italiam quoque refertur, respici malis. De +Dardano vid. Heyne Excurs. VI, ad Virg. Æ. III, 167 sq. <i>Dardanus</i> +pro <i>Dardanius</i>, ut ap. Virg. Æn. IV, 662, et XI, 287, ubi vid. +Heyne. Sic et Κελτὸς Ἄρης, Θεσσαλὸς λεὼς, Δελφὶς ἄκρα vel πέτρα et alia +vid. Spanhem. ad Callim. H. in Del. v. 173 et 177. Cf. <a class = +"crossref" href = "#var1_252">ad v. 252, V.L.</a>. +—<i>Palatia</i>, collem Palatinum, h. Romam, a Pœnis +<span class = "pagenum notes">6</span> +obsessam, de quo v. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_510">XII, 510 sqq.</a> <i>Palatia</i>, ut apud +Virg. Georg. lib. I, v. 499.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_17" id = "line1_17"> </a> +Tantarum causas irarum odiumque perenni</p> +<p><a name = "line1_18" id = "line1_18"> </a> +Servatum studio, et mandata nepotibus arma</p> +<p><a name = "line1_19" id = "line1_19"> </a> +Fas aperire mihi, <a href = "#var1_19">superasque</a> recludere +mentes.</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p><a name = "line1_20" id = "line1_20"> </a> +Jamque adeo magni repetam primordia motus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_18" id = "not1_18" href = "#line1_18">18.</a> +<i>arma</i>, bella, <i>nepotibus</i>, posteris et quasi Epigonis Pœnorum +Romanorumque a majoribus suis <i>mandata</i>, tradita et tanquam +hereditate ad eos translata. Cf. Virg. Æ. IV, 622 sqq. ubi tamen +<i>nepotes</i> non proprio sensu intelligendos monet Heyne. +—<a name = "not1_19" id = "not1_19" href = +"#line1_19">19.</a> <i>aperire</i>, explicare, ut <i>ape. +notitiam</i> dixit Cic. Orat. 33, et <i>causas</i> Prop. IV, <span class += "smallcaps">x</span>, 1. +—<i>superasque mentes</i>, consilia deorum, maxime Junonis, +<i>recludere</i>, prodere, ut <i>reserare</i>, <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#line7_436">VII, 436</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_20" id = "not1_20" href = "#line1_20">20.</a> +<i>repetam primordia motus</i>, ab initio magnum et memorabile bellum. +—<i>adeo</i>, itaque; vel παρέλκει. Vid. Ind.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_21" id = "line1_21"> </a> +Pygmalioneis quondam per caerula terris</p> +<p><a name = "line1_22" id = "line1_22"> </a> +Pollutum fugiens fraterno crimine regnum</p> +<p><a name = "line1_23" id = "line1_23"> </a> +Fatali Dido Libyes adpellitur oræ:</p> +<p><a name = "line1_24" id = "line1_24"> </a> +Tum pretio mercata <a href = "#var1_24">locos</a>, nova mœnia ponit,</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p><a name = "line1_25" id = "line1_25"> </a> +Cingere qua secto permissum <a href = "#var1_25">litora</a> tauro.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_21" id = "not1_21" href = "#line1_21">21.</a> +Cf Virg. Æ. I, 338... 368, ubi Venus originem Carthaginis, a Didone +conditæ, fusius exponit, in quam tamen adcuratius inquirit Heyne Exc. I +ad Virg. Æn. IV. +—<i>terris Pygmalioneis</i>, e Phœnicia, seu Tyro. Cf. Æ. +I, 346 sq. +—<i>cærula</i> sc. æquora, seu maria, κυάνεα κατὰ νῶτα, simpl. pro +mari, ob colorem, ut κύανος, et ap. Virg. Æ. III, 208; IV, 583; VIII, +672. +—<a name = "not1_22" id = "not1_22" href = +"#line1_22">22.</a> <i>crimen</i>, τὸ ἄγος, <i>fraternum</i>, +Pygmalionis fratris, qui Sychæum, Didonis maritum, occiderat regnumque +vi occupaverat. Fabula satis nota et græcæ originis narratur auspiciis +et ductu Maronis Æn. I, 365 sq.; IV, 211. +—<a name = "not1_24" id = "not1_24" href = +"#line1_24">24.</a> <i>pretio mercata locos</i>, quocirca Pœnos +longo tempore post tributum quotannis pependisse memorat Justin. +IX, 2. +—<i>mœnia ponere</i>, ut τιθέναι et <i>statuere</i>, ἱδρύειν, +ἱστάναι, στῆσαι πόλιν, ἐστήξειν τεῖχος, Callim. H. in Apoll. 14 al. Cf. +Burm. ad Virg. Æn. II, 295. <i>mœnia</i> Byrsam arcem, in media urbe et +arduo loco sitam, ea parte, <i>qua permissum</i> ei erat <i>cingere +litora</i>, agrum in terra mari propinqua, <i>secto tauro</i>, corio +tauri, in minutissimas partes dissecto. +—<a name = "not1_25" id = "not1_25" href = +"#line1_25">25.</a> Hanc fraudem illustravere, a Drak. laudati, +Heindreich. reipubl. Carthag. I, 1, p. 21; et Themist. Orat. +<span class = "pagenum notes">7</span> +XXI, p. 261, ed. Harduini, similemque narrat Saxo Gramm. hist. Dan. +IX, p. 176.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">7</span> +<p><a name = "line1_26" id = "line1_26"> </a> +Hic Juno, ante Argos (sic credidit alta vetustas)</p> +<p><a name = "line1_27" id = "line1_27"> </a> +Ante Agamemnoniam gratissima tecta <a href = "#var1_27">Mycenen</a></p> +<p><a name = "line1_28" id = "line1_28"> </a> +Optavit profugis æternam condere <a href = "#var1_28">gentem</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_26" id = "not1_26" href = "#line1_26">26.</a> +Hæc adumbrata ex Virg. Æ. I, 15 sqq. <i>Argos</i> et <i>Mycene</i>, +Μυκήνη, urbes perantiquæ Argolidis, ubi Juno, quæ a priore sæpius Ἀργεία +et <i>Argiva</i> dicitur, in primis colebatur: unde <i>gratissima +tecta</i>, oppida, πολὺ φίλταται πόληες, Hom. Il. Δ, 51. Nam Dii, ex +antiqui sermonis genio, illas terras amare et incolere, vel certe +frequentare dicuntur, quæ iis sacræ sunt, et ubi sacrificiis templisque +coluntur. +—<a class = "missing" name = "not1_27" id = "not1_27" href = +"#line1_27" title = "numerus deest">27.</a> <i>Mycenen +Agamemnoniam</i> Silius a Marone mutuatus est, Æn. VI, 839. +—<a name = "not1_28" id = "not1_28" href = +"#line1_28">28.</a> <i>profugis</i> Tyriis, Didoni ejusque +comitibus, <i>condere gentem</i> ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_767">IV, 767</a>, et ap. Justin. II, 6 et 10; +XXII, 5; Virg. Æ. I, 33; Tac. Germ. 2; Curt. VI, 2; VIII, +10, quæ loca excitarunt Heins. Drak. et Lef. Sic et κτιστὴς, κτίζειν +ἔθνη, νῆσον cet. vid. Cuper. Obss. III, 9, Ernesti et Burm. ad +Suet. Aug. 98.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_29" id = "line1_29"> </a> +Verum ubi magnanimis Romam caput urbibus alte</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p><a name = "line1_30" id = "line1_30"> </a> +Exserere, ac missas etiam trans æquora classes</p> +<p><a name = "line1_31" id = "line1_31"> </a> +Totum signa videt victricia ferre per orbem,</p> +<p><a name = "line1_32" id = "line1_32"> </a> +Jam propius metuens, bellandi corda furore</p> +<span class = "pagenum">8</span> +<p><a name = "line1_33" id = "line1_33"> </a> +Phœnicum exstimulat. Sed enim conamine primæ</p> +<p><a name = "line1_34" id = "line1_34"> </a> +Contuso pugnæ, fractisque in gurgite cœptis</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p><a name = "line1_35" id = "line1_35"> </a> +Sicanio Libycis, iterum instaurata capessens</p> +<p><a name = "line1_36" id = "line1_36"> </a> +Arma remolitur. Dux <a href = "#var1_36">agmina</a> subficit unus</p> +<p><a name = "line1_37" id = "line1_37"> </a> +Turbanti <a href = "#var1_37">terras</a> pontumque movere paranti.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_29" id = "not1_29" href = "#line1_29">29.</a> +Ingeniose Juno, Trojanis et hinc quoque Romanis, qui ab illis originem +ducunt, ob causas vel ex Virg. Æ. I, 25 sq. notas, inimicissima, +Pœnos ad bellum ipsa impulisse dicitur. <i>Sed poeta et</i> h.l. +expressit Virg. Æ. I, 19 sq. et Ecl. I, 25. +—<i>Magnanimus</i>, vox Maroni familiaris, bellicam virtutem +exprimit, ut μεγαλόψυχος, μεγαλήτωρ, μεγάθυμος, μεγαλόθυμος, μεγαλόνοος, +μεγαλόφρῶν, μεγάφρων. +—<a class = "missing" name = "not1_30" id = "not1_30" href = +"#line1_30" title = "numerus deest">30.</a> <i>caput exserere</i> +ut <i>caput efferre</i>, <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_251">VIII, 251</a>. Cf. Ovid. Fast. I, 300. +—<a name = "not1_32" id = "not1_32" href = +"#line1_32">32.</a> <i>propius</i>, præsentius adeoque majus +periculum. +—<i>furor</i>, ut semel moneam, omnes animi motus vehementiores, +inprimis furiosam, insanam, acerrimam cupiditatem amoremque designat, ut +<i>f. decoris</i>, <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_324">II, 324</a>; <i>f. laudum</i>, <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_146">III, 146</a>; <i>furiæ +auri</i>, <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_500">II, +500</a>; <i>furere</i>, <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_27">X, 27</a>, quod de militibus propr. adhiberi +monent Burm. ad Petron. 122, et Broukh. ad Prop. IV, <span class = +"smallcaps">vi</span>, 56. Sic et <i>insania</i>, <i>insanire</i>, μανία +et μαίνεσθαι. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_253">VII, 253</a>, <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_497">497</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_26">VIII, 26</a>. Intpp. ad Hor. Od. I, 15, +27. Kœppen ad Hom. Il. γ, 39; ζ, 160. Ill. Beck ad Aristophan. Aves +1096; Schwebel ad Mosch. VII, 2; Spanh. ad Callim. H. in Cer. 30, +et Burm. +<span class = "pagenum notes">8</span> +ad Val. Fl. V, 521. +—<a name = "not1_33" id = "not1_33" href = +"#line1_33">33.</a> <i>Sed enim</i> ut ap. Virg. Æ. I, 19, al. +pro at vero, ut <i>enim</i> pro <i>vero</i> dixit Virg. Æ. V, 580; +VI, 52; VIII, 84; X, 874, ad quæ loca vid. Heyne. Vel τὸ +<i>enim</i> παρέλκει et transitioni servit, ut <i>at enim</i>, <i>verum +enim</i>, <i>immo enim</i>, <i>enim vero</i>, etc. <i>Sed vero</i>, +<i>sed enim</i>, <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_332">XII, 332</a>. +—<a name = "not1_34" id = "not1_34" href = +"#line1_34">34.</a> <i>Contuso</i> ut <i>retuso</i>, fracto et +represso. Vid. Ind. et Jani ad Hor. Od. IV, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 8. Heins. ad Claud. Cons. Hon. IV, 627; VI, +302. +—<i>pugnæ primæ</i>, belli Punici I. +—<i>cœptis Libycis</i>, Pœnorum. +—<i>in gurgite Sicanio</i>, mari Siculo, in quo C. Lutatius +Catulus, A.U. 512, tam splendidam de classe Pœnorum ad Ægates ins., +inter Siciliam et Africam sitas, victoriam reportavit, ut b. Punicum I +finiret. Cf. <a class = "crossref" href = "#line1_61">v. 61</a>, +<a class = "crossref" href = "#line1_102">102</a>; <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#line4_80">IV, 80</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_684">VI, 684 sq.</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_530">XI, 530</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_731">XIII, 731</a>. Polyb. I, 60 sq. Flor. +II, 2. +—<a name = "not1_36" id = "not1_36" href = +"#line1_36">36.</a> <i>Arma</i>, bellum, <i>remolitur</i>, +instaurat, renovat. +—<i>Dux unus</i>, Hannibal, <i>subficit</i>, subpeditat, +subministrat, <i>agmina</i> Junoni, <i>turbanti</i> cet., motus in mari +et terra excitanti. +—<i>Subficit</i>, ut ap. Virg. Æ. II, 618; IX, 803; et Ge. II, +424, 436. Withof. interpretatur: unus præstat et quasi repræsentat +agmina; unus instar multorum agminum est. Cf. inf. <a class = "crossref" +href = "#line1_498">v. 498</a>, et Eumen. Paneg. ad Constant. c. +13.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_38" id = "line1_38"> </a> +Jamque Deæ cunctas sibi belliger induit iras</p> +<p><a name = "line1_39" id = "line1_39"> </a> +<a href = "#var1_39">Hannibal</a>: hunc audet solum componere fatis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_38" id = "not1_38" href = "#line1_38">38.</a> +<i>sibi induit iras</i>, eleganter pro, iram mente concipit. Drak. +laudat XV, 739. Stat. Th. VIII, 392. Senec. Epist. 47, et Petron. c. 4, +ubi vid. Burm. +—<a name = "not1_39" id = "not1_39" href = +"#line1_39">39.</a> Poeta ἐναργῶς exprimit summam audaciam +animumque invictum, Hannibalis, qui ipsis fatis, quibus victoria +Romanorum fixa erat et quorum vi etiam Dii cedunt (vid. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_76">ad V, 76</a>), obponitur, +cf. <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_543">IX, 543</a>; +<a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_54">X, 54</a>, +<a class = "crossref" href = "bookX.html#line10_67">67, 68</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXVII.html#line17_318">XVII, 318</a>. +—<i>componere</i> ut <i>comparare</i>, voc. propr. de +gladiatoribus, quum par pari componitur, ut invicem pugnent. Vid. Ind. +«Ecce par Deo dignum, vir fortis cum mala fortuna compositus,» etc. +dixit Senec. Prov. c. 2. Cf. Lucan. III, 195.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">9</span> +<span class = "linenum">40</span> +<p><a name = "line1_40" id = "line1_40"> </a> +Sanguineo <a href = "#var1_40">tum</a> læta viro, atque in regna +Latini</p> +<p><a name = "line1_41" id = "line1_41"> </a> +Turbine mox sævo venientum <a href = "#var1_41">haud inscia</a> +cladum,</p> +<p><a name = "line1_42" id = "line1_42"> </a> +«Intulerit Latio, spreta me, Troius, inquit,</p> +<p><a name = "line1_43" id = "line1_43"> </a> +Exsul Dardaniam<a href = "#var1_43">, </a>et bis numina capta +Penates,</p> +<p><a name = "line1_44" id = "line1_44"> </a> +Sceptraque fundarit victor Lavinia Teucris;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_40" id = "not1_40" href = "#line1_40">40.</a> <i>Tum</i> +Juno <i>læta viro... inquit</i>, <i>Intulerit</i>, etc. +—<i>Sanguineus</i>, ut <i>cruentus</i> et αἱματώδης, est +sanguinolentus, cruoris cupidus, αἱμοχαρὴς, φιλαίματος (conf. <a class = +"crossref" href = "#line1_60">v. 60</a>); nisi poeta ad Hannibalem +transtulit formam Martis, qui μιαιφόνος dicitur Hom. Iliad. ε, 844; φ, +402; et sanguineus, Ovid. Rem. Am. 153, et Virg. Æn. XII, 332, ubi Cel. +Heyne illam verbi notionem in dubium fere vocasse videri potest. +—<a name = "not1_41" id = "not1_41" href = +"#line1_41">41.</a> <i>Turbine</i> δεινῶς pro impetu, motu. +—<i>sævo</i>, vid. <a class = "crossref" href = "#not1_2">ad +v. 2</a>. +—<i>clades</i>, calamitates, ut <i>exitia</i>, <i>damnum</i>, +<i>noxa</i>, πῆμα, λύμη, ἄτη, λοιγὸς, βλάβη, ἧσσα. +—<a name = "not1_42" id = "not1_42" href = +"#line1_42">42.</a> Per me, inquit, Æneas Lavinium condiderit, +sedemque ibi regni fixerit, dummodo Romanos, a Trojanis oriundos, per +Hannibalem ad Ticinum, Trebiam, Trasymenum lacum et Cannas ingentibus +prosternere possim cladibus. Hæc magno verborum ornatu et dilectu, si +singula excusseris, expressa videbis: sed poeta vestigia Maronis +persecutus est, Æ. I, 37 sq. Cf. et Æ. VII, 292 sq., 313 sq. Ita +jam <i>Ernesti</i>: per me, inquit Juno, Æneas imperium in Italia +fundaverit; per me vincant in fine Romani, dummodo interea sanguinem +profundant: consentanea vox Junonis iratæ, at victoriam Romanorum, ut +Dea est, prævidentis. +—<a name = "not1_43" id = "not1_43" href = +"#line1_43">43.</a> <i>Exsul Troius</i>, Τρώϊος, Æneas, a Troja +profugus. +—<i>Latio</i>, in Latium. +—<i>Dardaniam</i>, Trojam, h. Trojanos eorumque leges et +instituta, ut <a class = "crossref" href = "#line1_668">v. 668</a> +et ap. Ovid. Met. III, 539; Epist. VII, 151; et Fast. IV, 251. +—<i>Penates</i>, sacra et religionem, ut <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#line7_475">VII, 475</a>. Hæc adumbrata ex Virg. Æ. +I, 6, 68; III, 12; ubi vid. Heyne et in Exc. IX ad Æn. II, 293. +—<i>numina</i> et religio. +—<i>bis capta</i>, h. Trojanorum bis captorum, ab Hercule et +Agamemnone, unde <i>bis capti Phryges</i> et <i>gens bis victa</i> +Maroni dicuntur: quam interpretationem cur tanquam nimis argutam +damnaverit Heyne ad Æ. IX, 599, eo minus adsequor, quum eamdem Vir +summus ad Æ. XI, 402, adsensu suo comprobaverit. Alii, v.c. Theocritus, +Τευκρίδα τρίπορθον, Trojam ter eversam, et quidem tertium ab Amazonibus, +memorant. V. Heyne ad Virg. Æ. I, 490, et ad Apollod. p. 373, +ut de <i>Lavinio</i> Exc. III ad Æ. VII.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">10</span> +<span class = "linenum">45</span> +<p><a name = "line1_45" id = "line1_45"> </a> +Dum Romana tuæ, Ticine, cadavera ripæ</p> +<p><a name = "line1_46" id = "line1_46"> </a> +Non <a href = "#var1_46">capiant</a>, similisque mihi per Celtica +rura</p> +<p><a name = "line1_47" id = "line1_47"> </a> +Sanguine Pergameo Trebia et stipantibus armis</p> +<p><a name = "line1_48" id = "line1_48"> </a> +Corporibusque virum retro fluat, ac sua largo</p> +<p><a name = "line1_49" id = "line1_49"> </a> +Stagna reformidet <a href = "#var1_49">Trasymenus</a> turbida tabo;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not1_45" id = "not1_45" href = "#line1_45" +title = "numerus deest">45.</a> <i>Ticinus</i> (<i>il Tessino</i>) et +<i>Trebia</i> (<i>Trebbia</i>) fluvii Galliæ Cisalp., +<span class = "pagenum notes">10</span> +clade Romanorum inclyti. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_81">IV, 81 sqq.</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_485">485 sq.</a> +—<a name = "not1_46" id = "not1_46" href = +"#line1_46">46.</a> <i>similis</i>, similiter, <i>Trebia mihi</i> +(vid. var. lect.) <i>retrofluat</i>, summa cum vi dictum, pro repleatur. +Conf. <a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_743">XIII, +743</a>. +—<i>Celtica rura</i>, Gallorum agros. +—<a name = "not1_47" id = "not1_47" href = +"#line1_47">47.</a> <i>Sanguine Pergameo</i>, Trojano, h. Romano. +—<i>stipantibus</i> se, stipatis, densis, cumulatis. Vid. App. et +<a class = "crossref" href = "#not1_539">ad v. 539</a>. +—Versus <a name = "not1_48" id = "not1_48" href = "#line1_48">48 +et 49</a> pulcherrimi dilectu verborum et idearum. Cf. Virg. Æ. XI, 405, +ibique Heyne. +—<a name = "not1_49" id = "not1_49" href = +"#line1_49">49.</a> <i>reformidet</i>, cum horrore videat. Terror +Romanorum ad fluvium translatus, ut <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_463">III, 463</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_445">IV, 445</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_602">602</a>. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_542">ad V, 542</a>. +—<i>Trasymenus</i> lacus Etruriæ (Tusciæ) in agro Perusino, hod. +<i>il Lago di Perugia</i>, sen <i>di Passignano</i> et <i>di +Castiglione</i>; nobilitatus clade Flaminii, unde ipse prœlii locus +<i>Ossariæ</i> nomen accepit. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_1">V, 1 sqq.</a></p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">50</span> +<p><a name = "line1_50" id = "line1_50"> </a> +Dum Cannas tumulum Hesperiæ, campumque cruore</p> +<p><a name = "line1_51" id = "line1_51"> </a> +Ausonio mersum sublimis Iapyga cernam,</p> +<span class = "pagenum">11</span> +<p><a name = "line1_52" id = "line1_52"> </a> +Teque vadi dubium coeuntibus, Aufide, ripis</p> +<p><a name = "line1_53" id = "line1_53"> </a> +Per clipeos, galeasque virum, cæsosque per artus</p> +<p><a name = "line1_54" id = "line1_54"> </a> +Vix iter <a href = "#var1_54">Hadriaci</a> rumpentem ad litora +ponti.»</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p><a name = "line1_55" id = "line1_55"> </a> +Hæc ait, ac juvenem facta ad Mavortia flammat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_50" id = "not1_50" href = "#line1_50">50.</a> +<i>Cannae</i> (<i>Canna Distrutta</i>), olim urbs, postea ignobilis +vicus Apuliæ (vid. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_624">ad VIII, 624</a>), ad <i>Aufidum</i> fluv. +(<i>Ofanto</i>) qui in mare Hadriat. exoneratur. +—<i>tumulum Hesperiæ</i>, sepulcrum Italiæ, præclare, quoniam +quadraginta, vel, teste Polyb. III, 117, septuaginta Romanorum millia +ibi perierunt. Bene comparant Catull. ad Manl. LXVIII, 89: «Troja, +nefas, commune sepulcrum Asiæ Europæque;» Propert. II, I, 27: +«Civilia busta Philippi;» Claud. bell. Get. 637: «Pollentia, bustum +Barbariæ;» Liv. XXXI, 29: «Capua, sepulcrum ac monumentum Campani +populi. +—<a name = "not1_51" id = "not1_51" href = +"#line1_51">51.</a> <i>Ausonio</i>, Romano. +—<i>mersum</i> ut <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_189">IX, 189</a>. +—<i>sublimis</i>, de cælo. +—<i>Iapyx</i>, campus Iapygius, h. Apulus, seu Cannensis: nam +Iapygiæ nomen apud poetas etiam Apuliam, Calabriam et Messapiam +complectitur. Vid. +<span class = "pagenum notes">11</span> +Ind. Silio præivit Virg. Æn. XI, 247, 678; ubi vid. Heyne. +—<a name = "not1_52" id = "not1_52" href = +"#line1_52">52.</a> <i>Aufide</i>, etc. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#line8_671">VIII, 671</a>; <a class = "crossref" +href = "bookX.html#line10_320">X, 320</a>. +—<i>vadum</i> non modo locus est in aqua, per quem <i>vadere</i> +licet, quum parum sit profundus; sed etiam fontis, lacus, maris, fluvii +fundus vel alveus, per quem aqua <i>vadit</i> vel in quo continetur, +etiam in locis præaltis; et hinc denique aquæ et flumen vel mare ipsum. +Vid. Gronov. Obss. I, 19. +—<i>vadi dubium</i>, cujus alveus est dubius. +—<a name = "not1_54" id = "not1_54" href = +"#line1_54">54.</a> Cf. Virg. Æ. V, 806 sq. +—<i>Rumpere iter</i> pro perrumpere, sibi iter facere, seu viam +aperire, ut <i>r. cursum</i> et <i>aditus</i>. Vid. Ind. et Virg. Æ. II, +494. Heins. et Burm. ad Val. Flacc. I, 3, et ad Ovid. Epist. XVIII, +43.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_55" id = "not1_55" href = "#line1_55">55.</a> +<i>flammare</i>, ut <i>adcendere</i> et <i>incendere</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_56" id = "line1_56"> </a> +Ingenio motus avidus fideique <a href = "#var1_56">sinister</a></p> +<p><a name = "line1_57" id = "line1_57"> </a> +Is fuit; <a href = "#var1_57">exsuperans</a> astu; sed devius æqui.</p> +<p><a name = "line1_58" id = "line1_58"> </a> +Armato nullus Divum pudor; improba virtus,</p> +<p><a name = "line1_59" id = "line1_59"> </a> +Et pacis despectus honos; <a href = "#var1_59">penitusque</a> +medullis</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p><a name = "line1_60" id = "line1_60"> </a> +Sanguinis humani flagrat sitis: <a href = "#var1_60">his super</a>, +ævi</p> +<span class = "pagenum">12</span> +<p><a name = "line1_61" id = "line1_61"> </a> +Flore virens, avet Ægates abolere, <a href = "#var1_61">parentum</a></p> +<p><a name = "line1_62" id = "line1_62"> </a> +Dedecus, ac Siculo <a href = "#var1_62">demergere</a> fœdera ponto.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_56" id = "not1_56" href = "#line1_56">56.</a> +Bene fecit poeta, quod statim initio carminis egregiam veramque herois +sui imaginem intexuit lectorumque oculis subjecit. Cf. <a class = +"crossref" href = "#line1_239">v. 239 sqq.</a>, et Liv. +XXI, 4. +—<i>motus</i>, turbarum et bellorum. +—<i>fidei sinister</i>, sinistræ, malæ; perfidus.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_58" id = "not1_58" href = "#line1_58">58.</a> +<i>Armato nullus divum pudor</i>, metus et religio. Finge tibi virum. +qui hæc dicere possit, «Dextra mihi Deus, et telum, quod missile libro, +nunc adsint;» vel «virtus mihi numen et ensis;» et «adsis mihi dextera +tantum, Tu præsens bellis et inevitabile numen, Te voco, te solam +superum contemtor adoro:» quæ ap. Virg. Æ. X, 773; Stat. Th. II et +XII leguntur. Drak. laudat. <a class = "crossref" href = +"#line1_117">v. 117</a>; <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_309">II, 309</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_634">XII, 634</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_318">XVII, 318</a>, et Liv. XXI, 4. Add. inf. +<a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_183">XI, +183, 4</a>. +—<i>virtus improba</i>, h. magna, vel etiam constans, invicta, quæ +nulla fortuna frangitur. Vid. Ind. et <a class = "crossref" href = +"#not1_2">ad v. 2</a>; Heyne ad Virg. Ge. I, 146; Æ. II, 356; +IX, 62, et XII, 687. Sic et <i>virtus horrida</i>, <a class = "crossref" +href = "bookXI.html#line11_205">XI, 205</a>, <a class = "crossref +missing" href = "bookXI.html#line11_419" title = "recte 419">421</a>; et +atrox, <a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_369">XIII, +369</a>; <i>fides atrox</i>, <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_378">VI, 378</a>; ubi vid. not. +—<a name = "not1_59" id = "not1_59" href = +"#line1_59">59.</a> <i>pacis despectus honos</i>, contemtus +odiumque pacis, quæ colenda erat et amanda. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#line3_123">III, 123</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#not4_607">ad IV, 607</a>. +—<a name = "not1_60" id = "not1_60" href = +"#line1_60">60.</a> <i>ævi Flore virens</i>, ut ἄκμη et ἀκμάζουσα +ἡλικία, +<span class = "pagenum notes">12</span> +vel ἄνθος ἥβας ἄρτι κυμαίνει, ap. Pind. Pyth. IV, 281. Cf. <a class = +"crossref" href = "#not1_376">ad v. 376</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_691">VII, 691</a>. +—<a name = "not1_61" id = "not1_61" href = +"#line1_61">61.</a> <i>abolere Ægates</i>, h. maculam et memoriam +cladis, ad Æ. insulas Hannoni a Lutatio inlatæ; ut <i>abo. Sychæum</i> +dixit Virg. Æn. I, 720. Cf. <a class = "crossref" href = +"#not1_34">ad v. 34</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_684">VI, 684</a>. +—<a name = "not1_62" id = "not1_62" href = +"#line1_62">62.</a> <i>Siculo demergere fœdera ponto</i>, egregie +pro delere, et hoc pro violare, rumpere <i>fœdus</i> in hoc mari ictum. +Nam <i>tradere ventis</i>, <i>flammæ</i>, <i>aquæ</i> poetis pro delere +et irritum facere dicitur. Καταβρέχειν σιγᾷ, Pind. Isthm. V, 65. +Vid. Intpp. ad Tibull. I, <span class = "smallcaps">ix</span>, 49 +sq., et Hor. Od. I, <span class = "smallcaps">xvi</span>, 3, +4; <span class = "smallcaps">xxvi</span>, 2, 3.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_63" id = "line1_63"> </a> +Dat mentem Juno, <a href = "#var1_63">ac laudum</a> spe corda +fatigat.</p> +<p><a name = "line1_64" id = "line1_64"> </a> +Jamque aut <a href = "#var1_64">nocturno penetrat Capitolia +visu</a>,</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p><a name = "line1_65" id = "line1_65"> </a> +Aut rapidis fertur per summas passibus Alpes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_63" id = "not1_63" href = "#line1_63">63.</a> +<i>Dat mentem</i>, θυμὸν, μένος ἔμπνευσε, animum vel iram quoque et +desiderium, hanc ignominiam delendi, in eo excitat. Cf. Virg. Ge. III, +267, et inf. <a class = "crossref" href = "#not1_80">ad v. 80</a>, +et <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_609">VI, 609</a>. +—<i>fatigare</i>, propr. <i>fatim</i>, adfatim, frequenter +<i>agere</i>; hinc precibus, hortatu, spe, etc. sæpius et vehementer +movere, agitare, vexare. V. Heyne ad Virg. Æn. I, 280; IV, 572; +VII, 582; VIII, 94.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_64" id = "not1_64" href = "#line1_64">64.</a> +Egregie sic adumbratur summa, qua Hannibal flagrat, cupiditas, Romanis +bellum inferendi, quibuscum jam in somnis quoque armis contendit. Nam +quæ interdiu cura singulari agimus vel cogitamus, eorum species nos per +somnum agitare solent. Cf. simil. loc. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_325">VII, 325 sq.</a> Drak. laudat Accium ap. +Cic. Divin. I, 22. Auctor, Octaviæ v. 740. Petron. Sat. CIV, +ubi vid. Gonsal., Aristoph. Nub. I, 1, et Macrob. Somn. Scip. +I, 3.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_66" id = "line1_66"> </a> +Sæpe etiam famuli turbato <a href = "#var1_66">ad limina</a> somno</p> +<span class = "pagenum">13</span> +<p><a name = "line1_67" id = "line1_67"> </a> +Expavere trucem per vasta silentia vocem,</p> +<p><a name = "line1_68" id = "line1_68"> </a> +Ac largo sudore virum invenere futuras</p> +<p><a name = "line1_69" id = "line1_69"> </a> +Miscentem pugnas, et inania bella gerentem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_66" id = "not1_66" href = "#line1_66">66.</a> +<i>famuli ad limina</i>, servi, ut +<span class = "pagenum notes">13</span> +ap. Plin. Ep. VI, 16, 13, <i>ii limini obversabantur</i>; Withof. sed +<i>Lefebvre de Villebrune</i> alio sensu: sunt stipatores, armigeri. Ex +Hom. quidem notissimi sunt θεράποντες et ἑταῖροι heroum, verb. c. +Patroclus Achillis, Meriones Idomenei, Thrasymedes Sarpedonis tam amicus +et comes, quam famulus: quin et heroinis δμωΐδες famulæ, comites +tribuuntur, ut Penthesileæ a Qu. Calab. I, 33. Sed <i>famuli ad +limina</i> ab his prorsus diversi et servili potius conditione sunt, qui +ad fores cubiculi excubant, θυρωροὶ, ἀμφίπολοι, ut in gloss. vett. et +ap. Hom. Odyss. ζ, 18, quod jam monuit Drak. Cf. Lips. ad Tac. Ann. XIV, +44. Si tamen Silius eos confudisse censendus est, fecit hoc Maronis +exemplo Æ. IX, 648. +—<a name = "not1_67" id = "not1_67" href = +"#line1_67">67.</a> <i>vasta</i>, magna, alta <i>silentia</i> +noctis, quæ terrorem augent. Vid. Virg. Æ. II, 755. +—<a name = "not1_69" id = "not1_69" href = +"#line1_69">69.</a> <i>Miscere pugnas</i>, μιγνύναι ὑσμίνην, pro +miscere, conferre manus, congredi, pugnare. De auctore pugnæ occurrit +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_528">II, 528</a> et +ap. Tibull. I, 3, 64. +—<i>inania bella</i> bene dicit, ut σκιαμαχοῦντος, Ern.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">70</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_70" id = "line1_70"> </a> +Hanc rabiem in fines Italum Saturniaque arva</p> +<p><a name = "line1_71" id = "line1_71"> </a> +<a href = "#var1_71">Addiderat quondam puero patrius furor: +ortus</a></p> +<p><a name = "line1_72" id = "line1_72"> </a> +Sarrana prisci Barcæ de gente, vetustos</p> +<p><a name = "line1_73" id = "line1_73"> </a> +A Belo numerabat avos: namque orba marito</p> +<p><a name = "line1_74" id = "line1_74"> </a> +Quum fugeret Dido <a href = "#var1_74">famulam</a> Tyron, impia diri</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p><a name = "line1_75" id = "line1_75"> </a> +<a href = "#var1_75">Belides</a> juvenis vitaverat arma tyranni,</p> +<p><a name = "line1_76" id = "line1_76"> </a> +Et se participem casus sociarat in omnes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_70" id = "not1_70" href = "#line1_70">70.</a> +<i>Saturnia arva</i>, vid. Virg. Æ. I, 569. +—<i>Addiderat</i>, dederat, inspiraverat. Vid. Ind. +—<a name = "not1_71" id = "not1_71" href = +"#line1_71">71.</a> <i>patrius furor</i>, pater furens, iratus: +abstr. pro concr. vid. App. +—<a name = "not1_72" id = "not1_72" href = +"#line1_72">72.</a> <i>Sarrana gens</i>, Tyria, a prisco Tyri +nomine <i>Sarra</i>,<span class = "greek" title = "(Hebrew) tsir"> ציר +</span>. V. Gell. XIV, 6. +—<i>Barcas</i>, nomen Punicum, quod vulgo ab hebr.<span class = +"greek" title = "(Hebrew) barak"> ברק</span>, <i>fulguravit</i>, +deducitur. Ab hoc gentis auctore et Hamilcar <i>Barcas</i> et factio +Barcina dicta. +—<a name = "not1_73" id = "not1_73" href = +"#line1_73">73.</a> <i>Belus</i>, nomen ab hebr.<span class = +"greek" title = "(Hebrew) ba’al"> בעל </span><i>dominus</i> formatum, +priscis et diis et regibus Assyriæ, Ægypti, Babyloniæ et Phœnices +proprium. Cf. <a class = "crossref" href = "#not1_87">ad v. 87</a>. +—<a name = "not1_74" id = "not1_74" href = +"#line1_74">74.</a> <i>Tyrum famulam</i>, servientem Pygmalioni, +tyranno. Cf. Heins. ad Ovid. Fast. I, 286. +—<a name = "not1_75" id = "not1_75" href = +"#line1_75">75.</a> <i>Belides juvenis</i>, Barcas.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_77" id = "line1_77"> </a> +Nobilis hoc ortu, et dextra spectatus Hamilcar,</p> +<span class = "pagenum">14</span> +<p><a name = "line1_78" id = "line1_78"> </a> +Ut fari <a href = "#var1_78">primamque</a> datum distinguere lingua</p> +<p><a name = "line1_79" id = "line1_79"> </a> +Hannibali vocem, sollers nutrire furores,</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p><a name = "line1_80" id = "line1_80"> </a> +Romanum <a href = "#var1_80">sevit</a> puerili in pectore bellum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_77" id = "not1_77" href = "#line1_77">77.</a> +<i>spectatus dextra</i>, ut <i>ferro</i>, <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_263">VIII, 263</a>, δόκιμος τὰ πολέμια, +<span class = "pagenum notes">14</span> +<i>Spectata</i>, h. certis experimentis, an proba sint, nec ne, +explorata et cognita, dicuntur propr. metalla, numi, histriones et +gladiatores: unde <i>spectaculum</i>, <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_556">VIII, 556</a>, <i>spectatio</i> et +<i>spectamen</i>, pro specimine, experimento. Cf. Ern. Clav. in hh. vv. +et Ill. Harles. ad Val. Fl. I, 100, ad Ovid. Pont. II, 7, 82, +et in Anthol. lat. poet. ad Lucret. I, 141. +—<a name = "not1_78" id = "not1_78" href = +"#line1_78">78.</a> <i>distinguere vocem</i>, verba distincte +enunciare, articulatim loqui. +—Hæc verba non nimis urgenda, et ad pueritiam immaturamque ætatem +Hannibalis significandam generatim ac paulo licentius dicta existimari +debent; Ern. Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_349">ad +II, 349 sq.</a> +—<a name = "not1_79" id = "not1_79" href = +"#line1_79">79.</a> <i>sollers nutrire</i>, græca formula, satis +nota. Vid. App. et Bentl. ad Hor. Od. I, <span class = +"smallcaps">i</span>, 6. +—<i>furores</i> bellandi, ut <a class = "crossref" href = +"#line1_32">v. 32</a>. +—<a name = "not1_80" id = "not1_80" href = +"#line1_80">80.</a> <i>bellum</i>, cupiditatem, cum Romanis +bellandi, <i>sevit</i>, insevit, indidit, inspiravit, movit, ἔν φρεσὶν +ἐνέφυσεν, Hom. Od. χ, 348, ἐνῆκε, ἐνέθηκε, ἔμπνευσε μένος; Iliad. ο, +262; τ, 37, 159; υ, 80, 110; φ, 145.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_81" id = "line1_81"> </a> +Urbe fuit media sacrum genetricis <a href = "#var1_81">Elissæ</a></p> +<p><a name = "line1_82" id = "line1_82"> </a> +Manibus, et patria Tyriis formidine cultum,</p> +<p><a name = "line1_83" id = "line1_83"> </a> +Quod taxi circum et piceæ squalentibus umbris</p> +<p><a name = "line1_84" id = "line1_84"> </a> +Abdiderant, <a href = "#var1_84">cælique arcebant lumine, +templum</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_81" id = "not1_81" href = "#line1_81">81.</a> +Silii oculis et animo observabantur loca Virg. Æ. IV, 457 sq., et 494 +sq. ad quæ vid. Heyne. Egregie autem fingit, Hannibalem non in templo +Jovis, quod Polyb. III, 11, et Corn. Nep. c. 2 tradunt, sed Didonis, +Trojanis, Romanorum majoribus, infensissimæ, jurasse. +—<i>sacrum</i>, sacratum, dedicatum. +—<i>genetricis</i>, conditricis urbis. +—<i>Elissæ</i>, Didonis unde Pœni <i>Elissæi</i> dicuntur <a class += "crossref" href = "bookII.html#line2_239">II, 239</a> al. +—<a name = "not1_82" id = "not1_82" href = +"#line1_82">82.</a> <i>patrius</i>, πάτριος, πατρώϊος, γενναῖος. +Vid. Heins. et Burm. ad Val. Fl. II, 156. +—<i>formido</i> deorum, δεισιδαιμονία, religio, ut <i>metus</i>, +<i>timor</i>, <i>horror</i>, <i>pavor</i> et similia, in omnibus fere +linguis obvia. Dausq. hæc intelligebat de metu paterno, ne filii sorte +ducti immolentur, coll. IV, 767 sq. inpr. 821, 2. +—<a class = "missing" name = "not1_83" id = "not1_83" href = +"#line1_83" title = "numerus deest">83.</a> <i>squalentibus</i>, +pro squalentes. Cf. <a class = "crossref" href = "#not1_211">ad +v. 211</a>. +—<i>umbris squalentibus</i>, atris, quales fieri solent ex densis +et nigricantibus frondibus picearum; Ern. +—<a name = "not1_84" id = "not1_84" href = +"#line1_84">84.</a> <i>cæli arcebant lumine</i>, pro cæli lumen, +solis radios. a templo arcebant.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">85</span> +<p><a name = "line1_85" id = "line1_85"> </a> +Hoc sese, ut perhibent, <a href = "#var1_85">curis mortalibus</a> +olim</p> +<span class = "pagenum">15</span> +<p><a name = "line1_86" id = "line1_86"> </a> +Exuerat Regina loco. Stant marmore <a href = "#var1_86">mœsto</a></p> +<p><a name = "line1_87" id = "line1_87"> </a> +Effigies, Belusque parens, omnisque nepotum</p> +<p><a name = "line1_88" id = "line1_88"> </a> +A Belo series: stat gloria gentis Agenor,</p> +<p><a name = "line1_89" id = "line1_89"> </a> +Et qui longa dedit terris cognomina Phœnix.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">15</span> +<a name = "not1_86" id = "not1_86" href = "#line1_86">86.</a> +Silio præivit Virg. Æn. I, 453 sq.; VII, 177; et Ge. III, +34 sq. +—<a name = "not1_87" id = "not1_87" href = +"#line1_87">87.</a> <i>Effigies</i>, signa et statuæ. Vid. <a class += "crossref" href = "bookIII.html#not3_32">ad III, 32</a>. Verba +<i>marmore mœsto</i> de colore nigro et ob vetustatem sordido, qui +tristem adspectum præbeat, accipienda esse, per literas mihi humaniter +significavit Cel. Heyne. Sed, nisi me omnia fallunt, poetæ animo +inhærebant potius verba Virg. Ge. I, 480: «Et mœstum illacrimat +templis ebur, æraque sudant:» ubi vid. Heyne. Cf. var. lect. et <a class += "crossref" href = "#line1_98">v. 98</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#not8_647">ad VIII, 647, 8</a>. Exemplo Virg: Æ. +I, 729, et poetarum Græcorum stirps regum Tyriorum a Belo +<i>parente</i>, h. auctore ejus deducitur. De Belo, Agenore et Phœnice +vid. Heyne ad Virg, Æ. I, 338. Exc. XXIII, ad Æ. I, 619; et ad +Apollod. p. 259 sq., 525 sq. +—<a name = "not1_88" id = "not1_88" href = +"#line1_88">88.</a> <i>Stat Agenor</i>, h. ejus statua, ut ap. +Ovid. Epist. II, 67, et ex Ponto IV, 9, 107. Vid. Burm. ad Anthol. +I, 63, 10. +—<i>gloria gentis</i> ut ap. Virg. Æn. VI, 767. +—<a name = "not1_89" id = "not1_89" href = +"#line1_89">89.</a> <i>cognomina longa</i>, cognomen diuturnum, diu +usitatum.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">90</span> +<p><a name = "line1_90" id = "line1_90"> </a> +Ipsa sedet tandem æternum conjuncta <a href = "#var1_90">Sychæo</a>:</p> +<p><a name = "line1_91" id = "line1_91"> </a> +Ante pedes ensis Phrygius jacet: ordine centum</p> +<p><a name = "line1_92" id = "line1_92"> </a> +Stant aræ cælique Deis Ereboque potenti.</p> +<span class = "pagenum">16</span> +<p><a name = "line1_93" id = "line1_93"> </a> +Hic, <a href = "#var1_93">crine effuso</a>, atque <a href = +"#var1_93">Hennææ numina</a> divæ,</p> +<p><a name = "line1_94" id = "line1_94"> </a> +Atque Acheronta vocat Stygia cum veste sacerdos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_91" id = "not1_91" href = "#line1_91">91.</a> +<i>ensis Phrygius</i>, Trojanus, donum Æneæ. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#line8_150">VIII, 150 sq.</a> Virg. Æ. IV, 495, +507, 646, 663 sq. Et hæc adumbrata ad exemplum Virg. Æ. IV, 509 sq. +—<i>centum</i> poetice positum puta, ut ap. Virg. Ge. III, 18; Æ. +I, 416; IV, 199. Argutatur D. Heins., qui numerum centenarium +infernis sacrum, ἑκατὸν τῆς Ἑκάτης, numerum esse monet: præterea et de +cæli diis agitur. +—<a name = "not1_92" id = "not1_92" href = +"#line1_92">92.</a> <i>Erebo</i>, diis inferis.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">16</span> +<a name = "not1_93" id = "not1_93" href = "#line1_93">93.</a> +<i>atque</i> geminatur, ut ap. Virg. Ecl. V, 23. +—<i>numina</i> pro numen, et <i>numen dei</i> pro ipso deo poni, +nota res est. Vid. mox <a class = "crossref" href = +"#line1_118">v. 118</a>. Virg. Æ. I, 666; III, 359, 543; VII, +310. +—<i>Henneæ divæ</i>, Proserpinæ, a Plutone raptæ, in nemore juxta +<i>Hennam</i>, urbem, in media Sicilia (unde et ὀμφαλὸς Σικελίας, +<i>Umbilicus Siciliæ</i>, dicitur), loco edito et undique præcipiti +sitam, temploque Cereris (quæ inde <i>Hennæa</i> vocatur <a class = +"crossref" href = "#line1_214">v. 214</a> al.) et Proserpinæ +nobilitatam. Confer. Liv. XXIV, 39: Cic. Verr. IV, 106; V, 187: +Heins. et Burmann. ad Ovid. Met. V, 385; et Spanh. ad Callim. Cer. +15 et 31. +—<a name = "not1_94" id = "not1_94" href = +"#line1_94">94.</a> <i>Acheronta</i> ut ap. Virg. Æn. VII, 91, id. +quod <i>Erebus</i>, v. 92. +—<i>vocat</i>, invocat, ut Æ. III, 264; VI, 247. Ibid. IV, 510, +gravius dicitur <i>tonat</i>: cave tamen id propterea h.l. substituendum +judices. +—<i>Stygia</i>, nigra (vid. <a class = "crossref" href = +"#not1_119">ad v. 119</a>) vel potius magica, ut apud Val. Fl. VI, +155; Lucan. VI, 766, et Senec. Œd. 621.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">95</span> +<p><a name = "line1_95" id = "line1_95"> </a> +Immugit tellus, rumpitque horrenda per umbras</p> +<p><a name = "line1_96" id = "line1_96"> </a> +Sibila; <a href = "#var1_96">inadcensi</a> flagrant altaribus ignes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_95" id = "not1_95" href = "#line1_95">95.</a> +Manifesta Maronis vestigia Æ. IV, 490, et VI, 255 sq. +—<i>per umbras</i>: nam sacra magica noctu fiunt. +—<i>rumpere Sibila</i>, ἐναργῶς, pro sonum edere, emittere, cum vi +et impetu, ut <i>rum. vocem</i>, <a class = "crossref missing" href = +"bookVIII.html#line8_299" title = "recte 299">VIII, 301</a>; +<i>querelas</i>, <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_558">III, 558</a>; <i>gemitum ad sidera</i>, +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_458">IV, 458</a>. Cf. Virg. +Æ. II, 129; III, 246; IV, 553. Sic et Gr. ῥηγνύναι φωνὴν, δάκρυα, seu +ῥήξαι κλαυθμὸν, Plutarch. in Pericl. p. 172; ῥήξαι οἰμωγὴν, +Philostr. Icon. II, 9. Hebræi Esai. LIV, 1 (ubi v. LXX), al. +et nos, <i>in Gesang, Geschrey ausbrechen</i>. +—<a name = "not1_96" id = "not1_96" href = +"#line1_96">96.</a> <i>inadcensi ignes</i>, non nisi carmine magico +adcensi. Sic <a class = "crossref" href = +"#line1_103">v. 103</a> <i>flammæ surgentes audito +carmine</i>, ad cantum magicum, quem audire quasi videbantur; <a class = +"crossref" href = "#line1_430">v. 430</a> <i>ignis cantatus</i>, +magicus; <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_503">VIII, +503</a>, <i>vocatis silvis</i>; <a class = "crossref missing" href = +"bookXI.html#line11_444" title = "recte 444">XI, 447</a>, <i>aggeribus +vocatis</i>, et <a class = "crossref missing" href = +"bookXI.html#line11_445" title = "recte 445">XI, 448</a>, <i>cantatas +turres</i>, h. muros Thebanos, +<span class = "pagenum notes">17</span> +Amphionis lyra cantuque exstructos et sponte surgentes: quæ omnia nihil +aliud quam summam carminum vim et præstantiam exprimunt, unde et Orphei +cautum saxa et arbores secutæ dicuntur. Conf. var. lect. et inpr. a +D. Heins. laudatum Pausan. Ἡλιακῶν, lib. V, cap. ult. 97. Cf. Virg. +Æ. VII, 89; Ge. I, 477.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">17</span> +<p><a name = "line1_97" id = "line1_97"> </a> +Tum magico volitant cantu per inania manes</p> +<p><a name = "line1_98" id = "line1_98"> </a> +Exciti, vultusque in marmore sudat Elissæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_97" id = "not1_97" href = "#line1_97">97.</a> +<i>per inania</i>, ut plene <i>per vacuum aera</i>, et ἐρήμας δι᾽ +αἰθέρος ap. Pind. Ol. I, 10. Tironibus nota esse debet vis et +consuetudo magorum, præstigiis, herbis, φαρμάκοις, formulis et +carminibus, ἐπῳδαις, inprimis vero lacte, vino et sanguine victimarum in +specum defuso, animas defunctorum ex inferis <i>exciendi</i>, +ψυχαγωγεῖν, vel cadavera rogo inposita in vitam revocandi, et tum ab iis +responsa de rebus quæsitis postulandi. Mens enim hominum, futura sciendi +cupida, facile sibi persuadere poterat, ψυχὴν, sc. animam animalem, quæ +non, ut φρὴν, rationalis et divinior hominis pars, in cælum venire, sed +ad inferos descendere credebatur, et pro aere halituque haberi, indeque +<i>umbra</i>, <i>imago</i>, <i>simulacrum</i>, εἴδωλον, et voce Eurip. +Hec. 389, φάντασμα dici solebat, victima in scrobem, sc. fossam, sub qua +inferi sunt, cæsa, ad sanguinem ebibendum invitari, eo autem hausto +vocis usum recipere et tum denique, quum animus e corporis compagibus ac +vinculis exemtus acrius eo, qui illis adhuc includitur, videat et plura +cognoscat, de rebus futuris consuli posse. Tota hæc manium evocandorum +superstitio, νεκυομαντεία, seu νεκρομαντεία et ψυχαγωγία, e somniis +forte orta, in quibus imago defunctorum nonnunquam cernitur; quod deinde +homines arte quoque et mediis quibusdam adhibitis efficere posse sibi +videbantur. Nota est vel ex 1 Sam. 28, 11 sq. et inpr. ex Hom. Odyss. +lib. XI, quem inde νεκυίαν adpellarunt, et Silius imitatus est <a class += "crossref" href = "bookXIII.html#line13_400">XIII, 400... 895</a>. +Fuere et olim loca manibus evocandis destinata, ut ψυχοπομπεῖον prope +Heracleam, et Νεκυμάντιον apud Thesprotos. Conf. Orph. Argon. 569 sq. +Cuper. Obss. I, 12. Broukh. ad Prop. I, 19, 11; idem et Heyne +ad Tibull. I, <span class = "smallcaps">ii</span>, 48; IV, <span +class = "smallcaps">i</span>, 68. +—<a name = "not1_98" id = "not1_98" href = +"#line1_98">98.</a> <i>marmore</i>, statua marmorea. +—<i>sudat</i>, vid. <a class = "crossref" href = "#not1_86">ad +v. 86</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_99" id = "line1_99"> </a> +Hannibal hæc patrio jussu ad penetralia fertur,</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p><a name = "line1_100" id = "line1_100"> </a> +Ingressique habitus atque ora explorat Hamilcar.</p> +<span class = "pagenum">18</span> +<p><a name = "line1_101" id = "line1_101"> </a> +Non ille evantis Massylæ <a href = "#var1_101">palluit</a> iras,</p> +<p><a name = "line1_102" id = "line1_102"> </a> +Non diros templi ritus, <a href = "#var1_102">adspersaque</a> tabo</p> +<p><a name = "line1_103" id = "line1_103"> </a> +Limina, et audito surgentes <a href = "#var1_103">carmine</a> +flammas.</p> +<p><a name = "line1_104" id = "line1_104"> </a> +Olli permulcens genitor caput, oscula libat,</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p><a name = "line1_105" id = "line1_105"> </a> +Adtollitque animos hortando, et talibus implet:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_99" id = "not1_99" href = "#line1_99">99.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_744">XIII, 744 +seq.</a> <i>penetrale</i> propr. locus secretus, interior et sanctus in +templo, ubi numen ejus præcipua cum vi commoratur, et sacerdotes, præter +quos nemini intrare licet, ab ipso in furorem aguntur, θεοφορουνται, +ἐνθουσιάζουσι, ut <i>adytum</i> Sibyllæ Æ. VI, 98. Sed forte simpl. +Didonis templum innuitur. V. Heyne ad Virg. Æ. IV, 494.</p> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">18</span> +<a name = "not1_101" id = "not1_101" href = "#line1_101">101.</a> +<i>Massylæ evantis</i>, Libycæ vatis. Cf. Æ. IV, 483, et ibi Heyne. +—<i>Evans</i> propr. Baccha, seu Mænas, a verbo εὐάζειν, +<i>evare</i>, seu <i>evari</i>, orgia celebrare, et hoc a voce +bacchantium εὐαν, seu εὐοῖ, pro εὖ οἱ, lat. <i>evoe</i>, unde ipse +Bacchus Gr. Εὔαν et ὁ Εὔιος, Romanis <i>Evan</i> et <i>Evius</i> +dicitur. Hinc ad quamcunque vatem ἔνθεον, seu ἐνθουσιάζουσαν +transfertur. +—<i>palluit</i> propter <i>iras</i>, ut ap. Horat. Od. III, 27, +28. Pers. I, 124. +—<i>Ira</i>, ut <i>furor</i>, <i>rabies</i>, <i>insania</i>, ὀργὴ, +θυμὸς, etc. quemvis vehementiorem animi, imbris, cæli, maris, fluvii, +venti motum exprimunt, et sæpius tribuuntur poetis ac vatibus, quorum +mens a corpore abstracta, divino quodam instinctu et vi ita concitatur, +ut iratis furentibusque similes videantur. Hinc et Aristoteles +ὀργιαστικὰ μέλη καὶ ὀργιαστικὴν ἁρμονίαν adpellat, quæ ἐνθουσιασμὸν +ἐμβάλλει τῇ ψυχῇ, καὶ ἡ παρίστησι τὴν ποιητικὴν δύναμιν. +—<a name = "not1_102" id = "not1_102" href = +"#line1_102">102.</a> <i>diros ritus</i>, vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_427">ad II, 427</a>. +—<a name = "not1_103" id = "not1_103" href = +"#line1_103">103.</a> <i>surgentes</i> ut <a class = "crossref" +href = "bookVII.html#line7_352">VII, 352</a>; <a class = "crossref" href += "bookXI.html#line11_219">XI, 219</a>. Cf. <a class = "crossref" href = +"#not1_96">ad v. 96</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_104" id = "not1_104" href = "#line1_104">104.</a> +Silio observabatur imago Jovis placidi, <i>oscula libantis natæ</i> ap. +Virg. Æn. I, 254, 256, ubi vid. Heyne. +—<a name = "not1_105" id = "not1_105" href = +"#line1_105">105.</a> <i>implet talibus</i> vocibus, ut ap. Val. +Fl. II, 126, h. hortatur. Vid. Heins. ad Ovid. Met. VII, 120.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_106" id = "line1_106"> </a> +«Gens <a href = "#var1_106">recidiva</a> Phrygum Cadmeæ stirpis +alumnos</p> +<p><a name = "line1_107" id = "line1_107"> </a> +Fœderibus non æqua premit: si fata negarint</p> +<span class = "pagenum">19</span> +<p><a name = "line1_108" id = "line1_108"> </a> +Dedecus id <a href = "#var1_108">patriæ</a> nostra depellere dextra,</p> +<p><a name = "line1_109" id = "line1_109"> </a> +<a href = "#var1_109">Hæc tua sit laus, nate, velis!