diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 02:35:48 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 02:35:48 -0700 |
| commit | dfefd89829575b05a60ac46480a86ac97fcb2735 (patch) | |
| tree | af7df2d4689c641549998f6f4f3fc9a0f3ddf3d0 /old/files/bookIX.html | |
Diffstat (limited to 'old/files/bookIX.html')
| -rw-r--r-- | old/files/bookIX.html | 4967 |
1 files changed, 4967 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/bookIX.html b/old/files/bookIX.html new file mode 100644 index 0000000..ee831c9 --- /dev/null +++ b/old/files/bookIX.html @@ -0,0 +1,4967 @@ + +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> +<head> +<title>Punicorum Liber Nonus</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8"> + +<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css"> + +<body> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<b>Liber IX</b><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">547</span> + +<h3>C. SILII ITALICI</h3> + +<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1> + + +<h3>LIBER NONUS.</h3> + +<hr> + +<h4><a name = "lib9_arg" id = "lib9_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> +<p>Varro, nulla prodigiorum ratione habita, eadem, qua Hannibal, +cupiditate pugnandi flagrat; ejusque temeritas augetur prælio +tumultuario, procursu magis militum, quam jussu imperatorum, in +prohibendis prædatoribus orto, in quo Mancinus quidem aliique Romani +pereunt: sed haudquaquam par Pœnis dimicatio est; <a href = +"#line9_1">1-14</a>.</p> + +<p>Itaque pugna non abstinuisset, nisi furenti obstitisset Paulus +consul, cujus eo die (nam alternis imperitabant) imperium erat; <a href += "#line9_15">15-23</a>.</p> + +<p>Inpatiens moræ indignatur Varro, vociferaturque, emissum hostem e +manibus, ferrum atque arma iratis et pugnandi cupientibus adimi +militibus: quibus, ut postero die, prima luce, in prælium temere ruant, +edicit; <a href = "#line9_24">24-37</a>.</p> + +<p>Paulus, futuram cladem animo præsagiens, multis eum precibus +lacrimisque obsecrat, ut, donec tirones milites, Fabiana disciplina +imbuti, omittant timorem, quem solum Hannibalis nomen ipsis injiciat, +pugnam detrectet, et, si consilia collegæ respuat, monitis certe Deorum +et Sibyllæ Cumanæ prædictis aures præbeat; <a href = +"#line9_38">38-65</a>.</p> + +<p>Nocte præterea insequenti funestus incidit casus, quo clades +Romanorum portenditur. Satricus, Sulmone in Pelignis natus, primo bello +Punico a Xanthippo in Libya captus, regi Autololum dono datus erat, et +nunc in Italiam reductus, ut eo interprete Gætuli uterentur; <a href = +"#line9_66">66-79</a>.</p> + +<p>Is duos in Italia reliquerat filios, Mancinum et Solymum; quorum +alter in prælio illo tumultuario ceciderat; alter, vigilias ante vallum +agens, noctu exierat castris, ut fratris corpus humaret. Eodem tempore +Satricus inermis a Pœnis ad Romanos transfugit, et in campo arma +quærens, quibus se tueatur, forte fortuna in Mancini exanimum +<span class = "pagenum">548</span> +corpus incidit; <a href = "#line9_80">80-95</a>.</p> + +<p>Ejus armis indutus obviam fit Solymo, qui fraternis exuviis +conspectis mortiferum ei infligit vulnus; <a href = +"#line9_96">96-105</a>.</p> + +<p>Parens moribundus adnoscit filium, quem, diro facinore adtonitum, +erroris excusatione et venia erigere conatur, et patriæ amore ductus +orat, ut ipse cum Paulo et civibus suis furorem Varronis cohibeat; +<a href = "#line9_106">106-151</a>.</p> + +<p>Solymus autem doloris inpatiens, vitæque pertæsus, gladio sibi pectus +trajicit, et, his verbis, <span class = "smallcaps">fuge prælia, +Varro</span>, sanguine suo inscriptis in clipeo, eoque e sagitta +suspenso, mortuus super patris corpus concidit; <a href = +"#line9_151">151-177</a>.</p> + +<p>Hisce aliisque ominibus quum infausta omnia Romanis portendissent +Dii, duces prima luce signum pugnæ proponunt, et Hannibal, oratione ad +milites habita, rerum feliciter gestarum memoria magnisque +pollicitationibus animum iis incendit, et se sola contentum gloria illis +omnia victoriæ emolumenta concessurum profitetur; <a href = +"#line9_178">178-216</a>.</p> + +<p>Tum transgressus Aufidum copias instruit, et in sinistro cornu Afros +duce Nealce, in dextro Hispanos et Baliares, in media acie Pœnos et +Gallos, quibus ipse præest, ad ripam fluvii elephantos, passim vero +Numidas locat, ut procursu hostes lacessant, armaque quaquaversus in +prælio circumferant; <a href = "#line9_217">217-243</a>.</p> + +<p>Interea Varro, exercitu e castris educto, milites invento clipeo, +sanguine Solymi inscripto, perterritos graviter objurgat, et dextrum +cornu ipse tenet, lævo Paulum præficit, mediam pugnam Servilio Gemino +tuendam dat, et Scipionem cum selecta manu Numidis equitibus obponit; +<a href = "#line9_244">244-277</a>.</p> + +<p>Acie utrimque directa, instar ventorum agmina concurrunt cum +strepitu, ipsique Dii cælo relicto prælio se inmiscent; <a href = +"#line9_278">278-303</a>.</p> + +<p>Tum ingenti clamore sublato confertim in prima acie gladiis, nec ita +multo post in secunda eodem impetu hastis, in tertia missilibus +pugnatur; quique in ultimis stant ordinibus, clamore invicem suos +adcendunt; <a href = "#line9_304">304-334</a>.</p> + +<p>Postremo omni utrimque armorum genere, ne falarica quidem excepta, +utuntur, et atrox editur cædes; <a href = "#line9_335">335-353</a>.</p> + +<p>Ipsa pugna diu anceps est: tandem Nealces cuneos hostium perrumpit, +et cum magna strage inpellit; <a href = "#line9_354">354-369</a>.</p> + +<p>Inter Romanos fortiter pugnantes eminent Scævola, et conjunctissimum +amicorum par, Marius ac Caper: at ille saxi ictu a Nealce, hic a Symætho +interficiuntur; <a href = "#line9_370">370-410</a>.</p> + +<p>Inclinatam Romanorum aciem restituunt Scipio, Varro, Curio et Brutus: +sed Hannibal impetum hostium, jam ferocius procurrentium, reprimit; et +in Varronem, consulis insignibus conspicuum, inruit; <a href = +"#line9_411">411-423</a>.</p> + +<p>Hunc præsenti mortis periculo eripit Scipio juvenis, qui in singulare +<span class = "pagenum">549</span> +cum Pœnorum duce certamen descendit; <a href = +"#line9_424">424-437</a>.</p> + +<p>Iis congredientibus Dii, Pallas Hannibali, Mars Scipioni, propere +auxilio veniunt, ipsique acriter inter se dimicant; <a href = +"#line9_438">438-469</a>.</p> + +<p>Monitu autem Iridis, a Jove missæ, ira deorum mitigatur, et Pallas +invita Hannibalem, nube circumfusum, in tutiorem locum subducit; <a href += "#line9_470">470-485</a>.</p> + +<p>Absente Dea Mars prælium redintegrat: at Æolus, precibus Junonis +motus, ventum, qui Apulis Vulturnus dicitur, et ex ipsis Ætnæ +voraginibus igneam vim traxerat, Romanis inmittit; <a href = +"#line9_486">486-500</a>.</p> + +<p>Is Pœnorum tela adjuvat, Romanis autem multo pulvere in ipsa ora +volvendo adimit prospectum, nec arma tantum eripit, sed animam quoque +intercludit; <a href = "#line9_501">501-520</a>.</p> + +<p>Quin ne Marti quidem parcit, ejusque iram incendit in Pœnos; <a href += "#line9_521">521-525</a>.</p> + +<p>De quo Dei furore Pallas graviter cum Jove expostulat: Juno autem, +quæ ejus vel iracundia est, vel ingenii calliditas, marito auctor est, +ut fulmine Carthaginienses delendo, quanta sit potentia sua, palam +faciat; <a href = "#line9_526">526-541</a>.</p> + +<p>Jupiter contra inmutabilem fatorum rerumque seriem pandit, Iridemque +mittit ad Martem, qui, dicto quidem patris audiens, sed cum fremitu ex +acie excedit; <a href = "#line9_542">542-555</a>.</p> + +<p>Quo facto Hannibal, e remotiori campi loco, ubi metu Martis +delituerat, progressus, undique conligit copias, et Minucium, Fabii olim +ope servatum, hasta transfigit; <a href = "#line9_556">556-569</a>.</p> + +<p>Ejus jussu etiam elephanti in prælium rapiuntur, et e turribus, in +dorsis eorum exstructis, saxa, ignis et tela jaciuntur in hostes; +<a href = "#line9_570">570-583</a>.</p> + +<p>Ex his belluis una Ufentem, dente conreptum, sublime fert; alia +Tadium excutit in altum, sed oculis ejus ense spoliata concidit; <a href += "#line9_584">584-598</a>.</p> + +<p>Multi tamen elephanti, ardentibus tædis in turres ingestis, furore +instincti in fluvium præcipites currunt; reliqui jaculis et saxis eminus +incessuntur; <a href = "#line9_599">599-631</a>.</p> + +<p>Paulus collegam, harum cladium auctorem, ejusque ignaviam acerbe +increpat, et in medios hostes ruit; <a href = +"#line9_632">632-643</a>.</p> + +<p>Varro, quem sera temeritatis pœnitentia subit, trepide ex acie +refugit, diuque hæsitat, utrum sibi consciscat necem, an fugitivus Romam +revertatur; <a href = "#line9_644">644-657</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_1" id = "line9_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Turbato</span> monstris Latio, cladisque +futuræ</p> +<p><a name = "line9_2" id = "line9_2"> </a> +Signa per Ausoniam prodentibus inrita Divis,</p> +<span class = "pagenum">550</span> +<p><a name = "line9_3" id = "line9_3"> </a> +Haud secus ac si fausta forent et prospera pugnæ</p> +<p><a name = "line9_4" id = "line9_4"> </a> +<a href = "#var9_4">Omina</a> venturæ, consul traducere noctem</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p><a name = "line9_5" id = "line9_5"> </a> +<a href = "#var9_5">Exsomnis</a>, telumque manu vibrare per umbras,</p> +<p><a name = "line9_6" id = "line9_6"> </a> +Ac modo <a href = "#var9_6">segnitie</a> Paulum increpitare, modo +acres</p> +<p><a name = "line9_7" id = "line9_7"> </a> +Exercere tubas, nocturnaque classica <a href = "#var9_7">velle</a>.</p> +<p><a name = "line9_8" id = "line9_8"> </a> +Nec minor in Pœno properi certaminis ardor.</p> +<p><a name = "line9_9" id = "line9_9"> </a> +Erumpunt vallo, fortuna urgente sinistra;</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">549</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not9_1" id = "not9_1" href = "#line9_1">1.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_625">VIII, 625 +sq.</a> +—<i>monstris</i>, prodigiis. +—<a name = "not9_2" id = "not9_2" href = +"#line9_2">2.</a> <i>inrita</i> quibus frustra cladem ab Italia +avertere conabantur Dii, quum <i>consul</i>, h.e. +<span class = "pagenum notes">550</span> +Varro ea sperneret. +—<a name = "not9_6" id = "not9_6" href = +"#line9_6">6.</a> <i>acres</i>, acriter, (ut ap. Virg. Æn. IX, 665, +et al.) vel, quæ acrem terribilemque sonitum reddunt. Conf. Virg. Æn. +IX, 503. +—<a name = "not9_7" id = "not9_7" href = +"#line9_7">7.</a> classica velle, Signa cani cupit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_9" id = "not9_9" href = "#line9_9">9.</a> +Cf. de hoc prælio tumultuario Liv. XXII, 41, pr. et Polyb. III, 110. +—<i>fortuna sinistra</i>, adversa Pœnis, qui vincebantur, sed. non +minus quoque Romanis, quoniam, ut Livii verbis utar, temeritati +Varronis, ac præpropero ingenio materiam dabat.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">10</span> +<p><a name = "line9_10" id = "line9_10"> </a> +Consertæque manus: <a href = "#var9_10">jam</a> sparsi ad pabula +campis</p> +<p><a name = "line9_11" id = "line9_11"> </a> +Vicinis raptanda Macæ fudere volucrem</p> +<p><a name = "line9_12" id = "line9_12"> </a> +Telorum nubem: ante omnes invadere bella</p> +<p><a name = "line9_13" id = "line9_13"> </a> +Mancinus gaudens, <a href = "#var9_13">hostilique ungere</a> primus</p> +<p><a name = "line9_14" id = "line9_14"> </a> +Tela cruore, cadit; cadit et numerosa juventus.</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p><a name = "line9_15" id = "line9_15"> </a> +Nec pecudum fibras Varro, et contraria Paulo</p> +<p><a name = "line9_16" id = "line9_16"> </a> +Auspicia incusante Deum compesceret arma,</p> +<p><a name = "line9_17" id = "line9_17"> </a> +Ni sors alterni juris, quo castra reguntur,</p> +<span class = "pagenum">551</span> +<p><a name = "line9_18" id = "line9_18"> </a> +Arbitrium pugnæ <a href = "#var9_18">properanti in fata</a> +negasset.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_11" id = "not9_11" href = "#line9_11">11.</a> +Macæ, Pœni. Conf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#not2_60">ad +II, 60</a>. +—<a name = "not9_12" id = "not9_12" href = +"#line9_12">12.</a> <i>Telorum nubem</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_311">ad I, 311</a>. +—<i>invadere bella</i>, incipere pugnam ut <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#line12_199">XII, 199</a>; <a class = "crossref" +href = "bookXVII.html#line17_386">XVII, 386</a>, <a class = "crossref" +href = "bookXVII.html#line17_472">472</a>; Virg. Æn. IX, 186, XII, 712. +—<a name = "not9_13" id = "not9_13" href = +"#line9_13">13.</a> Mancinus; cf. <a class = "crossref" href = +"#line9_71">v. 71 seq.</a> +—<i>ungere Tela</i>, ut ap. Hor. Od. II, <span class = +"smallcaps">i</span>, 5, ubi Bentl. male conj. <i>tincta</i>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_15" id = "not9_15" href = "#line9_15">15 sq.</a> +Marsus jam recte exposuit: Varro non abstinuisset eo die a pugna, +quamvis auspicia essent contraria, nisi Paulus obstitisset, penes quem +eo die imperium erat. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line9_31">v. 31</a>, et Liv. XX, 42: «Paulus, quum ei sua sponte +cunctanti pulli quoque auspicio non addixissent, obnuntiari jam +efferenti porta signa collegæ jussit.» +—<a name = "not9_16" id = "not9_16" href = +"#line9_16">16.</a> <i>incusante</i>, gravius quam, prætexente. +—<a name = "not9_17" id = "not9_17" href = +"#line9_17">17.</a> <i>sors alterni juris, ut sors</i> +<span class = "pagenum notes">551</span> +<i>ejus diei imperii</i> ap. Liv. XXII, 45. +—<i>juris</i>, imperii, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_714">IV, 714</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_612">VI, 612</a>. Consules non alternis mensibus, ut +mos ferebat (de quo vid. a Dausq. laudati Dionys. Halicarn. V et IX; +Suet. Cæs. c. 20), sed alternis diebus imperium tenebant. Conf. Liv. +XXII, 41, 45; Plut. in Fab. et Polyb. III, 110 et 113 pr. +—<a name = "not9_18" id = "not9_18" href = +"#line9_18">18.</a> <i>properanti in fata</i>, Varroni cæco impetu +in perniciem ruenti, ut ap. Lucan. VIII, 658. Cf. V.L.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_19" id = "line9_19"> </a> +Quæ tamen haud valuit perituris millibus una</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p><a name = "line9_20" id = "line9_20"> </a> +Plus donasse die. Rediere in castra, gemente</p> +<p><a name = "line9_21" id = "line9_21"> </a> +Haud dubie Paulo, qui crastina jura videret</p> +<p><a name = "line9_22" id = "line9_22"> </a> +Amenti cessura viro, frustraque suorum</p> +<p><a name = "line9_23" id = "line9_23"> </a> +Servatas a cæde animas: nam turbidus ira</p> +<p><a name = "line9_24" id = "line9_24"> </a> +Infensusque moræ dilata ob prælia ductor:</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p><a name = "line9_25" id = "line9_25"> </a> +«<a href = "#var9_25">Siccine, sic</a>, inquit, grates pretiumque +rependis,</p> +<p><a name = "line9_26" id = "line9_26"> </a> +Paule, tui capitis? meruerunt talia, qui te</p> +<p><a name = "line9_27" id = "line9_27"> </a> +Legibus atque urnæ dira eripuere minanti?</p> +<p><a name = "line9_28" id = "line9_28"> </a> +Tradant immo hosti revocatos ilicet enses,</p> +<p><a name = "line9_29" id = "line9_29"> </a> +Tradant arma, jube; aut pugnantum <a href = "#var9_29">deripe</a> +dextris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_19" id = "not9_19" href = "#line9_19">19,</a> <a name = +"not9_20" id = "not9_20" href = "#line9_20">20.</a> Hæc tamen imperii +sors non nisi in unum diem tot millibus vitam prorogare, clademque +remorari potuit. +—<a name = "not9_21" id = "not9_21" href = +"#line9_21">21.</a> <i>crastina jura</i>, crastini diei imperium. +—<a name = "not9_22" id = "not9_22" href = +"#line9_22">22.</a> <i>turbidus ira</i>. Cf. Ind. et <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_477">ad I, 477</a>. +—<a name = "not9_24" id = "not9_24" href = +"#line9_24">24.</a> <i>ductor</i>, Varro. +—<a name = "not9_25" id = "not9_25" href = +"#line9_25">25.</a> Hanc gratiam refers populo, cujus beneficio +capitis olim periculum vix effugisti? Paulus a.u.c. DXXXIV de Illyriis +triumphavit, sed deinde ob prædam inæqualiter divisam damnatus est. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_288">ad VIII, 288, +291</a>; Liv. XXVII, 34, et Frontin. Stratag. IV, 1. Eadem de M. +Livio Salinatore, collega ejus, tradit Aur. Victor de viris ill. c. 50. +Conf. Liv. XXII, 35; XXVII, 29, 37. +—<a name = "not9_27" id = "not9_27" href = +"#line9_27">27.</a> <i>urnæ dira minanti</i>, damnationi: nam +<i>urna</i> est cista, in quam tribus tabellas, litera <i>C</i> notatas, +conjiciebant.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_28" id = "not9_28" href = "#line9_28">28.</a> +<i>revocatos enses</i>, pro, ut milites revocati tradant hosti arma: +Paulus enim obnuntiari collegæ, jam porta efferenti signa, jusserat; +vid. <a class = "crossref" href = "#not9_15">ad v. 15</a>. Possis +etiam exponere, refecta, nova arma, ut sup. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_15">IV, 15</a>, «revocantque nova fornace bipennes.» +Sed illa ratio simplicior est, et tam amaræ inrisioni, quam contextui +verborum rerumque convenientior. +—<a name = "not9_29" id = "not9_29" href = +"#line9_29">29.</a> Conf. Var. Lect.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">552</span> +<span class = "linenum">30</span> +<p><a name = "line9_30" id = "line9_30"> </a> +Sed vos, quorum oculos atque ora <a href = "#var9_30">humentia</a> +vidi,</p> +<p><a name = "line9_31" id = "line9_31"> </a> +Vertere quum consul terga, et remeare juberet,</p> +<p><a name = "line9_32" id = "line9_32"> </a> +<a href = "#var9_32">Ne morem</a> et pugnæ signum exspectate +petendæ;</p> +<p><a name = "line9_33" id = "line9_33"> </a> +Dux sibi quisque viam <a href = "#var9_33">rapito</a>, quum spargere +primus</p> +<p><a name = "line9_34" id = "line9_34"> </a> +Incipiet radiis Gargana cacumina Phœbus.</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p><a name = "line9_35" id = "line9_35"> </a> +Pandam egomet <a href = "#var9_35">propere</a> portas: ruite ocius, +atque hunc</p> +<p><a name = "line9_36" id = "line9_36"> </a> +Ereptum revocate diem.» Sic turbidus ægra</p> +<p><a name = "line9_37" id = "line9_37"> </a> +Pestifero pugnæ castra incendebat amore.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">552</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not9_31" id = "not9_31" href = "#line9_31">31.</a> +Vide <a class = "crossref" href = "#not9_15">ad v. 15</a>. +—<a name = "not9_32" id = "not9_32" href = +"#line9_32">32.</a> <i>morem et pugnæ signum</i>, Drak. consuetum +pugnæ signum. Ernesti vir cl. <i>consul morem pugnæ</i> in eo esse +monet, ut ordine e castris copiæ procedant, et signum imperatoris +observent. +—<a name = "not9_33" id = "not9_33" href = +"#line9_33">33.</a> Ita ap. Curt. V, 4, <i>Dux sibi quisque +itineris cœperat fieri</i>; Draken. +—<a href = "#line9_33">33.</a> <i>viam rapito</i>; vid. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_570">ad I, 570</a>. +—<i>spargere radiis cacumina</i> pro radios per, vel in <i>c</i>. +Cf. Virg. Æn. XII, 113; Burm. ad Val. Fl. V, 319, et V.L. +—<a name = "not9_34" id = "not9_34" href = +"#line9_34">34.</a> <i>Gargana cacumina</i>; conf. <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#not4_561">ad IV, 561</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_36" id = "not9_36" href = "#line9_36">36.</a> +<i>Ereptum diem</i>, occasionem bene pugnandi prætermissam, et vobis +ereptam <i>revocate</i>; temporis et fortunæ jacturam, quam fecistis, +resarcite. +—<i>turbidus</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_477">ad I, 477</a>. +—<i>castra ægra</i>, milites ægros animi, h.e. sollicitos et +anxios de pugnæ eventu. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line9_49">v. 49 seq.</a></p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_38" id = "line9_38"> </a> +At Paulus, jam non idem nec mente nec ore,</p> +<p><a name = "line9_39" id = "line9_39"> </a> +Sed qualis stratis <a href = "#var9_39">deleto</a> milite campis</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p><a name = "line9_40" id = "line9_40"> </a> +Post pugnam stetit, ante oculos atque ora futuro</p> +<p><a name = "line9_41" id = "line9_41"> </a> +Obversante malo; ceu jam spe lucis ademta,</p> +<p><a name = "line9_42" id = "line9_42"> </a> +Quum stupet exanimata parens, natique tepentes</p> +<p><a name = "line9_43" id = "line9_43"> </a> +Nequidquam fovet extremis amplexibus artus:</p> +<span class = "pagenum">553</span> +<p><a name = "line9_44" id = "line9_44"> </a> +«Per toties, inquit, concussæ mœnia Romæ,</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p><a name = "line9_45" id = "line9_45"> </a> +Perque has, nox Stygia quas jam circumvolat umbra,</p> +<p><a name = "line9_46" id = "line9_46"> </a> +Insontes animas, cladi parce obvius ire:</p> +<p><a name = "line9_47" id = "line9_47"> </a> +Dum transit Divum furor, et consumitur ira</p> +<p><a name = "line9_48" id = "line9_48"> </a> +Fortunæ, novus Hannibalis, sat, nomina ferre</p> +<p><a name = "line9_49" id = "line9_49"> </a> +Si discit miles, nec frigidus adspicit hostem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_41" id = "not9_41" href = "#line9_41">41...</a> <a name += "not9_43" id = "not9_43" href = "#line9_43">43.</a> +Egregia comparatio Pauli, mærore confecti, cum matre, cui certa nati +mors, ut illi præsentissimum periculum, quod frustra remorari, nedum +avertere +<span class = "pagenum notes">553</span> +conatur, non animo tantum, sed prope oculis obversatur. +—<a name = "not9_44" id = "not9_44" href = +"#line9_44">44.</a> Similis oratio Corvini sup. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_82">V, 82 sq.</a> Cf. Liv. +XXII, 41, 42. qui tamen historici, non poetæ, partes agit. +—<i>Per... mœnia</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_658">ad I, 658 in V.L.</a> +—<a name = "not9_45" id = "not9_45" href = +"#line9_45">45.</a> Cf. Virg. Æn. II, 360, ubi vid. Heyne. +—<a name = "not9_46" id = "not9_46" href = +"#line9_46">46.</a> <i>parce</i>, φείδεο, noli, ut passim. +—<a name = "not9_47" id = "not9_47" href = +"#line9_47">47.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_84">V, 84... 91</a>. Satis est, si, donec fortuna +adfulgeat, et aves auspiciaque addicant, milites novi (tirones) et +prodigiis territi usu prius didicerint, <i>Hannibalis nomen ferre</i>, +non expavescere. +—<a name = "not9_49" id = "not9_49" href = +"#line9_49">49.</a> <i>frigidus</i>, ut <a class = "crossref" href += "bookI.html#line1_470">I, 470</a>; <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_339">II, 339</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">50</span> +<p><a name = "line9_50" id = "line9_50"> </a> +Nonne vides, quum vicinis auditur in <a href = "#var9_50">arvis</a>,</p> +<p><a name = "line9_51" id = "line9_51"> </a> +Quam subitus linquat pallentia corpora sanguis?</p> +<p><a name = "line9_52" id = "line9_52"> </a> +Quamque fluant arma ante tubas? cunctator et æger,</p> +<p><a name = "line9_53" id = "line9_53"> </a> +Ut rere, in pugnas Fabius quoscumque sub illis</p> +<p><a name = "line9_54" id = "line9_54"> </a> +Culpatis duxit signis, nunc arma capessunt.</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p><a name = "line9_55" id = "line9_55"> </a> +<a href = "#var9_55">At quos</a> Flaminius.... Sed dira avertite, +Divi.</p> +<p><a name = "line9_56" id = "line9_56"> </a> +Sin nostris animus monitis precibusque repugnat,</p> +<p><a name = "line9_57" id = "line9_57"> </a> +Aures pande Deo: cecinit <a href = "#var9_57">Cymæa</a> per orbem</p> +<p><a name = "line9_58" id = "line9_58"> </a> +Hæc olim vates, hæc te præsaga tuosque</p> +<span class = "pagenum">554</span> +<p><a name = "line9_59" id = "line9_59"> </a> +Vulgavit terris proavorum ætate furores.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_52" id = "not9_52" href = "#line9_52">52.</a> +<i>fluant</i>, effluant, excidant manu, ob metum. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_131">ad II, 131</a>. +—<i>ante tubas</i>, priusquam tubæ inflentur, ac signum pugnæ +proponatur; Cell. et Drak. coll. Claud. in Rufin. I, 335, et Virg. +Æn. XI, 424. +—Milites, quos Fabius usu et cunctatione sensim metu Hannibalis +liberaverat, nunc tantum animi habent, ut adversus eum arma capiant. +—<i>æger</i> animi et consilii, segnis et timidus. +—<a name = "not9_54" id = "not9_54" href = +"#line9_54">54.</a> <i>Culpatis signis</i>: nam Varro Fabianam +belli gerendi rationem ferocibus Romæ prosciderat concionibus.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_55" id = "not9_55" href = "#line9_55">55.</a> +Elegantissima aposiopesis, qua utitur Silius, ne ominosum foret, si +adderet, Flaminii milites trepidare, ac jam fugam circumspicere; Drak. +Conf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_110">ad VI, +110</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_57" id = "not9_57" href = "#line9_57">57</a> <a name = +"not9_58" id = "not9_58" href = "#line9_57">sq.</a> +<i>Cymæa vates</i>, Sibylla, <i>cecinit</i>, quæ Livius XXV, 12, Marcio +cuidam tribuit. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_483">ad VII, 483</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_531">VIII, 531</a>; Column. ad Ennii +<span class = "pagenum notes">554</span> +Fragm. p. 122. +—<a name = "not9_59" id = "not9_59" href = +"#line9_59">59.</a> <i>proavorum ætate</i>, quondam; Marsus et +Cell. regnante Tarquinio Superbo, cui Sibylla libros obtulit.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">60</span> +<p><a name = "line9_60" id = "line9_60"> </a> +Jamque alter tibi, nec perplexo carmine, coram</p> +<p><a name = "line9_61" id = "line9_61"> </a> +Fata cano vates: sistis ni crastina signa,</p> +<p><a name = "line9_62" id = "line9_62"> </a> +Firmabis nostro Phœbeæ dicta Sibyllæ</p> +<p><a name = "line9_63" id = "line9_63"> </a> +Sanguine: nec Graio posthac Diomede ferentur,</p> +<p><a name = "line9_64" id = "line9_64"> </a> +Sed te, si perstas, insignes consule campi.»</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p><a name = "line9_65" id = "line9_65"> </a> +Hæc Paulus, lacrimæque oculis ardentibus ortæ.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_61" id = "not9_61" href = "#line9_61">61.</a> +Nisi crastino die, quo summa imperii penes te erit, consilio pugnandi +abstiteris, etc. +—<a name = "not9_63" id = "not9_63" href = +"#line9_63">63,</a> <a name = "not9_64" id = "not9_64" href = +"#line9_64">64.</a> Non dicentur amplius campi Diomedis, sed Varronis. +Vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_125">ad +I, 125</a>, <i>Ætolos campos</i>; nam Diomedes Ætoliæ rex fuerat. +<span class = "smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not9_65" id = "not9_65" href = +"#line9_65">65.</a> <i>oculis ardentibus</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_126">ad I, 126</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_66" id = "line9_66"> </a> +Nec non et noctem sceleratus polluit error:</p> +<p><a name = "line9_67" id = "line9_67"> </a> +Xanthippo <a href = "#var9_67">captus</a> Libycis tolerarat in oris</p> +<p><a name = "line9_68" id = "line9_68"> </a> +Servitium Satricus, mox inter præmia regi</p> +<p><a name = "line9_69" id = "line9_69"> </a> +Autololum dono datus ob virtutis honorem.</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p><a name = "line9_70" id = "line9_70"> </a> +Huic domus et gemini fuerant Sulmone relicti</p> +<p><a name = "line9_71" id = "line9_71"> </a> +Matris in uberibus nati, Mancinus et una</p> +<p><a name = "line9_72" id = "line9_72"> </a> +Nomine Rhœteo <a href = "#var9_72">Solymus</a>: nam Dardana origo,</p> +<p><a name = "line9_73" id = "line9_73"> </a> +Et Phrygio genus a proavo, qui, sceptra sequutus</p> +<p><a name = "line9_74" id = "line9_74"> </a> +Æneæ, claram muris fundaverat urbem</p> +<span class = "pagenum">555</span> +<span class = "linenum">75</span> +<p><a name = "line9_75" id = "line9_75"> </a> +Ex sese dictam Solymon: celebrata colonis</p> +<p><a name = "line9_76" id = "line9_76"> </a> +Mox Italis paullatim adtrito nomine Sulmo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_66" id = "not9_66" href = "#line9_66">66.</a> +Triste omen <i>et sceleratus error</i>, per quem Solymus Satricum, +patrem suum, qui, primo bello Punico a Xanthippo captus, nunc ad Romanos +transfugerat, occidit. Historiam hanc a Silio fingi ad exemplum illius, +quæ de Julio Mansueto narratur a Tacit. Hist. III, 25, et de Mævio +quodam in Pithœi Catalect. l. IV, p. 159, putabant Dausq. et +Draken. Neque id negat Ernesti; sed narrationem Liv. XXII, 42, de servis +duobus primam huic episodio occasionem dedisse suspicatur. Nomina autem +patris et filii e Pelignorum et Latii oppidis, <i>Sulmone</i> et +<i>Satrico</i>, conficta esse, jam monuit Cluv. Ital. ant. II, 4, +p. 757. De <i>Sulmone</i> vid. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#not8_510">ad VIII, 510</a>; de <i>Mancino</i> sup. +<a class = "crossref" href = "#line9_13">v. 13</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_72" id = "not9_72" href = "#line9_72">72... 