</a> age, concipe +bella</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p><a name = "line1_110" id = "line1_110"> </a> +Latura exitium Laurentibus! horreat ortus</p> +<p><a name = "line1_111" id = "line1_111"> </a> +Jam pubes Tyrrhena tuos; partusque recusent,</p> +<p><a name = "line1_112" id = "line1_112"> </a> +Te surgente, puer, Latiæ producere matres.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_106" id = "not1_106" href = "#line1_106">106.</a> +<i>recidiva</i>, quæ post interitum quasi resurgit, restituitur, +viresque amissas recuperat, ut ap. Virg. Æn. IV, 344; VII, 322; +X, 58. Vox vel a <i>cadendo</i> et a seminibus, quæ, etsi temere +cecidisse, et vel penitus adeo interiisse videntur, tamen resurgunt +plantamque instaurant; vel a <i>cædendo</i> et surculis, seu arboribus, +quæ recidendo renascuntur et repullulant, repetita; sed prius ob +brevitatem syllabæ sec. præferendum videtur. Vid. Gesner. Thes., Gron. +ad Sen. Troad. 472. Heins. ad Ovid. Fast. IV, 45, et ad Claud. +Phœn. 66. +—<i>Gens recidiva Phrygum</i>, Trojanorum, h. Romani, quibus quasi +restituta est. +—<i>Cadmeæ stirpis alumnos</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"#not1_5">ad v. 5</a>. +—<a name = "not1_107" id = "not1_107" href = +"#line1_107">107.</a> <i>Fœderibus</i>, finito primo bello junctis. +Vid. Polyb. I, 62 sq. +—<i>non æqua</i>, pro inique vel iniquis. Romani cum Pœnis injusta +fœdera pepigerunt: quam sententiam vide +<span class = "pagenum notes">19</span> +quam invidiose et infeste extulerit Hamilcar; Ern. qui etiam monet, in +voce <i>premere</i> notionem latere dedecoris, quod Pœnis ex illa pace +et fœderibus adhæreat. +—<a name = "not1_109" id = "not1_109" href = +"#line1_109">109.</a> <i>concipe</i> animo <i>bella</i>, bellicam +virtutem, bellandi cupiditatem. Malim tamen interpretari: +<i>conceptis</i> verbis jura bellum. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_746">XIII, 746</a>, et Varr. L. L. IV, 15. +Sic <i>concipere fœdus</i> (Virg. Æ. XII, 13), <i>vadimonium</i>, +<i>jusjurandum</i>, etc. Cf. Ern. ad Tac. Hist. IV, 31.— +<a name = "not1_110" id = "not1_110" href = +"#line1_110">110.</a> <i>Laurentibus</i>, Latinis, seu Romanis. +<i>Laurentium</i> urbs Latii, non longe a Tiberi eo loco sita, qui nunc +non <i>S. Lorenzo</i>, sed <i>Paterno</i>, seu <i>Torre di +Paterno</i> dicitur. Sed a poetis toti Latio designando adhibetur. Vid. +Heyne Exc. III, ad Virg. Æn. VII, v. 108. +—<a href = "#line1_110">110.</a> Sententiarum verborumque vim +et ἐνέργειαν quilibet facile, vel me non monente, sentiet. Cf. <a class += "crossref" href = "bookIII.html#line3_73">III, 73</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_731">IV, 731</a>. Horat. Epod. +XVI, 8. +—<a name = "not1_112" id = "not1_112" href = +"#line1_112">112.</a> <i>Te surgente</i>, crescente, ut Æn. IV, +274; VI, 364. +—<i>producere</i>, edere, vel educare.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_113" id = "line1_113"> </a> +His acuit stimulis; subicitque <a href = "#var1_113">haud mollia +dictu</a>:</p> +<p><a name = "line1_114" id = "line1_114"> </a> +«Romanos terra atque undis, ubi <a href = "#var1_114">competet</a> +ætas,</p> +<span class = "pagenum">20</span> +<span class = "linenum">115</span> +<p><a name = "line1_115" id = "line1_115"> </a> +Ferro ignique sequar, Rhœteaque fata revolvam.</p> +<p><a name = "line1_116" id = "line1_116"> </a> +Non Superi mihi, non Martem cohibentia pacta,</p> +<p><a name = "line1_117" id = "line1_117"> </a> +<a href = "#var1_117">Non celsæ obstiterint</a> Alpes, Tarpeiaque +saxa.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_113" id = "not1_113" href = "#line1_113">113.</a> +<i>acuit</i>, θήγει, ὀξύνει, h. hortatur, excitat, παροξύνει, ὦρσεν, +ὤτρυνεν, ut ap. Virg. Æ. VII, 330, 406. +—<i>acuit stimulis</i>, stimulat, incitat ad bellum, ut +<i>fodere</i>, <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_159">V, 159</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_512">VII, 512</a>. Formulæ a stimulo, κέντρῳ, seu +σαυρωτῆρι, petitæ, quo equi, seu boves aratores pungi et incitari +solebant, unde proverb. πρὸς κέντρα λακτίζειν. Vid. Æschyl. Prom. 322. +Pind. Pyth. II, 173, et in N. T. Act. IX, 5. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_702">ad VII, 702</a>. +—<i>Subicit</i>, ὑποβάλλει, respondet, sc. Hannibal, ut Æn. III, +314. <i>Subicit</i> ἀρχαϊκῶς, ut <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_298">XIII, 298</a>; <i>inicit</i>, <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_571">X, 571</a>; +<i>adicere</i>, <i>proicere</i>, <i>obicere</i>, <i>obices</i>, +<span class = "pagenum notes">20</span> +etc. Vid. Munker. ad Fulgent. II, 4, p. 71; III, 6, +p. 117. Intpp. ad loc. class. Gell. IV, 17. Broukh. et Heyne ad +Tibull. I, <span class = "smallcaps">viii</span> (<span class = +"smallcaps">ix</span>), 54. Semper hæsi in h.l. et offendi: nunc nullus +dubito, quin verba <i>acuit</i> et <i>subicit</i> ad idem subjectum, ad +Hamilcarem, filio verba diri jurisjurandi præeuntem, referenda sint. +Dele itaque majorem distinct. ac lege: <i>His acuit stimulis</i> (sc. +Hamilcar filium), <i>subicitque haud mollia dictu</i>, et hanc diram +jurisjurandi formulam adjecit, etc. <i>haud mollia dictu</i>, ut <i>haud +mollia fatu</i> ap. Virg. Æn. XII, 25. +—<a name = "not1_115" id = "not1_115" href = +"#line1_115">115.</a> <i>sequar</i>, persequar, ut Æn. XI, 674. +Ovid. Met. II, 498. +—<i>revolvere</i>, vel iterum pati et subire, ut ap. Virg. Æ. +X, 61, quem locum male comparat Drak., vel, ut h.l. reducere, denuo +moliri. Nam <i>volvere</i> poetis est, magna cum molestia et +difficultate aliquid vel tolerare, vel perficere, expedire, moliri. +—<i>fata Rhœtea</i>, Trojana: nam <i>Rhœteum</i>, τὸ Ῥοίτειον, +Troadis opp. et promont. Hinc sensus est: exitium Trojano simile +Romanis, Trojana stirpe oriundis, parabo. Cf. <a class = "crossref" href += "bookXVII.html#line17_230">XVII, 230</a>. <i>Rhœtei</i> Silio et +Romani, a Trojanis oriundi, dicuntur: unde Dausq. interpretatur: +Romanorum fata, quæ æternum illis imperium promittunt, retexam, +retraham, h. irrita faciam. Nam <i>revolvere</i> voc. propr. de stamine, +ut <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_181">II, 181</a>, et +de filis Parcarum; unde fata mutare significat ap. Stat. Th. VII, 774. +Sen. Herc. fur. 181. Cf. Heins. ad Ovid. Met. II, 654, et Intpp. ad +Prop. IV, <span class = "smallcaps">vii</span> (<span class = +"smallcaps">viii</span>), 51.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_116" id = "not1_116" href = "#line1_116">116.</a> +Idem orationis color ap. Stat. Th. II, 453 seq. Nulla religio, nulla +fides, nullus labor impediet, vel coercebit; Ern. +—<a name = "not1_117" id = "not1_117" href = +"#line1_117">117.</a> <i>Tarpeia saxa</i>, colles Romæ, quorum +præcipuus, Capitolinus, Jovis sedes, memoratur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_118" id = "line1_118"> </a> +Hanc mentem juro nostri per numina Martis;</p> +<p><a name = "line1_119" id = "line1_119"> </a> +Per Manes, Regina, tuos.» Tum nigra triformi</p> +<span class = "pagenum">21</span> +<span class = "linenum">120</span> +<p><a name = "line1_120" id = "line1_120"> </a> +Hostia mactatur Divæ, raptimque recludit</p> +<p><a name = "line1_121" id = "line1_121"> </a> +<a href = "#var1_121">Spirantis</a> artus poscens responsa sacerdos,</p> +<p><a name = "line1_122" id = "line1_122"> </a> +<a href = "#var1_122">Ac fugientem animam properatis consulit +extis.</a></p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_118" id = "not1_118" href = "#line1_118">118.</a> +<i>per numina</i> (vid. <a class = "crossref" href = "#not1_93">ad +v. 93</a>) <i>mentem nostri</i>, h. per Martem meum, summum hoc, +quod veneror, numen; vel <i>nostri</i> est, mihi faventis, ut <i>nostro +omine</i> dixit Plaut. Casin. II, <span class = "smallcaps">viii</span>, +74; <i>meos deos</i>, Ovid. Epist. XII, 84; αὕτη ὑμῶν ἔστιν ἡ ὥρα, Luc. +XXII, 53; <i>suos Consules</i>, Cic. Mil. 33; <i>ventus suos</i>, Sen. +Agam. 91; quæ loca laudat Drak. ad XII, 193. Add. inf. <a class = +"crossref" href = "#line1_480">v. 480</a>; <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#line4_650">IV, 650</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_707">VI, 707</a>. Liv. IX, 19 extr. <i>nostris +locis</i>, Cic. Verr. III, 19, <i>horis tuis</i>, Mart. X, 58, 7, +<i>dies meus</i>, Polyb. XVII, 18, Σὺ νῦν ἡμέρα, σὸς ὁ καιρὸς et alia +ap. Gron. Obss. I, 2, et ad Liv. 35, 12. +—<a name = "not1_119" id = "not1_119" href = +"#line1_119">119.</a> Silius more suo legit vestigia Virg. Æn. VI, +242 sq. ubi vid. Heyne. +—<i>nigra</i>, quoniam omnia, quæ ad inferos spectant, vel ibi +sunt, <i>nigra</i>, <i>atra</i>, <i>furva</i> dici solent. Cf. <a class += "crossref" href = "bookVIII.html#line8_116">VIII, 116, 119</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_405">XIII, 405</a>, +<a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_429">429</a>. Magis hæc +ὁρκωμοσία est et +<span class = "pagenum notes">21</span> +juramentum ἐπὶ τομίων, quam θυσία; et hic, ut ap. Hom. Iliad. τ, 266 et +al., victima juramentum sequitur; D. Heins. +—<i>diva triformis</i>, ut triceps, triplex, <i>tergemina</i>, +τρίμορφος, τριπρόσωπος, τρισσοκάρηνος, Hecate, quæ triplicem personam, +Lunæ, Dianæ et Proserpinæ, gerere credebatur, unde hæc nomina in rebus +inferis promiscue usurpantur. +—<a name = "not1_121" id = "not1_121" href = +"#line1_121">121.</a> Silius habuit, quem sequeretur, Virg. Æn. IV, +63 seq. +—<i>Spirantes</i>, ἀσπαίροντας, palpitantes.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_123" id = "line1_123"> </a> +Ast ubi quæsitas artis de more <a href = "#var1_123">vetustæ</a></p> +<p><a name = "line1_124" id = "line1_124"> </a> +Intravit mentes Superum, sic deinde profatur:</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p><a name = "line1_125" id = "line1_125"> </a> +«Ætolos late consterni milite campos,</p> +<p><a name = "line1_126" id = "line1_126"> </a> +Idæoque lacus <a href = "#var1_126">flagrantes</a> sanguine cerno.</p> +<span class = "pagenum">22</span> +<p><a name = "line1_127" id = "line1_127"> </a> +Quanta procul moles scopulis ad sidera tendit,</p> +<p><a name = "line1_128" id = "line1_128"> </a> +<a href = "#var1_128">Cujus in aerio pendent tua vertice castra!</a></p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_123" id = "not1_123" href = "#line1_123">123.</a> +<i>vetustæ</i>, nam haruspicina jam Pelasgis in usu fuit et ab Etruscis, +qui maxime eam excoluerunt, ad Romanos pervenit. +—<a name = "not1_124" id = "not1_124" href = +"#line1_124">124.</a> <i>Intravit</i> sacerdos <i>mentes +Superum</i>, ut <i>i. in sensum, mentem, rerum naturam, terram</i>, etc. +ap. Cic. Or. II, 25; Fin. V, 16; Flacc. 10; Academ. IV, 39; h. +exploravit, cognovit fata et consilia, νοῦν deorum, per extispicii +ritus. Drak. laudat Stat. Achill. I, 507, <i>irrumpere deos</i>, et +ej. Theb. III, 549, 633. Alio sensu deus vatem <i>intrat</i>. Vid. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_697">ad III, 697</a>. +—<a name = "not1_125" id = "not1_125" href = +"#line1_125">125.</a> Frequens est in poetico sermone usus +vaticiniorum, quæ tam per se, quam propterea quod grandiorem orationem +admittunt, multum habent gravitatis, et quod Gallis <i>intéressant</i> +dicitur. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_570">III, +570 sq.</a>; <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_613">VI, +613 sq.</a>; <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_435">VII, +435 sq.</a>; <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_320">XII, +320 sq.</a> Virg. Ecl. IV; Æn. I, 254; III, 458; VI, 756, et +inpr. VI, 86 sq., ubi similiter vates non modo futura prædicit, sed et +omnia ut jam præsentia cernit. Conf. Jani ad Hor. Od. I, <span +class = "smallcaps">xv</span>, 9. +—<i>campos Ætolos</i>, h. Apulos, Cannenses, ut c. +<i>Diomedis</i>, et <i>Graium æquor</i>, vid. Ind. Nam Diomedes, Tydei, +<i>Ætoliæ</i> regis, filius, redux a Troja, in Daunia, Apuliæ parte, +consedisse traditur. Vid. Heyne Exc. I ad Virg. Æ. XI, 243. +—<a name = "not1_126" id = "not1_126" href = +"#line1_126">126.</a> <i>lacus</i>, lacum Trasymenum. +—<i>Idæo</i>, Trojano, h. Romano. +—<i>flagrantes</i> Lefeb. exponit tepentes; melius Burmann. +rubentes. Purpura certe <i>ardens</i> +<span class = "pagenum notes">22</span> +dicitur (vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_270">ad IV, +270</a>), et genæ, vultus, oculi <i>flagrantes</i>, <i>ardentes</i>, +<i>ignei</i>, <i>flammei</i>, αἴθωνες, φλέγοντες, μαρμαίροντες. Vid. +Burm. ad Val. Fl. III, 216. Sed propr. tum coloris potius fulgor, +splendorque (german. <i>brennende helle Farbe</i>, <i>feurige, glühende +Augen</i>), non rubor innuitur, nisi forte ad fulgentem ruborem +transferri possit. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_486">VII, 486</a>, <i>fulgebit strage Metaurus</i>, +quibus verbis vulgata lectio h.l. firmatur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_127" id = "not1_127" href = "#line1_127">127.</a> +<i>moles</i>, Alpes. +—<a name = "not1_128" id = "not1_128" href = +"#line1_128">128.</a> <i>pendent</i> ob altitudinem, pro vulg. +posita sunt. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_556">III, 556</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_531">XII, 531</a>. Heinsii conject. +<i>crepitantia</i> improbat etiam Withof. quia crepitent incendio +virgulta aliaque, non mœnia, et sacerdos se futura cernere fingat, non +etiam audire sonos in extis.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_129" id = "line1_129"> </a> +Jamque jugis agmen rapitur; <a href = "#var1_129">trepidantia</a> +fumant</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p><a name = "line1_130" id = "line1_130"> </a> +Mœnia, et Hesperio tellus porrecta sub axe</p> +<p><a name = "line1_131" id = "line1_131"> </a> +Sidoniis lucet flammis: fluit ecce cruentus</p> +<p><a name = "line1_132" id = "line1_132"> </a> +Eridanus: jacet ore truci super arma virosque,</p> +<p><a name = "line1_133" id = "line1_133"> </a> +Tertia qui <a href = "#var1_133">tulerat</a> sublimis opima Tonanti.</p> +<p><a name = "line1_134" id = "line1_134"> </a> +Heu! <a href = "#var1_134">quænam</a> subitis horrescit turbida +nimbis</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p><a name = "line1_135" id = "line1_135"> </a> +Tempestas, ruptoque polo micat <a href = "#var1_135">igneus</a> +æther?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_130" id = "not1_130" href = "#line1_130">130.</a> +<i>axe Hesperio</i>, plaga occidentali. +—<i>tellus</i>, Italia. +—<a name = "not1_132" id = "not1_132" href = +"#line1_132">132.</a> <i>Eridanus</i>, Padus, <i>cruentus</i>, quia +Ticinus et Trebia, sanguine Romanorum infecti, eo miscentur. +—<a name = "not1_133" id = "not1_133" href = +"#line1_133">133.</a> Cf. Virg. Æn. VI, 856 sq. et ibi Heyne. Flor, +II, 4. Propert. IV, <ins class = "correction" title = "incertum vel duo (ii) vel undecim (11)"><span class = "smallcaps">ii</span>, 39 +sq.</ins> Res a Marcello in b. Punico II, gestæ satis notæ sunt ex +Liv. inpr. XXIII, 16, 46; XXIV, 35 sq.; XXV, 23 sq., 31, 40, 41; XXVII, +12, 14, ut ejus mors ex Liv. XXVII, 26 sq. Conf. inf. <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_278">XII, 278 seq.</a>; <a class += "crossref" href = "bookXIV.html#line14_639">XIV, 639 seq.</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_390">XV, +390 sq.</a> —<i>Tertia opima</i> sc. spolia, ut <a class += "crossref" href = "bookIII.html#line3_587">III, 587</a>; <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_256">VIII, 256</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_280">XII, 280</a>. +—<i>sublimis</i>, ut ap. Virg. l.c. v. 856, 857, vel in +sublimis, in altum, h. in Capitolium. +—<i>Tonanti</i>, ad Jovem Feretrium. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#line5_167">V, 167, 168</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_135" id = "not1_135" href = "#line1_135">135.</a> +<i>Tempestas</i>, quæ Pœnum a mœnibus Romæ repulit. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_612">XII, 612 sq.</a> Liv. +XXVI, II. +—<i>rupto polo</i>, cælo, <i>micat ignibus æther</i>, cf. Virg. +Æn. I, 90. Nubes et cælum +<span class = "pagenum notes">23</span> +fulmine <i>rumpuntur</i>, <i>abrumpuntur</i>, <i>scinduntur</i>. Vid. +Ind. et Heyne ad Virg. Æn. III, 199; XII, 451. Ἀιθέρος ἀμφιραγέντος ὑπαὶ +νεφέων ἐπιδούπων dixit Q. Calab. et οὐρανόθεν ὑπεῤῥαγη ἄσπετος +αἰθὴρ, Hom. Il. θ, 554; π, 300.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">23</span> +<p><a name = "line1_136" id = "line1_136"> </a> +Magna parant Superi: tonat alti regia cæli;</p> +<p><a name = "line1_137" id = "line1_137"> </a> +Bellantemque Jovem cerno.» Venientia fata</p> +<p><a name = "line1_138" id = "line1_138"> </a> +Scire ultra vetuit Juno, fibræque repente</p> +<p><a name = "line1_139" id = "line1_139"> </a> +Conticuere: latent casus longique labores.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_136" id = "not1_136" href = "#line1_136">136.</a> +<i>parant Superi</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_555">XII, 555</a>. +—<i>tonat alti regia cæli</i>, h. cælum altum. Vid. Heyne ad Virg. +Ge. I, 503; III, 261. +—<a name = "not1_137" id = "not1_137" href = +"#line1_137">137.</a> <i>Jovem</i>, cui proprium est, tempestates +ciere et inmittere, ingeniose poeta pro Romanis pugnantem inducit. Juno +autem hisce Trojanorum posteris inimicissima, ne Hannibalis animus in +ipso rerum gerendarum principio frangatur, <i>venientia</i>, μέλλοντα, +futura et novissima ejus fata adversa ex victimæ extis cognosci +prohibet. Hinc <i>fibræ repente conticuere</i> (<a class = "missing" +name = "not1_138" id = "not1_138" href = "#line1_138" title = "numerus deest">v. 138 sq.</a>), h. exta nihil amplius signi, sc. +augurii exhibuere, non pluribus signis voluntatem deorum declararunt. +Sic <i>vocem moribundo in corpore quærit</i> augur, dixit Lucan., +<i>fibra locuta deos</i>, Prop. IV, <span class = "smallcaps">i</span>, +104; <i>viscera loquebantur</i>, Martian. cap. I, p. 5; et Festus, +«Muta exta adpellabant, ex quibus nihil divinationis animadvertebant;» +quæ loca jam excitarunt D. Heins. et Drak.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">140</span> +<p><a name = "line1_140" id = "line1_140"> </a> +Sic clausum linquens <a href = "#var1_140">arcano pectore</a> +bellum,</p> +<p><a name = "line1_141" id = "line1_141"> </a> +Atque hominum finem Gades <a href = "#var1_141">Calpenque</a> +secutus,</p> +<p><a name = "line1_142" id = "line1_142"> </a> +Dum fert Herculeis Garamantica signa columnis,</p> +<p><a name = "line1_143" id = "line1_143"> </a> +<a href = "#var1_143">Occubuit</a> sævo Tyrius certamine ductor.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_141" id = "not1_141" href = "#line1_141">141.</a> +Hamilcar Hispaniam petit ibique perit. +—<i>Gades</i> (<i>Cadiz</i>) <i>hominum finem</i>, extremam Europæ +ins. et opp. versus occidentem, ἐσχατόωντα Γάδειρα, Dionys. Per. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_642">XVII, 642</a>, et +Horat. Od. II, <span class = "smallcaps">ii</span>, 10. +—<i>sequi</i>, petere, adire locum, ut <a class = "crossref" href += "bookII.html#line2_87">II, 87</a>. Virg. Æn. IV, 361; V, 629. +—<a name = "not1_142" id = "not1_142" href = +"#line1_142">142.</a> <i>fert columnis Herculeis</i>, ad columnas +Herculeas, τὰς Ἡρακλείους στήλας, <i>Calpen</i> (<i>Gibraltar</i>) +Europæ et Abylam (<i>Ceutam</i>) Africæ montem, laborum H. metas et +monumenta, ut στῆλαι Διονύσου in extremis Indiæ montibus, ap. Dionys. +per 1164. Montes illos dirimit fretum Gaditanum, seu Herculeum. (<i>die +Strasse</i>). +—<i>signa</i>, arma, agmina, <i>Garam.</i>, Libyca, Punica. Vid. +<a class = "crossref" href = "#not1_414">ad v. 414</a>. +—<a name = "not1_143" id = "not1_143" href = +"#line1_143">143.</a> <i>sævo certamine</i>, in prælio adversus +Vettones. Vid. Polyb. II, 1. Appian. b. Hannib. c. 2, et b. Hisp. +c. 5; Corn. Nep. c. 4; Frontin. Strateg. II, 4, 17; Zonaras, Ann. +VIII, 19. <i>Castrum altum</i> (forte <i>Cuença</i> in Castilla nova) +locum ejus cæde insignem fuisse docet Liv. XXIV, 41. Sed teste Diodor. +XXV, 2, cum Helicen obpugnaret, ab Orisone (al. Orisso) rege Hisp., +<span class = "pagenum notes">24</span> +socio suo, inproviso obpressus et fluvio, quem equo trajecturus erat, +submersus interiit; unde Dausq. exponit: <i>sævo</i>, in undis, quod +viris detestabile. Male!</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">24</span> +<p><a name = "line1_144" id = "line1_144"> </a> +Interea rerum Hasdrubali traduntur habenæ,</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p><a name = "line1_145" id = "line1_145"> </a> +Occidui qui solis opes, et vulgus <a href = "#var1_145">Hiberum</a>,</p> +<p><a name = "line1_146" id = "line1_146"> </a> +Bæticolasque viros <a href = "#var1_146">furiis</a> agitabat +iniquis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_144" id = "not1_144" href = "#line1_144">144.</a> +<i>rerum habenæ</i>, ut alibi <i>rerum freni</i>, summa imperii. +—<i>Hasdrubal</i>, Magonis f., Hamilcaris gener et successor, +diversus ab Hasdrubale, Hamilcaris f., Hannibalis et Magonis fratre, cui +bello in Italia orto, Hispania decreta provincia, et ab Hasdrubale, +Gisgonis f., alio Poenorum duce in Hispania. +—<a name = "not1_145" id = "not1_145" href = +"#line1_145">145.</a> Hispania tribus modis designatur. +—<i>vulgus Hiberum</i>, populum Hisp., propr. incolas ejus partis, +quæ intra Iberum (<i>Ebro</i>) continetur. +—<a name = "not1_146" id = "not1_146" href = +"#line1_146">146.</a> <i>Bæticolasque viros</i>, adcolas Bætis fl. +(<i>Guadalquivir</i>, corrupto nomine Arab. <i>Wadi al Kabir</i>, h. +fluvius magnus) qui Hispaniæ Bæticæ nomen dedit. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_234">IX, 234</a>. +—Hispanos acerbe et crudeliter <i>agitabat</i>, h. vexabat, ut +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_530">II, 530</a>; <a class += "crossref" href = "bookIII.html#line3_700">III, 700</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#line16_683">XVI, 683</a>. Silium, +communi Romanorum de Poenis judicio, de Hasdrubale nimis inique +existimare, et ab aliis ejus comitatem humanitatemque, qua Hispanos +magis, quam bello et armis, sibi conciliaverit, laudari, jam alii +observarunt. Vid. Liv. XXI, 2; Polyb. II, 36; Appian. rer. Hisp. c. +4 et 6. Silio tamen Fabius ap. Polyb. III, 8, pr. adstipulatur, de +cujus fide adversus Polybium disputavit Ernesti Opusc. philol. pag. 64 +sq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_147" id = "line1_147"> </a> +Tristia corda <a href = "#var1_147">ducis</a>, simul immedicabilis +<a href = "#var1_147">ira</a>,</p> +<p><a name = "line1_148" id = "line1_148"> </a> +<a href = "#var1_147">Et fructus regni feritas</a> erat: asper amore</p> +<p><a name = "line1_149" id = "line1_149"> </a> +Sanguinis, <a href = "#var1_149">et metui</a> demens credebat +honorem;</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p><a name = "line1_150" id = "line1_150"> </a> +Nec nota docilis poena satiare furores.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_147" id = "not1_147" href = "#line1_147">147.</a> +<i>Tristia corda</i>, severa, inexorabilis, crudelis, sæva mens. Sic +<i>tristia jussa</i>, h. dura, acerba, <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_2">II, 2</a>; <i>dicta</i>, <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_548">VII, 548</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_84">XI, 84</a>. Cf. Broukh. et +Heyne ad Tibull. III, <span class = "smallcaps">iii</span>, 35. +—<a name = "not1_148" id = "not1_148" href = +"#line1_148">148.</a> <i>fructus regni feritas</i>, insolentia ejus +et crudelitas, imperii summa ipsi tradita, crevit et effrenata esse +cœpit. +—<i>asper</i>, flagrans, vel sævus. Vid. Heyne ad Virg. Æ. +I, 14. +—<a name = "not1_149" id = "not1_149" href = +"#line1_149">149.</a> Demeos honorem esse credebat, si metueretur. +An <i>metui</i> est substant., ut sensus sit, honorem metui committebat, +firmabat? +—<a name = "not1_150" id = "not1_150" href = +"#line1_150">150.</a> <i>Nec nota</i>, nova, insolita, inaudita. +Ingenio valebat ad insolitas poenas et exquisita supplicia +invenienda.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">25</span> +<p><a name = "line1_151" id = "line1_151"> </a> +Ore excellentem et spectatum fortibus ausis</p> +<p><a name = "line1_152" id = "line1_152"> </a> +Antiqua de stirpe <a href = "#var1_152">Tagum</a>, Superumque +hominumque</p> +<p><a name = "line1_153" id = "line1_153"> </a> +Immemor, erecto <a href = "#var1_153">subfixum</a> robore mœstis</p> +<p><a name = "line1_154" id = "line1_154"> </a> +Ostentabat ovans populis sine funere regem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">25</span> +<a name = "not1_151" id = "not1_151" href = "#line1_151">151.</a> +Argute exornantur Liviana XXI, 2. Silius, ut poeta, isque scenas +tristiores gravioresque maxime amplectens, hoc sibi licentiæ sumsit, ut +ex historia mallet ambigua vitiorum Hasdrubalis documenta, quæque in +pejorem adcipi possent, conligere, qnam expressiora virtutum ejus +testimonia sequi. Ern. +—<a name = "not1_153" id = "not1_153" href = +"#line1_153">153.</a> <i>robore erecto</i>, cruce: quo supplicio +Pœni non servos tantum, sed summos æque ac infimos adficere solebant. +Drak. laudat. Polyb. I, 11; Justin. 18, 7; Liv. Epit. XVII. Add. +Justin. XXII, 7. +—<a name = "not1_154" id = "not1_154" href = +"#line1_154">154.</a> <i>sine funere</i>, insepultum. +—<i>Ostentabat</i>, quod summum olim scelus erat et mos +barbarorum, a quo eos legum latores et philosophi religione sepulturæ +reducere et avocare studebant. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_671">ad IV, 671</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_156">V, 156</a>. Heyne ad Virg. Æn. VI, 325 sq.; +IX, 485; et Obss. ad Tibull. III, <span class = "smallcaps">ii</span>, +15. Jani ad Horat. Od. I, <span class = "smallcaps">xxviii</span>, +23 sq.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">155</span> +<p><a name = "line1_155" id = "line1_155"> </a> +Auriferi Tagus adscito cognomine fontis</p> +<p><a name = "line1_156" id = "line1_156"> </a> +Perque antra et ripas Nymphis <a href = "#var1_156">ululatus</a> +Hiberis.</p> +<p><a name = "line1_157" id = "line1_157"> </a> +Mæonium non ille vadum, non Lydia mallet</p> +<span class = "pagenum">26</span> +<p><a name = "line1_158" id = "line1_158"> </a> +Stagna sibi, nec qui riguo perfunditur auro</p> +<p><a name = "line1_159" id = "line1_159"> </a> +Campum, atque inlatis Hermi flavescit arenis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_155" id = "not1_155" href = "#line1_155">155.</a> +<i>Auriferi</i>, χρυσοῤῥόου, <i>fontis</i>, Tagi fl. (<i>Taio</i>, seu +<i>Teio</i>), in quo nunc quidem non arenæ, sed numi tamen et globuli +aurei aliorumque metallorum partes reperiuntur. +—<a name = "not1_156" id = "not1_156" href = +"#line1_156">156.</a> <i>ululatus</i>, deploratus: <i>ululare</i> +de quovis sono et cantu tam læto quam tristi, usurpatur, ut ὀλολύζειν et +ὀλολυγὴ. Vid. Intpp. ad Callim. H. in Del. 258.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_157" id = "not1_157" href = "#line1_157">157.</a> +<i>Mœonium vadum</i>, Pactolum, Lydiæ fl. auriferum. +—<i>mallet</i>, magis optaret, seu permutaret, h. permutasset +<i>ille</i>, Tagus rex, cum Tagi fl. auro et opibus: h.e. ditissimus rex +erat idemque (<a class = "crossref" href = +"#line1_160">v. 160 sq.</a>) fortissimus. Ludit manifeste +poeta in <i>Tago</i>; cui nomini quum duplex notio, hominis et fluvii +auriferi, adhæreret, et nunc efferenda esset sententia hæc: «capturam et +cædem Tagi reguli Hasdrubali gratam fuisse,» placuit eam ita enunciare: +hic Tagus Hasdrubali gratior erat, quam Pactolus et Hermus cum toto +eorum auro; Ernesti, et jam olim Marsus. Quia ratione nihil contortius +vidi, <i>ille</i> haud dubie est Tagus rex, ad quem et verba, quæ tam +præcedunt, quam sequuntur, spectant; non Hasdrubal, neque etiam fluvius +aurifer, quem, ut ceteris præstantem designari putat Lefeb. +—<i>Stagna Lydiæ</i>, non Caici, Caystri et aliorum Lydiæ +fluminum, sed, quoniam de auriferis fluviis sermo est, ejusdem Pactoli, +qui nunc <i>Sarabat</i> dicitur +<span class = "pagenum notes">26</span> +æque ac <i>Hermus</i>, qui cum eo in Ægæum mare eodem alveo profluit. +Uterque campos Smyrnæ et Phocidis dirimunt et sic fecundos reddunt, unde +forsan aureas arenas, quæ jam Strabonis ætate frustra quærebantur, +traxisse feruntur. +—<a name = "not1_158" id = "not1_158" href = +"#line1_158">158.</a> <i>nec qui</i>, etc., conf. Lucan. III, 210, +et Virg. Ge. II, 137; ubi in nota Heynii pro <i>Drakenb.</i> leg. +<i>Dausq.</i> Nam prior recte monet, Hermum poetis auriferum dici, et +<a name = "not1_159" id = "not1_159" href = +"#line1_159">v. 159</a> <i>arenas</i> in campum, non a Pactolo +in Hermum <i>inlatas</i> innui. +—<i>auro riguo</i>, arenis aureis, quæ campum inrigant, vel +fluvii, campum inrigantis. <i>Riguum</i> dicitur, quod inrigatur, et +quod rigat. Cf. Virg. Ge. II, 485.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">160</span> +<p><a name = "line1_160" id = "line1_160"> </a> +Primus inire manu, postremus ponere Martem.</p> +<p><a name = "line1_161" id = "line1_161"> </a> +Quum rapidum effusis ageret sublimis habenis</p> +<p><a name = "line1_162" id = "line1_162"> </a> +<a href = "#var1_162">Quadrupedem</a>, non ense virum, non eminus +hasta</p> +<p><a name = "line1_163" id = "line1_163"> </a> +Sistere erat: volitabat ovans, aciesque per ambas</p> +<p><a name = "line1_164" id = "line1_164"> </a> +Jam Tagus auratis adgnoscebatur in armis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_160" id = "not1_160" href = "#line1_160">160.</a> +<i>Primus</i>, etc., cf. <a class = "crossref" href = +"#line1_242">v. 242</a>. Sic de Hannibale Liv. XXI, 4, +«princeps in prælium ibat, ultimus conserto prælio excedebat.» +—<a name = "not1_161" id = "not1_161" href = +"#line1_161">161.</a> <i>habenis effusis</i>, remissis, +<i>sublimis</i> eques magis stans quam sedens, in concitato equi cursu, +Ern. +—<a name = "not1_163" id = "not1_163" href = +"#line1_163">163.</a> <i>erat</i>, dabatur, licebat, ut <i>est</i>, +<i>erit</i>, <i>fit</i>, <i>fuerit</i>, <i>aderit</i>, ἦν, ἔστι, ἔσται, +ἔστω, γένοιτο, ἐνδέχοντο, πάρεσται, εἶναι, pro ἐξῆν, ἔξεστι vel ἐστι +δύναμις, seu θέμις, etc. Vid. Gronov. Obss. IV, 8, et Heins. ad +Ovid. A. A. II, 28.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">165</span> +<p><a name = "line1_165" id = "line1_165"> </a> +Quem postquam diro suspensum robore vidit</p> +<p><a name = "line1_166" id = "line1_166"> </a> +<a href = "#var1_166">Deformem leti</a> famulus, clam conripit ensem</p> +<p><a name = "line1_167" id = "line1_167"> </a> +<a href = "#var1_167">Dilectum</a> domino, <a href = +"#var1_167">pernixque inrumpit</a> in aulam,</p> +<p><a name = "line1_168" id = "line1_168"> </a> +Atque inmite ferit geminato vulnere pectus.</p> +<p><a name = "line1_169" id = "line1_169"> </a> +At Pœni succensi ira, turbataque luctu</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p><a name = "line1_170" id = "line1_170"> </a> +Et sævis gens læta, <a href = "#var1_170">ruunt tormentaque +portant</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_165" id = "not1_165" href = "#line1_165">165.</a> +Cf. Liv. XXI, 2 et 6. Justin. XLIV, 2 et 5. Val. Max. +III, 3. +—<a name = "not1_166" id = "not1_166" href = +"#line1_166">166.</a> Livius l.c. Hasdrubalem palam, Appian. de +reb. Hisp. c. 8, et Hannib. c. 2, ex insidiis in venatione, sed +Polybius, II, 36, ἐν τοῖς ἑαυτοῦ καταλύμασι νυκτὸς ὑπὸ τινὸς Κελτοῦ τὸ +γένος, obtruncatum +<span class = "pagenum notes">27</span> +esse tradit.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">27</span> +<p><a name = "line1_171" id = "line1_171"> </a> +Non ignes candensque chalybs, non verbera passim</p> +<p><a name = "line1_172" id = "line1_172"> </a> +Ictibus innumeris lacerum scindentia corpus,</p> +<p><a name = "line1_173" id = "line1_173"> </a> +<a href = "#var1_173">Carnificesve</a> manus, penitusve infusa +medullis</p> +<p><a name = "line1_174" id = "line1_174"> </a> +Pestis, et in medio <a href = "#var1_174">lucentes</a> vulnere +flammæ</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p><a name = "line1_175" id = "line1_175"> </a> +Cessavere: ferum visu dictuque, per artem</p> +<p><a name = "line1_176" id = "line1_176"> </a> +Sævitiæ extenti, quantum tormenta <a href = +"#var1_176">jubebant</a>,</p> +<p><a name = "line1_177" id = "line1_177"> </a> +Creverunt artus, atque, omni sanguine <a href = +"#var1_177">rapto</a>,</p> +<p><a name = "line1_178" id = "line1_178"> </a> +Ossa <a href = "#var1_178">liquefactis</a> fumarunt <a href = +"#var1_178">fervida</a> membris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_171" id = "not1_171" href = "#line1_171">171.</a> +Candentes laminæ in quæstionibus et tormentis adhiberi solebant. Vid. +Cic. Verr. V, 63. +—<a name = "not1_173" id = "not1_173" href = +"#line1_173">173.</a> <i>Carnifices manus</i>, ut <i>vindices +manus</i>, ap. Prudent. X, 447; <i>carnifices epulæ</i> et +<i>pedes</i> ap. Claud. b. Gild. 179, et Martial. XII, 48; <i>virgulta +valle</i>, h. virgultis obsita inf. <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_354">XII, 354</a>; <i>grex minister</i>, <a class = +"crossref missing" href = "bookXI.html#line11_274" title = "recte 274">XI, 277</a>; <i>jussum magistrum</i>, <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_387">III, 387</a> et, quod ibi Drak. monet, +<i>manus serva</i>, Ovid. Epist. X, 90; <i>torus maritus</i>, ib. +II, 41; <i>ventus pluvius</i>, Hor. Od. I, <span class = +"smallcaps">xvii</span>, 4; <i>aræ dominæ</i>, Stat. Th. +V, 588; <i>animi mares</i>, Appul. Met. III, p. 131; et +Elmenh. <i>tempestas autumna</i>, Gell. XIX, 7; <i>genius +maritus</i>, Ennod. Ticin. I, 4; <i>vitis autumna</i>, Tertull. +judic. Dom. 4; <i>juvenca cornua</i>, Pith. Catal. p. m. 572. Cf. +Gronov. Obss. III, 24; Heins. ad Ovid. Epist. II, 74; III, 100; IV, 12; +IX, 86; XIV, 19 inpr.; XV, 83; ad ej. Met. III, 728; ad Claud. nupt. +Hon. et <ins class = "correction" title = "sic scriptum: ‘Marcia’ pro ‘Maria’?">Marc.</ins> 88; b. Gild. v. 407; laud. Stil. I, 121; +et ad Petron. c. 35. +—<a class = "missing" name = "not1_174" id = "not1_174" href = +"#line1_174" title = "numerus deest">174.</a> <i>infusa medullis +Pestis</i>, laminæ ardentes inustæ. <i>Pestis</i>, seu <i>lues</i>, +quidquid noxium et exitiosum est, ὄλεθρος. Vid. Intpp. ad Val. Fl. II, +498; et Heins. ad Ovid. Met. IX, 197; h.l. ignis, ut passim. Vid. Ind. +et Virg. Æn. V, 683; IX, 540 al. +—<a name = "not1_175" id = "not1_175" href = +"#line1_175">175.</a> <i>ferum visu dictuque</i>, δεινὸν ἰδεὶν καὶ +λέγειν. Cf. Heyne ad Virg. Æn. III, 621. +—<a name = "not1_176" id = "not1_176" href = +"#line1_176">176.</a> <i>extenti</i> equuleo. Comparant Senec. +Epist. 67; Prudent. hymn. I, περὶ στεφ. v. 105, et in Romano +v. 109.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_179" id = "line1_179"> </a> +Mens intacta manet; superat, ridetque dolores,</p> +<span class = "pagenum">28</span> +<span class = "linenum">180</span> +<p><a name = "line1_180" id = "line1_180"> </a> +Spectanti similis, fessosque labore ministros</p> +<p><a name = "line1_181" id = "line1_181"> </a> +Increpitat, dominique crucem clamore reposcit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_179" id = "not1_179" href = "#line1_179">179.</a> +<i>Mens intacta</i> scil. doloribus, ut <i>tangi</i> h.e. adfici +<i>dolore</i> dixit Prop. III, <span class = "smallcaps">vii</span>, 68 +(al. III, <span class = "smallcaps">vi</span>, 34), et alii <i>tangi +cupidine</i>, <i>religione</i>, +<span class = "pagenum notes">28</span> +etc. Withof. conj. <i>invicta</i>. Non male: sed illud exquisitius. Cf. +Liv. XXI, 2. +—<a name = "not1_181" id = "not1_181" href = +"#line1_181">181.</a> <i>Increpitat</i>, reprehendit et objurgat, +nisi malis exhortatur, ut ap. Virg. Æn. I, 738, ubi vid. Heyne. En +summa dolorum contemtio! +—<i>reposcit</i> pro simpl. poscit, vel sæpius poscit.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_182" id = "line1_182"> </a> +Hæc inter spretæ miseranda piacula pœnæ,</p> +<p><a name = "line1_183" id = "line1_183"> </a> +Erepto trepidus ductore exercitus, una</p> +<p><a name = "line1_184" id = "line1_184"> </a> +Hannibalem voce atque alacri certamine poscit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_182" id = "not1_182" href = "#line1_182">182.</a> +Inter funesta iræ piacula et pœnas, a Tagi famulo sumtas, qui eas +spernebat, etc. +—<a name = "not1_184" id = "not1_184" href = +"#line1_184">184.</a> Cf. Liv. XXI, 3; et Virg. Æ. VII, 472 +sq.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">185</span> +<p><a name = "line1_185" id = "line1_185"> </a> +<a href = "#var1_185">Hinc</a> studia adcendit patriæ virtutis +imago,</p> +<p><a name = "line1_186" id = "line1_186"> </a> +Hinc fama in populos jurati <a href = "#var1_186">didita</a> belli,</p> +<p><a name = "line1_187" id = "line1_187"> </a> +Hinc virides ausis <a href = "#var1_187">anni</a> fervorque decorus,</p> +<p><a name = "line1_188" id = "line1_188"> </a> +Atque armata dolis mens et vis insita fandi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_185" id = "not1_185" href = "#line1_185">185.</a> +<i>studia adcendit</i>, favorem ei <ins class = "correction" title = +"‘couciliat’ legitur">conciliat</ins>. Factiones, σπουδὰς, exponit Burm. +ad Val. Fl. III, 628. +—<a name = "not1_186" id = "not1_186" href = +"#line1_186">186.</a> <i>jurati</i>, quod adversus Romanos se +gesturum esse patri jurasset. +—<a name = "not1_187" id = "not1_187" href = +"#line1_187">187.</a> <i>virides ausis anni</i>, ætas ad audendum +resque præclaras gerendas idonea, ob vigorem; unde <i>viridis</i> +plerumque juventus dicitur. Ἄνθος ἥβας ἄρτι κυμαίνει, dixit Pind. Pyth. +IV, 281. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_255">III, +255</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_570">V, 570</a>; et Virg. Æn. V, 295; +<i>viridi juventa</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_189" id = "line1_189"> </a> +Primi ductorem <a href = "#var1_189">Libyes</a> clamore salutant;</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p><a name = "line1_190" id = "line1_190"> </a> +Mox et Pyrenes populi, et bellator Hiberus:</p> +<p><a name = "line1_191" id = "line1_191"> </a> +Continuoque ferox oritur fiducia menti,</p> +<p><a name = "line1_192" id = "line1_192"> </a> +Cessisse imperio tantum terræque marisque.</p> +<p><a name = "line1_193" id = "line1_193"> </a> +Æoliis candens austris et lampade Phœbi</p> +<p><a name = "line1_194" id = "line1_194"> </a> +<a href = "#var1_194">Æstifero</a> Libye <a href = "#var1_194">torquetur +subdita</a> Cancro,</p> +<span class = "pagenum">29</span> +<span class = "linenum">195</span> +<p><a name = "line1_195" id = "line1_195"> </a> +Aut ingens Asiæ latus, aut pars tertia <a href = +"#var1_195">terris</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_189" id = "not1_189" href = "#line1_189">189.</a> +Populi tam Africæ, quam Hispaniæ eum imperatorem salutant. Illorum terra +describitur v. 193... 219, horum <a class = "crossref" href = +"#line1_220">220... 238</a>. Ipsi autem nominatim recensentur <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_231">III, 231 sqq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_193" id = "not1_193" href = "#line1_193">193.</a> +Non nisi fines imperii Carth. declarandi erant, quod +<span class = "pagenum notes">29</span> +ex v. 191... 193, intelligitur. Hunc parum apte h.l. totius Lybiæ +situs, termini, cæli solique diversitas, et variæ veterum sententiæ de +terræ divisione memorantur, doctrinæ ostentandæ causa. +—<a name = "not1_195" id = "not1_195" href = +"#line1_195">195.</a> Conf. Lucan. IX, 411 seq. Non defuisse inter +veteres, qui Africam vel ad Europam, vel ad Asiam referrent, nota res +est. Præter Lucan. l.c., vid. Agathem. II, 2. Sallust. Jug. 17. +Varr. R. R. I, et L. L. IV, 2. Plin. III, 1 Eustath. +ad Dionys. Per. 8; et Morus ad Isocrat. Paneg. cap. 48 pr.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_196" id = "line1_196"> </a> +Terminus huic <a href = "#var1_196">roseos</a> amnis Lageus ad ortus</p> +<p><a name = "line1_197" id = "line1_197"> </a> +Septeno inpellens tumefactum gurgite pontum:</p> +<p><a name = "line1_198" id = "line1_198"> </a> +At qua diversas clementior adspicit Arctos,</p> +<p><a name = "line1_199" id = "line1_199"> </a> +Herculeo dirimente freto, diducta propinquis</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p><a name = "line1_200" id = "line1_200"> </a> +Europes videt arva jugis: ultra obsidet æquor;</p> +<p><a name = "line1_201" id = "line1_201"> </a> +Nec patitur nomen proferri longius Atlas,</p> +<p><a name = "line1_202" id = "line1_202"> </a> +Atlas subducto <a href = "#var1_202">tracturus</a> vertice cælum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_196" id = "not1_196" href = "#line1_196">196.</a> +Sic et Plin. III, 1, et alii. Nam veteres Geographi vel totam +Ægyptum, vel ejus partem Asiæ partibus adjecerunt, excepto Strab. I, +p. 60 sq. qui, Arabico sinu inter Asiam Africamque termino +constituto, eam Africæ adjungit. +—<i>roseos ad ortus</i> sc. solis. ῥοδοδάκτυλος Ἠώς. +—Nilus dicitur h.l. <i>amnis Lageus</i>, h. Ægyptius, a Ptolemæo +Lagi f., clarissimo Ægypti rege. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_322">X, 322</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_592">XVII, 592</a>, et Lucan. I, 684. +—<a name = "not1_197" id = "not1_197" href = +"#line1_197">197.</a> <i>Septeno gurgite</i> in mare fluit, h. +septem ostiis, quæ adhuc supersunt, teste Pocockio Itin. T. I, +p. 29 sq., 433 sq. vers. german. +—<a name = "not1_198" id = "not1_198" href = +"#line1_198">198.</a> <i>At qua</i> parte <i>clementior</i>, +temperatior calore et frigore, <i>adspicit</i>, sita est versus +<i>Arctos diversas</i>, Ursam majorem et minorem, Helicen et Cynosuram, +h. septemtrionem. +—<i>Arctos diversas</i>, ut <i>non æquas</i>, <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_192">III, 192</a> ubi vid. not. +—<a name = "not1_199" id = "not1_199" href = +"#line1_199">199.</a> <i>diducta</i>, diremta, divisa, +<i>jugis</i>, montibus, Calpe et Abyla. Cf. <a class = "crossref" href = +"#not1_141">ad v. 141, 142</a>. +—<a name = "not1_200" id = "not1_200" href = +"#line1_200">200.</a> <i>obsidet</i>, claudit, terminat. +—<i>æquor</i>, mare Atlanticum. +—<a name = "not1_201" id = "not1_201" href = +"#line1_201">201.</a> Atlas in occidentali Africæ ora ejus terminus +est. +—<i>nomen</i> Libyæ, h. Libyam ipsam <i>proferri</i>, longius +protendi. +—<a name = "not1_202" id = "not1_202" href = +"#line1_202">202.</a> Manifesta imitatio ornatissimi loci Virg. Æ. +IV, 246 sq., ubi vid. Heyne. +—<i>tracturus</i> secum, detracturus cælum, si caput oneri +<span class = "pagenum notes">30</span> +subtraheret.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">30</span> +<p><a name = "line1_203" id = "line1_203"> </a> +Sidera nubiferum fulcit caput, æthereasque</p> +<p><a name = "line1_204" id = "line1_204"> </a> +Erigit æternum compages ardua cervix:</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p><a name = "line1_205" id = "line1_205"> </a> +Canet barba gelu, frontemque inmanibus umbris</p> +<p><a name = "line1_206" id = "line1_206"> </a> +Pinea silva premit; <a href = "#var1_206">vastant</a> cava tempora +venti,</p> +<p><a name = "line1_207" id = "line1_207"> </a> +Nimbosoque ruunt spumantia flumina rictu.</p> +<p><a name = "line1_208" id = "line1_208"> </a> +Tum geminæ laterum <a href = "#var1_208">cautes</a> maria alta +fatigant;</p> +<p><a name = "line1_209" id = "line1_209"> </a> +Atque ubi fessus equos Titan inmersit anhelos,</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p><a name = "line1_210" id = "line1_210"> </a> +Flammiferum condunt fumanti gurgite currum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_203" id = "not1_203" href = "#line1_203">203 sq.</a> +Hinc eum κίονα τοῦ οὐρανοῦ λέγουσι οἱ ἐπιχώριοι εἶναι, teste Herodoto +IV, 184. Cf. Heyne l.c. +—<a name = "not1_204" id = "not1_204" href = +"#line1_204">204.</a> <i>Erigit</i>, fert. +—<a name = "not1_206" id = "not1_206" href = +"#line1_206">206.</a> <i>Pinea silva</i> Atlantis, quem Pausan. +Att. 53 dicit ἄβατον ὑπὸ ὕδατος καὶ δένδρων, ἃ διὰ παντὸς πέφυκε, Ern. +Cf. Heyne ad Virg. Æ. IV, 249. +—<a name = "not1_207" id = "not1_207" href = +"#line1_207">207.</a> <i>rictu Nimboso</i>, ore nimbis ventisque +pulsato.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_208" id = "not1_208" href = "#line1_208">208.</a> +<i>laterum cautes</i>, h. cautes, sc. brachia Atlantis, quæ ab utroque +ejus latere in mare procurrunt. +—<i>fatigant</i>, commovent, turbant. Vid. <a class = "crossref" +href = "#not1_63">ad v. 63</a>. +—<i>cautes</i>, quod Drak. monet, <i>maria fatigant</i>, cum undis +undique inpactis resistunt et impetum fluctuum frangunt, quo sensu +<i>lassare</i> et <i>prædelassare</i> dixerunt Ovid. Met. XI, 729, et +Lucan. II, 618; VI, 265; IX, 453. +—<i>maria alta</i>, mare Atlanticum, ut mox <i>gurges</i>. +—<a name = "not1_209" id = "not1_209" href = +"#line1_209">209.</a> Cf. Virg. Æ. IX, 913. +—<a name = "not1_210" id = "not1_210" href = +"#line1_210">210.</a> <i>fumanti gurgite</i> ob. vapores, quos, si +procul spectes, sol tum producere videtur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_211" id = "line1_211"> </a> +Sed qua se campis squalentibus Africa tendit,</p> +<span class = "linenum">212</span> +<p><a name = "line1_212" id = "line1_212"> </a> +Serpentum largo coquitur fecunda veneno.</p> +<span class = "pagenum">31</span> +<p><a name = "line1_213" id = "line1_213"> </a> +Felix qua pingues mitis plaga temperat agros,</p> +<p><a name = "line1_214" id = "line1_214"> </a> +Nec Cerere Hennæa, Phario nec victa colono.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_211" id = "not1_211" href = "#line1_211">211.</a> +Sub zona torrida. +—<i>campis squalentibus</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_655">III, 655</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_375">IV, 375</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_373">XII, 373</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_591">XIV, 591</a>, qui nimio solis et cancri ardore +exusti, sordido colore ac nitore pulverulento obducti, tristes adspectu, +inornati, vel inculti et steriles sunt, ut <i>horrens</i> campus ap. +Virg. Ge. III, 161, et στυφελὴ χθῶν ap. Apoll. II, 1007; III, 411; quam +Schol. exponit τραχεῖαν καὶ σκληράν: nisi poeta simul ad serpentes +respexit, quorum mentio fit v. sq. nam Libyæ <i>humus serpentibus atris +squalet</i>, ut utar verbis Ovid. Met. XIV, 410, et Lucan. IX, 384, et +<i>squalere</i> est voc. propr. de serpentibus v.c. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_547">II, 547</a>, <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_585">585</a>; <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#line3_209">III, 209</a>; <a class = "crossref" href += "bookXIII.html#line13_643">XIII, 643</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_139">XV, 139</a>. Vid. de hoc verbo Heyne ad Virg. +Ge. IV, 91; Æn. X, 314, et XII, 87. Alii, v.c. D. Heins. ad +III, 655. Drak. ad XII, 373, et Ern. ad Tac. Ann. XV, 42, <i>squalentem +campum</i> interpretantur τὸ ἄνομβρον πεδίον, ut <i>squalens</i> +significet siccum, aridum, quemadmodum τὸ αὐχμηρὸν sit id. qd. τὸ +ῥυπαρὸν vel τὸ ἄνομβρον. +—<a name = "not1_212" id = "not1_212" href = +"#line1_212">212.</a> <i>coquitur</i> pro tingitur, inficitur; +<span class = "pagenum notes">31</span> +sed vi caloris, quo id efficitur, simul expressa.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_213" id = "not1_213" href = "#line1_213">213.</a> +<i>Felix</i>, fertilis, εὐδαίμων. Strab. II, eadem regio. Cf. <a class = +"crossref missing" href = "bookIV.html#not4_357" title = "recte 357">ad +IV, 359</a>. +—<a name = "not1_214" id = "not1_214" href = +"#line1_214">214.</a> Nec Siciliæ, nec Ægypto fertilitate cedit. +—<i>Cerere Hennæa</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"#not1_93">ad v. 93</a>. +—<i>Pharos</i>, parva Ægypti ins., cum Alexandria aggere +(heptastadio) et ponte olim juncta, et notissima vel ob turrim excelsam +et marmoream ejusdem nominis, a Ptolemæo Philadelpho per Sostratum +Cnidium exstructam, in qua ignes nocturni erant et speculum arte +elaboratum. Totam Ægyptum designat ap. Lucan. VIII, 433. Stat. Silv. +III, <span class = "smallcaps">ii</span>, <ins class = "correction" +title = "202’ legitur">22</ins> al.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">215</span> +<p><a name = "line1_215" id = "line1_215"> </a> +Hic passim exsultant <a href = "#var1_215">Nomades</a>, gens inscia +freni;</p> +<p><a name = "line1_216" id = "line1_216"> </a> +Quîs inter geminas per ludum mobilis aures</p> +<p><a name = "line1_217" id = "line1_217"> </a> +Quadrupedem flectit non cedens virga lupatis.</p> +<p><a name = "line1_218" id = "line1_218"> </a> +Altrix bellorum bellatorumque virorum</p> +<p><a name = "line1_219" id = "line1_219"> </a> +Tellus, nec fidens nudo sine fraudibus ensi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_215" id = "not1_215" href = "#line1_215">215.</a> +<i>exsultant</i> equis, ut apud Virg. Æn. XI, 648, 663, exquisite de +gente vaga et feroci. +—<i>gens inscia freni</i>, quæ equos sine frenis, virga regit, ut +hodie Mauri in Africa. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_64">II, 64</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_293">III, 293</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_200">XVI, 200</a>. Intpp. ad Virg. Æn. IV, 41. +Lucan. IV, 682. Herodian. VII, 9. +—<a name = "not1_217" id = "not1_217" href = +"#line1_217">217.</a> <i>lupata</i>, seu <i>lupi</i>, λύκοι, frena +asperrima, aculeis ferreis et inæqualibus, instar dentium lupinorum, +quibus Galli utebantur ad equos feroces domandos, ut ap. Virg. Ge. III, +208. Horat. Od. I, <span class = +"smallcaps">viii</span>, 6 al.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_218" id = "not1_218" href = "#line1_218">218.</a> +<i>Altrix tellus</i>, θρέπτειρα, μήτηρ, patria: quæ multa concitavit +bella virosque fortes, Masinissam, Syphacem, Micipsam, Jugurtham et +alios, genuit. +—<a name = "not1_219" id = "not1_219" href = +"#line1_219">219.</a> <i>nudo ensi</i>, μόνῳ τῷ ξίφει, ut γυμνὸς +pro μόνος, D. Heins. et Drak. coll. XIII, 161, 198; Ovid. Met. +XIII, 159. Lucan. III, 481; IX, 593 al. Cf. Burm. ad Petron. +cap. 88. +—<i>fraudes</i> de dolis adcipit D. Heins., ut <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#line6_307">VI, 307</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_52">XII, 52</a>. Dausq. de +veneno, quo barbari gladios et tela inficere solent, quod de Dacis et +Getis ex pluribus Ovidii locis notum est. Cf. <a class = "crossref" href += "#line1_322">v. 322, 326</a>, et Heyne ad Virg. Æn. IX, 773, et +X, 140. Drak. comparat Lucan. VIII, 303, 304.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">220</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_220" id = "line1_220"> </a> +Altera complebant Hispanæ castra cohortes,</p> +<p><a name = "line1_221" id = "line1_221"> </a> +Auxilia <a href = "#var1_221">Europa</a> genitoris parta tropæis.</p> +<span class = "pagenum">32</span> +<p><a name = "line1_222" id = "line1_222"> </a> +Martius <a href = "#var1_222">hinc sonipes</a> campos hinnitibus +inplet,</p> +<p><a name = "line1_223" id = "line1_223"> </a> +Hinc juga cornipedes erecti bellica raptant:</p> +<p><a name = "line1_224" id = "line1_224"> </a> +Non Eleus eat campo ferventior axis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_220" id = "not1_220" href = "#line1_220">220.</a> +Altera, et quidem præstantissima exercitus pars erant Hispani. Cf. Liv. +XXVII, 14. +—<a name = "not1_221" id = "not1_221" href = +"#line1_221">221.</a> <i>Europa</i>, in E. +—<i>genitoris</i>, Hamilcaris.— +<span class = "pagenum notes">32</span> +<i>tropæis</i>, victoriis.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_222" id = "not1_222" href = "#line1_222">222.</a> +Hispania præstantissimos equites et equos præbuit. Hæc quam ornate +splendideque expressit! +—<i>campos hinnitibus inplet</i>, ut ap. Virg. Ge. III, 94. +—<a name = "not1_223" id = "not1_223" href = +"#line1_223">223.</a> <i>juga bellica</i>, currum bellicum, cui +agitando generosiores equi olim adhibebantur. +—<a name = "not1_224" id = "not1_224" href = +"#line1_224">224.</a> <i>axis Eleus</i>, currus in Olympiis, quæ +Elide, prope Alpheum agebantur. +—<i>ferventior</i>, celerius.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">225</span> +<p><a name = "line1_225" id = "line1_225"> </a> +Prodiga gens animæ, et properare facillima mortem.</p> +<p><a name = "line1_226" id = "line1_226"> </a> +Namque ubi transcendit florentes viribus annos,</p> +<p><a name = "line1_227" id = "line1_227"> </a> +Inpatiens ævi spernit novisse senectam,</p> +<p><a name = "line1_228" id = "line1_228"> </a> +Et fati modus in dextra est. Hic omne metallum:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_225" id = "not1_225" href = "#line1_225">225.</a> +Hispanos olim ad αὐτοχειρίαν admodum proclives fuisse, more eorum, qui, +quum natura timidi sint et melancholici, facile malis adflicti animum +despondent, plures testantur v.c. Liv. XXXIV, 17, et Justin. +XLIV, 2. +—<i>prodiga animæ</i>, vitam spernens et profundens, tanquam rem +vilem. conf. Hor. Od. I, <span class = "smallcaps">xii</span>, 38, +et quæ loca Drak. laudat, Ovid. Am. III, <span class = +"smallcaps">ix</span>, 64. Stat. Th. <ins class = "correction" title = +"sic legitur: recte ‘III, 603’">III, <span class = +"smallcaps">lxix</span>, 602</ins> (<i>largus animæ</i>). Claud. in +Rufin. II, 183, et Prudent. περὶ στεφ. hymn. II, 17. Sic et <i>projicere +animam</i>, <i>vitam</i>, etc. Vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_226">ad V, 226</a>. Sic <i>saxo</i>, h.e. +præcipitio mortem adcelerant Cantabri inf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_328">III, 328 sq.</a> Vel alio modo teste Strab. +I. c. et gladio Iazyges, de quibus vid. Val. Fl. VI, 123 sq. +—<a name = "not1_227" id = "not1_227" href = +"#line1_227">227.</a> <i>Inpatiens ævi</i>, vitæ pertæsus, +<i>spernit</i>, non vult, recusat, ut ap. Ovid. Met. IX, 117, et Hor. +Od. I, <span class = "smallcaps">i</span>, 21. +—<a name = "not1_228" id = "not1_228" href = +"#line1_228">228.</a> <i>Fati modus</i>, vitæ, fato adsignatæ, +finis et terminus, <i>in dextra est</i>, dextra vitæ finem imponit; h. +ipsa necem sibi consciscit. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_328">III, 328</a>. Strab. III, p. 156, 249. +Montes Hispaniæ, quos veteres auctt. miris laudibus prædicant, nunc +quoque omnibus metallis abundant, sed inpr. ferrum effoditur, et aurum +argentumque eorum, quamdiu America utrumque copiose suppeditat, in +futura fere tempora reservatur. De copia et celebritate auri Fodinarum +in terris Callaicorum, Asturum et Cantabrorum, quibuscum Hannibali multæ +gravesque fuerunt pugnæ, (unde <i>debellata procul</i>, etc. inf. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_59">IV, 59</a>) Cf. Hens. +ad Claud. Cons. Prob. v. 49; et Laud. Seren. v. 75. +Withof.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_229" id = "line1_229"> </a> +Electri gemino pallent de semine venæ,</p> +<span class = "pagenum">33</span> +<span class = "linenum">230</span> +<p><a name = "line1_230" id = "line1_230"> </a> +Atque atros chalybis fetus humus horrida nutrit.</p> +<p><a name = "line1_231" id = "line1_231"> </a> +Sed scelerum causas operit Deus. Astur avarus</p> +<p><a name = "line1_232" id = "line1_232"> </a> +Visceribus laceræ telluris mergitur imis,</p> +<p><a name = "line1_233" id = "line1_233"> </a> +Et redit infelix effosso concolor auro.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_229" id = "not1_229" href = "#line1_229">229.</a> +<i>Electrum</i>, ἤλεκτρον, h.l. non succinum, gemma illa ex resina, quam +nos <i>Bernstein</i>, seu <i>Agtstein</i>, vocamus, sed nobilius metalli +genus, cujus quatuor partes auro constant et quinta argento, ut ap. Hom. +Od. δ, 73; ο, 459; ς, 295. Ovid. Met. XV, 319, al. Vid. loc. class. +Plin. XXXIII, 4, s. 23, +<span class = "pagenum notes">33</span> +et Intpp. ad Virg. Ge. III, 522, et Æn. VIII, 402, 624. +—<i>gemino de semine</i>, h. auro et argento.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_231" id = "not1_231" href = "#line1_231">231.</a> +Conf. egregius Ovidii locus, Met. I, 137 sqq. +—<i>Astur</i>, etc. Comparant verba Plin. XXXIII, 4, +«Plurimum <i>auri</i> Asturia gignit; neque in alia parte terrarum tot +sæculis hæc fertilitas.» +—<a name = "not1_233" id = "not1_233" href = +"#line1_233">233.</a> Silius hunc versum, quod alios jam monuisse +video, debet Statio Silv. IV, 7, 15, 16. Cf. Barth. et Gesn. ad +Claud. in Cons. Mall. Theod. 41.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_234" id = "line1_234"> </a> +<a href = "#var1_234">Hinc</a> certant, Pactole, tibi Duriusque, +Tagusque,</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p><a name = "line1_235" id = "line1_235"> </a> +Quique super <a href = "#var1_235">Gravios</a> lucentes volvit +arenas,</p> +<span class = "pagenum">34</span> +<p><a name = "line1_236" id = "line1_236"> </a> +Infernæ populis referens oblivia Lethes.</p> +<p><a name = "line1_237" id = "line1_237"> </a> +Nec Cereri terra indocilis, nec inhospita Baccho,</p> +<p><a name = "line1_238" id = "line1_238"> </a> +Nullaque Palladia sese magis arbore tollit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_234" id = "not1_234" href = "#line1_234">234.</a> +<i>certant tibi</i>, ut <i>pugnare</i>, <i>contendere</i>, +<i>bellare</i>, <i>luctari alicui</i>. Vid. hæc verba in Ind. Id +potissimum moneo, ne quis cum Drak. ad IV, 592 <i>luctari</i> pro +<i>obluctari</i> positum, vel cum N. Heins. ad XIV, 454, +<i>obluctari</i> legendum censeat. Est potius græca loquendi forma, pro +<i>certare</i>, etc. cum aliquo, ut μάχεσθαι, vel ἐρίζειν τινὶ h. σύν +τινί. +—In <i>Durio</i> (<i>Duero</i>) olim aurum, quod nunc frustra in +eo, æque ac in Lethe, quæritur, repertum aureumque inde sceptrum Joannis +III, confectum dicitur. +—<a name = "not1_235" id = "not1_235" href = +"#line1_235">235.</a> <i>Gravii</i>, populus Hispaniæ Tarrac., +inter Lethen et Durium. Conf. V.L. et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_366">III, 366</a>. Ubi Silius <i>Gravios +violato</i>, h. corrupto <i>nomine Graium</i>, adeoque quasi Graios +dici, et Græcorum coloniam esse memorat; captus forte perverso Romanorum +studio et more, urbium populorumque nomina et origines a Græcis +repetendi, de. quo vid. Heyne Exc. IV, ad Virg. Æn. VII, p. 118 sq. +ed. prior. Sed vera quoque historia subesse potest: nam Diomedem certe, +priusquam in Italia consideret, in Hispaniam venisse, testatur Dionys. +Per. v. 483 sqq. quem Silii narrationi <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_366">III, 366 sq.</a> favere jam monuit Drak. +ad XVI, 368: Nollem itaque Cellario miram oscitantiam, et poetæ turpem +errorem exprobrasset Lefeb., qui non minus turpiter errat, putans, +veteres <i>Grabios</i> esse Sarmatas, seu Scythas, quorum nomen hodie +supersit in Polonia et Germania, ubi plura loca nomine <i>Grabow</i>, et +Sarmatas in Hispania memorari <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_384">III, 384</a>. Ab iisdem nomen <i>Graviscæ</i>, +seu Grabiscæ <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_475">VIII, 475</a>, deducendum putat, ut alia +passim. +—<i>lucentes</i>, aureas. Terra tam agri, quam vini culturæ +<span class = "pagenum notes">34</span> +idonea. +—<a name = "not1_236" id = "not1_236" href = +"#line1_236">236.</a> <i>Lethes</i>, ὁ Λήθης (vel ὁ τῆς +Λήθης Strab., <i>Oblivionis fluvius</i> Plin.), qui et <i>Limæas</i>, +<i>Limæa</i>, <i>Limeas</i>, <i>Limia</i> et <i>Limius</i>, nunc +<i>Lima</i> vocatur, Hispaniæ citerioris, seu Tarrac. fl., inter Durium +et Minium, diversus ab inferorum fluvio, qui <i>Lethe</i>, Λήθη, femin. +genere, ἀπὸ τῆς λήθης, h. ab oblivione, dicitur. Lusitani Celtici, +Guadianam s. Anam fl. adcolentes, illum cum Turdulis, bell; sociis, olim +trajecisse, deinde, orta ibi seditione, ducem communem amisisse, et +tandem offensionum oblitos terræque amœnitate captos, sedem eo loco +communem stabilemque fixisse perhibentur: unde fluvius ille, æque ac +Lethe apud inferos, (unde <i>referens obliv. I. L.</i>) vi aquis +propria, patriæ rerumque præteritarum oblivionem inducere credebatur et +<i>Oblivio</i> nominari solebat. Quam diuturna et constans hæc fama +fuerit, vel ex eo patet, quod D. Junius Brutus, A.U. <span class = +"smallroman">DCXVII</span> pro consule huc missus, milites nec precibus +nec minis ad flumen illud transmittendum inpellere potuit. Vid. Flor. +II, 17. Liv. Epit. LV. Mel. III, 1. Ptol. II, 6. Plin. IV, 22 +s. 35. Plutarch. Qu. Rom. p. 272. Strab. III, p. 153, C; et +Appian. de reb. Hispan. c. 71 sqq. ubi vid. Cl. Schweighæus. +T. III, p. 295 sq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_237" id = "not1_237" href = "#line1_237">237.</a> +<i>Cereri indocilis</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_11">XI, 11</a>. +—<a name = "not1_238" id = "not1_238" href = +"#line1_238">238.</a> <i>Palladia arbore</i>, Palladi sacra, oliva. +Conf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_324">III, +324</a>, <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_405">405</a>, +ubi vid. not. +—<i>Olea non alia major in Bætica arbor</i>, Plin. XVII, 12.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_239" id = "line1_239"> </a> +Hæ postquam Tyrio gentes cessere tyranno,</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p><a name = "line1_240" id = "line1_240"> </a> +<a href = "#var1_240">Utque</a> dati rerum freni, nunc arte paterna</p> +<p><a name = "line1_241" id = "line1_241"> </a> +<a href = "#var1_241">Conciliare viros; armis consulta</a> Senatus</p> +<p><a name = "line1_242" id = "line1_242"> </a> +Vertere, nunc donis: primus sumsisse laborem,</p> +<p><a name = "line1_243" id = "line1_243"> </a> +Primus iter carpsisse pedes, partemque subire,</p> +<p><a name = "line1_244" id = "line1_244"> </a> +Si valli festinet opus: nec cetera segnis,</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p><a name = "line1_245" id = "line1_245"> </a> +Quæcumque ad laudem stimulant: somnumque negabat</p> +<p><a name = "line1_246" id = "line1_246"> </a> +<a href = "#var1_246">Naturæ</a>, noctemque vigil ducebat in <a href = +"#var1_246">armis;</a></p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_239" id = "not1_239" href = "#line1_239">239.</a> +<i>Tyrio tyranno</i>. Hannibali, cujus indolem et naturam iisdem fere +coloribus adumbrat Liv. XXI, 4. +—<a name = "not1_240" id = "not1_240" href = +"#line1_240">240.</a> <i>arte paterna</i>; πολλὰς πόλεις τῇ πειθῷ +προσηγάγετο, de Hamilcare Diodor. XXV, 2. +—<i>partem</i> laboris, operis.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_247" id = "line1_247"> </a> +Interdum projectus <a href = "#var1_246">humi:</a> turbæque Libyssæ</p> +<span class = "pagenum">35</span> +<p><a name = "line1_248" id = "line1_248"> </a> +<a href = "#var1_248">Insignis sagulo</a> duris certare maniplis:</p> +<p><a name = "line1_249" id = "line1_249"> </a> +Celsus et in magno præcedens agmine ductor</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p><a name = "line1_250" id = "line1_250"> </a> +Imperium <a href = "#var1_250">perferre</a> suum: tum vertice nudo</p> +<p><a name = "line1_251" id = "line1_251"> </a> +Excipere insanos imbres cælique <a href = "#var1_251">ruinam</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_247" id = "not1_247" href = "#line1_247">247.</a> +<i>turbæ Libyss</i>., militum gregariorum. «Multi sæpe militari sagulo +<span class = "pagenum notes">35</span> +opertum, humi jacentem inter custodias stationesque militum +conspexerunt», Liv. XXI, 4. +—<a name = "not1_248" id = "not1_248" href = +"#line1_248">248.</a> <i>duris certare maniplis</i>, patientia et +laboribus certabat cum milite, molestiis ærumnisque adsueto et ad bellum +indurato. +—<a name = "not1_251" id = "not1_251" href = +"#line1_251">251.</a> <i>insana</i> dicuntur magna, vel quæ modum +excedunt, ut ap. Virg. Æn. II, 776; VI, 135 al. cf. ad v. 2, 58 et +101. Burm. ad Val. Fl. I, 605; II, 525; IV, 641, et, quos Drak. +laudat, Barth. ad Stat. Th. I, 367, et Intpp. ad Plaut. Trin. +III, 2, 47. Valetudinis προξένους, insalubres imbres intelligit +Dausq., eodemque sensu Sardiniæ montes insanos (Liv. XXX, 39 et Flor. +II, 6, 35), dictos putat. +—<i>cœli ruinam</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_630">XII, 630</a>, ventum ac procellam, vel +tonitru: nam, quod Drak. monet, quum tonat, Jupiter, vel cælum et æther +<i>ruere</i> dicitur. Vid. Cerda et Heyne ad Virg. Ge. I, 324, et +Æn. I, 129. Heins. et Burm. ad Val. Fl. I, 663; VIII, 334. +Broukh. ad Prop. I, <span class = "smallcaps">viii</span>, 7. +Jani ad Horat. Od. I, <span class = "smallcaps">xvi</span>, 12. +Burm. ad Phædr. IV, <span class = "smallcaps">xvii</span>, 24. Possis +etiam grandinem, vel pluviam, quæ de cœlo ruit, seu decidit, +intelligere, ut <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_322">VI, +322</a>, et <i>ruina grandinis</i> apud Lucretium, libro VI, versu +155.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_252" id = "line1_252"> </a> +Spectarunt Pœni, tremuitque <a href = "#var1_252">exercitus +Astur</a>,</p> +<p><a name = "line1_253" id = "line1_253"> </a> +Torquentem quum tela Jovem, permixtaque nimbis</p> +<span class = "pagenum">36</span> +<p><a name = "line1_254" id = "line1_254"> </a> +Fulmina, et excussos <a href = "#var1_254">ventorum flatibus</a> +ignes</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p><a name = "line1_255" id = "line1_255"> </a> +Turbato transiret equo: nec pulvere fessum</p> +<p><a name = "line1_256" id = "line1_256"> </a> +Agminis ardenti labefecit Sirius astro.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_252" id = "not1_252" href = "#line1_252">252.</a> +Sæpe in ipsa tempestate equo vectus conspiciebatur. +—<a name = "not1_253" id = "not1_253" href = +"#line1_253">253.</a> <i>Torquentem tela</i>, ut Διὸς βέλος dixit +Pind. et βέλος ἐνέσκηψε θεὸς +<span class = "pagenum notes">36</span> +Herod. +—<a name = "not1_254" id = "not1_254" href = +"#line1_254">254.</a> Cf. Lucan. I, 151. Sed poeta h.l. tumet. +—Vulgari sententia, impulsu nubium a ventis, qui in tempestate +dominantur, facto ignes elici putabantur, unde ap. Virg. Æn. II, 648. +—<i>venti Fulminis</i>, et ib. VI, 594 <i>turbo</i> pro fulmine; +ap. Claudian. Rufin. II, 222. <i>madidis elisa tonitrua Coris</i>; Ern. +—<a name = "not1_255" id = "not1_255" href = +"#line1_255">255.</a> <i>Turbato equo</i>, consternato, ap. Virg. +Æ. VII, 767.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_257" id = "line1_257"> </a> +Flammiferis tellus radiis quum exusta dehiscit,</p> +<p><a name = "line1_258" id = "line1_258"> </a> +Candentique globo medius coquit <a href = "#var1_258">æthera</a> +fervor,</p> +<p><a name = "line1_259" id = "line1_259"> </a> +Femineum putat <a href = "#var1_259">inventa jacuisse sub umbra</a>:</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p><a name = "line1_260" id = "line1_260"> </a> +Exercetque sitim, et spectato fonte recedit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_258" id = "not1_258" href = "#line1_258">258.</a> +<i>medius fervor</i>, m. dies, seu meridies, quo tempore sol medium cæli +spatium tenet, μέσον οὐρανον ἀμφιβεβήκει, Il. θ, 68; π, 777. Vid. Burm. +ad Val. Flacc. III, 482, et ad Phædr. III, <span class = +"smallcaps">xix</span>, 8. +—<i>Candenti globo</i> solis, ut ap. Virg. Æ. VI, 725. +—<a name = "not1_260" id = "not1_260" href = +"#line1_260">260.</a> Comparant Curt. VII, 5, 9 sq. et Lucan. +IX, 591 sq. +—<i>Exercet sitim</i>, h. exercet se in siti perferenda, tolerat +sitim, ut <i>ex. curas</i>, <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_374">XI, 374</a>. Vid. <a class = "crossref" href = +"#not1_675">ad v. 675</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">37</span> +<p><a name = "line1_261" id = "line1_261"> </a> +Idem conreptis sternacem ad prælia frenis</p> +<p><a name = "line1_262" id = "line1_262"> </a> +Frangere equum, et famam letalis amare lacerti;</p> +<p><a name = "line1_263" id = "line1_263"> </a> +Ignotique amnis tranare sonantia saxa,</p> +<p><a name = "line1_264" id = "line1_264"> </a> +<a href = "#var1_264">Atque e diversa</a> socios arcessere ripa.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_261" id = "not1_261" href = "#line1_261">261, 262.</a> +<i>equum sternacem</i>, ferocem qui facile equitem sternit, effundit: ut +ap. Virg. Æn. XII, 364. +—<a class = "missing" name = "not1_262" id = "not1_262" href = +"#line1_262" title = "numerus deest">262.</a> <i>Frangere +equum</i>, ejus ferociam, h. domare, ut fr. <i>iram</i>, <i>vim</i>, +<i>furorem</i>, <i>gentem</i>, <i>urbem</i>, etc., ἐπιγνάμπτειν κῆρ Hom. +Il. α, 569; ἐνικλᾷν νόημα Il. θ, 408; στρατηγοὺς κλαστήσεις Aristoph. +Equit. p. 596. Drak. laudat Senec. Herc. fur. v. 31, et +Gronov. ad Senec. Herc. Œt. v. 20. +—<a name = "not1_263" id = "not1_263" href = +"#line1_263">263.</a> <i>lacerti letalis</i>, ut <i>fatiferæ +juvenis dextræ</i>, <a class = "crossref" href = +"#line1_641">v. 641</a>. +—<i>lacerti</i>, jactus eo inpulsi, ut <a class = "crossref" href += "bookXVI.html#line16_562">XVI, 562</a>. +—<a name = "not1_264" id = "not1_264" href = +"#line1_264">264.</a> <i>tranare amnis</i> +<span class = "pagenum notes">37</span> +<i>saxa</i>, h. amnem, in quo sunt saxa <i>sonantia</i>, fluctibus +adlisis, ut apud Virg. Æn. I, 200; VI, 551.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">265</span> +<p><a name = "line1_265" id = "line1_265"> </a> +Idem expugnati primus stetit aggere muri;</p> +<p><a name = "line1_266" id = "line1_266"> </a> +Et quoties campo rapidus fera prælia miscet,</p> +<p><a name = "line1_267" id = "line1_267"> </a> +Qua sparsit ferrum, <a href = "#var1_267">latus</a> rubet æquore +limes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_265" id = "not1_265" href = "#line1_265">265.</a> +<i>agger</i>, quidquid altum est (<i>Anhöhe</i>), v.c. vallum et murus, +inf. <a class = "crossref" href = "#line1_308">v. 308</a>, <a class += "crossref" href = "#line1_368">368, 373</a>, <a class = "crossref" +href = "#line1_418">418</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_629">VIII, 629</a>. Virg. Æn. VII, 159 agger ex +terra lignisque confectus, cui turris rotata imponebatur, <a class = +"crossref" href = "#line1_348">v. 348</a>. +—<i>aggeres murorum</i> Virg. Æn. X, 24, 144; XI, 381, <i>a. +viæ</i> ibid. V, 273; <i>a. fluminis</i> h. ripa inf. <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_92">X, 92</a>; <i>a. +æquoris</i>, h. fluctus, <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_275">XVII, 275</a>. +—<a name = "not1_267" id = "not1_267" href = +"#line1_267">267.</a> <i>Sparsit ferrum</i>, huc illuc gladium +movit; nisi malis, tela jecit, misit, ut <a class = "crossref missing" +href = "bookXI.html#line11_388" title = "recte 388">XI, 390</a>. Virg. +Æn. XI, 650; XII, 50. Sic et <i>fundere</i>, <a class = "crossref" href += "bookII.html#line2_109">II, 109</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_655">V, 655</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_647">VII, 647</a>; βέλεα χέειν Hom. <ins class = +"correction" title = "‘Ill.’ legitur">Il.</ins> ο, 590. +—<i>rubet</i> sanguine effuso. +—<i>limes</i>, conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_463">IV, 463, 464</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_378">IX, 378, 379</a>; et, quem Silius his locis +imitatus est, Virg. Æn. X, 513, <i>latumque per agmen ardens +limitem agit ferro</i>, etc.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_268" id = "line1_268"> </a> +Ergo instat fatis, <a href = "#var1_268">et, rumpere</a> fœdera <a href += "#var1_269">certus</a>,</p> +<p><a name = "line1_269" id = "line1_269"> </a> +<a href = "#var1_269">Quo datur</a>, interea Romam comprendere <a href = +"#var1_269">bello</a></p> +<span class = "linenum">270</span> +<p><a name = "line1_270" id = "line1_270"> </a> +Gaudet, et extremis pulsat Capitolia terris.</p> +<p><a name = "line1_271" id = "line1_271"> </a> +Prima <a href = "#var1_271">Saguntinas</a> turbarunt classica +portas,</p> +<p><a name = "line1_272" id = "line1_272"> </a> +Bellaque sumta viro belli majoris amore.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_268" id = "not1_268" href = "#line1_268">268</a> <a name += "not1_269" id = "not1_269" href = "#line1_268">seq.</a> +Poeta res prius ab Hann. gestas omittit, quia poeticam tractationem non +admittebant. +—<i>instat fatis</i>, ut <i>addere cursum fatis</i>, <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_45">XII, 45</a>, <i>fata +irritare</i>, <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_234">V, 234</a> et <i>fato urgenti incumbere</i> +ap. Virg. Æn. II, 653. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_407">ad II, 407</a>. +—<i>fœdera</i> vid. <a class = "crossref" href = "#not1_294">ad +v. 294</a>. +—<a name = "not1_270" id = "not1_270" href = +"#line1_270">270.</a> <i>extremis terris</i>, in Hispania, +obpugnatione Sagunti. +—<i>pulsat Capitolia</i>, δεινῶς ut <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_303">II, 303</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_272" id = "not1_272" href = "#line1_272">272.</a> +<i>Bella sumta</i>, quæsita et adrepta, vel simpl. inchoata, suscepta ut +<a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_296">XIV, 296</a>. +Conf. Burm. et Cuper. ad Petron. c. 89 et 122. Gron. ad Stat. Diatr. c. +57. Heins. ad Ovid. Epist. XVI, 371. <i>In causam belli Saguntus delecta +est</i>, Flor. II, 6.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">38</span> +<p><a name = "line1_273" id = "line1_273"> </a> +Haud procul Herculei tollunt se litore muri,</p> +<p><a name = "line1_274" id = "line1_274"> </a> +Clementer crescente jugo, quîs nobile nomen</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p><a name = "line1_275" id = "line1_275"> </a> +Conditus excelso sacravit colle <a href = "#var1_275">Zacynthos</a>.</p> +<p><a name = "line1_276" id = "line1_276"> </a> +Hic comes Alcidæ remeabat in agmine Thebas</p> +<p><a name = "line1_277" id = "line1_277"> </a> +Geryone exstincto, cæloque ea <a href = "#var1_277">facta</a> +ferebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">38</span> +<a name = "not1_273" id = "not1_273" href = "#line1_273">273.</a> +Poeta egregie describit originem, situm et fata <i>Sagunti</i>, urbis +Hispaniæ Tarrac., ubi nunc <i>Murviedro</i> h. Muri veteres, in regno +Valeniciæ. Conf. Liv. XXI, 6... 15, et Polyb. III, 17 seq. +—<i>Haud procul litore</i> maris mediterr. vel Balearici, a quo +alii bis mille passibus, alii v.c. Liv. et Polyb. ll. cc. septem stadiis +Saguntum distare memorant. +—<i>muri Herculei</i>, h. Saguntini, quos ab Hercule exstructos +esse (cf. <a class = "crossref" href = "#line1_505">v. 505</a>; +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_507">II, 507</a>, <a class += "crossref" href = "bookII.html#line2_654">654</a>) et ab ejus comite, +Zacyntho, nomen adcepisse, poeta comminiscitur. +—<a name = "not1_274" id = "not1_274" href = +"#line1_274">274.</a> <i>jugo crescente</i>, colle adsurgente. +—<i>Clementer</i> ut ap. Tac. Ann. XIII, 38, et Germ. I. +—<a name = "not1_275" id = "not1_275" href = +"#line1_275">275.</a> <i>Conditus</i>, sepultus. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_581">II, 581 +seqq.</a> —<i>sacravit</i> pro vulg. dedit, ut ap. Virg. Æn. +XII, 141. +—<i>Zacynthus</i>, Dardani f., a quo Zacynthus insula et urbs +dicta, notus est ex Dionys. I, 50. Pausan. Arcad. c. 24, +p. 491 et Steph. Byz. in Ζάκυνθος. Alii, v.c. Strab. III, +p. 110, ducti eadem nominis similitudine et more, origines +populorum urbiumque a Græcis repetendi (vid. <a class = "crossref" href += "#not1_235">ad v. 235</a>), Saguntum a Zacynthiis conditam +tradunt, a quibus Silius urbem potius auctam esse <a class = "crossref" +href = "#line1_288">v. 288 sq.</a> memorat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_276" id = "not1_276" href = "#line1_276">276.</a> +Alii Geryonis cædem Herculi Tyrio tribuunt. Sed poetæ omnes, quamvis +diversissimæ indolis, fabulas in Herculem Thebanum transferunt. Vid. +Heyne ad Apollod. p. 325 sq. +—<i>Alcidæ</i> v. Heyne ibid. p. 338 sq. +—<i>remeabat Thebas</i>, ut <i>venere lacus</i>, <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_763">IV, 763</a> et similia, quæ, +ut semel tironum causa id moneam, respondent Gr. ἔρχεσθαι, ἀπάγεσθαι, +οἴχεσθαι, πορεύεσθαι, παραγίνεσθαι, ἥκειν πόλιν, etc., omissa præpos. +εἰς vel κατὰ et πρὸς. Conf. Heyne ad Virg. Æn. I, 2. Spanhem. ad +Callim. in Pall. 18. +—<a name = "not1_277" id = "not1_277" href = +"#line1_277">277.</a> <i>cælo ferebat</i>, ad cælum efferebat +<i>facta</i> Herculis. Vid. Heynium ad Virg. Æneid. lib. X, 548. +<i>Dixerat ille aliquid magnum... cæloque animum fortasse +ferebat</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_278" id = "line1_278"> </a> +Tres animas namque id monstrum, tres corpore dextras</p> +<p><a name = "line1_279" id = "line1_279"> </a> +Armarat, ternaque caput cervice gerebat.</p> +<span class = "pagenum">39</span> +<span class = "linenum">280</span> +<p><a name = "line1_280" id = "line1_280"> </a> +Haud alium vidit tellus, cui ponere finem</p> +<p><a name = "line1_281" id = "line1_281"> </a> +Non posset mors una <a href = "#var1_281">viro</a>, duræque Sorores</p> +<p><a name = "line1_282" id = "line1_282"> </a> +Tertia bis rupto torquerent stamina filo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_278" id = "not1_278" href = "#line1_278">278.</a> +Hæc ad vim et magnitudinem Geryonis exprimendam valent; vid. Jani ad +Horat. Od. II, <span class = "smallcaps">xiv</span>, 8, et Heyne ad +Apollod. p. 385 sq. cf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_422">III, 422</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_629">VI, 629</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_200">XIII, 200 sq</a>. Ceterum simile monstrum, +Herilus, eodem fere orationis colore describitur a Virg. Æn. lib. VIII, +v. 563 seq., <i>cui tres animas... mater... dederat, terna arma +movenda</i>. +—Paria quidem de Herilo refert Virgil. Sed <i>tellus</i> h.l. sola +Hispania esse videtur; +<span class = "pagenum notes">39</span> +Withof.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_281" id = "not1_281" href = "#line1_281">281.</a> +<i>duræ sorores</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_74">XIII, 74</a>, et <i>tristes s.</i> ap. Tibull. +III, 3, 35 (ubi vid. Broukh. et Heyne) h. Parcæ severæ, +inexorabiles.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_283" id = "line1_283"> </a> +<a href = "#var1_283">Hinc</a> spolia ostentabat ovans, captivaque +victor</p> +<p><a name = "line1_284" id = "line1_284"> </a> +Armenta ad fontes medio fervore vocabat,</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p><a name = "line1_285" id = "line1_285"> </a> +Quum tumidas fauces adcensis sole venenis</p> +<p><a name = "line1_286" id = "line1_286"> </a> +Calcatus rupit letali vulnere serpens;</p> +<p><a name = "line1_287" id = "line1_287"> </a> +Inachiumque virum terris prostravit Hiberis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_284" id = "not1_284" href = "#line1_284">284.</a> +<i>medio fervore</i>, die, ut <i>medio æstu</i> dixit Virg. Ge. +I, 297. +—<i>Armenta... vocabat</i>; conf. Virg. Æn. VII, 663, et ibi +Heyne. <i>vocabat</i>, ducebat. +—<a name = "not1_285" id = "not1_285" href = +"#line1_285">285.</a> <i>fauces tumidas veneno</i> refer ad +serpentem, qui eas <i>rupit</i> (<i>immani fauces diduxit hiatu</i> inf. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_194">III, 194</a>) +<i>letali vulnere</i>, ut vulnus letale infligeret Zacyntho, non ad +Zacynthum; de quo dubitasse mireris virum doctum in <i>N. Allgem. +deutsch. Biblioth.</i> T. VIII, P. II, p. 418. +—<i>letali vulnere</i> ad vulnus letale infligendum. +—<a name = "not1_287" id = "not1_287" href = +"#line1_287">287.</a> <i>Inachium virum</i> Zacynthum, Græcum, ab +Inacho, primo Argivorum rege.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_288" id = "line1_288"> </a> +Mox profugi ducente Noto <a href = "#var1_288">advertere</a> coloni,</p> +<p><a name = "line1_289" id = "line1_289"> </a> +Insula quos genuit Graio circumflua ponto,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p><a name = "line1_290" id = "line1_290"> </a> +Atque <a href = "#var1_290">auxit</a> quondam Laertia regna +Zacynthos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_288" id = "not1_288" href = "#line1_288">288.</a> +<i>Noto</i> pro quocumque vento: alioquin poeta Eurum potius nominasset. +—<a name = "not1_289" id = "not1_289" href = +"#line1_289">289</a>, <a name = "not1_290" id = "not1_290" href = +"#line1_290">290.</a> <i>Insula Zacynthos</i>, ex adverso Elidis, in +Ionio mari, inter Strophades et Cephaloniam sita, et olim etiam +<i>Hyrie</i> dicta, nunc vero <i>Zante</i>. cf. Plin. IV, 12, et Heyne +ad Virg. Æ. III, 270, et ibid in Exc. I, p. 345 edit. prior. Ex +eodem loco Virg. v. 272 Silius. +—<i>Laërtia regna</i> petiit.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_291" id = "line1_291"> </a> +Firmavit tenues ortus mox Daunia pubes,</p> +<span class = "pagenum">40</span> +<p><a name = "line1_292" id = "line1_292"> </a> +Sedis inops; misit largo quam dives alumno,</p> +<p><a name = "line1_293" id = "line1_293"> </a> +Magnanimis regnata viris, nunc Ardea nomen.</p> +<p><a name = "line1_294" id = "line1_294"> </a> +Libertas <a href = "#var1_294">populis</a> pacto servata decusque</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p><a name = "line1_295" id = "line1_295"> </a> +Majorum, <a href = "#var1_295">et Pœnis urbi imperitare</a> negatum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_291" id = "not1_291" href = "#line1_291">291.</a> +Saguntum amplificavit colonia ab Ardea eo deducta. Conf. +<span class = "pagenum notes">40</span> +Liv. XXI, 7. +—<i>Daunia pubes</i>, Rutuli, seu Ardeates, sic dicti a Dauno, +Turni patre; a quo diversus est Daunus, priscus <i>Apuliæ Dauniæ</i> +(<i>Capitanatæ</i>, seu <i>Luceræ</i> provinciæ) rex, Diomedis socer +(Strab. V, p. 283 seq. Plin. III, 11. Tzetz. ad Lycophr. +p. 60), unde Apulia <i>Dauni arva</i>, <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_556">IV, 556</a>, <i>Daunia tellus</i>, <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_157">VII, 157</a>, et <i>Daunia +regna</i>, <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_499">IX, +499</a>. Tota vero Italia passim <i>Daunia</i> et Romani <i>Daunia +pubes</i>, <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_631">V, 631</a> et <i>Dauni nepotes</i>, <a class += "crossref" href = "bookIV.html#line4_504">IV, 504</a>, dicuntur. Cf. +Heyne Exc. VII, ad Virg. Æn. VII, et Cluver. Ital. ant. III, 5, +p. 970 sq. +—<a name = "not1_292" id = "not1_292" href = +"#line1_292">292.</a> <i>Sedis inops, misit</i>, etc. Conf. +<a class = "crossref" href = "#line1_667">v. 667</a> et <a class += "crossref" href = "bookVIII.html#not8_360">ad VIII, 361</a>. +—<i>Sedis inops</i> hominum multitudine abundans, quam Ardea urbs +non caperet; Ern. Pars Ardeatium, ob nimiam incolarum frequentiam, unde +seditiones, potentiorum dominatus et factiones plerumque oriuntur, urbem +patriamque deseruisse censenda est. Ver sacrum, ἔτος ἱερὸν, in causa +fuisse suspicatur Lefeb. Cf. Heyne Op. acad. Vol. I, p. 296 seq. +—<a name = "not1_293" id = "not1_293" href = +"#line1_293">293.</a> <i>viris</i>, Dauno inpr. et Turno, ejus +filio. +—<i>nunc Ardea nomen</i>, nil præter nomen superest. Silius hæc +mutuatus est a Virg. Æn. VII, 411, 413 ubi vid. Heyne in V.L. Quoad +verba Drak. et alii cf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_478">VI, 478</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_583">X, 583</a>. Ovid. Met. XV, 430. Liv. +V, 18; VII, 29. Catal. Pithœi, III, pr. Mel. II, 3. Cfr. +Heins. ad Vellei. Pat. II, 30 et Liv. XXIX, 1.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_294" id = "not1_294" href = "#line1_294">294.</a> +<i>Cum Hasdrubale</i> (Hamilcaris in Hispania successore, <span class = +"smallroman">XIII</span> annis post finem b. Punici I, A.U.C. +526, a.Chr. 228) fœdus «renovaverat populus Rom., ut finis utriusque +imperii esset amnis Iberus,» Liv. XXI, 2. Conf. infr. <a class = +"crossref" href = "#line1_480">v. 480</a>, <a class = "crossref" +href = "#line1_643">643</a>; <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_449">II, 449</a> seq. Flor. II, 6, ubi vid. +Duker. p. 288. Polyb. II, 13; III, 21, 27. Sagunto dein obpugnata, +Romani, Pœnos perfidiæ arguentes, responsum ab his tulere, Hasdrubalis +fœdus non ratum a Senatu Carthag. factum, nec in eo Saguntum, versus +occidentem ab Ibero situm, exceptum fuisse, cum de sociis utriusque +populi, qui cis Iberum habitarent et qui tum essent, non de iis, qui, ut +Saguntini, post pacem futuri essent, cautum fuisset. Conf. Liv. XXI, 18. +Polyb. III, 29. Appian. Hisp. c. 7. Hannib. c. 2, et Pun. c. 6 et 67, +ubi vid. Cl. Schweigh. et Heyne in Commentatt. de fœderibus Carthagin. +cum Romanis, in Opusc. Acad. T. III, inpr. p. 73 sq.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_296" id = "line1_296"> </a> +Admovet abrupto flagrantia fœdere ductor</p> +<p><a name = "line1_297" id = "line1_297"> </a> +Sidonius castra, et <a href = "#var1_297">latos quatit agmine +campos</a>.</p> +<span class = "pagenum">41</span> +<p><a name = "line1_298" id = "line1_298"> </a> +Ipse caput quassans circumlustravit anhelo</p> +<p><a name = "line1_299" id = "line1_299"> </a> +Muros sævus equo, mensusque paventia tecta,</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p><a name = "line1_300" id = "line1_300"> </a> +Pandere jamdudum portas ac cedere vallo</p> +<p><a name = "line1_301" id = "line1_301"> </a> +Inperat, et longe clausis sua fœdera, longe</p> +<p><a name = "line1_302" id = "line1_302"> </a> +Ausoniam fore, nec veniæ spem Marte subactis;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_296" id = "not1_296" href = "#line1_296">296.</a> +<i>flagrantia</i> cupiditate pugnandi.— +<span class = "pagenum notes">41</span> +<a name = "not1_297" id = "not1_297" href = +"#line1_297">297.</a> <i>castra</i>, copias. +—Verba <i>latos quatit agmine campos</i> refer simpl. ad incessum +equorum et agmen in campos eductum, vel simul ad agrorum vastationem +incolarumque perturbationem; (cf. Intp. ad Virg. Æn. VIII, 596 et XI, +513) nam Livius XXI, 7, <i>Hannibal</i>, ait, <i>infesto exercita +ingressus fines, pervastatis passim agris, urbem tripartito +adgreditur</i>; Ern.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_298" id = "not1_298" href = "#line1_298">298.</a> +<i>caput quassans</i>, iratus, ut ap. Virg. Æn. VII, 292. +—<a name = "not1_299" id = "not1_299" href = +"#line1_299">299.</a> <i>mensus</i> oculis. +—<a name = "not1_301" id = "not1_301" href = +"#line1_301">301.</a> <i>longe esse</i> eleganter pro, inutile +esse, nihil juvare, ut contra <i>adesse aliqui</i>, παρεῖναι, pro opem +ferre Drak. ad XVII, 80 laudat Passerat. ad Prop. I, 7, 17. Burm. +ad Petron. c. 58. Gronov. ad Senec. Hippol. v. 974. Heins. ad Ovid. +Met. VIII, 435, et Freinshem. Ind. in Flor. Add. Heyne et Cerda ad Virg. +Æ. XII, 52. Intpp. ad Flor. II, 6. Broukh. et Heyne ad Tibull. I, +<span class = "smallcaps">v</span>, 2. +—<a name = "not1_302" id = "not1_302" href = +"#line1_302">302.</a> <i>Ausoniam</i>, fœdus et auxilium Rom.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_303" id = "line1_303"> </a> +Scita Patrum, et leges, et jura, fidemque, Deosque</p> +<p><a name = "line1_304" id = "line1_304"> </a> +In dextra nunc esse sua. Verba ocius acer</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p><a name = "line1_305" id = "line1_305"> </a> +Intorto sancit jaculo, figitque per arma</p> +<p><a name = "line1_306" id = "line1_306"> </a> +Stantem pro muro et <a href = "#var1_306">minitantem vana +Caicum</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_303" id = "not1_303" href = "#line1_303">303.</a> +<i>fidem</i>, promissa, pacta, vel etiam auxilium. +—<i>Deos</i>, fœderis testes, seu religionem et sanctitatem +fœderis. +—<a name = "not1_304" id = "not1_304" href = +"#line1_304">304.</a> <i>Verba</i>, quæ modo dixerat, +<i>sancit</i>, confirmat, ut ap. Virg. Æ. XII, 200. +—<a name = "not1_305" id = "not1_305" href = +"#line1_305">305.</a> <i>jaculo Intorto</i>, quo hostilitatis +initium fecit. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_134">IV, 134</a> et Virg. Æn. IX, 52, 53. +—<a name = "not1_306" id = "not1_306" href = +"#line1_306">306.</a> <i>Stantem, pro muro</i>, h. in muro, ut ap. +Virg. Æn. IX, 575.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">42</span> +<p><a name = "line1_307" id = "line1_307"> </a> +Concidit <a href = "#var1_307">exacti medius per viscera teli</a>;</p> +<p><a name = "line1_308" id = "line1_308"> </a> +Effusisque simul prærupto ex aggere membris,</p> +<p><a name = "line1_309" id = "line1_309"> </a> +Victori moriens tepefactam <a href = "#var1_309">retulit</a> hastam.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">42</span> +<a name = "not1_307" id = "not1_307" href = "#line1_307">307.</a> +<i>medius teli</i>, h. ita transfossus, ut æqua pars teli et a fronte et +a tergo promineret, ut <i>medius alni</i>, <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_481">XIV, 481</a>, vid. Gronov. ad Liv. +XXVIII, 6, ad Senec. Consol. ad Marc. c. 16. Heyne ad Virg. Æn. IV, +663 in V.L. +—<i>exacti</i>, transacti, trajecti. Vid. Ind. et Gronov. ad +Senec. l.c. et in gustu ad Stat. Th. VIII, 468. +—<i>exacti teli medius</i>, exacto per media viscera telo, vel +mediam partem teli corpore tenens, hinc mucrone, hinc capulo +promiminente; Ern. coll. Ovid. Met. XII, 484. +—<a name = "not1_308" id = "not1_308" href = +"#line1_308">308.</a> <i>aggere</i>, muro. Vid. <a class = +"crossref" href = "#not1_265">ad v. 265</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">310</span> +<p><a name = "line1_310" id = "line1_310"> </a> +At multo ducis exemplum clamore secuti</p> +<p><a name = "line1_311" id = "line1_311"> </a> +Involvunt atra telorum mœnia nube.</p> +<p><a name = "line1_312" id = "line1_312"> </a> +Clara nec in numero virtus latet: obvia quisque</p> +<p><a name = "line1_313" id = "line1_313"> </a> +Ora duci portans, ceu solus bella <a href = +"#var1_313">capessit</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_311" id = "not1_311" href = "#line1_311">311.</a> +<i>nubes</i> poetis metaphor. dicitur multitudo, inpr. avium, quæ instar +atræ nubis aerem secant et tenebris quasi involvunt, ut <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_37">II, 37</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_553">IV, 553</a>; <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#line6_336">VI, 336</a>. Virg. Ge. IV, 60. +Æn. VII, 705; VIII, 637. Sic et <i>nimbus</i> (vid. Ind.), <i>telorum +tempestas ac ferreus imber</i>, Æn. XII, 284. <i>grando</i> telorum et +lapidum, tela <i>pluunt</i>, Gr. νέφος γεράνων Anthol. III, 25. Epigr. +60. ψαρῶν Hom. Il. ρ, 755. πεζῶν Il. δ, 274. Τρώων Il. π, 66, et doctius +νέφος πολέμοιο Il. ρ, 243 et Pind. Nem. X, 16, unde <i>nubes +belli</i>, <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_379">V, 379</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_651">XVI, 651</a>, et ap. Virg. Æn. X, 809 +(ubi vid. Cerda et Heyne), et <i>nubes</i> simpl. pro bello inf. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_84">VII, 84</a>. Cf. +Weitz. ad Val. Fl. I, 396.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_312" id = "not1_312" href = "#line1_312">312.</a> +Quisque ante ducis oculos tam fortia facta edit, tamquam solus pugnaret. +Contra dixit Val. Fl. VI, 200, <i>mixta perit virtus</i>, h. in tanta +militum multitudine facta +<span class = "pagenum notes">43</span> +singulorum dignosci non possunt.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">43</span> +<p><a name = "line1_314" id = "line1_314"> </a> +Hic crebram fundit Baliari verbere glandem,</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p><a name = "line1_315" id = "line1_315"> </a> +Terque levi ducta circum caput altus habena</p> +<p><a name = "line1_316" id = "line1_316"> </a> +Permissum ventis <a href = "#var1_316">abscondit</a> in aere telum.</p> +<p><a name = "line1_317" id = "line1_317"> </a> +Hic valido librat stridentia saxa lacerto:</p> +<p><a name = "line1_318" id = "line1_318"> </a> +Huic inpulsa levi torquetur lancea nodo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_314" id = "not1_314" href = "#line1_314">314.</a> +<i>fundit</i>, χέει, jacit, emittit. Drak. monet, <i>fundere</i> esse +voc. propr., quoniam teste Isidoro Orig. XVIII, 10, «funda dicta eo, +quod ex ea fundantur lapides, id est, emittantur.» +—<i>Baliari</i>, conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_365">III, 365</a>. +—<i>verbere</i> scil. fundæ, quæ verberatur, mittitur, ut ap. +Virg. Ge. I, 309. +—<a name = "not1_315" id = "not1_315" href = +"#line1_315">315.</a> Verba Maroniana; vid. ad Æn. IX, v. 587, +vol. IV, nost. edit. <i>Ed.</i></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_317" id = "not1_317" href = "#line1_317">317.</a> +<i>Hic</i>, ille, <i>librat</i>, jacit, mittit. Proprie a fluctuante +libræ motu sursum deorsum movere denotat, unde passim de avibus +adhibetur, quæ alas ita movent. Vid. Ind. +—<a name = "not1_318" id = "not1_318" href = +"#line1_318">318.</a> <i>nodo</i>, amento, loro hastarum et +jaculorum, cujus ope fortius vibrantur. Vid. Ind., Eurip. Androm. +v. 132. Lips. Poliorc. IV, 5. Barth. ad Stat. Th. IV, 153. +Drak. adscripsit verba Isid. Orig. XVIII, 7, «Lancea est hasta +amentum habens in medio: dicta autem lancea, quia æqua lance, id est, +æquali amento, ponderata vibratur.»</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_319" id = "line1_319"> </a> +Ante omnes ductor, patriis insignis in armis,</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p><a name = "line1_320" id = "line1_320"> </a> +Nunc picea jactat fumantem lampada flamma,</p> +<p><a name = "line1_321" id = "line1_321"> </a> +Nunc sude, nunc jaculo, nunc saxis inpiger instat:</p> +<p><a name = "line1_322" id = "line1_322"> </a> +Aut hydro inbutas, bis noxia tela, sagittas</p> +<p><a name = "line1_323" id = "line1_323"> </a> +Contendit nervo, atque insultat fraude <a href = +"#var1_323">pharetræ</a>:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_320" id = "not1_320" href = "#line1_320">320.</a> +Conf. Virg. Æn. IX, 535. +—<a name = "not1_322" id = "not1_322" href = +"#line1_322">322 sq.