76.</a> +Locum Ovidii, Sulmonensis poetæ, Fast. IV, 79 sq. jam contulit Dausq. +—<i>Rhœteo</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_115">ad I, 115</a>. <i>Solymi</i> in finibus Lyciæ +et Pisidiæ. Conf. Plin. V, 27; Steph. Byz. p. 551; Strab. XII, +p. 573; A. B. XIV, p. 764, 765, al. p. 667 A. Kœppen +ad Hom. Iliad. ζ, 184; Benedict. ad Pind. Ol. XIII, 129, et Cluver. l.l. +ubi solam nominum similitudinem +<span class = "pagenum notes">555</span> +huic narrationi locum dedisse recte suspicatur.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_77" id = "line9_77"> </a> +<a href = "#var9_77">Ac</a> tum barbaricis Satricus cum rege +catervis</p> +<p><a name = "line9_78" id = "line9_78"> </a> +Advectus, quo non spretum, si posceret usus,</p> +<p><a name = "line9_79" id = "line9_79"> </a> +Noscere Gætulis Latias interprete voces.</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p><a name = "line9_80" id = "line9_80"> </a> +Postquam posse datum Peligna revisere tecta,</p> +<p><a name = "line9_81" id = "line9_81"> </a> +Et patrium sperare larem; ad conamina noctem</p> +<p><a name = "line9_82" id = "line9_82"> </a> +Advocat, ac furtim castris evadit iniquis.</p> +<p><a name = "line9_83" id = "line9_83"> </a> +Sed fuga nuda viri: sumto <a href = "#var9_83">nam</a> prodere cœpta</p> +<p><a name = "line9_84" id = "line9_84"> </a> +Vitabat clipeo, et dextra remeabat inermi.</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p><a name = "line9_85" id = "line9_85"> </a> +Exuvias igitur, prostrataque corpora campo</p> +<p><a name = "line9_86" id = "line9_86"> </a> +Lustrat, et exutis Mancini cingitur armis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_77" id = "not9_77" href = "#line9_77">77.</a> +Cf. Var. Lect.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_81" id = "not9_81" href = "#line9_81">81.</a> +<i>larem</i>, reditum in patriam et domum suam. +—<i>conamina</i>, fugam. +—<a name = "not9_82" id = "not9_82" href = +"#line9_82">82.</a> <i>iniquis</i>, Punicis: nam Italus erat, et +captivus.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_86" id = "not9_86" href = "#line9_86">86.</a> +<i>Mancini</i>, filii sui occisi. Poetam in hac fictione magis artem et +phantasiæ ludibria, quam rei probabilitatem sequi, jam monuit +Ernesti.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_87" id = "line9_87"> </a> +Jamque metus levior: verum, cui demta ferebat</p> +<p><a name = "line9_88" id = "line9_88"> </a> +Exsangui spolia, et cujus nudaverat artus,</p> +<p><a name = "line9_89" id = "line9_89"> </a> +Natus erat, paullo ante <a href = "#var9_89">Maca</a> prostratus ab +hoste.</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p><a name = "line9_90" id = "line9_90"> </a> +Ecce sub adventum noctis, primumque soporem,</p> +<p><a name = "line9_91" id = "line9_91"> </a> +Alter natorum Solymus vestigia vallo</p> +<p><a name = "line9_92" id = "line9_92"> </a> +Ausonio vigil extulerat, dum sorte vicissim</p> +<p><a name = "line9_93" id = "line9_93"> </a> +Alternat portæ excubias, fratrisque petebat</p> +<p><a name = "line9_94" id = "line9_94"> </a> +Mancini stratum sparsa inter funera corpus,</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p><a name = "line9_95" id = "line9_95"> </a> +Furtiva cupiens miserum componere terra.</p> +<p><a name = "line9_96" id = "line9_96"> </a> +Nec longum celerarat iter, quum tendere in armis</p> +<span class = "pagenum">556</span> +<p><a name = "line9_97" id = "line9_97"> </a> +Aggere Sidonio venientem conspicit hostem.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_89" id = "not9_89" href = "#line9_89">89.</a> +<i>Maca</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line9_11">v. 11</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_90" id = "not9_90" href = "#line9_90">90.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_124">ad VIII, +124</a>. +—<a name = "not9_92" id = "not9_92" href = +"#line9_92">92</a> <a name = "not9_93" id = "not9_93" href = +"#line9_92">seq.</a> +<i>sorte vicissim Alternat excubias</i>, vid. <a class = "crossref +missing" href = "bookVII.html#not7_154" title = "recte 155">ad VII, +165</a>. +—<a name = "not9_95" id = "not9_95" href = +"#line9_95">95.</a> <i>Furtiva terra</i>, furtim. +—<i>componere terra</i>, sepelire. Vid. Intpp. ad Horat. lib. I, +Sat. <span class = "smallcaps">ix</span>, v. 27, et Tibull. III, +<span class = "smallcaps">ii</span>, 26.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_96" id = "not9_96" href = "#line9_96">96.</a> +<i>tendere</i> +<span class = "pagenum notes">556</span> +sc. iter, seu se, h.e. ire. +—<a name = "not9_97" id = "not9_97" href = +"#line9_97">97.</a> <i>Aggere Sidonio</i>, a castris Pœnorum.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_98" id = "line9_98"> </a> +Quodque dabat fors in subitis necopina, sepulcro</p> +<p><a name = "line9_99" id = "line9_99"> </a> +Ætoli condit membra occultata Thoantis.</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p><a name = "line9_100" id = "line9_100"> </a> +Inde, ubi nulla sequi propius pone arma, virumque</p> +<p><a name = "line9_101" id = "line9_101"> </a> +Incomitata videt vestigia ferre per umbras,</p> +<p><a name = "line9_102" id = "line9_102"> </a> +Prosiliens tumulo contorquet nuda parentis</p> +<p><a name = "line9_103" id = "line9_103"> </a> +In terga haud frustra jaculum; Tyriamque sequentum</p> +<p><a name = "line9_104" id = "line9_104"> </a> +Satricus esse manum, et Sidonia vulnera credens,</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p><a name = "line9_105" id = "line9_105"> </a> +Auctorem <a href = "#var9_105">cæci</a> trepidus circumspicit ictus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_99" id = "not9_99" href = "#line9_99">99.</a> +<i>Thoas</i>, Ætolorum rex, quod jam Dausq. notavit, memoratur Hom. +Iliad. β, 638; δ, 527. Alius Ætoliæ princeps Polyb. Eclog. XXIV. Alii +passim ap. Virg. et Hygin. Idem autem, de quo hic agitur, judice Cell., +Strab. VI, p. 176. +—<i>membra</i> sua <i>condit occultata</i>, palillogia, ut +<a class = "crossref" href = "bookXI.html#line11_198">XI, 198</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookXII.html#line12_443">XII, 443</a>; quibus +locis Drak. conf. <a class = "crossref" href = +"bookIX.html#line9_586">IX, 586</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_443">XII, 443</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_106">XIII, 106</a>; Virg. Æn. III, 237; VI, 310; +Sen. Herc. fur. v. 236; βῆ δ᾽ ἴων ap. Hom. et τὸ σῶμα κομίσαντες +ἔφερον ap. Anton. Liber. fab. I, ubi vid. Muncker.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_100" id = "not9_100" href = "#line9_100">100.</a> +<i>arma</i>, armatos hostes. +—<a name = "not9_102" id = "not9_102" href = +"#line9_102">102.</a> <i>terga nuda</i>, thorace non tecta. +—<a name = "not9_105" id = "not9_105" href = +"#line9_105">105.</a> <i>cæci ictus</i>; cf. <a class = "crossref" +href = "bookV.html#not5_3">ad V, 3</a>, <i>cæcis armis</i>, ubi +vide omnino notas. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_106" id = "line9_106"> </a> +Verum ubi victorem juvenili robore cursus</p> +<p><a name = "line9_107" id = "line9_107"> </a> +Adtulit, et notis fulsit lux tristis ab armis,</p> +<p><a name = "line9_108" id = "line9_108"> </a> +Fraternusque procul, luna prodente, retexit</p> +<p><a name = "line9_109" id = "line9_109"> </a> +Ante oculos sese, et radiavit comminus umbo;</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p><a name = "line9_110" id = "line9_110"> </a> +Exclamat juvenis, subita flammatus ab ira:</p> +<p><a name = "line9_111" id = "line9_111"> </a> +«<a href = "#var9_111">Non sim</a> equidem Sulmone satus tua, Satrice, +proles,</p> +<p><a name = "line9_112" id = "line9_112"> </a> +Nec frater, Mancine, tuus, <a href = "#var9_111">fatearque</a> +nepotem</p> +<p><a name = "line9_113" id = "line9_113"> </a> +Pergameo indignum Solymo, si evadere detur</p> +<p><a name = "line9_114" id = "line9_114"> </a> +<a href = "#var9_114">Huic nostras inpune manus</a>: tu nobile +gestes</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p><a name = "line9_115" id = "line9_115"> </a> +Germani spolium ante oculos, referasque superba,</p> +<span class = "pagenum">557</span> +<p><a name = "line9_116" id = "line9_116"> </a> +Me <a href = "#var9_116">spirante</a>, domus Pelignæ perfidus arma?</p> +<p><a name = "line9_117" id = "line9_117"> </a> +<a href = "#var9_117">Hæc tibi</a>, cara parens Acca, ad solatia +luctus</p> +<p><a name = "line9_118" id = "line9_118"> </a> +Dona feram, nati ut figas æterna sepulcro.»</p> +<p><a name = "line9_119" id = "line9_119"> </a> +Talia vociferans stricto mucrone ruebat.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_111" id = "not9_111" href = "#line9_111">111</a> <a name += "not9_112" id = "not9_112" href = "#line9_111">sq.</a> +Verba callide ficta, unde pater cognoscit, se a filio percussum, et +filii mortui armis indutum esse, Ern.; conf. V.L. +—<a name = "not9_113" id = "not9_113" href = +"#line9_113">113.</a> <i>Pergameo</i>, ut <i>Rhæteo</i>, <a class = +"crossref" href = "#line9_72">v. 72</a>. +<span class = "pagenum notes">557</span> +—<a name = "not9_116" id = "not9_116" href = +"#line9_116">116.</a> <i>Pelignæ domus</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "#line9_80">v. 80</a>; et <a class = "crossref" +href = "#not9_66">ad v. 66</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_118" id = "not9_118" href = "#line9_118">118.</a> +Sepulcra et κενοτάφια, seu κενήρια non modo signis et emblematibus, quæ +vitam plerumque et τὰ ἐπιτηδεύματα mortui indicabant, exornari, sed iis +quoque <i>arma</i> et instrumenta, quibus is in vita usus fuerat, +<i>figi</i>, h.e. adfigi solebant, <i>æterna</i>, i.e. quæ æternam +defuncti memoriam conservabant; unde ipsa sepulcra μνήματα, μνημεῖα, +σήματα, <i>monimenta, memoriæ</i>, dicebantur. Vid. Potteri Archæol. +lib. IV, c. 7; Kirchman. de Fun. Rom. lib. III, c. 18 et 27; Intpp. ad +Virg. Æneid. VI, 233. +—<i>sepulcro</i>, cenotaphio.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">120</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_120" id = "line9_120"> </a> +Ast illi jam tela manu, jamque arma fluebant,</p> +<p><a name = "line9_121" id = "line9_121"> </a> +Audita patria, natisque, et conjuge, et armis;</p> +<p><a name = "line9_122" id = "line9_122"> </a> +Ac membra et sensus gelidus stupefecerat horror.</p> +<p><a name = "line9_123" id = "line9_123"> </a> +<a href = "#var9_123">Tum vox semianimi</a> miseranda effunditur +ore:</p> +<p><a name = "line9_124" id = "line9_124"> </a> +«Parce, precor, dextræ, non ut mihi vita supersit</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p><a name = "line9_125" id = "line9_125"> </a> +(Quippe nefas hac velle frui); sed sanguine nostro</p> +<p><a name = "line9_126" id = "line9_126"> </a> +Ne damnes, o nate, manus. Carthaginis ille</p> +<p><a name = "line9_127" id = "line9_127"> </a> +Captivus, patrias nunc primum advectus in oras,</p> +<p><a name = "line9_128" id = "line9_128"> </a> +Ille ego sum Satricus, Solymi genus: haud tua, nate,</p> +<p><a name = "line9_129" id = "line9_129"> </a> +Fraus ulla est: jaceres in me quum fervidus hastam,</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p><a name = "line9_130" id = "line9_130"> </a> +Pœnus eram; <a href = "#var9_130">verum, castris</a> elapsus +acerbis,</p> +<p><a name = "line9_131" id = "line9_131"> </a> +Ad vos et caræ properabam conjugis ora.</p> +<p><a name = "line9_132" id = "line9_132"> </a> +Hunc rapui exanimi clipeum: sed jam, unice nobis,</p> +<span class = "pagenum">558</span> +<p><a name = "line9_133" id = "line9_133"> </a> +Hæc fratris tumulis arma excusata reporta.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_125" id = "not9_125" href = "#line9_125">125.</a> +<i>nefas</i>, ἀδύνατον. Conf. Lambin. ad Hor. Od. <ins class = +"correction" title = "i.e. I, xi, 1 et I, xxiv, 20">I, 11, 1, 24, +20</ins>. +—<a name = "not9_126" id = "not9_126" href = +"#line9_126">126.</a> <i>damnes</i>, damnandas facias, h.e. +contamines. +—<a name = "not9_129" id = "not9_129" href = +"#line9_129">129.</a> <i>Fraus</i>, scelus, facinus, mala fraude +commissum; ἄγος, piaculum. +—<a name = "not9_130" id = "not9_130" href = +"#line9_130">130.</a> <i>Pœnus eram</i>, ut tu putabas; tibi esse +videbar.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_132" id = "not9_132" href = "#line9_132">132.</a> +<i>unice nobis</i>, qui solus mihi e filiis +<span class = "pagenum notes">558</span> +restas. +—<a name = "not9_133" id = "not9_133" href = +"#line9_133">133.</a> <i>excusata</i>, quorum usum error et justa +causa excusant.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_134" id = "line9_134"> </a> +Curarum tibi prima tamen sit, nate, referre</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p><a name = "line9_135" id = "line9_135"> </a> +Ductori monitus Paulo, producere bellum</p> +<p><a name = "line9_136" id = "line9_136"> </a> +Nitatur, <a href = "#var9_136">Pœnoque neget certamina Martis</a>.</p> +<p><a name = "line9_137" id = "line9_137"> </a> +Augurio exsultat Divum, inmensamque propinqua</p> +<p><a name = "line9_138" id = "line9_138"> </a> +Stragem acie sperat: quæso, <a href = "#var9_138">cohibete</a> +furentem</p> +<p><a name = "line9_139" id = "line9_139"> </a> +Varronem; namque hunc fama est inpellere signa.</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p><a name = "line9_140" id = "line9_140"> </a> +Sat magnum hoc miseræ fuerit mihi cardine vitæ</p> +<p><a name = "line9_141" id = "line9_141"> </a> +Solamen, cavisse meis: nunc ultima, nate,</p> +<p><a name = "line9_142" id = "line9_142"> </a> +Invento simul atque amisso redde parenti</p> +<p><a name = "line9_143" id = "line9_143"> </a> +Oscula.» Sic fatus galeam exuit, atque rigentis</p> +<p><a name = "line9_144" id = "line9_144"> </a> +Invadit nati tremebundis colla lacertis;</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_134" id = "not9_134" href = "#line9_134">134.</a> +En insigne pietatis in patriam documentum! Morientium autem prædictiones +ratæ habebantur. Conf. Hom. Iliad. π, 851 sq.; χ, 359 sq.; Virg. Æn. IV, +607 sq.; X, 739 sq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_140" id = "not9_140" href = "#line9_140">140.</a> +<i>cardine</i>, in fine. +—<a name = "not9_141" id = "not9_141" href = +"#line9_141">141.</a> <i>cavisse</i>, prospexisse, <i>meis</i> +civibus, Romanis, ut Ovid. Met. XV, 758; Drak.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">145</span> +<p><a name = "line9_145" id = "line9_145"> </a> +<a href = "#var9_145">Adtonito et nitens</a> verbis sanare pudorem</p> +<p><a name = "line9_146" id = "line9_146"> </a> +Vulneris inpressi, telum excusare laborat:</p> +<p><a name = "line9_147" id = "line9_147"> </a> +«Quis testis nostris, quis conscius adfuit actis?</p> +<p><a name = "line9_148" id = "line9_148"> </a> +Non nox errorem nigranti condidit umbra?</p> +<p><a name = "line9_149" id = "line9_149"> </a> +Cur trepidas? da, nate, <a href = "#var9_149">magis</a>, da jungere +pectus.</p> +<span class = "pagenum">559</span> +<span class = "linenum">150</span> +<p><a name = "line9_150" id = "line9_150"> </a> +Absolvo pater ipse manum, atque in fine laborum</p> +<p><a name = "line9_151" id = "line9_151"> </a> +Hac condas oculos dextra, precor.» At miser, imo</p> +<p><a name = "line9_152" id = "line9_152"> </a> +Pectore suspirans, juvenis non verba vicesque</p> +<p><a name = "line9_153" id = "line9_153"> </a> +Adloquio vocemve refert; sed sanguinis atri</p> +<p><a name = "line9_154" id = "line9_154"> </a> +Sistere festinat cursum, laceroque ligare</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p><a name = "line9_155" id = "line9_155"> </a> +Ocius inlacrimans altum velamine vulnus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_145" id = "not9_145" href = "#line9_145">145.</a> +Cf. V.L.</p> + +<span class = "pagenum notes">559</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not9_150" id = "not9_150" href = "#line9_150">150.</a> +<i>manum</i>, te qui inscius manu tua in patrem contorsisti jaculum. +—<i>laborum</i>, miseræ vitæ. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_386">ad VI, 386</a>. +—<a name = "not9_151" id = "not9_151" href = +"#line9_151">151.</a> <i>Hac</i> tua <i>dextra</i>, quam mea teneo. +—<a name = "not9_152" id = "not9_152" href = +"#line9_152">152.</a> <i>vicesque</i>, vicissim; quod apud Græcos, +ἐπέεσσιν ἀμειβόμενος.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_156" id = "line9_156"> </a> +Tandem inter gemitus miseræ erupere querelæ:</p> +<p><a name = "line9_157" id = "line9_157"> </a> +«Siccine te nobis, genitor, fortuna reducit</p> +<p><a name = "line9_158" id = "line9_158"> </a> +In patriam? sic te nato, natumque parenti</p> +<p><a name = "line9_159" id = "line9_159"> </a> +Inpia restituit? felix o terque quaterque</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p><a name = "line9_160" id = "line9_160"> </a> +Frater, cui fatis genitorem adnoscere ademtum!</p> +<p><a name = "line9_161" id = "line9_161"> </a> +Ast ego, Sidoniis <a href = "#var9_161">inperditus</a>, ecce, +parentem</p> +<p><a name = "line9_162" id = "line9_162"> </a> +Vulnere cognosco: saltem hoc, Fortuna, fuisset</p> +<p><a name = "line9_163" id = "line9_163"> </a> +Solamen culpæ, dubia ut mihi signa dedisses</p> +<p><a name = "line9_164" id = "line9_164"> </a> +Infausti generis: verum linquetur <a href = "#var9_164">iniquis</a></p> +<span class = "pagenum">560</span> +<span class = "linenum">165</span> +<p><a name = "line9_165" id = "line9_165"> </a> +Non ultra Superis <a href = "#var9_165">nostros celare</a> labores.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_159" id = "not9_159" href = "#line9_159">159 seq.</a> +Ita τρὶς μάκαρες Δαναοὶ, καὶ τετράκις, etc. Hom. Odyss. ε, 306, ubi vid. +Schol. et Clark. Cf. Intpp. ad Virg. Æn. I, 94. +—<a name = "not9_160" id = "not9_160" href = +"#line9_160">160.</a> <i>cui fatis</i> et morte <i>ademtum</i>, +erepta est facultas, patrem denuo videndi, et tam tristi modo +<i>adnoscendi</i>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_162" id = "not9_162" href = "#line9_162">162</a> <a name += "not9_163" id = "not9_163" href = "#line9_162">seq.</a> +Utinam certe non tam manifestis indiciis patrem adnovissem, et de cæde +ejus dubitare possem! nunc vero non permittam, ut iniqui Dii facinus +meum celari sinant (quæ spectant ad ea, quæ pater <a class = "crossref" +href = "#line9_147">v. 147 sq.</a> dixerat), sed dolorem meum, quem +non ultra tacite ferre possum, voluntaria morte finiam. Fortunam +adcusari miratur Ernesti, quum filius se ipse patri prodiderit <a class += "crossref" href = "#line9_111">v. 111 sq.</a> sed id ipsum forte +fortuna contigerat. Ego potius quærerem, unde Silius omnia hæc, quæ tam +copiose et belle memorat, resciscere (vel Varro inf. <a class = +"crossref" href = "#line9_264">v. 264 seq.</a> conjicere) potuerit, +quum pater et filius soli noctuque e castris exierint. Poeta, phantasiæ +ingeniique lusibus indulgens, scrupulosis lectoribus libertatem illud +fingendi reliquit, a quibus quin ita gratiam inierit, magnopere dubito. +Quandoque tamen et bonus dormitat Homerus. Conf. Heyne ad Virg. Æn. III, +341 sq.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_166" id = "line9_166"> </a> +Hæc dum amens queritur, jam, deficiente cruore,</p> +<p><a name = "line9_167" id = "line9_167"> </a> +In vacuas senior vitam disperserat auras.</p> +<p><a name = "line9_168" id = "line9_168"> </a> +Tum juvenis, mæstum adtollens ad sidera vultum:</p> +<p><a name = "line9_169" id = "line9_169"> </a> +«Pollutæ dextræ et facti Titania testis</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p><a name = "line9_170" id = "line9_170"> </a> +Infandi, quæ nocturno mea lumine tela</p> +<p><a name = "line9_171" id = "line9_171"> </a> +Dirigis in patrium corpus, non amplius, inquit,</p> +<p><a name = "line9_172" id = "line9_172"> </a> +His oculis et damnato violabere visu.»</p> +<p><a name = "line9_173" id = "line9_173"> </a> +Hæc <a href = "#var9_173">memorat</a>, simul ense fodit præcordia, et, +atrum</p> +<p><a name = "line9_174" id = "line9_174"> </a> +Sustentans vulnus, mananti sanguine signat</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p><a name = "line9_175" id = "line9_175"> </a> +In clipeo mandata patris, <span class = "smallcaps">fuge prælia, +Varro</span>;</p> +<p><a name = "line9_176" id = "line9_176"> </a> +Ac summi tegimen suspendit cuspide teli,</p> +<p><a name = "line9_177" id = "line9_177"> </a> +Defletumque super prosternit membra parentem.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">560</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not9_167" id = "not9_167" href = "#line9_167">167.</a> +Locutio Virg. Æneid. XI, 617.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_174" id = "not9_174" href = "#line9_174">174.</a> +<i>Sustentans</i>, cohibens vulnus, vel sanguinem, ut eo clipeum ante +inscriberet, quam animam efflaret. Cf. Burm. ad Val. Fl. VI, 276, et +Ovid. Ep. I, 114. Comparant exemplum Othryadæ, de quo vid. Intpp. +ad Valer. Max. III, 2, ext. 4. Hæc vero concinnata esse e Liv. XXV, +12, monet Lefeb. +—<a name = "not9_176" id = "not9_176" href = +"#line9_176">176.</a> <i>tegimen</i> corporis, clipeum.</p> + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_178" id = "line9_178"> </a> +Talia venturæ mittebant omina pugnæ</p> +<p><a name = "line9_179" id = "line9_179"> </a> +Ausoniis Superi, sensimque abeuntibus umbris</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p><a name = "line9_180" id = "line9_180"> </a> +Conscia nox sceleris roseo cedebat Eoo.</p> +<p><a name = "line9_181" id = "line9_181"> </a> +Ductor in arma suos Libys, et Romanus in arma</p> +<p><a name = "line9_182" id = "line9_182"> </a> +<a href = "#var9_182">Excibant</a> de more suos; Pœnisque redibat,</p> +<p><a name = "line9_183" id = "line9_183"> </a> +Qualis nulla dies omni <a href = "#var9_183">surrexerit</a> ævo.</p> +<p><a name = "line9_184" id = "line9_184"> </a> +«<a href = "#var9_184">Non</a> verborum, inquit, stimulantum, Pœnus, +egetis,</p> +<span class = "pagenum">561</span> +<span class = "linenum">185</span> +<p><a name = "line9_185" id = "line9_185"> </a> +Herculeis iter a metis ad <a href = "#var9_185">Iapygis</a> agros</p> +<p><a name = "line9_186" id = "line9_186"> </a> +Vincendo emensi: nusquam est animosa Saguntos:</p> +<p><a name = "line9_187" id = "line9_187"> </a> +Concessere Alpes: pater ipse superbus aquarum</p> +<p><a name = "line9_188" id = "line9_188"> </a> +Ausonidum Eridanus captivo defluit alveo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_180" id = "not9_180" href = "#line9_180">180.</a> +<i>Conscia nox sceleris</i>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_393">ad III, 393</a>. +—<i>Eoo</i>, lucifero, ut ap. Virg. Ge. I, 288, vel, ut +<i>Eos</i>, Aurora, quæ <i>rosea</i> poetis dicitur. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_578">ad I, 578</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_184" id = "not9_184" href = "#line9_184">184.</a> +Cf. similis oratio Hannibalis, superbissima rerum a se gestarum +narratione, amplissimorumque præmiorum pollicitatione, milites ad +virtutem inflammantis, ap. Polyb. III, 111, et, quam ad Ticinum amnem +habuit, apud Liv. XXI, 43, ex qua Silius sup. <a class = "crossref" href += "bookIV.html#line4_59">IV, 59 seq.</a> non nisi potiora quædam +adhortationis momenta depromserat, et h.l. nonnulla ad verbum pæne +expressit. Ap. Polyb. III, 108, 109, etiam Æmilius apud milites +concionem habet, quam a poeta prætermitti mireris: sed Livius +<span class = "pagenum notes">561</span> +neutrum nunc ducem concionantem induxit. +—<a name = "not9_185" id = "not9_185" href = +"#line9_185">185.</a> De <i>Herculeis metis</i>, vid. omnino quæ +exposuimus in notis, <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_142">ad I, 142</a>, et de campo <i>Iapyge</i>, +h.e. Iapygio, <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_51">ad +I, 51</a>. Cf. V.L. +—<a name = "not9_186" id = "not9_186" href = +"#line9_186">186.</a> <i>nusquam est</i>, diruta est. +—<a name = "not9_187" id = "not9_187" href = +"#line9_187">187.</a> <i>Concessere</i>, cessere, superatæ sunt. +—<a name = "not9_188" id = "not9_188" href = +"#line9_188">188.</a> Conf. Virg. Ge. I, 482, et sup. <a class += "crossref" href = "bookI.html#not1_606">ad I, 606</a>. +—<i>captivo alveo</i>, quoniam victi sunt Romani ad Ticinum fl., +qui in Padum influit.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_189" id = "line9_189"> </a> +Strage virum <a href = "#var9_189">mersus</a> Trebia est, atque ora +sepulto</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p><a name = "line9_190" id = "line9_190"> </a> +Lydia Flaminio premitur, lateque refulgent</p> +<p><a name = "line9_191" id = "line9_191"> </a> +Ossibus, ac nullo sulcantur vomere campi.</p> +<p><a name = "line9_192" id = "line9_192"> </a> +Clarior his <a href = "#var9_192">titulus, plusque</a> adlatura +cruoris</p> +<p><a name = "line9_193" id = "line9_193"> </a> +Lux oritur. Mihi magna satis, sat <a href = "#var9_193">vera</a> +superque</p> +<p><a name = "line9_194" id = "line9_194"> </a> +Bellandi merces sit gloria: cetera vobis</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p><a name = "line9_195" id = "line9_195"> </a> +Vincantur: quidquid diti devexit Hibero,</p> +<p><a name = "line9_196" id = "line9_196"> </a> +Quidquid in <a href = "#var9_196">Ætnæis</a> jactavit Roma +triumphis;</p> +<span class = "pagenum">562</span> +<p><a name = "line9_197" id = "line9_197"> </a> +Quin etiam Libyco si quid de litore raptum</p> +<p><a name = "line9_198" id = "line9_198"> </a> +Condidit, in vestros <a href = "#var9_198">veniet</a> sine sortibus +enses.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_189" id = "not9_189" href = "#line9_189">189.</a> +<i>mersus</i>, repletus, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_51">I, 51</a>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_47">I, 47, 48</a>. +—<i>ora Lydia</i>, etrusca regio circa Trasymenum lacum. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_719">ad IV, 719 sq.</a> +—<a name = "not9_190" id = "not9_190" href = +"#line9_190">190.</a> <i>refulgent</i>, ut <i>albent</i>, Virg. Æn. +XII, 36; ὀστέα λεύκα, et <i>ossa alba</i>, Hom. Odyss. α, 161; Virg. Æn. +V, 865 et al. Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_192" id = "not9_192" href = "#line9_192">192.</a> +Majorem mihi gloriam stragemque hostium hic dies adferet. +—<a name = "not9_193" id = "not9_193" href = +"#line9_193">193.</a> Ego sola contentus ero gloria; omnis vero +præda vobis concedetur. +—<a name = "not9_194" id = "not9_194" href = +"#line9_194">194.</a> <i>vobis</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line9_201">v. 201</a>, in vestrum usum. +—<a name = "not9_195" id = "not9_195" href = +"#line9_195">195</a> <a name = "not9_196" id = "not9_196" href = +"#line9_195">sq.</a> +Quidquid divitiarum ex Hispania (<i>diti</i>, metallis abundante), +Sicilia et Libya in urbem Romani primo b. Punico convexere, <i>in +vestros enses veniet</i>, eo vos armis potiemini, <i>sine sortibus</i>, +ita ut quisque teneat, quæ ceperit. Κύριοι μὲν ἔσεσθε παραχρῆμα πάσης +Ἰταλίας, etc. Polyb. l.c. «Quidquid Romani tot triumphis partum <ins +class = "correction" title = "‘congestamque’ legitur">congestumque</ins> +possident, id omne nostrum cum ipsis dominis est,» etc. Livius l.l. +<i>jactavit</i>, jactanter +<span class = "pagenum notes">562</span> +tulit, transtulit, præferendum curavit. +—<a name = "not9_197" id = "not9_197" href = +"#line9_197">197.</a> Circumspecte Silius <i>si</i>, quum de +Hispania et Sicilia adfirmatius, ne Hannibal suos a Romanis victos +fateatur: hinc etiam <i>de litore</i>, non de visceribus Libyæ, et +<i>raptum</i>, latrocinantum more; Dausq.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_199" id = "line9_199"> </a> +Ferte domos, quod dextra dabit: nil <a href = "#var9_199">ductor +honoris</a></p> +<span class = "linenum">200</span> +<p><a name = "line9_200" id = "line9_200"> </a> +Ex opibus posco: raptor per secula longa</p> +<p><a name = "line9_201" id = "line9_201"> </a> +Dardanus edomitum vobis spoliaverit orbem.</p> +<p><a name = "line9_202" id = "line9_202"> </a> +Qui Tyria ducis Sarranum ab origine nomen,</p> +<p><a name = "line9_203" id = "line9_203"> </a> +Seu Laurens tibi, <a href = "#var9_203">Sigeo</a> sulcata colono,</p> +<p><a name = "line9_204" id = "line9_204"> </a> +Adridet tellus, seu sunt <a href = "#var9_204">Byzacia</a> cordi</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p><a name = "line9_205" id = "line9_205"> </a> +Rura magis, centum Cereri fruticantia culmis,</p> +<p><a name = "line9_206" id = "line9_206"> </a> +Electos optare dabo inter <a href = "#var9_206">præmia</a> campos.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_199" id = "not9_199" href = "#line9_199">199.</a> +Conf. V.L. +—<a name = "not9_200" id = "not9_200" href = +"#line9_200">200.</a> <i>raptor</i> et <i>spoliaverit</i>, +σαρκαστικῶς, ut <i>raptum</i> <a class = "crossref" href = +"#line9_197">v. 197</a>. +—<a name = "not9_201" id = "not9_201" href = +"#line9_201">201.</a> <i>vobis</i>, ut supra <a class = "crossref" +href = "#line9_194">v. 194</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_202" id = "not9_202" href = "#line9_202">202.</a> +Hæc adumbrata e Liv. XXI, 45. +—Pœni a Tyriis oriundi. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_72">ad I, 72</a>. +—<a name = "not9_203" id = "not9_203" href = +"#line9_203">203 sqq.</a> +Agrum dabo, ubi quisque velit, sive in Italia, sive in Africa. +—<i>Laurens tellus</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_110">ad I, 110</a>. +—<i>Sigeo</i>, Trojano, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_665">I, 665</a>. +—<a class = "missing" name = "not9_204" id = "not9_204" href = +"#line9_204" title = "numerus deest">204.</a> <i>Byzacia Rura</i> +pro agris Africæ cum dilectu posita: nam Βυζακίον, seu provincia +Byzacena fertilissima totius Lybiæ regio, ubi ex uno modio <i>centum</i> +nasci, præter Silium h.l., memorant Plin. V, 4; XVII, 5; +XVIII, 10; Steph. Byz., Solin. c. 40; Varro R. R. I, 44, et +Martian. Capell. VI, p. 216. Quoad verba <a class = "crossref" href += "#line9_205">v. 205 sq.</a>; cf. Colum. II, <span class = +"smallcaps">ix</span>, 6. +—<a name = "not9_206" id = "not9_206" href = +"#line9_206">206.</a> <i>optare</i>, eligere, <i>dabo</i>, ut mox +<i>addam depascere</i>. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_324">ad V, 324</a>. +—<a name = "not9_207" id = "not9_207" href = +"#line9_207">207.</a> <i>flava Thybris</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_607">ad I, 607</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_207" id = "line9_207"> </a> +Addam etiam, flava <a href = "#var9_207">Thybris</a> quas inrigat +unda,</p> +<p><a name = "line9_208" id = "line9_208"> </a> +<a href = "#var9_208">Captivis late gregibus depascere</a> ripas.</p> +<span class = "pagenum">563</span> +<p><a name = "line9_209" id = "line9_209"> </a> +Qui vero <a href = "#var9_209">externo</a> socius mihi <a href = +"#var9_209">sanguine</a> Byrsæ</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p><a name = "line9_210" id = "line9_210"> </a> +Signa <a href = "#var9_210">moves</a>, dextram Ausonia si cæde +cruentam</p> +<p><a name = "line9_211" id = "line9_211"> </a> +Adtolles, hinc jam civis Carthaginis esto.</p> +<p><a name = "line9_212" id = "line9_212"> </a> +Neu vos <a href = "#var9_212">Garganus</a> Daunique fefellerit ora;</p> +<p><a name = "line9_213" id = "line9_213"> </a> +Ad muros statis Romæ: licet avia longe</p> +<p><a name = "line9_214" id = "line9_214"> </a> +Urbs agat, et nostro procul a certamine distet,</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p><a name = "line9_215" id = "line9_215"> </a> +<a href = "#var9_215">Hic</a> hodie ruet: atque ultra te ad prælia +miles</p> +<p><a name = "line9_216" id = "line9_216"> </a> +Nulla voco: ex acie tende in Capitolia cursum<ins class = "correction" +title = "» deest">.»</ins></p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_208" id = "not9_208" href = "#line9_208">208.</a> +Sic contra Claud. Cons. Hon. VI, 183 de fugiente Alarico, +<span class = "pagenum notes">563</span> +«Nec jam cornipedem Tiberino gramine passis. Ut rebare, tuum;» Drak.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_209" id = "not9_209" href = "#line9_209">209.</a> +<i>socius Byrsæ</i>, Carthaginiensium; vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_363">ad II, 363</a>. +—<a name = "not9_211" id = "not9_211" href = +"#line9_211">211.</a> Sic fere Liv. XXI, 45, et Ennius ap. Cic. pro +Corn. Balbo c. 22. Dausq.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_212" id = "not9_212" href = "#line9_212">212 seq.</a> +Neque propterea promissis meis diffidatis, quod in Apulia, procul a Roma +sitis: nam si nunc viceritis, hæc urbs <i>hic</i>, hoc loco, ad Cannas, +deleto, qui hostibus restat, exercitu, quasi <i>ruet</i>, et ad eam via +vobis patebit. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_509">III, 509 seq.</a> De <i>Gargano</i>, vid. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_561">ad IV, 561</a>, et de +<i>Daunia</i>, Apuliæ parte, <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_291">ad I, 291</a>. +—<a name = "not9_213" id = "not9_213" href = +"#line9_213">213</a> <a name = "not9_214" id = "not9_214" href = +"#line9_213">sq.</a> +<i>avia agat</i>, remota sit.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_217" id = "line9_217"> </a> +Hæc memorat: tum, propulso munimine valli,</p> +<p><a name = "line9_218" id = "line9_218"> </a> +Fossarum rapuere moras, aciemque locorum</p> +<p><a name = "line9_219" id = "line9_219"> </a> +<a href = "#var9_219">Consilio</a> curvis adcommodat ordine ripis.</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p><a name = "line9_220" id = "line9_220"> </a> +Barbaricus lævo stetit ad certamina cornu</p> +<p><a name = "line9_221" id = "line9_221"> </a> +Bellator Nasamon, unaque inmanior <a href = "#var9_221">artus</a></p> +<span class = "pagenum">564</span> +<p><a name = "line9_222" id = "line9_222"> </a> +Marmarides, tum Maurus atrox, Garamasque, Macesque,</p> +<p><a name = "line9_223" id = "line9_223"> </a> +Et Massylæ acies, et ferro vivere lætum</p> +<p><a name = "line9_224" id = "line9_224"> </a> +Vulgus <a href = "#var9_224">Adyrmachidæ</a> pariter, gens adcola +Nili,</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p><a name = "line9_225" id = "line9_225"> </a> +Corpora ab inmodico servans nigrantia Phœbo;</p> +<p><a name = "line9_226" id = "line9_226"> </a> +Quîs positum agminibus caput imperiumque Nealces.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_217" id = "not9_217" href = "#line9_217">217.</a> +Totam non modo pugnam Cannensem, sed et aciem, in qua instruenda Silius +discrepat ab historicis (Polyb. III, 113... 115; Liv. XXII, 46, et +Appian. rer. Hannib. c. 19), commentario erudito pluribusque tabulis +illustravit <i>Guischardt</i> in <i>Mémoires militaires</i>, T. I, +c. 8. In distribuendis per tres aciei partes ducibus ne historici quidem +inter se consentiunt. De Cannensi pugna et acie vid. etiam <i>Nast. Röm. +Kriegsalterth.</i>, pagin. 408 sq. +—<a name = "not9_218" id = "not9_218" href = +"#line9_218">218.</a> <i>Fossarum rapuere moras</i>, fossas, +impetum militum, e castris in pugnam ruentium, morantes (cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_479">ad I, 479</a>, et <a class += "crossref" href = "bookV.html#not5_319">V, 319</a>), expleverunt +<i>propulso munimine valli</i>, vallo, munimine castrorum, in fossas +proruto, ut ap. Liv. IX, 14, et al. <i>locorum consilio</i>, pro ut +locorum situs suadebat, mira locutio; Drak. Similia tamen passim apud +Silium aliosque poetas obvia; v.c. <i>ensis suasit</i> <a class = +"crossref" href = "bookI.html#line1_11">I, 11</a>, ubi vid. not. +—<a class = "missing" name = "not9_219" id = "not9_219" href = +"#line9_219" title = "numerus deest">219.</a> <i>ripis</i> +Aufidi.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_220" id = "not9_220" href = "#line9_220">220... 225.</a> +In lævo cornu Afri erant: de quorum populis vide +<span class = "pagenum notes">564</span> +Ind. et <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_222">ad III, +222 sq.</a> +—<a name = "not9_226" id = "not9_226" href = +"#line9_226">226.</a> <i>positum</i>, præpositum, <i>imperium</i>, +imperator. Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_479">ad +I, 479</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_383">III, 383</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_227" id = "line9_227"> </a> +At parte in dextra, sinuat qua flexibus undam</p> +<p><a name = "line9_228" id = "line9_228"> </a> +Aufidus, et curvo circum errat gurgite ripas,</p> +<p><a name = "line9_229" id = "line9_229"> </a> +Mago regit. Subiere leves, quos horrida misit</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p><a name = "line9_230" id = "line9_230"> </a> +Pyrene, populi, varioque <a href = "#var9_230">auxere</a> tumultu</p> +<p><a name = "line9_231" id = "line9_231"> </a> +Flumineum latus: effulget cætrata juventus;</p> +<p><a name = "line9_232" id = "line9_232"> </a> +Cantaber ante alios, nec tectus tempora Vasco,</p> +<p><a name = "line9_233" id = "line9_233"> </a> +Ac torto miscens Baliaris prælia plumbo,</p> +<p><a name = "line9_234" id = "line9_234"> </a> +Bætigenæque viri. Celsus media ipse coercet</p> +<span class = "pagenum">565</span> +<span class = "linenum">235</span> +<p><a name = "line9_235" id = "line9_235"> </a> +Agmina, quæ patrio firmavit milite, quæque</p> +<p><a name = "line9_236" id = "line9_236"> </a> +Celtarum Eridano perfusis sæpe catervis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_228" id = "not9_228" href = "#line9_228">228.</a> +<i>gurgite</i>, unda, fluctibus. Cf. de sinuosis Aufidi flexibus XI, 510 +seq. +—<a name = "not9_229" id = "not9_229" href = +"#line9_229">229.</a> <i>horrida</i> silvis, vel celsa (cf. III, +415, 417), vel ubi bellicosi ferocesque populi habitant. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookXVII.html#line17_641">XVII, 641</a>. +—<a name = "not9_230" id = "not9_230" href = +"#line9_230">230.</a> <i>populi</i>, Celtiberi (cf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#line3_418">III, 418</a>), <i>leves</i>, +vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_394">ad III, +394</a>. <i>Gallos super umbilicum nudos fuisse</i> memorant Liv. XXII, +46, et Polyb. III, 114. +—<a name = "not9_231" id = "not9_231" href = +"#line9_231">231.</a> <i>Flumineum latus</i> ripa Aufidi, +<i>augetur</i>, quatenus copiæ ibi augentur, seu multitudo earum in illa +crescit, seu <i>vario augetur tumultu</i>, quatenus a variis ibi populis +tumultus augetur, ut <i>urbs luctu</i>, vel <i>domus gemitu miseroque +tumultu miscetur</i> ap. Virg. Æn. II, 298, 486. Ernesti ripam +<i>augeri</i> putat turba militum, dum locus, quem milites cum castris +occuparunt, exinde altior et plenior fieri videtur. Sed milites desertis +castris in aciem descenderant. <i>Cætra</i> utuntur Hispani et Afri. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_278">ad III, 278</a>, +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_348">348</a>; <a class = +"crossref missing" href = "bookX.html#line10_230" title = "recte 230">X, 231</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#not16_30">XVI, 30</a>. +—<a name = "not9_232" id = "not9_232" href = +"#line9_232">232.</a> <i>nec tectus tempora Vasco</i>. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_358">III, 358</a>, et +<a class = "crossref" href = "bookV.html#line5_197">V, 197</a>. +—<a name = "not9_233" id = "not9_233" href = +"#line9_233">233.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_314">I, 314</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#line5_193">V, 193</a>. +—<i>miscens prælia</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_69">ad I, 69</a>. +<span class = "pagenum notes">565</span> +—<a name = "not9_234" id = "not9_234" href = +"#line9_234">234.</a> <i>Bætigenæ</i>, ut <i>Bæticolæ</i> +I, 146. +—<i>Celsus ipse</i> Hannibal. +—<i>coercet</i>, regit, ut ap. Virg. Æn. IX, 27. +—<a name = "not9_235" id = "not9_235" href = +"#line9_235">235.</a> <i>patrio milite</i>, Carthaginiensibus. +—<a name = "not9_236" id = "not9_236" href = +"#line9_236">236.</a> <i>Celtæ</i>, Galli, adcolæ Padi, cujus +exundationibus <i>sæpe</i> eorum terræ <i>perfunduntur</i>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_237" id = "line9_237"> </a> +Sed qua se fluvius retro labentibus undis</p> +<p><a name = "line9_238" id = "line9_238"> </a> +Eripit, et nullo cuneos munimine vallat,</p> +<p><a name = "line9_239" id = "line9_239"> </a> +<a href = "#var9_239">Turritæ moles</a>, ac propugnacula dorso</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p><a name = "line9_240" id = "line9_240"> </a> +Bellua nigranti gestans, ceu <a href = "#var9_240">mobilis</a> +agger,</p> +<p><a name = "line9_241" id = "line9_241"> </a> +Nutat, et <a href = "#var9_241">erectos</a> adtollit ad æthera +muros.</p> +<p><a name = "line9_242" id = "line9_242"> </a> +Cetera <a href = "#var9_242">jam</a> Numidis circumvolitare, <a href = +"#var9_242">vagosque</a></p> +<p><a name = "line9_243" id = "line9_243"> </a> +Ferre <a href = "#var9_243">datur</a> cursus, et toto fervere campo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_237" id = "not9_237" href = +"#line9_237">237,</a> <a name = "not9_238" id = "not9_238" href = +"#line9_238">238.</a> In flexuosa Aufidi ripa, ubi <i>se eripit</i>, +celeriter e conspectu quasi aufertur, et <i>unda retro labitur</i>, +quatenus cursum flectit, aliumque petit; neque adeo fluvius +<i>cuneos</i>, milites tuetur. Cf. <a class = "crossref" href = +"#line9_227">v. 227 seq.</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXI.html#line11_507">XI, 507 seq.</a> Ernesti: «elephantorum turma +collocata erat in vadis fluvii, ubi is <i>se eripit</i>, h.e. relabitur, +decrescit, ἀναῤῥοιβδεῖ, quæ loca vadosa ornate describuntur, coloribus +mutuatis a Virg. Æn. XI, 628 seq.» Is vero locus a Nostro alienus est, +et elephantos in aqua, quam tantopere reformidant, locari vix +crediderim. +—<a name = "not9_239" id = "not9_239" href = +"#line9_239">239</a> <a name = "not9_240" id = "not9_240" href = +"#line9_239">sq.</a> +<i>dorso nigranti</i>. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_463">ad III, 463 in V.L.</a> et <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#line4_618">IV, 618</a>. +—<a name = "not9_241" id = "not9_241" href = +"#line9_241">241.</a> <i>Nutat</i>, præclare pro, stat.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_242" id = "not9_242" href = "#line9_242">242.</a> +Silius Numidas in acie Pœnorum non collocat, sed videntur ei separatum +quoddam a reliquo exercitu agmen constituisse, quod <i>vago</i> procursu +Romanos lacesseret, dum aciem instruerent, et, postquam ad manus ventum +erat, quaquaversus arma circumferret: τὸ γὰρ τῆς Νομαδικῆς μάχης ἴδιόν +ἐστὶ ἀποχωρεῖν μὲν εὐχερῶς καὶ σποράδην, ἐπικεῖσθαι δὲ πάλιν ἐκ +μεταβολῆς τολμηρῶς καὶ θρασέως (Polyb. III, 72): unde et Romani +v. 275 sq. Scipioni quasdam copias commisisse dicuntur, quibus se +Numidis obponeret; Drak. Cf. Polyb. III, 112, 113; Liv. XXII, 44, extr. +46; XXXV, 11; qui tamen in hoc prælio dextrum cornu Numidis equitibus +datum tradunt, et elephantorum nullam faciunt mentionem. +—<a name = "not9_243" id = "not9_243" href = +"#line9_243">243.</a> <i>fervere</i>, ut <a class = "crossref" href += "bookVI.html#line6_317">VI, 317</a>, et ap. +<span class = "pagenum notes">566</span> +Virg. Æneid. VIII, 677, et Ge. I, 456; et passim.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">566</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_244" id = "line9_244"> </a> +Dum Libys <a href = "#var9_244">incenso</a> dispensat milite vires,</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p><a name = "line9_245" id = "line9_245"> </a> +Hortandoque iterum atque iterum insatiabilis urget</p> +<p><a name = "line9_246" id = "line9_246"> </a> +Factis quemque suis, et se cognoscere jactat,</p> +<p><a name = "line9_247" id = "line9_247"> </a> +Qua dextra veniant stridentis sibila teli,</p> +<p><a name = "line9_248" id = "line9_248"> </a> +Promittitque viris, nulli se defore testem:</p> +<p><a name = "line9_249" id = "line9_249"> </a> +Jam Varro, exacta vallo legione, movebat</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p><a name = "line9_250" id = "line9_250"> </a> +Cladum principia; <a href = "#var9_250">ac</a> pallenti lætus in +unda</p> +<p><a name = "line9_251" id = "line9_251"> </a> +Laxabat sedem venturis portitor umbris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_244" id = "not9_244" href = "#line9_244">244.</a> +<i>dispensat vires</i>, aciem instruit. +—<a name = "not9_245" id = "not9_245" href = +"#line9_245">245.</a> Silius expressit verba Hannibalis apud Liv. +XXI, 43. «Non ego illud parvi æstimo, milites, quod nemo vestrum est, +cujus non ante oculos ipse sæpe militare aliquod ediderim facinus; cui +non idem ego, virtutis spectator ac testis, notata temporibus locisque +referre sua possim decora.» Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_454">ad I, 454</a>; Burm. ad Val. Fl. IV, 649, et +inpr. Lucan. VII, 287 sq. +—<i>insatiabilis</i> sc. hortandi, iterum iterumque hortatus, +<i>urget quemque</i>, inpellit ad fortia facta, factis suis exemplo ipsi +propositis, in memoriam revocatis, quæ quisque antea præclare fecerat; +Lenz. +—<a name = "not9_247" id = "not9_247" href = +"#line9_247">247.</a> <i>stridentis sibila teli</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_334">ad I, 334</a>, et <a class += "crossref" href = "bookIV.html#not4_567">IV, 567</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_250" id = "not9_250" href = "#line9_250">250 seq.</a> +<i>portitor</i> infernus, Charon, laxabat sedem, ut plures cæsorum +animas caperet; Cell. Ita et Lucan. III, 16: «Præparat innumeras puppes +Acherontis adusti Portitor; in multas laxantur Tartara pœnas.» Petron. +Sat. c. CXXI, et contra Silius <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_759">XIII, 759 sq.</a> Drak. +—<a class = "missing" name = "not9_251" id = "not9_251" href = +"#line9_251" title = "numerus deest">251.</a> Charon <i>laxabat +sedem</i>, tabulata cymbæ vacuat, ut ap. Virg. Æn. VI, 411, «animas, quæ +per juga longa sedebant, Deturbat, laxatque foros.» Lenz.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_252" id = "line9_252"> </a> +Stant primi, quos sanguineæ pendente vetabant</p> +<p><a name = "line9_253" id = "line9_253"> </a> +Ire notæ clipeo, defixique omine torpent.</p> +<p><a name = "line9_254" id = "line9_254"> </a> +Juxta terribilis facies; miseranda <a href = +"#var9_254">jacebant</a></p> +<span class = "linenum">255</span> +<p><a name = "line9_255" id = "line9_255"> </a> +Corpora in amplexu, natusque <a href = "#var9_255">in pectore</a> +patris</p> +<p><a name = "line9_256" id = "line9_256"> </a> +Imposita vulnus dextra letale tegebat.</p> +<p><a name = "line9_257" id = "line9_257"> </a> +Effusæ lacrimæ, Mancinique inde reversus</p> +<p><a name = "line9_258" id = "line9_258"> </a> +Fraterna sub morte dolor, tum triste movebat</p> +<p><a name = "line9_259" id = "line9_259"> </a> +Augurium, et similes defuncto in corpore vultus.</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p><a name = "line9_260" id = "line9_260"> </a> +Ocius erroris culpam, deflendaque fata</p> +<p><a name = "line9_261" id = "line9_261"> </a> +Ductori pandunt, atque arma vetantia pugnam.</p> +<span class = "pagenum">567</span> +<p><a name = "line9_262" id = "line9_262"> </a> +Ille, ardens animi, «Ferte hæc, ait, <a href = "#var9_262">omina</a> +Paulo:</p> +<p><a name = "line9_263" id = "line9_263"> </a> +Namque illum, cui femineo stant corde timores,</p> +<p><a name = "line9_264" id = "line9_264"> </a> +Moverit ista manus, quæ, cæde inbuta nefanda,</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p><a name = "line9_265" id = "line9_265"> </a> +Quum Furiæ expeterent pœnas, fortasse paterno</p> +<p><a name = "line9_266" id = "line9_266"> </a> +Signavit moriens sceleratum sanguine carmen.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_252" id = "not9_252" href = +"#line9_252">252,</a> <a name = "not9_253" id = "not9_253" href = +"#line9_253">253.</a> Qui in prima acie locati +<span class = "pagenum notes">567</span> +erant, videntes Solymi clipeum (<i>arma vetantia pugnam</i>, <a class = +"crossref" href = "#line9_261">v. 261</a>), stupescunt omine, Cell. +Cf. <a class = "crossref" href = "#line9_175">v. 175 sq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a class = "missing" name = "not9_255" id = "not9_255" href = +"#line9_255" title = "numerus deest">255.</a> <i>Corpora</i> Satrici et +Solymi.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_263" id = "not9_263" href = "#line9_263">263.</a> +<i>stant</i>; cf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_639">ad +II, 639, in V.L.</a> +—<a name = "not9_264" id = "not9_264" href = "#line9_264">264</a> +<a name = "not9_265" id = "not9_265" href = "#line9_264">sq.</a>; cf. +<a class = "crossref" href = "#not9_162">ad v. 162 sq.</a> +—<a name = "not9_266" id = "not9_266" href = +"#line9_266">266.</a> <i>carmen</i>, titulus, inscriptio, ut +<a class = "crossref" href = "bookXV.html#line15_491">XV, 491</a>; Virg. +Æneid. III, 287; Ovid. Ep. VII, 194; Drak.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_267" id = "line9_267"> </a> +Tum minitans <a href = "#var9_267">propere</a> describit munera +pugnæ;</p> +<p><a name = "line9_268" id = "line9_268"> </a> +Quaque <a href = "#var9_268">feras</a> sævus gentes aciemque Nealces</p> +<p><a name = "line9_269" id = "line9_269"> </a> +Temperat, hac sese Marso cum milite, cumque</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p><a name = "line9_270" id = "line9_270"> </a> +Samnitum obponit signis, et Iapyge alumno.</p> +<p><a name = "line9_271" id = "line9_271"> </a> +At campi medio (namque hac in parte videbat</p> +<p><a name = "line9_272" id = "line9_272"> </a> +Stare ducem Libyæ) Servilius <a href = "#var9_272">obvia adire</a></p> +<p><a name = "line9_273" id = "line9_273"> </a> +Arma, et Picentes Umbrosque inferre jubetur.</p> +<p><a name = "line9_274" id = "line9_274"> </a> +Cetera Paulus habet <a href = "#var9_274">dextro</a> certamina +cornu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_267" id = "not9_267" href = "#line9_267">267.</a> +<i>describit munera pugnæ</i>; unicuique adsignat, quod in prælio +faciendum sit, Drak. id qd. <a class = "crossref" href = +"#line9_244">v. 244</a> <i>dispensat vires</i>. +—<a name = "not9_268" id = "not9_268" href = +"#line9_268">268</a> <a name = "not9_269" id = "not9_269" href = +"#line9_268">sq.</a> +Varronem rexisse lævum cornu, Paulum dextrum, et Servilium mediam aciem, +etiam Livius et Polyb. tradunt: at Silius <a class = "crossref" href = +"#line9_220">v. 220 sq.</a> Nealcen præfecit lævo cornu, quod +dextro obpositum est, et tamen h.l. narrat, Varronis cornu obpositum +fuisse illi, cui præfuerit Nealces, adeoque erravit, ut sup. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#line5_4">V, 4</a>, (ubi vid. V.L.) et +ut Livius XXXIII, 9, ubi tamen Gronovius in <i>lævo cornu</i> pro +<i>dextro</i> reponit, quo modo etiam hunc errorem a poeta in scribas +librarios derivare facile foret, sed sine librorum auctoritate nihil +mutare audeo; Drak. Cf. <a class = "crossref" href = "#var9_274">ad +v. 274 in V.L.</a> +—<a name = "not9_270" id = "not9_270" href = +"#line9_270">270.</a> <i>Iapyge</i> ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_51">I, 51</a>, <i>campum Iapyga</i>; ubi nota est +videnda. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_272" id = "not9_272" href = "#line9_272">272.</a> +<i>Servilius</i> et Atilius Regulus, superioris anni consules ap. Polyb. +III, 114; sed solus Servilius ap. Liv. XXII, 45, quem v. et c. 25. +—<i>obvia Arma</i>, obpositam Pœnorum aciem, <i>adire</i>, +adgredi, adoriri, ut ap. Virg. Æn. V, 379; IX, 56.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">275</span> +<p><a name = "line9_275" id = "line9_275"> </a> +His super insidias contra Nomadumque volucrem</p> +<span class = "pagenum">568</span> +<p><a name = "line9_276" id = "line9_276"> </a> +Scipiadæ datur ire manum; <a href = "#var9_276">quæque</a> arte +dolisque</p> +<p><a name = "line9_277" id = "line9_277"> </a> +Scindent se turmæ, prædicit spargere bellum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_275" id = "not9_275" href = "#line9_275">275 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "#not9_242">ad v. 242</a>. +—<i>His</i> +<span class = "pagenum notes">568</span> +<i>super</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_60">ad +I, 60 in V.L.</a> +—<a name = "not9_276" id = "not9_276" href = +"#line9_276">276.</a> <i>Scipiadæ</i>, Scipioni. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookVII.html#not7_107">ad VII, 107</a>. +—<a name = "not9_277" id = "not9_277" href = +"#line9_277">277.</a> <i>spargere bellum</i>, ut <i>distrahere</i> +diversis locis, vel dispersis divisisque copiis, vel vagando, bellum +gerere et ubivis circumferre, ut <i>spargere arma</i> apud Virg. Æn. +VII, 551; vid. Ernesti ad Tac. Ann. III, 21, quemque ibi laudat Burm. ad +Val. Fl. V, 488, et Lucan. III, 68.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_278" id = "line9_278"> </a> +Jamque propinquabant acies, agilique virorum</p> +<p><a name = "line9_279" id = "line9_279"> </a> +Discursu, mixtoque simul calefacta per ora</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p><a name = "line9_280" id = "line9_280"> </a> +Cornipedum <a href = "#var9_280">hinnitu</a>, et multum <a href = +"#var9_280">strepitantibus</a> armis</p> +<p><a name = "line9_281" id = "line9_281"> </a> +Errabat cæcum turbata per agmina murmur.</p> +<p><a name = "line9_282" id = "line9_282"> </a> +<a href = "#var9_282">Sic, ubi</a> prima movent pelago certamina +venti,</p> +<p><a name = "line9_283" id = "line9_283"> </a> +Inclusam rabiem, ac sparsuras <a href = "#var9_282">astra</a> +procellas</p> +<p><a name = "line9_284" id = "line9_284"> </a> +<a href = "#var9_284">Parturit</a> unda freti, fundoque emota +minaces</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p><a name = "line9_285" id = "line9_285"> </a> +Exspirat per saxa sonos, atque acta cavernis</p> +<p><a name = "line9_286" id = "line9_286"> </a> +Torquet anhelantem spumanti vertice pontum.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_282" id = "not9_282" href = "#line9_282">282.</a> +Indicia tempestatis: <i>unda freti</i>, mare, <i>parturit rabiem ac +procellas</i>, rabiosas procellas, <i>inclusas</i>, adhuc in gremio +maris contentas, <i>sparsuras astra</i>, quæ, ubi emissæ fuerint, cælum +adspergine adtingent; Lenz. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_569">VII, 569 sq.</a> +—Sic congredientium militum clamorem et strepitum cum maris sonitu +confert Hom. Iliad. ξ, 393 sq. Drak. +—<a class = "missing" name = "not9_283" id = "not9_283" href = +"#line9_283" title = "numerus deest">283.</a> <i>sparsuras astra +procellas</i>. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_659">III, 659</a>; Virg. Æn. III, 423, 567, 574. +—<a name = "not9_286" id = "not9_286" href = +"#line9_286">286.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_475">ad III, 475</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_287" id = "line9_287"> </a> +Nec vero, fati tam <a href = "#var9_287">sævo in turbine</a>, solum</p> +<p><a name = "line9_288" id = "line9_288"> </a> +Terrarum fuit ille labor; Discordia demens</p> +<span class = "pagenum">569</span> +<p><a name = "line9_289" id = "line9_289"> </a> +Intravit <a href = "#var9_289">cælo</a>, Superosque ad bella coegit.</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p><a name = "line9_290" id = "line9_290"> </a> +Hinc Mavors, hinc Gradivum comitatus Apollo,</p> +<p><a name = "line9_291" id = "line9_291"> </a> +Et domitor tumidi pugnat maris: hinc Venus amens,</p> +<p><a name = "line9_292" id = "line9_292"> </a> +<a href = "#var9_292">Hinc Vesta, et captæ</a> stimulatus cæde +Sagunti</p> +<p><a name = "line9_293" id = "line9_293"> </a> +Amphitryoniades, pariter veneranda <a href = "#var9_293">Cybebe</a>,</p> +<p><a name = "line9_294" id = "line9_294"> </a> +Indigetesque Dei, Faunusque, satorque Quirinus,</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p><a name = "line9_295" id = "line9_295"> </a> +Alternusque animæ mutato Castore Pollux.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_287" id = "not9_287" href = "#line9_287">287 sqq.</a> +Narrationi gravissimarum rerum, pugnæque atrocissimæ Silius θεῶν μάχην +intexit, partim Homeri, (Iliad. υ, 32 sqq.) Maronis, (Æn. VII, 698 seq.) +Petronii (c. 124) aliorumque exemplum sequutus, partim motus auctoritate +Virgilii, ex cujus insigni loco, Æn. X, 11... 15, probabili judicio +conligere possis, ex antiquioribus poetis hæc imitatione adumbrata esse. +Dii Romanis faventes v. 290... 295, at iisdem adversi <a class = +"crossref" href = "#line9_296">v. 296... 299</a> recensentur. +—<a name = "not9_288" id = "not9_288" href = +"#line9_288">288</a> <a name = "not9_289" id = "not9_289" href = +"#line9_288">sq.</a> +<i>Discordia</i>, +<span class = "pagenum notes">569</span> +Ἔρις, Olympios ad pugnam excitat; Lenz.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_291" id = "not9_291" href = "#line9_291">291.</a> +<i>Venus amens</i>, furens (vel potius adtonita tanto discrimine, +Romanis suis inminente); Lenz. +—<a name = "not9_292" id = "not9_292" href = +"#line9_292">292.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_273">I, 273 sq.</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_475">III, 475 sq.