</a> +vid. <a class = "crossref" href = "#not1_219">ad v. 219</a>. +—<i>hydro</i>, serpentum veneno. +—<i>bis noxia</i>, vulnere et veneno. Stat. Th. VIII, 418 +<i>formidandæ non una morte sagittæ</i>. +—<i>bis noxia</i>, cuspide et veneno. Drak. comparavit Ovid. ex +Ponto, I, 2, 17. Claud. Laud. Stilic. I, 351. Sidon. Apoll. +V, 407. Iscan. bell. Troj. VI, 233. +—<a name = "not1_323" id = "not1_323" href = +"#line1_323">323.</a> <i>Contendit nervo</i>, arcu, quem nervo, +νευρῇ, intenderat, emittit. conf. Heins. ad Virg. Æ. V, 520. +—<i>fraude</i> ut <a class = "crossref" href = +"#line1_219">v. 219</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_324" id = "line1_324"> </a> +Dacus ut armiferis Geticæ telluris in oris,</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p><a name = "line1_325" id = "line1_325"> </a> +Spicula <a href = "#var1_325">quæ</a> patrio gaudens acuisse veneno</p> +<span class = "pagenum">44</span> +<p><a name = "line1_326" id = "line1_326"> </a> +Fundit apud ripas inopina binominis Histri.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_325" id = "not1_325" href = "#line1_325">325.</a> +<i>acuere veneno</i> imbuere, ut ap. Virg. Æn. IX, 773, +<span class = "pagenum notes">44</span> +<i>armare veneno ferrum</i>; Ern. <i>gaudent</i> emend. Livin. <i>patrio +veneno</i>, ut ap. Claudian. B. Get. 237. Colum. X, 406, et +Virg. Æn. XII, 857, ex ingeniosa emendat. Schraderi in Observatt. +p. 18, ubi conj. <i>Armatam sævo patrii quam felle veneni</i>, etc. +Withof. h.l. emendat. <i>Spicula, quæ patrio gaudet tinxisse veneno, +fundit</i>, etc. coll. II, 610, et Ovid. ex P. IV, 10, 31. Sed ita +nodus ferro secatur. +—<a class = "missing" name = "not1_326" id = "not1_326" href = +"#line1_326" title = "numerus deest">326.</a> <i>binominis +Histri</i>, ut ap. Ovid. ex P. I, 8, 11, et Stat. Silv. +V, 1, 90, nam idem fluvius veteribus a fonte usque ad Mœsiam, quod +b. Kolerus putabat et forte Mela II, 3 extr.; vel, teste Plin. IV, +24, ad Illyricum, vel denique, si fides habenda Agathem. Geogr. +II, 4, Vindobonam usque <i>Danubius</i>, et inde, donec Pontum +Euxinum influit, <i>Hister</i> seu <i>Ister</i> dicebatur. +—<i>Dacia</i> (<a class = "missing" name = "not1_324" id = +"not1_324" href = "#line1_324" title = "numerus deest">v. 324</a> ), in qua <i>Getæ</i> habitabant, hod. +Moldavia, Valachia et Transilvania.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_327" id = "line1_327"> </a> +Cura subit, collem turrita cingere fronte,</p> +<p><a name = "line1_328" id = "line1_328"> </a> +Castelloque urbem circumvallare frequenti.</p> +<p><a name = "line1_329" id = "line1_329"> </a> +Heu priscis numen populis, <a href = "#var1_329">at</a> nomine solo</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p><a name = "line1_330" id = "line1_330"> </a> +In terris jam nota Fides! stat dura juventus:</p> +<p><a name = "line1_331" id = "line1_331"> </a> +Ereptamque fugam, et claudi videt aggere muros.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_327" id = "not1_327" href = "#line1_327">327.</a> +<i>collem</i> cf. <a class = "crossref" href = +"#line1_274">v. 274</a>. +—<i>turrita fronte</i>, aggere, cui turres imponuntur. Cf. +<a class = "crossref" href = "#line1_331">v. 331</a>, et Lucan. III, +455, 456.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_329" id = "not1_329" href = "#line1_329">329.</a> +ut ap. Virg. Æ. VI, 879. Nota autem est <i>Fides prisca</i>, +<i>cana</i>, <i>antiqua</i>. +—<a name = "not1_330" id = "not1_330" href = +"#line1_330">330.</a> <i>dura juventus</i>, infelix, dura +patiens.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_332" id = "line1_332"> </a> +Sed dignam Ausonia mortem putat esse <a href = +"#var1_332">Sagunto</a>,</p> +<p><a name = "line1_333" id = "line1_333"> </a> +Servata cecidisse fide. Jamque acrius omnes</p> +<span class = "pagenum">45</span> +<p><a name = "line1_334" id = "line1_334"> </a> +<a href = "#var1_334">Intendunt</a> vires; adductis stridula nervis</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p><a name = "line1_335" id = "line1_335"> </a> +<a href = "#var1_335">Phocais</a> effundit vastos ballista molares,</p> +<p><a name = "line1_336" id = "line1_336"> </a> +Atque eadem, ingentis mutato pondere teli,</p> +<p><a name = "line1_337" id = "line1_337"> </a> +Ferratam excutiens ornum media agmina rumpit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_332" id = "not1_332" href = "#line1_332">332.</a> +<i>Ausonia Saguntus</i> Modio et Barth. est Romanis addicta eorumque +partes secuta Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_650">IV, 650</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_703">703</a>. Ab Ardeatibus exstructam interpretatur +N. Heins. prob. Drak., qui monet, Saguntum duplicis originis, +partim Græcæ, ab Hercule Thebano et Zacynthiis, partim Latinæ, ab +Ardeatibus repetitæ, fuisse, et h.l. <i>Ausoniam</i>, Latinam, in +laudem, sed <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_178">III, +178</a>, <i>Graiam</i> per contemtum dici, ut Neapolin <i>Graia +munimina</i>, <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_41">XII, +41</a> et Græca seu <i>Græcula</i> passim, de quo vide Burmann. ad +Petronium, caput 46. +—<a name = "not1_333" id = "not1_333" href = +"#line1_333">333.</a> <i>omnes</i> Saguntini. +—<a name = "not1_334" id = "not1_334" href = +"#line1_334">334.</a> <i>stridula</i>, ut λίγξε βιὸς, νευρὴ <ins +class = "correction" title = "δη legitur">δὲ</ins> μέγ᾽ ἴαχεν Il. δ, +125. +—<a name = "not1_335" id = "not1_335" href = +"#line1_335">335.</a> <i>Phocais</i> forte Ionica, Græca, et hinc +Saguntina: nam poeta epithetis paulo longius petitis uti solet, et +Saguntus tam Græca, quam Latina urbs fuit. Vid. <a class = "crossref" +href = "#not1_6">ad v. 6</a>, et <a class = "crossref" href = +"#not1_332">332</a>. An <i>Phocais</i> dicta pro Massiliensis, ut sit +epith. orn. (vid. Strab. IV, p. 171 sqq.) an pro Phocensis? +<span class = "pagenum notes">45</span> +quorum voc. discrimen ne veteres quidem satis observasse monet Spanhem. +ad Callim. H. in Pall. 24. Hinc quodammodo defendi possit, quod +Dausq. et alii monent, Saguntinos adpellari posse Phocenses propterea, +quod Zacynthus, Thebanus, eorum urbem condiderit, et Phocis a quibusdam +referatur ad Bœotiam, vel ager certe Thebanus Phocidem complectatur. +Alioquin <i>Phocais</i>, Φωκαὶς, formatur a <i>Phocaia</i>, Φώκαια, +Ioniæ seu Phrygiæ minoris urbe, a qua diversa est <i>Phocis</i>, Φωκὶς, +parva Ἑλλάδος regio, unde <i>Phocenses</i>, Φωκεῖς, ut a Phocæa +<i>Phocæenses</i> vel <i>Phocæi</i>, Φωκαῖοι, vocantur. Marsus +suspicabatur, non probabat, Saguntinos ballistarum usum a +Massiliensibus, Phocæorum colonis (vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_52">ad IV, 52</a>) accepisse, qui Bellicarum +machinarum fabricis inclaruerunt. +—<i>molares</i>, ut ap. Virg. Æn. VIII, 250. Ovid. Metam. III, 59, +et Stat. Th. V, 561. +—<a name = "not1_337" id = "not1_337" href = +"#line1_337">337.</a> <i>Ferratam ornum</i>, hastam ferro præfixam, +ex orno, quæ et <i>fraxinus</i>, μελίη, poetis dicitur: nam orni sunt +fraxini silvestres.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_338" id = "line1_338"> </a> +Alternus resonat clangor: certamine tanto</p> +<p><a name = "line1_339" id = "line1_339"> </a> +Conseruere acies, veluti circumdata vallo</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p><a name = "line1_340" id = "line1_340"> </a> +Roma <a href = "#var1_340">foret</a>; clamatque super, «Tot millia, +gentes</p> +<span class = "pagenum">46</span> +<p><a name = "line1_341" id = "line1_341"> </a> +Inter tela satæ, jam capto stamus in hoste?</p> +<p><a name = "line1_342" id = "line1_342"> </a> +<a href = "#var1_342">Anne</a> pudet cœpti? pudet <a href = +"#var1_342">ominis</a>? en bona virtus,</p> +<p><a name = "line1_343" id = "line1_343"> </a> +Primitiæque ducis! Taline inplere paramus</p> +<p><a name = "line1_344" id = "line1_344"> </a> +Italiam fama? tales <a href = "#var1_344">præmittere</a> pugnas?»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_340" id = "not1_340" href = "#line1_340">340.</a> +<i>super</i>, insuper, ut ap. Virg. Æn. II, 71; XI, 226, 685, vel +desuper, +<span class = "pagenum notes">46</span> +ut ibid. IX, 168; X, 384, e loco altiore, ex aggere. +—<a name = "not1_341" id = "not1_341" href = +"#line1_341">341.</a> <i>Inter tela</i>, arma, <i>satæ</i>, natæ, +h. bellicosæ, armis tractandis bellisque gerendis adsuetæ. +—<i>stamus</i>, segnes adstamus, hæremus, ut <i>sedere</i>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_342" id = "not1_342" href = "#line1_342">342.</a> +<i>ominis</i>, Ovid. Fast. I, 178, <i>omina principiis inesse +solent</i>. +—<a name = "not1_343" id = "not1_343" href = +"#line1_343">343.</a> <i>bonæ primitiæ ducis</i>, præclarum sane +initium imperii, mihi delati! cf. Virg. Æn. XI, 156 sq. Vim sarcasmi +facile senties.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">345</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_345" id = "line1_345"> </a> +Adcensæ exsultant mentes, haustusque medullis</p> +<p><a name = "line1_346" id = "line1_346"> </a> +Hannibal exagitat, <a href = "#var1_346">stimulantque</a> sequentia +bella.</p> +<p><a name = "line1_347" id = "line1_347"> </a> +Invadunt manibus vallum, cæsasque relinquunt</p> +<p><a name = "line1_348" id = "line1_348"> </a> +Dejecti muris dextras. Subit arduus agger,</p> +<p><a name = "line1_349" id = "line1_349"> </a> +Inponitque globos pugnantum desuper urbi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_345" id = "not1_345" href = "#line1_345">345.</a> +<i>haustus medullis Hannibal</i>, egregie pro, animo concepta virtus et +audacia H., qui nil nisi bella spirabat; vel pro, vox H. intima pectora +et medullas penetrans; Ern. Cf. Gronov, ad Senec. Thyest. 53 et 242. +Intpp. ad Val. Flacc. I, 263. Barth. ad Stat. II, 417 et loca a +Drak. et aliis ad h.l. et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_318">VIII, 318</a>, congesta, Juven. Sat. VIII, 72. +Claud. Cons. Mall. Theod. v. 196. Lucan. VIII, 285. Senec. Troad. +614 al. +—<a name = "not1_346" id = "not1_346" href = +"#line1_346">346.</a> <i>sequentia bella</i>, Romana, cum hoc arte +connexa.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_347" id = "not1_347" href = "#line1_347">347.</a> +<i>cæsasque... dextras</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_490">XIV, 490, 491</a>, Lucan. III, 610 sq. +—<a name = "not1_348" id = "not1_348" href = +"#line1_348">348.</a> <i>Subit</i>, admovetur urbi, <i>arduus +agger</i>, machina super muros urbis eminens, unde <i>globus</i>, turba +militum inscendat, ut ap. Virg. Æn. II, 47, <i>machina inspectura domos +venturaque desuper urbi</i>; Ern.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">350</span> +<p><a name = "line1_350" id = "line1_350"> </a> +Armavit clausos, ac portis arcuit hostem</p> +<p><a name = "line1_351" id = "line1_351"> </a> +<a href = "#var1_351">Librari</a> multa consueta falarica dextra,</p> +<span class = "pagenum">47</span> +<p><a name = "line1_352" id = "line1_352"> </a> +Horrendum visu robur, celsisque nivosæ</p> +<p><a name = "line1_353" id = "line1_353"> </a> +Pyrenes trabs <a href = "#var1_353">lecta</a> jugis, cui plurima +cuspis;</p> +<p><a name = "line1_354" id = "line1_354"> </a> +Vix muris toleranda lues, sed cetera pingui</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p><a name = "line1_355" id = "line1_355"> </a> +Uncta pice, atque atro circumlita sulfure <a href = +"#var1_355">fumant</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_351" id = "not1_351" href = "#line1_351">351.</a> +Similiter a Liv. XXI, 8, et XXXIV, 14, describitur <i>falarica</i>, +seu <i>phalarica</i>, missile telum, a <i>falis</i>, sou <i>phalis</i> +sic dictum, h. turribus ligneis, e quibus catapulta, adeoque <i>multa +dextra</i>, emitti solebat. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_214">VI, 214</a>, <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_273">273</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_339">IX, 339</a>. Festus h.v., Serv. ad Virgilium Æn. +IX, 705, seq. (ubi eam sola Turni manu librari monet Drak.; sed vid. ibi +Heyne) Stewech. ad Veget. IV, 18, p. 377. Lips. Poliorc. V, 5. +Salmas. ad Solin. p. 640 seq. et Casaub. ad Æn. Tact. 34. +<span class = "pagenum notes">47</span> +—<a name = "not1_353" id = "not1_353" href = +"#line1_353">353.</a> Telum illud erat hastili abiegno, et cetera +tereti, præterquam ad extremum, unde ferrum quadratum, tres longum +pedes, et stuppa circumligatum inlitumque pice, exstabat, Liv. l.c. +—<i>cui plurima cuspis</i> erat, v. Heyne ad Virg. Æn. +I, 419, et Bentl. ad Hor. Od. IV, 2, 29. +—<a class = "missing" name = "not1_354" id = "not1_354" href = +"#line1_354" title = "numerus deest">354.</a> <i>lues</i> vid. +<a class = "crossref" href = "#not1_174">ad v. 174</a>. +—<a name = "not1_355" id = "not1_355" href = +"#line1_355">355.</a> vid. Liv. et Serv. ll. cc.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_356" id = "line1_356"> </a> +Fulminis hæc ritu, summis e mœnibus arcis</p> +<span class = "linenum">357</span> +<p><a name = "line1_357" id = "line1_357"> </a> +Incita, sulcatum tremula secat aera flamma.</p> +<p><a name = "line1_358" id = "line1_358"> </a> +Qualis sanguineo <a href = "#var1_358">præstringit</a> lumina crine,</p> +<span class = "pagenum">48</span> +<p><a name = "line1_359" id = "line1_359"> </a> +Ad terram cælo decurrens ignea lampas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_356" id = "not1_356" href = "#line1_356">356.</a> +Conf. Virg. Æn. IX, 705, 706. +—<a name = "not1_357" id = "not1_357" href = +"#line1_357">357.</a> <i>sulcatum aëra</i>, ut Οἷος δὲ οὐρανόθεν +πυρόεις ἀναπάλλεται ἀστὴρ Ὁλκὸν ὑπαυγάζων dixit Apollon. III, 1376.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_358" id = "not1_358" href = "#line1_358">358.</a> +Silius more poetarum sequitur vulgi opinionem de his ἀστέρων διαδρομαῖς +et ἀποῤῥοίαις, stellis transcurrentibus seu διάττουσι. vid. Intpp. ad +Virg. Ge. I, 365. Æn. II, 693 seq. V, 527, et Spanhem. ad +Callim. in Del. 38. +—<i>præstringere</i> est vehementer stringere, et <i>stringere</i> +vel <i>destringere</i>, sive leviter adtingere (vid. <a class = +"crossref missing" href = "bookIV.html#var4_119" title = "in V.L.">ad +IV, 119</a>), sive arte et firmiter prehendere, manu premere eaque +desuper mota ramos inpr. exterioribus asperisque partibus, foliis ac +frondibus privare, <ins class = "correction" title = +"sic scriptum: pro ‘streifen, abstreifen’?"><i>streinfein</i>, +<i>abstreinfein</i></ins>; (vid. Cuper. Obss. IV, 5.) et hinc vel +<i>nudare re aliqua</i> v.c. gladium vagina (vid. Drak. ad XVII, 164. +Gronov. ad Liv. XXVII, 13. Heins. ad Ovid. Fastor. II, 99, 207.) et +arbores fructibus, (ap. Virg. Ge. II, 368. Ecl. IX, 61.) vel +<i>minuere</i> v.c. rem familiarem ap. Hor. Sat. I, <span class = +"smallcaps">i</span>, 8, et inpr. aciem oculorum et mentis +hebetare, obtundere, ut h.l. et ap. Horat. Od. II, <span class = +"smallcaps">i</span>, 18. Cic. Sen. 12. Phil. XII, 2, et ad Brut. +ep. 18. Stat. Th. V, 666. Plin. II, 18; XV, 14 extr. Plaut. Mil. +I, <span class = "smallcaps">i</span>, 4. Gell. XII, 13 extr. +Senec. ep. 71 extr. Liv. XL, 58, quibus locis in optimis edd. +<i>præstringere</i>, non <i>perstringere</i> legitur. +—<i>sanguineo</i>, rubente. Conf. <a class = "crossref" href = +"#line1_461">v. 461, 462</a>. Plin. II, 25. +—<i>crine</i>, flamma ejusque radiis et longo tractu, ut <a class += "crossref" href = "#line1_461">v. 461</a>; <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#line8_638">VIII, 638</a>. Virg. Ge. I, 367. +Æn. V, 528, et Valer. Flacc. I, 205; II, 42. Sic et +<i>coma</i> ap. Senec. Œdip. 311 et +<span class = "pagenum notes">48</span> +Herc. Œt. 727. Catull. LX, 77, πυρὸς ἀμφήκης βόστρυχος apud Æschyl. in +Prom. Conf. de stellarum comis <i>Dorville</i> ad Charit. p. 746. +—<i>crinis</i> de face, quæ quum habet ignem solutiorem, aeris +inpetu in caudæ criniumque passorum formam extendi solet; unde Artemidor +II, 28, ἀστέρας παγωνίους <i>barbatos</i> adpellavit; Ern.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">360</span> +<p><a name = "line1_360" id = "line1_360"> </a> +Hæc ictu rapido pugnantum sæpe per auras,</p> +<p><a name = "line1_361" id = "line1_361"> </a> +Adtonito ductore, tulit fumantia membra.</p> +<p><a name = "line1_362" id = "line1_362"> </a> +Hæc <a href = "#var1_362">vastæ</a> lateri turris ceu turbine fixa,</p> +<p><a name = "line1_363" id = "line1_363"> </a> +Dum penitus pluteis Vulcanum exercet <a href = +"#var1_363">adesis</a>,</p> +<p><a name = "line1_364" id = "line1_364"> </a> +Arma virosque simul pressit flagrante ruina.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_361" id = "not1_361" href = "#line1_361">361.</a> +<i>tulit</i> ut <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_491">XIV, 491</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_362" id = "not1_362" href = "#line1_362">362.</a> +Conf. Th. IX, 554 sq. Val. Fl. VI, 383, et Virg. Æn. IX, 535 seq. +—<a name = "not1_363" id = "not1_363" href = +"#line1_363">363.</a> <i>Vulcanum exercet</i>, ut <i>Eurus ignem +exercens</i> dixit Ovid. Epist. XV, 9. Rem <i>exercere</i>, vel +<i>fatigare</i> dicimur, qua multum utimur, ut quasi lassetur. Vid. +Burm. ad Val. Fl. III, 162 et ad Virg. Ge. III, 529.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">365</span> +<p><a name = "line1_365" id = "line1_365"> </a> +Tandem condensis <a href = "#var1_365">actæ</a> testudinis armis</p> +<p><a name = "line1_366" id = "line1_366"> </a> +Subducto Pœni vallo, cæcaque latebra,</p> +<p><a name = "line1_367" id = "line1_367"> </a> +Pandunt prolapsam subfossis mœnibus urbem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_365" id = "not1_365" href = "#line1_365">365.</a> +<i>condensis</i>, condensatis. Conf. Virg. Æn. IX, 514. +—<i>Testudinem</i> scutorum, συνασπισμὸν, vulgo h.l. intelligunt, +de qua vid. Liv. XLIV, 9. Sed in obpugnationibus magis in usu erat +altera testudo, machina lignea, tabulis contexta et coriis vel +centonibus obducta, quæ arietes, falces et musculos continebat, et +tegebat eos, qui cuniculos agere murumque subruere conabantur. vid. Liv. +X, 29; XXXIV, 29. Cæs. B. G. V, 42, 52. Vitruv. +X, 19, 21. Lips. Poliorc. I, 8; V, 1. +—<a name = "not1_366" id = "not1_366" href = +"#line1_366">366.</a> <i>Subducto vallo</i>, h. sursum ductis, +eductis, evulsis vel ablatis vallis, aggeri infixis: mox v. 368 +<i>aggere victo</i>. An <i>subducto</i> est, simpl. convulso, proruto, +ut forma loquendi petita sit a fundamento, quo subducto, ablato, totum +ædificium corruit? +—<i>cœca latebra</i>, testudine, ut <i>tecta acies</i>, <i>armorum +tegmina</i> et <i>cœcus Mars</i> ap. Virg. Æn. IX, 513, 517, 518. Vulgo +male de cuniculis cogitant, quos non tam ad murum subruendum, quam ad +urbem ingrediendam spectare, jam monuit Drak.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_368" id = "line1_368"> </a> +Terribilem in sonitum procumbens aggere victo</p> +<p><a name = "line1_369" id = "line1_369"> </a> +Herculeus labor, atque inmania saxa <a href = +"#var1_369">resolvens</a>,</p> +<span class = "pagenum">49</span> +<span class = "linenum">370</span> +<p><a name = "line1_370" id = "line1_370"> </a> +Mugitum ingentem <a href = "#var1_370">cælo dedit. Alpibus altis</a></p> +<p><a name = "line1_371" id = "line1_371"> </a> +Aeriæ rupes, scopulorum mole revulsa</p> +<p><a name = "line1_372" id = "line1_372"> </a> +Haud aliter scindunt resonanti fragmine montem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_368" id = "not1_368" href = "#line1_368">368.</a> +Cf. Liv. XXI, 12. +—<i>in sonitum</i>, cum sonitu. +—<a name = "not1_369" id = "not1_369" href = +"#line1_369">369.</a> <i>Herculeus +<span class = "pagenum notes">49</span> +labor</i>; vid. <a class = "crossref" href = "#not1_273">ad +v. 273</a>. +—<a name = "not1_371" id = "not1_371" href = +"#line1_371">371.</a> Rupes aeriæ, altæ, ut apud Virg. Ecl. VIII, +39. Georg. III, 474; Æn. VIII, 221, <i>scindunt montem</i>, dum revulsæ +chasma in monte faciunt; Ern.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_373" id = "line1_373"> </a> +Surgebat cumulo <a href = "#var1_373">certatim prorutus</a> agger,</p> +<p><a name = "line1_374" id = "line1_374"> </a> +Obstabatque jacens vallum, <a href = "#var1_374">ni</a> protenus +instent</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p><a name = "line1_375" id = "line1_375"> </a> +Hinc atque hinc acies media pugnare ruina.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_373" id = "not1_373" href = "#line1_373">373.</a> +<i>Surgebat agger</i>, e ruina murorum. Conf. Lucan. III, 508. +—<a name = "not1_374" id = "not1_374" href = +"#line1_374">374.</a> <i>ni</i> vid. Heyne ad Virg. Æn. III, 686. +—<i>protenus</i> non confestim expono, sed porro tenus, porro, ut +ap. Virg. Æn. V, 485; IX, 337 et Ecl. I, 13, ubi vid. Heyne. +—<i>instent</i>, insistant, vel incipiant, de quo vid. Græv. ad +Cic. Div. X, 16, et Drak. ad Liv. XXX, 12. +—<a name = "not1_375" id = "not1_375" href = +"#line1_375">375.</a> <i>ruina</i> valli <i>media</i>, quum in +medio esset.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_376" id = "line1_376"> </a> +Emicat ante omnes <a href = "#var1_376">primævo</a> flore juventæ</p> +<p><a name = "line1_377" id = "line1_377"> </a> +Insignis Rutulo Murrus de sanguine: at idem</p> +<p><a name = "line1_378" id = "line1_378"> </a> +Matre Saguntina Graius, geminoque parente</p> +<p><a name = "line1_379" id = "line1_379"> </a> +Dulichios Italis miscebat prole nepotes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_376" id = "not1_376" href = "#line1_376">376.</a> +<i>Emicat</i> ut ap. Virg. Æn. V, 319. +—<a name = "not1_377" id = "not1_377" href = +"#line1_377">377.</a> <i>Rutulo</i> vid. <a class = "crossref" href += "#not1_291">ad v. 291</a>. +—<a name = "not1_379" id = "not1_379" href = +"#line1_379">379.</a> <i>Dulichios</i>, h. Zacynthios, Græcos, qui +Saguntum auxerunt. Conf. <a class = "crossref" href = +"#line1_288">v. 288 sq.</a>; <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_603">II, 603</a>. +—<i>Dulichium</i>, maris Ionii ins., prope Zacynthium et +Cephaloniam. Vid. Heyne ad Virg. Æn. III, 271.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">380</span> +<p><a name = "line1_380" id = "line1_380"> </a> +Hic magno socios <a href = "#var1_380">Aradum</a> clamore vocantem.</p> +<p><a name = "line1_381" id = "line1_381"> </a> +Qua corpus loricam inter galeamque patescit,</p> +<p><a name = "line1_382" id = "line1_382"> </a> +Conantis motus speculatus, cuspide sistit,</p> +<span class = "pagenum">50</span> +<p><a name = "line1_383" id = "line1_383"> </a> +Prostratumque premens telo, voce insuper urguet:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_381" id = "not1_381" href = "#line1_381">381.</a> +In ipsa cervicis vertebra. Cf. Virg. Æn. XI, 691, 692, (ubi vid. Heyne +in V.L.) et XII, 381. +—<a name = "not1_382" id = "not1_382" href = +"#line1_382">382.</a> <i>Conantis</i> clamare, et hinc +<span class = "pagenum notes">50</span> +caput tollentis. +—<i>sistit</i>, clamare, vel progredi prohibet, dum transfigit. +Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_98">II, 98</a>. +—<a name = "not1_383" id = "not1_383" href = +"#line1_383">383.</a> <i>premens telo</i>, ut apud Virg. Æneid. II, +530; VIII, 249, IX, 330, <ins class = "correction" title = "‘793, 793’ legitur">793</ins>; X, 347. +—<i>voce urget</i>, maledictis insectatur. Conviciis acerbisque +verbis, αἰσχροῖς et ὀνειδείοις ἐπέεσσι, vel χαλεπῷ μύθῳ, et provocare +hostem, et victum inprimis, aut male jam tractatum adhuc incessere, non +magis barbarorum populorum, quam heroum vitæ consentaneum. Conf. +<a class = "crossref" href = "#not1_398">ad v. 398</a>. Burm. ad Val. +Fl. IV, 313. Cerda et Heyne ad Virg. Æn. II, 547; X, 737.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_384" id = "line1_384"> </a> +«Fallax Pœne, jaces: certe Capitolia primus</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p><a name = "line1_385" id = "line1_385"> </a> +Scandebas victor! quæ tanta licentia voti?</p> +<p><a name = "line1_386" id = "line1_386"> </a> +Nunc Stygio fer bella Jovi.» Tum fervidus hastam</p> +<p><a name = "line1_387" id = "line1_387"> </a> +Adversi torquens defigit <a href = "#var1_387">in inguine</a> +Hiberi;</p> +<p><a name = "line1_388" id = "line1_388"> </a> +Oraque dum calcat jam <a href = "#var1_388">singultantia leto</a>;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_386" id = "not1_386" href = "#line1_386">386.</a> +Quoniam Jovem Capitolinum bello quasi superare non potuisti, nunc Jovi +Stygio, h. Plutoni, <i>bella fer</i>, infer. V. <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#var3_365">ad III, 365, in V.L.</a> +—<a name = "not1_387" id = "not1_387" href = +"#line1_387">387.</a> <i>in inguine</i> v. Hom. Il. ν, 568, 569. +—<i>Hiberi</i>, Hispani, ut vulgo putant. Sed nomen proprium est. +—<a name = "not1_388" id = "not1_388" href = +"#line1_388">388.</a> <i>singultantia</i> in <i>leto</i>, +ἀποβλύζοντα, emittentia sanguinem cum singultu.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_389" id = "line1_389"> </a> +«Hac iter est, inquit, vobis ad mœnia Romæ,</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p><a name = "line1_390" id = "line1_390"> </a> +O metuenda manus! sic, quo properatis, eundum.»</p> +<p><a name = "line1_391" id = "line1_391"> </a> +Mox instaurantis pugnam circumsilit arma,</p> +<p><a name = "line1_392" id = "line1_392"> </a> +Et rapto nudum clipeo latus haurit Hiberi.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_392" id = "not1_392" href = "#line1_392">392.</a> +<i>latus haurit</i>, ut, <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_524">V, 524</a>, ubi Drak. comparat Ovid. Met. +V, 126. Senec. Agam. 890. Val. Fl. VI, 554. Stat. Th. VIII, 666; +X, 308. Liv. VII, 10. Curt. VII, 2; IX, 5. Cf. Heyne ad +Virg. Æn. II, 600; X, 314.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_393" id = "line1_393"> </a> +Dives agri, dives pecoris, famæque negatus</p> +<p><a name = "line1_394" id = "line1_394"> </a> +<a href = "#var1_394">Bella feris</a> arcu jaculoque agitabat +Hiberus.</p> +<span class = "pagenum">51</span> +<span class = "linenum">395</span> +<p><a name = "line1_395" id = "line1_395"> </a> +Felix heu! nemorum, et vitæ laudandus opacæ,</p> +<p><a name = "line1_396" id = "line1_396"> </a> +Si sua per patrios <a href = "#var1_396">tenuisset</a> spicula +saltus!</p> +<p><a name = "line1_397" id = "line1_397"> </a> +Hunc miseratus adest infesto vulnere <a href = +"#var1_397">Ladmus</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_393" id = "not1_393" href = "#line1_393">393.</a> +<i>Dives agri</i> ut ap. Virg. Æn. X, 563. +—<i>famæ negatus</i>, famæ virtutis sibi comparandæ occasione, ob +privatam, quam agebat, vitam, destitutus. +—<a name = "not1_394" id = "not1_394" href = +"#line1_394">394.</a> <i>Bella feris agitabat</i>, venatui operam +dabat, +<span class = "pagenum notes">51</span> +Draken. proprie de bello feris inferendo cogitabat, vel bella feris +movebat, inferebat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_395" id = "not1_395" href = "#line1_395">395.</a> +<i>vitæ opacæ</i>, quæ in nemoribus et venando transigebatur, ut +<i>quies o.</i> ap. Stat. Silv. III, 5, 17. Cellar. interpretatur +privatam, a strepitu bellico remotam.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_397" id = "not1_397" href = "#line1_397">397.</a> +<i>infesto vulnere</i>, telo, quo vulnus infligitur. ut II, 92; +V, 251. Sed vid. Heyne ad Virg. Æneid lib. II, v. 529, +p. 274, T. II nost. edit. <i>Ed.</i></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_398" id = "line1_398"> </a> +Cui sævum adridens; «Narrabis Hamilcaris umbris</p> +<p><a name = "line1_399" id = "line1_399"> </a> +Hanc, inquit, dextram, quæ jam post <a href = "#var1_399">funera +vulgi</a></p> +<span class = "linenum">400</span> +<p><a name = "line1_400" id = "line1_400"> </a> +Hannibalem vobis comitem dabit:» et ferit alte</p> +<p><a name = "line1_401" id = "line1_401"> </a> +Insurgens gladio cristatæ cassidis æra,</p> +<p><a name = "line1_402" id = "line1_402"> </a> +Perque ipsum <a href = "#var1_402">tegimen</a> crepitantia dissipat +ossa.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_398" id = "not1_398" href = "#line1_398">398.</a> +<i>sævum adridens</i>, δεινὸν ἐπιμειδήσας, vel μειδιόων, adject. pro +adverbio. Vid. App. μειδιόων βλοσυροῖσι προσώπασι Hom. Il. η, 212, +laudatus a D. Heins. +—Idem victoris sarcasmus <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_288">IV, 288 sq.</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_561">V, 561 sq.</a>; <a class = "crossref +missing" href = "bookXI.html#line11_255" title = "recte 255">XI, +258</a>. Præter Homerum Silio præivit Virg. Æn. II, 547 sq.; IX, 742; +X, 829 seq.; XI, 688 seq., ubi vid. Cerda. Conf. Zinzerl. ad Val. +Fl. IV, 313 et sup. <a class = "crossref" href = "#not1_383">ad +v. 383</a>. +—<a name = "not1_399" id = "not1_399" href = +"#line1_399">399.</a> <i>post funera</i>, stragem, cædem, +<i>vulgi</i>, militum gregariorum, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_266">IV, 266, 267</a>. Sic λαὸς ap. Hom., et +<i>populus</i>, <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_579">II, +579</a>. +—<a name = "not1_400" id = "not1_400" href = +"#line1_400">400</a>, <a name = "not1_401" id = "not1_401" href = +"#line1_401">401.</a> <i>alte Insurgens</i>, ἐπερείδων Hom. vel +ἀνασχόμενος sc. τὴν χεῖρα Il. γ, 362. Conf. Virg. Æn. XI, 697, et XII, +902. +—<i>cassidis cristatæ</i>, Κόρυθος ἱπποδασείης. <i>tegimen</i> +capitis, galeam. +—<a name = "not1_402" id = "not1_402" href = +"#line1_402">402.</a> <i>ossa crepitantia</i>, quæ <i>perfracta +sonant</i>, <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_380">IV, +380</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_403" id = "line1_403"> </a> +Tum frontem <a href = "#var1_403">Chremes intonsam umbrante</a> +capillo</p> +<span class = "pagenum">52</span> +<p><a name = "line1_404" id = "line1_404"> </a> +Septus, et horrentes effingens crine galeros;</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p><a name = "line1_405" id = "line1_405"> </a> +Tum Masulus, crudaque virens ad bella senecta</p> +<p><a name = "line1_406" id = "line1_406"> </a> +<a href = "#var1_406">Karthalo</a>, non pavidus fetas mulcere +leænas;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">52</span> +<a name = "not1_404" id = "not1_404" href = "#line1_404">404.</a> +<i>horrentes effingens crine galeros</i>, crines formans in speciem +galeri, quum tot cincinnis implicati essent, ut galero similes +viderentur. Male itaque Dausq. ex h.l. efficit, <i>galerum</i> nativam +quoque comam, non semper adscititiam esse, quod jam monuere Drak., et +Gronov. Obss. IV, 18. +—<a name = "not1_405" id = "not1_405" href = +"#line1_405">405.</a> <i>cruda virens senecta</i>, ex Virg. Æ. VI, +304. +—<i>crudus</i>, ὠμὸς, proprie, non coctus, mollitus, corruptos, +fractus et debilitatus, vel annis, ut h.l. et <a class = "crossref" href += "bookIII.html#line3_386">III, 386</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_569">V, 569</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_348">XII, 348</a>, vel voluptatibus, ut <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_303">III, 303</a>, hinc et rudis, +durus, asper <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_514">III, +514</a>, crudelis, ut ὠμὸν πρᾶγμα seu βούλευμα, et terribilis <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_113">VII, 113</a>, fortis <a class += "crossref" href = "bookV.html#line5_423">V, 423</a>; <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_98">X, 98</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXIII.html#line13_224">XIII, 224</a>, et malis +insuperabilis <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_35">IV, +35</a>. +—Cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_439">II, +439</a>; <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_289">III, +289</a>; <a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_236">XVI, +236</a>. +—<a name = "not1_406" id = "not1_406" href = +"#line1_406">406.</a> <i>mulcere</i>, domare. +—<i>fetas</i>, non gravidas intelligo; sed enixas, quæ jam +pepererunt (ut ap. Virg. Æn. VIII, 630. Ecl. I, 5 al.) et amori +iterum indulgent: tum enim sævissimas esse eas, notum vel ex Virg. Ge. +III, 245 sq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_407" id = "line1_407"> </a> +Flumineaque urna cælatus <a href = "#var1_407">Bagrada</a> parmam;</p> +<p><a name = "line1_408" id = "line1_408"> </a> +Et vastæ Nasamon Syrtis populator Hyempsal,</p> +<p><a name = "line1_409" id = "line1_409"> </a> +Audax in fluctu laceras raptare carinas;</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p><a name = "line1_410" id = "line1_410"> </a> +Una omnes dextraque cadunt iraque peremti.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_407" id = "not1_407" href = "#line1_407">407.</a> +Imitat. Virg. Æn. VII, 792. In Bagradæ clipeo expressus sui nominis +fluvius (vel urna potius, ejus emblema), ubi forte patria ejus, vel unde +originem duxit; ut in heroum scutis, eorum origo et imago, vel historia +majorum rerumque ab his et a toto olim populo præclare gestarum, +adumbrari solebat. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_158">II, 158</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_153">IV, 153</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_385">VIII, 385 sq.</a> (ubi Drak. hæc exempla jam +excitavit), <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_175">X, 175</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_212">XIV, 212</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_397">XVII, 397</a>. De Bagrada fl. vid. <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#not6_140">ad VI, 140 seq.</a> +—<i>cœlatus parmam urna fluminea</i>, durior formula pro, parmam +gerens, in qua urna, fluvii emblema, sculpta erat; Ern. +—<a name = "not1_408" id = "not1_408" href = +"#line1_408">408.</a> <i>Nasamones</i>, adcolæ <i>Syrtis vastæ</i> +h. majoris, ex navium captarum spoliis ditescentes. Vid. Plin. V, 5; +VII, 2; Lucan. IX, 438 sq., 891; Herodot. II, 32; IV, 172, 183. +—<a name = "not1_409" id = "not1_409" href = +"#line1_409">409.</a> <i>Audax raptare</i>, θρασὺς ἁρπάζειν.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_411" id = "line1_411"> </a> +Nec non <a href = "#var1_411">serpentem</a> diro exarmare veneno</p> +<p><a name = "line1_412" id = "line1_412"> </a> +Doctus <a href = "#var1_412">Athyr</a>, tactuque graves sopire +chelydros,</p> +<span class = "pagenum">53</span> +<p><a name = "line1_413" id = "line1_413"> </a> +Ac dubiam admoto sobolem explorare ceraste.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_411" id = "not1_411" href = "#line1_411">411.</a> +<i>exarmare veneno</i>, ut contra <i>armare v.</i> dixit Virg. Æn. IX, +773. +—<a name = "not1_412" id = "not1_412" href = +"#line1_412">412.</a> <i>chelydros graves</i>, h. gravi fœtore, ut +ap. Virg. Ge. III, 415, +<span class = "pagenum notes">53</span> +ubi lectio vulgaris ex h.l. firmari potest. Vid. ibi Heyne. +—<i>tactu sopire</i>; nam præter carmina, etiam manuum tactu +serpentes domare et sopire solebant ἐπῳδοὶ, vel ἀσπιδοθῆραι et +ὀφιοδιῶκται. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_302">III, 302</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_354">V, 354</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_498">VIII, 498 sq</a>. Heyne ad Virg. Æn. VII, 753 +seq. et de utroque modo angues domandi, ut de arte ὀφιοδήκτοις medendi, +Plin. VII, 2; Cels. XXVII, 5; Lucan. IX, 891 sq. 922 sq. (ubi +de Marmaridarum Psyllis, ut inf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_302">III, 302</a>, agitur) Strab. XIII, p. 588; +Gell. IX, 2; XVI, 11; Gronov. Obss. II, 1; Heins. ad Ovid. +A. A. II, 102. +—<a name = "not1_413" id = "not1_413" href = +"#line1_413">413.</a> Afri et inpr. Psylli, genuinam sobolem ab +adulterina, admotis anguibus, dignoscere et <i>explorare</i>, +δοκιμάζειν, solent. «Mos <i>Psyllis</i> liberos genitos protinus +objiciendi sævissimis serpentibus, eoque genere pudicitiam conjugum +experiendi, non profugientibus adulterino sanguine natos serpentibus,» +Plin. VII, 2. «Psylli quum arbitrantur, suppositum aliquem esse in +stirpe, ei admovent, ut pungat, colubram. Quum pupugerit, si de genere +sit, vivere: si non sit, mori.» Varro ap. Priscian. VII, 2; Cf. +Lucan. IX, 891 sq. inpr. 906 sq. Solin. c. 27, p. 52; Tzetz. Chil. +IV, hist. 135, v. 339; Ælian. Hist. Anim. I, 57, et Dio. LI, +p. 453, qui posterior præter alia memorat, serpentes veste puerorum +tacta continuo marcescere. Poetam h.l. agnoscas in variandis serpentum +nominibus.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_414" id = "line1_414"> </a> +Tu quoque fatidicis Garamanticus adcola lucis,</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p><a name = "line1_415" id = "line1_415"> </a> +Insignis flexo galeam per tempora cornu,</p> +<span class = "pagenum">54</span> +<p><a name = "line1_416" id = "line1_416"> </a> +Heu! frustra reditum sortes tibi sæpe locutas</p> +<p><a name = "line1_417" id = "line1_417"> </a> +Mentitumque Jovem increpitans, occumbis, <a href = +"#var1_417">Iarbas</a>.</p> +<p><a name = "line1_418" id = "line1_418"> </a> +<a href = "#var1_418">Et jam</a> corporibus cumulatus creverat +agger,</p> +<p><a name = "line1_419" id = "line1_419"> </a> +<a href = "#var1_419">Perfusæque</a> atra fumabant cæde ruinæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_414" id = "not1_414" href = "#line1_414">414.</a> +Ad Iarbam militem traducta, quæ de Iarba, rege Numidiæ, Jovis Hammonis +f., nota sunt vel ex <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_59">II, 59</a> sq. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_54">VIII, 54 sq.</a>; Virg. Æ. IV, 36, 196 seq.; +Justin. XVIII, 6. al. +—<i>fatidicis lucis</i>, in quibus oraculum Jovis Hammonis, de quo +vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_10">III, 10</a>, +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_673">673 sq</a>. +—<i>Garamanticus</i>, Libycus; vel Silio, ut aliis, laxior est +geographia. Nam Garamantes longe ab hoc oraculo in Marmarica remoti +erant, et vel inter Æthiopiam et Gætuliam, vel in extrema Africæ parte +ultra Gætuliam, colebant. Septemtrionales autem diversi ab australibus, +qui non nisi 20 dierum iter ab Ammoniis aberant. Vid. Plin. V, 4. +Herodot. IV, 174, 183. Cl. Schlichthorst. Geogr. Afric. Herod. +p. 7, 140, 155. <i>Garamanticus</i> pro Garamantice, ut +<i>ditissimus</i> <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_260">V, 260</a> al. +—<a name = "not1_415" id = "not1_415" href = +"#line1_415">415.</a> Galeam cornibus arietinis, insigni Jovis +Hammonis, ornatam habebat, ut ipse ille deus, <a class = "crossref" href += "bookIX.html#line9_298">IX, 298</a>; et ap. Diod. III, 73; et Nabis, +ejus sacerdos, inf. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_682">XV, 682</a>; regesque Macedonum post Alexandrum +M., qui ejusdem dei filius haberi cupiebat, de quo vid. Spanhem. de Usu +et P. Num. Diss. V, p. 346 sqq. Notus enim veterum mos, vel patriam +et originem, vel illustria majorum facta exprimendi ejusmodi ornamentis, +seu clipei, ut sup. <a class = "crossref" href = +"#line1_407">v. 407</a> (ubi vid. not.), seu galeæ, ut +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_157">II, 157</a>; <a class += "crossref" href = "bookV.html#line5_79">V, 79</a>; Liv. XXVII, +33; Stat. Th. VII, 279; Herodian. I, 14, quæ loca Drak. ad XV, 682 +excitavit. Nec minus nota res est, Jovi Hammoni, ut et Baccho, Pani +aliisque, fluviorum inprimis, numinibus cornua, ad vim majestatemque +declarandam +<span class = "pagenum notes">54</span> +apta, tribui: quæ idea priscis temporibus, quibus homines pelle serina +vestium loco utebantur, orta et a Macedonum regibus renovata est. Vid. +Lessing. Laoc. c. 8, p. 95, c. 9, p. 103; Broukh. ad Prop. +III, 15, 19, 30, ad Tibull. II, 1, 3; Jani ad Horat. Od. II, +19, 30. +—<a name = "not1_416" id = "not1_416" href = +"#line1_416">416.</a> Oraculum mendax frustra incusabat. +—<i>sortes</i>, κλῆρος, oraculum, quoniam oracula olim etiam per +sortes, ψήφους, edebantur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_419" id = "not1_419" href = "#line1_419">419.</a> +Cædes δεινῶς, depingitur. +—<i>cæde</i>, sanguine, ut φόνος pro αἷμα. +—<i>Perfusæ cæde</i>, adspersæ sanguine. Ern., exponit, mixtæ et +confusæ cadaveribus, quod usui loquendi minus convenit.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">420</span> +<p><a name = "line1_420" id = "line1_420"> </a> +Tum ductorem avido clamore in prælia poscit</p> +<p><a name = "line1_421" id = "line1_421"> </a> +Fulmineus ceu Spartanis <a href = "#var1_421">latratibus</a> actus,</p> +<p><a name = "line1_422" id = "line1_422"> </a> +Quum silvam occursu venantum perdidit, hirto</p> +<span class = "pagenum">55</span> +<p><a name = "line1_423" id = "line1_423"> </a> +Horrescit <a href = "#var1_423">sætis</a> dorso, et postrema +capessit</p> +<p><a name = "line1_424" id = "line1_424"> </a> +Prælia, <a href = "#var1_424">canentem</a> mandens aper ore cruorem,</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p><a name = "line1_425" id = "line1_425"> </a> +<a href = "#var1_425">Jamque gemit geminans</a> contra venabula +dentem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_420" id = "not1_420" href = "#line1_420">420.</a> +<i>ductorem</i> Hannibalem <i>poscit</i> Murrus <i>in prælia</i>, ad +singulare certamen provocat, more heroum. +—<a name = "not1_421" id = "not1_421" href = +"#line1_421">421.</a> Splendida comparatio, concinnata ad exemplum +Virg. Æ. X, 707, 718, ubi vid. Heyne. +—<i>Fulmineus</i> solemne apri et inpr. ejus dentium epitheton, +quod nonnulli ab exertis utrimque dentibus, fulminis cuspides +referentibus, repetunt; alii, qui ad Ovid. Met. VIII, 289, provocant, ab +ardente et calido oris adflatu; alii vero inde, quod, ut fulmina non in +rectum, sed in obliquum feruntur, sic et aper <i>obliquo latrantes +dissipat ictu</i>, ut utar verbis Ovid. Met. VIII, 344; unde σῦς δοχμὸς +et λικριφὸς αΐξας apud Hom. Il. μ, 148 et Odyss. τ, 451. Sed poetis +<i>fulminea</i> potius dicuntur, quæcumque instar fulminis cum impetu +ruunt, et tam terrorem incutiunt, quam omnia contundunt et necant, v.c. +<i>ira</i>, <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_99">XI, +99</a>; <i>juvenis</i>, <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_393">IX, 393</a>; <i>ductor</i>, <a class = +"crossref" href = "bookXVII.html#line17_549">XVII, 549</a>; <i>Scipiadæ +fulmina gentis</i> et <i>belli</i>, <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_106">VII, 106</a>; Lucret. III, 1049; Virg. Æn. VI, +843; IX, 812; <i>fulmen Carthaginis Hannibal</i>, <a class = "crossref" +href = "bookXV.html#line15_667">XV, 667</a>; <i>fulmina belli</i> +milites Pœnorum, <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_223">VII, 223</a>; <i>patria fulmina</i>, <a class = +"crossref missing" href = "bookXV.html#line15_404" title = "recte 404">XV, 408</a>; <i>fulmen linguæ</i>, <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_412">VIII, 412</a>; <i>f. verborum</i> Cic. ad Div. +IX, 21, quo teste Orat. c. 9, Periclem fulgere et tonare dixit Aristoph. +Conf. Virg. Ge. IV, 561; ἀστεροπῇ ἐναλίγκιος Hom. Il. ν, 242; πρηστὴρ +κεραύνιος al. +—<i>Spartani canes</i> præstantius genus. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_689">II, 689</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_295">III, 295</a>, et Heyne ad +Virg. Ge. III, 345 et 405. +—<a name = "not1_422" id = "not1_422" href = +"#line1_422">422.</a> <i>perdidit silvam</i>, h. securitatem +<span class = "pagenum notes">55</span> +et latebras in silva, spemque in ea positam; vel viam et reditum in +silvam. Sic <i>perdere terga</i>, <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_171">XIII, 171</a>; <i>p. fugam</i>, viam fugæ +amittere Martial. de Spect. XI, 2. +—<a name = "not1_423" id = "not1_423" href = +"#line1_423">423.</a> <i>Horrescit sætis dorso</i>; nam aprorum +sætæ erigi solent, si ad pugnam se expediunt. Φρίξας εὖ λοφίην Hom. Od. +τ, 446. Conf. Stat. Th. II, 129, XI, 531; Virg. Æn. X, 711, ubi +vid. Heyne. <i>Horrere</i> autem, ut semel moneamus, poetis dicuntur, +quæ erecta sunt, seu eminent v.c. segetes, arma, pili ac sætæ, (quæ in +subito frigore et pavore, vel in ira vehementiore eriguntur) omniaque +ea, quibus aspera est et squalida superficies, non lævor ac nitor. Sic +et φρίσσειν, v.c. κάπρος φρίσσει τρίχας, seu ἐθείραις, λήϊον, vel ἄρουρα +φρίσσει σταχύεσσιν, μάχη ἐγχείῃσι, etc. ap. Hesiod. Scut. 171, 391; Hom. +Il. ν, 339, 473, ψ, 599 al. Conf. Heyne ad Virg. Æn. X, 237; nostræ +Collect. Vol. IV, p. 122. et VII, 86. <i>Ed.</i></p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">56</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_426" id = "line1_426"> </a> +At parte ex alia qua se insperata juventus</p> +<p><a name = "line1_427" id = "line1_427"> </a> +<a href = "#var1_427">Extulerat</a> portis, ceu spicula nulla +manusque</p> +<p><a name = "line1_428" id = "line1_428"> </a> +Vim ferre exitiumve queant, permixtus utrisque</p> +<p><a name = "line1_429" id = "line1_429"> </a> +Hannibal agminibus passim furit et quatit ensem,</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p><a name = "line1_430" id = "line1_430"> </a> +Cantato nuper senior quem fecerat igni</p> +<p><a name = "line1_431" id = "line1_431"> </a> +Litore ab Hesperidum <a href = "#var1_431">Temisus</a>; qui carmine +pollens</p> +<p><a name = "line1_432" id = "line1_432"> </a> +Fidebat magica ferrum crudescere lingua:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">56</span> +<a name = "not1_426" id = "not1_426" href = "#line1_426">426.</a> +<i>insperata</i>, ex insperato, contra spem et opinionem. +—<a name = "not1_430" id = "not1_430" href = +"#line1_430">430.</a> <i>Cantato</i>, incantato, carmine incenso, +magico, vid. <a class = "crossref" href = "#not1_96">ad v. 96</a>, +et <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_497">VIII, 497</a>; +conf. Prop. IV, 5, 13; Ovid. Am. II, 5, 38 et Met. VII, 98. +—<a name = "not1_431" id = "not1_431" href = +"#line1_431">431.</a> <i>Litore ab Hesperidum</i>, ut sacerdos illa +magici sacri, sup. <a class = "crossref" href = +"#line1_101">v. 101</a>, et ap. Virg. Æn. IV, 484. De Hesperidum +hortis vid. Heyne ad Virg. l.c. ad Apollod. p. 406 seq. et Comm. de +Theog. Hes. in Cer. v. 11, et Cl. Hermann. Mythol. T. I, +p. 402. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_282">III, 282 sq.</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_638">IV, 638</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_184">VI, 184</a>. +—<a name = "not1_432" id = "not1_432" href = +"#line1_432">432.</a> <i>crudescere</i>, crudius, sævius, et hinc +nocentius et efficacius fieri.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_433" id = "line1_433"> </a> +Quantus Bistoniis late Gradivus <a href = "#var1_433">in oris</a></p> +<span class = "pagenum">57</span> +<p><a name = "line1_434" id = "line1_434"> </a> +Belligero rapitur curru, telumque coruscans,</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p><a name = "line1_435" id = "line1_435"> </a> +Titanum quo pulsa cohors, flagrantia bella</p> +<p><a name = "line1_436" id = "line1_436"> </a> +Cornipedum adflatu <a href = "#var1_436">tonat</a>, et stridoribus +axis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_433" id = "not1_433" href = "#line1_433">433.