</a> et V.L. +—<a name = "not9_293" id = "not9_293" href = +"#line9_293">293.</a> <i>veneranda</i>, ut πότνια ap. Hom. Iliad. +α, 568; δ, 2, et al. Eurip. Hippol. 53. Cf. <a class = "crossref +missing" href = "bookVII.html#var7_382" title = "in V.L.">ad VII, +382</a>; Heyne ad Tibull. IV, 2, 10; et ad Virg. Ge. III, 294. +—<a name = "not9_294" id = "not9_294" href = +"#line9_294">294.</a> <i>Indigetes dei</i>, ἐγχώριοι. Vid. Heyne ad +Virg. Ge. I, 498. +—<a name = "not9_295" id = "not9_295" href = +"#line9_295">295.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_805">XIII, 805</a>; Pind. Nem. X, 103 seq.; +Virg. Æn. VI, 121, ubi vid. Heyne. Non temere autem id fictum monet +Dausq., quia Tyndaridæ sæpe adjutores Romanorum fuisse dicantur, v.c. +Flor. I, 2; Liv. XXII; Cic. Tusc. I (Nat. D. II, 2). <i>Pollux +alternus animæ</i>, alternis vivens, <i>Castore mutato</i>, interea apud +inferos agente; Lenz. Virg. Æn. VI, 121, <i>alterna morte</i>. <span +class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_296" id = "line9_296"> </a> +Contra cincta latus ferro Saturnia Juno,</p> +<p><a name = "line9_297" id = "line9_297"> </a> +Et Pallas, Libycis <a href = "#var9_297">Tritonidos</a> edita +lymphis,</p> +<p><a name = "line9_298" id = "line9_298"> </a> +Ac patrius flexis per tempora cornibus Hammon,</p> +<p><a name = "line9_299" id = "line9_299"> </a> +Multaque præterea Divorum turba minorum.</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p><a name = "line9_300" id = "line9_300"> </a> +Quorum ubi mole, simul venientum et gressibus alma</p> +<p><a name = "line9_301" id = "line9_301"> </a> +Intremuit tellus, pars inplevere propinquos</p> +<p><a name = "line9_302" id = "line9_302"> </a> +Divisi montes, pars sedem nube sub alta</p> +<p><a name = "line9_303" id = "line9_303"> </a> +Ceperunt: vacuo <a href = "#var9_303">descensum</a> ad prælia cælo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_296" id = "not9_296" href = "#line9_296">296.</a> +<i>Contra</i>, a partibus Hannibalis, unde <i>patrius</i> Hammon. +—<i>Juno cincta latus ferro</i>, ut apud Virg. Æn. II, 614, «ferro +adcincta;» Lenz. +—<a name = "not9_297" id = "not9_297" href = +"#line9_297">297.</a> Cf. <a class = "crossref missing" href = +"bookIII.html#not3_323" title = "recte 323">ad III, 322</a>. +—<a name = "not9_298" id = "not9_298" href = +"#line9_298">298.</a> Vid. <a class = "crossref missing" href = +"bookI.html#not1_415" title = "recte 415">ad I, 414</a>; <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_59">II, 59</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_10">III, 10</a>. +—<a name = "not9_299" id = "not9_299" href = +"#line9_299">299.</a> <i>minores Divi</i>, seu Indigetes, ut quidam +in partibus Rom. Lenz.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_300" id = "not9_300" href = "#line9_300">300.</a> +Conf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_442">ad IV, +442</a>. +—<i>alma tellus</i>, πολύφορβος γαῖα, Iliad. ι, 564; ξ, 200. +—<a name = "not9_301" id = "not9_301" href = +"#line9_301">301.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_203">ad III, 203</a>.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">570</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_304" id = "line9_304"> </a> +Tollitur inmensus deserta ad sidera clamor,</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p><a name = "line9_305" id = "line9_305"> </a> +Phlegræis quantas <a href = "#var9_305">effudit</a> ad æthera voces</p> +<p><a name = "line9_306" id = "line9_306"> </a> +Terrigena in campis exercitus: aut sator ævi</p> +<p><a name = "line9_307" id = "line9_307"> </a> +Quanta Cyclopas nova fulmina voce poposcit</p> +<p><a name = "line9_308" id = "line9_308"> </a> +Jupiter, exstructis vidit quum montibus ire</p> +<p><a name = "line9_309" id = "line9_309"> </a> +Magnanimos raptum cælestia regna <a href = "#var9_309">Gigantas</a>.</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p><a name = "line9_310" id = "line9_310"> </a> +Nec vero prima in tantis concursibus hasta</p> +<p><a name = "line9_311" id = "line9_311"> </a> +Ulla fuit: stridens <a href = "#var9_311">nimbus</a> certante furore</p> +<p><a name = "line9_312" id = "line9_312"> </a> +Telorum simul <a href = "#var9_311">effusus</a>, <a href = +"#var9_312">cupidæqu</a>e cruoris</p> +<p><a name = "line9_313" id = "line9_313"> </a> +Hinc atque hinc animæ gemina cecidere procella.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">570</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not9_305" id = "not9_305" href = "#line9_305">305.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_275">ad IV, 275</a>. +—<a name = "not9_306" id = "not9_306" href = +"#line9_306">306.</a> <i>Terrigena</i>, γηγενὴς, <i>exercitus</i>, +Gigantes. +—<a name = "not9_308" id = "not9_308" href = +"#line9_308">308.</a> Cf. Heyne ad Virg. Ge. I, 277 seq. +—<a name = "not9_309" id = "not9_309" href = +"#line9_309">309.</a> <i>Magnanimos</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_29">ad I, 29</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_310" id = "not9_310" href = "#line9_310">310 sqq.</a> +Cf. Liv. XXII, 47. Tantus erat ardor bellandi, ut hastæ simul +jacerentur, nec dignosci posset, quæ prima fuerit; Mars. +—<a name = "not9_311" id = "not9_311" href = +"#line9_311">311</a> <a name = "not9_312" id = "not9_312" href = +"#line9_311">sq.</a> +<i>Stridens nimbus Telorum</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line9_313">v. 313</a> <i>procella</i>. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_311">ad I, 311</a> et <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_334">334</a>. +—<a name = "not9_313" id = "not9_313" href = +"#line9_313">313.</a> <i>gemina procella</i>, quoniam duo exercitus +pugnant; Lenz.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_314" id = "line9_314"> </a> +<a href = "#var9_314">Acrius</a> insanus dextra qua ducitur ensis,</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p><a name = "line9_315" id = "line9_315"> </a> +Bellantum pars magna jacet: super ipsa suorum</p> +<p><a name = "line9_316" id = "line9_316"> </a> +Corpora consistunt avidi, calcantque gementes.</p> +<p><a name = "line9_317" id = "line9_317"> </a> +Nec magis aut Libyco protrudi Dardana nisu,</p> +<p><a name = "line9_318" id = "line9_318"> </a> +Avertive potest pubes, aut ordine pelli</p> +<p><a name = "line9_319" id = "line9_319"> </a> +Fixa suo Sarrana manus, quam vellere sede</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p><a name = "line9_320" id = "line9_320"> </a> +Si <a href = "#var9_320">cœptet</a> Calpen inpacto gurgite pontus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_314" id = "not9_314" href = "#line9_314">314.</a> +Cf. V.L. +—<i>dextra</i> ala, in dextro cornu, <i>qua</i>, etc., ubi +fervidior pugna est; Lenz. +—<i>ducitur</i>, educitur vagina. Vid. <a class = "crossref" href += "bookVIII.html#not8_340">ad VIII, 340</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_317" id = "not9_317" href = "#line9_317">317</a> <a name += "not9_318" id = "not9_318" href = "#line9_317">sqq.</a> +Neutra acies inclinari poterat; sed utraque, montis instar, inmobilis +stabat. Cf. Hom. Iliad. ο, 615... 622. Virg. Æn. VII, 586 sq.; +X, 693. +—<a name = "not9_320" id = "not9_320" href = +"#line9_320">320.</a> <i>Calpen</i>; cf. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_141">ad I, 141</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_395">V, 395</a>. +—<i>inpacto gurgite</i>, infuso fluctu. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookIV.html#not4_370">ad IV, 370</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">571</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_321" id = "line9_321"> </a> +Amisere ictus spatium, nec morte peracta</p> +<p><a name = "line9_322" id = "line9_322"> </a> +Artatis cecidisse licet: galea horrida flictu</p> +<p><a name = "line9_323" id = "line9_323"> </a> +Adversæ ardescit galeæ, clipeusque fatiscit</p> +<p><a name = "line9_324" id = "line9_324"> </a> +Inpulsu clipei, atque ensis contunditur ense.</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p><a name = "line9_325" id = "line9_325"> </a> +Pes pede, virque viro teritur; tellusque videri</p> +<p><a name = "line9_326" id = "line9_326"> </a> +Sanguine operta nequit, cælumque et sidera pendens</p> +<p><a name = "line9_327" id = "line9_327"> </a> +Abstulit ingestis nox densa sub æthere telis.</p> +<p><a name = "line9_328" id = "line9_328"> </a> +Quîs adstare loco dederat Fortuna secundo,</p> +<p><a name = "line9_329" id = "line9_329"> </a> +Contorum longo <a href = "#var9_329">et</a> proceræ cuspidis ictu,</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p><a name = "line9_330" id = "line9_330"> </a> +Ceu primas agitent acies, certamina miscent.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">571</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not9_321" id = "not9_321" href = "#line9_321">321.</a> +Adeo conferti et densi in pugnam utrimque ruerant, ut militibus spatium +jacula conjiciendi deesset, utque, qui jam interfectus erat, in terram +cadere non posset; Draken. qui comparat Lucan. II, 201 seq.; +V, 218; Flor. IV, 9, et inpr. Virg. Æn. IX, 807 sqq., ubi vid. +Heyne; cf. Liv. XXII, 47 pr. sup. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_352">ad IV, 352</a>; Barnes. ad Eurip. Heracl. 836, et +Klotz. ad Tyrtæum p. 101. +—<a name = "not9_322" id = "not9_322" href = +"#line9_322">322.</a> <i>galea horrida flictu</i>, etc. Cf. Virg. +Æn. IX, 667.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_327" id = "not9_327" href = "#line9_327">327.</a> +<i>Abstulit nox cælum</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_647">XII, 647</a>, et ap. Virg. Æn. III, 198. +—<i>cælum</i>, ejus adspectum. +—<i>pendens nox</i> (<a class = "missing" name = "not9_326" id = +"not9_326" href = "#line9_326" title = "numerus deest">v. 326</a>); +cf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_323">ad VI, +323</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_328" id = "not9_328" href = "#line9_328">328.</a> +In secunda acie hastis utuntur, in tertia missilibus. +—<a name = "not9_330" id = "not9_330" href = +"#line9_330">330.</a> <i>certamina miscent</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_69">ad I, 69</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_331" id = "line9_331"> </a> +At quos deinde tenet retrorsum inglorius ordo,</p> +<p><a name = "line9_332" id = "line9_332"> </a> +Missilibus certant pugnas æquare priorum.</p> +<p><a name = "line9_333" id = "line9_333"> </a> +Ultra clamor agit bellum, milesque, cupiti</p> +<p><a name = "line9_334" id = "line9_334"> </a> +Martis inops, sævis inpellit vocibus hostem.</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p><a name = "line9_335" id = "line9_335"> </a> +<a href = "#var9_335">Non ullum</a> defit teli genus. Hi sude +pugnas,</p> +<span class = "pagenum">572</span> +<p><a name = "line9_336" id = "line9_336"> </a> +Hi pinu flagrante cient, hi pondere <a href = "#var9_336">pili</a>;</p> +<p><a name = "line9_337" id = "line9_337"> </a> +At saxis fundaque alius, jaculoque volucri:</p> +<p><a name = "line9_338" id = "line9_338"> </a> +Interdum stridens per nubila fertur arundo,</p> +<p><a name = "line9_339" id = "line9_339"> </a> +<a href = "#var9_339">Interdumque ipsis metuenda falarica muris</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_331" id = "not9_331" href = "#line9_331">331.</a> +<i>inglorius ordo</i>, ψίλοι, Suid. τάξις ἀγενεστάτη. Conf. Arcer. ad +Ælian. Tact. c. II, et Burm. ad Val. Fl. VI, 530.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_333" id = "not9_333" href = +"#line9_333">333,</a> <a name = "not9_334" id = "not9_334" href = +"#line9_334">334.</a> Qui in ultimis aciei ordinibus stabant, quoniam +ipsi manus cum hoste conferre non poterant, ne tamen nihil agerent, +clamore bellum agitabant, ut eo hostem terrerent, suosque adcenderent; +Draken. coll. Curt. VI, 1. «Spectabant plures, quam inierant +prælium, et qui extra teli jactum erant, clamore invicem suos +adcendebant.»</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_335" id = "not9_335" href = "#line9_335">335.</a> +Silius imitatur Virg. Æn. II, 467, <i>nec ullum Telorum interea cessat +genus</i>: ejusque mens est, in hac pugna nullum teli genus defuisse, ne +quidem <i>falaricam</i>, cujus usus in urbium expugnationibus, cujusque +emissæ tanta vis ac violentia erat, ut vel ipsos muros subruere valeret; +Drak.; conf. ad I, +<span class = "pagenum notes">572</span> +350, et inf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_196">XIII, 196 sqq.</a> +—<a name = "not9_336" id = "not9_336" href = +"#line9_336">336.</a> <i>pinu flagrante</i>, face pinea, ut ap. +Virg. Æn. VII, 397; IX, 72, 522; cf. inf. <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_199">XIII, 199</a>. +—<i>pondere pili</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_246">II, 246</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">340</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_340" id = "line9_340"> </a> +Speramusne, Deæ, quarum mihi sacra coluntur,</p> +<p><a name = "line9_341" id = "line9_341"> </a> +Mortali totum hunc <a href = "#var9_341">aperire</a> in secula voce</p> +<p><a name = "line9_342" id = "line9_342"> </a> +Posse diem? tantumne datis confidere linguæ,</p> +<p><a name = "line9_343" id = "line9_343"> </a> +Ut Cannas uno ore sonem? Si gloria vobis</p> +<p><a name = "line9_344" id = "line9_344"> </a> +Nostra placet, neque <a href = "#var9_344">vos</a> magnis avertitis +ausis,</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p><a name = "line9_345" id = "line9_345"> </a> +Huc omnes cantus, Phœbumque vocate parentem.</p> +<p><a name = "line9_346" id = "line9_346"> </a> +Verum utinam posthac animo, Romane, secunda,</p> +<p><a name = "line9_347" id = "line9_347"> </a> +Quanto tunc adversa, feras! <a href = "#var9_347">sitque hactenus</a>, +oro,</p> +<p><a name = "line9_348" id = "line9_348"> </a> +Nec libeat tentare <a href = "#var9_348">Deis</a>, an Troia proles</p> +<p><a name = "line9_349" id = "line9_349"> </a> +Par bellum tolerare queat. Tuque, anxia fati,</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p><a name = "line9_350" id = "line9_350"> </a> +Pone, precor, lacrimas, et adora vulnera, laudes</p> +<p><a name = "line9_351" id = "line9_351"> </a> +Perpetuas paritura tibi: nam tempore, Roma,</p> +<p><a name = "line9_352" id = "line9_352"> </a> +Nullo major eris: mox sic labere secundis,</p> +<span class = "pagenum">573</span> +<p><a name = "line9_353" id = "line9_353"> </a> +Ut sola cladum tuearis nomina fama.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_340" id = "not9_340" href = "#line9_340">340.</a> +Nova Musarum invocatio, ad gravitatem rerum narrandarum indicandam, +animosque lectorum excitandos adcommodata. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_3">ad I, 3</a>. +—<a name = "not9_341" id = "not9_341" href = +"#line9_341">341.</a> <i>aperire in secula</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookII.html#not2_511">ad II, 511</a>. +—<a name = "not9_343" id = "not9_343" href = +"#line9_343">343.</a> <i>Ut Cannas</i>, infortunium et cladem Rom. +ad Cannas, <i>uno ore</i>, satis digne, <i>sonem</i>, memorare possim; +Drak. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_525">ad IV, +525</a>. +—<a name = "not9_344" id = "not9_344" href = +"#line9_344">344.</a> <i>neque vos avertitis</i>, adestis. Cf. +Burm. ad Petron. cap. CX, et CXXIV; ad Valerium Fl. VI, 17.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_346" id = "not9_346" href = +"#line9_346">346,</a> <a name = "not9_347" id = "not9_347" href = +"#line9_347">347.</a> Cf. Horat. Od. II, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 1. +—<i>sit hactenus</i>, <i>oro</i>, opto, ut hæc ultima sit ex +magnis populi Rom. calamitatibus; Cell.; cf. <a class = "crossref" href += "bookIV.html#not4_795">ad IV, 795</a>. +—<a name = "not9_350" id = "not9_350" href = +"#line9_350">350</a> <a name = "not9_351" id = "not9_351" href = +"#line9_350">sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_574">III, 574 +sq.</a>; <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_584">584 +seq.</a>; <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_603">IV, +603</a>. +—<a name = "not9_352" id = "not9_352" href = +"#line9_352">352.</a> <i>Mox</i>, post excisam Corinthum, et Manlii +ex Asia reditum, <i>sic labere</i>, in perniciem rues, <i>secundis</i> +rebus, luxu a virtute majorum degenerabis, <i>ut sola cladum fama</i>, +rerum a majoribus, non a posteris corum, +<span class = "pagenum notes">573</span> +gestarum memoria, <i>tuearis nomina</i>, gloriam tuam.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_354" id = "line9_354"> </a> +Jamque inter varias Fortuna utrimque virorum</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p><a name = "line9_355" id = "line9_355"> </a> +Alternata vices incerto eluserat iras</p> +<p><a name = "line9_356" id = "line9_356"> </a> +Eventu, mediaque diu pendente per ambas</p> +<p><a name = "line9_357" id = "line9_357"> </a> +Spe gentes, paribus Mavors flagrabat in armis.</p> +<p><a name = "line9_358" id = "line9_358"> </a> +Mitia ceu virides agitant quum flamina culmos,</p> +<p><a name = "line9_359" id = "line9_359"> </a> +Necdum maturas impellit ventus aristas,</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p><a name = "line9_360" id = "line9_360"> </a> +Huc atque huc it summa seges, nutansque vicissim</p> +<p><a name = "line9_361" id = "line9_361"> </a> +Alterno lente motu incurvata <a href = "#var9_361">nitescit</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_354" id = "not9_354" href = "#line9_354">354</a> <a name += "not9_355" id = "not9_355" href = "#line9_354">seqq.</a> +Poeta atrocissimam pugnam clademque, omnium pæne, quas Romani umquam +adceperunt, gravissimam enarraturus, ἀκρίβειαν historicam parum curat, +et, quæ Polybius III, 115, 116, et Livius XXII, 47... 49 breviter +tradiderant, exempla Homeri et Virgilii sequutus, adeo exornat, ut +Cannensis prælii descriptio duos fere libros expleat. +—Fortuna utrimque diu anceps erat, et nutabat, ut seges vento +agitata. Silius venusta quidem comparatione, sed vs. 334... 357, magna +quoque verborum luxurie ejusdem rei notionem expressit.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_362" id = "line9_362"> </a> +Tandem barbaricis perfractam viribus <a href = "#var9_362">acri</a></p> +<p><a name = "line9_363" id = "line9_363"> </a> +Dissipat incurrens aciem clamore Nealces.</p> +<p><a name = "line9_364" id = "line9_364"> </a> +Laxati cunei, perque intervalla citatus</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p><a name = "line9_365" id = "line9_365"> </a> +<a href = "#var9_365">Inrupit trepidis</a> hostis: tum turbine <a href = +"#var9_365">nigro</a></p> +<p><a name = "line9_366" id = "line9_366"> </a> +<a href = "#var9_365">Sanguinis</a> exundat torrens; nullumque <a href = +"#var9_366">sub una</a></p> +<span class = "pagenum">574</span> +<p><a name = "line9_367" id = "line9_367"> </a> +Cuspide procumbit corpus. Dum vulnera tergo</p> +<p><a name = "line9_368" id = "line9_368"> </a> +Bellator timet Ausonius, per pectora sævas</p> +<p><a name = "line9_369" id = "line9_369"> </a> +Exceptat mortes, et leto dedecus arcet.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_362" id = "not9_362" href = "#line9_362">362.</a> +<i>barbaricis viribus</i>; cf. sup. <a class = "crossref" href = +"#line9_220">v. 220... 226</a>. Lenz. suspicatur, poetam ante +oculos habuisse Polyb. III, 116, 5 sq. Οἱ δὲ Νομάδες ἀπὸ τοῦ δεξιοῦ +κέρατος, etc.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_364" id = "not9_364" href = "#line9_364">364.</a> +<i>Laxati cunei</i>, ut ap. Virg. Æn. XII, 269. +—<a name = "not9_366" id = "not9_366" href = +"#line9_366">366.</a> Abundat τὸ <i>sub</i> (de quo vid. Barth. ad +Claud. in Eutrop. I, 50, et mox <a class = "crossref" href = +"#not9_373">ad v. 373</a>); et sensus est, tot tela fuisse +conjecta, ut plura plerumque in unius corpore +<span class = "pagenum notes">574</span> +hæserint; Drak. +—<a name = "not9_367" id = "not9_367" href = +"#line9_367">367.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_594">ad V, 594</a>. +—<a name = "not9_369" id = "not9_369" href = +"#line9_369">369.</a> <i>mortes</i>, h.e. mortem, vel, ut ap. Stat. +Th. VI, 790, vulnera et tela, unde plures, si singulis unum quodque +inflictum fuisset, mortui forent; Drak. +—<i>leto</i>, dum fortiter pugnans in acie perit, non fugam +capessit; nisi malis, a <i>leto dedecus arcet</i>. Vid. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_490">ad V, 490</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">370</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_370" id = "line9_370"> </a> +Stabat cum primis mediæ <a href = "#var9_370">certamine</a> pugnæ,</p> +<p><a name = "line9_371" id = "line9_371"> </a> +Aspera semper <a href = "#var9_371">amans</a>, et par cuicumque +periclo,</p> +<p><a name = "line9_372" id = "line9_372"> </a> +Scævola; nec tanta vitam jam strage volebat,</p> +<p><a name = "line9_373" id = "line9_373"> </a> +Sed dignum proavo letum, et sub nomine mortem.</p> +<p><a name = "line9_374" id = "line9_374"> </a> +Is postquam frangi res, atque augescere vidit</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p><a name = "line9_375" id = "line9_375"> </a> +Exitium, «Brevis hoc vitæ, quodcumque relictum,</p> +<p><a name = "line9_376" id = "line9_376"> </a> +Extendamus, ait: nam virtus futile nomen,</p> +<p><a name = "line9_377" id = "line9_377"> </a> +<a href = "#var9_377">Ni decori sat sint pariendo tempora leti</a>.»</p> +<p><a name = "line9_378" id = "line9_378"> </a> +Dixit: et in medios, qua dextera concita Pœni</p> +<p><a name = "line9_379" id = "line9_379"> </a> +Limitem agit, vasto <a href = "#var9_379">connixus</a> turbine +fertur.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_372" id = "not9_372" href = "#line9_372">372.</a> +De <i>Scævola</i> ejusque <i>proavo</i> vid. <a class = "crossref" href += "bookVIII.html#line8_383">VIII, 383 sqq.</a> +—<i>tanta jam strage</i> Romanorum edita, tot civibus ab hoste +cæsis, <i>non volebat vitam</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_601">ad V, 601</a>. +—<a name = "not9_373" id = "not9_373" href = +"#line9_373">373.</a> <i>mortem sub nomine</i>, ὀνομαστὴν, ut +contra ἀνώνυμον γῆρας, dixit Pind. Ol. I, 132. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_509">VIII, 509</a>; <a class = +"crossref" href = "bookX.html#line10_28">X, 28</a>, <a class = +"crossref missing" href = "bookX.html#line10_214" title = "recte 214">215</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_317">XII, 317</a>; Virg. Æn. IX, 343, ubi vid. +Heyne. De dictione <i>sub nomine</i>, vid. Burm. ad Ovid. Trist. II, +550, et ad Val. Fl. II, 329; III, 600.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_376" id = "not9_376" href = "#line9_376">376.</a> +<i>Extendamus</i> etc. Cf. Æschyl. Prometh. 537. Heyne ad Virg. Æn. VI, +807; X, 467 seq.; Jani ad Horat. Od. II, 2, 5. Virtus est +nomen inane, nisi mortis tempore satis tibi gloriæ parare possis. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_758">IV, 758</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_379" id = "not9_379" href = "#line9_379">379.</a> +<i>Limitem agit</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_462">ad IV, 462</a>. +—<i>turbine</i>, impetu.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">575</span> +<span class = "linenum">380</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_380" id = "line9_380"> </a> +Hic exsultantem <a href = "#var9_380">Caralim</a>, atque erepta +volentem</p> +<p><a name = "line9_381" id = "line9_381"> </a> +Induere excelso cæsi gestamina trunco,</p> +<p><a name = "line9_382" id = "line9_382"> </a> +Ense subit, capuloque tenus ferrum inpulit ira.</p> +<p><a name = "line9_383" id = "line9_383"> </a> +Volvitur ille ruens, atque <a href = "#var9_383">arva</a> hostilia +morsu</p> +<p><a name = "line9_384" id = "line9_384"> </a> +<a href = "#var9_384">Adpetit</a>, et mortis premit in tellure +dolores.</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p><a name = "line9_385" id = "line9_385"> </a> +Nec <a href = "#var9_385">Gabari Sicchæ</a>que virum tenuere +furentes</p> +<p><a name = "line9_386" id = "line9_386"> </a> +Concordi virtute manus; sed perdidit acer,</p> +<p><a name = "line9_387" id = "line9_387"> </a> +Dum stat, decisam Gabar inter prælia dextram.</p> +<p><a name = "line9_388" id = "line9_388"> </a> +At Siccha auxilium, magno turbante dolore,</p> +<p><a name = "line9_389" id = "line9_389"> </a> +Dum temere adcelerat, calcato inprovidus ense</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p><a name = "line9_390" id = "line9_390"> </a> +Subcidit, ac nudæ <a href = "#var9_390">sero</a> vestigia plantæ</p> +<p><a name = "line9_391" id = "line9_391"> </a> +Damnavit, dextraque jacet morientis amici.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">575</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not9_381" id = "not9_381" href = "#line9_381">381.</a> +<i>Induere... trunco</i>, tropæum erigere, ut ap. Virg. Æneid. +XI, 5 sqq. (ubi vid. Cerda et Heyne) et Claud. in Rufin. +I, 341; Draken. +—<a name = "not9_382" id = "not9_382" href = +"#line9_382">382.</a> <i>subit</i>, invadit, ut ap. Virg. Æn. IX, +344. +—<a name = "not9_383" id = "not9_383" href = +"#line9_383">383.</a> <i>arva morsu adpetit</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_526">ad V, 526</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_389" id = "not9_389" href = "#line9_389">389.</a> +<i>calcato ense subcidit</i>, pedem perdidit, Barth. quod mirum videri +potest. +—<a name = "not9_390" id = "not9_390" href = +"#line9_390">390.</a> <i>vestigia plantæ</i>, pedes nudos habuisse +in acie. Conf. Virg. Æn. VII, 689.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_392" id = "line9_392"> </a> +Tandem convertit fatalia tela Nealcæ</p> +<p><a name = "line9_393" id = "line9_393"> </a> +Fulminei gliscens juvenis furor: exsilit ardens,</p> +<p><a name = "line9_394" id = "line9_394"> </a> +Nomine tam claro stimulante, ad præmia cædis.</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p><a name = "line9_395" id = "line9_395"> </a> +Tum silicem scopulo avulsum, quem montibus altis</p> +<p><a name = "line9_396" id = "line9_396"> </a> +<a href = "#var9_396">Depulerat</a> torrens, raptum contorquet in +ora</p> +<p><a name = "line9_397" id = "line9_397"> </a> +Turbidus: incusso crepuerunt pondere malæ,</p> +<span class = "pagenum">576</span> +<p><a name = "line9_398" id = "line9_398"> </a> +Ablatusque viro vultus: concreta cruento</p> +<p><a name = "line9_399" id = "line9_399"> </a> +Per nares cerebro sanies fluit, atraque manant</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p><a name = "line9_400" id = "line9_400"> </a> +Orbibus elisis et trunca lumina fronte.</p> +<p><a name = "line9_401" id = "line9_401"> </a> +Sternitur unanimo Marius subcurrere <a href = "#var9_401">Capro</a></p> +<p><a name = "line9_402" id = "line9_402"> </a> +Conatus, metuensque viro superesse cadenti.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_393" id = "not9_393" href = "#line9_393">393.</a> +<i>Fulminei</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_421">ad I, 421</a>. +—<i>exsilit ardens</i>, Nealces, dux Pœnorum.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_395" id = "not9_395" href = "#line9_395">395</a> <a name += "not9_396" id = "not9_396" href = "#line9_395">seq.</a> +Nealces saxum jacit, more heroum ipsorumque deorum. Conf. <a class = +"crossref" href = "#line9_466">v. 466 sq.</a>; Heyne ad Virg. +Æneid. XII, 896, et Kœppen ad Hom. Iliad. ε, 305. +—<a name = "not9_397" id = "not9_397" href = +"#line9_397">397.</a> Cf. Virg. Æneid. V, 436. +<span class = "pagenum notes">576</span> +—<a name = "not9_398" id = "not9_398" href = +"#line9_398">398.</a> <i>viro</i>, Scævolæ, <i>ablatus vultus</i>; +cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_242">ad IV, 242</a>. +—<a name = "not9_400" id = "not9_400" href = +"#line9_400">400.</a> <i>Orbibus</i>, oculis, ut κύκλοι ap. +Sophocl. Œd. Reg. 1270. Cf. Burm. ad Ovid. Met. II, 752, et ad Val. Fl. +III, 178; IV, 235. +—<i>trunca fronte</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_42">III, 42</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_539">IV, 539</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_402" id = "not9_402" href = "#line9_402">402.</a> +<i>metuens</i>, δεινῶς pro, non optans, nolens.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_403" id = "line9_403"> </a> +Lucis idem auspicium, <a href = "#var9_403">ac patrium et commune +duobus</a></p> +<p><a name = "line9_404" id = "line9_404"> </a> +<a href = "#var9_403">Paupertas; sacro</a> juvenes Præneste creati</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p><a name = "line9_405" id = "line9_405"> </a> +Miscuerant studia, et juncta tellure serebant.