</a> +Comparatio desumta a Virg. Æn. XII, 331 seq. ubi vid. Heyne. +—<i>Quantus</i>, h. tantum furit H., quantum. +—<i>Bistoniis oris</i>, Thracia, (vid. Plin. IV, 11) propria +<span class = "pagenum notes">57</span> +sede Martis. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_433">IV, 433</a>; Hom. Od. θ, 361; Virg. Æn. III, 13, +35. Claud. in Rufin. I, 334 sq. De <i>curru</i> Martis conf. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_432">IV, 432 sq.</a> et +Heyne ad Virg. Æn. VIII, 433. +—<a name = "not1_434" id = "not1_434" href = +"#line1_434">434.</a> <i>telum coruscans</i>, vibrans, πάλλων δοῦρα +Hom. Il. γ, 19, ε, 495. Ἄρης στιβαρὸν δόρυ κραδαίνων Anacr. XLV, 9. +—<a class = "missing" name = "not1_435" id = "not1_435" href = +"#line1_435" title = "numerus deest">435.</a> <i>Titanum</i> pro +Gigantum, quos seriores inpr. poetæ confundere solent. Conf. Claud. +Gigantom. 75 sq. +—<i>bella flagrantia</i>, vehementia et acria, vel ardentia quæ +cum ardore geruntur, ut <i>flag. comitia</i> dixit Plin. H. N. +Præf. +—<a name = "not1_436" id = "not1_436" href = +"#line1_436">436.</a> <i>adflatu</i>, anhelitu.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_437" id = "line1_437"> </a> +Jamque <a href = "#var1_437">Hostum, Rutulumque</a> Pholum, ingentemque +Metiscum,</p> +<p><a name = "line1_438" id = "line1_438"> </a> +Jam Lygdum, <a href = "#var1_438">Durium</a>que simul, flavumque <a href += "#var1_438">Galæsum</a>,</p> +<p><a name = "line1_439" id = "line1_439"> </a> +Et geminos, <a href = "#var1_439">Chromin</a> atque <a href = +"#var1_439">Gyan, demiserat</a> umbris;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_437" id = "not1_437" href = "#line1_437">437.</a> +Notus est poetarum mos, non numerum, sed nomina occisorum hostium +recensendi, quod ad vim ornatumque narrationis, et ad animum lectoris in +eam intendendum plurimum facit. +—<a class = "missing" name = "not1_438" id = "not1_438" href = +"#line1_438" title ="numerus deest">438.</a> <i>Flavus</i>, ut +ξανθὸς, solenne epitheton virorum fortium et heroum, quos et pulchritudo +decebat, unde iis ξανθὸς τρίχας, seu ξανθὴν κόμην tribui notum vel ex +Hom. Il. α, 197; β, 642; γ, 284; Od. ν, 399. <i>flavus Achilles</i> +dicitur Claud. Paneg. VIII, 556. Hinc forte et <i>flaua coma Bellonæ</i> +inf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_220">V, 220</a>, ut ξανθὰ Γλαυκῶπις Pind. Nem. +X, 13. <i>Flavi</i> autem <i>crines</i> veteribus non minus ac +nobis placebant, unde <i>flava Phyllis et Chloe</i>, <i>flavus +Ganymedes</i> etc. ap. Horat. Od. II, 4, 14; III, 9, 19; +IV, 4, 4, ξανθὰς μὲν ἀνήψατο χερσὶν ἐθείρας Medea ap. Apollon. +VIII, 828. Conf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_402">III, 402</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_200">IV, 200</a>. +—<a name = "not1_439" id = "not1_439" href = +"#line1_439">439.</a> <i>demittere umbris</i>, <i>Orco</i>, et +<span class = "pagenum notes">58</span> +hinc doctius <i>neci</i>, vel <i>leto</i>, ut <a class = "crossref" href += "bookX.html#line10_137">X, 137</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_142">XI, 142</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_468">XII, 468</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_459">XIII, 459</a>; poetis dicitur pro <i>d. ad +umbras</i>, vel <i>manes</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_342">IV, 342</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_470">XV, 470</a>, ψυχὰς ἄϊδι πρόϊαψεν Hom. Il. α, 3, +h. εἰς ἄϊδα, vel Ἄϊδος, Ἅδου δῶμα, οἶκον ἴαψε, seu ἔπεμψε ut Il. φ, 48, +h. ἐφόνευσε. Conf. Intpp. ad Virg. Æn. II, 85, 398, IX, 527; XII, +884.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">58</span> +<span class = "linenum">440</span> +<p><a name = "line1_440" id = "line1_440"> </a> +Daunum etiam, grata quo non spectatior alter</p> +<p><a name = "line1_441" id = "line1_441"> </a> +Voce movere fora, atque orando <a href = "#var1_441">fingere</a> +mentes,</p> +<p><a name = "line1_442" id = "line1_442"> </a> +Nec legum custos sollertior, aspera telis</p> +<p><a name = "line1_443" id = "line1_443"> </a> +Dicta admiscentem: «<a href = "#var1_443">Quænam</a> te, Pœne, +paternæ</p> +<p><a name = "line1_444" id = "line1_444"> </a> +Huc adigunt <a href = "#var1_444">Furiæ</a>? non hæc Sidonia tecta</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p><a name = "line1_445" id = "line1_445"> </a> +Feminea fabricata manu, pretiove parata,</p> +<p><a name = "line1_446" id = "line1_446"> </a> +Exsulibusve datum <a href = "#var1_446">dimensis litus arenis</a>;</p> +<p><a name = "line1_447" id = "line1_447"> </a> +Fundamenta Deum Romanaque fœdera cernis.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_441" id = "not1_441" href = "#line1_441">441.</a> +<i>movere fora</i>, judices. +—<i>orando</i> causas, agendo, dicendo. +—<i>fingere</i> ut πλάσσειν, propr. ex luto, vel cera aliquid +formare; hinc id. qd. <i>formare</i>, docere, et h.l. flectere, movere +<i>mentes</i>, ut ap. Cic. Brut. 38 et inpr. Legg. III, 40. Cf. Burm. ad +Petron. 117, et, quos N. Heins. et Drak. laudarunt, Virg. Æn. VI, +80; Grat. 105; Stat. Silv. V, 3, 192, et Val. Fl. V, 534 ubi +Burm. hærebat. Sic et <i>formare</i>, <a class = "crossref missing" href += "bookXI.html#line11_449" title = "recte 449">XI, 452</a>, ubi Drak. +contulit Hor. Od. I, 10, 3, ej. Sat. I, 4, 122, et Epist. II, +<span class = "smallcaps">i</span>, 128 al. Vid. Græv. ad Justin. +XX, 4. +—<a name = "not1_443" id = "not1_443" href = +"#line1_443">443.</a> Imitat. Virg. Æn. IX, 601 sq. +—<a name = "not1_444" id = "not1_444" href = +"#line1_444">444.</a> <i>non hæc Sidonia tecta</i>, etc., hæc urbs, +quam obpugnas, non est Carthago, a femina, Didone, condita. Conf. sup. +<a class = "crossref" href = "#line1_24">v. 24</a> sq. +—<a name = "not1_445" id = "not1_445" href = +"#line1_445">445.</a> <i>pretio parata</i>, conf. <a class = +"crossref" href = "#line1_24">I, 24</a>. +—<a name = "not1_447" id = "not1_447" href = +"#line1_447">447.</a> <i>Fundamenta Deum</i>, urbem, cujus fundam. +Deus, Hercules, jecit. Vid <a class = "crossref" href = "#not1_273">ad +v. 273</a>. +—<i>Romana fœdera</i> urbem fœderatam Romanorum.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_448" id = "line1_448"> </a> +Ast illum, toto jactantem talia campo,</p> +<p><a name = "line1_449" id = "line1_449"> </a> +Ingenti raptum nisu, medioque virorum</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p><a name = "line1_450" id = "line1_450"> </a> +Avulsum inter tela globo, et post terga revinctum,</p> +<p><a name = "line1_451" id = "line1_451"> </a> +Hannibal ad pœnam lentæ mandaverat iræ.</p> +<span class = "pagenum">59</span> +<p><a name = "line1_452" id = "line1_452"> </a> +Increpitansque suos inferri signa jubebat;</p> +<p><a name = "line1_453" id = "line1_453"> </a> +Perque ipsos cædis cumulos, stragemque jacentum</p> +<p><a name = "line1_454" id = "line1_454"> </a> +Monstrabat furibundus iter, <a href = "#var1_454">cunctosque</a> +ciebat</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p><a name = "line1_455" id = "line1_455"> </a> +Nomine, et in <a href = "#var1_455">prædas</a> stantem dabat inprobus +urbem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_451" id = "not1_451" href = "#line1_451">451.</a> +<i>lentæ iræ mandaverat</i>, ut <i>lonqa morte necabat</i> ap. +Virg. Æn. +<span class = "pagenum notes">59</span> +VIII, 488.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_452" id = "not1_452" href = "#line1_452">452.</a> +<i>Increpitans</i> vid. <a class = "crossref" href = "#not1_181">ad +v. 181</a>. +—<a name = "not1_453" id = "not1_453" href = +"#line1_453">453.</a> <i>cædis</i>, occisorum, ut <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#line6_603">VI, 603</a>; <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_614">VII, 614</a>. +—<a name = "not1_454" id = "not1_454" href = +"#line1_454">454, 455.</a> <i>cunctos ciebat nomine</i>, nam quod +Drak. jam monuit, magnum habet momentum ad animos militum duci +conciliandos eosque ad virtutem incitandos, si quisque se duci, qui pro +meritis omnes, vel præmiis, vel pœnis adficere potest, notum videt et ab +eo nominatim adpellatur. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_245">IX, 245 seq.</a> Lucan. VII, 286 sq. Heyne et +Cerda ad Virg. Æn. XI, 731; XII, 758. Heins. ad Claud. Cons. Hon. VI, +255, et Burm. ad Val. Fl. IV, 649. +—<a name = "not1_455" id = "not1_455" href = +"#line1_455">455.</a> <i>stantem</i>, adhuc salvam, <i>urbem</i> +militibus ad prædam proposuit. Conf. Liv. XXI, 11.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_456" id = "line1_456"> </a> +Sed postquam a trepidis adlatum, fervere partem</p> +<p><a name = "line1_457" id = "line1_457"> </a> +Diversam Marte infausto, Murroque secundos</p> +<p><a name = "line1_458" id = "line1_458"> </a> +Hunc Superos tribuisse diem, ruit ocius amens</p> +<p><a name = "line1_459" id = "line1_459"> </a> +Lymphato cursu, atque ingentes deserit actus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_456" id = "not1_456" href = "#line1_456">456.</a> +Similis locus est Virg, Æn. IX, 691 sq. +—<i>adlatum</i>, nuncius adlatus, nunciatum, ut, <a class = +"crossref" href = "bookXII.html#line12_338">XII, 338</a>. +—<i>a trepidis</i>, ab iis, qui formidinis pleni festinabant. +—<i>fervere Marte</i>, ut ap. Virg. Æn. VIII, 676. +—<a name = "not1_457" id = "not1_457" href = +"#line1_457">457,</a> <a name = "not1_458" id = "not1_458" href = +"#line1_458">458.</a> <i>secundos</i>, faventes. +—<a class = "missing" href = "#line1_458" title = "‘459’ legitur">458.</a> <i>ruit ocius amens Lymphato cursu</i>, oratio +turget. Conf. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_357">VII, +357</a>; <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_153">VIII, +153</a>; <a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_545">XII, +545</a>; Virg. Æn. VII, 377. +—<a class = "missing" name = "not1_459" id = "not1_459" href = +"#line1_459" title = "numerus deest">459.</a> <i>Lymphatus</i>, +νυμφόληπτος, h. ὁ τῇ Νύμφῃ λαμβάνεται, qui ob Nympham et quodcumque +aliud numen, sive conspectum, sive iratum, furore conripitur; hinc +terrore aliquo divinitus injecto perturbatus, vel simpl. perterritus, +et, ut h.l., insanus. Cf. Cuper. Obss. III, 12, et Burm. ad Val. Fl. +III, 46. +—<a href = "#line1_459">459.</a> <i>ingentes actus</i>, res +alia parte gestas et <a class = "crossref" href = +"#line1_426">v. 426</a>, <a class = "crossref" href = +"#line1_455">455</a> memoratas.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">460</span> +<p><a name = "line1_460" id = "line1_460"> </a> +<a href = "#var1_460">Letiferum</a> nutant fulgentes vertice cristæ:</p> +<span class = "pagenum">60</span> +<p><a name = "line1_461" id = "line1_461"> </a> +Crine ut flammifero terret fera regna cometes,</p> +<p><a name = "line1_462" id = "line1_462"> </a> +Sanguineum spargens ignem; vomit atra rubentes</p> +<p><a name = "line1_463" id = "line1_463"> </a> +Fax cælo radios, ac <a href = "#var1_463">sæva luce</a> coruscum</p> +<p><a name = "line1_464" id = "line1_464"> </a> +Scintillat sidus, terrisque extrema minatur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_460" id = "not1_460" href = "#line1_460">460.</a> +Δεινὸν δὲ λόφος καθύπερθεν ἔνευεν, Hom. Il. γ, 337 et al. +—<i>Letiferum</i> conf. <a class = "crossref" href = +"#not1_398">ad v. 398</a>. +—Vim comparationis, quam Silius sublegit Maroni, Æn. X, 270, +275, nonnulli in cursu, propensione, aut prolapsione, alii vero (quibus +favet locus Virg. ubi vid. Heyne) in fulgore cristarum ac cometæ, et +Drak. denique in eo positam putat, quod, quemadmodum cometæ adparitio +<span class = "pagenum notes">60</span> +pestem, famem aliaque mala humano generi portendere atque inmittere +credebatur, ita quoque terribilis adspectus Hannibalis cristarumque in +capite ejus nutantium, quæ ipso motu impetum ejus iramque declarabant, +letiferum Saguntinis terrorem incuteret. Confer <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#line8_636">VIII, 636</a>; Virg. Ge. I, 488; +Plin. II, 25; Sueton. Ner. c. 36, et Claud. 46; Tibull. II, 5, 71; +Cic. de N. D. II, 5; Lucan. I, 526 sq. Tac. Ann. XIV, 22; +XV, 47; Val. Fl. V, 370 sq. ubi vid. Burm. +—<a class = "missing" name = "not1_461" id = "not1_461" href = +"#line1_461" title = "numerus deest">461.</a> <i>Crine</i>, vid. +sup. <a class = "crossref" href = "#not1_358">ad v. 358</a>. +—<i>fera regna</i>, h. barbaros incultosque populos, physicæ +rationis ignaros. +—<a name = "not1_462" id = "not1_462" href = +"#line1_462">462.</a> <i>vomit</i>, emittit. +—<i>atra</i>, tristis, perniciosa, terribilis, ut mox <i>sæva +luce</i> et <i>dirum lumen</i>. +—<a name = "not1_463" id = "not1_463" href = +"#line1_463">463.</a> <i>Fax</i> poetis dicitur ignis, inpr. cometæ +et stellarum, v.c. Virg. Æn. II, 694; Val. Fl. l.c. Sen. Octav. 232. +—<a name = "not1_464" id = "not1_464" href = +"#line1_464">464.</a> <i>extrema</i> sc. mala.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">465</span> +<p><a name = "line1_465" id = "line1_465"> </a> +Præcipiti dant tela viam, dant signa, virique;</p> +<p><a name = "line1_466" id = "line1_466"> </a> +<a href = "#var1_466">Atque ambæ</a> trepidant acies: jacit igneus +hastæ</p> +<p><a name = "line1_467" id = "line1_467"> </a> +Dirum lumen apex, ac late fulgurat umbo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_467" id = "not1_467" href = "#line1_467">467.</a> +<i>apex</i>, eminentia, summa pars v.c. galeæ, λοφός, conus ap. Virg. +Æn. X, 270; XII, 492, h.l. hastæ, h. cuspis, αἰχμὴ, ἐπιδορατὶς, +ἀκωκή.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_468" id = "line1_468"> </a> +<a href = "#var1_468">Talis</a> ubi Ægæo surgente ad sidera ponto</p> +<p><a name = "line1_469" id = "line1_469"> </a> +Per longum vasto Cori cum murmure fluctus</p> +<span class = "pagenum">61</span> +<span class = "linenum">470</span> +<p><a name = "line1_470" id = "line1_470"> </a> +Suspensum in terras portat mare, frigida nautis</p> +<p><a name = "line1_471" id = "line1_471"> </a> +Corda tremunt: sonat ille procul, flatuque tumescens</p> +<p><a name = "line1_472" id = "line1_472"> </a> +<a href = "#var1_472">Curvatis pavidas</a> transmittit Cycladas +undis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_468" id = "not1_468" href = "#line1_468">468.</a> +Quemadmodum fluctus, <i>per longum</i>, in alto, procul a litore, ubi +frangitur, vento tumescens (qui nautis <i>Hulle</i> vel <i>Surf.</i> +dicitur), ingenti cura impetu sonituque in litus fertur; sic Hannibal +magno armorum strepitu, procul audito, præceps in hostes ruit. Conf. +Lichtenberg. V. Cl. <i>Magasin für d. physik</i> T. II, +P. III, p. 38. Egregia comparatio, repetita inf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_243">IV, 243 seqq.</a> et <a class += "crossref" href = "bookVIII.html#line8_428">VIII, 428, 429</a>, quam +tamen Silius non minus debet Virg. Ge. III, 236 seqq. coll. Æn. VII, 528 +sq. XII, 365 sqq. hic autem Hom. Il. δ, 422 seqq. (ubi vid. Koppen) +coll. ν, 795, 799. Possis etiam vim ejus in terrore militum et nautarum +quærere; sed ornatus tum minus placet. +—<i>Ægæum mare</i> cum dilectu positum, quoniam tam propter +insulas, <i>Cycladas</i> inprimis, et interjecta vada, scopulos ac +promontoria periculosissimum, quam ob aquilones, vehementer in eo +spirantes, procellosissimum est. Conf. Heyne ad Virg. Æn. XII, 366. +—<a name = "not1_469" id = "not1_469" href = +"#line1_469">469.</a> <i>Corus</i>, seu caurus, ἀργέστης, +<i>Nordwest</i>, ventus vehementior. vid. Heyne ad +<span class = "pagenum notes">61</span> +Virg. Ge. III, 278; Plin. XVIII, 34. +—<a name = "not1_470" id = "not1_470" href = +"#line1_470">470.</a> <i>Suspensum mare</i> id. qd. mox <i>unda +curvata</i>, alias <i>sinuata</i>, h. tumida, in altum sublata, ut +<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_154">XV, 154</a>, κῦμα +κυρτωθὲν Hom. Od. λ, 243, vel κυρτὸν Il. δ, 426, et ν, 799. Conf. VV. +DD. ad Virg. Ge. IV, 361, et Æn. III, 564; Burm. ad Val. Fl. +I, 615, et Drak. ad h.l. ubi laudat Nonn. Dion. VI, 127 (Βορείοθεν +ἀγκύλον ὕδωρ); Ovid. Met. XI, 505; XV, 508; Stat. Th. V, 384; XI, +437, et Avien. Descr. Orb. v. 296. +—<a name = "not1_471" id = "not1_471" href = +"#line1_471">471.</a> <i>sonat ille procul</i>, sæpe si plura +milliara abest. +—<i>flatuque tumescens</i>, nonnunquam ad altitudinem <span class += "smallroman">XX</span> pedum. +—<a name = "not1_472" id = "not1_472" href = +"#line1_472">472.</a> <i>pavidas</i>, quarum incolæ pavidi sunt ob +æstum maris. +—<i>transmittit</i>, transit, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_345">IV, 345</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_551">VIII, 551</a> al. Conf. Virg. Æn. IV, 154.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_473" id = "line1_473"> </a> +Non cuncta e muris unum incessentia tela,</p> +<p><a name = "line1_474" id = "line1_474"> </a> +Fumantesque ante ora faces, non saxa per artem</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p><a name = "line1_475" id = "line1_475"> </a> +Tormentis excussa tenent: ut tegmina primum</p> +<p><a name = "line1_476" id = "line1_476"> </a> +Fulgentis galeæ conspexit, et arma cruento</p> +<p><a name = "line1_477" id = "line1_477"> </a> +Inter solem auro rutilantia, turbidus infit:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_475" id = "not1_475" href = "#line1_475">475.</a> +<i>tenent</i>, retinent. +—<i>tegmina galeæ</i>, propr. capitis, ipsa Murri galea. +—<a name = "not1_476" id = "not1_476" href = +"#line1_476">476.</a> <i>cruento</i>, cruore adsperso, vel rubro, +ut ap. Virg. Ge. I, 306. +—<a class = "missing" name = "not1_477" id = "not1_477" href = +"#line1_477" title = "‘377’ legitur">477.</a> <i>turbidus +infit</i>, verba Maroniana Æn. XII, 10. +—<i>turbidus</i>, ταραχθεὶς, seu τεταραγμένος, turbatus, commotus, +ira furens. Conf. Heyne ad Virg. Æn. IX, 57; X, 648, 763; XI, 742, +et inf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_529">II, +529</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_478" id = "line1_478"> </a> +«En, qui res Libycas, inceptaque tanta retardet,</p> +<p><a name = "line1_479" id = "line1_479"> </a> +Romani Murrus belli mora! Fœdera, faxo,</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p><a name = "line1_480" id = "line1_480"> </a> +Jam noscas, quid vana queant, et vester Iberus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_478" id = "not1_478" href = "#line1_478">478.</a> +Amara irrisio Murri et fœderis, a Romanis cum Hasdrubale renovati, quo +libertas Saguntinorum pacta, et <i>Iberus</i> finis utriusque imperii +constitutus. Vid. Duker. ad Flor. II, 6, et sup. <a class = +"crossref" href = "#not1_294">ad v. 294</a>. +—<a name = "not1_479" id = "not1_479" href = +"#line1_479">479.</a> <i>belli mora</i> (quæ verba vs. præc. +explicantur) ut ap. Virg. Æn. X, 428, ubi vid. Heyne. <i>Mora</i>, +is qui moratur, ut <i>principium</i>, princeps, vel is, unde quid +principium ducit; <i>spes</i> is, qui sperat; <i>palma</i> is, de quo +victoria restat reportanda; <i>imperium</i> imperator, quæ comparavit +Drak. ad VIII, 33; XV, 749; XVI, 504, 507. Conf. Intpp. ad Val. Fl. +I, 23. +—<a name = "not1_480" id = "not1_480" href = +"#line1_480">480.</a> <i>quid queant</i>, quantum apud me valeant, +quam vim habeant. +—<i>vester Iberus</i>, qui vobis favet, quoniam nobis per pacta +non licet, eum transire. Conf. <a class = "crossref" href = +"#not1_118">ad I, 118</a> et <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_648">IV, 648</a>; Barthius Adv. VII, 15, hæc notat: +«Quomodo <i>vester</i>, qui ab iis contemnebatur? an <i>Iberum</i> dicit +modo a Murro in pugna occisum, +<span class = "pagenum notes">62</span> +ut <i>vester</i> sit, quem ad urbem vestrum concidi posse speratis?» Sed +vid. Gronov. Obss. IV, 18.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">62</span> +<p><a name = "line1_481" id = "line1_481"> </a> +<a href = "#var1_481">Fer tecum castamque</a> fidem servataque jura:</p> +<p><a name = "line1_482" id = "line1_482"> </a> +Deceptos mihi linque Deos.» Cui talia Murrus:</p> +<p><a name = "line1_483" id = "line1_483"> </a> +«Exoptatus ades! mens olim prælia poscit,</p> +<p><a name = "line1_484" id = "line1_484"> </a> +Speque tui flagrat capitis: fer debita fraudum</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p><a name = "line1_485" id = "line1_485"> </a> +Præmia, et Italiam tellure inquire sub ima.</p> +<p><a name = "line1_486" id = "line1_486"> </a> +Longum in Dardanios fines iter, atque nivalem</p> +<p><a name = "line1_487" id = "line1_487"> </a> +Pyrenen, Alpesque tibi mea dextera donat.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_481" id = "not1_481" href = "#line1_481">481.</a> +<i>Castus</i>, purus a vitiis, sanctus, inviolabilis, ut ἁγνὸς pro +ὅσιος, unde <i>fides casta</i>, quæ <i>sancta</i> dicitur, <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_479">II, 479</a>; <i>sacra</i>, +<a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_281">XIII, 281</a>, et +<i>alma</i>, h. venerabilis, Cic. Off. III, 29. Hinc <i>castus</i> etiam +est fidus, qui fidem servat, <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_1">III, 1</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_131">XVII, 131</a> ubi Drak. monet, <i>castum</i> +obponi perfido, vel perjuro, v.c. apud Cic. pro Rosc. Com. c. 7. Conf. +Ernesti Clav. Cic. et ad Tac. Germ. c. 40. +—<i>Fer tecum</i>, tibi habe. +—<i>servata jura</i>, religionem in pacis legibus servandis. Inpia +verba, sed ab heroum et Hannibalis animo (vid. sup. <a class = +"crossref" href = "#line1_56">v. 56, 58</a>) non aliena. +—<a name = "not1_482" id = "not1_482" href = +"#line1_482">482.</a> <i>Deceptos Deos</i>, per quos pejeravimus, +ut <a class = "crossref" href = "bookVI.html#line6_693">VI, 693</a>, +unde mox <i>fraudum</i> pro perjurio. +—<a name = "not1_483" id = "not1_483" href = +"#line1_483">483.</a> <i>olim</i>, jamdudum. +—<a class = "missing" name = "not1_484" id = "not1_484" href = +"#line1_484" title = "‘384’ legitur">484.</a> <i>Spe tui +capitis</i>, h. te occidendi. +—<a name = "not1_485" id = "not1_485" href = +"#line1_485">485.</a> Conf. Virg. Æneid. lib. X, v. 650, +p. 164, T. IV, nost. edit. <i>Ed.</i></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_486" id = "not1_486" href = "#line1_486">486.</a> +Similis sarcasmus in Homero et Marone passim obvius. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_325">II, 325</a>. +—<a name = "not1_487" id = "not1_487" href = +"#line1_487">487.</a> <i>donat</i>, h. condonat, remittit, +(<i>erspart</i>) laborem hos montes transeundi, et per eos in <i>fines +Dardanios</i>, h. Italiæ contendendi. Vid. Ind. et cfr. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_325">II, 325</a>; Gronov. Obss. +III, 23; Jani ad Horat. Od. III, 3, 33; Heins. ad Ovid. A. A. +III, 85; Burm. ad Val. Flacc. I, 473; quosque Drak. ad h.l. et ad +XV, 603, citavit; Sen. Œd. 1001; Lucan. IV, 764; VI, 58; IX, 1091. Val. +Flacc. II, 473; Stat. Th. VII, 557; Ovid. ex Ponto II, 7, 51; Liv. +VIII, 35; Græv. ad Cic. Ep. ad Div. V, 4; Gronov. ad Sen. Med. +1015, et Phœniss. 235, 456.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_488" id = "line1_488"> </a> +Hæc inter cernens subeuntem comminus hostem,</p> +<p><a name = "line1_489" id = "line1_489"> </a> +<a href = "#var1_489">Præruptumque loci</a> fidum sibi, conripit +ingens</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p><a name = "line1_490" id = "line1_490"> </a> +Aggere convulso saxum, et nitentis in ora</p> +<p><a name = "line1_491" id = "line1_491"> </a> +Devolvit, pronoque silex ruit incitus <a href = +"#var1_491">ictu</a>.</p> +<span class = "pagenum">63</span> +<p><a name = "line1_492" id = "line1_492"> </a> +Subsedit duro concussus fragmine muri.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_488" id = "not1_488" href = "#line1_488">488.</a> +<i>subeuntem</i> ex loco inferiori. +—<a name = "not1_489" id = "not1_489" href = +"#line1_489">489.</a> <i>fidum</i> v. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_24">ad IV, 24</a>. +—<a name = "not1_490" id = "not1_490" href = +"#line1_490">490.</a> <i>nitentis</i>, enitentis Hannibalis, +conantis adscendere. +—<a name = "not1_491" id = "not1_491" href = +"#line1_491">491.</a> <i>prono</i> +<span class = "pagenum notes">63</span> +<i>ictu</i>, ex loco superiore. +—<a name = "not1_492" id = "not1_492" href = +"#line1_492">492.</a> <i>Subsedit</i>, ὑφιζάνει, delitui sub +clipeo; vel potius decidit, delapsus est. Id non memorant historici.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_493" id = "line1_493"> </a> +Tum pudor adcendit mentem, nec conscia fallit</p> +<p><a name = "line1_494" id = "line1_494"> </a> +Virtus pressa loco; frendens luctatur, et ægro</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p><a name = "line1_495" id = "line1_495"> </a> +Scandit in adversam per saxa <a href = "#var1_495">vetantia</a> +nisu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_493" id = "not1_493" href = "#line1_493">493.</a> +Sunt fere verba Virg. Æn. V, 455, et XII, 666 seqq. +—<i>conscia Virtus</i>, conscientia virtutis. +—<i>fallit</i>, destituit eum. +—<a name = "not1_494" id = "not1_494" href = +"#line1_494">494.</a> <i>pressa loco</i>, obpressa, victa +iniquitate loci. +—<i>ægro</i>, ob vulnus +—<a name = "not1_495" id = "not1_495" href = +"#line1_495">495.</a> <i>vetantia</i>, obstantia, adscensu +difficilia.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_496" id = "line1_496"> </a> +Sed postquam <a href = "#var1_496">propior</a> vicino lumine fulsit,</p> +<p><a name = "line1_497" id = "line1_497"> </a> +Et tota se mole tulit, velut incita clausum</p> +<p><a name = "line1_498" id = "line1_498"> </a> +Agmina Pœnorum cingant, et cuncta paventem</p> +<p><a name = "line1_499" id = "line1_499"> </a> +Castra premant, <a href = "#var1_499">lato</a> Murrus caligat in +hoste.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_496" id = "not1_496" href = "#line1_496">496.</a> +Subita animi perturbatio ingensque terror, propiore hostis adcessu, +Murro injectus omnia in Hannibale augent, ut fortior subito majorque +adpareat, et Murrus caligat, ἀμβλυώττει, occæcatur, tantam repente +oculis caliginem pavore obfusum sentit, ut universo Pænorum exercitu +cinctus sibi videatur. <i>Caligant</i> oculi <i>vicini luminis</i> +fulgore. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_89">XIV, 89</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_299">ad II, 299</a>. +—<i>lumine</i>, splendore armorum. Sed cf. Virg. Æn. I, 588. +—<a name = "not1_497" id = "not1_497" href = +"#line1_497">497.</a> <i>tota se mole tulit</i>, ut ap. Virg. Æn. +III, 655; V, 373 et inpr. VIII, 199 ad quæ loca vid. Heyne, et +Burm. ad Val. Flacc. VI, 104. +—<a name = "not1_499" id = "not1_499" href = +"#line1_499">499.</a> <i>hostis latus</i>, πλατύνωτος, ευρύνωτος, +cujus humeri sunt lati, ὤμοι εὐρέες, quales decent heroem, qui ἀνὴρ +πελώριος ἠΰς τε μέγας τε esse solet. Vid. Ind. v. <i>latus</i> et +<i>ingens</i>, Intpp. ad Virg. Æn. I, 589; VI, 413; Clark. ad Hom. +Il. γ, 226 et Drak. ad h.l. <ins class = "correction" title = "‘Sed h.l. Sed h.l. Sed h.l.’ legitur">Sed h.l.</ins> <!-- the 3 "Sed h. l." seems +like an error --> <!-- it's that french wine ::hic:: --> potest etiam +<i>hostis latus</i> esse, qui Murro paventi geminatus quasi videbatur. +Conf. Virg. Æn. IV, 470, ibique Heyne. Quod proprie ad insaniam spectat, +poeta ad terrorem transtulit.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">500</span> +<p><a name = "line1_500" id = "line1_500"> </a> +Mille simul dextræ, densusque micare videtur</p> +<p><a name = "line1_501" id = "line1_501"> </a> +Ensis, et <a href = "#var1_501">innumeræ</a> nutare in casside +cristæ.</p> +<p><a name = "line1_502" id = "line1_502"> </a> +Conclamant utrimque acies, ceu tota Saguntos</p> +<p><a name = "line1_503" id = "line1_503"> </a> +Igne micet: trahit <a href = "#var1_503">instanti</a> languentia +leto</p> +<p><a name = "line1_504" id = "line1_504"> </a> +Membra pavens Murrus, supremaque vota capessit:</p> +<span class = "pagenum">64</span> +<span class = "linenum">505</span> +<p><a name = "line1_505" id = "line1_505"> </a> +<ins class = "correction" title = "« incertum">«</ins>Conditor Alcide, +cujus vestigia <a href = "#var1_506">sacra</a></p> +<p><a name = "line1_506" id = "line1_506"> </a> +Incolimus, <a href = "#var1_506">terræ</a> minitantem averte +procellam,</p> +<p><a name = "line1_507" id = "line1_507"> </a> +Si tua non segni <a href = "#var1_507">defenso</a> mœnia dextra.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_503" id = "not1_503" href = "#line1_503">503.</a> +Conf. Virg. Æn. III, 140.— +<span class = "pagenum notes">64</span> +<a name = "not1_505" id = "not1_505" href = +"#line1_505">505.</a> <i>Conditor</i> Sagunti. Vid. sup. <a class = +"crossref" href = "#not1_273">ad v. 273</a>. +—<i>vestigia</i>, locum, in quo ejus vestigia sunt. +—<i>sacra</i>, divina, Dei. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_9">ad VII, 9</a>. +—<a name = "not1_506" id = "not1_506" href = +"#line1_506">506.</a> <i>terræ minitantem averte procellam</i>, ut +ap. Virg. Æn. III, 620.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_508" id = "line1_508"> </a> +Dumque orat cæloque adtollit lumina supplex;</p> +<p><a name = "line1_509" id = "line1_509"> </a> +«Cerne, ait, an nostris longe Tirynthius ausis</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p><a name = "line1_510" id = "line1_510"> </a> +Justius adfuerit: ni displicet æmula virtus,</p> +<p><a name = "line1_511" id = "line1_511"> </a> +Haud me dissimilem, Alcide, primoribus annis</p> +<p><a name = "line1_512" id = "line1_512"> </a> +Agnosces, invicte, tuis: fer numen amicum;</p> +<p><a name = "line1_513" id = "line1_513"> </a> +Et, Trojæ quondam primis memorate ruinis,</p> +<p><a name = "line1_514" id = "line1_514"> </a> +Dexter ades Phrygiæ delenti stirpis alumnos.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_509" id = "not1_509" href = "#line1_509">509.</a> +<i>ait</i> scil. Hannibal, per ludibrium ejusdem Herculis auxilium +implorans, cui se comparare solebat. Vid. Liv. XXI, 41, inf. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_356">II, 356</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_4">IV, 4</a> al. +—<a name = "not1_512" id = "not1_512" href = +"#line1_512">512.</a> <i>fer numen</i>, h. auxilium, ut ap. Virg. +Æn. I, 666 (conf. <a class = "crossref" href = "#var1_93">V.L. ad +v. 93</a>), vel præsta te mihi propitium. +—<i>amicum</i>, benignum, ut contra <i>male amicum</i> ap. Virg. +Æn. II, 735. +—<a name = "not1_513" id = "not1_513" href = +"#line1_513">513.</a> <i>Trojæ quondam primis memorate ruinis</i>. +Res satis nota, vel ex Hom. Il. ε, 638 seqq. Ovid. Met. XI, 194 sq. et +Apollod. II, 6, <span class = "smallcaps">iv</span>. Conf. sup. +<a class = "crossref" href = "#not1_43">ad v. 43</a>. +—<a name = "not1_514" id = "not1_514" href = +"#line1_514">514.</a> <i>Dexter</i>, propitius, <i>ades</i>, fer +opem mihi, populum Romanum Trojana stirpe oriundum <i>delenti</i>, +evertere conanti. Conf. <a class = "crossref" href = "#not1_14">ad +v. 14</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">515</span> +<p><a name = "line1_515" id = "line1_515"> </a> +Sic Pœnus, pressumque <a href = "#var1_515">ira</a> simul exigit +ensem,</p> +<p><a name = "line1_516" id = "line1_516"> </a> +Qua capuli statuere <a href = "#var1_516">moræ</a>; teloque relato</p> +<p><a name = "line1_517" id = "line1_517"> </a> +Horrida <a href = "#var1_517">labentis</a> perfunditur arma cruore.</p> +<p><a name = "line1_518" id = "line1_518"> </a> +Ilicet ingenti casu turbata juventus</p> +<span class = "pagenum">65</span> +<p><a name = "line1_519" id = "line1_519"> </a> +Procurrit: nota arma viri corpusque superbo</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p><a name = "line1_520" id = "line1_520"> </a> +Victori spoliare negant: coit aucta vicissim</p> +<p><a name = "line1_521" id = "line1_521"> </a> +Hortando manus, et glomerata mole feruntur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not1_515" id = "not1_515" href = +"#line1_515" title = "numerus deest">515.</a> <i>pressum</i>, +<i>inpressum</i>, <i>exigit</i>, pro simpl. transadigit, sc. in Murri +corpus. Conf. <a class = "crossref" href = "#not1_307">ad +v. 307</a> et <a class = "crossref" href = "#not1_383">383</a>. +—<a name = "not1_516" id = "not1_516" href = +"#line1_516">516.</a> <i>Qua</i>, quatenus, quousque, <i>moræ +capuli</i>, (ut <i>m. loricæ</i>, et <i>clipei</i> ap. Virg. Æn. +X, 485 et XII, 541) +—<i>statuere</i>, voluere, jussere, permisere. Conf. Burm. ad +Grat. 110. +—<i>relato</i>, extracto ex vulnere.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_518" id = "not1_518" href = "#line1_518">518.</a> +Si quem splendor quidam orationis et audacior spiritus delectat, eum hic +locus inprimis tenebit, quo singula instar miraculorum aucta verbis, +inpr. Junonis +<span class = "pagenum notes">65</span> +adparentis machinatio, quæ in Hannibalis favorem facta est. Ern. +—<i>ingenti casu</i>, gravi malo, vel morte ingentis, magni viri. +—<a name = "not1_520" id = "not1_520" href = +"#line1_520">520.</a> <i>negant</i>, vetant, inpediunt. +—<a name = "not1_521" id = "not1_521" href = +"#line1_521">521.</a> <i>feruntur</i>, φέρονται, inruunt. +—<i>mole</i>, multitudine.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_522" id = "line1_522"> </a> +Hinc saxis galea, hinc clipeus sonat æreus hastis;</p> +<p><a name = "line1_523" id = "line1_523"> </a> +Incessunt sudibus, librataque pondera plumbi</p> +<p><a name = "line1_524" id = "line1_524"> </a> +Certatim jaciunt: <a href = "#var1_524">decisæ vertice</a> cristæ,</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p><a name = "line1_525" id = "line1_525"> </a> +<a href = "#var1_525">Dereptumqum</a> decus nutantum in cæde +jubarum:</p> +<p><a name = "line1_526" id = "line1_526"> </a> +Jamque agitur largus per membra fluentia sudor,</p> +<p><a name = "line1_527" id = "line1_527"> </a> +<a href = "#var1_527">Et stant</a> loricæ squamis horrentia tela;</p> +<p><a name = "line1_528" id = "line1_528"> </a> +Nec requies, tegimenve datur mutare sub ictu.</p> +<p><a name = "line1_529" id = "line1_529"> </a> +Genua labant, fessique humeri gestamina laxant.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_522" id = "not1_522" href = "#line1_522">522.</a> +Hæc adumbrata ex Marone, qui Turnum simili periculo exponit, Æn. IX, 806 +sqq. ubi vid. Heyne. +—<a name = "not1_525" id = "not1_525" href = +"#line1_525">525.</a> <i>cæde</i>, sanguine, ut φόνος. +—<a class = "missing" name = "not1_526" id = "not1_526" href = +"#line1_526" title = "numerus deest">526.</a> <i>fluentia</i>, pro +fluens. Cf. Virg. Æn. III, 626. +—<a name = "not1_527" id = "not1_527" href = +"#line1_527">527.</a> <i>horrentia</i> vid. <a class = "crossref +missing" href = "#not1_423" title = "recte 423">ad v. 422</a>. +—<a name = "not1_528" id = "not1_528" href = +"#line1_528">528.</a> <i>tegimen</i> pectoris, h. loricam, telis +ubique transfixam. +—<i>mutare</i> cum alia adhuc integra, non <i>datur</i>, +conceditur.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_529" id = "not1_529" href = "#line1_529">529.</a> +<i>gestamina</i>, θώρηκα, ὃν φορέεσκε. Conf. Virg. Æn. III, 286.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">530</span> +<p><a name = "line1_530" id = "line1_530"> </a> +Tum creber, penitusque trahens suspiria, sicco</p> +<p><a name = "line1_531" id = "line1_531"> </a> +Fumat ab ore vapor, nisuque elisus anhelo</p> +<span class = "pagenum">66</span> +<p><a name = "line1_532" id = "line1_532"> </a> +Auditur gemitus, fractumque in casside murmur.</p> +<p><a name = "line1_533" id = "line1_533"> </a> +Mente adversa domat, <a href = "#var1_533">gaudetque</a> nitescere +duris</p> +<p><a name = "line1_534" id = "line1_534"> </a> +Virtutem, et decoris pretio discrimina pensat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_530" id = "not1_530" href = "#line1_530">530.</a> +Non muliebriter suspirat et gemit Hannibal, quod putat Ern., sed immani +labore, cui fortiter omnibusque animi viribus resistit, obpressus, +suspiria, anhelitum gemitumque de alto pectore ducit, quod ab herois +dignitate animique magnitudine non abhorret. Neque tamen diffiteor hanc +displicere mihi orationis luxuriem, qua Silius exornavit verba Virg. Æn. +IX, 812, 814. +—<i>creber</i>, crebro. +—<a name = "not1_531" id = "not1_531" href = +"#line1_531">531.</a> <i>ab ore sicco</i>, sitiente, ἀφ᾽ αὑαλέων +στομάτων ap. Callim. H. in Cer. v. 6. Conf. Virg. Æn. V, 199; +IX, 812 +<span class = "pagenum notes">66</span> +sq. +—<i>nisu elisus anhelo</i>, vix et difficulter editus. +—<a name = "not1_532" id = "not1_532" href = +"#line1_532">532.</a> <i>fractum in casside murmur</i>, sonus +cassidis fractæ, vel potius sonitus non continuus, modo fortior, modo +remissior. Conf. Heyne ad Virg. Ge. IV, 72, et Stat. Theb. +X, 323.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_533" id = "not1_533" href = "#line1_533">533.</a> +<i>domat</i>, superat, fortiter ferendo. +—<i>gaudet</i>, animum recipit reputans etc. +—<a name = "not1_534" id = "not1_534" href = +"#line1_534">534.</a> <i>decoris pretio discrimina pensat</i>, ex +gloriæ magnitudine pericula æstimat; pericula laude, quæ inde redundare +possit, ponderat, et cum ea confert, ut <i>adversa secundis</i>, et +<i>nova maleficia veteribus pensare</i> dixit Liv. XXVII, 40; et +XXXVII, 1. Huic mentis constantiæ et herois dignitati +<i>gemitus</i> male convenire videtur. Sed cf. Hom. φ, 272 sqq. Val. Fl. +V, 311 al.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">535</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_535" id = "line1_535"> </a> +Hic subitus scisso densa inter nubila cælo</p> +<p><a name = "line1_536" id = "line1_536"> </a> +Erupit quatiens terram fragor; et super ipsas</p> +<p><a name = "line1_537" id = "line1_537"> </a> +Bis Pater intonuit geminato fulmine pugnas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_535" id = "not1_535" href = "#line1_535">535.</a> +Jupiter, fœderis rupti vindex, triste Pœnis dat augurium, et +<i>lanceam</i>, (<i>tragulam</i> apud Liv. XXI, 7.) quasi de cælo +missam, ita dirigit, ut Hannibal ea saucietur. Egregium phantasma et +commentum poetæ, quod ad nobilitandum vulnus Hannibali inflictum, +magnumque hujus rei momentum declarandum, et hinc ad animos legentium +excitandos permultum valet. Conf. Liv. l.c. +—<i>scisso</i> vid. <a class = "crossref" href = "#not1_135">ad +I, 135</a>. Sic <i>findi</i> ap. Liv. XXI, 1, et in sacris +quoque libris σχιζόμενοι οὐρανοὶ Marc. I, 10, οὐρανοὶ ἀνεῴχθησαν +Matth. III, 26. Conf. Hard. ad Plin. lib. II, 26, et Heins. ad Ovid. +Fast. III, 371. +—<i>densa inter nubila</i>, triste augurium, ut lætum, cælo +sereno. Cf. Virg. Æn. VII, 141. Αἴσιον δ᾽ ἐπί οἱ Κρονίων Ζεὺς πατὴρ +ἔκλαγξε βροντὰν; Pind. Pyth. IV, 40 sqq. 343 sq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_538" id = "line1_538"> </a> +Inde inter nubes ventorum turbine cœco</p> +<p><a name = "line1_539" id = "line1_539"> </a> +Ultrix injusti vibravit lancea belli,</p> +<span class = "pagenum">67</span> +<span class = "linenum">540</span> +<p><a name = "line1_540" id = "line1_540"> </a> +Ac <a href = "#var1_540">femine</a> adverso librata cuspide sedit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_538" id = "not1_538" href = "#line1_538">538.</a> +<i>turbine cœco</i> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_401">V, 401</a>, et Virg. Æn. XII, 320. +—<a class = "missing" name = "not1_539" id = "not1_539" href = +"#line1_539" title = "numerus deest">539.</a> <i>lancea +vibravit</i> scil. se, h. vibrata est, passive, absolute et intransit. +ut passim. vid. Ind. Sic et <i>advertere</i> sup. <a class = "crossref" +href = "#line1_288">v. 288</a>, ubi vid. V.L. <i>convertit</i>, +<a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_645">IX, 645</a>, ubi Drak. +monet, similiter dici <i>vertit</i> Liv. II, 62; V, 18, 49. Claud. +in Eutrop. I, 251: <i>præcipitavere</i> Liv. V, 18: +<i>mutans</i> Tac. Ann. XII, 29: <i>effringet</i> inf. <a class = +"crossref" href = "#line1_647">I, 647</a>. Ita quoque μεταβάλλειν +ap. Aristot. παρακινήσαντα ap. Aristoph. in Βατραχ. et κεύθει ap. +Sophocl. in Œd: Tyr. quos laudavit D. Heins. ad h.l. ut ναίω, +ναιετάω aliaque omittam. Conf. Duker. ad Liv. III, 6. Cortii Exc. +VI, ad Sallust. b. Jug. c. 85; Ernesti clav. Cic. vid. +<i>vibrare</i> et +<span class = "pagenum notes">67</span> +<i>convertere</i>, Heins. et Heyne ad Virg. Æn. I, 104; II, 208; +X, 857. VV. DD. ad Hor. Od. IV, 10, 5, et Burm. ad Petron. +c. 47. +—<a name = "not1_540" id = "not1_540" href = +"#line1_540">540.</a> <i>sedit</i> hasta, vulnus, etc. vid. Ind. et +Heins. ad Ovid. Met. lib. XV, vers. 162. Burman. ad Lucanum lib. I, +vers. 31.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_541" id = "line1_541"> </a> +Tarpeiæ rupes, Superisque habitabile saxum;</p> +<p><a name = "line1_542" id = "line1_542"> </a> +Et vos, virginea lucentes semper in ara,</p> +<p><a name = "line1_543" id = "line1_543"> </a> +Laomedonteæ Trojana altaria flammæ;</p> +<p><a name = "line1_544" id = "line1_544"> </a> +Heu! quantum vobis fallacis imagine teli</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p><a name = "line1_545" id = "line1_545"> </a> +Promisere Dei? propius si pressa furenti</p> +<p><a name = "line1_546" id = "line1_546"> </a> +Hasta foret, clausæ starent mortalibus Alpes,</p> +<p><a name = "line1_547" id = "line1_547"> </a> +Nec, Trasymene, tuis nunc Allia cederet undis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_541" id = "not1_541" href = "#line1_541">541.</a> +Vobis, o Romani, quanta nunc spes adfulgebat, evitandi clades, a Pœno +olim adcipiendas? +—<a href = "#line1_541">541.</a> <i>Tarpeiæ rupes</i>, plur. +pro sing. ut <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_33">II, +33</a>; <a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_56">VII, +56</a>;<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_341"> VIII, +341</a>; <a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_267">XI, +267</a>. +—<i>Superis</i>, a Jove, Junone et Minerva, <i>habitabile</i>, +dignum quod habitetur, vel habitatum: <i>saxum</i> Tarpeium, scilicet +mons Capitolinus. +—<a name = "not1_542" id = "not1_542" href = +"#line1_542">542.</a> <i>ara virginea</i>, virginis, Vestæ. +—<a name = "not1_543" id = "not1_543" href = +"#line1_543">543.</a> <i>flammæ Laomedonteæ</i>, Trojanæ, ignis et +sacra Vestæ, quæ Æneas, capta Troja, secum in Italiam abduxisse +credebatur. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_82">V, 82</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_620">XIII, 620</a>, et Heyne Exc. IX, Virg. +Æn. II. +—En insignem tautologiam luxuriamque poetæ, qui <i>Laomedonteæ</i> +et <i>Trojana</i>, <i>aram</i> et <i>altaria</i> jungit. +—<a name = "not1_544" id = "not1_544" href = +"#line1_544">544.</a> <i>fallacis</i>, quod Saguntinorum spes +fefellit, quia Pœnum non necavit. +—<a name = "not1_545" id = "not1_545" href = +"#line1_545">545.</a> <i>propius</i>, altius; <i>pressa</i>, +inpressa, infixa. +—<a name = "not1_546" id = "not1_546" href = +"#line1_546">546.</a> <i>starent</i>, essent, seu forent. +—<i>Alpes</i>, via per A., quam post Herculem primus hominum +munivit. +—<a name = "not1_547" id = "not1_547" href = +"#line1_547">547.</a> Nec Trasymenus lacus nobilior clade Romanorum +factus esset, quam <i>Allia</i>, parvus fl. de quo vid. Heyne Exc. VIII, +ad Virg. Æ. VII, 717. Clades Alliensis satis nota vel ex Liv. V, 37 +sq.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_548" id = "line1_548"> </a> +Sed Juno, adspectans Pyrenes vertice celsæ</p> +<p><a name = "line1_549" id = "line1_549"> </a> +<a href = "#var1_549">Nava</a> rudimenta, et primos in Marte +calores,</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p><a name = "line1_550" id = "line1_550"> </a> +<a href = "#var1_550">Ut videt</a> impressum conjecta cuspide +vulnus,</p> +<span class = "pagenum">68</span> +<p><a name = "line1_551" id = "line1_551"> </a> +Advolat, obscura circumdata nube, <a href = "#var1_550">per +auras,</a></p> +<p><a name = "line1_552" id = "line1_552"> </a> +<a href = "#var1_552">Et validam</a> duris evellit ab ossibus +hastam.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_548" id = "not1_548" href = "#line1_548">548.</a> +In hunc locum omnino transferri possunt, quæ disputavit Heyne ad Virg. +Æn. IX, 802; XII, 134, et inpr. in Exc. ad Æn. IX, 638, unde adparebit, +Silium etiam vitia Maronis imitari. +—<a name = "not1_549" id = "not1_549" href = +"#line1_549">549.</a> <i>calores</i>, ardorem bellandi, primos +conatus juvenis ferventis animo.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_553" id = "line1_553"> </a> +Ille tegit clipeo fusum per membra cruorem,</p> +<p><a name = "line1_554" id = "line1_554"> </a> +Tardaque paulatim et dubio vestigia nisu</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p><a name = "line1_555" id = "line1_555"> </a> +Alternata trahens, <a href = "#var1_555">aversus</a> ab aggere +cedit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<span class = "pagenum notes">68</span> +<a name = "not1_554" id = "not1_554" href = "#line1_554">554.</a> +<i>vestigia</i>, pedem, <i>Alternata trahens</i>, ὀλίγον γόνυ γουνὸς +ἀμείβων, Hom. Il. Λ, 546. Conf. Virg. Æn. IX, 797, XII, 386 et Val. Fl. +II, 93 ubi vid. Burm. +—<i>nisu</i>, vi. Cf. Ind.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_556" id = "line1_556"> </a> +Nox tandem optatis terras pontumque tenebris</p> +<p><a name = "line1_557" id = "line1_557"> </a> +Condidit, et pugnas erepta luce diremit.</p> +<p><a name = "line1_558" id = "line1_558"> </a> +At duræ invigilant mentes, molemque reponunt</p> +<p><a name = "line1_559" id = "line1_559"> </a> +Noctis opus: clausos acuunt extrema pericli,</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p><a name = "line1_560" id = "line1_560"> </a> +Et fractis rebus violentior ultima virtus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_558" id = "not1_558" href = "#line1_558">558.</a> +Saguntinos per noctem urbem, quantum potuerint, muniisse murosque +refecisse, apte ad miserationem singulatim tradit poeta; Livius vero +XXI, 8 et 11, per aliquot dies quietem Saguntinis ab certaminibus +datam esse, quam sententiam Silius inf. <a class = "crossref" href = +"#line1_581">v. 581, 583</a>, expressit. Ern. +—<i>mentes duræ</i> sunt, vel obduratæ, pertinaces, obfirmatæ, quæ +flecti non poterant, et in fide erga Romanos obstinate manebant (ut ap. +Val. Fl. IV, 175, ubi Burm.), vel induratæ ad bellum, laborem et quævis +mala ferenda, ut <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_161">III, 161</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_516">VIII, 516</a>, <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_608">608</a>, et ap. Virg. Ge. II, 170 et Æ. III, +94, V, 730; Liv. XXVII, 48 (<i>Ligures durum in armis genus</i>); +Hor. Od. II, 12, 11; Ovid. Trist. V, 5, 51. Conf. inf. <a class = +"crossref" href = "bookVI.html#not6_307">ad VI, 308</a>. +—<i>molem</i>, muros, et aggerem, ut <a class = "crossref" href = +"#line1_579">v. 579</a>. +—<i>reponunt</i>, reficiunt, iterum exstruunt; nam <i>ponere</i> +est condere. Vid. sup. <a class = "crossref" href = "#not1_24">ad +v. 24</a>, et Heins. ad Ovid. Fast. II, 63. +—<a name = "not1_559" id = "not1_559" href = +"#line1_559">559.</a> Vis desperationis exprimitur, ut <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_218">X, 218 sq</a>. et ap. +Stat. Th. VII, 699. +—<i>acuunt</i>, ad virtutem strenuamque urbis defensionem +adcendunt. Cf. <a class = "crossref" href = "#not1_113">ad +v. 113</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_561" id = "line1_561"> </a> +Hinc <a href = "#var1_561">puer</a>, invalidique senes, hinc femina +ferre</p> +<span class = "pagenum">69</span> +<p><a name = "line1_562" id = "line1_562"> </a> +Certat opem in dubiis miserando <a href = "#var1_561">nava</a> +labori,</p> +<p><a name = "line1_563" id = "line1_563"> </a> +Saxaque mananti subvectat vulnere miles.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_561" id = "not1_561" href = "#line1_561">561.</a> +Verba Maroniana, Æn. XII, 131 seq. quem locum ex Hom. Il. Σ 514, 515, +adumbratum suspicor. +<span class = "pagenum notes">69</span> +Ceterum singula h.l. ad miserationem faciendam apta sunt. +—<a name = "not1_562" id = "not1_562" href = +"#line1_562">562.</a> <i>in dubiis</i> rebus, in ancipiti fortuna +belli et ambiguo rerum exitu.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_564" id = "line1_564"> </a> +Jam Patribus <a href = "#var1_564">clarisque</a> senum sua munia +curæ:</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p><a name = "line1_565" id = "line1_565"> </a> +Concurrunt, lectosque viros hortantur, et orant,</p> +<p><a name = "line1_566" id = "line1_566"> </a> +<a href = "#var1_566">Defessis subeant rebus, revocentque</a> +salutem,</p> +<p><a name = "line1_567" id = "line1_567"> </a> +Et Latia extremis inplorent casibus arma.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_564" id = "not1_564" href = "#line1_564">564.</a> +<i>clari senum</i>, gr. pro <i>clari senes</i>, h. γέροντες ἀριστῆες, +Hom. Il. β, 404. +—<a name = "not1_565" id = "not1_565" href = +"#line1_565">565.</a> Amplificavit brevem narrationem Liv. +XXI, 6 et 7. Proprie homines sunt <i>defessi</i>, seu <i>fessi +rebus</i> adversis, vel simpl. <i>fessi</i> (cf. Ind. et Virg. Æn. II, +285; Horat. Od. II, 4, 11) qui malis, longaque inprimis +obpugnatione et diuturno bello premuntur, viribusque exhauriuntur, ut +ap. Virg. Æn. I, 157, 178; II, 109. Deinde ipsæ calamitates poetis +<i>res fessæ</i> dicuntur v.c. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_492">II, 492</a>; <a class = "crossref missing" href += "bookX.html#line10_274" title = "recte 274">X, 275</a>, et Virg. +Æn. III, 145. Nam <i>rebus</i> h.l. sexto casu positum putare, paulo +durius videtur. +—<a name = "not1_566" id = "not1_566" href = +"#line1_566">566.</a> <i>subeant defessis rebus</i>, auxilio, ut +ap. Plin. II, 7. <i>Vespasianus fessis rebus subveniens.</i> +—<a name = "not1_567" id = "not1_567" href = +"#line1_567">567.</a> <i>Latia arma</i>, auxilium Romanorum.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_568" id = "line1_568"> </a> +«<a href = "#var1_568">Ite citi, remis velisque inpellite +puppim</a>,</p> +<p><a name = "line1_569" id = "line1_569"> </a> +Saucia dum <a href = "#var1_569">castris</a> clausa est fera: <a href = +"#var1_569">tempore Martis</a></p> +<span class = "pagenum">70</span> +<span class = "linenum">570</span> +<p><a name = "line1_570" id = "line1_570"> </a> +Utendum est <a href = "#var1_569">rapto</a>, et grassandum ad clara +periclis.</p> +<p><a name = "line1_571" id = "line1_571"> </a> +Ite citi, deflete fidem murosque ruentes,</p> +<p><a name = "line1_572" id = "line1_572"> </a> +Antiquaque domo meliora <a href = "#var1_572">arcessite</a> fata.</p> +<p><a name = "line1_573" id = "line1_573"> </a> +Mandati summa est: dum stat, remeate, Saguntos.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not1_569" id = "not1_569" href = +"#line1_569" title = "‘469’ legitur">569.</a> +<i>fera</i> δεινῶς Hannibal dicitur, ut <i>Libycus leo</i>, <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_401">VII, 401</a>, ubi vid. not. +Conf. <a class = "crossref" href = "#line1_638">v. 638</a>. +—<i>tempore rapto</i>, quod properanter præterit, vel simpliciter +raptim, festinanter <i>utendum</i>, vel denique, quæ ratio ceteris +præstat, commodum tempus adripiendum, occasio amplectenda est, ut contra +<i>tempus amittere</i>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_531">VII, 531</a>, et Virg. Æn. XI, 459. +<i>Rapere</i>, seu <i>corripere</i> et <i>carpere</i>, Græce ἁρπάζειν, +viam, iter, fugam, gradum, gressus, urbem, castra, letum, dies, tempus, +campum, pugnam, poetis est raptim facere, seu perficere, et adcelerare, +vel celeriter occupare et in usum suum convertere. Vid. Ind. +<span class = "pagenum notes">70</span> +et quæ loca adposuit Drak. Jos. Iscan. b. Troj. V, 358, <i>cum +tempore rapto Imperiale tonans</i>, etc. (ubi v. Dresem.) et Lucan. +X, 507, «Cæsar semper feliciter usus præcipiti cursu bellorum et +tempore rapto.» Conf. Heins. et Burm. ad Val. Flacc. II, 252, et ad +Ovid. Epist. XIX, 74; Gronov. ad Liv. VI, 23. +—<a name = "not1_570" id = "not1_570" href = +"#line1_570">570.</a> <i>ad clara</i>, ἔνδοξα, claritatem nominis, +ad gloriam, <i>grassandum</i>, omni studio contendendum est: ut <i>ire +periclis ad decus</i>, <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_36">IV, 36</a>, at <i>ad gloriam virtutis via +grassari</i> ap. Sallust. b. Jug. c. I.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_571" id = "not1_571" href = "#line1_571">571.</a> +<i>deflete</i>, etc. tristem eorum sortem exponite. +—<a name = "not1_572" id = "not1_572" href = +"#line1_572">572.</a> <i>Antiqua domo</i>, Roma, vel ex Latio, unde +Rutuli Ardeates coloniam Saguntum deduxere. Vid. <a class = "crossref" +href = "#not1_291">ad v. 291</a>, <i>domus</i>, patria, ut <a class += "crossref" href = "bookII.html#line2_75">II, 75</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_95">X, 95</a>, ubi Drak. +laudat Cerdam ad Virg. Æ. VIII, 114.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_574" id = "line1_574"> </a> +Ast illi celerant, qua proxima litora, gressum,</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p><a name = "line1_575" id = "line1_575"> </a> +Et fugiunt tumido per spumea cærula velo.</p> +<p><a name = "line1_576" id = "line1_576"> </a> +Pellebat somnos Tithoni roscida conjux,</p> +<p><a name = "line1_577" id = "line1_577"> </a> +Ac rutilus primis sonipes hinnitibus altos</p> +<p><a name = "line1_578" id = "line1_578"> </a> +Adflarat montes, roseasque movebat habenas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_577" id = "not1_577" href = "#line1_577">577.</a> +<i>rutilus sonipes</i>, equi Auroræ, cui non minus ac soli noctique equi +et currus tribuuntur. +—<a name = "not1_578" id = "not1_578" href = +"#line1_578">578.</a> <i>Adflarat montes</i>, locutio Virg. Ge. +I, 250, ubi vid. Heyne. +—<i>roseas habenas</i>. Nota est Ἠὼς ῥοδοδάκτυλος, seu ῥοδόπηχυς +(Hom. Il. α, 477. Theocrit. II, 148) h. pulchra, pulchritudine, more +poetarum, per aliquam ejus partem, colorem roseum, expressa. Vid. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_448">ad VII, 448</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_579" id = "line1_579"> </a> +Jam celsa e muris <a href = "#var1_579">exstructa</a> mole juventus</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p><a name = "line1_580" id = "line1_580"> </a> +Clausam nocturnis ostentat turribus urbem.</p> +<p><a name = "line1_581" id = "line1_581"> </a> +Rerum omnes pendent actus, et milite mæsto</p> +<p><a name = "line1_582" id = "line1_582"> </a> +Laxata obsidio, ac pugnandi substitit ardor,</p> +<p><a name = "line1_583" id = "line1_583"> </a> +Inque ducem versæ <a href = "#var1_583">tanto</a> discrimine curæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_580" id = "not1_580" href = "#line1_580">580.</a> +<i>nocturnis</i>, noctu exstructis.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_581" id = "not1_581" href = "#line1_581">581.</a> +<i>Pendere</i>, ut <i>hærere</i>, intermitti, desinere, differri, v.c. +ap. Virg. Æn. IV, 88. +—<i>Rerum actus</i>, obsidio. Poeta ante oculos habuit Liv. +XXI, 8, sed eamdem sententiam triplici modo expressit.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_584" id = "line1_584"> </a> +Interea Rutulis longinqua per æquora vectis</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p><a name = "line1_585" id = "line1_585"> </a> +Herculei ponto cœpere exsistere colles,</p> +<span class = "pagenum">71</span> +<p><a name = "line1_586" id = "line1_586"> </a> +Et nebulosa jugis adtollere saxa <a href = "#var1_586">Monœci</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_584" id = "not1_584" href = "#line1_584">584.</a> +<i>Rutulis</i>, Saguntinis. Cf. <a class = "crossref" href = +"#not1_291">ad v. 291 sq.</a> +—<a name = "not1_585" id = "not1_585" href = +"#line1_585">585.</a> Rupes et promont. cum portu et templo +<i>Herculis Monœci</i>, +<span class = "pagenum notes">71</span> +Μονοίκου λιμὴν, in Liguria erat, prope mare mediterr., ubi nunc Monaco +est, inter Nicæam (<i>Nizzam</i>) et Genuam vid. Strab. IV, p. 139, +140, et VV. DD. ad Virg. Æn. VI, 831. Plin. III, 5, et Lucan. +I, 405 sqq. +—<a href = "#line1_585">585.</a> <i>exsistere</i>, emergere, +in conspectum repente venire, et hinc eminere, conspici, ut +<i>exstare</i>, <i>surgere</i>, <i>exsurgere</i>, <i>erigi</i>, et h.l. +<i>adtollere</i> se, de montibus, etc. Conf. Heins. et Burm. ad Ovid. +Met. II, 264. Drak. ad Liv. XXV, 21, et, a quo hos jam laudatos video, +Ernesti clav. Cic. +—<a class = "missing" name = "not1_586" id = "not1_586" href = +"#line1_586" title = "numerus deest">586.</a> <i>Nebulosus</i>, +νεφώδης, altus.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_587" id = "line1_587"> </a> +Thracius hos Boreas scopulos inmitia regna</p> +<p><a name = "line1_588" id = "line1_588"> </a> +Solus habet, semperque rigens nunc litora pulsat,</p> +<p><a name = "line1_589" id = "line1_589"> </a> +Nunc ipsas alis <a href = "#var1_589">plangit</a> stridentibus +Alpes;</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p><a name = "line1_590" id = "line1_590"> </a> +Atque ubi se terris glaciali fundit ab Arcto,</p> +<p><a name = "line1_591" id = "line1_591"> </a> +Haud ulli contra fiducia surgere vento.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_587" id = "not1_587" href = "#line1_587">587.</a> +Egregia aquilonis pictura, in cujus singulis partibus summum πάθος et +exquisitiores imagines effulgent, quæ tamen in <a class = "crossref" +href = "#line1_593">vss. 593, 594</a>, nimis audaces videri possunt. +—<i>Boreas</i> h.l. <i>Thracius</i>, ut VII, 570, <i>Odrysius</i>, +X, 11, <i>Hæmonius</i>, (quæ vox tam ad Thraciam, quam ad +Thessaliam spectat, quoniam Hæmus mons utramque dividit) et Virg. Æ. +XII, 365, <i>Edonus</i> dicitur exemplo Græcorum; quibus <i>Thracia</i>, +ἀνέμων οἰκητήριον, a septemtrione est. Cf. VV. DD. ad Hesiod. Ἔργα +v. 507; Hom. Il. Ι, 5; Hor. Od. I, 25, 11; IV, 12, 11, Epod. +XIII, 3. Burm. ad Val. I, 611; VI, 340, et inpr. Spanhem. ad +Callim. H. in Dian. v. 114, et in Del. v. 26 et 65. +—<a name = "not1_588" id = "not1_588" href = +"#line1_588">588.</a> <i>Solus regna habet</i>, non solus ibi flat, +sed regnat, h. quam maxime sævit. cf. Lucan. I, 406 sqq. +—<a name = "not1_589" id = "not1_589" href = +"#line1_589">589.</a> <i>Alas</i>, velocitatis exprimendæ causa, +ventis, ut <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_478">VIII, +478</a> fulmini, a poetis adsignari, nota res est. +—<a name = "not1_591" id = "not1_591" href = +"#line1_591">591.</a> Nullus ventorum audet, cum eo pugnare. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_556">VII, 556 +sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_592" id = "line1_592"> </a> +Vorticibus torquet rapidis mare, fractaque anhelant</p> +<p><a name = "line1_593" id = "line1_593"> </a> +Æquora, et injecto conduntur gurgite montes:</p> +<p><a name = "line1_594" id = "line1_594"> </a> +Jamque volans Rhenum Rhodanumque in nubila tollit.</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p><a name = "line1_595" id = "line1_595"> </a> +Hunc postquam Boreæ dirum evasere furorem,</p> +<span class = "pagenum">72</span> +<p><a name = "line1_596" id = "line1_596"> </a> +Alternos mæsti casus bellique marisque,</p> +<p><a name = "line1_597" id = "line1_597"> </a> +Et dubium rerum eventum sermone volutant.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_592" id = "not1_592" href = "#line1_592">592.</a> +<i>anhelant</i> exquisite pro sonant. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_471">ad III, 471</a>. +—<i>fracta æquora</i>, ad scopulos adlisa et repercussa. +—<a name = "not1_594" id = "not1_594" href = +"#line1_594">594.</a> <i>Rhenum Rhodanumque</i>, fluctus in iis. +Nomina fluviorum ad ornatum spectant.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_595" id = "not1_595" href = "#line1_595">595.</a> +Disserunt inter se de discrimine urbis et eventu belli; quæ apte inventa +est oratio hominum, patriam urbem desperatam et obsidione +<span class = "pagenum notes">72</span> +pressam relinquentium; Ern. +—<a name = "not1_596" id = "not1_596" href = +"#line1_596">596.</a> <i>Alternos</i>, alterne, ἀμοιβαίως. +—<a name = "not1_597" id = "not1_597" href = +"#line1_597">597.</a> Verba Virg. Æn. VI, 157.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_598" id = "line1_598"> </a> +«O patria! o Fidei domus inclyta, quo tua nunc sunt</p> +<p><a name = "line1_599" id = "line1_599"> </a> +Fata loco? sacræne manent in collibus arces?</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p><a name = "line1_600" id = "line1_600"> </a> +An cinis, heu Superi! tanto de nomine restat?</p> +<p><a name = "line1_601" id = "line1_601"> </a> +Ferte leves auras, flatusque ciete secundos,</p> +<p><a name = "line1_602" id = "line1_602"> </a> +Si nondum insultat templorum <a href = "#var1_602">Pœnicus</a> ignis</p> +<p><a name = "line1_603" id = "line1_603"> </a> +Culminibus, Latiæque valent subcurrere classes.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_598" id = "not1_598" href = "#line1_598">598.</a> +<i>Fides</i> a Saguntinis præ reliquis diis culta. Nam, ut Livii verbis +utar, fidem socialem usque ad perniciem suam coluerunt; et Florus +II, 6, eorum urbem fidei erga Romanos magnum quidem, sed triste +monumentum adpellat. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_479">ad II, 479</a>. +—<i>quo sunt Fata loco</i>, ut ap. Virg. Æn. II, 322; IX, 723. +—<a name = "not1_599" id = "not1_599" href = +"#line1_599">599.</a> <i>arces</i> vid. <a class = "crossref" href += "#not1_7">ad v. 7</a>. +—<i>sacræ</i> conf. <a class = "crossref" href = "#not1_505">ad +v. 505</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_601" id = "not1_601" href = "#line1_601">601.</a> +Conf. Virg. Æn. III, 529, ibique Heyne.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_604" id = "line1_604"> </a> +Talibus inlacrimant noctemque diemque querelis,</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p><a name = "line1_605" id = "line1_605"> </a> +Donec Laurentes puppis defertur ad oras,</p> +<p><a name = "line1_606" id = "line1_606"> </a> +Qua pater, adceptis Anienis ditior undis,</p> +<p><a name = "line1_607" id = "line1_607"> </a> +In pontum flavo descendit gurgite <a href = "#var1_607">Thybris</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_605" id = "not1_605" href = "#line1_605">605.</a> +<i>Laurentes</i>, Italiæ, vel Laurenti, urbis Latii, haud procul ab +Ostia, ubi Tiberis in mare Inferum, seu Tyrrhenum influit. Vid. <a class += "crossref" href = "#not1_110">ad v. 110</a>. +—<a name = "not1_606" id = "not1_606" href = +"#line1_606">606.</a> <i>patres</i>, quod prisco sermone honoris, +reverentiæ, amoris religionisque vocabulum fuit, dicuntur Dii, reges et +fluvii majores. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_126">V.L. ad III, 126</a>, et VV. DD. ad Virg. Æn. +I, 155. Val. Fl. I, 11, et Petron. c. 41. +—<i>Anio</i>, seu <i>Anien</i>, hod. <i>Teverone</i>, <i>ditior +u.</i> V. Burm. ad Val. Fl. IV, 720. +—<a name = "not1_607" id = "not1_607" href = +"#line1_607">607.</a> <i>flavo</i> v. Heins. ad Ovid. Met. XIV, +447, et Jani ad Hor. Od. I, 2, 13.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_608" id = "line1_608"> </a> +Hinc consanguineæ subeunt jam mœnia Romæ.</p> +<p><a name = "line1_609" id = "line1_609"> </a> +Concilium vocat augustum, castaque beatos</p> +<span class = "pagenum">73</span> +<span class = "linenum">610</span> +<p><a name = "line1_610" id = "line1_610"> </a> +Paupertate Patres, ac nomina parta triumphis</p> +<p><a name = "line1_611" id = "line1_611"> </a> +Consul, et æquantem Superos virtute Senatum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_608" id = "not1_608" href = "#line1_608">608.</a> +<i>consanguineæ</i>, ob communem originem. Cf. <a class = "crossref" +href = "#line1_655">v. 655 et 671</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_609" id = "not1_609" href = "#line1_609">609.</a> +Præclara priscæ Romanorum simplicitatis, frugalitatis virtutisque +descriptio, cui comparentur suavissima loca Hor. Od. I, 12, 33 +seqq. II, 5, 10, 20. Juven. XIV, 160 seq. Ovid. Fast I, 197 +sq. et Propert. IV, 1, quibus locis vetus simplicitas potissimum +<span class = "pagenum notes">73</span> +nos delectat eo, quod cum magnificentia elegantiaque serioris ævi +comparatur. +—Admodum languere hunc locum censet vir doctus in N. <i>Allgem. +deutsch. Bibl.</i> T. VIII, P. II, p. 418. Suffecisset +sane simpl. memorasse, senatum a consulibus coactum esse. Sed quis ita +poetam quasi in ordinem coget, et quis obfendetur imagine, in quam ille +facile incidere poterat, quæque lectores tam jucundis adficit sensibus? +—<i>casta beatos Paupertate Patres</i> cf. <a class = "crossref" +href = "bookVI.html#line6_633">VI, 633</a>, et Virg. Æn. VIII, 105. +—<i>beatos</i>, felices, vel etiam divites et contentos re modica, +non lauta, ut μάκαρες ap. Hesiod. Ἐργ. 549, vel μακάριοι et εὐδαίμονες. +Conf. mox v. 615. Cuper. Obss. III, 1; Heins. ad Ovid. Amor. +I, 15, 34, et, quos Drak. citavit, Varr. L. L. V, p. 24 +et Claud. Cons. Olyb. et Prob. v. 46. +—<i>casta</i>, integra et pura a scelere, paucis juste paratis +contenta, nec divitiis per malas artes inhians. +—<a name = "not1_610" id = "not1_610" href = +"#line1_610">610.</a> <i>Paupertas</i> h. loco, non inopia est, sed +fortuna mediocris, quæ nec lauta, nec tenuis et despecta est, vita +simplex sine quæstus opumque cupiditate, Sen. Ep. 87 «Paupertas est, non +quæ pauca possidet, sed quæ multa non possidet.» Conf. Jani ad Hor. Od. +I, 1, 18, et, quos Drak. laudat, Lucan. X, 151; Hor. Serm. VI, +71; Val. Max. IV, 8, 2. (<i>Fabius paupertatem inopia mutavit</i>) +et Broukh. ad Tibull. I, <span class = +"smallcaps">i</span>, 3, et 5. +—<i>nomina parta triumphis</i>, viros triumphis claros, abstr. pro +concr. vid. App. Capitolinos, Torquatos, Corvinos, Coriolanos, +Fidenatas, Messalas, qui tum temporis cognominibus inclaruerant, +indicari observant Dausq. et Drak.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_612" id = "line1_612"> </a> +Facta animosa viros, et recti sacra cupido</p> +<p><a name = "line1_613" id = "line1_613"> </a> +Adtollunt, <a href = "#var1_613">hirtæque togæ</a>, neglectaque +mensa,</p> +<p><a name = "line1_614" id = "line1_614"> </a> +Dexteraque <a href = "#var1_614">a curvis capulo non segnis +aratris</a>;</p> +<span class = "pagenum">74</span> +<span class = "linenum">615</span> +<p><a name = "line1_615" id = "line1_615"> </a> +Exiguo faciles, et opum non indiga corda,</p> +<p><a name = "line1_616" id = "line1_616"> </a> +Ad parvos curru remeabant sæpe penates.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_613" id = "not1_613" href = "#line1_613">613.</a> +<i>Adtollunt</i>, claros et venerabiles reddunt. +—<i>hirtæ togæ</i>, v. V.L. +—<i>neglecta mensa</i>, frugalis, qualis M. Curii Dentati, Q. +Ælii Tuberonis et aliorum fuit, de quibus vid. Juven XI, 78 seqq. Val. +Max. IV, 3, et Aurel. Vict. de vir. ill. c. 33. +—<a name = "not1_614" id = "not1_614" href = +"#line1_614">614.</a> <i>Dextera</i> per aratrum non segnis, +inutilis facta <i>capulo</i>, +<span class = "pagenum notes">74</span> +ad gladii usum, ad bellum. Conf. loc. sim. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_398">VIII, 398</a>, et Claud. in Eutrop. II, 395. +—Exemplo sunt C. Atilius Serranus et L. Quinctius +Cincinnatus, de quibus vid. Virg. Æn. VI, 845; Liv. III, 26; Plin. +XVIII, 3 seu 4. Alios laudat Sen. Ep. 86, et Flor, I, 11. +—<a name = "not1_615" id = "not1_615" href = +"#line1_615">615.</a> <i>Exiguo faciles</i>, qui tenuem victum, +facilem paratu, parabilem habent, qui facile inveniunt pauca, quæ ad +vitam sustentandam necessaria sunt, ut fere <i>priscis introitu +facilis</i>, <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_52">V, 52</a>, et <i>victu facilem</i> ap. Virg. +Æn. I, 445, ubi vid. Heyne in Var. Lect. et in Exc. XIV. Possint +etiam <i>faciles</i> esse contenti: nam <i>facilis</i> dicitur argilla, +seu cera, quæ fingi et tractari potest; (v.c. Tibull. I, 1, 40, ubi +vid. Heyne) unde ad hominem transfertur, qui facile flectitur, qui +εὐκίνητος est, commodus, comis, humanus, et hinc contentus, αὐτάρκης, ut +<i>difficilis</i> est inexorabilis, durus, pertinax, morosus; ἀργαλέος, +δύσκολος, δυσχερὴς, χαλεπός. Sic fere εὔκολοι ταῖς διαίταις ap. Plut. et +<i>contentus vivere parvo</i> ap. Tibull. I, 1, 25. Nisi malis +accipere, ut <i>facilis soli</i> XV, 718; <i>periculis</i>, XII, 464; +<i>morti</i> ap. Lucan. IV, 506; <i>injuriæ</i> ap. Quintil. Decl. +I, 16, et <i>inanibus</i> ap. Tac. Ann. II, 27, ut innuantur ad +fortunam mediocrem, cui adsueti sunt, perferendam idonei. +—<i>Exiguum</i> et <i>parvum</i> dicitur res modica, fortuna +mediocris, v.c. Virg. Ge. II, 472 (<i>exiguo adsueta juventus</i>) et +Æn. VI, 844; IX, 607. Tibull. l.c. et Horat. Od. II, 16, <span class = +"smallcaps">xiii</span>. +—<a name = "not1_616" id = "not1_616" href = +"#line1_616">616.</a> <i>parvos penates</i>, humiles ædiculas, +casas, in quibus et parva Penatium signa: Cf. <a class = "crossref" href += "bookVII.html#line7_173">VII, 173</a>; Heins. ad Ovid. Metam. VIII, +637; Bentl. ad Hor. Ep. I, 7, 58, et VV.DD. ad Virg. Æn. VIII, 543. +—<i>curru</i> sc. triumphali, sententia Marsi, Cell. et +N. Heins. vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_614">ad III, 614</a>; Drak. convenientius esse +videtur, currus intelligere, quibus senatores, rure evocati, in curiam +venerint, et inde domum redierint, unde sellæ curules ortæ. Sed poeta +expressit Liv. III, 68; «præda parta, agro ex hoste capto, pleni +fortunarum gloriæque simul publicæ, simul privatæ, triumphantes domum ad +Penates redibatis.» Præclare autem <i>parvos penates</i> obposuit +<i>currui</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_617" id = "line1_617"> </a> +In foribus sacris, primoque in limine templi</p> +<p><a name = "line1_618" id = "line1_618"> </a> +<a href = "#var1_618">Captivi currus</a>, belli decus, armaque rapta</p> +<span class = "pagenum">75</span> +<p><a name = "line1_619" id = "line1_619"> </a> +Pugnantum ducibus, sævæque in Marte secures,</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p><a name = "line1_620" id = "line1_620"> </a> +Perfossi clipei, et servantia tela cruorem,</p> +<p><a name = "line1_621" id = "line1_621"> </a> +Claustraque portarum pendent: hic Punica <a href = +"#var1_621">bella</a>,</p> +<p><a name = "line1_622" id = "line1_622"> </a> +Ægates cernas, fusaque per æquora classe</p> +<p><a name = "line1_623" id = "line1_623"> </a> +Exactam ponto Libyen testantia rostra:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_617" id = "not1_617" href = "#line1_617">617.</a> +In templis olim senatus haberi, legatique excipi solebant. Cf. Intpp. +Virg. Æn. I, 505 sq. et VII, 192 seq. inf. <a class = "crossref" +href = "bookVI.html#line6_454">VI, 454</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_72">XI, 72</a>; Cic. Cat. I, 13; II, 6; +III, 9. Legatis plerumque extra urbem, in æde Martis, seu Bellonæ, +seu Apollinis senatus dabatur. +—<i>templum</i> etiam dicitur omnis locus inauguratus +<span class = "pagenum notes">75</span> +et sanctus, et proprio is, quem augures certo ritu capiunt: hinc +tribunal, rostra et curia. Cf. Liv. I, 30; XXXVII, 52, 53; XLI, 15, +et Ernesti clav. Cicer. voc. <i>templum</i>. Ceterum Silius h.l. ante +oculos habuit Virg. Æn. VII, 170 sq. inpr. v. 183, 186, ubi vid. +Cerda et Heyne. Conf. etiam Perizon. Anim. hist. c. 7. +—<a name = "not1_621" id = "not1_621" href = +"#line1_621">621.</a> <i>Punica bella, Ægates</i>, spolia ex +b. Punico I, pugna ad Ægates insulas finito; Cell. <i>Ægates Punica +bella</i> Drak. putabat esse <i>prœlium</i> cum Pœnis ad Ægates +commissum, cujus pictura in foribus templi dedicata fuerit. Sic +<i>bellum</i> et Gr. πόλεμος passim occurrunt. Vid. Ill. Harles. ad +Ovid. Trist. V, 10, 26. Cort. ad Sallust. b. Cat. c. 9, et +Casaub. ad Polyb. p. 147, ed. Gronov. Sed <i>bella</i> etiam pro +<i>bellum</i>, et hoc proprie adcipi potest, more poetarum, qui generali +notione præmissa, specialem, quæ illam explicet, adjiciunt. +—Verba <i>Punica bella</i> et <i>Ægates</i> non de pictura +intellexerim, sed de tropæis et rostris navium, quorum adspectus +victoriæ illius memoriam instauraverit; Ern. Recte opinor. +—<a name = "not1_623" id = "not1_623" href = +"#line1_623">623.</a> <i>Exactam ponto Libyen</i>, Pœnos in mari +profligatos, et omnibus insulis, quotquot inter Italiam et Siciliam +sunt, excedere jussos. Conf. Polyb. I, 62 et 63, 624, 626. Historia +notissima vel ex Liv. V, 34, 49, et Flor. I, 13; cf. <a class += "crossref" href = "bookIV.html#line4_150">IV, 150 sq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_624" id = "line1_624"> </a> +Hic galeæ Senonum, pensatique inprobus auri</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p><a name = "line1_625" id = "line1_625"> </a> +Arbiter ensis inest, Gallisque ex arce fugatis</p> +<p><a name = "line1_626" id = "line1_626"> </a> +Arma revertentis pompa gestata Camilli:</p> +<p><a name = "line1_627" id = "line1_627"> </a> +Hic spolia Æacidæ, hic Epirotica signa,</p> +<p><a name = "line1_628" id = "line1_628"> </a> +Et Ligurum <a href = "#var1_628">horrentes coni</a>, parmæque relatæ</p> +<span class = "pagenum">76</span> +<p><a name = "line1_629" id = "line1_629"> </a> +Hispana de gente rudes, Alpinaque gæsa.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_624" id = "not1_624" href = "#line1_624">624.</a> +<i>pensati inprobus Arbiter</i>, iniquo ponderi explendo adjectus. Conf. +Liv. V, 48 ext. +—<a name = "not1_626" id = "not1_626" href = +"#line1_626">626.</a> <i>pompa</i>, triumpho. Vid. Liv. V, 49. +—<a name = "not1_627" id = "not1_627" href = +"#line1_627">627.</a> Hic versus ad <i>Pyrrhum</i>, Epiri regem, a +Pyrrho, seu Neoptolemo, Achillis filio, <i>Æaci</i> pronepote, et regni +Epirotici conditore, genus paternum, ab Hercule maternum ducentem, (unde +<i>Æacides</i>, dicitur Cic. de Div. II, 56; Off. I, 13. Ep. ad +Div. IX, 25.) referendus videtur. Sed <i>Æacides</i> etiam esse possit +<i>Perses</i>, seu <i>Perseus</i>, ultimus Macedoniæ rex, a L. Æmilio +Paulo, qui LXX urbes Epiri una die solo æquavit, in triumpho ductus, et +ab eodem Achille, Æaci nepote, oriundus. Conf. <a class = "crossref +missing" href = "bookXV.html#not15_292" title = "recte 292">ad XV, 291 +seq.</a> Prop. IV, <span class = "smallcaps">ii</span>, 39, et inpr. +Heyne ad Virg. Æn. VI, 840. +—<a name = "not1_628" id = "not1_628" href = +"#line1_628">628.</a> <i>Liguria</i> (nunc Genua et +<span class = "pagenum notes">76</span> +Lucca) varia cum Romanis bella, quæ Livius pluribus locis et Noris. +Cenot. Pis. Diss. I, 1, copiose descripserunt, gessit, ut et +<i>Hispania</i>; sed neutra ante b. Punici II tempora: unde Silius +tempora turbasse, et forte Ligures cum Gallis Insubribus confudisse +censendus est, æque ac Florus II, 3; cujus historia de rebus +bellisque adversus Ligures non multo post belli Punici I finem gestis +impeditissima est, et ad seriora tempora spectare videtur, quibus +Fulvium, Bæbium et Postumium, quibus Floro, Livio aliisque testibus +Ligures vicere, Consules fuisse constat. +—<i>parmæ rudes</i>, informes, vel nulla pictura et cælatura +ornatæ, ut <i>p. alba</i> et <i>pura</i>, ap. Virg. Æn. IX, 548, et XI, +711, ad quæ loca vid. Heyne. An sunt scuta, ex coriis tantum, sine +ferro, confecta, ut minoris essent ponderis, qualibus Numidæ utebantur? +Vid. Sallust. b. Jug. c. 94 pr. et Suid. πάρμαι, δερμάτινοι θυρεοὶ +παρά Καρχηδονίοις. Utrumque infra <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_234">ad III, 234</a>, jam laudavit Dausq. qui h.l. +verba Strab. III, p. 106 (ubi ἀσπίδιον Lusitanorum, quod sine +fibulis, aut ansis erat, describitur) adposuit et hæc notavit: «Ubi +Romani hactenus Hispanos debellarunt? Suspicio est, Hispanos fuisse in +auxiliis Pænorum b. Punico I, devictosque in Sicilia. Sed quomodo +<i>rudes parmæ</i>? Suspicio est fuisse tectas corio ἀδεψήτω: nisi iis +carere subsidiis est, parmam esse rudem, et erudito expertove bellatori +sat commodam, quo inclino.» +—<a name = "not1_629" id = "not1_629" href = +"#line1_629">629.</a> <i>Alpina gæsa</i> sumsit ex Virg. Æn. VIII, +661, 662, ubi v. Intpp. <i>Alpina</i> Cell. putabat esse, ex arboribus +Alpinis, ut durioribus, confecta; Dausq. erepta Senonibus in obsidione +Capitolii, aut Celtis, quos b. Punico I, in Pœnorum castris +stipendia fecisse, Appianus in Libycis tradit; Drak. erepta Gallis +Insubribus, Alpium adcolis, et a Romanis tempore inter b. Punicum +I, et II, devictis. Vid. Flor. II, 3 et 4. +—<i>gæsa</i> etiam Afris tribuuntur ap. Liv. XXVI, 6, et inf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_444">II, 444</a> (ubi +Drak. notat, his locis vulgatam lect. Polluc. VII, 156, vindicari posse) +sed plerumque Gallis, vel Hispanis. V. Barth. ad Stat. Th. IV, 64.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">630</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_630" id = "line1_630"> </a> +Sed postquam clades patefecit et horrida bella</p> +<p><a name = "line1_631" id = "line1_631"> </a> +Orantum squalor, præsens adstare Sagunti</p> +<p><a name = "line1_632" id = "line1_632"> </a> +Ante oculos visa est extrema precantis imago.</p> +<span class = "pagenum">77</span> +<p><a name = "line1_633" id = "line1_633"> </a> +Tum senior mæsto Sicoris sic incipit ore:</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_631" id = "not1_631" href = "#line1_631">631.</a> +<i>Orantum squalor</i>, h. legati squalentes, seu squalidi. Squalorem et +sordes tam reorum, quam lugentium et supplicantium, ad miserationem +movendam pertinere, vel tironibus nota res est. Cf. <a class = +"crossref" href = "#line1_673">v. 673, 674</a>. +—<a name = "not1_632" id = "not1_632" href = +"#line1_632">632.</a> <i>extrema</i>, humillimis +<span class = "pagenum notes">77</span> +verbis, vel opem in extremis suis rebus.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_634" id = "line1_634"> </a> +«Sacrata gens clara fide, quam rite fatentur</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p><a name = "line1_635" id = "line1_635"> </a> +Marte satam populi ferro parere <a href = "#var1_635">subacti</a>,</p> +<p><a name = "line1_636" id = "line1_636"> </a> +Ne crede <a href = "#var1_636">emensos</a> levia ob discrimina +pontum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_634" id = "not1_634" href = "#line1_634">634.</a> +Oratio gravissima, et ad vim malorum declarandam mentesque miseratione +permovendas aptissima. +—<i>fide sacrata</i>, sacra et inviolata; vel templo Fidei publice +sacrato.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_637" id = "line1_637"> </a> +Vidimus obsessam patriam, murosque trementes:</p> +<p><a name = "line1_638" id = "line1_638"> </a> +Et, quem insana freta, aut cœtus genuere ferarum,</p> +<p><a name = "line1_639" id = "line1_639"> </a> +Vidimus Hannibalem: procul his a mœnibus, oro,</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p><a name = "line1_640" id = "line1_640"> </a> +Arcete, o Superi, nostroque in Marte tenete</p> +<p><a name = "line1_641" id = "line1_641"> </a> +Fatiferæ juvenem dextræ: qua mole sonantes</p> +<p><a name = "line1_642" id = "line1_642"> </a> +<a href = "#var1_642">Exigit</a> ille trabes? et quantus crescit in +armis?</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_638" id = "not1_638" href = "#line1_638">638.</a> +Similiter Dido de Ænea ap. Virg. Æn. IV, 366 sq. Cf. sup. <a class = +"crossref" href = "#line1_569">v. 569</a>. +—<i>insana</i> vid. <a class = "crossref" href = "#not1_101">ad +v. 101</a> et <a class = "crossref" href = "#not1_252">252</a>. +—<a name = "not1_640" id = "not1_640" href = +"#line1_640">640.</a> Verba generosa, et ad benevolentiam +adliciendam idonea! +—<i>tenete</i>, h. detinete, ut <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_450">XI, 450</a>, ubi plura exempla congessit Drak. +—<a name = "not1_641" id = "not1_641" href = +"#line1_641">641.</a> <i>Fatiferæ</i>, ut <a class = "crossref" +href = "bookII.html#line2_116">II, 116</a>, et <i>fatalis</i> <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_400">II, 400</a>, θανατηφόρου. +Conveniunt fere verba Virg. Æn. XI, 283, 284. +—<i>mole</i>, vi; vel quam magnas. +—<a name = "not1_642" id = "not1_642" href = +"#line1_642">642.</a> <i>quantus crescit</i> ut XII, 719. +—<i>crescit in armis</i>, semper majora audet, Schmid. Sed poeta +ad ea, quæ sup. <a class = "crossref" href = "#line1_496">v. 496 +sqq.</a> dixerat, respexit, vel sensus est: quanto major videtur in +armis, si arma cepit, seu in bello. Cf. V.L.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_643" id = "line1_643"> </a> +Trans juga Pyrenes, medium indignatus Hiberum,</p> +<p><a name = "line1_644" id = "line1_644"> </a> +Excivit Calpen, et mersos Syrtis arenis</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p><a name = "line1_645" id = "line1_645"> </a> +Molitur populos, majoraque mœnia quærit.</p> +<span class = "pagenum">78</span> +<p><a name = "line1_646" id = "line1_646"> </a> +Spumeus hic, medio qui surgit ab æquore, fluctus,</p> +<p><a name = "line1_647" id = "line1_647"> </a> +Si prohibere piget, <a href = "#var1_647">vestras</a> effringet in +urbes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_643" id = "not1_643" href = "#line1_643">643.</a> +Ferocissimas gentes sibi conciliavit: quod sortem nostram adgravat. +—Iberum superavit, et extra terminos egressus est, +<i>indignatus</i>, fluvium esse <i>medium</i> inter Pœnorum et Rom. +imperium, et utriusque finem. Conf. <a class = "crossref" href = +"#not1_294">ad v. 294</a>. +—<a class = "missing" name = "not1_644" id = "not1_644" href = +"#line1_644" title = "numerus deest">644.</a> <i>Excivit</i> in +bellum adversus Romanos <i>Calpen</i>, Hispanos, fretum Herculeum +adcolentes. +—<i>mersos</i>, obrutos, fortius quam habitantes. +—<a name = "not1_645" id = "not1_645" href = +"#line1_645">645.</a> <i>Molitur</i>, parat, movet, excitat +<span class = "pagenum notes">78</span> +ad bellum. Nam <i>moliri</i> de omni motu, opere, aut conatu usurpatur. +Vid. Ind. et <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_264">ad +VII, 264</a>. +—<i>majora</i>, quam Saguntina, <i>mœnia quærit</i>, ad spem Romæ +expugnandæ adspirat, et hujus rei occasionem quærit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_646" id = "not1_646" href = "#line1_646">646.</a> +Conf. Senec. Med. v. 393 sq. +—<i>medio qui surgit ab æquore</i>, qualem poeta descripsit sup. +<a class = "crossref" href = "#line1_468">v. 468</a> sq. +—<a name = "not1_647" id = "not1_647" href = +"#line1_647">647.</a> <i>effringet</i> vid. <a class = "crossref" +href = "#not1_539">ad v. 539</a>. Æstuantis instar fluctus in +Italiam inruet, nisi mature cœptis ejus obviam iveritis.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_648" id = "line1_648"> </a> +An tanti pretium motus, ruptique per enses</p> +<p><a name = "line1_649" id = "line1_649"> </a> +Fœderis, hoc juveni, jurata in bella ruenti,</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p><a name = "line1_650" id = "line1_650"> </a> +Creditis, ut statuat <a href = "#var1_650">superatæ</a> jura +Sagunto?</p> +<p><a name = "line1_651" id = "line1_651"> </a> +Ocius ite, viri, et nascentem exstinguite flammam,</p> +<p><a name = "line1_652" id = "line1_652"> </a> +Ne seræ redeant post aucta pericula curæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_649" id = "not1_649" href = "#line1_649">649.</a> +<i>jurata bella</i> conf. sup. <a class = "crossref" href = +"#line1_118">v. 118</a>. +—<a name = "not1_650" id = "not1_650" href = +"#line1_650">650.</a> <i>statuat jura</i>, leges det.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_652" id = "not1_652" href = "#line1_652">652.</a> +Ne sero et frustra ad propulsandum periculum adnitamini, si nimis +creverit.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_653" id = "line1_653"> </a> +Quamquam o! si nullus terror, non obruta jam nunc</p> +<p><a name = "line1_654" id = "line1_654"> </a> +Semina fumarent belli: vestræne Sagunto</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p><a name = "line1_655" id = "line1_655"> </a> +Spernendum consanguineam protendere dextram?</p> +<p><a name = "line1_656" id = "line1_656"> </a> +<a href = "#var1_656">Omnis Hiber, omnis rapidis fera Gallia +turmis</a>,</p> +<p><a name = "line1_657" id = "line1_657"> </a> +Omnis ab æstifero sitiens Libys inminet axe.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_653" id = "not1_653" href = "#line1_653">653.</a> +Quod si vobis quoque nihil metuendum esset, et si belli, vobis +inminentis, flamma non jam erumpere quasi e cineribus inciperet: nonne +fœderis religio originisque similitudo vos ad opem nobis ferendam +incitare debet? +—<i>Quamquam o!</i> ut ap. Virg. Æn. V, 195, et XI, 415.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_656" id = "not1_656" href = "#line1_656">656.</a> +Tota nunc Hispania, Gallia et Africa vestro imperio exitioque inminet. +—<a name = "not1_657" id = "not1_657" href = +"#line1_657">657.</a> <i>sitiens</i>, commune epitheton populorum +<i>æstifero axi</i>, h. calidiori cælo subjectorum: v.c. ap. Virg. Ecl. +I, 65; et Ge. IV, 425.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_658" id = "line1_658"> </a> +<a href = "#var1_658">Per vos culta</a> diu Rutulæ primordia gentis,</p> +<span class = "pagenum">79</span> +<p><a name = "line1_659" id = "line1_659"> </a> +Laurentemque Larem, et genetricis pignora Trojæ,</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p><a name = "line1_660" id = "line1_660"> </a> +Conservate pios, qui permutare coacti</p> +<p><a name = "line1_661" id = "line1_661"> </a> +Acrisioneis Tirynthia culmina muris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_658" id = "not1_658" href = "#line1_658">658.</a> +<i>vos</i> scil. oramus (quod in hac precum formula sæpius omitti, +docent exempla, in V.L. laudata) per sacra communia, quæ diu coluistis, +et nos Saguntum ex Italia +<span class = "pagenum notes">79</span> +nobiscum deduximus. Conf. mox <a class = "crossref" href = +"#line1_666">v. 666 sqq.</a> +—<i>primordia</i>, communem originem, a Rutulis ductam. +—<i>culta diu</i>, quæ diu vobis quasi sacra fuit et venerabilis. +An <i>primordia</i> sunt sacra arcana et antiqua, ut <i>initia</i> et +μυστήρια? Cf. Tac. German. c. 39. +—<i>Rutulæ gentis</i>, cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#line1_291">v. 291 sq.</a> Dausq. nota est hæc: «<i>culta</i> sc. +ab Ardeatibus, Saguntinorum patribus, qui templo Veneris, quod erat +Latio commune, præfuerunt, teste Strab. V, p. 160.» +—<i>Primordia gentis Rutulæ</i> de primis conditoribus, Ænea +inprimis, unde et Rutuli, Ardeates, et ipsi Saguntini coloni; Ern. Sed +quomodo Rutuli ab Ænea oriundi? +—<a name = "not1_659" id = "not1_659" href = +"#line1_659">659.</a> Hæc ad Penates et Palladium, quæ Æneas Troja +abstulisse credebatur, spectare videntur; nisi <i>pignora Trojæ</i> +æternum forte ignem Vestæ innuunt. Cf. Heyne Exc. IX ad Virg. +Æn. II. +—<i>Laurentemque</i>, Italum, <i>larem</i>, ut <i>Pergameum +larem</i> dixit Virg. Æ. V, 744, ubi vid. Heyne. Cf. sup. <a class += "crossref" href = "#not1_110">ad v. 110</a>. +—<i>pignora</i> imperii æterni. +—<i>genetricis</i>, unde originem ducitis. +—<a name = "not1_660" id = "not1_660" href = +"#line1_660">660.</a> <i>Conservate</i>, adjuvate <i>pios</i> et +fideles socios vestros. +—<i>qui permutare coacti</i>, etc. Cf. mox v. 667 et sup. +<a class = "crossref" href = "#not1_291">ad v. 291 sq.</a> +—<a name = "not1_661" id = "not1_661" href = +"#line1_661">661.</a> <i>Acrisionei muri</i>, Ardea, Sagunti +μητρόπολις (<a class = "crossref" href = "#line1_291">v. 291 +sq.</a>), quæ a Danae, Acrisii, regis Argivorum, filia vulgo condita +putabatur. Vid. Heyne ad Virg. Æn. VII, 409-412 in V.L. et ibid. in Exc. +VII. +—<i>Tirynthia culmina</i>, mœnia Saguntina, ab Hercule +exstructa.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_662" id = "line1_662"> </a> +Vos etiam <a href = "#var1_662">Zanclen</a> Siculi contra arma +tyranni</p> +<span class = "pagenum">80</span> +<p><a name = "line1_663" id = "line1_663"> </a> +Juvisse egregium; vos et Campana tueri</p> +<p><a name = "line1_664" id = "line1_664"> </a> +Mœnia, depulso Samnitum robore, dignum</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p><a name = "line1_665" id = "line1_665"> </a> +<a href = "#var1_665">Sigeis</a> duxistis avis. Vetus incola Dauni,</p> +<p><a name = "line1_666" id = "line1_666"> </a> +Testor vos, fontes et stagna arcana Numici,</p> +<p><a name = "line1_667" id = "line1_667"> </a> +Quum felix <a href = "#var1_667">nimium</a> dimitteret Ardea pubem,</p> +<p><a name = "line1_668" id = "line1_668"> </a> +Sacra domumque ferens, et avi penetralia Turni,</p> +<p><a name = "line1_669" id = "line1_669"> </a> +Ultra Pyrenen Laurentia <a href = "#var1_669">nomina</a> duxi.</p> +<span class = "pagenum">81</span> +<span class = "linenum">670</span> +<p><a name = "line1_670" id = "line1_670"> </a> +Cur, ut decisa atque avulsa <a href = "#var1_670">a corpore</a> +membra,</p> +<p><a name = "line1_671" id = "line1_671"> </a> +<a href = "#var1_671">Despiciar, vesterque luat</a> cur fœdera +sanguis?»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_662" id = "not1_662" href = "#line1_662">662.</a> +<i>Zancle</i>, vetustissimum Siciliæ opp. (Herodot. VII, 164) a +Messeniis ex Peloponneso, teste Strab. VI, p. 178 et 185 sqq. +conditum, vel certe amplificatum, et ab Anaxila, Rheginorum tyranno, ex +Messene oriundo, nova colonia auctum (Thucyd. VI, 1); unde +<i>Messanæ</i>, hod. <i>Messinæ</i>, nomen adcepit. Seriori ævo +Mamertini, populus Campaniæ, quam olim Opici, Opsci, seu Osci, vetus +Ausonum gens, incoluere (de quo vid. Heyne in Exc. VIII ad Virg. Æn. +VII, 732), Messanam occuparunt, quocirca <i>civitas Mamertina</i> +vocatur Cic. Verr. II, 5. Conf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_194">XIV, 194 sqq.</a> Priscum nomen a situ loci et +curvitate litoris, seu portus, falcis formam referentis, (nam <span +class = "greek" title = "zanklê">ζάγκλη</span>, seu <span class = +"greek" title = "zanklon">ζάγκλον</span>, in lingua Siculorum τὸ +δρέπανον, falcem significat) Thuc. VI, p. 413; Ovid. +<span class = "pagenum notes">80</span> +Fast. IV, 474, et alii repetunt, sed Silius XIV, 48 sq. inde, quod falx +Saturni, qua Cæli patris pudenda amputasse fingitur, ibi abjecta et +inventa fuerit. Cf. Macrob. Sat. I, 8, extr. Prior ratio hunc +mythum peperisse videtur, qui propter Siciliæ fertilitatem facile +priscorum hominum animis subnasci potuit. Saturnus enim, quem fabulæ +antiquissimum Latii regem faciunt, ab initio nihil aliud, quam almæ +naturæ vitæque mitioris, cujus initia agriculturæ, sationi messique +debentur, symbolum fuit. Ceterum hæc urbs belli Punici I causa fuit, ope +Romanorum a Mamertinis adversus Hieronem, <i>Siculum tyrannum</i>, et +Pœnos, inplorata ac præstita. Vid. Polyb. I, 8-11. +—<a name = "not1_663" id = "not1_663" href = +"#line1_663">663.</a> <i>egregium duxistis</i>; non tam egregium, +quam utile potius et necessarium; de quo vid. Polyb. I, 10 sq. +—<i>Campana mœnia</i>, h. Capuam, a <i>Samnitibus</i> dolo +occupatam. Vid. Liv. IV, 37; VII, 38 sqq.; Flor. I, 16. +—<a name = "not1_664" id = "not1_664" href = +"#line1_664">664,</a> <a name = "not1_665" id = "not1_665" href = +"#line1_665">665.</a> <i>dignum Sigeis avis</i>, communi origine, a +Trojanis ducta: nam Sigeum, Σίγειον, promont. Trojæ; unde Romanus etiam +<a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_203">IX, 203</a>, +<i>Sigeus</i> dicitur. +—<a href = "#line1_665">665.</a> Ego et ipse non peregrinus, +sed, ut Mamertini et Campani, Italus origine, vel Rutulus, <i>vetus +incola Dauni</i>, ab Ardea oriundus. Vid. <a class = "crossref" href = +"#not1_291">ad v. 291</a>. Sicoris, princeps legatorum, personam +Saguntinorum sustinet, unde v. 669 non ita intelligendus est, quasi +ipse coloniam Ardeatium Saguntum deduxerit. Cf. <a class = "crossref" +href = "#line1_671">v. 671</a>. Testatur <i>Numicum</i>, seu +<i>Numicium</i>, Latii fl. inter Lavinium et Laurentum, quia in finibus +<i>Rutulorum</i> defluit, ejusque nomini religio aliqua inest. +—<a name = "not1_666" id = "not1_666" href = +"#line1_666">666.</a> <i>fontes et stagna arcana Numici</i>, h. +<i>sancta</i>, sacra ἱερὰ, quoniam Anna Perenna et Æneas in eo +interiisse, et tanquam numina, habitare credebantur. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_28">ad VIII, 28 sqq.</a> et inpr. +Heyne in Exe. III, et in not. ad Virg. Æn. VII, 150, 242, 797, et ad +Tibull. II, v, 43. +—<a name = "not1_667" id = "not1_667" href = +"#line1_667">667.</a> Cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#line1_291">v. 291 sq.</a> +—<a name = "not1_668" id = "not1_668" href = +"#line1_668">668.</a> <i>Sacra</i> videtur genus esse, cui, ut ap. +Virg. Æn. II, 293 et 320, species subjunguntur, <i>domus</i> et <i>avi +penetralia Turni</i>, h. sacra domestica et publica, Penates privati et +publici. <i>Sacra ferens</i>, cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_604">II, 604</a>, et Heyne ad Virg. Æn. VI, 810. +—<i>avi</i>, prisci. +—<i>Turni</i>, pro Ardea, ut <i>Dauni</i>, v. 665. +—<i>penetralia</i> signa, ut <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_62">XIII, 62</a>, h. penates, ut <i>dii +penetrales</i> ap. Senec. Œd. 265, et Phœniss. 340. +—<a name = "not1_669" id = "not1_669" href = +"#line1_669">669.</a> <i>Laurentia +<span class = "pagenum notes">81</span> +nomina</i>, Latinos.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_671" id = "not1_671" href = "#line1_671">671.</a> +<i>vester sanguis</i>, Saguntini, consanguinei vestri (cf. <a class = +"crossref" href = "#line1_608">v. 608</a> et <a class = "crossref" +href = "#line1_655">655</a>), vobis cognati et ejusdem originis, ut +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_97">III, 97</a>; <a class += "crossref" href = "bookVIII.html#line8_405">VIII, 405</a>; et <a class += "crossref" href = "bookXI.html#line11_177">XI, 177</a>; ubi plura +exempla desideranti suppeditabit Drak. +—<i>luat fœdera</i> ut ap. Virg. Æ. XII, 695... <i>me verius unum +Pro vobis fœdus luere</i>, etc. +—Sensus h.l. est: cur Saguntini (<i>vester sanguis</i>, v. not.), +pœnas dent Pœnis, et deleantur propter fœdus vobiscum ictum? et cur id +tam patienter feretis? +—<i>vestrique tuam cur fœdera sanguis</i>, emend. vir doctus in +N. Allgem. deutsch. Bibl. T. VIII, P. II, pag. 418. Sed +quo sensu hæc ab eo capta sint verba, vel capi queant, vix habeo +dicere.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_672" id = "line1_672"> </a> +Tandem, ut finitæ voces, miserabile visu!</p> +<p><a name = "line1_673" id = "line1_673"> </a> +<a href = "#var1_673">Submissi palmas</a>, lacerato tegmine vestis,</p> +<p><a name = "line1_674" id = "line1_674"> </a> +<a href = "#var1_674">Adfigunt</a> proni squalentia corpora terræ.