</p> +<p><a name = "line9_406" id = "line9_406"> </a> +Velle ac nolle ambobus idem, sociataque toto</p> +<p><a name = "line9_407" id = "line9_407"> </a> +Mens ævo, ac parvis dives concordia rebus.</p> +<p><a name = "line9_408" id = "line9_408"> </a> +Obcubuere simul; votisque ex omnibus unum</p> +<p><a name = "line9_409" id = "line9_409"> </a> +Id Fortuna dedit, junctam inter prælia mortem.</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p><a name = "line9_410" id = "line9_410"> </a> +Arma fuere decus victori bina <a href = "#var9_410">Symætho</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_403" id = "not9_403" href = "#line9_403">403.</a> +<i>patrium</i> sc. χρῆμα; ut <i>triste lupus stabulis</i> ap. Virg. Ecl. +III, 80, et μέγα χρῆμα Λάκαιναν ap. Callim.; Lefeb. <i>patrium</i>, ut +ἐμοὶ πατρώϊον οὕτω, vel πάτριον et γενναῖόν ἐστι. Vid. Heins et Burm. ad +Val. Fl. II, 157. +—<a name = "not9_404" id = "not9_404" href = +"#line9_404">404.</a> <i>Præneste sacro</i>, ob sortes Fortunæ +Prænestinæ, (unde et <a class = "crossref" href = +"#line9_409">v. 409</a>, <i>Fortunæ</i> mentionem factam monet +Ern.) ut ap. Stat. Silv. IV, <span class = "smallcaps">iv</span>, 15; +Burm. Cf. sup. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#not8_364">ad +VIII, 364</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_406" id = "not9_406" href = "#line9_406">406.</a> +Comparant Sallust. B. C. c. 20, <i>Idem velle atque idem nolle, ea demum +firma amicitia est</i>; et Virgil. Æneid. IX, 182, <i>His amor unus +erat, pariterque in bella ruebant</i>: ubi intpp. laudant Homer. Iliad. +π, 219: ἕνα θυμὸν ἔχοντες. Sed poeta nimis, ut solet, h.l. verbis ludit. +—<a name = "not9_407" id = "not9_407" href = +"#line9_407">407.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_615">ad librum I, vs. 615</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_408" id = "not9_408" href = "#line9_408">408</a> <a name += "not9_409" id = "not9_409" href = "#line9_408">sq.</a> +Artissima amicitia juncti plerumque vovent, et pro maximo mortis solatio +habent, ut quemadmodum in vita, sic et in morte conjungantur; Drak. +coll. XVII, 472; Eurip. Suppl. 106 seq. Stat. Th. II, 642; Ovid. Met. +V, 73; Virg. Æn. IX, 445. +—<a name = "not9_410" id = "not9_410" href = +"#line9_410">410.</a> <i>bina</i>, utriusque, Marii et Capri.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_411" id = "line9_411"> </a> +Sed longum tanto lætari munere casus</p> +<p><a name = "line9_412" id = "line9_412"> </a> +Haud licitum Pœnis: aderat terrore minaci</p> +<span class = "pagenum">577</span> +<p><a name = "line9_413" id = "line9_413"> </a> +Scipio, conversæ miseratus terga cohortis,</p> +<p><a name = "line9_414" id = "line9_414"> </a> +Et cuncti fons Varro mali, flavusque comarum</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p><a name = "line9_415" id = "line9_415"> </a> +Curio, et a primo descendens consule Brutus.</p> +<p><a name = "line9_416" id = "line9_416"> </a> +Atque his fulta viris acies <a href = "#var9_416">repararet</a> +ademtum</p> +<p><a name = "line9_417" id = "line9_417"> </a> +Mole nova campum, subito ni turbine Pœnus</p> +<p><a name = "line9_418" id = "line9_418"> </a> +Agmina frenasset jam procurrentia ductor.</p> +<p><a name = "line9_419" id = "line9_419"> </a> +Isque ut Varronem procul inter prælia vidit,</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p><a name = "line9_420" id = "line9_420"> </a> +Et juxta sagulo circumvolitare rubenti</p> +<p><a name = "line9_421" id = "line9_421"> </a> +Lictorem; «Nosco pompam, atque insignia nosco:</p> +<p><a name = "line9_422" id = "line9_422"> </a> +Flaminius modo talis,» ait. Tum fervidus acrem</p> +<p><a name = "line9_423" id = "line9_423"> </a> +Ingentis clipei tonitru prænuntiat iram.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">577</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not9_414" id = "not9_414" href = "#line9_414">414.</a> +<i>flavus comarum</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_438">ad I, 438</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_416" id = "not9_416" href = "#line9_416">416.</a> +<i>acies</i> Rom. <i>repararet</i>, reparasset, <i>nova mole</i>, novis +auxiliis, ope multorum magnorumque virorum, <i>campum ademtum</i>, +restituisset pugnam, rem in fugam inclinatam, <i>nisi Pœnus</i>, +Hannibal <i>agmina</i> Rom. <i>frenasset</i>, eorum impetum inhibuisset. +—<a name = "not9_417" id = "not9_417" href = +"#line9_417">417.</a> <i>turbine</i>, impetu: quæ vox et ad +<i>Pœnum</i>, et ad <i>agmina jam procurrentia</i> referri potest.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_420" id = "not9_420" href = "#line9_420">420.</a> +Ex hisce morem Romanorum cognosce, ne in pugnæ quidem fervore lictores a +consule recessisse, eosdemque tum rufo sagulo amictos; Cell. cf. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_517">ad IV, 517</a>. +—<a name = "not9_422" id = "not9_422" href = +"#line9_422">422.</a> <i>Flaminius</i> nuper <i>talis</i> erat, his +insignibus ornatus: quod acerbe et invidiose dictum. +—<a name = "not9_423" id = "not9_423" href = +"#line9_423">423.</a> <i>tonitru clipei</i>, quatiens eum, more +heroum, ad terrorem incutiendum. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_434">IV, 434</a>, et ab Ern. jam laudatus Virg. +Æneid. VIII, 354; XII, 332, ad quæ loca vid. Heyne.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_424" id = "line9_424"> </a> +Heu miser! æquari potuisti funere Paulo,</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p><a name = "line9_425" id = "line9_425"> </a> +Si tibi non ira Superum tunc esset ademtum</p> +<p><a name = "line9_426" id = "line9_426"> </a> +Hannibalis cecidisse manu. Quam sæpe querere,</p> +<p><a name = "line9_427" id = "line9_427"> </a> +Varro, Deis, quod Sidonium defugeris ensem?</p> +<p><a name = "line9_428" id = "line9_428"> </a> +Nam, rapido subitam portans in morte salutem</p> +<p><a name = "line9_429" id = "line9_429"> </a> +Procursu, <a href = "#var9_429">cœpta in</a> sese discrimina vertit</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p><a name = "line9_430" id = "line9_430"> </a> +Scipio: nec Pœnum, quamquam est ereptus opimæ</p> +<span class = "pagenum">578</span> +<p><a name = "line9_431" id = "line9_431"> </a> +Cædis honor, mutasse piget majore sub hoste</p> +<p><a name = "line9_432" id = "line9_432"> </a> +Prælia, et erepti Ticina ad flumina patris</p> +<p><a name = "line9_433" id = "line9_433"> </a> +Exigere oblato tandem certamine pœnas.</p> +<p><a name = "line9_434" id = "line9_434"> </a> +Stabant educti diversis orbis <a href = "#var9_434">in</a> oris,</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p><a name = "line9_435" id = "line9_435"> </a> +<a href = "#var9_435">Quantos non alio</a> vidit concurrere tellus</p> +<p><a name = "line9_436" id = "line9_436"> </a> +Marte, viri, dextraque pares, sed cetera ductor</p> +<p><a name = "line9_437" id = "line9_437"> </a> +Anteibat Latius, melior pietate fideque.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_424" id = "not9_424" href = "#line9_424">424 sqq.</a> +Scipionem, cujus præcipuæ in hoc bello partes fuere, non Varronem, in +certamen singulare cum Hannibale descendisse, non sine judicio poeta +comminiscitur; quod jam observavit Ern. +—Varronem adloquitur poeta, nec sine sarcasmo. +—<a name = "not9_425" id = "not9_425" href = +"#line9_425">425.</a> Conf. sup. <a class = "crossref" href = +"#line9_160">v. 160</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_428" id = "not9_428" href = "#line9_428">428.</a> +<i>in morte</i>, Varroni inminente mortis periculo, ut mox <i>cœpta +discrimina</i>. +<span class = "pagenum notes">578</span> +—<a name = "not9_430" id = "not9_430" href = +"#line9_430">430</a> <a name = "not9_431" id = "not9_431" href = +"#line9_430">sq.</a> +<i>Cædes opima</i>, ut <i>opima spolia</i>, <i>dona</i>, <i>pax</i>, +I, 133; V, 167; XVI, 684. +—<a name = "not9_432" id = "not9_432" href = +"#line9_432">432.</a> Conf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_466">IV, 466 sqq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_434" id = "not9_434" href = "#line9_434">434.</a> +<i>educti</i>, educati, ut ap. Prop. III, <span class = +"smallcaps">ix</span>, 51. Cf. Ind. et Intpp. ad Plaut. Curcul. IV, +<span class = "smallcaps">ii</span>, 32. Sed totus versus frigere +videtur Ern.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_438" id = "line9_438"> </a> +<a href = "#var9_438">Desiluere</a> cava turbati ad prælia nube,</p> +<p><a name = "line9_439" id = "line9_439"> </a> +Mavors Scipiadæ metuens, Tritonia Pœno;</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p><a name = "line9_440" id = "line9_440"> </a> +Adventuque Deum, intrepidis ductoribus, ambæ</p> +<p><a name = "line9_441" id = "line9_441"> </a> +Contremuere acies: <a href = "#var9_441">ater</a>, qua pectora +flectit</p> +<p><a name = "line9_442" id = "line9_442"> </a> +Pallas, Gorgoneo late micat ignis <a href = "#var9_442">ab ore</a>,</p> +<p><a name = "line9_443" id = "line9_443"> </a> +Sibilaque horrificis torquet serpentibus ægis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_438" id = "not9_438" href = "#line9_438">438</a> <a name += "not9_439" id = "not9_439" href = "#line9_438">sqq.</a> +Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#line9_287">v. 287 sqq.</a> +et <a class = "crossref" href = "bookIV.html#line4_417">IV, 417 +seqq.</a> Koeppen ad Hom. Iliad. ε, 130. +—<a name = "not9_441" id = "not9_441" href = +"#line9_441">441 sq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#not7_459">ad VII, +459</a>. +—<a name = "not9_442" id = "not9_442" href = +"#line9_442">442.</a> <i>Os Gorgoneum</i>, caput Medusæ, quod +desectum Minerva h.l. et X, 435 sq. Virg. Æn. VIII, 435 sqq., et +Pausan. Attic. c. 24, in lorica, adeoque in <i>pectore</i>, sed ap. +Senec. Herc. fur. 900 seq., et alios, in clipeo gerere fingitur, unde ad +ejus exemplum Imperatores Rom. cum hoc capite nunc in pectore, nunc in +clipeo, sæpe in numis ap. Tristan. Comm. Hist. T. II, p. 190, +et alios conspiciuntur; Drak.; conf. Heyne ad Virg. l.c. (ubi similiter +<i>ægis</i> de thorace, non de clipeo adcipienda videtur) Hom. Iliad. β, +446 sq.; ε, 738 sq.; Od. χ, 297. +—<i>Alter ignis</i>; cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_431">ad IV, 431</a>. +—<a name = "not9_443" id = "not9_443" href = +"#line9_443">443.</a> <i>Sibila torquet serpentibus ægis</i>, pro, +in ea conspiciuntur serpentes, quæ sibila edere videntur; et quidem tam +in extremis ejus oris, quam in medio, in pectore, ubi Gorgo est. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_424">VII, 424</a>, et +Virg. Æn. VII, 786.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_444" id = "line9_444"> </a> +Fulgent sanguinei, geminum vibrare cometen</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p><a name = "line9_445" id = "line9_445"> </a> +Ut credas, oculi; summaque <a href = "#var9_445">in casside</a> +largus</p> +<span class = "pagenum">579</span> +<p><a name = "line9_446" id = "line9_446"> </a> +Undantes volvit flammas ad sidera vertex.</p> +<p><a name = "line9_447" id = "line9_447"> </a> +At Mavors, moto <a href = "#var9_447">proturbans</a> aera telo,</p> +<p><a name = "line9_448" id = "line9_448"> </a> +Et clipeo campum involvens, Ætnæa Cyclopum</p> +<p><a name = "line9_449" id = "line9_449"> </a> +<a href = "#var9_449">Munere</a> fundentem loricam incendia gestat,</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p><a name = "line9_450" id = "line9_450"> </a> +Ac pulsat fulva consurgens æthera crista.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_444" id = "not9_444" href = "#line9_444">444</a> <a name += "not9_445" id = "not9_445" href = "#line9_444">sq.</a> +Silium orationis colores mutuasse e locis Virgilii, a Clark. ad Hom. +Iliad. ε, 4 conlatis; Æn. VII, 785; VIII, 680; IX, 732 et inpr. +X, 270 sqq. (ubi apex, ut h.l. <i>vertex</i>, est conus, λόφος) jam +monuit +<span class = "pagenum notes">579</span> +Ern. Conf. sup. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_460">I, 460 sqq.</a> +—<i>sanguinei oculi</i>, iræ et furoris indicia, ut apud Val. Fl. +IV, 235, et Virg. Æn. IV, 643, ubi Gr. ὄμμα ὕφαιμον confert Heyne. Sic +et ὄμμα αἱματηρὸν dixit Eurip. Iph. Aul. 381. +—<a name = "not9_446" id = "not9_446" href = +"#line9_446">446.</a> <i>Undantes flammas</i>, vid. Cerda ad Virg. +Ge. I, 473, et Æn. XII, 673.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_448" id = "not9_448" href = "#line9_448">448.</a> +<i>involvens</i>, quasi nube vel umbra. Omnia in majus aucta. +—<i>Ætnæa... gestat</i>; imitat. Virg. Æneid. VII, 786, ubi Hom. +Iliad. ε, 4 sq., et ς, 205 sq. comparat Heyne. Arma deorum a +<i>Cyclopibus</i>, ad <i>Ætnæ</i> radices habitantibus, et a Vulcano +fabricata, ἡφαιστότευκτα, quis ignorat! Hinc et <i>incendia Ætnæa</i>, +et <a class = "crossref" href = "#line9_459">v. 459</a> <i>Ætnæum +ensem</i>. +—<a class = "missing" name = "not9_450" id = "not9_450" href = +"#line9_450" title = "numerus deest">450.</a> <i>consurgens</i>; +conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_400">ad +I, 400</a>; <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_610">IV, +610</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_451" id = "line9_451"> </a> +Ductores pugnæ intenti, quantumque vicissim</p> +<p><a name = "line9_452" id = "line9_452"> </a> +<a href = "#var9_452">Audere est</a>, propius mensi, tamen arma +ferentes</p> +<p><a name = "line9_453" id = "line9_453"> </a> +Sensere advenisse Deos, et, lætus uterque</p> +<p><a name = "line9_454" id = "line9_454"> </a> +Spectari Superis, addebant mentibus iras.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_452" id = "not9_452" href = "#line9_452">452.</a> +<i>est</i>; v. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_163">ad +I, 163</a>. +—<i>Audere</i>, rem gerere, pugnare, ut <a class = "crossref" href += "#line9_612">v. 612</a>; N. Heins. 453. Cf. Heyne in Exc. +XIII, ad Virg. Æn. I, et Exc. I ad Æn. IX, 659, 660. +—<a name = "not9_454" id = "not9_454" href = +"#line9_454">454.</a> <i>addebant mentibus iras</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_71">ad I, 71</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">455</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_455" id = "line9_455"> </a> +Jamque ictu valido libratam a pectore Pœni</p> +<p><a name = "line9_456" id = "line9_456"> </a> +Pallas in obliquum dextra detorserat hastam:</p> +<p><a name = "line9_457" id = "line9_457"> </a> +Et Gradivus, opem Divæ portare ferocis</p> +<p><a name = "line9_458" id = "line9_458"> </a> +Exemplo <a href = "#var9_458">doctus</a>, porgebat protinus ensem</p> +<p><a name = "line9_459" id = "line9_459"> </a> +Ætnæum <a href = "#var9_459">in pugnas</a> juveni, ac majora +jubebat.</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p><a name = "line9_460" id = "line9_460"> </a> +Tum virgo, ignescens penitus, violenta repente</p> +<span class = "pagenum">580</span> +<p><a name = "line9_461" id = "line9_461"> </a> +Subfudit flammis ora, atque, obliqua retorquens</p> +<p><a name = "line9_462" id = "line9_462"> </a> +Lumina, turbato superavit Gorgona vultu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_455" id = "not9_455" href = "#line9_455">455</a> <a name += "not9_456" id = "not9_456" href = "#line9_455">sq.</a> +Hom. Iliad. ε, 853 seq. comparat Lef. +—<a name = "not9_459" id = "not9_459" href = +"#line9_459">459.</a> <i>majora jubebat</i>, sc. audere, seu animo +concipere; quia verbum <i>jubere</i> absolute quarto casui non jungatur; +Drak. <i>Jubere aliquid</i> bene dicitur, sed non <i>aliquem</i>, vel +<i>alicui</i>, quod ipse Burmannus a Drak. laudatus, ad Petron. Sat. c. +71 monuit.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_460" id = "not9_460" href = "#line9_460">460.</a> +<i>ignescens</i> ira, ut <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_180">XIII, 180</a> et Virg. +<span class = "pagenum notes">580</span> +Æn. IX, 66. +—<a name = "not9_461" id = "not9_461" href = +"#line9_461">461.</a> <i>subfudit flammis ora</i>; cf. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_275">ad V, 275</a>. +—<i>obliqua retorquens Lumina</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_621">II, 621</a>. Cf. Heyne ad Virg. Æn. VIII, 438. +—<a name = "not9_462" id = "not9_462" href = +"#line9_462">462.</a> <i>turbato</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_477">ad I, 477</a>. Γοργότερον Γοργοῦς ποτε +δέρκετο, D. Heins.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_463" id = "line9_463"> </a> +Erexere omnes inmania membra chelydri</p> +<p><a name = "line9_464" id = "line9_464"> </a> +Ægide commota, primique furoris ad ictus</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p><a name = "line9_465" id = "line9_465"> </a> +Rettulit ipse pedem sensim a certamine Mavors.</p> +<p><a name = "line9_466" id = "line9_466"> </a> +Hic Dea convulsam <a href = "#var9_466">rapido</a> conamine partem</p> +<p><a name = "line9_467" id = "line9_467"> </a> +Vicini montis, <a href = "#var9_467">scopulisque horrentia</a> saxa</p> +<p><a name = "line9_468" id = "line9_468"> </a> +In Martem furibunda jacit, longeque relatos</p> +<p><a name = "line9_469" id = "line9_469"> </a> +Expavit sonitus, tremefacto litore, <a href = "#var9_469">Sason</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_464" id = "not9_464" href = "#line9_464">464.</a> +<i>ad ictus</i>, impetum, Pallade primo furore icta; nisi <i>crebros +insani pectoris ictus</i> (Virg. Cir. 345) intelligere malis.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_466" id = "not9_466" href = "#line9_466">466</a> <a name += "not9_467" id = "not9_467" href = "#line9_466">sqq.</a> +Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#not9_395">ad v. 395</a>. +—<a name = "not9_468" id = "not9_468" href = +"#line9_468">468 seq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_399">ad V, 399 +seq.</a> +—<a name = "not9_469" id = "not9_469" href = +"#line9_469">469.</a> <i>Expavit</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_49">ad I, 49</a>. +—De <i>Sasone</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#not7_480">ad VII, 480</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">470</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_470" id = "line9_470"> </a> +At non hæc Superum fallebant prælia regem.</p> +<p><a name = "line9_471" id = "line9_471"> </a> +Demittit propere subcinctam nubibus Irim,</p> +<p><a name = "line9_472" id = "line9_472"> </a> +Quæ nimios frenet motus, ac talia fatur:</p> +<p><a name = "line9_473" id = "line9_473"> </a> +«I, Dea, et <a href = "#var9_473">Œnotris</a> velox adlabere terris,</p> +<p><a name = "line9_474" id = "line9_474"> </a> +<a href = "#var9_474">Germanoque</a> truces, dic, Pallas mitiget +iras,</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p><a name = "line9_475" id = "line9_475"> </a> +Nec speret fixas Parcarum vertere leges:</p> +<p><a name = "line9_476" id = "line9_476"> </a> +Dic etiam, Ni desistis (nam virus et æstus</p> +<p><a name = "line9_477" id = "line9_477"> </a> +Flammiferæ novi mentis), nec conligis iram,</p> +<p><a name = "line9_478" id = "line9_478"> </a> +<a href = "#var9_478">Ægide</a> præcellant quantum horrida fulmina +nosces.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_471" id = "not9_471" href = "#line9_471">471</a> <a name += "not9_472" id = "not9_472" href = "#line9_471">sqq.</a> +<i>Iris</i> nuntia Jovis plerumque et Junonis; de quo figmento vid. +Kœppen ad Hom. Iliad. β, 786; Heyne ad Virg. Æn. IV, 693 sqq. et +Hermanni Mythol. T. I, p. 37. +—<a name = "not9_473" id = "not9_473" href = +"#line9_473">473.</a> <i>Œnotris terris</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_2">ad I, 2</a>, et <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_46">VIII, 46</a>. +—<a name = "not9_476" id = "not9_476" href = +"#line9_476">476.</a> <i>virus</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_288">II, 288</a>. +—<a class = "missing" name = "not9_477" id = "not9_477" href = +"#line9_477" title = "numerus deest">477.</a> <i>conligis</i>, +cohibes. Conf. <a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_399">ad +VI, 399</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_479" id = "line9_479"> </a> +Quæ postquam adcepit dubitans Tritonia virgo,</p> +<span class = "pagenum">581</span> +<span class = "linenum">480</span> +<p><a name = "line9_480" id = "line9_480"> </a> +Nec <a href = "#var9_480">sat certa diu</a>, patriis an cederet +armis,</p> +<p><a name = "line9_481" id = "line9_481"> </a> +«Absistemus, ait, campo: sed Pallade pulsa</p> +<p><a name = "line9_482" id = "line9_482"> </a> +Num fata avertet? cæloque arcebit ab alto</p> +<p><a name = "line9_483" id = "line9_483"> </a> +Cernere Gargani ferventia cædibus arva?»</p> +<p><a name = "line9_484" id = "line9_484"> </a> +Hæc effata, cava Pœnum in certamina nube</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p><a name = "line9_485" id = "line9_485"> </a> +Sublatum diversa tulit, terrasque reliquit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_479" id = "not9_479" href = "#line9_479">479.</a> +<i>Tritonia virgo</i>. Cf. ad <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_322">III, 322</a>. +<span class = "pagenum notes">581</span> +—<a name = "not9_480" id = "not9_480" href = +"#line9_480">480.</a> <i>patriis armis</i>, fulminibus patris. +—<a name = "not9_482" id = "not9_482" href = +"#line9_482">482.</a> <i>arcebit</i>, prohibebit. +—<a name = "not9_483" id = "not9_483" href = +"#line9_483">483.</a> <i>arva Gargani</i>, campum Apulum, seu +Cannensem. Cf. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_561">ad +IV, 561</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_484" id = "not9_484" href = "#line9_484">484</a> <a name += "not9_485" id = "not9_485" href = "#line9_484">sq.</a> +Cf. Heyne ad Virg. Æn. V, 810; X, 82, et Kœppen ad Hom. Iliad. +γ, 380; υ, 443.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_486" id = "line9_486"> </a> +At Gradivus atrox remeantis in æthera Divæ</p> +<p><a name = "line9_487" id = "line9_487"> </a> +Abscessu revocat mentes, <a href = "#var9_487">fusosque per +æquor</a></p> +<p><a name = "line9_488" id = "line9_488"> </a> +Ipse manu magna, nebulam circumdatus, acri</p> +<p><a name = "line9_489" id = "line9_489"> </a> +Restituit pugnæ. Convertunt signa, novamque</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p><a name = "line9_490" id = "line9_490"> </a> +Instaurant Itali, versa formidine, cædem;</p> +<p><a name = "line9_491" id = "line9_491"> </a> +<a href = "#var9_491">Quum</a> ventis positus custos, cui flamina +carcer</p> +<p><a name = "line9_492" id = "line9_492"> </a> +Imperio compressa tenet, cælumque ruentes</p> +<p><a name = "line9_493" id = "line9_493"> </a> +Eurique, et Boreæ parent, Corique, Notique,</p> +<p><a name = "line9_494" id = "line9_494"> </a> +Junonis precibus, promissa haud parva <a href = +"#var9_494">ferentis</a>,</p> +<span class = "pagenum">582</span> +<span class = "linenum">495</span> +<p><a name = "line9_495" id = "line9_495"> </a> +Regnantem <a href = "#var9_495">Ætolis</a> Vulturnum in prælia +campis</p> +<p><a name = "line9_496" id = "line9_496"> </a> +<a href = "#var9_496">Effrenat: placet hic iræ exitiabilis +ultor</a>.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_487" id = "not9_487" href = "#line9_487">487.</a> +<i>revocat mentes</i>, reparat animum, et suum et Romanorum. +—<a name = "not9_488" id = "not9_488" href = +"#line9_488">488.</a> <i>manu magna</i>, χειρὶ μεγάλῃ, παχείῃ, ut +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_371">VII, 371</a>. +—<a name = "not9_491" id = "not9_491" href = +"#line9_491">491.</a> Poeta nimio ornatu et ὑπερβολικῶς, inpr. +<a class = "crossref" href = "#line9_497">v. 497</a> et <a class = +"crossref" href = "#line9_509">509</a>, amplificavit verba Livii XXII, +46. «Ventus, quem Vulturnum incolæ regionis vocant, adversus Romanos +coortus, multo pulvere in ipsa ora volvendo prospectum ademit.» Cf. +Appian. B. Hannib. c. 20 pr. 22 extr. Senec. Natur. Quæst. V, 16; +Flor. II, 6, et Liv. XXII, 43 extr. Polybium nullam hujus venti +mentionem facere mireris. <i>Vulturnus</i> autem est Eurus, vel potius +εὐρόνοτος, ab oriente hiberno spirans (Gell. N. A. II, 22), et forte a +Vulture, monte Apuliæ (Hor. Od. III, <span class = +"smallcaps">iv</span>, 9, et Lucan. IX, 185), dictus (ut +<i>Iapyx</i> a fl. et prom. Apuliæ), pro <i>Vulturinus</i>, non, quod +N. Heins. putabat, ab oppido et amne Apuliæ (imo Campaniæ) +Vulturno. Cf. Virg. Æn. I, 51 seq., et 81 sq. ad quæ loca vid. +Heyne Excurs. I, et III. +—<i>ventis positus</i>, datus, <i>custos</i>, rex, Æolus. +—<a name = "not9_492" id = "not9_492" href = +"#line9_492">492.</a> <i><ins class = "correction" title = "sic scriptum, sed poema ‘cœlum’ habet">cælum</ins> ruentes</i>, ut +<i>mare</i> ap. Virg. Æn. I, 85. Cf. +<span class = "pagenum notes">582</span> +<a class = "crossref" href = "bookV.html#not5_392">ad V, 392</a>. +—<a name = "not9_495" id = "not9_495" href = +"#line9_495">495.</a> <i>Regnantem Ætolis campis</i>, ut Notus +<i>arbiter Hadriæ</i> dicitur Horat. Od. I, <span class = +"smallcaps">iii</span>, 15, ubi vid. Jani. +—<a name = "not9_496" id = "not9_496" href = +"#line9_496">496.</a> <i>Effrenat</i>, dimittit.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_497" id = "line9_497"> </a> +Qui, se postquam Ætnæ mersit candente barathro,</p> +<p><a name = "line9_498" id = "line9_498"> </a> +Concepitque ignes, et flammea protulit ora,</p> +<p><a name = "line9_499" id = "line9_499"> </a> +Evolat horrendo stridore, ac Daunia regna</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p><a name = "line9_500" id = "line9_500"> </a> +Perflat, agens cæcam glomerato pulvere nubem.</p> +<p><a name = "line9_501" id = "line9_501"> </a> +Eripuere oculos auræ, vocemque, manusque:</p> +<p><a name = "line9_502" id = "line9_502"> </a> +Vortice arenoso candentes (flebile dictu!)</p> +<p><a name = "line9_503" id = "line9_503"> </a> +Torquet in ora globos Italum, et bellare maniplis</p> +<p><a name = "line9_504" id = "line9_504"> </a> +<a href = "#var9_504">Jussa lætatur rabie</a>. Tum mole ruinæ</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p><a name = "line9_505" id = "line9_505"> </a> +Sternuntur tellure et miles, et arma, <a href = +"#var9_505">tubæque</a>;</p> +<p><a name = "line9_506" id = "line9_506"> </a> +Atque omnis retro flatu obcursante refertur</p> +<p><a name = "line9_507" id = "line9_507"> </a> +Lancea, et <a href = "#var9_507">in tergum</a> Rutulis cadit inritus +ictus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_499" id = "not9_499" href = "#line9_499">499.</a> +<i>Daunia regna</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_291">ad I, 291</a>. +—<a name = "not9_500" id = "not9_500" href = +"#line9_500">500.</a> <i>cæcam glomerato pulvere nubem</i>; cf. +Virg. Æn. IX, 33, et XII, 444, ad quæ loca, vid. Heyne.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_501" id = "not9_501" href = "#line9_501">501.</a> +<i>auræ</i>, ventus, αὖρα, <i>eripuere oculos</i>, eorum usum. +—<a name = "not9_504" id = "not9_504" href = +"#line9_504">504.</a> <i>Jussa lætatur rabie</i>, jussu Æoli, +precibus Junonis victi, lætus furit. +—<i>jussa rabie</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookXIII.html#line13_372">XIII, 372</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_396">XIV, 396</a>, <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_600">600</a>, et al. Drak. qui etiam laudavit +Bentl. ad Hor. Od. III, <span class = "smallcaps">xxvii</span>, 71, et +Heins. ad Val. Fl. III, 234, et ad Vellei. II, 126. +—<a name = "not9_506" id = "not9_506" href = +"#line9_506">506 sq.</a> +Tela in Pœnos conjecta vento referuntur in Romanos. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#line8_663">VIII, 663, 664</a>, quosque +Drak. et Dausq. laudarunt; Claud. Cons. Hon. III, 93 sq., et Lucan. IX, +471 sqq. +—<a name = "not9_507" id = "not9_507" href = +"#line9_507">507.</a> <i>in tergum</i>, retro, <i>cadit</i>; +<span class = "pagenum notes">583</span> +vid. <a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_315">ad IV, +315</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_508" id = "line9_508"> </a> +Atque idem flatus Pœnorum tela <a href = "#var9_508">secundant</a>,</p> +<span class = "pagenum">583</span> +<p><a name = "line9_509" id = "line9_509"> </a> +Et velut amento contorta hastilia turbo</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p><a name = "line9_510" id = "line9_510"> </a> +Adjuvat, ac Tyrias inpellit stridulus hastas.</p> +<p><a name = "line9_511" id = "line9_511"> </a> +Tum, denso fauces præclusus pulvere, miles</p> +<p><a name = "line9_512" id = "line9_512"> </a> +Ignavam mortem compresso <a href = "#var9_512">mæret</a> hiatu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_509" id = "not9_509" href = "#line9_509">509.