</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p><a name = "line1_675" id = "line1_675"> </a> +Inde agitant consulta Patres, curasque fatigant.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_673" id = "not1_673" href = "#line1_673">673.</a> +<i>Submittere</i>, ut ἀνιέναι et ἀναπέμπειν, sursum mittere, emittere, +tollere. Vid. Ind. et Burm. ad Petron. c. 127; et ad Val. Fl. III, 528; +Passerat. ad Prop. I, <span class = "smallcaps">ii</span>, 9. +—<i>Submissi palmas</i>, græce pro palmis submissis, h. sublatis. +—<a name = "not1_674" id = "not1_674" href = +"#line1_674">674.</a> <i>squalentia corpora</i>, cf. <a class = +"crossref" href = "#not1_211">ad v. 211</a> et <a class = +"crossref" href = "#not1_631">631</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_675" id = "not1_675" href = "#line1_675">675.</a> +<i>curas fatigant</i>, h. <i>fatim</i>, crebro, <i>agunt</i>, agitant; +ut μοχθεῖν ὕπνον, δεσμὸν, κήδεσι, etc. ap. Hom. Il. κ, 106, et al. cf. +<a class = "crossref" href = "#not1_63">ad v. 63</a>. Proprie curæ +nos fatigant et vexant, vel curis nos fatigamus. Sed exquisitius nos +curas fatigare dicimur, +<span class = "pagenum notes">82</span> +ut <i>exercere curas</i>, <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_374">XI, 374</a>, et <i>sitim</i> supra <a class = +"crossref" href = "#line1_260">260</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">82</span> +<p><a name = "line1_676" id = "line1_676"> </a> +Lentulus, ut cernens adcensæ tecta Sagunti,</p> +<p><a name = "line1_677" id = "line1_677"> </a> +Poscendum pœnæ juvenem, celerique negantis</p> +<p><a name = "line1_678" id = "line1_678"> </a> +Exuri bello Carthaginis arva jubebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_676" id = "not1_676" href = "#line1_676">676.</a> +Cf. Liv. XXI, 6. Nomina Patrum, qui diversarum sententiarum +auctores fuerant, poeta addidit, et cum delectu posuit. +—<i>ut cernens</i>, etc., præclare de ferventis animi viro. +—<a name = "not1_677" id = "not1_677" href = +"#line1_677">677.</a> <i>Poscendum pœnæ</i>, ad pœnam, ut <i>petere +pœnæ Hann.</i> II, 29, et alibi simpliciter <i>poscere</i>, +<i>deposcere</i>, <i>exposcere</i>. +—<i>negantis</i>, recusantis eum tradere.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line1_679" id = "line1_679"> </a> +<a href = "#var1_679">At</a> Fabius, cauta speculator mente futuri,</p> +<span class = "linenum">680</span> +<p><a name = "line1_680" id = "line1_680"> </a> +Nec lætus dubiis, <a href = "#var1_680">parcusque</a> lacessere +Martem,</p> +<p><a name = "line1_681" id = "line1_681"> </a> +Et melior clauso bellum producere ferro,</p> +<p><a name = "line1_682" id = "line1_682"> </a> +Prima super tantis rebus pensanda: ducisne</p> +<p><a name = "line1_683" id = "line1_683"> </a> +Ceperit arma foror, Patres an signa moveri</p> +<p><a name = "line1_684" id = "line1_684"> </a> +Censuerint; mittique viros, qui exacta reportent.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_679" id = "not1_679" href = "#line1_679">679.</a> +Q. Fabii Maximi artem bellandi et cognomen Cunctatoris poeta variis +modis expressit. +—<a name = "not1_680" id = "not1_680" href = +"#line1_680">680.</a> <i>Non lætus dubiis</i>, periculo inminente. +—<i>lacessere Martem</i>, ut <i>pugnam et bella</i> ap. Virg. Æn. +V, 429; X, 10, (ubi vid. Heyne) et XI, 254, +—<a name = "not1_681" id = "not1_681" href = +"#line1_681">681.</a> <i>melior</i>, peritior belli caute gerendi. +—<a name = "not1_684" id = "not1_684" href = +"#line1_684">684.</a> <i>Censuerint</i> voc. propr. de Patribus, ut +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_375">II, 375</a>; +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_513">VII, 513</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_565">XI, 565</a>. +—<i>exacta reportent</i>, ut <i>exacta referre</i> apud Virgilium +Æn. I, 309.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">685</span> +<p><a name = "line1_685" id = "line1_685"> </a> +Providus hæc, ritu vatis, fundebat ab alto</p> +<p><a name = "line1_686" id = "line1_686"> </a> +Pectore præmeditans Fabius surgentia bella.</p> +<p><a name = "line1_687" id = "line1_687"> </a> +Ut sæpe, e celsa grandævus puppe magister,</p> +<span class = "pagenum">83</span> +<p><a name = "line1_688" id = "line1_688"> </a> +Prospiciens signis venturum in carbasa Corum,</p> +<p><a name = "line1_689" id = "line1_689"> </a> +Summo jamdudum substringit lintea malo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_685" id = "not1_685" href = "#line1_685">685.</a> +<i>ritu vatis</i>, Conferunt Liv. XXX, 28, ubi pariter de Fabio, «Locum +nimirum, non periculum, mutatum, cujus tantæ dimicationis vatem, qui +nuper decessisset, Q. Fabium haud frustra canere solitum, graviorem +in sua terra futurum hostem Hannibalem, quam in alia fuisset.»</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_687" id = "not1_687" href = "#line1_687">687 sqq.</a> +Fabius ingeniose cum perito et cauto navis gubernatore comparatur, ut +Flaminius cum inperito inf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_713">IV, 713 seq.</a> Conf. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#line2_289">II, 289 seqq.</a> +—<i>grandævus</i>, adeoque usu peritus; epith. cum delectu +positum. Hanc venustam comparationem infra etiam invenies <a class = +"crossref" href = "bookII.html#line2_289">lib. II, vers. 289</a>: «Ut, +qui stelligero speculatur sidera cælo, Venturam pelagi rabiem, Corique +futura Prædicit miseris haud vanus flamina nautis.» Cf. etiam Quintil. +Instit. Orat. lib. XII, c. XI, «Hos ille formabit tanquam +eloquentiæ parens, et ut vetus gubernator litora et portus, et quæ +tempestatum signa, quid secundis flatibus, quid adversis ratis poscat, +<span class = "pagenum notes">83</span> +docebit.» +—<a name = "not1_688" id = "not1_688" href = +"#line1_688">688.</a> <i>Corum</i>, vid. <a class = "crossref" href += "#not1_469">ad vers. 469</a>. +—<a name = "not1_689" id = "not1_689" href = +"#line1_689">689.</a> <i>substringit lintea malo</i>, ut ap. +Martial. XII, 29, quo sensu <i>stricta carbasa deducere</i> dixit Lucan. +II, 697, et <i>contrahere vela</i> Hor. Od. II, <span class = +"smallcaps">x</span>, 23. Conf. supra <a class = "crossref" href = +"#not1_358">ad vers. 358</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">690</span> +<p><a name = "line1_690" id = "line1_690"> </a> +Sed lacrimæ, atque ira mixtus dolor inpulit omnes</p> +<p><a name = "line1_691" id = "line1_691"> </a> +Præcipitare latens fatum: lectique Senatu,</p> +<p><a name = "line1_692" id = "line1_692"> </a> +Qui ductorem adeant: si perstet surdus in armis</p> +<p><a name = "line1_693" id = "line1_693"> </a> +Pactorum, vertant inde ad Carthaginis arces;</p> +<p><a name = "line1_694" id = "line1_694"> </a> +Nec Divum oblitis indicere bella morentur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not1_691" id = "not1_691" href = "#line1_691">691.</a> +<i>Præcipitare fatum</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_731">ad IV, 731</a>. +—<a name = "not1_692" id = "not1_692" href = +"#line1_692">692.</a> <i>ductorem</i> Pœnum. +—<i>surdus pactorum</i>, ad pacta, fœdus nil curans, pro nihilo +ducens, ut <i>s. votorum</i>, <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_554">X, 554</a>. +—<a name = "not1_693" id = "not1_693" href = +"#line1_693">693.</a> <i>vertant</i> se, vel iter. Cf. <a class = +"crossref" href = "#not1_539">ad v. 539</a>. +—<i>arces</i> ut sup. <a class = "crossref" href = +"#line1_7">v. 7</a>. +—<a name = "not1_694" id = "not1_694" href = +"#line1_694">694.</a> <i>oblitis Divum</i>, quos scil. fœderis +testes fecerint, adeoque Pœnis perjuris.</p> + +<hr class = "mid"> + +<h5 class = "variae"><a name = "variae1" id = "variae1"> +Liber I: Variæ Lectiones</a></h5> + +<div class = "variae"> + +<p><a name = "var1_3" id = "var1_3" href = "#line1_3">3.</a> +<i>Karthago</i> Drak. ubivis, auctore N. Heinsio, edidit. Sed in +numis, inscriptt. et marmoribus orthographia variat, neque auctoritas +eorum tanta est, ut certa inde scribendi regula repeti, literaque +<i>K</i>, quæ solis Græcis relinquenda videtur, Romanis obtrudi possit. +Præterea in iisdem non passim modo <i>Kanna</i>, <i>kastitas</i>, +<i>kaput</i>, <i>kalumnia</i>, <i>karina</i>, <i>arka</i>, +<i>evokatus</i>, <i>Volkanus</i>, <i>Parkarum</i>, <i>merkator</i> et +<i>dedikaverunt</i>, sed sæpissime etiam <i>karus</i>, +<i>karissimus</i>, <i>Kalendæ</i> et <i>Kæso</i> vel <i>K</i> legimus, +quam tamen scribendi rationem, si duo posteriora exceperis verba, nemo +facile imitandam putet. Alii <i>Kartago</i> vel <i>Cartago</i> sine +adspiratione, ut in quibusdam inscriptt. reperitur, scribendum +præcipiunt. Vera autem veterum pronunciatio parum nobis nota est; +quocirca nihil certi et in quibus tuto adquiescere possis, statuere +licet, semperque lubricum in talibus judicium esse debet. Vid. tamen +Cic. Orat. c. 48. +—<a name = "var1_9" id = "var1_9" href = +"#line1_9">9.</a> <i>patrum</i> potius scribendum videtur, ut pacta +majorum, non Senatus, intelligantur. +—<a name = "var1_11" id = "var1_11" href = +"#line1_11">11.</a> <i>placitam</i>, h. quæ tam Pœnis quam Romanis +placuit, +<span class = "pagenum">5</span> +et de cujus conditionibus inter utramque partem convenit, ex libris +scriptis restituere Modius et N. Heins. cf. Intpp. ad Virg. Æn. IV, +38 et inpr. X, 15. Gronov. Gust. ad Stat. Th. VII, 190. Heins. ad +Ovid. Epist. XIX, 208 et Æn. I, 37. Vulgo <i>placidam</i> editur, +prob. Dausq.; sed <i>placidam pacem</i> propr. <i>turbari</i>, +<i>placitam</i> autem, h. pactam, sancitam, conventam, <i>rumpi</i> +monet Drak. cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_416">III, 416</a>. +—<a name = "var1_13" id = "var1_13" href = +"#line1_13">13.</a> <i>periclum</i> suspicabatur N. Heins., +motus auctoritate Mureti et Gron., qui in optimis membrr. Livii +XXI, 1 (vid. not.), <i>propius periculum</i>, non <i>periculo</i>, +ut vulgo editur, invenerunt. Vulgaris quoque lectio ex ant. scriptura +<i>periclô</i> vel <i>periclom</i> facile nasci potuit. Sed quoniam +<i>propior</i> et <i>proximus</i> apud Silium plerumque tertio, non, ut +ap. alios (vid Manut. ad Sallust. B. C. 11, et Gron. ad Liv. XXII, +40), quarto casui junguntur, nihil mutandum censet Drak. Huc adcedit, +quod poeta orationem non variare tantum potuisse, sed, quia mox +<i>datum</i> sequitur, ut κακοφωνίαν vitaret, etiam debuisse videtur. +Cave tamen provoces ad auctoritatem Virg. Æn. VIII, 556, ubi vid. Heyne. +—<a name = "var1_14" id = "var1_14" href = +"#line1_14">14.</a> <i>Quîs</i>, pro <i>queis</i>, Col. et Ox. cum +priscis edd. unde ubivis illud revocavit Drak., qui laudat Broukh. ad +Prop. +<span class = "pagenum">6</span> +II, 10, 47, et Intpp. ad Virg. Æn. I, 95.</p> + +<p><a name = "var1_19" id = "var1_19" href = "#line1_19">19.</a> +<i>superumque</i> tacite et invitis libris edidit Cl. Lefeb. Male!</p> + +<p><a name = "var1_24" id = "var1_24" href = "#line1_24">24.</a> +<i>solum</i> pro <i>locos</i> Nicander, quem Asulanus aliique secuti +sunt, primus refinxit, haud dubie, quod jam Drak. monnit, ex Virg. Æn. +I, 367, quasi poetam dedeceret orationem variare. +—<a name = "var1_25" id = "var1_25" href = +"#line1_25">25.</a> <i>litora</i> ubivis pro +<span class = "pagenum">7</span> +<i>littora</i>, auctoribus N. Heins. et Drak., edendum curavi, etsi +origo hujus voc. prorsus ignota est, quod tironum causa moneo, ne fidem +habeant Lipsio, qui a <i>litando</i>, vel, quod magis dissuadeo, Lefeb. +ad h.l. qui λίτος, <i>litus</i>, a λειόω, vel potius, quam nusquam +reperire memini, ant. forma λίω, <i>lævigo</i>, <i>complano</i>, +<i>pavio</i>, descendere putat. De origine ac propria vi voc. +<i>litus</i> vid. Ernesti ad Sueton. Tiber. c. 40. +—<a name = "var1_27" id = "var1_27" href = +"#line1_27">27.</a> <i>Mycenen</i>, non <i>Mycenem</i>, Oxon. et +priscæ edd. +—<a name = "var1_28" id = "var1_28" href = +"#line1_28">28.</a> <i>sedem</i> pro <i>gentem</i> primus edidit +Nicander, et post cum Aldus aliique. Male! +—<a name = "var1_36" id = "var1_36" href = +"#line1_36">36.</a> <i>agmine</i> Parm. <i>magnæ</i> Col. +—<a name = "var1_37" id = "var1_37" href = +"#line1_37">37.</a> <i>terra</i> Put. quod N. Heinsio +adridebat et receptum est a Lefeb. coll. XIII, 865, XVI, 50, in fragm. +restit. et Virg. Ecl. I, 12. Drak. vulgatum firmat ex III, 174, et +XVII, 357.</p> + +<p><a name = "var1_39" id = "var1_39" href = "#line1_39">39.</a> +Voces Punicas, <i>Hannibal</i>, <i>Hamilcar</i>, <i>Hasdrubal</i>, +<i>Hannon</i>, <i>Hammon</i>, cum adspirat. scribere jubent, auctoritate +c. Col. et numorum moti, N. Heins. et Drak. probb. Cellar. +Orthogr. lat. p. 109 sqq. ed. Ill. Harles., Corte ad Sallust. +B. Jug. 5, p. 431 et Cl. Heusing. ad Corn. Nep. Hamilc. c. 1, +quos secutus sum, etsi auctoritas fere par est, et Græci adspirat. +respuere solent, ut in vocc. <span class = "greek" title = +"Adriakos">Ἀδρίακος</span>, <span class = "greek" title = +"Adrias">Ἀδρίας</span> et <span class = "greek" title = +"Ibêria">Ἰβηρία</span>, in quibus nihilo secius eam retinui, præeunte +Drak., qui tamen <i>harena</i> quoque et +<span class = "pagenum">9</span> +<i>harundo</i> scribendum esse, minus mihi persuasit. Vid. <a class = +"crossref" href = "#var1_54">ad v. 54</a>, <a class = "crossref" +href = "#var1_145">145</a>, et <a class = "crossref missing" href = +"bookVIII.html#var8_438" title = "recte 438">VIII, 440</a>. +—<a name = "var1_40" id = "var1_40" href = +"#line1_40">40.</a> <i>tum</i> e scriptis recte, puto, restituere +Heinsii, quoniam sententia sic melius procedit: <i>quæ</i> pro +<i>tum</i> ex Rom. 2, in contextum recepit Lefeb. Vulgo <i>cum</i>. +—<a name = "var1_41" id = "var1_41" href = +"#line1_41">41.</a> <i>haud inscia</i> Col. et Ox. cum priscis edd. +<i>haud nescia</i> Gryph., Ascens. al. <i>aut inscia</i> Put. +<i>venientum nescia</i> Mars. Nut. al. +—<a name = "var1_43" id = "var1_43" href = +"#line1_43">43.</a> Interrogationis notam, vulgo post +<i>Dardaniam</i>, et in sqq. verss. positam, recte delevit +N. Heins. +—<a name = "var1_46" id = "var1_46" href = +"#line1_46">46.</a> <i>capient</i>. Tel. <i>tibi</i>, scil. Ticino, +corrig. Grot. et Gronov. Obss. II, 9, ed. prior. Nam in poster. +sententiam mutavit et jam ante in gustu ad Stat. Th. V, 579 +monuerat, τὸ <i>mihi</i> h.l. eleganter παρέλκειν. Sic et <i>tibi</i>, +<i>nobis</i>, <i>vobis</i> in omnibus fere linguis orationi inseruntur, +ut plus ei vitæ vigorisque concilient. Drak. laudat Virg. Æ. +V, 391; Liv. præf. med.; Stat. Th. VIII, 671; Claud. Cons. Hon. VI, +470; Serv. ad Virg. Ge. I, 45; Manut. ad Cic. Ep. ad fam. +IX, 2; Heins. ad Claud. bell. Gild. 47; Broukh. ad Tibull. +I, 4, 47; Burm. ad Petron. cap. CI, et Vechner. Hellenol. +I, 6; cf. App. Sed præferenda videtur ratio N. Heins., qui τὸ +<i>mihi</i> ad <i>retrofluat</i> refert, ut sit dat. comm., quia Romanis +infesta Juno. +—<a name = "var1_49" id = "var1_49" href = +"#line1_49">49.</a> <i>Thrasymenus</i> ubivis scripsit Drak. et eo +duce Lefeb. Alii <i>Thrasumenus</i>, <i>Trasimenus</i>, +<i>Trasumenus</i>, Romani et Græci in hac voce scribenda parum sibi +constant. <span class = "greek" title = "Tarsimenên">Ταρσιμένην</span>, +non <span class = "greek" title = "Thrasimenên limnên [lacum]">Θρασιμένην λίμνην</span> exhibent omnes antt. libri Polyb. III, +82, teste Cl. Schweigh. <span class = "greek" title = +"Trasumenê">Τρασυμένη</span> dicitur Strab. V, p. 157, quem secutus +sum. +—<a name = "var1_54" id = "var1_54" href = +"#line1_54">54.</a> <i>Hadriaci</i>, non <i>Adriaci</i>, Col. et +<ins class = "correction" title = "sic scriptum">lapp.</ins> prob. Drak. +v. ad v. 39. Broukh. ad Prop. I, 6, 1. Cellar. Geogr. +T. I, L. II, 9, et Intpp. ad Hor. Od. <ins class = +"correction" title = "i.e. I, 3, 15 et I, 16, 4">I, 3, +15, 16, 4</ins>.</p> + +<p><a name = "var1_56" id = "var1_56" href = "#line1_56">56.</a> +<i>sinistræ</i> primæ edd. +—<a name = "var1_57" id = "var1_57" href = +"#line1_57">57.</a> <i>exsuperans</i> Ox. et Put. cum Med. Vulgo +<i>exuberans</i>, perperam et adversante metro. Cf. Virg. Æ. XII, 19. +Ovid. Trist. IV, 4, 2. Exsuperabat astu et Pœnos et hostes. Cf. +<a class = "crossref" href = "#line1_188">v. 188</a>, et Polyb. +X, 30, Drak. <i>æquis</i> R. 2. +—<a name = "var1_59" id = "var1_59" href = +"#line1_59">59.</a> <i>penitisque</i> conj. Voss. in marg. libri +sui. +—<a name = "var1_60" id = "var1_60" href = +"#line1_60">60.</a> <i>his super</i>, h. insuper, præterea, +<span class = "pagenum">12</span> +ἐπὶ τούτοις, scripti cum edd. Marsi, Junt. Ald. Nut. Gryph. et Ascens. +conf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_21">VIII, +21</a>, <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_652">652</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_142">XI, 142</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_407">XII, 407</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_333">XIV, 333</a>; Virg. +Æn. I, 29; IX, 274; XI, 685; <i>insuper</i> ed. Ven. an. 1504 et +aliæ, prob. Dausq. <i>hic super</i> R. 2, Parm. et Med. +—<a name = "var1_61" id = "var1_61" href = +"#line1_61">61.</a> <i>paternum</i> malebat N. Heins. refrag. +Drak., qui monet, Hannonem, non Hamilcarem, ad Ægates ins. superatum +esse. <i>Ægades</i>, seu <i>Ægadas</i> scribendum esse putabat Cluver. +Sicil. ant. II, 15, p. 419, repugn. metro et melioribus libris. +—<a name = "var1_62" id = "var1_62" href = +"#line1_62">62.</a> <i>detergere</i>, h. detrahere, abolere +ignominiam fœderis, ut ap. Claud. Eutrop. II, 10, et Gunther Ligur. +I, 123 (ubi vid. Rittershus.); VII, 380, olim conj. N. Heins. +sed postea damnavit. +—<a name = "var1_63" id = "var1_63" href = +"#line1_63">63.</a> <i>et cladum</i>, duo vett. libri, nescio qui, +prob. et recip. Lefeb. coll. v. 41, et VIII, 26. Sed non opus est, +vulgatam sollicitare, quæ potius exquisitior est. +—<a name = "var1_64" id = "var1_64" href = +"#line1_64">64.</a> <i>nocturno nisu</i>. h. ὁρμῇ, quæ in somnis a +dormientibus fit, et Virg. Æn. XII, 910 <i>conatus</i> dicitur, h.l. et +II, 621, emend. D. Heins. ingeniose; sed frustra in contextum +recepit Cell. +—<a name = "var1_66" id = "var1_66" href = +"#line1_66">66.</a> <i>ad limina</i> scripti, quibus favent Gloss. +vett., Virg. Æn. IX, 648, et Appul. Met. II, p. 241, ed Basil. in-8 +ubi vid. Beroald. Vulgo <i>ad lumina</i>, h. de nocte, adcensis et +inlatis luminibus, ut ita famuli, clamore Hannibalis territi, lumina +intulisse dicantur, monente Drak. coll. Hor. Ep. II, 2, 97. Prop. +III, 6, 1, et Burm. ad Petron. CIII. +<span class = "pagenum">13</span> +Dausq. perperam λυχνούχους s. λυχνάπτας intelligit.</p> + +<p><a name = "var1_71" id = "var1_71" href = "#line1_71">71.</a> +Hunc versum a Silii elegantia abhorrere gravique interpolationis +suspicione laborare censebat N. Heins. Sed vellem rationes hujus +judicii adjecisset. Vid. not. <i>tandem</i> Ox. et Put. cum Parm. et +Med. quod recep. Lefeb. cui vox emphatica videtur. +—<a name = "var1_74" id = "var1_74" href = +"#line1_74">74.</a> <i>famulis</i> Nut. <i>famulum</i> Asc. +—<a name = "var1_75" id = "var1_75" href = +"#line1_75">75.</a> <i>Belidæ</i> quidam libri impressi. +—<a name = "var1_78" id = "var1_78" href = +"#line1_78">78.</a> <i>primaque</i> Put. non male: <i>primas +voces</i>, teste Lefeb., vetus unus, nescio quis. +—<a name = "var1_80" id = "var1_80" href = +"#line1_80">80.</a> <i>sevit</i> Ox. Vulgo, <i>sævit</i>.</p> + +<p><a name = "var1_81" id = "var1_81" href = "#line1_81">81.</a> +Vulgo <i>Elysæ</i>, et pessime <i>Elisæ</i>. Sed <span class = "greek" +title = "Elissa">Ἔλισσα</span> dicitur, cf. Heins. ad Virg. Æ. IV, 335; +ad Ovid. Ep. VII, 1, et Claud. laud. Seren. v. 147. +—<a name = "var1_84" id = "var1_84" href = +"#line1_84">84.</a> <i>cælique arcebant lucida templa</i>, formula +Lucret. II, 1037, conj. P. Scriverius, a Vossio ad marg. libri sui +laudatus. Male: nisi <i>sacrum</i> v. 81, cum Dausq. per +<i>templum</i>, ἱερὸν, exponendum statuas, quod tamen non magis +probandum videtur. +—<a name = "var1_85" id = "var1_85" href = +"#line1_85">85.</a> <i>curis mortalibus</i>, h. vita misera, qualis +solet esse hominum, qui inde <i>ægri</i> +<span class = "pagenum">15</span> +et <i>miseri</i> Maroni, δειλοὶ et ὀϊζυροὶ βροτοὶ Hom. Od. δ, 197; λ, +19, Il. ν, 566 dicuntur. Sed suspicor fere poetam scripsisse <i>curis +mordacibus</i>, ab amore scil. profectis, quæ Græcis θυμοβόροι, +θυμοδακεῖς, ἀνίαι θυμοφθόροι, Callim. Fragm. 131, coll. Bentl., et +γυιοκόροι, vel potius ex emendat. Cel. Ruhnken. γυωβόροι μελεδῶνες +Hesiodo Ἔργ. 66, vocantur. cf. <a class = "crossref missing" href = +"bookVII.html#not7_271" title = "in Not.">ad VII, 271</a>. Quidquid +tamen legas, sensus est, se tristi vita hic liberaverat, morte sibi +conscita; non vero, in secretum hujus sacelli <i>olim</i>, h. nonnunquam +secesserat, ut a curis humanis, imperii inprimis, animum abduceret, ut +interpretatur vir doctus in Annal. liter. senens. (<i>All. Lit. +Zeit.</i> 1789, N. 262, p. 551.) Nam poeta addit, <i>ut +perhibent</i>, et respexit ad Virg. Æn. IV, 529 sq. inpr. 652, conf. +inf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_128">VIII, 128 +sq.</a> <i>Curas</i> Didoni amor Æneæ injecerat. +—<a name = "var1_86" id = "var1_86" href = +"#line1_86">86.</a> <i>mœsto</i> non <i>mœstæ</i>, omnes scripti, +prob. N. Heins. ad h.l., ad Claud. Cons. Hon. VI, 379 et Val. Fl. +II, 466 ubi inpr. conf. Burm. Uterque multis exemplis docet, statuas et +imagines, summa arte elaboratas, sæpe a poetis ita laudari, ut eas quasi +vivere ac spirare, et tam lætitiæ, quam mœroris indicia prodere dicant. +Id vero alienum ab h.l., ubi nulla tristitiæ causa est. Vid. not. +—<a name = "var1_90" id = "var1_90" href = +"#line1_90">90.</a> Vulgg. <i>Sichæo</i>. Sed vid. Heyne ad Virg. +Æn. I, 343. +<span class = "pagenum">16</span> +—<a name = "var1_93" id = "var1_93" href = +"#line1_93">93.</a> <i>crinem effusa</i>, ut ap. Virg. Æ. IV, 509, +refingerem, si ubivis elegantias venari mihi placeret. +—<i>Æthnææ</i> Ox. prob. Barth. Adv. VII, 15; XXI, 8. Alii +<i>Etneæ</i>, et, non male, <i>Ætnææ</i> h. Siculæ. <i>Ætneæ</i> Med. et +Antw. a. 1566. <i>Ennææ</i> Asc. Dausq. Cell. al. prob. Gron. Diatr. +Stat. c. 59. Gr. <span class = "greek" title = "Enna">Ἔννα</span>. Sed +<i>Hennææ</i> auctoritate numorum et prisc. membrr. defendunt Drak. ad +h.l., Heins. ad Claud. R. Pros. I, 121; Salmas. ad Solin. +p. 77; Spanhem. de V. et P. N. p. 906 et ad Callim. in +Cer. 15; Jac. Gronov. Diss. Epist. in Liv. p. 31. <i>Henneæ</i> +scribit Lefeb cui vox Punica videtur: <i>nomina</i> suspic. +D. Heins. ut ad πολυωνυμίαν deorum referatur, refragg. Dausq. et +Drak. Huic conjecturæ, quæ et nobis in mentem venit, favet locus Virg. +Æn. IV, 508 sq. vid. ibi Heyne et ad Æn. VII, 337; it. Spanhem. ad +Callim. in Dian. v. 7. Sed ex vulgata lectione eadem exsculpi +potest sententia, si meminerimus, <i>numen</i> poetis primum voluntatem +ejusque indicium, monitum et oraculum, deinde potentiam ac majestatem, +vel opem et tutelam Dei, hinc vero ipsum deum, et denique ejus vel +naturam, vel <i>nomen</i> quoque ac titulum dici. Vid. Heyne ad Virg. +Æn. I, 8, 133, 666; II, 123; III, 372; IV, 611; V, 56; VII, +119; VIII, 78; IX, 661; XI, 232. +—<a name = "var1_96" id = "var1_96" href = +"#line1_96">96.</a> <i>inaccensi</i> Ox. Parm. Med. al. conf. +Heins. ad Claud. R. +<span class = "pagenum">17</span> +Pros. I, 225. Intpp. ad Sueton. Tib. 14, et Burm. de Jove Fulgerat. +c. 9. Vulgo <i>in accensis</i>, vel <i>et accensi</i> +—<a name = "var1_101" id = "var1_101" href = +"#line1_101">101.</a> <i>expalluit</i> Gryph. <i>aras</i> conj. +D. Heins. quoniam ad aras hæc gesta sunt vid. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#line2_425">II, 425 sq.</a> et Liv. XXI, 1. Sed +vulgatam, tam venustam lectionem, a librariis profectam esse, quis sibi +persuadebit? +—<a name = "var1_102" id = "var1_102" href = +"#line1_102">102.</a> <i>exspersaque</i> suspic. N. Heins. +coll. Virg. Æn. III, 625. Sed ita ipsos auctores vett., non librarios +corrigere videbimur. +—<a name = "var1_103" id = "var1_103" href = +"#line1_103">103.</a> <i>carmine</i> Ox. Vulgo <i>cardine</i>.</p> + +<p><a name = "var1_106" id = "var1_106" href = "#line1_106">106.</a> +<i>recidiva</i>, ut ap. Virg., Ox. Put. Parm. Med. Junt. Ald. Gryph. +Nut. <i>rediviva</i>, Bas. Ascens. al. prob. Dausq. <i>redeviva</i> +R. 2, conf. <a class = "crossref missing" href = +"bookX.html#var10_256" title = "recte 256">ad X, 257</a>. +<span class = "pagenum">19</span> +—<a name = "var1_108" id = "var1_108" href = +"#line1_108">108.</a> <i>patriâ</i> Put. Sed reliqui libri vulgatam +tuentur, et sic aurium quoque fastidio occurritur. +—<a name = "var1_109" id = "var1_109" href = +"#line1_109">109.</a> <i>Hæc tua laus, si, nate, velis</i>, conj. +D. Heins. <i>velim</i> malebat N. Heins. cui adstipulatur +Drak. ut sit hiatus et cæsura, propter quam litera <i>m</i> producatur, +si non absorbeatur. Vid. <ins class = "correction" title = "‘Brouch.’ legitur">Broukh.</ins> ad Tibull. I, 5, 33, et ad Prop. II, 12, 1, +23, 101. Sed vulgata loco non movenda et poetico etiam sermone dignior +videtur, modo ita exponatur: Si mihi forsan ipsi hanc patriæ ignominiam +ulcisci per ætatem non licuerit; utinam <i>velis</i>, cupias, optes, +postules, nate, ut hæc gloria tibi sit propria, tibi soli reservetur! +Præter Heins. Drak. et Broukhus. etiam Oudend. ad Lucan. V, 526, +putabat, ecthlipsi neglecta, literam <i>m</i> nonnunquam propter cæsuram +produci, non elidi. Sed Schrader in emendatt. libro p. 136, 137 +docet nihil simile Grammaticos, præstantiores quidem, tradere, atque +adeo loca, quibus viri docti se tueantur, aut suspecta esse, aut +perspicue mendosa.</p> + +<p><a name = "var1_113" id = "var1_113" href = "#line1_113">113.</a> +<i>haud mollia dicta</i>, h. dura, irata, minacia, conj. Burm. et e +R. 1, recepit Lefeb. coll. Virg. Ge. III, 41, et. Æn. IX, 804. Sed +vulgata exquisitior. conf. <a class = "crossref" href = +"#line1_175">v. 175</a>. Sic et <i>seria dictu</i> ap. Horat. +Art. P. 107. +—<i>mirabile dictu</i> etc. +—<a name = "var1_114" id = "var1_114" href = +"#line1_114">114.</a> <i>competat</i> et <i>conferet</i> in antt. +<span class = "pagenum">20</span> +edd. +—<a name = "var1_117" id = "var1_117" href = +"#line1_117">117.</a> <i>Non c. abstulerint Alp., T. s. Hanc +mentem: juro</i> etc. refinxit Nicander in Junt. ed., unde Ald. Gryph. +aliasque occupavit. +—<a name = "var1_121" id = "var1_121" href = +"#line1_121">121.</a> <i>Spirantis</i>, non <i>spirantes</i>, Col. +ἀρχαϊκῶς, unde recepi. +—<a name = "var1_122" id = "var1_122" href = +"#line1_122">122.</a> Hunc versum præcedentis glossam esse, +ingeniose suspicatur vir doctus, <a class = "crossref" href = +"#var1_85">ad v. 85</a> laudatus. Sed poeta forte ne quidquam, ut +solet, intactum relinqueret, etiam τὸ <i>consulit</i> ex Virg. Æn. IV, +64, petiit et amplificavit, ut sensus sit: animam victimæ, quum jam in +eo esset, ut aufugeret, extis raptim inspectis, vel properanter in +extis, consulit. Hæc quidem verba salvo sensu abesse poterant: sed +ejusmodi loca in luxuriantis, nec satis castigati ingenii poeta, qualis +Silius est, ubivis occurrunt.</p> + +<p><a name = "var1_123" id = "var1_123" href = "#line1_123">123.</a> +<i>vetustæ</i> scripti cum R. 3. Parm. Med. Vulgatum <i>vetusto</i> +exquisitius videri potest. Sed poetæ epitheta a substant. sejungere, et +librarii ea proximo voc. adcommodare solent. +—<a name = "var1_126" id = "var1_126" href = +"#line1_126">126.</a> <i>fragrantes</i> Oxon. manifestus error +librarr., judicio Drak., non +<span class = "pagenum">22</span> +nostro. Sic <i>agros olentes cædem</i> dixit Lucan. VII, 821, τοῦ φόνου +ὄζοντας Theophr. H. P. III, c. ult. <i>stagnantes</i> conj. +N. Heins. Possis et <i>fumantes</i>, vel cum Drak. ex Virg. Æn. VI, +87, <i>spumantes</i>, et quot non alia? tentare. +—<a name = "var1_128" id = "var1_128" href = +"#line1_128">128.</a> <i>Calpes</i> R. 1. +—<a name = "var1_129" id = "var1_129" href = +"#line1_129">129.</a> <i>crepitantia</i> suspic. N. Heins. ut +sonus incendii adumbretur. Ita legi posse concedimus: sed poetam quoque +sic revera scripsisse, quo pignore contendas? Verendum potius, ne Silio +elegantia aliqua, quam aut repudiavit, aut non recordatus est, +obtrudatur: quod si satis secum reputassent <ins class = "correction" +title = "‘Heiusii’ legitur">Heinsii</ins>, Bentleii, Scaligeri aliique, +quorum acumen ingenii admiramur, cautius criticam exercuissent. +—<a name = "var1_133" id = "var1_133" href = +"#line1_133">133.</a> <i>tulerat</i> R. 3. Parm. Med. Junt. +Ald. Gryph. al. <i>tulerit</i> aliæ. +—<a name = "var1_134" id = "var1_134" href = +"#line1_134">134.</a> <i>quianam</i> conj. N. Heins. coll. +Virg. Æn. V, 13; X, 6, non improb. Drak. unde recepit Lefeb. +Sed vid. <a class = "crossref" href = "#var1_129">ad v. 129</a>. +—<a name = "var1_135" id = "var1_135" href = +"#line1_135">135.</a> <i>ignibus</i> malebat Drak. ex Virg. Æn. +I, 90. Sed cur Silium in imitatores +<span class = "pagenum">23</span> +servum pecus reponere lubet? +—<a name = "var1_140" id = "var1_140" href = +"#line1_140">140.</a> <i>arcano in pectore</i> R. 1. +—<a name = "var1_141" id = "var1_141" href = +"#line1_141">141.</a> <i>Calpenque</i>, Parm. non <i>Calpemque</i>. +—<a name = "var1_143" id = "var1_143" href = +"#line1_143">143.</a> <i>Occubuit</i> Put. R. 3. Parm. Sed +vulgatum <i>occumbit</i> forte non deserendum erat, quoniam <i>fert</i> +præcedit; nisi id ipsum corrigendi +<span class = "pagenum">24</span> +occasionem præbuit. +—<a name = "var1_145" id = "var1_145" href = +"#line1_145">145.</a> <i>Hiberus</i> et <i>Hiberia</i>, ut in +monum. antt., ubivis scripsit Drak. Gr. <span class = "greek" title = +"Ibêria">Ἰβηρία</span>. +—<a name = "var1_146" id = "var1_146" href = +"#line1_146">146.</a> <i>furiis</i> Col. <i>fatis</i> Ox. Put. et +antt. edd. quod minus poeticam dignitatem spirat. <i>spatiis</i> Dausq. +Cell. al. +—<a name = "var1_147" id = "var1_147" href = +"#line1_147">147.</a> <i>duci</i> recte, opinor, corrig. +N. Heins. et ex duobus antt. libris (qui sint, nescio) recepit +Lefeb. <i>iræ... feritas</i>, quum Silius secundos casus maxime amet, +emend. N. Heins. qui et vulgatam distinct. <i>feritas, erat +asper</i> mutavit. +—<a name = "var1_149" id = "var1_149" href = +"#line1_149">149.</a> <i>en! metui</i> ex libro ant., nescio quo, +recepit Lefeb. +—<a name = "var1_152" id = "var1_152" href = +"#line1_152">152.</a> <i>Togum</i> emend. Reines. Epist. 35 ad +Rupert. et in Comm. ad Class. I. Inscr. 191. Sed vid. mox v. 155. +—<a name = "var1_153" id = "var1_153" href = +"#line1_153">153.</a> <i>suffossum</i> antt. edd. Sed conf. +<a class = "crossref" href = "#line1_165">v. 165</a>. +—<a name = "var1_156" id = "var1_156" href = +"#line1_156">156.</a> <i>ululatur</i> invitis libris edidit Lefeb. +Recte, puto; etsi vulgata ferri, et forte +<span class = "pagenum">26</span> +puncto post <i>Hiberis</i> sublato adjuvari potest. +—<a name = "var1_162" id = "var1_162" href = +"#line1_162">162.</a> <i>Quadripedem</i> e R. 2, recepit +Lefeb. nec est, cur improbet aliquis. vid. Burm. et Heyne ad Virg. Æn. +XI, 614 et 875. +—<a name = "var1_166" id = "var1_166" href = +"#line1_166">166.</a> <i>Deformem leti</i> in scriptis, h. +deformatum et dehonestatum propter (ἕνεκα) fœdum et infame mortis genus. +conf. Heins. ad Val. Fl. III, 342. Vulgg. <i>D. lateri</i> etc. <i>D. +lacerum</i> Nut. <i>letho</i> R. 3. Parm. <i>lœto</i> Med. +—<a name = "var1_167" id = "var1_167" href = +"#line1_167">167.</a> <i>Dilectus</i> quædam edd. Male! conf. +<a class = "crossref" href = "bookXVI.html#line16_68">XVI, 68</a>. Virg. +Æn. VII, 640, et Val. Fl. III, 342. <i>pernixque</i> scripti, R. 3. +Parm. Med. <i>irrupit</i> Ox. R. 3. Parm. Vulgo <i>pernix +irrumpit</i>. +—<a name = "var1_170" id = "var1_170" href = +"#line1_170">170.</a> <i>ruunt tormenta parare</i> frustra emend. +N. Heins. et pluribus illustrat +<span class = "pagenum">27</span> +ad Val. Fl. III, 133 et ad Claud. R. P. III, 387. +—<a name = "var1_173" id = "var1_173" href = +"#line1_173">173.</a> <i>Carnificæve</i> Ox. eum priscis edd. quod +voc. nusquam reperitur. +—<a name = "var1_174" id = "var1_174" href = +"#line1_174">174.</a> <i>luctantes</i>, quæ invitæ quasi ad hunc +usum adhibebantur, R. 3, et Med. probb. N. Heins. et Drak. +nude tacite id recepit Lefeb. +—<a name = "var1_176" id = "var1_176" href = +"#line1_176">176.</a> <i>sinebant</i> et <i>videbant</i> in aliis +edd. +—<a name = "var1_177" id = "var1_177" href = +"#line1_177">177.</a> <i>rapto</i> scripti. Vulgatum <i>rupto</i> +retinuit Lefeb. +—<a name = "var1_178" id = "var1_178" href = +"#line1_178">178.</a> <i>liquescentis</i> non addicentbus libris +emend. Lefeb., qui gravem hunc errorem a Drak. relictum miratur, quum +sensus sit, ossa servi liquescentis vi tormentorum fumasse in ejus +membris. Sed ex vulgata lectione <i>liquefactis</i> h. consumtis igne et +tormentis, eadem sententia exoritur, nec metrum repugnat: nam secunda +syll. verbi <i>liquefacio</i> non semper corripitur. vid. Ovid. Met. +VII, 161; IX, 175; Catull. 88, 6. <i>fervida</i> Col. cum R. 2. +Bas. Asc. et al. <i>turbida</i> edd. antt. et Gryph. Nut. al. +<i>torrida</i> malebat N. Heins. <i>nervis</i> Col. cum ed. Gryph. +et al. Non male: nec tamen minus aptum τὸ <i>membris</i>, qua voce etiam +<span class = "pagenum">28</span> +caro et inpr. musculi innuuntur. conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_468">II, 468</a>.</p> + +<p><a name = "var1_185" id = "var1_185" href = "#line1_185">185.</a> +<i>Hinc</i> ter continue in scriptis. Vulgg. <i>Huic studia</i> militum +<i>accendit</i>, conciliavit; prob. Dausq. +—<a name = "var1_186" id = "var1_186" href = +"#line1_186">186.</a> <i>didita</i> Col. et R. 3 in marg., h. +passim vulgata vel sparsa, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_1">IV, 1</a>, Virg. Æ. VII, 144; VIII, 132. +Drak. laudat Gifan. Ind. Lucret., Rittershus. ad Gunth. Ligur. +p. 144. Grot. ad Martian. Capell. p. 2, et Heins. ad Prudent. +περὶ στεφ. hymn. II, 91. Vulgg. <i>dedita</i>, et <i>debita</i> Med. +—<a name = "var1_187" id = "var1_187" href = +"#line1_187">187.</a> <i>anni</i>, non <i>animi</i>, scripti, +R. 3. Med. Gryph. Nut. probb. Modio et Drak., qui monent, +<i>virides animos</i> propriam senum laudem esse, qui plerumque +<i>animis frigent</i>. conf. <a class = "crossref" href = +"#line1_60">v. 60</a>, <a class = "crossref" href = +"#line1_216">216</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_414">V, 414</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_597">XVI, 597</a>.</p> + +<p><a name = "var1_189" id = "var1_189" href = "#line1_189">189.</a> +<i>Libyes</i>, non <i>Libyci</i>, scripti et Parm. <i>Libys</i>, Λίβυς, +pro <i>Libycus</i>, h. Carthaginiensis. vid. Ind. +—<a name = "var1_194" id = "var1_194" href = +"#line1_194">194.</a> <i>Pestifero</i> Ox. cum priscis edd. +<i>torretur</i> Asc. probb. Dausq., +<span class = "pagenum">29</span> +N. Heins. et Drak. qui hoc in contextum recepit. Sed vulgata +<i>torquetur</i>, si ex criticis præceptis arbitrium feras, tanquam +difficilior et omnium fere librr. lectio, loco non movenda est, et +poeta, propter conversionem terræ nostræ, <i>subdita torquetur</i> +exquisite pro <i>s. jacet</i>, vel <i>est</i>, dicere potuit: τὸ +<i>torretur</i> autem languet, quoniam cum <i>candens, æstifero s. +C.</i> et <i>lampade P.</i> jungitur. Hinc vulgatum <i>torquetur</i> +servavi cum Lefeb., qui illud ex Virg. Æn. VI, 798 (ubi tamen de cœlo +agitur) et Cic. Ac. Qu. IV, 39 (<i>terra circum axem se torquet</i>) +petitum putat. +—<a name = "var1_195" id = "var1_195" href = +"#line1_195">195.</a> <i>mundi</i> pro <i>terris</i> quidam libri, +teste Dausq. Sed libri scripti et editi, quos Drak. consuluit, nihil +mutant. +—<a name = "var1_196" id = "var1_196" href = +"#line1_196">196.</a> <i>roseus</i> quædam edd. +—<a name = "var1_202" id = "var1_202" href = +"#line1_202">202.</a> <i>tactior</i> Tell. <i>tacturus</i> Put. non +improb. Lefeb., ut <i>subducto</i> pro <i>sursum ducto</i> positum sit. +—<a name = "var1_206" id = "var1_206" href = +"#line1_206">206.</a> <i>quassant</i> conj. N. Heins. ad h.l. +et Ovid. Fast. V, 83. Non male; modo ita poetæ placuisse constaret. +Conf. tamen Heyne ad Virg. Æn. IV, 249. +—<a name = "var1_208" id = "var1_208" href = +"#line1_208">208.</a> <i>cautes</i> Col. quod præter Drak. et +Lefeb., olim etiam probavit N. Heins. ad Ovid. Fast. V, 83, +qui tamen ad h.l. conj. <i>crates</i>, ut ap. Ovid. Met. VIII, 806; XII, +370, 396. Virg. Æ. XII, 508, forte quia imago tum continuatur. Vulgg. +<i>fauces</i>. +—<a name = "var1_215" id = "var1_215" href = +"#line1_215">215.</a> <i>Nomades</i>, non <i>Numidæ</i>, Col. more +Græcorum.</p> + +<p><a name = "var1_221" id = "var1_221" href = "#line1_221">221.</a> +<i>Europa</i> scripti et priscæ edd. probb. N. Heins., Drak. et +Lefeb., qui posterior <i>Europa</i> pro <i>ex E.</i> positum putat, ut +<i>prole</i> <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_535">VIII, 535</a>, quem elegantem idiotismum +adseruerint Jan. Gruter. in Criticis et Scalig. Lect. Anson. II, 12, +p. 118, ed. Gryph. Aptius laudasset Virg. Æn. I, 167, +V, 663. Propert. I, 2, 2, 4, 13; II, 31, 11; III, 17, 37, τεύχεα +χαλκῷ Hom. Il. ζ, 504. Vulgg. <i>Europæ</i>, quo aures minus +offenduntur. +<span class = "pagenum">32</span> +<i>Europeis</i> Tell. <i>Europe</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var1_222" id = "var1_222" href = +"#line1_222">222.</a> <i>hinc s.</i> et <i>Hinc juga</i> scripti. +Vulgo <i>huic</i>. Sed <i>hic campos sonipes</i> et <i>Hinc juga</i> +Med. +—<a name = "var1_234" id = "var1_234" href = +"#line1_234">234.</a> <i>Hic</i> recte, opinor, emend. Dausq. et +N. Heins. +—<a name = "var1_235" id = "var1_235" href = +"#line1_235">235.</a> <i>Gromos</i> vel <i>Grumos</i> e c. Ox. +(cujus alia excerpta, quæ Drak. possidebat, et <i>Groinos</i> habebant) +et <i>Gronios</i> ex Put., quocum ed. Med. congruit, ad marg. Silii +notavit N. Heins. Vossius ad Mel. III, 1, p. 228, monet, +h.l. in melioribus Silii libris, quos vellem nominasset, <i>Grovios</i> +inveniri, quam lectionem, in MSS. quoque Melæ, Plin. IV, 20 s. 34, et +Ptolem. III, 6 (ubi <span class = "greek" title = +"Grouïoi">Γρούϊοι</span>) expressam, non improbat N. Heins. ad III, +366, ubi tamen omnes libri constanter vulgatam tuentur, excepta ed. +Veneta, quæ <i>Gravidos</i> habet, manifesto +<span class = "pagenum">34</span> +operarum errore: nam h.l. <i>Gravios</i> exhibet.</p> + +<p><a name = "var1_240" id = "var1_240" href = "#line1_240">240.</a> +<i>Atque</i> frustra emend. Lef. +—<a name = "var1_241" id = "var1_241" href = +"#line1_241">241.</a> Non deserenda videtur vulgaris distinctio, +<i>Conciliare viros armis, c. S. V. n. donis</i>, h. nunc populos ad +belli societatem sollicitare, nunc, etc. <i>nunc scita</i> pro +<i>consulta</i> conj. Dausq. Sed vid. Gron. ad Liv. III, 37. +—<a name = "var1_246" id = "var1_246" href = +"#line1_246">246.</a> <i>Alternum</i> pro <i>Naturæ</i> malebat +N. Heins. +—<a href = "#line1_246">246,</a> <a name = "var1_247" id = +"var1_247" href = "#line1_247">247</a>. Ita distinguit Drak., ut sensus +sit, Hannibalem +<span class = "pagenum">35</span> +noctu interdum vigilasse, interdum in terra nuda cubasse, sed semper +armatum. Vulgo post <i>armis</i> colon, et post <i>humi</i> comma +ponunt: quod posterius certe non spernendum videtur. Vid. not. +—<a name = "var1_248" id = "var1_248" href = +"#line1_248">248.</a> <i>Insigni</i> quædam edd. <i>Incinctus +sagulo</i> corrig. N. Heins., refrag. Drak., qui monet, Pœnis +<i>sinus cingere</i> <ins class = "correction" title = "italice scriptum">inadsuetum</ins> fuisse ipsosque propterea passim +<i>discinctos</i> vocari (vid. <a class = "crossref missing" href = +"bookII.html#not2_56" title = "in Not.">ad II, 56</a>), Silii vero +mentem esse, Hannibalem hoc præter reliquos duces insigne habuisse, quod +gregarii militis habitu semper usus fuerit, quod etiam memorant Liv. +XXI, 4; Frontin. Strat. IV, 3, ex. 7; et Saresb. Polycr. +V, 7. +—<a name = "var1_250" id = "var1_250" href = +"#line1_250">250.</a> <i>par ferro</i>, tanquam dignius tanto duce, +suspic. Barth. Adv. XLIII, 5. +—<a name = "var1_251" id = "var1_251" href = +"#line1_251">251.</a> <i>ruinam</i> scripti et primæ edd. Vulgo +<i>ruinas</i>; non male, conf. Virg. Æn. III, 571 al. +—<a name = "var1_252" id = "var1_252" href = +"#line1_252">252.</a> <i>exterritus Astur</i> Ox. et Put. cum +priscis editis, prob. Barth. Adv. VII, 15. Sed exquisitior est lectio +Col., R. 2, et al. edd., <i>exercitus Astur</i>, pro Asturicus, h. +Hispanicus, ἁπλοῦν et ἐθνικὸν ἀντὶ κτητικοῦ, simplex pro possessivo, ut +<i>exercitus Scytha</i> dixit Claud. Eutrop. I, 508. <i>Astur +equus</i> Martial XIV, 197. Ἕλληνα πόλεμον Thucyd. ap. Thom. Mag. Ἕλληνα +στρατὸν, Σκύθην οἶμον, Ἄραψ τέκτων, ἄνθρωπον ἦθος, Κυζικηνὸς, Τυρσηνοὶ +et similia alii, ut monent D. Heins. et Drak. ad h.l. et <a class = +"crossref" href = "bookXVI.html#line16_180">XVI, 180</a>, cf. <a class = +"crossref" href = "#not1_14">not. ad v. 14</a>. Bentl. ad Hor. Od. +I, 22, 2; II, 13, 8. Broukh. ad. Prop. I, <ins class = "correction" +title = "incertum vel undecim (11) vel duo (ii)">11</ins>, 30. Scalig. +ad Virg. Culic. p. 5. Merul. ad Enn. Ann. 1, p. 42. Barth. ad +Claud. Cons. Hon. IV, 310. Heins. ad Claud. R. Pros. I, 17, ad +Ovid. Fast. IV, 362; V, 683, et inf. +<span class = "pagenum">36</span> +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_339">III, 339</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_11">XVII, 11</a>, al. +<i>exerritus</i> Tell. +—<a name = "var1_254" id = "var1_254" href = +"#line1_254">254.</a> <i>ventorum ex flatibus</i> edd. recentt. +—<a name = "var1_258" id = "var1_258" href = +"#line1_258">258.</a> <i>æquora</i> priscæ edd., h. campos, propr. +apertos et æquabiles. ut passim; vid. Ind. +—<a name = "var1_259" id = "var1_259" href = +"#line1_259">259.</a> <i>umenti j. s. umbra</i> Col., unde +<i>humenti</i> edidit Drak. et <i>uventi</i> conj. N. Heins., ut +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_469">II, 469</a>; <a class += "crossref" href = "bookIII.html#line3_522">III, 522</a>; <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#line7_650">VII, 650</a>; <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_227">VIII, 227</a>, <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_451">451, 460</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIX.html#line9_30">IX, 30</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXI.html#line11_510">XI, 510</a>. Non ignoro +quidem, sæpius propter rorem <i>noctem humidam</i> ejusque <i>umbram +humentem</i> dici v.c. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_469">II, 469</a>. Virg. Æn. II, 8; III, 589 (ubi +vid. Cerda et Heyne) IV, 7, 351; V, 738, 835. Id vero ab h.l. +alienum est, et <i>horrenti</i> potius refingerem, nisi satis apta esset +vulgaris lectio, <i>umbra</i> arboris <i>inventa</i>, h. casu oblata, +obvia, ut monent Burm. et Lefeb. +—<a name = "var1_262" id = "var1_262" href = +"#line1_262">262.</a> <i>Fingere</i> conj. Ulit. ad Grat. Cyneg., +ut ap. Horat. Ep. I, 2, 64, et Macrob. Sat. VI, 2, conf. +Bentl. ad Horat. Od. III, 6, 22, et Burm. ad Petron. c. 128. Sed +vid. not. <i>flammam</i> R. 3, <i>frameam</i> conj. N. Heins. +novandi prurigine. +—<a name = "var1_264" id = "var1_264" href = +"#line1_264">264.</a> <i>Atque e diversa</i> scripti cum Parm. +<span class = "pagenum">37</span> +Med. Bas. et al., h. adversa, obposita, contraria, ut, monente Drak., +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_351">VIII, 351</a>; +<a class = "crossref missing" href = "bookXIV.html#line14_76" title = +"recte 76">XIV, 77</a>. Sallust. Cat. 5. Curt. IV, 4, et aliis +locis, quæ excitavit Broukh. ad Prop. I, 3, 31 et ad Tibull. IV, +<span class = "smallcaps">i</span>, 45. Vulgo <i>Gaudet et adversa</i>, +verbis forte e v. 270 conflatis. <i>socios</i>, non <i>populos</i>, +scripti cum Parm. et al. edd. <i>accersere</i> Col. et omnes libri a +Lefeb. consulti, ut <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_204">XI, 204</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_160">XIII, 160</a> al. Tirones consulant Cl. +Schelleri præc. stili bene lat. T. I, p. 38. +—<a name = "var1_267" id = "var1_267" href = +"#line1_267">267.</a> <i>lato</i> Nut. et al.</p> + +<p><a name = "var1_268" id = "var1_268" href = "#line1_268">268.</a> +<i>erumpere fœdera</i> e R. 2 in contextum recepit Lefeb. coll. +XIII, 865 et Virg. Æn. I, 580, ut sit, omnino et impune solvere. +Verbum <i>erumpere</i> non sexto, sed quarto casui nonnunquam jungi, +nemo negabit. Sed quis umquam <i>erumpere fœdera</i> dixit? +—<a name = "var1_269" id = "var1_269" href = +"#line1_269">269.</a> Quo Col. Vulgg. <i>certus</i>. <i>Qua +datur</i> cet. <i>vallo</i> mallebat N. Heins. pro <i>bello</i>, +quod voc. mox bis sequitur. +—<a name = "var1_271" id = "var1_271" href = +"#line1_271">271.</a> <i>Saguntinas</i>, non <i>Sagunthinas</i>, in +priscis edd. et marmm. <span class = "greek" title = +"Sagountos">Σαγοῦντος</span> Steph. <span class = "greek" title = +"Sagounton">Σαγοῦντον</span> Ptol. <span class = "greek" title = +"Sagounton">Σάγουντον</span> Strab. III, p. 159 et 167. Sic et in +optimis membrr. Livii aliorumque, refrag. Schotto ad Aurel. Vict de vir. +illustr. c. 42. +—<a name = "var1_275" id = "var1_275" href = +"#line1_275">275.</a> <i>Zacynthos</i>, non <i>Zacynthus</i>, +scripti et primæ edd. h.l. et <a class = "crossref" href = +"#line1_290">v. 290</a>, conf. Virg. Æn. III, 270. <i>Zazynthus</i> +Dausq. et al. perperam. Gr. <span class = "greek" title = +"Zakunthos">Ζάκυνθος</span>. +—<a name = "var1_277" id = "var1_277" href = +"#line1_277">277.</a> <i>facta</i>, non <i>fata</i>, Colon. cum +R. 3. Parm. Med. <i>gerebat</i> R. 1, male, quoniam mox +sequitur. +—<a name = "var1_281" id = "var1_281" href = +"#line1_281">281.</a> <i>virum</i> malebat N. Heins. quod +nollem tanto viro excidisset. Nam <i>haud alium... cui viro</i> est +exquisitior loquendi ratio pro, haud alium virum, cui; ut apud Horat. +Sat. I, 10, 16, et alios passim. +—<a name = "var1_283" id = "var1_283" href = +"#line1_283">283.</a> <i>Hinc</i>, non <i>Hic</i>, scripti, h. a +quo sc. Geryone, et hoc pro cujus, ut <i>unde</i> et Gr. ὅθεν pro ἐξ οὗ. +Drak. laudat III, 106. Terent. Adelph. III, 3, 7, et Hecyr. +II, 2, 4. Sallust. Jug. c. 14. Serv. ad Virg. Æn. I, 6; VIII, +71, et Bentl. ad Horat. Od. I, 12, 19. +—<a name = "var1_288" id = "var1_288" href = +"#line1_288">288.</a> <i>advenere</i> emend. D. Heins. Male! +<i>Advertere</i> sc. se. h. advertebantur, (vid. <a class = "crossref" +href = "#not1_539">not. ad v. 539</a>) vel potius <i>advertere</i> +sc. navem, proram, terræ, litori, ut <i>adpellere</i> et Gr. ἀνάγειν, +κατάγειν, ἐπανάγειν, ἐλαύνειν, προσβάλλειν, ἐμβάλλειν, εἰσβάλλειν scil. +τὴν ναῦν ap. Luc. V, 3. Joh. VI, 19. Eurip. Cycl. 99, et Bacch. +1043. Thucyd. II, 47. Aristoph. Equ. 599 et Ran. 208. Polluc. I, 9, +al. Sic et <i>advertere</i> scil. mentem, προσέχειν, ἐπέχειν, +προσποιεῖσθαι scil. τὸν νοῦν. Cf. Heyne ad Virg. Æn. VII, 35; VIII, 101. +—<a name = "var1_290" id = "var1_290" href = +"#line1_290">290.</a> <i>ausit</i> Put. <i>hausit</i> R. 3. +<i>aluit</i> Parth. +—<a name = "var1_294" id = "var1_294" href = +"#line1_294">294.</a> <i>populi</i> Put. +—<a name = "var1_295" id = "var1_295" href = +"#line1_295">295.</a> <i>at Pœnis</i> corrig. Modius et Dausq. +<i>ubi imp.