</a> +<i>amento</i>; cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_318">ad +I, 318</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_512" id = "not9_512" href = "#line9_512">512.</a> +Milites Romani mærebant, se, tamquam inbelles et ignavos, nullo edito +egregio facinore obcumbere; Drak. cf. <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_605">IV, 605 sq.</a>, <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#not3_123">ad III, 123</a>, et de sententiæ gravitate +Klotz. ad Tyrtæum p. 146, 147. Ipsius rei imaginem desumtam et +verba <i>compresso mæret hiatu</i> explicanda monet Lefeb. e Liv. XXII, +51. «Inventi sunt quidam mersis in effossam terram capitibus, quos sibi +ipsos fecisse foveas, obruentesque ora superjecta humo, interclusisse +spiritum adparebat<ins class = "correction" title = "» deest">.»</ins></p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_513" id = "line9_513"> </a> +Ipse, caput flavum caligine conditus atra,</p> +<p><a name = "line9_514" id = "line9_514"> </a> +Vulturnus, multaque comam perfusus arena,</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p><a name = "line9_515" id = "line9_515"> </a> +Nunc versos <a href = "#var9_515">agit a tergo</a> stridentibus +alis;</p> +<p><a name = "line9_516" id = "line9_516"> </a> +Nunc, mediam in frontem veniens clamante procella,</p> +<p><a name = "line9_517" id = "line9_517"> </a> +Obvius arma quatit, patuloque insibilat <a href = +"#var9_517">ore</a>.</p> +<p><a name = "line9_518" id = "line9_518"> </a> +Interdum intentos pugnæ, et jam jamque <a href = +"#var9_518">ferentes</a></p> +<p><a name = "line9_519" id = "line9_519"> </a> +Hostili jugulo ferrum, conamine <a href = "#var9_519">ducto</a></p> +<span class = "linenum">520</span> +<p><a name = "line9_520" id = "line9_520"> </a> +Avertit, dextramque ipso de vulnere vellit.</p> +<p><a name = "line9_521" id = "line9_521"> </a> +Nec satis Ausonias passim fœdare cohortes,</p> +<p><a name = "line9_522" id = "line9_522"> </a> +In Martem vomit inmixtas mugitibus <a href = "#var9_522">auras</a>,</p> +<p><a name = "line9_523" id = "line9_523"> </a> +Bisque Dei summas <a href = "#var9_523">vibravit</a> turbine +cristas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_515" id = "not9_515" href = "#line9_515">515.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_589">ad +I, 589</a>. +—<a name = "not9_516" id = "not9_516" href = +"#line9_516">516.</a> <i>clamante procella</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_471">ad III, 471</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_520" id = "not9_520" href = "#line9_520">520.</a> +<i>vulnere</i>, forte ferro, seu telo, quo vulnus infligere conabatur: +vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_397">ad +I, 397</a>. Locum, qui ad vulnus infligendum petebatur, intelligit +Ernesti. Idem <a name = "not9_522" id = "not9_522" href = +"#line9_522">v. 522</a>, <i>vomit auras</i> infelici metaphora +dictum putat. Sed cf. Virg. Æn. VIII, 681; Ge. II, 462 et al.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_523" id = "not9_523" href = "#line9_523">523.</a> +<i>vibravit</i>, movit, concussit, ut <i>Obvia adversas vibrabant +flamina vestes</i>, dixit Ovid. Met. I, 528, et similia alii. +Lefeb. interpretatur, <i>contorsit</i>, coll. Virg. Æn. XII, 100; vid. +V.L. et <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_539">ad +I, 539</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">584</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_524" id = "line9_524"> </a> +Quæ dum Romuleis exercet prælia turmis</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p><a name = "line9_525" id = "line9_525"> </a> +Æolius furor, et Martem subcendit in iras,</p> +<p><a name = "line9_526" id = "line9_526"> </a> +Adfatur virgo socia Junone parentem:</p> +<p><a name = "line9_527" id = "line9_527"> </a> +«Quantos Gradivus fluctus in Punica castra</p> +<p><a name = "line9_528" id = "line9_528"> </a> +(Respice) agit, quantisque furens se cædibus inplet!</p> +<p><a name = "line9_529" id = "line9_529"> </a> +Nunc, quæso, terris descendere non placet Irim?</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p><a name = "line9_530" id = "line9_530"> </a> +Quamquam ego non Teucros (nostro quum pignore regnet</p> +<p><a name = "line9_531" id = "line9_531"> </a> +Roma, et Palladio sedes hac urbe locarim),</p> +<p><a name = "line9_532" id = "line9_532"> </a> +Non Teucros delere aderam; sed lumen alumnæ</p> +<p><a name = "line9_533" id = "line9_533"> </a> +Hannibalem Libyæ pelli florentibus annis</p> +<p><a name = "line9_534" id = "line9_534"> </a> +Vita, atque exstingui primordia tanta negabam.»</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">584</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not9_525" id = "not9_525" href = "#line9_525">525.</a> +<i>Æolius furor</i>, ut <i>patrius furor</i>, <a class = "crossref" href += "bookI.html#line1_71">lib. I, v. 71</a>. +—<a name = "not9_526" id = "not9_526" href = +"#line9_526">526.</a> <i>virgo</i>, Pallas. +—<a name = "not9_527" id = "not9_527" href = +"#line9_527">527</a> <a name = "not9_528" id = "not9_528" href = +"#line9_527">seq.</a> +<i>fluctus agit</i>, ut κῦμα συμφορᾶς, κακῶν, μάχης, στρατοῦ, δοχμολόφων +ἀνδρῶν ap. Eurip. Hippol. 825; Lycophr. 228 (ubi vid. Potter.); Æsch. +Sept. c. Theb. 63, 116, et similia ap. alios poetas, quos laudavit +Klotz. ad Tyrtæum, p. 124... 129. Cf. etiam <a class = "crossref" +href = "bookVIII.html#not8_32">ad VIII, 32</a>. Nonne nunc quoque ad +Martem, ut antea ad me, (sup. <a class = "crossref" href = +"#line9_471">v. 471 sq.</a>) Irim mittes, quæ a prælio eum +revocet?</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_530" id = "not9_530" href = "#line9_530">530.</a> +<i>Teucros</i>, Romanos. +—<a name = "not9_531" id = "not9_531" href = +"#line9_531">531.</a> De <i>Palladio</i>, vid. Heyne Exc. IX ad +Virg. Æn. II, in editione nostra Vol. II, p. 337. <span class = +"smallcaps">Ed.</span> +—<a name = "not9_532" id = "not9_532" href = +"#line9_532">532.</a> <i>delere</i>, græce, pro, ut delerem. +—<i>aderam</i>, in prælio et partibus Pœnorum. +—<i>lumen</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_130">ad VI, 130</a>. +—<i>alumnæ</i>, quæ me aluit, Mars. Cf. ad <a class = "crossref" +href = "bookIII.html#line3_322">III, 322</a>. +—<a name = "not9_534" id = "not9_534" href = +"#line9_534">534.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_79">III, 79</a>. +—<i>negabam</i>, nolebam, vel prohibebam, ut <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_107">I, 107</a>, <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_520">520</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">535</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_535" id = "line9_535"> </a> +Excipit <a href = "#var9_535">hic</a> Juno, longique laboris ab ira,</p> +<p><a name = "line9_536" id = "line9_536"> </a> +«Immo, ait, ut noscant gentes, inmania quantum</p> +<p><a name = "line9_537" id = "line9_537"> </a> +Regna Jovis valeant, cunctisque potentia quantum</p> +<p><a name = "line9_538" id = "line9_538"> </a> +Antistet, conjux, Superis tua, <a href = "#var9_538">discute</a> +telo</p> +<span class = "pagenum">585</span> +<p><a name = "line9_539" id = "line9_539"> </a> +Flagranti (<a href = "#var9_539">nil oramus</a>) Carthaginis arces,</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p><a name = "line9_540" id = "line9_540"> </a> +Sidoniamque aciem vasto telluris hiatu</p> +<p><a name = "line9_541" id = "line9_541"> </a> +Tartareis inmerge <a href = "#var9_541">vadis</a>, aut obrue ponto.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_535" id = "not9_535" href = "#line9_535">535</a> <a name += "not9_536" id = "not9_536" href = "#line9_535">sqq.</a> +Verba iratæ Junonis, æque ac Palladis et Jovis, adfectui ejus et ingenio +aptissima sunt: Per me vel Pœnos evertas licet, ut utique ostendas, quam +potens sis! An hæc σαρκαστικῶς adcipienda sunt: Quin potius deles hanc +gentem, ut, quanta sit potentia tua, intelligatur? Sed illa ratio +probabilior propter verba, <i>ab ira</i> (vid. <a class = "crossref" +href = "bookII.html#not2_139">ad II, 139</a>) <i>longi laboris</i>, quem +et Pœni, et ipsa in eorum gratiam pertulerat. +—<i>labor</i>, ærumnæ, vel bellum. Vid. <a class = "crossref" href += "bookI.html#not1_3">ad I, 3</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#not6_386">VI, 386</a>. Conf. Virg. Æn. I, 25, et +V, 608. Silio ante oculos fuisse Hom. Iliad. δ, 51... 56, jam +notavit D. Heins. +—<a name = "not9_538" id = "not9_538" href = +"#line9_538">538 sq.</a> +<i>telo Flagranti</i>, +<span class = "pagenum notes">585</span> +πυρπάλαμον βέλος Ὀρσικτύπου Διός, Pind. Ol. X, 96. Cf. Heyne ad +Virg. Ge. I, 331, 332. +—<a name = "not9_539" id = "not9_539" href = +"#line9_539">539.</a> <i>arces Carthaginis</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_7">ad I, 7</a>. +—<a name = "not9_541" id = "not9_541" href = +"#line9_541">541.</a> <i>vadis</i>, fluviis. Cf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_52">ad I, 52</a>.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_542" id = "line9_542"> </a> +Contra quæ miti respondet Jupiter ore:</p> +<p><a name = "line9_543" id = "line9_543"> </a> +«Certatis fatis, et spes extenditis ægras.</p> +<p><a name = "line9_544" id = "line9_544"> </a> +Ille, o nata, libens cui tela inimica ferebas,</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p><a name = "line9_545" id = "line9_545"> </a> +Contundet Tyrios juvenes, ac nomina gentis</p> +<p><a name = "line9_546" id = "line9_546"> </a> +Induet, et Libycam feret in Capitolia laurum.</p> +<p><a name = "line9_547" id = "line9_547"> </a> +At, cui tu, conjux, cui das animosque decusque,</p> +<p><a name = "line9_548" id = "line9_548"> </a> +(Fata cano) <a href = "#var9_548">avertet</a> populis Laurentibus +arma.</p> +<p><a name = "line9_549" id = "line9_549"> </a> +Nec longe cladis metæ: venit hora diesque,</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p><a name = "line9_550" id = "line9_550"> </a> +Qua nullas umquam transisse optaverit Alpes.»</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_543" id = "not9_543" href = "#line9_543">543.</a> +<i>Certatis</i> cum <i>fatis</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_76">ad V, 76</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_544" id = "not9_544" href = "#line9_544">544.</a> +<i>Ille</i>, Scipio. +—<i>tela ferebas</i>; vid. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_365">ad III, 365 in V.L.</a> +—<a name = "not9_545" id = "not9_545" href = +"#line9_545">545 seq.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_591">III, 591, +592 sq.</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#line7_487">VII, 487... 493</a>. +—<i>nomina gentis Induet</i>, Africanus cognominabitur. +—<a class = "missing" name = "not9_546" id = "not9_546" href = +"#line9_546" title = "numerus deest">546.</a> <i>Libycam feret in +Capitolia laurum</i>, de Pœnis triumphabit: nam triumphantes lauream, +quam gerebant, coronam in gremio Jovis Capitolini (non Feretrii, ut +Augustus, qui eam ibi παρὰ τὸ νομιζόμενον ἐς τὰ γόνατα τοῦ Διὸς +κατέθετο, teste Dione) deponere solebant. Conf. Suet. Dom. 6; Martial. +VII, 4 et 5; Plin. XV, 30, et inf. <a class = "crossref" href = +"bookXV.html#line15_119">XV, 119</a>, ubi Draken. laudavit Intpp. ad +Plin. Paneg. c. 8, et Barth. ad Stat. Silv. IV, <span class = +"smallcaps">i</span>, 41.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_548" id = "not9_548" href = "#line9_548">548.</a> +<i>arma a populis Laurentibus</i>, Italis, Romanis (vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_110">ad I, 110</a>), +<i>avertet</i>, jussu patriæ, et a Scipione coactus, atque in Africam +revertetur. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_591">III, 591, 592</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_549" id = "not9_549" href = "#line9_549">549.</a> +<i>Nec longe</i> absunt <i>metæ</i>, finis, <i>cladis</i>, exitii +Pœnorum et Hannibalis. +—<a name = "not9_550" id = "not9_550" href = +"#line9_550">550.</a> Cf. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#line2_704">II, 704 sq.</a></p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_551" id = "line9_551"> </a> +Sic ait; atque Irim propere demittit Olympo,</p> +<p><a name = "line9_552" id = "line9_552"> </a> +Quæ revocet Martem, jubeatque abscedere pugna.</p> +<span class = "pagenum">586</span> +<p><a name = "line9_553" id = "line9_553"> </a> +Nec vetitis luctatus abit Gradivus in altas</p> +<p><a name = "line9_554" id = "line9_554"> </a> +Cum fremitu nubes, quamquam lituique, tubæque,</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p><a name = "line9_555" id = "line9_555"> </a> +Vulneraque, et sanguis, et clamor, et arma juvarent.</p> +</div> + +<span class = "pagenum notes">586</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not9_553" id = "not9_553" href = "#line9_553">553.</a> +<i>Nec vetitis luctatus</i>, non repugnans iis, quæ Jupiter vetuerat, +dicto ejus audiens, sed <i>cum fremitu</i>, invitus. +—<a name = "not9_555" id = "not9_555" href = +"#line9_555">555.</a> Cf. Hor. Od. I, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 37 sqq.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_556" id = "line9_556"> </a> +Ut patuit liber Superum certamine tandem,</p> +<p><a name = "line9_557" id = "line9_557"> </a> +Laxatusque Deo campus, ruit æquore ab imo</p> +<p><a name = "line9_558" id = "line9_558"> </a> +Pœnus, quo sensim cælestia fugerat arma,</p> +<p><a name = "line9_559" id = "line9_559"> </a> +Magna voce trahens equitemque, virosque, feræque</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p><a name = "line9_560" id = "line9_560"> </a> +Turrigeræ molem, tormentorumque labores.</p> +<p><a name = "line9_561" id = "line9_561"> </a> +Atque ubi turbantem leviores ense catervas</p> +<p><a name = "line9_562" id = "line9_562"> </a> +Adnovit <a href = "#var9_562">juvenem</a>, scintillavitque cruentis</p> +<p><a name = "line9_563" id = "line9_563"> </a> +Ira genis, «<a href = "#var9_563">Quænam Furiæ, quisve egit in +hostem,</a></p> +<p><a name = "line9_564" id = "line9_564"> </a> +<a href = "#var9_564">En, Minuci, Deus,</a> ut rursum te credere +nobis</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p><a name = "line9_565" id = "line9_565"> </a> +Auderes, inquit? genitor tibi <a href = "#var9_565">natus ab +armis</a></p> +<p><a name = "line9_566" id = "line9_566"> </a> +Ille meis, ubi nunc Fabius? semel, inprobe, nostras</p> +<p><a name = "line9_567" id = "line9_567"> </a> +Sit satis evasisse manus.» Atque inde superbis</p> +<p><a name = "line9_568" id = "line9_568"> </a> +Hasta comes dictis murali turbine pectus</p> +<p><a name = "line9_569" id = "line9_569"> </a> +Transforat, et voces venturas occupat ictu.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_557" id = "not9_557" href = "#line9_557">557.</a> +<i>æquore</i>, campo, <i>imo</i>, ut <i>extremo</i> ap. Virg. Æn. XII, +614. +—<a name = "not9_558" id = "not9_558" href = +"#line9_558">558.</a> <i>quo fugerat</i>, recesserat fugiens, +pertimescens. Qui metus <i>Pœnum</i>, h.e. Hannibalem parum decet. +—<a name = "not9_559" id = "not9_559" href = +"#line9_559">559.</a> <i>trahens</i>, ducens, rapiens, ut <a class += "crossref" href = "bookIII.html#line3_254">III, 254</a>; <a class = +"crossref" href = "bookXVII.html#line17_125">XVII, 125</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_562" id = "not9_562" href = "#line9_562">562.</a> +seq. <i>Ira scintillavit</i>, propr. ὄμματα μαρμαίροντα. Cf. Virg. Æn. +XII, 101, sq., et ibi Heyne. +—<i>Juvenis</i> vocatur Minucius, etsi jam Consul aliquot annis +ante fuerat; Drak. cf. ad <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_608">III, 608</a>. +—<a name = "not9_563" id = "not9_563" href = +"#line9_563">563.</a> Sarcasmi vim senties coll. VII, 730 sq. +735 sq. +—<a name = "not9_565" id = "not9_565" href = +"#line9_565">565.</a> <i>genitor tibi natus</i>, etc. quem parentis +nomine salutasti, quia te armis meis eripuerat. +—<a name = "not9_568" id = "not9_568" href = +"#line9_568">568.</a> <i>comes dictis</i>, ἅμα ἔπος, ἅμα ἔργον. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookIV.html#not4_134">ad IV, 134</a>. +—<i>turbine</i> impetu, <i>murali</i>, ut <a class = "crossref" +href = "bookVI.html#line6_269">VI, 269</a>. +—<a name = "not9_569" id = "not9_569" href = +"#line9_569">569.</a> <i>voces venturas occupat ictu</i>, priusquam +respondere posset Minucius, eum occidit.</p> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">570</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_570" id = "line9_570"> </a> +Nec ferro sævire sat est: adpellitur atra</p> +<p><a name = "line9_571" id = "line9_571"> </a> +Mole fera, et monstris componitur Itala pubes.</p> +<span class = "pagenum">587</span> +<p><a name = "line9_572" id = "line9_572"> </a> +Nam, <a href = "#var9_572">prævectus</a> equo, moderantem cuspide +Lucas</p> +<p><a name = "line9_573" id = "line9_573"> </a> +Maurum in bella boves stimulis majoribus ire,</p> +<p><a name = "line9_574" id = "line9_574"> </a> +Ac raptare jubet Libycarum armenta ferarum.</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p><a name = "line9_575" id = "line9_575"> </a> +<a href = "#var9_575">Inmane</a> stridens agitur, crebroque coacta</p> +<p><a name = "line9_576" id = "line9_576"> </a> +Vulnere bellatrix properos fert bellua gressus.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_570" id = "not9_570" href = "#line9_570">570 seq.</a> +<i>atra Mole fera</i>, ut <a class = "crossref" href = +"#line9_577">v. 577</a> <i>liventi dorso</i>. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#var3_463">ad III, 463 in V.L.</a> +—<a name = "not9_571" id = "not9_571" href = +"#line9_571">571.</a> <i>componitur</i>; v. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_39">ad I, 39</a>.</p> + +<span class = "pagenum notes">587</span> +<p class = "notes"> +<a name = "not9_572" id = "not9_572" href = "#line9_572">572</a> <a name += "not9_573" id = "not9_573" href = "#line9_572">seq.</a> +<i>bos Luca</i>, seu <i>Lucas</i>, elephas, ut ap. Senec. de Brevit. +Vit. cap. 13; et ap. Lucret. lib. V, v. 1301; Senec. Hypp. 352; +Cell. Varro, quod jam Drak. monuit, L. L. VI, 3, elephantos +ita dictos putabat <i>ab luce, quod longe relucebant propter inauratos +regios clipeos, quibus eorum tum ornatæ erant turres</i>; sed alii, +verb. c. Plin. VIII, 6, rectius a <i>Lucania</i>, ubi primum eos +videre Romani in bello Pyrrhi. Cf. Salmas. Exerc. Plin. p. 218. Sic +Δαυλίαν κορώνην philomelam Græcis dici, et ita ap. Hesych. legendum +esse, observavit D. Heins.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_577" id = "line9_577"> </a> +Liventi dorso turris, flammaque, virisque,</p> +<p><a name = "line9_578" id = "line9_578"> </a> +Et jaculis armata, sedet: procul aspera grando</p> +<p><a name = "line9_579" id = "line9_579"> </a> +Saxorum super arma ruit, passimque volanti</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p><a name = "line9_580" id = "line9_580"> </a> +Celsus telorum fundit Libys aggere nimbum.</p> +<p><a name = "line9_581" id = "line9_581"> </a> +Stat niveis longum stipata per agmina vallum</p> +<p><a name = "line9_582" id = "line9_582"> </a> +Dentibus, atque ebori <a href = "#var9_582">præfixa</a> comminus +hasta</p> +<p><a name = "line9_583" id = "line9_583"> </a> +Fulget ab incurvo derecta cacumine cuspis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_580" id = "not9_580" href = "#line9_580">580.</a> +<i>Celsus Lybis</i> ex <i>aggere</i>, turri dorso inposita, +<i>volanti</i> (cf. <a class = "crossref" href = +"#line9_573">v. 573 sq.</a>) <i>fundit</i> (vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_267">ad I, 267</a>) <i>nimbum +telorum</i>. Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_311">ad +I, 311</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_581" id = "not9_581" href = "#line9_581">581.</a> +<i>niveis Dentibus</i>, quos alii rectius cornua vocant; Drakenborch. ad +lib. XVI, v. 206, et Brouckhus. ad Propertium lib. II, eleg. <span +class = "smallcaps">xxiii</span>, (al. <span class = +"smallcaps">xxxi</span>) 12. +—<a name = "not9_582" id = "not9_582" href = +"#line9_582">582.</a> Machinæ, quam elephas portabat, præfixa hasta +erat, qua obvios hostes transverberabat, et quæ a curvitate dorsi +directa fulgebat; Cell.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_584" id = "line9_584"> </a> +Hic, inter trepidos rerum, per membra, per arma</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p><a name = "line9_585" id = "line9_585"> </a> +<a href = "#var9_585">Exigit</a> Ufentis sceleratum bellua dentem;</p> +<p><a name = "line9_586" id = "line9_586"> </a> +Clamantemque <a href = "#var9_586">ferens</a> calcata per agmina +portat.</p> +<p><a name = "line9_587" id = "line9_587"> </a> +Nec levius, <a href = "#var9_587">Tadio</a> lævum qua tegmine thorax</p> +<span class = "pagenum">588</span> +<p><a name = "line9_588" id = "line9_588"> </a> +Multiplicis lini claudit latus, inproba sensim,</p> +<p><a name = "line9_589" id = "line9_589"> </a> +Corpore non læso, penetrarunt spicula dentis,</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p><a name = "line9_590" id = "line9_590"> </a> +Et sublime virum clipeo resonante tulerunt.</p> +<p><a name = "line9_591" id = "line9_591"> </a> +Haud excussa novi virtus terrore pericli.</p> +<p><a name = "line9_592" id = "line9_592"> </a> +Utitur ad laudem casu, geminumque citato</p> +<p><a name = "line9_593" id = "line9_593"> </a> +Vicinus fronti lumen transverberat ense.</p> +<p><a name = "line9_594" id = "line9_594"> </a> +Exstimulata gravi sese fera tollit ad auras</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p><a name = "line9_595" id = "line9_595"> </a> +Vulnere, et <a href = "#var9_595">erectis</a> excussam cruribus alte</p> +<p><a name = "line9_596" id = "line9_596"> </a> +Pone jacit volvens reflexo pondere turrim.</p> +<p><a name = "line9_597" id = "line9_597"> </a> +Arma, virique simul, spoliataque bellua visu</p> +<p><a name = "line9_598" id = "line9_598"> </a> +Sternuntur subita (miserandum) mixta ruina.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_584" id = "not9_584" href = "#line9_584">584.</a> +<i>trepidos rerum</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#not2_234">ad II, 234</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_587" id = "not9_587" href = "#line9_587">587.</a> +<i>thorax Multiplicis lini</i>; +<span class = "pagenum notes">588</span> +vid. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_272">ad III, +272</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_592" id = "not9_592" href = "#line9_592">592.</a> +<i>citato ense</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_536">IV, 536</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_594" id = "not9_594" href = "#line9_594">594</a> <a name += "not9_595" id = "not9_595" href = "#line9_594">sqq.</a> +Poeta ob oculos habuit Virg. Æneid. X, 892 seqq. (ubi vid. Heyne), +ut et inf. <a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_134">XVII, +134 sqq.</a></p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_599" id = "line9_599"> </a> +<a href = "#var9_599">Spargi</a> flagrantes contra bellantia monstra</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p><a name = "line9_600" id = "line9_600"> </a> +Dardanius tædas <a href = "#var9_600">victor</a> jubet, et facis +atræ,</p> +<p><a name = "line9_601" id = "line9_601"> </a> +Quos fera circumfert, compleri sulfure muros.</p> +<p><a name = "line9_602" id = "line9_602"> </a> +Nec jusso mora: <a href = "#var9_602">conlectis</a> fumantia lucent</p> +<p><a name = "line9_603" id = "line9_603"> </a> +Terga elephantorum flammis; <a href = "#var9_603">pastusq</a>ue +sonoro</p> +<p><a name = "line9_604" id = "line9_604"> </a> +Ignis edax vento per propugnacula fertur.</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p><a name = "line9_605" id = "line9_605"> </a> +Non aliter, Pindo Rhodopeve incendia pastor</p> +<span class = "pagenum">589</span> +<p><a name = "line9_606" id = "line9_606"> </a> +Quum jacit, et silvis spatiatur fervida pestis,</p> +<p><a name = "line9_607" id = "line9_607"> </a> +Frondosi ignescunt scopuli; subitoque <a href = "#var9_607">per +alta</a></p> +<p><a name = "line9_608" id = "line9_608"> </a> +Conlucet juga dissultans Vulcanius ardor.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_599" id = "not9_599" href = "#line9_599">599 sqq.</a> +Δεδοίκασι δὲ πῦρ οὐ μεῖον τῶν λεόντων ἐλέφαντες Ælian. H. A. +VII, 6; Dausq. +—<a name = "not9_600" id = "not9_600" href = +"#line9_600">600.</a> <i>victor</i>; vid. V.L. +—<a name = "not9_601" id = "not9_601" href = +"#line9_601">601.</a> <i>muros</i>, turres, ut mox (<a class = +"missing" name = "not9_604" id = "not9_604" href = "#line9_604" title = +"numerus deest">v. 604</a>) <i>propugnacula</i>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_605" id = "not9_605" href = "#line9_605">605.</a> +Imitat. Virgil. Æneid. X, 405 sqq. Pastor vero vel omnino agrestis, +quod jam monere occupavit Ernesti, <i>silvam</i> (prop. sic dictam, non +stipulas agri demessi, quas intelligit Heyne in loco Virg.) incendit, ut +tractus silvester, arborum fruticumque cineribus stercoratus, in pratum +agrumque frugiferum mutetur. Cf. sup. +<span class = "pagenum notes">589</span> +<a class = "crossref" href = "bookVII.html#line7_364">VII, 364... +367</a>. +—<a name = "not9_606" id = "not9_606" href = +"#line9_606">606.</a> <i>pestis</i>; vid. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#not1_174">ad I, 174</a>.</p> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_609" id = "line9_609"> </a> +It fera candenti torrente bitumine corpus</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p><a name = "line9_610" id = "line9_610"> </a> +Amens, et laxo diducit limite turmas.</p> +<p><a name = "line9_611" id = "line9_611"> </a> +Nec cuiquam virtus propiora capessere bella;</p> +<p><a name = "line9_612" id = "line9_612"> </a> +Longinquis audent jaculis, et arundinis ictu.</p> +<p><a name = "line9_613" id = "line9_613"> </a> +Uritur inpatiens, et magni corporis æstu</p> +<p><a name = "line9_614" id = "line9_614"> </a> +<a href = "#var9_614">Huc atque huc jactas adcendit bellua +flammas</a>;</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p><a name = "line9_615" id = "line9_615"> </a> +Donec vicini tandem se fluminis undis</p> +<p><a name = "line9_616" id = "line9_616"> </a> +Præcipitem dedit, et, tenui decepta liquore</p> +<p><a name = "line9_617" id = "line9_617"> </a> +Stagnantis per plana vadi, tulit incita longis</p> +<p><a name = "line9_618" id = "line9_618"> </a> +Exstantem ripis flammam: tum denique sese</p> +<p><a name = "line9_619" id = "line9_619"> </a> +Gurgitis inmersit molem capiente profundo.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_610" id = "not9_610" href = "#line9_610">610.</a> +<i>laxo limite</i>; cf. <a class = "crossref missing" href = +"bookIV.html#not4_461" title = "recte 461">ad IV, 462</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_611" id = "not9_611" href = "#line9_611">611</a> <a name += "not9_612" id = "not9_612" href = "#line9_611">sq.</a> vid. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#not5_442">ad V, 442</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_613" id = "not9_613" href = "#line9_613">613.</a> +<i>æstu</i>, celeri motu, <i>corporis flammas adcendit</i>, auget.</p> + + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">620</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_620" id = "line9_620"> </a> +At qua pugna datur, necdum Maurusia pestis</p> +<p><a name = "line9_621" id = "line9_621"> </a> +Igne calet, circumfusi Rhœteia pubes</p> +<p><a name = "line9_622" id = "line9_622"> </a> +Nunc jaculis, nunc et saxis, nunc alite plumbo</p> +<p><a name = "line9_623" id = "line9_623"> </a> +Eminus incessunt: ut qui castella per altos</p> +<p><a name = "line9_624" id = "line9_624"> </a> +Obpugnat munita locos, atque <a href = "#var9_624">adsidet</a> +arces.</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p><a name = "line9_625" id = "line9_625"> </a> +Ausus digna viro, fortuna <a href = "#var9_625">digna</a> secunda,</p> +<p><a name = "line9_626" id = "line9_626"> </a> +Extulerat <a href = "#var9_626">dextram atque adversum</a> comminus +ensem</p> +<p><a name = "line9_627" id = "line9_627"> </a> +<a href = "#var9_627">Mincius</a> infelix ausi: sed stridula, +anhelum</p> +<span class = "pagenum">590</span> +<p><a name = "line9_628" id = "line9_628"> </a> +Fervorem effundens, monstri manus abstulit acri</p> +<p><a name = "line9_629" id = "line9_629"> </a> +Inplicitum nexu, diroque ligamine torsit,</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p><a name = "line9_630" id = "line9_630"> </a> +Et superas alte miserum jaculata per auras</p> +<p><a name = "line9_631" id = "line9_631"> </a> +<a href = "#var9_631">Telluri elisis</a> adflixit (flebile!) +membris.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_620" id = "not9_620" href = "#line9_620">620.</a> +<i>Maurusia pestis</i>, elephanti, ex Mauritania vel Africa adducti. Cf. +<a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_174">ad I, 174</a>. +—<a name = "not9_621" id = "not9_621" href = +"#line9_621">621.</a> <i>Rhæteia pubes</i>; vid. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#not1_115">ad I, 115</a>. +—<a name = "not9_622" id = "not9_622" href = +"#line9_622">622.</a> <i>alite plumbo</i>, ut sup. <a class = +"crossref" href = "#line9_233">v. 233</a>, et <a class = "crossref" +href = "bookV.html#line5_365">V, 365</a>. +—<a name = "not9_623" id = "not9_623" href = +"#line9_623">623.</a> <i>incessunt</i> elephantos.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_626" id = "not9_626" href = "#line9_626">626.</a> +<i>Extulerat</i>, sustulerat, ut feriret. Cf. Burm. ad Val. Fl. VI, 248. +—<i>adversum ensem</i>, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_207">IV, 207</a>. +<span class = "pagenum notes">590</span> +—<a name = "not9_628" id = "not9_628" href = +"#line9_628">628.</a> <i>monstri manus</i>, proboscis, de qua vid. +Aristot. Hist. Anim. I, 9; II, 1; Ælian. H. A. IV, 31; Plin. +VIII, 10; Lambin. ad Lucret. V, 1305; Drak. Cf. Burm. ad Val. Fl. +IV, 495. +—<a name = "not9_631" id = "not9_631" href = +"#line9_631">631.</a> Vid. V.L.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_632" id = "line9_632"> </a> +Has inter clades viso Varrone sub armis</p> +<p><a name = "line9_633" id = "line9_633"> </a> +Increpitans Paulus, «Quin imus comminus, inquit,</p> +<p><a name = "line9_634" id = "line9_634"> </a> +Ductori Tyrio, quem vinctum colla catenis</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p><a name = "line9_635" id = "line9_635"> </a> +<a href = "#var9_635">Staturum</a> ante tuos currus promisimus urbi?</p> +<p><a name = "line9_636" id = "line9_636"> </a> +Heu patria! heu plebes scelerata, et prava favoris!</p> +<p><a name = "line9_637" id = "line9_637"> </a> +Haud unquam expedies tam <a href = "#var9_637">dura</a> sorte +malorum,</p> +<p><a name = "line9_638" id = "line9_638"> </a> +<a href = "#var9_638">Quem tibi non</a> nasci fuerit per vota +petendum,</p> +<p><a name = "line9_639" id = "line9_639"> </a> +Varronem, <a href = "#var9_639">Hannibalemve</a> magis.» Dum talia +Paulus,</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p><a name = "line9_640" id = "line9_640"> </a> +Urget <a href = "#var9_640">præcipites</a> Libys, atque in terga +ruentum</p> +<p><a name = "line9_641" id = "line9_641"> </a> +<a href = "#var9_641">Ante</a> oculos <a href = "#var9_641">cunctas</a> +ductoris concitat hastas,</p> +<p><a name = "line9_642" id = "line9_642"> </a> +Pulsatur galea, et quatiuntur consulis arma.</p> +<span class = "pagenum">591</span> +<p><a name = "line9_643" id = "line9_643"> </a> +Acrius hoc Paulus medios ruit asper in hostes.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_633" id = "not9_633" href = "#line9_633">633</a> <a name += "not9_634" id = "not9_634" href = "#line9_633">seq.</a> +Vim sarcasmi facile senties, coll. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_273">VIII, 273 seqq.</a> +—<i>Imus</i> et <i>promisimus</i> egregie pro <i>is</i> et +<i>promisisti</i>. Qui illud Romæ glorians promiserat, pugna excedit, et +Paulus in medios hostes ruit. <i>currus</i>, currum triumphalem. Vid. +<a class = "crossref" href = "bookVI.html#not6_546">ad VI, 546</a>.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_636" id = "not9_636" href = "#line9_636">636.</a> +Cf. <a class = "crossref" href = "bookVIII.html#line8_255">VIII, +255 sqq.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_637" id = "not9_637" href = "#line9_637">637...</a> +<a name = "not9_639" id = "not9_639" href = "#line9_639">639.</a> +O patria, in tam ancipiti malo haud dixeris, utrum tibi magis optandum +fuerit, Varronem an Hannibalem numquam natum fuisse; Drak. cf. <a class += "crossref" href = "bookVIII.html#line8_298">VIII, 298 seqq.</a> +Comparant verba Fabii apud Liv. XXII, 39: «Nescio, an infestior hic +adversarius, quam ille hostis, maneat.» +—<a name = "not9_640" id = "not9_640" href = "#line9_640">640... +643.</a> Cf. Liv. XXII, 49 pr. et Polyb. III, 116. +—<i>præcipites</i>, Romanos ruentes. +—<i>Libys</i>, Hannibal. +—<a class = "missing" name = "not9_641" id = "not9_641" href = +"#line9_641" title = "numerus deest">641.</a> <i>Ante oculos +<span class = "pagenum notes">591</span> +ductoris</i>, Pauli, ut mox (<a class = "missing" name = "not9_642" id = +"not9_642" href = "#line9_642" title = "numerus deest">v. 642</a>) +<i>consulis</i>; sed præstat, puto, hæc verba ad Varronem referri.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_644" id = "line9_644"> </a> +Tum vero excussus mentem, in certamina Paulo</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p><a name = "line9_645" id = "line9_645"> </a> +Avia <a href = "#var9_645">diducto, convertit</a> Varro, manuque</p> +<p><a name = "line9_646" id = "line9_646"> </a> +Cornipedem inflectens, «Das, inquit, patria, pœnas,</p> +<p><a name = "line9_647" id = "line9_647"> </a> +Quæ, Fabio incolumi, Varronem ad bella vocasti.</p> +<p><a name = "line9_648" id = "line9_648"> </a> +Quænam autem mentis, vel quæ discordia fati,</p> +<p><a name = "line9_649" id = "line9_649"> </a> +<a href = "#var9_649">Parcarumque</a> latens fraus est? Abrumpere +cuncta</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p><a name = "line9_650" id = "line9_650"> </a> +Jam dudum cum luce libet: sed comprimit ensem</p> +<p><a name = "line9_651" id = "line9_651"> </a> +Nescio <a href = "#var9_651">qui</a> Deus, et meme ad graviora +reservat.</p> +<p><a name = "line9_652" id = "line9_652"> </a> +Vivamne? et fractos sparsosque cruore meorum</p> +<p><a name = "line9_653" id = "line9_653"> </a> +Hos referam populo fasces? atque ora per urbes</p> +<p><a name = "line9_654" id = "line9_654"> </a> +Iratas spectanda dabo? et, quo sævius ipse</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p><a name = "line9_655" id = "line9_655"> </a> +Hannibal haud poscat, fugiam, et te, Roma, videbo?»</p> +</div> + + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_644" id = "not9_644" href = "#line9_644">644</a> <a name += "not9_645" id = "not9_645" href = "#line9_644">sqq.</a> +Præclare adumbrantur sera temeritatis conscientia, pudor ignavia mixtus, +consilii inopia et desperatio, qua actus Varro, timidorum more, vim vitæ +suæ adferre mente agitat. +—<i>excussus mentem</i>, vid. <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_592">ad II, 592 in V.L.</a></p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_648" id = "not9_648" href = "#line9_648">648.</a> +<i>mentis</i>, cupiditatis ac consilii, quod cepi, necis mihi +consciscendæ, et <i>fati</i>, quod obstat proposito meo. (Cf. <a name = +"not9_649" id = "not9_649" href = "#line9_649">v. 649 sq.</a>) +<i>Parcarum latens fraus</i>, cæcæ insidiæ fati, quæ me ad graviora +reservant (<a name = "not9_651" id = "not9_651" href = +"#line9_651">v. 651</a>). +—<i>cuncta</i>, dedecus et pœnas; Lenz.</p> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_654" id = "not9_654" href = "#line9_654">654.</a> +Cf. Virg. Æn. XII, 643 sqq. Lefeb. +—<a name = "not9_655" id = "not9_655" href = +"#line9_655">655.</a> <i>fugiam</i> Romam, quo turpius et +ignominiosius ne Hannibal quidem in votis habere posset? Lenz.</p> + + +<div class = "text"> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_656" id = "line9_656"> </a> +Plura indignantem telis propioribus hostes</p> +<p><a name = "line9_657" id = "line9_657"> </a> +Egere, et sonipes rapuit laxatus habenas.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +<a name = "not9_656" id = "not9_656" href = "#line9_656">656.</a> +<i>Plura indignantem</i>, quum indignatione adcensus plura loqui vellet. +—<a name = "not9_657" id = "not9_657" href = +"#line9_657">657.</a> <i>laxatus habenas</i>, laxis habenis.</p> + + + +<hr class = "mid"> + +<h5 class = "variae"><a name = "variae9" id = "variae9"> +Liber IX: Variæ Lectiones</a></h5> + +<div class = "variae"> + +<span class = "pagenum">550</span> +<p><a name = "var9_4" id = "var9_4" href = "#line9_4">4.</a> +<i>Omina</i> Put. R. 1, Parm. Med. Vulgo <i>omnia</i>, solenni +varietate, de qua vid. Drak. et quos laudat. +—<a name = "var9_5" id = "var9_5" href = +"#line9_5">5.</a> <i>E somnis</i> R. 1, Med. et omnes +Marsi edd. <i>Ex somnis</i> aliæ. Male! <i>Exsomnis</i> est id. qd. +insomnis; vid. Draken. ad h.l. Bentl. ad Horat. Od. III, <span class = +"smallcaps">xxv</span>, 9, et Heins. ad Virg. Æn. VI, 556. +—<a name = "var9_6" id = "var9_6" href = +"#line9_6">6.</a> <i>segnititæ</i> Med. et R. 1, in marg. quod +auctore N. Heins. recepit Drak. Sed vid. <a class = "crossref" href += "bookIII.html#not3_88">not. ad III, 88</a>. +—<a name = "var9_7" id = "var9_7" href = +"#line9_7">7.</a> <i>bello</i>, vel potius <i>vallo</i> pro +<i>velle</i> malebat N. Heins. Sed Varronem noctu flagrasse +cupiditate tubas et classica exercendi, non revera ea exercuisse jam +monuit Drak. +—<a name = "var9_10" id = "var9_10" href = +"#line9_10">10.</a> <i>jam</i>, non <i>nam</i>, Oxon. vel teste +Lefeb. duo scripti. +—<a name = "var9_13" id = "var9_13" href = +"#line9_13">13.</a> Vulg. <i>hostili tingere</i>. quod primus +reposuit Nicander. +<span class = "pagenum">551</span> +—<a name = "var9_18" id = "var9_18" href = +"#line9_18">18.</a> <i>properanti fata</i> forte præstiterit, ut +<i>fata lacessere</i>, <i>irritare</i>, etc. et contra <i>tenere</i>. +Conf. <a class = "crossref" href = "bookI.html#not1_225">not. ad +I, 225</a>, <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_268">268</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#not4_731">IV, 731</a>; <a class = "crossref" href = +"bookV.html#not5_234">V, 234</a>. Sed vulgata quoque lectio bene se +habet. +—<a name = "var9_25" id = "var9_25" href = +"#line9_25">25.</a> <i>Siccine, sic</i>, non <i>Siccine nunc</i>, +Colon. nervosius, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_506">IV, 506</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookXVI.html#line16_125">XVI, 125</a>; N. Heins. +—<a name = "var9_29" id = "var9_29" href = +"#line9_29">29.</a> <i>deripe</i>, non <i>diripe</i>, Oxon. et +Putean. <i>deripe dextris</i>, scilicet arma, pro <i>deripe dextras</i>, +recte emend. N. Heins. quem vid. ad Ovid. Met. III, 52. Id recepi +cum Lefeb. non inprob. Drak. qui jam +<span class = "pagenum">552</span> +contulit verba Liv. XXII, 44; <i>se constrictum a collega teneri; ferrum +atque arma iratis, et pugnare cupientibus adimi militibus</i>. +—<a name = "var9_30" id = "var9_30" href = +"#line9_30">30.</a> <i>liventia</i> Put. R. 1, 3; Med. +<i>viventia</i> Oxon. <i>libentia</i> Parm. <i>umentia</i> Col. +<i>uventia</i> maluerit N. Heins. refrag. Drak. qui multis exemplis +vulgatam lect. firmat. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#var1_259">ad I, 259</a>; <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_125">II, 125</a>, <a class = "crossref" href = +"bookII.html#var2_469">469</a>; <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#var3_522">III, 522</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#var8_458">VIII, 458</a>. +—<a name = "var9_32" id = "var9_32" href = +"#line9_32">32.</a> <i>Me</i> Oxon. et R. 1, <i>Et memorem +p.</i> Med. <i>marem</i> R. 1, et in marg. <i>Martem</i>, quod +etiam N. Heins. in mentem venit. +—<a name = "var9_33" id = "var9_33" href = +"#line9_33">33.</a> <i>rapito</i>, non <i>capito</i>, Col. +—<i>primis</i> e 3 scriptis recepit Drak. suadentt. Modio et +N. Heins. Nos vulgatam lect., quæ exquisitior est, revocavimus cum +Lefeb. <i>Primus Phœbus</i>, <i>sol</i> et <i>dies</i> passim poetis +dicitur. Conf. <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_235">ad +II, 235</a>, et Burm. ad Val. Fl. III, 257. Notandus inpr. locus Virg. a +Silio expressus Æn. IV, 584, <i>Et jam prima novo spargebat lumine +terras Aurora</i>. +—<a name = "var9_35" id = "var9_35" href = +"#line9_35">35.</a> <i>propere</i> Col. Oxon. R. 1 et 3, +<i>prope</i> Parm. Med. ed. Marsi et Martini Herbip. Vulg. +<i>primus</i>.</p> + +<p><a name = "var9_39" id = "var9_39" href = "#line9_39">39.</a> +<i>deleto</i>, non <i>dilecto</i>, tres scripti et R. 2; +<i>dejecto</i> conj. N. Heins. et Burm. Conf. <a class = "crossref" +href = "bookXV.html#not15_461">not. ad XV, 461</a>. +<span class = "pagenum">553</span> +—<a name = "var9_50" id = "var9_50" href = +"#line9_50">50.</a> <i>armis</i> Ox. et Put. +—<a name = "var9_55" id = "var9_55" href = +"#line9_55">55.</a> <i>At quos</i> Col. <i>Aut quos</i> R. 2. +Vulg. <i>capessunt, Haud quos Flaminius, sed dira a. D.</i> In ed. Drak. +<i>At quo</i>, operarum haud dubie incuria. +—<a name = "var9_57" id = "var9_57" href = +"#line9_57">57.</a> <i>Cumæa</i> Col. in quo tamen plerumque +<i>Cymæa</i>, more Græcorum, scribitur. Cf. <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#var8_531">ad VIII, 531</a>; <i>Crimea</i> in scriptis. +teste Lef. <i>Crinea</i> R. 2. Vulg. <i>Grynæa</i>. Sed scribendum +certe <i>Grynea</i>, Γρύνεια, h.e. Apollinea, ab Apolline inspirata; +vid. +<span class = "pagenum">554</span> +Heyne ad Virg. Ecl. VI, 72.</p> + +<p><a name = "var9_67" id = "var9_67" href = "#line9_67">67.</a> +<i>cretus</i> conj. Scalig. ad oram cod. sui. Male! +—<a name = "var9_72" id = "var9_72" href = +"#line9_72">72.</a> <i>Solinus</i> Col. passim, quod recepit Drak. +Scriptura anceps; vid. Heins. ad Ovid. Fast. IV, 79; <i>Rhæteo</i> +multi, etiam Draken. et Ernesti. Sed est <span class = "greek" title = +"Rhoiteion">Ῥοίτειον</span>. +<span class = "pagenum">555</span> +—<a name = "var9_77" id = "var9_77" href = +"#line9_77">77.</a> <i>At</i> Put. R. 1, et Med. quod recepit +Lef. non inprob. Drak. ut sensus sit: Satricum primo bello Punico +captum, et in Libyam abductum, <i>at</i> nunc iterum in Italiam <i>cum +rege</i> Autololum, cui dono datus fuerit, advectum fuisse, ut Gætuli, +seu Autololes, in exercitu Hannibalis stipendia merentes (conf. III, +288, 306), eo interprete Romanos intelligerent. +—<a name = "var9_83" id = "var9_83" href = +"#line9_83">83.</a> <i>quia</i> pro <i>nam</i> refinxit Nicander, +quem deinde omnes ante Drak. sequuti sunt.</p> + +<p><a name = "var9_89" id = "var9_89" href = "#line9_89">89.</a> +<i>Macæ</i> Col. <i>Mace</i> Oxon. et Put. cum antt. edd. +<span class = "pagenum">556</span> +—<a name = "var9_105" id = "var9_105" href = +"#line9_105">105.</a> <i>ceri</i> pro <i>cæci</i> R. 1, et in +marg. <i>certi</i>.</p> + +<p><a name = "var9_111" id = "var9_111" href = "#line9_111">111.</a> +<i>Non sim</i> et mox <i>fatearque</i> Colon. Vulgo <i>sum</i> et +<i>fateorque</i>; forte rectius; vid. Burmann. et Heins. ad Ovid. Met. +III, 272; ubi cf. loca similia Petron. c. 81; Apulei. Met. V, +p. 163; Plaut. Menæchm. III, <span class = +"smallcaps">ii</span>, 6, et Hom. Iliad. β, 260. +—<a name = "var9_114" id = "var9_114" href = +"#line9_114">114.</a> <i>Huic. n. i. m.</i> Col. <i>Hinc vestra +nunc impune manu</i> Put. <i>Hinc vestra i. manu</i> Oxon. Sed +<i>evadere</i> ubivis fere a Silio cum quarto casu jungi, monet Drak. +Vulgo <i>Hinc</i> (al. <i>Huic</i>) <i>nostra te i. manus</i>, vel +<i>manu</i>. +<span class = "pagenum">557</span> +—<a name = "var9_116" id = "var9_116" href = +"#line9_116">116.</a> <i>spectante</i> R. 1, et Mediol. +—<a name = "var9_117" id = "var9_117" href = +"#line9_117">117.</a> <i>Nec tibi</i> Oxon. Putean. et Parm. ed. +Non male, judice Drakenborch., si post <i>feram</i> signum interrogandi +ponatur, ut sensus sit: Videremne hostem fratris arma gestare? +<i>nec</i> tibi ea, o mater, ad solatium luctus ferrem, ut nati sepulcro +figeres? <i>Acca</i> Col. quod nomen occurrit ap. Virgil. Æn. XI, 820; +Ovid. Fast. IV, 854; V, 454; Prop. I, <span class = +"smallcaps">xxi</span>, 6, ubi eadem lectionis varietas; +<i>acta</i> Ox. et Put. unde vulg. <i>apta</i>: quo modo sæpe librarii +nomina propria corruperunt, de quo vid. Drak.</p> + +<p><a name = "var9_123" id = "var9_123" href = "#line9_123">123.</a> +<i>Cum</i> Oxon. <i>semanimi</i> Col. unde recepit Drak. Conf. <a class += "crossref" href = "bookIII.html#var3_16">ad III, 16</a>. +—<a name = "var9_130" id = "var9_130" href = +"#line9_130">130.</a> <i>Verum ut castris</i> emend. Scalig. ad +oram cod. sui, et recepit Cell. +<span class = "pagenum">558</span> +—<a name = "var9_136" id = "var9_136" href = +"#line9_136">136.</a> <i>Pœno Marti</i>, hoc est Hannibali, malebat +N. Heins. et vers. 138, <i>spirat</i>. +—<a name = "var9_138" id = "var9_138" href = +"#line9_138">138.</a> <i>cohibete</i>, non <i>prohibete</i>, +scripti et R. 2. +—<a name = "var9_145" id = "var9_145" href = +"#line9_145">145.</a> <i>Attonito et nitens</i> Col. +<i>Attonito</i>, scilicet ex pudore, non ex desperatione; Ern. +<i>Attonitoque timens</i> (hoc est timens nato, ne tanto scelere +perculsus ipse sibi manus inferret) Oxon. Putean. et antt. edd. quod +revocavit Lefeb. coll. simili loco Homer. Iliad. ς, 32 seqq. sed tacite +addita sine codd. auctoritate copula <i>et</i> ante <i>telum</i>. +N. Heinsio formula loquendi <i>sanare pudorem verbis</i> non +satisfaciebat, nescio quare. Eodem certe sensu <i>sanare animos +consolatione dixit</i> Hirt. B. G. VIII, 38; <i>sanare curas</i> Tibull. +II, <span class = "smallcaps">iii</span>, 13; <i>s. dolorem</i> Cic. ad. +Div. V, 16, pr. et Sen. Agam. 130, aliique similia passim. Inprimis +tamen ei displicebant, et spurii videbantur versus 145 et 146, propterea +quod nihil hactenus locutus sit Solymus, quo pudorem sanaret. Sed voc. +<i>verbis</i> ad ea, quæ sequuntur, referendum esse, et hæc ab illis +vss. pendere, recte jam monuerunt Lefeb. et Ern. +—<a name = "var9_149" id = "var9_149" href = +"#line9_149">149.</a> <i>manus</i> pro <i>magis</i> conj. +D. Heins. refrag. filio, quia vox ista mox recurrat. Sed locum hunc +idonea declamatione juvari posse, observat Ern. Pro importuno voc. +<i>magis</i> Schrader in Observatt. p. 27, ingeniose conj. +trajectis literis <i>genas</i>, coll. loco simill. Val. Fl. III, 309 sq. +quem Silius expressit, et ubi verba leguntur Jasonis, amplexati Cyzicum, +quem pariter in nocturno tumultu ignarus interemerat. Satricus exuerat +galeam, +<span class = "pagenum">559</span> +atque in collum filii invaserat, ut oscula suprema jungeret <a class = +"crossref" href = "#line9_143">v. 143 sq.</a> Hinc recte +suspicabatur vir doctus, in vitiato voc. <i>magis</i> aliud latere, quo +pars corporis, quam solerent osculari, significaretur, <i>genas</i>, non +<i>manus</i>, quas pater etiam galeatus jungere potuisset.</p> + +<p><a name = "var9_161" id = "var9_161" href = "#line9_161">161.</a> +<i>imperditus</i> (non occisus <i>Sidoniis</i>, a Pœnis, ut frater meus) +Col. ut <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_416">X, 416</a>; Virg. Æn. X, 430, et Stat. +Th. III, 85; N. Heins. <i>impertitus</i> R. 2. Vulg. +<i>impercitus</i>. +—<a name = "var9_164" id = "var9_164" href = +"#line9_164">164.</a> <i>iniqui... Superi</i> malebat aliquis, +teste +<span class = "pagenum">560</span> +Lefeb. Male! +—<a name = "var9_165" id = "var9_165" href = +"#line9_165">165.</a> <i>nostros celare</i> Col. Vulg. <i>non hos +tolerare</i>.</p> + +<p><a name = "var9_173" id = "var9_173" href = "#line9_173">173.</a> +<i>memorans</i> maluerit N. Heins.</p> + +<p><a name = "var9_182" id = "var9_182" href = "#line9_182">182.</a> +<i>Excibant</i>, non <i>Excibat</i>, scripti. +—<a name = "var9_183" id = "var9_183" href = +"#line9_183">183.</a> <i>surrexerat</i> Parm. +—<a name = "var9_184" id = "var9_184" href = +"#line9_184">184.</a> <i>Non</i> Col. Vulgo <i>Nec</i>, quod +revocavit Ern. +<span class = "pagenum">561</span> +—<a name = "var9_185" id = "var9_185" href = +"#line9_185">185.</a> <i>Iapygas</i> verius esse credebat +N. Heins. et sic ed. Lef. Cf. Ind. et not. Sed vulgata quoque +lectio bene se habet. <i>Iapyx</i>, filius Dædali, a quo <i>Iapygia</i> +nomen adcepisse dicitur, Plin. III, 11. s. 16. +—<a name = "var9_189" id = "var9_189" href = +"#line9_189">189.</a> <i>versus</i>, vel <i>aversus</i>, ut +obstructus virorum strage cursum alio deflexisse dicatur (seu potius +retro fluxisse, ut <a class = "crossref" href = +"bookI.html#line1_48">I, 48</a>), vel <i>mersus</i>, vel denique +<i>inmersus</i>, pro <i>mersus</i>, conj. N. Heins. <i>sepulcro</i> +Col. et Ox. +—<a name = "var9_192" id = "var9_192" href = +"#line9_192">192.</a> Ita scripti et R. 2. Vulg. <i>Clarior +his titulis plus a. c.</i> +—<a name = "var9_193" id = "var9_193" href = +"#line9_193">193.</a> <i>vera</i>, alii, <i>vero</i>, Put. +R. 1, 2. Med. et Marsi ed. syll. posteriore correpta, de quo vid. +Weitz. et Burm. ad Val. Fl. V, 322, quosque Drak. laudat, Auson. +Epigr. CVIII, Barth. ad Stat. Theb. II, 187; Juret. ad Paullini vit. D. +Martini IV, 433; Gifan. Ind. Lucret. voc. <i>Adverbia</i>, et Voss. Art. +Gram. II, 27; <i>certa</i> emend. N. Heins. +—<a name = "var9_196" id = "var9_196" href = +"#line9_196">196.</a> Vulg. <i>et Ætnæis</i>, quod primus edidit +Nicander, et restituit Lefeb. <i>est in</i> +<span class = "pagenum">562</span> +Put. +—<a name = "var9_198" id = "var9_198" href = +"#line9_198">198.</a> <i>veniet</i>, non <i>venient</i>, scripti. +—<a name = "var9_199" id = "var9_199" href = +"#line9_199">199.</a> <i>ductor</i>, non <i>victor</i>, scripti, +R. 1, et Marsi et Ven. quod præter N. Heins. recte probavit, +nec tamen, ut Lefeb. et nos, reduxit Drak. <i>Honor</i>, ut γέρας et +τιμὴ, præmium, vel quidquid honoris causa datur (unde <i>honorarium</i> +et <i>inhonoratus</i>), et quidem h.l. major pars prædæ <i>ductori</i> +debita. Cf. Drak. ad h.l. Burm. ad Quintil. Decl. IV, 1; Ernesti. +Clav. Cic. Id ignorans Barthius corrig. <i>honorus</i>, quia Hannibal +<a class = "crossref" href = "#line9_193">v. 193, 194</a>, solum sibi +honorem poposcerit. +—<a name = "var9_203" id = "var9_203" href = +"#line9_203">203.</a> Vulg. <i>Sigæo</i>; cf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#var1_665">ad I, 665</a>. +—<a name = "var9_204" id = "var9_204" href = +"#line9_204">204.</a> <i>Byzacia</i> Col. <i>Byzātia</i> Put. et +Tell. <i>Byzantia</i> Ox. Parm. et Med. quod non prorsus damnandum +videbatur N. Heins. quia Byzacium Gr. <span class = "greek" title = +"Buzantion">Βυζάντιον</span> dicitur, et <span class = "greek" title = +"Buzantes">Βύζαντες</span> populus, de quo v. Salmas. ad Solin. +p. 320, vel 226, ed. ult. <i>Byrantia</i> R. 1, 2, 3. Vulgo +<i>Buxentia</i>. +—<a name = "var9_206" id = "var9_206" href = +"#line9_206">206.</a> <i>præmia</i>, non <i>prælia</i>, Col. +—<a name = "var9_207" id = "var9_207" href = +"#line9_207">207.</a> Vulg. <i>Tibris</i>, vel <i>Tybris</i>. Sed +vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_607">ad +I, 607</a>. +—<a name = "var9_208" id = "var9_208" href = +"#line9_208">208.</a> Ita Col. Ox. R. 2, et Marsi ed. Ven. +Vulgo <i>Gurgitibus late captivis pascere ripas. depascere</i> etiam +Put. <i>poscere</i> +<span class = "pagenum">563</span> +Colin. et Dausq. qui tamen Modio adstipulatur. +—<a name = "var9_209" id = "var9_209" href = +"#line9_209">209.</a> <i>externo</i>, non <i>extremo</i>, Col. +<i>sanguine</i>, non <i>cardine</i>, scripti, R. 2, et Mars. in +Comm. +—<a name = "var9_210" id = "var9_210" href = +"#line9_210">210.</a> <i>movens</i> Col. +—<a name = "var9_212" id = "var9_212" href = +"#line9_212">212.</a> <i>Garganus</i> Ox. et Put. <i>Gargani</i> +vulg. et Lefeb. qui et tacite <i>Ne</i> pro <i>Neu</i> scripsit. +—<a name = "var9_215" id = "var9_215" href = +"#line9_215">215.</a> <i>Hic</i>, non <i>Hæc</i>, Col. R. 1, +3, Parm. Med.</p> + +<p><a name = "var9_219" id = "var9_219" href = "#line9_219">219.</a> +<i>Consimilem</i> pro <i>Consilio</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var9_221" id = "var9_221" href = +"#line9_221">221.</a> <i>artus</i> scripti, <i>arcu</i> R. 1, +3, Med. Vulgo +<span class = "pagenum">564</span> +<i>arctus</i>. +—<a name = "var9_224" id = "var9_224" href = +"#line9_224">224.</a> <i>Adyrmachidæ</i> Ox. <i>Adirmachidæ</i> +Col. Sed. v. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_279">ad +III, 279</a>. <i>Achirmachidæ</i> R. 1, 3, Med. Vulgo +<i>Adrimachidæ, pariter</i>, etc. <i>patrii</i>, vel <i>Pharii... +Nili</i> pro <i>pariter</i> scribendum putabat N. Heins. +<i>Adyrmachidæ, et pariter g. a. N.</i> h.e. simul omnes ad Nilum +habitantes populi, vel nominatim Nubæ, ad sinistrum Nili latus +habitantes (teste Strab. XVII, p. 786), et <i>corpora ab inmodico +servantes n. P.</i> (cf. <a class = "crossref" href = +"bookIII.html#line3_268">III, 268</a>), vel etiam Æthiopes (de quibus v. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#line3_265">III, 265</a>), +ingeniose et recte, opinor, emend. Drak. qui interpunctionem certe, eo, +quo fecimus, modo mutandam censuit, ut Adyrm. per adposit. <i>gens +adcola Nili</i> dicantur, ut apud Scylac. in Periplo, p. 105; cf. +<a class = "crossref" href = "bookIII.html#not3_279">not. ad III, +279</a>. +—<a name = "var9_230" id = "var9_230" href = +"#line9_230">230.</a> <i>anxere</i> Ox. forte ut <i>unda Europam +curvis anfractibus angit</i> ap. Val. Fl. IV, 727; <i>hausere</i> e Put. +recepit Lefeb. et pro <i>inplevere, occupavere</i> dictum putat, quod +vellem exemplis firmasset; <i>et vario cinxere</i> corrig. +N. Heins. +<span class = "pagenum">565</span> +—<a name = "var9_239" id = "var9_239" href = +"#line9_239">239.</a> <i>Turritæ moles</i> (hoc est, magni +elephanti, machinas, turris instar, dorso ferentes), scripti; cf. +<a class = "crossref missing" href = "bookIII.html#not3_46" title = "in Not.">ad III, 46</a>, et infra vers. <a class = "crossref" href = +"#line9_559">559</a>, <a class = "crossref" href = "#line9_571">571</a>, +<a class = "crossref" href = "#line9_619">619</a>. Vulg. <i>Turritas +moles</i>, ut ipsæ illæ machinæ intelligantur, quæ mox <i>propugnacula, +mobilis agger</i> et <i>muri</i> dicuntur, quod a Siliana verborum +luxurie non abhorret. +—<a name = "var9_240" id = "var9_240" href = +"#line9_240">240.</a> <i>mobilis</i>, non <i>molibus</i>, scripti, +R. 1. Parm. Mediol. et Marsi prima ed. +—<a name = "var9_241" id = "var9_241" href = +"#line9_241">241.</a> <i>evectos</i> legendum putabat +N. Heins. +—<a name = "var9_242" id = "var9_242" href = +"#line9_242">242.</a> <i>nam</i> conj. idem; <i>vagosque</i> Colon. +conf. not. et Burmann. ad Valer. Flacc. III, 558; <i>graves</i> Tell. +<i>gyrosque</i> Oxon. Put. et antt. edd. ante Juntinam, in qua Nicander +primus <i>citosque</i> substituit, quod propterea frustra defendunt +Dausq. et Lefeb. <i>gyroque</i>: ad marg. R. 1. +<span class = "pagenum">566</span> +—<a name = "var9_243" id = "var9_243" href = +"#line9_243">243.</a> <i>datur</i>, non <i>datum</i>, scripti.</p> + +<p><a name = "var9_244" id = "var9_244" href = "#line9_244">244.</a> +<i>intenso</i> Oxon. et Puteol. <i>incenso</i>, ut <a class = "crossref" +href = "bookI.html#line1_55">I, 55</a>; <a class = "crossref" href += "bookII.html#line2_36">II, 36, 41</a>; <a class = "crossref" href = +"bookVIII.html#line8_243">VIII, 243</a>; <a class = "crossref" href = +"bookXII.html#line12_351">XII, 351</a>, Drak. +—<a name = "var9_250" id = "var9_250" href = +"#line9_250">250.</a> <i>ac</i>, non <i>at</i>, Col. et Ox.</p> + +<p><a name = "var9_254" id = "var9_254" href = "#line9_254">254.</a> +<i>jacebat</i> Col. +—<a name = "var9_255" id = "var9_255" href = +"#line9_255">255.</a> <i>in pectora</i> malebat Livineius. +<span class = "pagenum">567</span> +—<a name = "var9_262" id = "var9_262" href = +"#line9_262">262.</a> <i>omnia</i> Martin. Herbip. et Dausq.</p> + +<p><a name = "var9_267" id = "var9_267" href = "#line9_267">267.</a> +<i>properæ</i>, et +<a name = "var9_268" id = "var9_268" href = +"#line9_268">v. 268.</a> <i>Afras lævus</i> (h.e. in lævo +cornu) <i>gentes</i> præstiterit, judice N. Heins. +—<a name = "var9_272" id = "var9_272" href = +"#line9_272">272.</a> <i>obvia ferre</i>, nisi mox <i>inferre</i> +sequeretur, mallet Burm. cui nostra locutio durior videbatur. +—<a name = "var9_274" id = "var9_274" href = +"#line9_274">274.</a> <i>lævo</i> pro <i>dextro</i>, quod et Drak. +et mihi in mentem venit, substituit Lefeb. qui monet poetam pro suo +ingenio, non ad exemplum Livii, aciem ordinasse, et, quia Varro die illa +imperium tenuerit, eum dextro, Paulumque sinistro cornu præfecisse. +Conf. <a class = "crossref" href = "#not9_268">not. ad +v. 268 sq.</a> +<span class = "pagenum">568</span> +—<a name = "var9_276" id = "var9_276" href = +"#line9_276">276.</a> <i>quæque</i>, non <i>quaque</i>, Colon. +Oxon. R. 1, 3, Mediol.</p> + +<p><a name = "var9_280" id = "var9_280" href = "#line9_280">280.</a> +<i>hinnitum</i> Col. et Put. <i>strepitantibus</i> Colon. et Ox. ut +<i>strepere</i> apud Virg. Æn. IX, 808; X, 568, de sonitu, quem +conlisa et inpulsa arma reddunt, Drak. <i>crepitantibus</i> Put. conf. +ad <a class = "crossref" href = "bookXIV.html#line14_310">XIV, 310</a>. +Vulgo <i>trepidantibus</i>, h.e. festinantibus, prob. Dausq. qui +præterea <i>alis</i> pro <i>armis</i> rescribendum putabat: sed eas +Silium jam per <i>agilem virorum discursum</i> expressisse monet Drak. +—<a name = "var9_282" id = "var9_282" href = +"#line9_282">282.