</i> Col. et Put. Hinc <i>postquam</i> pro <i>ubi</i> in +contextum vulgg. edd. e glossa irrepsisse suspicor. Sed <i>urbi</i> +recte, puto, emendavit et post <i>negatum</i> pro commate punctum posuit +N. Heins.</p> + +<p><a name = "var1_297" id = "var1_297" href = "#line1_297">297.</a> +<i>latos q. a. campos</i> Col. et Oxon. cum ed. Ald. in marg. Proprie +agmen +<span class = "pagenum">41</span> +vel equi potius campum quatiunt; quo spectant exempla a N. Heins. +congesta. Vulgg. <i>lætas q. a. causas</i>, quæ Marsus interpretatur: +quærebat, Dausq.: movebat causas belli Romanis inferendi. <i>Latias +causas</i> Parm. +—<a name = "var1_306" id = "var1_306" href = +"#line1_306">306.</a> <i>minitantem vana Caicum</i> Col. h. μάτην +ἀπειλοῦντα, vel, monente D. Heins., μάτην πομπεύοντα καὶ +λοιδοροῦντα, sine effectu ullo conviciis hostes proscindentem, et multa +quidem jactantem, nihil vero præstantem, conf. <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#line12_662">XII, 662</a>. Horat. Sat. II, 3, 9 +et Ep. I, 8, 3. Ita nihil amplius est, quod in h.l. nos morari +possit: sed magna hic est varietas lectionis, quæ quomodo ex his verbis +orta videri queat, vix adparet. <i>monstrantem membra</i> Bas. Gryph. +al. <i>monstrantem tela</i> Nut. <i>motantem membra</i> quidam libri. +<i>mutantem membra</i> Put. R. 3. Asc. <i>nutantem membra</i> Ox. +Cell. al. <i>mutantem verba</i>, altercantem, convicia facientem, +malebat Victorius ad Varr. R. R. II, extr. Melius <i>nudantem +membra</i> olim emend. Heins. ad Claud. bell. Gild. v. 281; ut +<a class = "crossref" href = "bookXIII.html#line13_211">XIII, 211</a>; +<a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_445">XVII, 445</a>, et +ap. Virg. Æ. V, 586. Possis et refingere <i>sudantem membra</i>, +vel <i>minitantem magna</i>, μεγάλα, ἔπος μέγα vel <i>turgentem vana</i> +et <i>muro atque tumentem vana</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXVII.html#line17_434">XVII, 434</a>, et ap. Virg. Æn. XI, 854. +<i>Caicum</i> Col. cum Med. et +<span class = "pagenum">42</span> +Parm. Recte: nam Silius, Maronis exemplo, nomina militum non modo ab +insulis, populis et urbibus, sed etiam inpr. a fluviis, et plerumque +ejus regionis, unde orti sunt, repetere solet. Sic <i>Tagus</i>, +<i>Durius</i>, <i>Galæsus</i>, <i>Sicoris</i>, <i>Bagrada</i>, +<i>Cydnus</i>, <i>Rhyndacus</i>, <i>Farfarus</i>, <i>Metaurus</i>, +<i>Padus</i>, <i>Symæthus</i>, <i>Mincius</i>, ut alia omittam, sunt +nomina fluviorum, quæ in virilia convertit. cf. Gronov. Obss. IV, 18. +<i>Caïcus</i> vero, Κάϊκος, est Mysiæ Phrygiæque fl. satis notus vel ex +Virg. Ge. IV, 370 et præterea militis nomen ap. Virg. Æn. I, 183; +IX, 35, et Val. Fl. VI, 688. <i>Caycum</i>, <i>Naicum</i> et +<i>Vaicum</i> alii. +—<a name = "var1_307" id = "var1_307" href = +"#line1_307">307.</a> <i>exacti medius teli</i> scripti et priscæ +edd. ante Nycandrum, qui in Juntina primus edidit <i>injecto medius +telo</i>. +—<a name = "var1_309" id = "var1_309" href = +"#line1_309">309.</a> <i>retulit</i>, non <i>rettulit</i>, Col. +ubivis, prob. Drak., qui monet, syllabam <i>re</i> in verbis compositis, +quæ a consona incipiunt, apud veteres ancipitem fuisse, ut contra brevem +in iis, quæ hiatus vitandi causa literam inserebant, ut in <i>redeo</i>, +<i>redoleo</i>, aliisque; cf. Broukh. ad Prop. IV, 8, 44. Heins. ad +Ovid. Epist. XIV, 46. Doctrinam Drak. falsam esse h.l. monet Schrader in +Emendatt. libro Præf. p. XLIII, ubi docet, ab optimis poetis primam +syll. verborum <i>refero</i>, <i>reperio</i>, <i>repello</i> semper +produci in præs., et conripi in præter. temp. +—<a name = "var1_313" id = "var1_313" href = +"#line1_313">313.</a> <i>capessit</i> scripti et editi ante Martin +Herbipol., quo præeunte editores recentt. <i>capessat</i> substituerunt. +—<a name = "var1_314" id = "var1_314" href = +"#line1_314">314.</a> <i>Baliari</i> pro <i>Baleari</i> ubivis +reposuerunt N. Heins. et Drak., quoniam <i>Baliaris</i> III, 365 in +Col., <span class = "greek" title = "Baliarides">Βαλιαρίδες</span> in +Steph. Byz., <span class = "greek" title = +"Balliarides">Βαλλιαρίδες</span> in Strab., et <i>Baliares</i>, teste +Tenull., in plerisque MSS. Frontini II, 3, 16, reperiuntur. cf. +Salmas. Exerc. Plin. p. 199. Plerumque tamen Græcis <span class = +"greek" title = "Baleareis">Βαλεαρεῖς</span> dicuntur. +—<a name = "var1_316" id = "var1_316" href = +"#line1_316">316.</a> <i>adscendit</i> scripti, <i>accendit</i> +conj. N. Heins., quod impense arridebat Drak. coll. Virg. Æ. IX, +588. Stat. Th. X, 528. Ovid. Met. XIV, 825, et Lucan. VII, 512. +Uterque tamen profitetur, vulgatam bene se habere, ut sensus sit, +glandem funda emissam tam alte evolasse, ut aciem oculorum effugerit. +—<a name = "var1_323" id = "var1_323" href = +"#line1_323">323.</a> <i>venenis</i> pro <i>pharetræ</i> Tell. +—<a name = "var1_325" id = "var1_325" href = +"#line1_325">325.</a> <i>qui</i> pro <i>quæ</i> +<span class = "pagenum">44</span> +vel invitis libris scribendum videtur, judice etiam N. Heins., nisi +malis, <i>gaudet fucasse</i>, ut ap. Virg. Ge. II, 465.</p> + +<p><a name = "var1_329" id = "var1_329" href = "#line1_329">329.</a> +<i>at</i>, non <i>ac</i>, Col. +—<a name = "var1_332" id = "var1_332" href = +"#line1_332">332.</a> <i>Sagunto</i> scripti. Vulgo <i>Saguntum</i> +prob. Dausq., qui exponit: universum Saguntum putat, esse suam <i>mortem +dignam Ausonia</i>, si ob fidem servatam interirent, quum contra Italiam +violata fide prodituri sibi viderentur, si fœdera refringerent. +<i>Sagunton</i> vel <i>Ausoniæ...</i> +<span class = "pagenum">45</span> +<i>Servata fide</i> etiam legi posse observat N. Heins. +—<a name = "var1_334" id = "var1_334" href = +"#line1_334">334.</a> <i>Intendi</i> (infin. hist.) corrig. idem. +Non male; sed non necesse. conf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_333">ad II, 333</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#var9_645">IX, 645</a>. <i>eductis</i> Put. ut idem et Col. +II, 127. Sed <i>adducere</i> nervos, arcus, etc. (ut ap. Virg. Æn. +V, 507; IX, 632; Ovid. Met. I, 455 et aliis locis, a Drak. +adductis) proprie dicitur, ut ἀνέλκεσθαι τόξον ap. Aratum. Qui tamen +critica prurigine laborat, malit forte h.l. legere <i>ac</i> vel <i>et +ductis</i>, ut <i>ducti nervi arcus</i>, II, 127. <i>ducere cornua +nervo</i> Val. Fl. VI, 376, et Virg. Æn. XI, 860. <i>ducere remos</i> +Ovid. Met. I, 294: ἕλκειν νεῦρα et τόξον Hom. Il. δ, 122; λ, 582. +conf. Gron. Obss. I, 13. Heins. ad Val. Fl. I, 122. +—<a name = "var1_335" id = "var1_335" href = +"#line1_335">335.</a> Pro <i>Phocais</i> vix temperare mihi possum, +quo minus reponam <i>Phœnissa</i>, cujus. voc. syllaba posterior propter +elisionem facile excidere poterat. Ballistæ et fundæ a Phœnicibus +inventæ, si fides habenda Plinio VII, 56, et Strabo VIII, p. 357, +Ætolis quidem fundæ inventionem tribuit, sed p. 167 Baliarium +incolas optimorum funditorum famam tenuisse memorat, ex quo Phœnices +hasce insulas occupaverint. Ab inventoribus autem epitheta rerum peti +solent, unde <i>tuba Tyrrhena</i> aliaque passim obvia. +—<a name = "var1_340" id = "var1_340" href = +"#line1_340">340.</a> <i>fores</i> conj. N. Heins., qui +ejusmodi elegantias omnibus locis intrudere solet. <i>clamantque</i> +scripti, quod respuunt, quum Hannibalis verba sint, quæ sequuntur. Hujus +tamen subjecti ellipsis non minus forte dura est, quam si exponas, +Hannibal et principes Pœnorum undique milites increpant stimulantque: +nisi legere malis, <i>clamorque</i> sc. fuit, resonat. Emendatio, a +N. Heins. proposita, <i>clamatque</i> vel <i>clamansque super, Tot +millia gentis</i> tanto Critico indigna est. Exquisitiorem formulam +Silius Maroni debet Æn. IX, 132, +<span class = "pagenum">46</span> +ubi τὸ <i>gentes</i> ex nostro quoque loco firmari potest. Ceterum vulgo +male interpungunt: <i>clamatque super tot millia: Gentes... hoste. +Anne</i>, etc. +—<a name = "var1_342" id = "var1_342" href = +"#line1_342">342.</a> <i>Nonne</i> Col. recte, opinor. +<i>ominis</i>, non <i>omnis</i> vel <i>omneis</i>, Col cum Med. et al. +edd. +—<a name = "var1_344" id = "var1_344" href = +"#line1_344">344.</a> <i>promittere</i> opinabatur +N. Heinsi.</p> + +<p><a name = "var1_346" id = "var1_346" href = "#line1_346">346.</a> +<i>stimulantque</i>, non <i>stimulatque</i>, scripti cum R. 3. +Parm. Med. +—<a name = "var1_351" id = "var1_351" href = +"#line1_351">351.</a> <i>Vibrari</i> conj. Ulit. ad Grat. Cyneg. +v. 342, frustra. +<span class = "pagenum">47</span> +—<a name = "var1_353" id = "var1_353" href = +"#line1_353">353.</a> <i>secta</i> malebat N. Heins, coll. +Virg. Æneid. II, 85; IV, 505; VI, 214. Idem v. <a name = "var1_355" id = +"var1_355" href = "#line1_355">355</a> <i>fumat</i> corrig., quod +recepit Lefeb. Non male, ut sensus sit: falarica <i>fumat</i> κατὰ +<i>cetera</i>. +—<a name = "var1_358" id = "var1_358" href = +"#line1_358">358.</a> <i>perstrinxit</i> Put. <i>perstringit</i> +priscæ edd. vid not. <i>præstringit</i> Col. et Oxon. quod multis +exemplis Drak. defendit adversus Lambin. ad Hor. Epist. II, <span class += "smallcaps">i</span>, 14, ad Lucret. III, 1058, et ad Cic. pro Rabir. +16, ubi voc. <i>præstingere</i> damnat, eique ubivis +<i>præstringuere</i> substituendum putat. conf. Gifan. Ind. Lucret., +Heins. ad Prudent. περὶ στεφ. II, 86. Grutter. ad Cic. in Vatin. 10. +Taubman. ad Plaut. Mil. pr. Heins. et Oudendorp. ad Lucan. I, 154, +cujus verba, <i>obliqua præstringens lumina flamma</i>, simul docent, +causam non esse, cur <i>nubila</i> +<span class = "pagenum">48</span> +h.l. pro <i>lumina</i>, auctore N. Heins., reponamus. +—<a name = "var1_362" id = "var1_362" href = +"#line1_362">362.</a> <i>quassæ</i> pro <i>vastæ</i> malebat +N. Heins. <i>ceu</i>, non <i>cum</i>, Ox. cum Med. Ald. Junt. +Gryph. al. +—<a name = "var1_363" id = "var1_363" href = +"#line1_363">363.</a> <i>adustis</i> quædam edd. Sed conf. Virg. +Æn. IX, 537, et Heins. ad Ovid. Am. I, 15, 41. +—<a name = "var1_365" id = "var1_365" href = +"#line1_365">365.</a> <i>arctæ</i> scripti et Parm. <i>apte</i> +Med. <i>aptæ</i> R. 3. Sed testudo proprie <i>agi</i> dicitur. vid. +loca a N. Heins. et Drak. adscripta, Virg. Æn. II, 441 (ubi conf. +Heyne) IX, 505. Cæs. B. G. V, 43, et Sallust. b. Jug. +c. 94. +—<a name = "var1_369" id = "var1_369" href = +"#line1_369">369.</a> <i>resolvens</i>, non <i>revolvens</i>, +<span class = "pagenum">49</span> +scripti, ut <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_643">III, +643</a>. +—<a name = "var1_370" id = "var1_370" href = +"#line1_370">370.</a> Male quidam, <i>cælo dedit Alpibus altis. +Aëriæ</i> etc. distinguunt: <i>cæli dedit</i> Col. et Ox. <i>casu +dedit</i> Junt. Ald. Gryph. Male! cf. v. <a class = "crossref" href = +"#line1_277">I, 277</a>, <a class = "crossref" href = +"#line1_508">508</a>; <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_353">II, 353</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_410">XII, 410</a> al. +—<a name = "var1_373" id = "var1_373" href = +"#line1_373">373.</a> <i>certatim</i> Col. Vulgo <i>certantum</i>, +non male. <i>certantem</i> Oxon. <i>prorutus</i>, non <i>protinus</i>, +Col. Asc. Gryph. prob. etiam Dausq. Drak. laudat <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#line3_642">III, 642</a>; <a class = "crossref" href += "bookIV.html#line4_602">IV, 602</a> al. conf. Gronov. ad Liv. IV, 29, +et ad Tac. Ann. I, 68. +—<a name = "var1_374" id = "var1_374" href = +"#line1_374">374.</a> <i>ni</i> non <i>ne</i>, omnes scripti et +R. 2, unde cum Lefeb. reposui: nec adsequor, cur N. Heins. et +Drak., qui tamen archaismos, inter quos vulgo <i>ni</i> refertur, +sectari solent, id spreverint. cf. a Drak. jam laudati Intpp. ad Virg. +Æn. III, 686. Broukh. ad Prop. II, 6, 3, et Noris. ad Cenotaph. +Pis. IV, 5, p. 474.</p> + +<p><a name = "var1_376" id = "var1_376" href = "#line1_376">376.</a> +<i>primævæ f. i.</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_405">XVI, 405</a>, emend. N. Heins. cui Drak. +obponit <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_18">V, 18</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_65">VI, 65</a>. Virg. Æn. VII, 162. Senec. Hippol. +620. Sed vid. <a class = "crossref" href = "#var1_113">ad +v. 113</a>. +—<a name = "var1_380" id = "var1_380" href = +"#line1_380">380.</a> <i>Aradum</i> Col. et Ox. cum Med. +<i>Arados</i> (hod. <i>Laraca</i>) Phœniciæ, seu Syriæ ins. vel potius +petra. vid. <a class = "crossref" href = "#var1_306">ad v. 306</a>. +Pœnos autem, ex quorum numero hic Aradus, ductu Didonis ex Phœnicia in +Africam venisse, monet Drak. +—<a name = "var1_387" id = "var1_387" href = +"#line1_387">387.</a> <i>in inguen</i> R. 3, in marg. +—<a name = "var1_388" id = "var1_388" href = +"#line1_388">388.</a> <i>singultantia cæde</i> h. sanguine, ut pro +φόνος pro αἷμα, paulo calidior quis conjicere possit, coll. Virg. Æ. IX, +333. +—<a name = "var1_394" id = "var1_394" href = +"#line1_394">394.</a> <i>Bella ferens</i> scripti cum R. 3. +Parm. Med. unde <i>serens</i> omnino legendum putabat N. Heins, qui +hanc elegantiam et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_365">III, 365</a>, <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_266">VIII, 266</a>, sæpiusque sectatur et male +comparat sup. <a class = "crossref" href = "#line1_80">v. 80</a>, +et Liv. XXXI, 6, <i>bella ex bellis serere</i>. Aptiores sunt +dictiones, <i>serere certamina</i>, <i>discordias</i>, <i>mentionem</i>, +<i>lites</i>, etc. pro movere ap. Liv. II, 1; III, 40, 43; XXIV, +31, al. <i>prælia serere</i>, h. conserere, ap. Tac. Hist. V, 11. +<i>vulnera serere</i> V, 235, et ap. Lucret. V, 1292, ut alibi +<i>spargere</i> vulnera, tela, de quo vid. <a class = "crossref" href = +"#not1_267">not. ad v. 267</a>. Si quid tamen mutandum h.l., +præstat forte, judice quoque Lefeb., lectio ed. R. 2. <i>famæque +n.</i> κατὰ <i>Bella</i>, <i>feras</i>, etc. <i>agitabat</i>, olim, in +patria; cujus verbi tempus +<span class = "pagenum">51</span> +imperf. cur plane alienum ab h.l. visum sit viro docto in N. <i>Allgem. +deutsch. Bibl</i>. T. VIII, P. II, p. 418. haud adsequor. +Idem <a class = "crossref" href = "#line1_403">v. 403</a> probat +<i>vibrantem capillum</i>, ut respondent verbis <i>horrentes</i> e.c.g. +—<a name = "var1_396" id = "var1_396" href = +"#line1_396">396.</a> <i>tenuasset</i>, h. minuisset, consumsisset +paulatim, aliquando malebat N. Heins. coll. Stat Achill. +I, 644. Claud. Cons. Hon. VI, 128 al. +—<a name = "var1_397" id = "var1_397" href = +"#line1_397">397.</a> <i>Lagmus</i> et <i>Lagnus</i> alii. +<i>Laudus</i> Oxon prob. Drak. quia <i>Laudia</i> Ptolem. est opp. +Mauritaniæ Cæsariensis, et <i>Laud</i> Plinio Mauritaniæ Tingitanæ fl. +Hinc tacite id in contextum recepit Lefeb. <i>Latmus</i> conj. +N. Heins. a Latmo ins., quam mihi ignotam esse fateor: fuit quidem +hujus nominis Ciliciæ fl., et Cariæ, seu Ioniæ mons et urbs: sed h.l. +Pœni mentio fit. +—<a name = "var1_399" id = "var1_399" href = +"#line1_399">399.</a> <i>funera vulgi</i> scripti, R. 3. Parm. +Med. Paris. Vulgo <i>vulnera vulgi</i>, sono auribus ingrato. +—<a name = "var1_402" id = "var1_402" href = +"#line1_402">402.</a> <i>tegimen</i>, non <i>tegmen</i>, in optimis +membrr. ubique, prob. N. Heins., qui tamen ad Virg. Æ. III, 594 et +VII, 666, utramque scripturam damnat, et <i>tegumen</i> defendit. +—<a name = "var1_403" id = "var1_403" href = +"#line1_403">403.</a> <i>Chromis i. vibrante</i> emend. +N. Heins. quoniam vulgata in leges metricas peccat. Sed +<i>Chromis</i> mox <a class = "crossref" href = +"#line1_439">v. 439</a>. inter Saguntinos memoratur. +<i>Chremetes</i> corrig. Gronov. Obss. IV, 18, et <i>umbrante</i>, pro +vulg. <i>vibrante</i>, ex Col. et Ox. recipiendum putabat, prob. Drak. +<i>ubrante</i> Put. Versus 403 et 404 in edd. Junt. Ald. et Nut. duobus +sequentibus postponuntur. +<span class = "pagenum">52</span> +—<a name = "var1_406" id = "var1_406" href = +"#line1_406">406.</a> <i>Karthalo</i> (pro quo rectius forte +<i>Carthalo</i> scripseris; vid. <a class = "crossref" href = +"#var1_3">ad v. 3</a>), Gr. <span class = "greek" title = +"Karthalôn">Καρθάλων</span>, non <i>Harcalo</i>, vel <i>Cartalo</i>, +Colon. probb. N. Heins. et Drak. coll. XV, 453. Liv. XXII, 15, 58. +Justin. XVIII, 7. Polyb. I, 53, et Appian. Hannib. c.49. Add. +Liv. XXVII, 16, et Appian. Pun. c. 68 et 74. +—<a name = "var1_407" id = "var1_407" href = +"#line1_407">407.</a> <i>Bagrada</i>, non <i>Bragrada</i>, Col. +R. 3. Parm. Med. vid. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#var6_141">ad VI, 141</a>. +—<a name = "var1_411" id = "var1_411" href = +"#line1_411">411.</a> <i>serpentem</i>, non <i>serpentes</i>, +scripti. +—<a name = "var1_412" id = "var1_412" href = +"#line1_412">412.</a> <i>Athyr</i>, non <i>Atyr</i>, Col. +—<a name = "var1_417" id = "var1_417" href = +"#line1_417">417.</a> <i>Iarba</i>, non <i>Hyarba</i> Col. ut +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_58">II, 58</a>, al. vid. +Intpp. ad Virg. Æn. IV, 36 et 196. <i>Hiarba</i> cum adspirat. Cell. et +more suo Drak. +—<a name = "var1_418" id = "var1_418" href = +"#line1_418">418.</a> <i>En, jam</i> tacite edidit Lefeb. +—<a name = "var1_419" id = "var1_419" href = +"#line1_419">419.</a> <i>Confusæque</i> ed. Junt. et inde expressæ +Nut. al. prob. Dausq. Male! <i>fumabant</i>, non <i>fumabat</i>, vel +<i>fervebat</i>, scripti et pleræque melioris notæ edd. +—<a name = "var1_421" id = "var1_421" href = +"#line1_421">421.</a> <i>latrantibus</i> etiam legi posse monet +N. Heins. Sed vulgata exquisitior, quam Drak. ex Virg. Ge. III, +412. Ovid. Metam. XIII, 806, et Fast. +<span class = "pagenum">55</span> +II, 231 firmat. +—<a name = "var1_423" id = "var1_423" href = +"#line1_423">423.</a> <i>sætis</i>, non <i>sævus</i>, Col. prob. +N. Heins. nisi quod <i>sætas</i> maluerit. +—<a name = "var1_424" id = "var1_424" href = +"#line1_424">424.</a> <i>canentem</i> Col., h. spuma <i>cana</i> +mixtum et mandendo in eam mutatum, ut <i>cana aqua</i>, πολιὴ ἅλς, seu +θάλασσα. <i>Spumas cruentas</i> inversa loquendi forma dixit Virg. Ge. +III, 203. Drak. conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_252">IV, 252</a>, et Claud. laud. Stil. II, 350, ubi +vid. Heins. <i>spumantem</i> R. 3. Parm. Med. ex interpr. +<i>tenentem</i> Ox. et Put. Vulgg. <i>candentem</i>, et quidam +<i>ferventem</i>. +—<a name = "var1_425" id = "var1_425" href = +"#line1_425">425.</a> <i>Jamque gemet geminum c. ven. dentem</i> +Col. Sic et Oxon. nisi quod vitiose in eo <i>decem</i> pro +<i>dentem</i>. Vulgg. <i>J. gemens geminum c. v. torquet</i>; sed τὸ +<i>torquet</i>, quod nec scripti, nec meliores editi agnoscunt, +grammatici potius acumen sapit, quam <i>dentem</i>, cujus ellipsis dura +est. <i>J. gemens geminum v. c. fertur</i> Put. et R. 3. quam +lectionem ex verbis Virg. Æ. IX, 553 margini adscriptis ortam suspicor. +Ad hæc corrigenda viri docti certatim operam suam contulere. <i>J. +acuens geminum c. v. torquet</i> conj. Barth. Adv. VII, 15. <i>J. ciet +geminum c. v. dentem</i>, vel <i>J. fremens genuino intra v. fertur</i>, +vel <i>J. fremens genuinum intra v. torquet</i>, vel denique, quod ipsi +et Drak. præ reliquis placebat, <i>J. fremens genuino intrat v. +dente</i>, tentabat N. Heins. <i>Fremere</i> voc. propr. de feris +iratis; <i>dentes</i> vero <i>genuini</i> sunt posteriores et novissimi +in extrema gena, seu gingiva, κραντῆρες et σωφρονιστῆρες. conf. <a class += "crossref" href = "bookX.html#line10_298">X, 298</a> et vid. +Fest. h.v., Cic. N. D. II, 54; Plin. XI, 37. <i>J. gemens gemituque +intra v. fertur</i>, vel <i>geminum cornu in. v. torquet</i>, vel +<i>gemino cornu in v. fertur</i> invita Minerva emend. Ulit. ad Grat. +109. <i>J. gemens genuinum intra v. torquet</i> Scalig. in marg. libri +sui. Mea qualicumque sententia, quam tamen ex VV. DD. judicio, vel stare +jubebo, vel cadere patiar levissima, quam propterea in textum recepi, +mutatione lectionis vetustiss. codd. Col. et Ox. locus haud dubie +corruptus, optime ita reconcinnari potest: <i>J. gemit geminans</i>, ut +<i>capessit mandens</i> vs. sup. <i>gemit</i> propter vulnera a +venatoribus canibusque inflicta, ut ap. Hom. in simili loco de leone +saucio Il. υ, 169, ἐν δὲ τέ οἱ κραδίῃ στένει ἄλκιμον ἦτορ, et Il. π, +489, ὤλετο στενάχων taurus. cf. Avien. fab. 17, et Virg. Ge. III, 226; +ex quibus locis patet, hoc verbum immerito a Scalig. Poetic. V, 15 +carpi, quod gemitus non sit iracundi et rabidi, sed mœrentis; quod Drak. +etiam refellit coll. Virg. Æn. VII, 15. Lucan. VI, 688. Petron. Sat. +115, al. conf. Heins. ad Val. Fl. I, 768, qui tamen h.l. in Scalig. +sementiam discedit. Taceo, cujuscumque generis sonum et strepitum verbo +<i>gemere</i> exprimi, (ut ap. +<span class = "pagenum">56</span> +Virg. Ge. III, 133, 183; IV, 173. Æn. V, 806; VI, 413; XI, 138, et +Hor. Od. I, 14, 6) quia non video, cur gemitus a feris sauciis +alienus sit. <i>geminans dentem</i>, h. dentium ictus, ut ap. Virg. Æ. +V, 434, 457; XI, 698; XII, 714. Hor. Od. I, 16, 8. Hæc +scripseram, quum deinde animadverterem, in eandem fere conject. +incidisse Cl. Lefeb., qui coll. v. 168, 537; Virg. Æ. XI, 698, et +Val. Fl. VI, 379, edidit. <i>J. gemens geminat c. v. dentem</i>, quæ +lectio probatur in Annal. liter. <ins class = "correction" title = +"‘Gœttingue.’ legitur">Gœttingen.</ins>, Additam. XVII, p. 262, a. +1782. Et sensu quidem a nostra non differt, sed ab ea, quam antiquiss. +MSS. exhibent, paulo longius recedit, et perperam certe gall. vertitur, +<i>de ses broches il déchire à coups redoublés les filets des +chasseurs</i>. Cæterum non magnopere intercedo, quo minus tota cod. Col. +lectio servetur, excepto verbo <i>gemet</i>, in cujus locum varia +substituere possis, quæ tamen nemo præstare ausit, v.c. <i>terit</i>, +aut <i>acuit</i>, ut ap. Hor. Od. III, 20, 10. Virg. Ge. III, 255, et +σῦς seu Κάπριος θήγει ὀδόντας ap. Hom. Il. λ, 416; ν, 475, et ὑπαὶ δέ τε +κόμπος ὀδόντων Γίγνεται, Il. λ, 417; μ, 149, vel <i>premit</i>, ut +<i>dentes</i> in vite premere dixit Ovid. Fast. I, 355, nisi malis +<i>fremit</i>, vel, ut ap. Virg. Æn. IX, 552, <i>furit contra v.</i> +κατὰ <i>geminum dentem</i>, qui in ore apri utrinque prominent, ut ap. +Ovid. Metam. VIII, 400.</p> + +<p><a name = "var1_427" id = "var1_427" href = "#line1_427">427.</a> +<i>Expulerat</i> Asc. et Nut. +—<a name = "var1_431" id = "var1_431" href = +"#line1_431">431.</a> <i>Temisus</i> Col. <i>Remsus</i> Parm. +<i>Rhemisus</i> Med. Ald. Gryph. al. Hinc librariorum stupore in +c. Oxon. irrepsit <i>remissus</i>, quod quum in versus legem +peccaret, plerique editores <i>missus</i> reposuerunt, forte etiam +obfensi locutione nostra, <i>Temisus ab litore A.</i>, quæ tamen passim +obvia. cf. Liv. I, 50, pr. Virg. Ge. III, 2, et, quæ loca +Drak. ad V, 271, excitavit, inf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_42">VI, 42</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_174">X, 174</a>. Prop. IV, 6, 37, Val. Fl. +I, 365, Liv. XXXI, 23. Plura exempla desideranti satisfacient +Intpp. ad Petron. c. 38, et Heins. ad Ovid. Amor. II, 6, 1. ubi +eodem modo etiam mox <a name = "var1_433" id = "var1_433" href = +"#line1_433">v. 433</a> <i>ab oris</i> legendum putabat. Sed cave +quidquam mutes. +—<a name = "var1_436" id = "var1_436" href = +"#line1_436">436.</a> <i>tonat</i> R. 3. Parm. Med., h. tonare +facit, cum strepitu edit. cf. Martial. VIII, 2, 14, et Heins. ad +Claud. in Cons. Olybr. et Prob. v. 208. <i>Prospera vibrati +tonuerunt omina nimbi</i>. Proprie arma et <i>belli tonant</i>, ut +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_300">XII, 300</a>, vel +heros <i>tonat armis</i>, <i>tonat et fulminat bello</i>, ut <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_254">IV, 254</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXIV.html#line14_299">XIV, 299</a>. Virg. Ge. IV, +561. Justin. XXXII, 4. Vulgg. <i>domat</i>, quod Lef. cum aliis +damnat, cui tamen Scalig., qui idem fecerat, ineptire videtur. +<i>donat</i> Junt. +—<a name = "var1_437" id = "var1_437" href = +"#line1_437">437.</a> <i>Ostum</i> Col. unde <i>Oscum</i> conj. +N. Heins. ab Osca, colonia Rom. in Hispania. Vulgg. <i>Hoscum</i>. +Sed Hostum ex Oxon. Parm. et Med. recepit Drak. propterea, quod +<i>Hostus</i>, et inde <i>Hostius</i> ac <i>Hostilius</i> nomina fuerint +Romanis notissima, (prius avo et patri Tulli Hostilii, aliisque fuisse, +tradunt Macrob. I, 6, Liv. I, 12, IV, 30) et <i>Hostus</i>, +Hampsagoræ f., memoretur <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_347">XII, 347</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_403">403, 413</a>, qui <i>Hiostus</i>, Hampsicoræ +f., dicitur Liv. XXIII, 40, conf. Salmas. ad Solin. p. 24. +<i>Rutilumque</i> Dausq. Pessime <i>rutilumque</i> Cell. conf. <a class += "crossref" href = "#line1_261">v. 261 sq.</a> <i>Metiscum</i> +vid. Heins. et Heyne ad Virg. Æn. XII, 469. +—<a name = "var1_438" id = "var1_438" href = +"#line1_438">438.</a> <i>Durium</i>, non <i>Dyrium</i> vel +<i>Dirium</i>, Col. Ox. Parm. Med. conf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_323">V, 323</a>, et sup. <a class = "crossref" +href = "#var1_306">ad v. 306</a>. <i>Galæsum</i> pro vulg. +<i>Galesum</i> reposuit N. Heins. <span class = "greek" title = +"Galaisos">Γαλαῖσος</span>, hod. <i>Galaso</i>, Calabriæ fl. juxta +Tarentum. vid. Intpp. ad Virg. Ge. IV, 126. Æn. VII, 535, 575, et Hor. +Od. II, 6, 10. +—<a name = "var1_439" id = "var1_439" href = +"#line1_439">439.</a> <i>Chromin</i> Col. <i>Chromim</i> Put. +<i>Chronim</i> Oxon. Vulgo <i>Chronum</i>. cf. Virg. Ecl. VI, 13, et Æn. +XI, 675 ubi Heinsius non <i>Chromin</i>, ut h.l., sed <i>Chromim</i> +<span class = "pagenum">58</span> +scribendum putabat. Tantum itaque abest, ut viri docti in ejusmodi +nominibus inter se consentiant, ut ne ipsi quidem satis sibi constent. +<i>Gyan</i>, non <i>Gyam</i>, Col. Put. et priscæ edd. conf. Intpp. ad +Virg. Æn. I, 222, 612; V, 118, 152; X, 318. +<i>dimiserat</i> Put. et Med. quod, nescio quare, concinnius videbatur +N. Heins. ad XI, 142; qui tamen aliis locis (vid. not.) recte +damnavit. +—<a name = "var1_441" id = "var1_441" href = +"#line1_441">441.</a> <i>figere</i> malebat Modius. Male! +—<a name = "var1_443" id = "var1_443" href = +"#line1_443">443.</a> <i>Quænam</i>, non <i>quonam</i>, scripti, +R. 3. Parm. Med. Forte <i>quianam</i>, h. cur, præstiterit h.l. et +<a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_645">II, 645</a>; +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_647">IV, 647</a> al. +—<a name = "var1_444" id = "var1_444" href = +"#line1_444">444.</a> <i>furiæ</i>, h. furor, insania, non +<i>Furiæ</i> cum Drak. scribendum videtur, ne de Furiis propr. sic +dictis h.l. cogitetur. <i>Quæ vos dementia adegit</i> ap. Virg. Æn. IX, +601. conf. inf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#line2_645">II, +645</a>; <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_648">IV, +648</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_117">X, 117</a>. +—<a name = "var1_446" id = "var1_446" href = +"#line1_446">446.</a> <i>dimensæ litus arenæ</i> malebat +N. Heins. +—<a name = "var1_454" id = "var1_454" href = +"#line1_454">454.</a> <i>cuneosque</i> emend. idem h.l. cf. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#var4_144">ad IV, 144</a>. Sed +vid. not. +—<a name = "var1_455" id = "var1_455" href = +"#line1_455">455.</a> <i>prædam</i> Tell. a m.pr. quod recepit +Lefeb., qui verba nostra e Cic. Phil. IV, 9, c. 4, petita +putat. Sed vulgata doctior.</p> + +<p><a name = "var1_460" id = "var1_460" href = "#line1_460">460.</a> +<i>Letiferum nutant</i> Col. probb. N. Heins. et Drak. coll. +v. 501, 524; II, 399; IV, 353; XVII, 397. Stat. Th. VII, 528; XII, +410. Claud. Cons. Olyb. et Prob. 4, 119 (ubi vid. Heins.) et in Rufin. +II, 355. Hom. Il. ν, 115; ο, 481; π, 138. Vulgg. <i>Letiferumque +micant</i>; sed sane satis erat, <i>fulgentes cristas</i> dixisse, +monente N. Heins. <i>Letiferumque nutant</i> tacite et vitiose +<span class = "pagenum">60</span> +edidit Lefeb. <i>Letifero nutant surgentes</i> Parm. <i>Letiferæ</i> +alii. +—<a name = "var1_463" id = "var1_463" href = +"#line1_463">463.</a> <i>læva luce</i> suspicari possis, coll. +Virg. Æn. X, 275. +—<a name = "var1_466" id = "var1_466" href = +"#line1_466">466.</a> <i>Æque ambæ</i> R. 3, et Parm. Non +male. +—<a name = "var1_468" id = "var1_468" href = +"#line1_468">468.</a> <i>Talis</i>, non <i>Qualis</i>, scripti. +<i>Egeo</i> Dausq. Male! Est <span class = "greek" title = +"Aigaion">Ἀιγαῖον</span>, cui αἶγες h. τὰ κύματα, fluctus et procellæ +nomen dederunt, monente D. Heins. +<span class = "pagenum">61</span> +—<a name = "var1_472" id = "var1_472" href = +"#line1_472">472.</a> <i>Turbatis gravidas</i> emend. +D. Heins. coll. XIII, 494. Male! +—<a name = "var1_481" id = "var1_481" href = +"#line1_481">481.</a> <i>Fert equum</i> scripti, unde <i>Fer +tecum</i> ingeniose reposuit D. Heins. Cf. loca a N. Heins. et +Drak. adscripta, Avien. fab. XLII. Senec. Med. 270. Juven. Sat. III, +276. Quintil. Declam. III, p. 38. Vulgg. <i>Ferto equum</i>, et +<i>Fer æquum</i> Parm. <i>cassamque</i>, h. inanem, nil profuturam +Saguntinis, ut <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_17">III, +17</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_116">X, 116</a>, malebat N. Heins.</p> + +<p><a name = "var1_489" id = "var1_489" href = "#line1_489">489.</a> +Vulgo post <i>loci</i> distinguunt; sed sensus verborum est: altitudinem +loci sibi favere. <i>Per prærupta loci</i> et <a name = "var1_491" id = +"var1_491" href = "#line1_491">v. 491,</a> <i>actu</i> conj. +N. Heins. +—<a name = "var1_495" id = "var1_495" href = +"#line1_495">495.</a> <i>vetantia</i> Col. quod coll. IX, 262. +Claud. in Ruffin. II, 184 et Gronov. Diatr. Stat. c. 45, tuetur +N. Heins. etsi <i>negantia</i> quoque scribi posse monet. Vulgg. +<i>minantia</i>; alii <i>mutantia</i>, <i>micantia</i>, <i>nutantia</i>. +<i>nisu</i>, non <i>nixu</i>, Col. Parm. Med., ut ubivis scribendum +præcipiunt N. Heins. et Drak. +—<a name = "var1_496" id = "var1_496" href = +"#line1_496">496.</a> <i>propior</i>, non <i>propius</i>, scripti +R. 3. Parm. Med. +—<a name = "var1_499" id = "var1_499" href = +"#line1_499">499.</a> <i>læto</i> corrig. Dausq. Male! +—<a name = "var1_501" id = "var1_501" href = +"#line1_501">501.</a> <i>innumera</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var1_503" id = "var1_503" href = +"#line1_503">503.</a> <i>ingenti</i> pro <i>instanti</i> Tell. unde +<i>urgenti</i> reposuit Lefeb. coll. Virg. Æn. +<span class = "pagenum">64</span> +II, 653. Non male, sed frustra. +—<a name = "var1_506" id = "var1_506" href = +"#line1_506">506.</a> <i>sacra terra</i>, vel <i>terræ huic</i> +suspic. N. Heins. +—<a name = "var1_507" id = "var1_507" href = +"#line1_507">507.</a> <i>defendo</i> Col.</p> + +<p><a name = "var1_515" id = "var1_515" href = "#line1_515">515.</a> +<i>utero</i>, vel <i>humero</i>, pro <i>ira</i>, suspic. N. Heins., +qui tamen vulgatam lect. quodammodo ferri posse fatetur, coll. IX, 382. +—<a name = "var1_516" id = "var1_516" href = +"#line1_516">516.</a> <i>mora</i> Parm. <i>Qua c. stant ære +moræ</i> conj. Livineius, et <i>Qua capulus dat in ære moras</i> +N. Heins. coll. Stat. Th. IX, 104 et 327. Lenior forte medicina. +<i>Qua c. voluere moræ</i>, vel <i>Qua c. datur ob moras</i>. +—<a name = "var1_517" id = "var1_517" href = +"#line1_517">517.</a> <i>labentis</i> sc. Murri, scripti et priscæ +edd. +<span class = "pagenum">65</span> +Vulgo <i>labenti</i>, probb. Barth. et Dausq. +—<a name = "var1_524" id = "var1_524" href = +"#line1_524">524.</a> <i>decisæ vertice</i> Col. Parm. Med. prob. +N. Heins. qui tamen et <i>decussæ</i>, vel <i>detersæ</i>, vel +<i>præcisæ</i> scribi posse observat. <i>et dempsæ vertice</i> Put. +<i>et densæ v.</i> Ox. et R. 3. Vulgg. <i>decisæ in v.</i> +—<a name = "var1_525" id = "var1_525" href = +"#line1_525">525.</a> <i>Dereptumque</i>, pro <i>direptumque</i>, +reposui cum Lefeb., qui id in veteribus quibusdam, quos vellem +nominasset, reperiri testatur. <i>Deripere</i> est deorsum rapere, +detrahere sc. auferre per vim; <i>diripere</i> vero in partes et loca +diversa rapere, distrahere, discindere: cujus differentiæ +N. Heins., quem h.l. vulgata lect. non obfendisse videtur, rationem +habuit ad <a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_29">IX, +29</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_319">X, 319</a>, <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_599">599</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_377">XI, 377</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_309">XII, 309</a>; ad Virg. Æn. I, 211; +X, 475; XI, 743, ad Ovid. Amor. I, 5, 13, 14, 12, et Mett. +III, 52; VI, 566; XI, 29. +—<a name = "var1_527" id = "var1_527" href = +"#line1_527">527.</a> <i>Extant</i> corrig. N. Heins. Sed τὸ +<i>stant</i>, h. hærent in squamis, iis infixa, firmat Drak. ex. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_142">IV, 142</a>. conf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_639">ad II, 639</a>. +—<a name = "var1_533" id = "var1_533" href = +"#line1_533">533.</a> <i>gaudetque</i> scripti et R. 3. Parm. +Med. <i>suadetque</i> primus edidit Marsus, qui exponit, suadetque sibi. +Dausq. militibus, inquit, exemplo suo suadet, et facit, ut duris +enitescere ament, quoniam efficacius res gestæ, quam verba suadent.</p> + +<p><a name = "var1_540" id = "var1_540" href = "#line1_540">540.</a> +<i>femine</i>, non <i>femore</i>, Col. vid. Heins. ad Virg. Æ. +X, 788, et, quos Drak. laudat, Gell. VII, 12. Plaut. Mil. +II, 2, 48. Varr. R. R. III, 9. Plin. XXVIII, 2. +Gron. ad Liv. XXX, 18. Broukh. ad Tibull. I, 9, 26 al.</p> + +<p><a name = "var1_549" id = "var1_549" href = "#line1_549">549.</a> +<i>Nava</i>, h. strenua (unde <i>navare</i>), fortia, Col. cf. <a class += "crossref missing" href = "#var1_561" title = "recte 561">ad +v. 60</a>, <a class = "crossref" href = "bookIV.html#var4_485">IV, +485</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_412">V, 412</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_350">VII, 350</a>; <a class = "crossref missing" +href = "bookXVII.html#line17_125" title = "recte 125">XVII, 126</a>. +Heins. ad Ovid. ex P. I, 10, 12, et Trist. V, 3, 37. +Vulgg. <i>Vana</i>, prob. Dausq., qui primos inritosque conatus Hannib. +in Sagunto expugnanda intelligit. +—<a name = "var1_550" id = "var1_550" href = "#line1_550">550, +551.</a> Hos versus, vulgo omissos, +<span class = "pagenum">68</span> +e c. Coll. restituit Modius, qui recte monet, a Junone, quæ in vertice +Pyrenes stare fingitur, hastam ex H. corpore non potuisse evelli. +Præterea <a name = "var1_552" id = "var1_552" href = +"#line1_552">v. 552.</a> <i>Et validam</i> in omnibus scriptis +et edd. Med. Marsi et Martini Herbipol. legitur, unde nonnulla hic +excidisse adparet. Hinc Nicander primus in Juntina <i>Invalidam +hastam</i> dedit, quam nonnulli explicant valde validam, ut <i>incana +menta</i> ap. Virg. Ge. III, 311, Dausq. autem, quæ, licet duris ossibus +inpacta, tamen Pœnum non necare valuerit, ut <i>fallax telum</i> +<a class = "crossref" href = "#line1_544">v. 544</a>. <i>Evalidam</i> +R. 3, et Parm. prob. Gesnero in Thes. philol. qui non satis validam +exponit, ut <i>edurus</i>, <i>egelidus</i>, <i>exalbidus</i>. <i>Et +calidam</i>, sanguine tepefactam, malebat Burm. +—<a name = "var1_555" id = "var1_555" href = +"#line1_555">555.</a> <i>aversus</i>, Col. et Ox. cum plerisque +editis. <i>adversus</i> Put. et priscæ edd.</p> + +<p><a name = "var1_561" id = "var1_561" href = "#line1_561">561.</a> +<i>puer</i> et mox <i>nava</i>, non <i>pueri</i> et <i>vana</i>, Col. +—<a name = "var1_564" id = "var1_564" href = +"#line1_564">564.</a> <i>carisque</i> Put. +—<a name = "var1_566" id = "var1_566" href = "#line1_566">566</a>, +<a name = "var1_568" id = "var1_568" href = +"#line1_568">568.</a> Ita hunc locum e c. Col. restituit Modius. In +Oxon. et Put. non nisi verba <i>Defessis s. r., revocentque</i> +leguntur. Quæ in vulgg. edd. adduntur, <i>revocentque Sagunto Sidonias +flammas, nunc ite, impellite puppim</i>, a manu Pomponii Læti esse, in +Vatic. quodam cod. adnotatum vidit N. Heins. Sed in edit. Pomponii +vacuum relinqui locum, adeoque famam ejus inmerito ab Heins. lacessi +monet Lefeb.</p> + +<p><a name = "var1_569" id = "var1_569" href = "#line1_569">569.</a> +<i>sacris</i> pro <i>castris</i> Parm. <i>clathris</i> conj. +N. Heins., qui hac voce, qua lignum, seu ferrum innuitur, quo +transverso cancellorum instar caveæ, januæ et fenestræ muniuntur +sepiunturque, gr. κλεῖθρον, magnopere delectatur. vid. eum ad Claud. de +laud. Stilic. III, 272. <i>tempore M. rapto</i> Col. et plerique editi, +<i>rupto</i>, h. interrupto, propter vulnus H. et noctis tenebras (vid. +Liv. XXI, 8) Ox. R. 3. Parm. Med. et al. <i>tempore Marti +rapto</i>, h. quod veluti rapitur Marti, dum quiescit H., satis +confidenter edidit Lefeb. male provocans ad verba Stat, Th. VII, 611, +<i>præceps tempore Tydeus</i> +<span class = "pagenum">70</span> +<i>utitur</i>, quæ vulgatæ potius lectioni favent. +—<a name = "var1_572" id = "var1_572" href = +"#line1_572">572.</a> <i>accersite</i>, quædam edd. vid. <a class = +"crossref" href = "#var1_264">ad v. 264</a>. +—<a name = "var1_579" id = "var1_579" href = +"#line1_579">579.</a> <i>et structa</i> Tel. +—<a name = "var1_583" id = "var1_583" href = +"#line1_583">583.</a> <i>tanto d. c.</i>, non <i>tanto in d. +c.</i>, libri veteres.</p> + +<p><a name = "var1_586" id = "var1_586" href = "#line1_586">586.</a> +<i>Menœci</i> quidam vitiose. +—<a name = "var1_589" id = "var1_589" href = +"#line1_589">589.</a> <i>plangit</i> Col., h. tundit, percutit, +πλήσσει, κόπτει, quod proprium est alarum. conf. Heins. ad Ovid. Metam. +V, 675. <i>tangit</i> Ox. et Put. cum priscis edd. Vulgg. +<i>frangit</i>; non male, et majore cum vi, de conatu conf. Virg. Ge. +II, 441. +—<a name = "var1_602" id = "var1_602" href = +"#line1_602">602.</a> <i>Pœnicus</i> Col., antiqua forma, ut ap. +Gruter. in fastis triumphal. p. 297. col. 2. Sic et <i>mœnera</i>, +<i>mœrus</i>, etc. vid. quos Drak. laudat, Gifan. Ind. Lucret. vid. +<i>pœniceus</i> et <i>mœrus</i>, Lambin. ad Lucret. I, 30. Heins. +ad Ovid. Am. III, 7, 29, et Met. XII, 104. Add. Heins. et Heyne ad +Virg. Æ. X, 24, 144; XI, 382. <i>penitus</i> Ox. proxime verum. +Vulgo <i>protinus</i> prob. Dausq. qui explicat continue, jugiter, ut +ap. Virg. Æn. III, 416. +—<a name = "var1_607" id = "var1_607" href = +"#line1_607">607.</a> Alii <i>Tybris</i> et <i>Tibris</i>, conf. +Virg. Æn. VIII, 330 sqq.</p> + +<p><a name = "var1_613" id = "var1_613" href = "#line1_613">613.</a> +<i>hirtæque togæ</i> (vestitus incomtus) e Col. recepi cum Modio et +Lefeb. qui bene laudant Tac. Dial. de Orat. c. 26, pr., inpr. Lucan. II, +386 ubi Cato dicitur <i>Hirtam membra super romani more Quiritis +Induxisse togam</i>, et Propert. IV, <span class = "smallcaps">i</span>, +11. <i>Curia, prætexto quæ nunc nitet alta senatu, Pellitos</i> +(pellibus vestitos) <i>habuit rustica corda patres</i>. Add. Theogn. +Sent. v. 55. Prudent. Psychom. 226, et Ernesti clav. Cic. vid. +<i>pellitus</i>. Nec tamen spernenda est vulgata lectio, <i>hirtæque +comæ</i>. Priscis enim temporibus Romani crinem et barbam alere +solebant, nec seriori ævo deerant, qui hunc morem servarent, et tam +intonsi quam barbati essent, v.c. Regulus, VI, 426 seq. Pompeius M. +XIII, 861 seq. et ap. Lucan. VIII, 679 sq. Cato ap. Horat. Od. II, 15, +11, et Lucan. II, 372 seq. Curius ap. Horat. Od. I, 12, 41. Hinc +<i>imagines hirsutas</i>, h. vetustas, dixit Martial. IX, 48, 2. cf. +Ovid. Fast. II, 30; VI, 264, et Intpp. ad Tibull. II, <span class = +"smallcaps">i</span>, 34, et Plin. VII, 59. +—<a name = "var1_614" id = "var1_614" href = +"#line1_614">614.</a> <i>ad curvi capulos non segnis</i> +<span class = "pagenum">74</span> +<i>aratri</i>, vel <i>a curvi capulo non segnis aratri</i>, conj. +N. Heins.</p> + +<p>Idem <a name = "var1_618" id = "var1_618" href = +"#line1_618">v. 618</a> <i>Captivæ exuviæ</i> scribendum +putabat, ne <i>currus</i> bis repeteretur. Sed quot poetarum loca +sollicitanda essent, si ad hanc normam ea exigere liceret! v. a Drak. +laudatus Barth. ad Stat. Th. X, 449. +—<a name = "var1_621" id = "var1_621" href = +"#line1_621">621.</a> <i>vela</i> pro <i>bella</i> malebat +N. Heins., h. vexilla navalia, quibus non minus, ac rostris, inter +tropæa erat locus. +—<a name = "var1_628" id = "var1_628" href = +"#line1_628">628.</a> <i>horrentes coni.</i> Col., h. +<span class = "pagenum">76</span> +galeæ, ut <i>cristæ capitum</i> apud Virg. Æn. VII, 185. et <i>galeæ +Senonum</i> sup. <a href = "#line1_624">v. 624</a>. <i>horrentes +tonsæ</i>, h. remi, Oxon. prob. N. Heins. ad h.l. et ad Claud. +Cons. Honor. VI, 48, cui Drak. obponit, Romanos nunquam captarum navium +remos in templis suspendisse, neque in toto bello Ligustico vel semel +pugnam navalem commisisse. Vulgata lectio <i>horrentesque comæ</i> ab +h.l., ubi de spoliis et tropæis agitur, abhorret, nec juvatur Dausq. +distinctione, <i>hic E. signa, Et Liguram</i>, +<span class = "pagenum">77</span> +(signa) <i>horrentesque comæ</i>.</p> + +<p><a name = "var1_635" id = "var1_635" href = "#line1_635">635.</a> +<i>subacti</i>, non <i>coacti</i>, Col. Put. Parm. Med. quod Drak. +firmat ex XIII, 709; XVII, 576. Virg. Æn. III, 257; VII, 214, al. conf. +Heins. ad Virg. Ge. IV, 85, ad Claud. in Rufin. II, 314, et Ovid. Met. +VI, 497. +—<a name = "var1_636" id = "var1_636" href = +"#line1_636">636.</a> <i>emensum</i> Ox. Put. Parm. Med. passivo +sensu, ut <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_648">III, +648</a>. Virg. Æ. II, 181. Appul. Met. VI, pr. Ita Drak. conf. Heins. ad +Ovid. Met. XV, 226. Lefeb. id recepit, nec male, quoniam doctius est. +—<a name = "var1_642" id = "var1_642" href = +"#line1_642">642.</a> <i>Exigit</i>, h. jacit, emittit, Ox. Parm. +et Med., quod multis exemplis illustrant N. Heins. et Drak. conf. +<a class = "crossref" href = "#not1_307">not. ad v. 307</a>. +<i>Erigit</i> Put. <i>Exycit</i> Col. Vulgg. <i>Conjicit</i>, ex glossa, +<i>in arma</i> suspicari quis possit, ut <i>quantus In clypeum +adsurgat</i> ap. Virg. Æn. XI, 284 ubi v. Heyne. +—<a name = "var1_647" id = "var1_647" href = +"#line1_647">647.</a> <i>nostras</i> Ox. <i>vestra se franget in +urbe</i> emend. et recepit Lefeb. forma loquendi vulgari, quam +Ciceronianam vocat, poeticæ substituta. <i>vestras se franget in +urbes</i> malebat Barth. Adv. VII, 15. <i>vestras se inpinget in u.</i> +N. Heins. +—<a name = "var1_650" id = "var1_650" href = +"#line1_650">650.</a> <i>superatæ</i> Col. Vulgo <i>superata</i>, +quod fraudi fuit Cellar., hanc ex verbis, <i>ut jura statuat</i>, +sententiam exsculpenti: ut quæ dudum rupit fœdera, deleta Sagunto, vobis +custodiat sanctius et finem ponat potentiæ? +—<a name = "var1_656" id = "var1_656" href = +"#line1_656">656.</a> Ita veteres scripti editique, prob. +N. Heins., quoniam <span class = "greek" title = "Ibêr">Ἰβὴρ</span> +posteriorem producit: præterea h.l. est cæsura. Plures, versui +metuentes, ordinem verborum mutarunt: <i>Omnis H. rapidis, omnis f. G. +t.</i> +—<a name = "var1_658" id = "var1_658" href = +"#line1_658">658.</a> <i>Per vos culta</i>, non <i>Vos per +culta</i>, scripti editique +<span class = "pagenum">79</span> +antiquiores, quod concinnius est et in obtestationibus usitatum. cf. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_82">V, 82</a>; <a class += "crossref" href = "bookXII.html#line12_79">XII, 79, 80</a>. Virg. Æn. +IV, 314; V, 597. Lucan. X, 370. Plaut. Rud. III, 2, 13, +et Bacchid. IV, 8, 64. Tibull. I, 5, 7; III, 1, 15; Ovid. +Met. X, 29, et Epist. X, 73. Senec. Herc. fur. 1183 in Medea +285 et Agam. 929. Val. Fl. VIII, 266. Stat. Th. VI, 170. Liv. +XXIII, 9. Curt. V, 8. Appul. Met. IV, p. 156. Præter hæc +exempla, a N. Heins. ad h.l. et Drak. ad V, 82, congesta, vid. +alia ap. Scalig. Catal. p. 71. Gronov. ad Liv. XXIX, 18, et Intpp. +ad Virg. Æn. X, 369 et 903. +—<a name = "var1_662" id = "var1_662" href = +"#line1_662">662.</a> <i>Zanclen</i>, non <i>tandem</i>. Col. +<i>Vos etiam tandem Siculos</i> emend. Scaliger ad oram libri +<span class = "pagenum">80</span> +sui. <i>Vos</i> et <i>Mamertem</i> conj. Baptista Pius. +—<a name = "var1_665" id = "var1_665" href = +"#line1_665">665.</a> <i>Sigæis</i> scripsere Drak. et Lefeb. Sed +est <span class = "greek" title = "Sigeiois">Σιγείοις</span>. +—<a name = "var1_667" id = "var1_667" href = +"#line1_667">667.</a> <i>nimiam</i> emend. N. Heins. ad h.l. +et ad Val. Fl. VII, 21, idque recepit Lefeb. Parum interest. +<i>Numidum</i> Put. +—<a name = "var1_669" id = "var1_669" href = +"#line1_669">669.</a> <i>nomina</i> scripti. +<span class = "pagenum">81</span> +Vulgg. <i>numina</i>; non male. <i>duxi</i> Col. et Ox. nam legatus in +persona quasi urbis loquitur. <i>duxit</i> Put. Vulgo <i>vexit</i>. +—<a name = "var1_670" id = "var1_670" href = +"#line1_670">670.</a> <i>a corpore</i>, non <i>e c.</i>, scripti. +—<a class = "missing" name = "var1_671" id = "var1_671" href = +"#line1_671" title = "numerus deest">671.</a> <i>Despiciat</i> +quidam libri. <i>vesterque luam</i> corrig. N. Heins., quoniam ipsa +urbs ore legatorum loquitur. <i>nosterque luat</i> e libris quibusdam +vett. recepit Lefeb. et <i>luat sua</i> e R. 2. Sed vulgata +ponderosior, et <i>cur</i> ἐναργῶς repetitur; nec fœdus a Saguntinis, +sed a Romanis ictum.</p> + +<p><a name = "var1_673" id = "var1_673" href = "#line1_673">673.</a> +Hunc versum, a Marso aliisque, cum secutis, omissum agnoscunt Col. et +Put. cum edd. Parm. Med. et aliis. <i>Submissis palmis</i> Col. Vulgata +doctior. +—<a name = "var1_674" id = "var1_674" href = +"#line1_674">674.</a> <i>Adfligunt</i> conj. Gifan. in Ind. Lucret. +vid <i>adfigere</i>. Non male. Hæc verba a librarr. centies confusa +esse, docent Gronov. Obss. IV, 8. Broukh. ad Prop. III, 5, 15. +Bentl. ad Hor. Serm. I, <span class = "smallcaps">i</span>, 81, et +Heins. ad Claud. in Eutrop. II, 171, et ad Ovid. Metam. XII, 139, ubi +Gifanii emendat. probat, quam in not. ad h.l. damnavit, coll. Corippo +Africano III, 259. <i>Adfigere corpora terræ</i> est humi procumbere, +eumque habitum aliquamdiu retinere: sed <i>adfligere c. t.</i> s. ad +terram, cum vi et impetu humi prosternere, terræ adlidere, προσουδίζειν, +vel οὔδει ἐρείδειν. Utrumque huic loco convenit, sed posterius forte +nervosius, et propter verba, <i>miserabile visu et lacerato +t. v.</i>, aptius: nam in magno luctu, et vestes scindi, et terræ +corpora adfligi, solumque capite et pectoribus tundi solet. Vide a Drak. +cum reliquis jam laudatum Bentl. ad Hor. Sat. II, 2, 79, et cf. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_613">VII, 613</a>; +<a class = "crossref" href = "bookIX.html#line9_631">IX, 631</a>; <a class += "crossref" href = "bookX.html#line10_181">X, 181</a>, <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_208">208</a>; <a class = "crossref" +href = "bookXI.html#line11_83">XI, 83</a>. Lucan. II, 31, et Appian. de +reb. Pun. c. 81, ubi legati Pœnorum ἔς τε γῆν σφῆς ἐῤῥίπτουν, καὶ χερσὶ +καὶ κεφαλαῖς αὐτὴν ἔτυπτον. +—<a name = "var1_679" id = "var1_679" href = +"#line1_679">679.</a> <i>At</i>, non <i>Ast</i>, omnes scripti. +—<a name = "var1_680" id = "var1_680" href = +"#line1_680">680.</a> <i>parcusque</i>, non <i>parvisque</i> sc. ex +causis, Col. conf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_462">VIII, 462</a>. <i>pernixque</i>, repetita +negatione, nec pernix, etc., conj. Dausq. coll. Hor. A. P. 165, +quia vitiosum <i>pervisque</i> in ed. Nut. invenerat.</p> +</div> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<b>Liber I</b><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<a href = "bookIX.html">Liber IX</a><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +</body> +</html> |