</a> <i>Sic tibi</i>, et mox <i>castra</i> pro +<i>astra</i>, Ox. +—<a name = "var9_284" id = "var9_284" href = +"#line9_284">284.</a> <i>Pertulit</i> R. 1, 3, Parm. Med. +<i>minacum</i> Col.</p> + +<p><a name = "var9_287" id = "var9_287" href = "#line9_287">287.</a> +<i>sævo in t.</i> scripti, teste N. Heins. Sed <i>sævo turbine</i> +duo scripti, omnesque editi, si fides habenda Lefeb. qui præposit. +margini adscriptam in textum inrepsisse putat, ut +<span class = "pagenum">569</span> +<a class = "crossref" href = "#line9_196">v. 196</a> et al. passim. +—<a name = "var9_289" id = "var9_289" href = +"#line9_289">289.</a> <i>cælo</i>, non <i>cœlos</i>, scripti et +antt. edd. conf. ad <a class = "crossref" href = +"bookVI.html#line6_498">VI, 498</a>. <i>Luctavit cælo</i> Ox. Put. +R. 1, 3, Parm. Med. prob. Barth. +—<a name = "var9_292" id = "var9_292" href = +"#line9_292">292.</a> <i>Hinc est a captæ</i>, etc. conj. Dausq. +quoniam <i>Vesta</i>, quum terra sit, eaque inmota maneat, a bello et +conflictu seponenda videatur. Eum tamen nimium argutari, parique modo +Vestam a Claudiano non semel induci, ut et a Nasone in Fastis, observat +N. Heins. +—<a name = "var9_293" id = "var9_293" href = +"#line9_293">293.</a> <i>Cybebe</i> pro <i>Cybele</i> reposui; v. +<a class = "crossref" href = "bookVIII.html#var8_363">ad VIII, 363</a>. +—<a name = "var9_297" id = "var9_297" href = +"#line9_297">297.</a> <i>Tritonidos</i> Col. R. 1, 3, Parm. +Med. <i>Tritonidas</i> Put. <i>Tritonides</i> Ox. Vulgo +<i>Tritonides</i>. +—<a name = "var9_303" id = "var9_303" href = +"#line9_303">303.</a> <i>discensum</i> Colon. et Put.</p> + +<span class = "pagenum">570</span> +<p><a name = "var9_305" id = "var9_305" href = "#line9_305">305.</a> +<i>effudit</i> e scriptis et priscis edd. recepi cum Lefeb. Vulg. +<i>effundit</i>. +—<a name = "var9_309" id = "var9_309" href = +"#line9_309">309.</a> <i>Gigantas</i> pro <i>Gigantes</i> scripsi, +auctore N. Heins. quem v. ad Claud. Cons. Hon. IV, 534; Ovid. +Metam. lib. I, v. 152; Fast. lib. III, v. 439. et ex P. IV, +<span class = "smallcaps">viii</span>, 59. +—<a name = "var9_311" id = "var9_311" href = +"#line9_311">311.</a> <i>nimbis effusis</i> R. 1, Parm. Med. +<i>nimbis effusus</i> edd. Marsi et Gryph. <i>membris effusus</i> Put. +<i>strident nimbi c. f. T. s. effusi</i> opinabatur N. Heins. +—<a name = "var9_312" id = "var9_312" href = +"#line9_312">312.</a> <i>rapidæque</i> (h.e. rapaces, ut ap. Ovid. +Epist. X, 96) Ox. et Put. prob. Barth. <i>rabidæque</i> R. 1, +3, Parm. Med. +—<a name = "var9_314" id = "var9_314" href = +"#line9_314">314.</a> <i>Acri ast</i>, vel <i>Ast acri</i> +suspicabatur N. Heins. Sed recte, opinor, Burm. <i>Ac prius insanus +d. quam d. e.</i>, h.e. antequam ad manus ventum est, et comminus +pugnabatur; quam conject. verissimam putabat Draken. et in contextum +recepit Lefeb. coll. XII, 384, 651; XVII, 408; Hom. Iliad. ρ, 530; et +Liv. XXVIII, 2: <i>Post emissa tela, res gladiis geri cœpta</i>. In +vulgata lect. adquiescit Ern. +—<a name = "var9_320" id = "var9_320" href = +"#line9_320">320.</a> <i>cœptet</i>, Col. Ox. R. 2; cf. +<span class = "pagenum">571</span> +<a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_275">ad II, 275</a>. +Vulg. <i>tentet</i>.</p> + +<p><a name = "var9_329" id = "var9_329" href = "#line9_329">329.</a> +τὸ <i>et</i> delendum putabat N. Heins. ut esset adpositio. +—<a name = "var9_335" id = "var9_335" href = +"#line9_335">335.</a> <i>Non ullum</i> Col. R. 2, et Mars. in +notis. <i>Nec u.</i> R. 1, Med. et edd. Marsi. <i>Ullum nec</i> +Asul. Plant. D. Heins. Cell. quia τὸ <i>nec</i> Silii temporibus +nondum +<span class = "pagenum">572</span> +producebatur; <i>desit</i> R. 1 et Med. +—<a name = "var9_336" id = "var9_336" href = +"#line9_336">336.</a> <i>fali</i> pro <i>pili</i> Put. unde +<i>pali</i> conj. N. Heins. +—<a name = "var9_339" id = "var9_339" href = +"#line9_339">339.</a> Hic versus in Puteol. deest, et in vulgg. +edd. ante v. 338 legitur. Sed eos transponendos esse jam viderat +Dausq. cujus conj. firmatur auctoritate cod. Col. et Ox. <i>interdum +ipsis</i> male Nicander, et post eum alii edidere; unde <i>Ipsis +interdum</i> reposuere Gryph. et Nut. ut metro consulerent. Ita quoque +legendum putabat N. Heins., vel <i>Interdum quassis</i>.</p> + +<p><a name = "var9_341" id = "var9_341" href = "#line9_341">341.</a> +<i>aperiri</i> idem recte, puto, emendabat. +—<a name = "var9_344" id = "var9_344" href = +"#line9_344">344.</a> <i>nos</i> Ox. R. 1, 3, Med. +—<a name = "var9_347" id = "var9_347" href = +"#line9_347">347.</a> <i>stetque hactenus</i> malebat Dausq. et +<i>sisque</i> N. Heins. +—<a name = "var9_348" id = "var9_348" href = +"#line9_348">348.</a> <i>dies</i> Put. <i>Deos</i> Buzio.</p> + +<span class = "pagenum">573</span> +<p><a name = "var9_361" id = "var9_361" href = "#line9_361">361.</a> +<i>virescit</i> emend. Livineius; <i>tremiscit</i>, vel <i>tumescit</i> +N. Heins. refrag. Drak. qui cf. Lucr. I, 253, et Gifan. ind. +Lucr. v. <i>Nitidæ fruges</i>. Omnino <i>incurvata nitescit</i> +exquisite dictum pro simpl. <i>incurvatur</i>, et <i>nitescunt</i>, vel +<i>nitidæ sunt</i> arbores, fruges, plantæ, quæ pulchrum præbent +adspectum. Cf. Plin. XII, 25; XVII, 5 et 14, med. et 16, in Col. V, +6; Lucr. II, 594; Burm. ad Virg. Ge. II, 211.</p> + +<p><a name = "var9_362" id = "var9_362" href = "#line9_362">362.</a> +<i>acri clamore</i> scripti, ut <a class = "crossref" href = +"bookIV.html#line4_96">IV, 96</a>; <a class = "crossref" href = +"bookX.html#line10_460">X, 460</a>; <i>acris</i> R. 1, 3, +Parm. Med. Beness. Marsi aliæque edd. <i>acer</i> Tell. et vulgg. edd. +quod revocavit Lefeb. +—<a name = "var9_365" id = "var9_365" href = +"#line9_365">365.</a> <i>Inrumpit</i> Puteol. <i>trepidus</i> Col. +<i>trepidos</i> corrig. N. Heins. conf. <a class = "crossref" href += "bookII.html#var2_378">ad II, 378</a>; <i>nigri Sanguinis</i> Col. +quod nescio cur concinnius duxerit N. Heins. et cur Drak. tot +inlustraverit exemplis. Vulgata potius lectio doctior est. +—<a name = "var9_366" id = "var9_366" href = +"#line9_366">366.</a> <i>sub una</i> Col. R. 1, 3, Parm. Med. +Ben. ut jam conjecerat Barth. Vulgo male post <i>corpus</i> comma +ponitur, et legitur <i>sub ima</i>, quod ita interpretatur Cell. «in +pectus excipiebant cuspidem, et cadebant resupini: nam si in tergum +recepissent, ut fugientes solent, super imam cuspidis partem +<span class = "pagenum">574</span> +cecidissent.»</p> + +<p><a name = "var9_370" id = "var9_370" href = "#line9_370">370.</a> +<i>certamine</i> Colon. et Oxon. Vulgo <i>certamina pugnæ Aspera s. +amans</i>, quod servavit Lefeb. +—<a name = "var9_371" id = "var9_371" href = +"#line9_371">371.</a> <i>avens</i> R. 1, 3, Parm. Med. Parum +interest: nec tamen h.l., quod Ernesti monet, sed <a class = "crossref" +href = "bookXII.html#line12_451">XII, 451</a>, Nicander primus edidit +<i>avet</i>. +—<a name = "var9_377" id = "var9_377" href = +"#line9_377">377.</a> <i>Ni decoris assint pariendo tempora +leti</i> Col. unde nostram lectionem eruit N. Heins. <i>Ne decoris +adsint</i> Tell. et R. 2. <i>Ni decoris adsint patiendo tempora +leti</i> edd. Marsi. <i>Ni decoris assint parendo tempore leti</i> Oxon. +et Put. <i>Absit, ni decores pereundo tempora leti</i> R. 1 et Med. +quod non displicet Lefeb. Ita et R. 3, nisi quod in ea +<i>decoret</i> legitur. <i>Ni decoris absint pereundo tempora leti</i> +Parm. <i>Adsint indecoris patiendo tempora letum</i> Ven. Marsi. <i>Ni +decus huic atri superarit tempora leti</i> Benessa. <i>Ni decus affuerit +patiendo, ubi tempora leti Proxima sint, pulchramque petat per vulnera +laudem</i> refinxit Nicander, quem spurii versus auctorem sequuti sunt +alii. <i>Ni decus affuerit patiendo ubi tempora leto</i> conj. Barth. +<i>Ni decus addiderint pereunti tempora leti</i> Burm. <i>Ni decori +prosint</i> (h.e. inserviant) etc. conj. Withof. +—<a name = "var9_379" id = "var9_379" href = +"#line9_379">379.</a> <i>connisus</i> scribendum monet Drak. conf. +<a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_123">ad II, 123</a>. +<span class = "pagenum">575</span> +—<a name = "var9_380" id = "var9_380" href = +"#line9_380">380.</a> <i>Caralim</i> scripti et ed. Parm. Vulgo +<i>Calarim</i>. Nomen ductum ab oppido Sardiniæ, quod in optimis libris +<i>Caralis</i> scriptum legitur ap. Plin. III, 7; Mel. II, 7; +Strab., Liv., Ptol. et al. <i>Calarmi</i> R. 1 et Med.</p> + +<p><a name = "var9_383" id = "var9_383" href = "#line9_383">383.</a> +<i>arva</i>, non <i>arma</i>, Col. +—<a name = "var9_384" id = "var9_384" href = +"#line9_384">384.</a> <i>Oppetit</i> malebat Lef. conf. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#var5_526">ad V, 526</a>; <i>ut mortis +premat in t. d.</i> legendum fere videbatur Drak., qui certe in his +verbis non ταυτολογίαν inesse putabat, sed rationem, qua motus Caralis +arva hostilia momorderit, ne scil. victus dolore mortis vocem viro forti +minus decentem emitteret. Sed <i>premit in tellure dolores</i>, +levaturus eos morsu, ut fit in summo dolore; Ern. +—<a name = "var9_385" id = "var9_385" href = +"#line9_385">385.</a> <i>Gabaris</i> recte, opinor, emend. +Scaliger, et, qui in nonnullis libris id inveniri testatur, Dausq. +<i>Sicchæ</i>, non <i>Sichæ</i>, passim Col. cum Parm. et ubique +R. 1 et Med. +—<a name = "var9_390" id = "var9_390" href = +"#line9_390">390.</a> <i>sero</i>, non <i>ferro</i>, Col. Put. +R. 2.</p> + +<p><a name = "var9_396" id = "var9_396" href = "#line9_396">396.</a> +<i>Depulerat</i> Put. ut ap. Lucan. II, 666 (ubi v. Oudend.) et ὤσῃ ap. +Hom. Iliad. ν, 138; Lefeb. Vulgo <i>Detulerat</i>, quod Drak. defendi +posse +<span class = "pagenum">576</span> +monet ex Val. Fl. II, 523, ubi v. Burm. +—<a name = "var9_401" id = "var9_401" href = +"#line9_401">401.</a> <i>Capro</i> R. 1, 3, Parm. Mediol. +Vulgo <i>Caspro</i>, quod non est nomen Rom. +—<a name = "var9_403" id = "var9_403" href = +"#line9_403">403.</a> <i>æs patrium ac commune duobus Paupertas +sacrum</i> (h.e. instar religionis animos duorum continens, et sacra +quædam res, utpote quæ frugi vitam colere docet) malebat Barth. Adv. +I, 20. Male! <i>ac patriæ</i> opinabatur N. Heins. +—<a name = "var9_410" id = "var9_410" href = +"#line9_410">410.</a> <i>Symætho</i>, non <i>Symetho</i>, Col. Ita +et scribendum <a class = "crossref" href = +"bookXIV.html#line14_231">XIV, 231</a>; <span class = "greek" title = +"Sumaithos">Σύμαιθος</span> fl. in Sicilia. Conf. Heins. ad Ovid. Met. +XIII, 750.</p> + +<span class = "pagenum">577</span> +<p><a name = "var9_416" id = "var9_416" href = "#line9_416">416.</a> +<i>repararat</i> conj. N. Heins. frustra.</p> + +<p><a name = "var9_429" id = "var9_429" href = "#line9_429">429.</a> +Sic idem vulgatam lectionem <i>cœpta sese in d. v.</i> emendavit; +<i>incœpta sese d.</i> Ox. et Put. <i>incœpta sese ad d.</i> R. 3; +<i>incepta ad sese d.</i> R. 1 et Med. +<span class = "pagenum">578</span> +—<a name = "var9_434" id = "var9_434" href = +"#line9_434">434.</a> <i>in</i>, non <i>ab oris</i>, scripti et +R. 2. +—<a name = "var9_435" id = "var9_435" href = +"#line9_435">435.</a> <i>Quantos non alio Marte</i>, nulla alia +pugna, pro vulg. <i>Quanto non alias</i>, reposuit N. Heins. +<i>Quantos</i> scripti; <i>Quantas</i> R. 2; <i>alios</i> Col.</p> + +<p><a name = "var9_438" id = "var9_438" href = "#line9_438">438.</a> +<i>Desiluere</i> Col. Vulgo <i>Dissiluere</i>, prob. Lefeb. ut sensus +sit: diversi huc Mavors, illuc Pallas e nube inruunt in campum. +—<a name = "var9_441" id = "var9_441" href = +"#line9_441">441.</a> <i>acer</i> Put. R. 1, Parm. Med. +<i>pectora</i>, non <i>pectore</i>, scripti, R. 1, Parm. Med. +—<a name = "var9_442" id = "var9_442" href = +"#line9_442">442.</a> <i>ab orbe</i>, h.e. clipeo etiam legi posse +monebat N. Heins. +—<a name = "var9_445" id = "var9_445" href = +"#line9_445">445.</a> <i>e casside</i> Col. +<span class = "pagenum">579</span> +—<a name = "var9_447" id = "var9_447" href = +"#line9_447">447.</a> <i>proturbans</i>, non <i>perturbans</i>, +Col. +—<a name = "var9_449" id = "var9_449" href = +"#line9_449">449.</a> <i>Munera</i>, per adpositionem, malebat +N. Heins.</p> + +<p><a name = "var9_452" id = "var9_452" href = "#line9_452">452.</a> +<i>Audere est</i> Put. R. 1. 3, Parm. Med. <i>Audere et</i> Martin. +Herbip. unde <i>Auderet</i> refinxit Nicander, quem alii secuti sunt. +<i>Audere propius</i>, etc. Oxon. <i>Auderent</i> Benessa, quod et conj. +Barth. Adv. II, 9; <i>Audiere</i> R. 2.</p> + +<p><a name = "var9_458" id = "var9_458" href = "#line9_458">458.</a> +<i>edoctus</i> Put. vel potius, Lefeb. teste, <i>ebetus</i>. +—<a name = "var9_459" id = "var9_459" href = +"#line9_459">459.</a> <i>in pugnas</i>, h.e. in usum pugnæ, +scripti. Vulgo <i>in pugna</i>, dum pugnant. <i>In pugnam</i> edidit +Lefeb. quoniam in antiquis sit <i>pugna</i>. +<span class = "pagenum">580</span> +—<a name = "var9_466" id = "var9_466" href = +"#line9_466">466.</a> <i>rapide</i> Tell. et R. 2, +<i>rabido</i> malebat Drakenborch. +—<a name = "var9_467" id = "var9_467" href = +"#line9_467">467.</a> <i>scrupisque</i> legendum putabat +N. Heins. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookVII.html#var7_274">ad lib. VII, v. 274</a>. <i>horrentia</i>, +non <i>hærentia</i>, scripti et R. 2. +—<a name = "var9_469" id = "var9_469" href = +"#line9_469">469.</a> <i>Sason</i> Colon. et Oxon. <i>Sanson</i> +Puteol. R. 1, 3, Mediol. <i>Saxon</i> Parm. Vulgo <i>Sasson</i>, +vid. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#var7_480">ad VII, +480</a>.</p> + +<p><a name = "var9_473" id = "var9_473" href = "#line9_473">473.</a> +<i>Œnotriis</i> scripti, R. 1, 3, Parm. Med. Sed vid. <a class = +"crossref" href = "bookVIII.html#not8_46">not. ad VIII, 46</a>. +—<a name = "var9_474" id = "var9_474" href = +"#line9_474">474.</a> <i>Germanoque</i>, h.e. in Martem. Col. Vulgo +<i>Germanæque</i>, scilicet Jovis, i.e. Junonis, pro qua Palladem +stetisse monet Cell. coll. <a class = "crossref" href = +"#line9_526">v. 526</a>. +—<a name = "var9_478" id = "var9_478" href = +"#line9_478">478.</a> <i>Ægida</i> R. 1, a m. sec. quod +recepere Lefeb. et Ern.</p> + +<span class = "pagenum">581</span> +<p><a name = "var9_480" id = "var9_480" href = "#line9_480">480.</a> +<i>sat certa sui</i> conj. N. Heins. quem vide ad Valer. Flacc. +I, 79.</p> + +<p><a name = "var9_487" id = "var9_487" href = "#line9_487">487... +489.</a> +Ita Col. Recte. Vulgo <i>fusamque... nebula circumdatus atra, Restituit +pugnam</i>. <i>fusorque</i> Oxon. Put. Tell. R. 2, et al. edd. +<i>fusasque</i> R. 1, 3, <i>furorque</i> Put. teste Lefeb. Mox +<i>acri</i> scripti et R. 2, <i>nebulam c. atram</i> tacite edidit +Lefeb. +—<a name = "var9_491" id = "var9_491" href = +"#line9_491">491.</a> <i>Quum</i> non <i>Tum</i>, scripti et +R. 2, <i>cui flamina carcer tenens</i> malebat N. Heins. ut ad +τὸ <i>parent</i> referretur. +—<a name = "var9_494" id = "var9_494" href = +"#line9_494">494.</a> <i>furentis</i> in quibusdam edd. +<span class = "pagenum">582</span> +—<a name = "var9_495" id = "var9_495" href = +"#line9_495">495.</a> <i>Ætolis</i> pro <i>Æoliis</i> recte +substituere N. Heins. et Cluv. Ital. ant. IV, 12, p. 1227. +—<a name = "var9_496" id = "var9_496" href = +"#line9_496">496.</a> Lef. ducibus antiquis (quibus? frustra +quæres), <a class = "crossref" href = "#line9_513">v. 513</a> (in +quo <i>Ecce caput</i> refinxit) et 514, post hunc versum, vss. 515... +517, post <a class = "crossref" href = "#line9_500">v. 500</a>, et +vss. 518... 520, post <a class = "crossref" href = +"#line9_507">v. 507</a>, posuit. Ita primum memoratur, quid +Vulturnus nocuerit Romanis, et deinde quantum Pœnis profuerit. Sed +vulgaris verborum ordo, etsi a rhetorica forte subtilitate alienus, +tamen et naturæ rei h.e. perturbationi illi, et rationi poeticæ multo +convenientior videtur Cl. Ernesto. +—<a name = "var9_504" id = "var9_504" href = +"#line9_504">504.</a> <i>Jussa lætatur rabie</i> Col. quod cum +Lefeb. recepi, auctore N. Heins. et Richter. Specim. Obss. Crit. +p. 75. In ed. Drak. <i>lætantur</i>, haud dubie operarum errore, +quem non sustulit Ernesti. <i>Jussa lacerantur rabie</i> Oxon. Put. et +edd. tantum non omnes. <i>Jussa lacessantur r.</i> edd. Basil. <i>Jussa +bacchatur rabie</i> Parm. et Beness. <i>Jussus acerbatur rabie</i> +corrig. Dausq. prob. Barth. <i>Jussa alacer agitur</i> conj. Huetius, et +<i>Jussa alacer fertur</i> Lefeb. +—<a name = "var9_505" id = "var9_505" href = +"#line9_505">505.</a> <i>jubæque</i> emend. Dausq. et +N. Heins. quod tacite recepit Lefeb. +—<a name = "var9_507" id = "var9_507" href = +"#line9_507">507.</a> <i>in tergum</i> pro <i>interdum</i> ex +emendat. Barth. Adv. II, 9, jam edidit Cell. +—<a name = "var9_508" id = "var9_508" href = +"#line9_508">508.</a> <i>secundant</i> Col. et Oxon. Vulgo +<i>secundat</i>. +<span class = "pagenum">583</span> +—<a name = "var9_512" id = "var9_512" href = +"#line9_512">512.</a> <i>marcet</i> Oxon. et Puteol. prob. Barth. +Adv. II, 9, ut sit, marcore ignavam mortem inter media tela perit. +Male! +—<a name = "var9_515" id = "var9_515" href = +"#line9_515">515.</a> <i>agitat tergo</i> Veneta II, Marsi, quod +mendum typograph. multas postea edd. occupavit. +—<a name = "var9_517" id = "var9_517" href = +"#line9_517">517.</a> <i>ori</i>, scilicet Romanorum, maluerit +N. Heins. coll. VII, 146; XII, 616. <i>Ventus Cercius, quum +loquare, buccam implet</i>, Gell. N. A. II, 22; Drakenborch. +—<a name = "var9_518" id = "var9_518" href = +"#line9_518">518.</a> <i>prementes</i> conj. N. Heins. pro +<i>ferentes ferrum</i>, quod numquam legere meminit. Vulgatam lect. +Drakenb. firmat e <a class = "crossref" href = +"#line9_544">v. 544</a>; Tac. Ann. I, 35, et Virg. Ge. IV, +330. Conf. sup. <a class = "crossref" href = "bookIII.html#var3_365">ad +III, 365</a>. +—<a name = "var9_519" id = "var9_519" href = +"#line9_519">519.</a> <i>ducto</i> R. 1, 3, Parm. Med. Conf. +Gron. Obss. I, 13; <i>dictu</i> Oxon. et Put. Vulgo <i>et ictu</i>. +—<a name = "var9_522" id = "var9_522" href = +"#line9_522">522.</a> <i>iras</i> Col. ut conj. D. Heins. +—<a name = "var9_523" id = "var9_523" href = +"#line9_523">523.</a> <i>libravit</i>, Oxon. Put. R. 1, 3, +Parm. Med. unde N. Heins. ad +<span class = "pagenum">584</span> +h.l. et ad Claud. in Rufin. II, 406; <i>libavit</i> scribendum putabat, +quod post Cell. et Drak. recepit Ernesti, cui tamen, ut Lefeb., hoc de +<i>turbine</i> paulo clementius et tenuiter dictum videtur. Sed +epitheton <i>summas</i> illi conj. favet, nisi forte <i>fulvas +cristas</i>, ut sup. vers. 450, poeta scripsisse censendus sit. Conf. +<a class = "crossref" href = "bookV.html#var5_274">ad V, 274</a>, et +Stat. Th. V, 587.</p> + +<p><a name = "var9_535" id = "var9_535" href = "#line9_535">535.</a> +<i>hic</i> Oxon. Vulgo <i>hæc</i>. +—<a name = "var9_538" id = "var9_538" href = +"#line9_538">538.</a> <i>dissice</i>, Oxon. Put. R. +<span class = "pagenum">585</span> +2, unde <i>disjice</i>, auctore N. Heins., dedit Drak. Conf. Intpp. +ad Val. Fl. III, 141, 162; Gronov. ad Senec. Phœn. 343; Heins. et Burm. +ad Ovid. Met. XII, 108, 252; ad Virg. Æn. VIII, 191, 355; XII, 655, et +Ge. I, 283. Sed vulgata lectio, quam et Lefeb. servavit, in omnibus +fere libris reperitur, et nervosior est; vid. <a class = "crossref" href += "bookVI.html#not6_280">not. ad VI, 280</a>. +—<a name = "var9_539" id = "var9_539" href = +"#line9_539">539.</a> <i>nil obstamus</i> opinabatur N. Heins. +quod, judice Ernesti, est quoddam glossema. At prorsus tamen responderet +Homerico τάων (scilicet πολήων) οὔτι ἐγὼ πρόσθ᾽ ἵσταμαι Iliad. δ, 54. +Præterea majestati Junonis magis congruit, quam illa, <i>nil oramus</i>, +h.e. non deprecor pro Pœnis. Conf. Iliad. δ, 57 seqq. +—<a name = "var9_541" id = "var9_541" href = +"#line9_541">541.</a> <i>plagis</i> pro <i>vadis</i> maluerit +N. Heins.</p> + +<p><a name = "var9_548" id = "var9_548" href = "#line9_548">548.</a> +<i>vertet</i> scripti, R. 1, 3, Parm. Med. et Marsi edd.</p> + +<span class = "pagenum">586</span> +<p><a name = "var9_562" id = "var9_562" href = "#line9_562">562.</a> +<i>Fabium</i> pro <i>juvenem</i> priscæ edd. insigni librariorum audacia +et stupore. +—<a name = "var9_563" id = "var9_563" href = +"#line9_563">563.</a> <i>Quæ jam Furiæ, quis te egit in hostem? An, +Minuti, Deus?</i> emend. Barth. Adv. II, 9. +—<a name = "var9_564" id = "var9_564" href = +"#line9_564">564.</a> <i>En inimice Deis</i> priscæ edd. +<i>Minuci</i>, non <i>Minuti</i>, Col. vid. <a class = "crossref +missing" href = "bookVII.html#var7_386" title = "recte 386">ad VII, +384</a>. +—<a name = "var9_565" id = "var9_565" href = +"#line9_565">565.</a> <i>navus in armis</i> R. 1, 3, Parm. +<i>natus in armis</i> Med. +<span class = "pagenum">587</span> +—<a name = "var9_572" id = "var9_572" href = +"#line9_572">572.</a> <i>prævectus</i> Col. et Put. vid. <a class = +"crossref" href = "bookV.html#var5_170">ad lib. V, v. 170</a>. +Vulgo <i>provectus</i>.</p> + +<p><a name = "var9_575" id = "var9_575" href = "#line9_575">575.</a> +<i>Immani... vulnere</i> corrig. Livineius, metuens forte, ne metro vis +fieret. Sed vid. <a class = "crossref" href = "bookVII.html#var7_618">ad +lib. VII, v. 618</a>, et <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_398">not. ad lib. I, v. 398</a>; <a class = +"crossref" href = "bookIV.html#line4_192">IV, 192</a>. +—<a name = "var9_582" id = "var9_582" href = +"#line9_582">582.</a> <i>derecta</i> Colon. (teste Lefeb. tres +scripti) vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_92">ad II, +92</a>. Vulgo <i>dejecta</i>. +—<a name = "var9_585" id = "var9_585" href = +"#line9_585">585.</a> <i>Exiit</i> Col. Cf. <a class = "crossref" +href = "bookI.html#var1_642">ad I, 642</a>. +—<a name = "var9_586" id = "var9_586" href = +"#line9_586">586.</a> <i>furens</i> maluerit N. Heins. et ego. +Sed vid. <a class = "crossref" href = "#not9_99">not. ad v. 99</a>. +—<a name = "var9_587" id = "var9_587" href = +"#line9_587">587.</a> <i>Tadio</i> Col. quod, ut <i>Ufentis</i>, +nomen Latinum esse docuere N. Heins. et Draken. coll. Pers. VI, 66; +Fabrett. Inscr. p. 445, 679, 752; Grutero et aliis. Conf. Ernesti +clav. Cic. <i>Radio</i>, seu <i>Rodio</i> conj. Barth. Adv. II, 9. +<i>Et levius radio</i> Dausq. +<span class = "pagenum">588</span> +Vulgo <i>Nec levius radio</i> scilicet textorio, per stamina sine +hæsione (f. læsione) conjecto; Mars. et Cell. Male! conf. sup. <a class += "crossref" href = "#var9_117">ad v. 117</a>. +—<a name = "var9_595" id = "var9_595" href = +"#line9_595">595.</a> <i>arrectis</i> reponendum putabat +N. Heins. e Virg. Æn. X, 892. Sed Drak. vulgatam lect. tuetur +coll. <a class = "crossref" href = "bookXVII.html#line17_134">XVII, +134</a>, et Liv. VIII, 7.</p> + +<p><a name = "var9_599" id = "var9_599" href = "#line9_599">599.</a> +<i>Spargi</i>, non <i>Spargere</i>, Col. Ox. et R. 2. Cf. <a class += "crossref" href = "bookVI.html#var6_413">ad VI, 413</a>. +—<a name = "var9_600" id = "var9_600" href = +"#line9_600">600.</a> <i>ductor</i>, vel <i>rector</i> non male +post Barth. conj. N. Heins. quum <i>victor</i> non possit dici, qui +hoc prælio subcubiturus sit. Sed quæritur tum, quisnam intelligendus +sit, Paulusne an Varro? Posterior, puto, quoniam penes eum hujus dici +imperium fuit: nisi potius <i>victor</i>, scilicet elephanti est Tadius, +qui, quod utique mireris, vs. 589, <i>corpore non læso</i> in <i>sublime +latus</i> dicitur, et belluæ oculos effodit. +—<a name = "var9_602" id = "var9_602" href = +"#line9_602">602.</a> <i>conjectis</i> omnino scribendum putabat +N. Heins. +—<a name = "var9_603" id = "var9_603" href = +"#line9_603">603.</a> <i>pastus</i> Col. ut <a class = "crossref" +href = "bookXIV.html#line14_308">XIV, 308</a>, et al. <i>portusque</i> +Put. <i>parcusque</i> Oxon. <i>partusque</i> in comment. Marsi. Vulgo +<i>raptusque</i>, ut apud Lucan. III, 501; unde illud retinuit Lefeb. +<span class = "pagenum">589</span> +—<a name = "var9_607" id = "var9_607" href = +"#line9_607">607.</a> <i>per arva</i> edd. R. 1, Med. Marsi, +Martini Herbip. Junt. Ald. et Gryph. <i>per ardua</i> in marg. +R. 1. +—<a name = "var9_614" id = "var9_614" href = +"#line9_614">614.</a> Hic versus, qui a vulgatis libris abest, in +omnibus MSS. et R. 2, legitur.</p> + +<p><a name = "var9_624" id = "var9_624" href = "#line9_624">624.</a> +<i>adsidet</i>, h.e. <i>obsidet</i>, Col. Ox. R. 2, 3. Conf. XII, +453; Pier. ad Virg. Æn. lib. XI, 304, et Heins. ad Val. Flaccum, lib. +V, 536; <i>aspidet</i> R. 1; <i>aspidit</i> Med. Vulgo +<i>obsidet</i>. +—<a name = "var9_625" id = "var9_625" href = +"#line9_625">625.</a> Ita scripti et antiq. edd. In vulgatis libris +<i>et digna</i>. +—<a name = "var9_626" id = "var9_626" href = +"#line9_626">626.</a> <i>dextraque adversum</i> Col. +<i>dextramque</i> Oxon. +—<a name = "var9_627" id = "var9_627" href = +"#line9_627">627.</a> <i>Mincius</i> scripti, R. 1, 3, Med. +Nomen a fluvio, seu lacu agri Mantuani deductum. Conf. <a class = +"crossref" href = "bookI.html#var1_306">ad I, 306</a>; +<i>Mnicius</i> Marsi et Martini Herbip. edd. operarum errore. Vulgo +<i>Mutius</i>, auctore Nicandro. +<span class = "pagenum">590</span> +—<a name = "var9_631" id = "var9_631" href = +"#line9_631">631.</a> <i>Tellure elisis adflixit</i> Colon. unde +<i>Telluri elisis adflixit</i> ex emendat. Modii recepi cum Drakenborch. +vid. <a class = "crossref" href = "bookI.html#var1_674">ad +I, 674</a>. Vulgo <i>Tellure elisit ac flexit</i>. N. Heins. +maluerit <i>Telluri illisis afflixit membris</i>. Sed vid. <a class = +"crossref" href = "bookIII.html#not3_34">not. ad III, 34</a>; <i>Membra +elisa</i> sunt pressu et nexu proboscidis suffocata; Drakenb. Hanc +notionem poeta ter expressit.</p> + +<p><a name = "var9_635" id = "var9_635" href = "#line9_635">635.</a> +<i>Staturi</i> corrig. D. Heins. et Scalig. ad Prop. II, <span +class = "smallcaps">vii</span>, 45; <i>Acturi</i> conj. N. Heins. +qui tamen non dissimulavit, vulgatam scripturam a Gronov. Obss. IV, 15, +jure defendi. Si quid mutandum, reponerem <i>Iturum</i>. +—<a name = "var9_637" id = "var9_637" href = +"#line9_637">637.</a> <i>dura</i> scripti. Vulgatum <i>dira</i> +tuetur Lefeb. +—<a name = "var9_638" id = "var9_638" href = +"#line9_638">638.</a> <i>Quem tibi nam</i>, vel <i>nunc nasci</i> +opinabatur N. Heins. frustra. +—<a name = "var9_639" id = "var9_639" href = +"#line9_639">639.</a> <i>Hannibalemve</i> scripti, non +<i>Hannibalemne</i>. +—<a name = "var9_640" id = "var9_640" href = +"#line9_640">640.</a> <i>præcipites</i> emend. N. Heins. +<i>præcipitis</i> (f. ἀρχαικῶς scriptum) Oxon. et Put. <i>præcipiti</i> +Col. Vulgo <i>præcipitans</i>. +—<a name = "var9_641" id = "var9_641" href = +"#line9_641">641.</a> <i>Atque</i> Col. <i>junctas hastas</i>, h.e. +continuatas, et admodum frequentes, legendum censuit N. Heins. +<span class = "pagenum">591</span> +et permultis exemplis illustravit.</p> + +<p><a class = "missing" name = "var9_645" id = "var9_645" href = +"#line9_645" title = "‘644’ legitur">645.</a> +<i>diducto</i>, non <i>deducto</i>, Col. <i>seducto</i> conj. +N. Heins. et v. 645 <i>converti</i>, infin. hist. Nec tamen +repugnat, si quis <i>convertit</i> adcipiat pro, convertit se, seu +convertitur; quod probat Drak. Conf. <a class = "crossref" href = +"bookI.html#not1_539">not. ad I, 539</a>. Sed <i>convertit +cornipedem</i> jungit Lefeb. +—<a name = "var9_649" id = "var9_649" href = +"#line9_649">649.</a> <i>Parcarumne</i> dedit idem, ne admonitis +quidem lectoribus, <i>fraus hæc</i> maluerit N. Heins. +—<a name = "var9_651" id = "var9_651" href = +"#line9_651">651.</a> <i>qui</i>, non <i>quis</i>, Col. et Oxon. +vid. <a class = "crossref" href = "bookII.html#var2_645">ad II, +645</a>.</p> + +</div> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "../main.html">Præfatio</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<a href = "bookI.html">Liber I</a><br> +<a href = "bookII.html">Liber II</a><br> +<a href = "bookIII.html">Liber III</a><br> +<a href = "bookIV.html">Liber IV</a><br> +<a href = "bookV.html">Liber V</a> +</td> +<td> +<a href = "bookVI.html">Liber VI</a><br> +<a href = "bookVII.html">Liber VII</a><br> +<a href = "bookVIII.html">Liber VIII</a><br> +<b>Liber IX</b><br> +<a href = "bookX.html">Liber X</a><br> +<a href = "bookXI.html">Liber XI</a> +</td> +<td> +<a href = "bookXII.html">Liber XII</a><br> +<a href = "bookXIII.html">Liber XIII</a><br> +<a href = "bookXIV.html">Liber XIV</a><br> +<a href = "bookXV.html">Liber XV</a><br> +<a href = "bookXVI.html">Liber XVI</a><br> +<a href = "bookXVII.html">Liber XVII</a> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "center" colspan = "3"> +<a href = "comm.html">Appendices</a><br> +<a href = "indexAF.html">Index</a><br> +<a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</td> +</tr> +</table> + +</body> +</html> |
