293 files changed, 19413 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/27335-8.txt b/27335-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..a9028af
--- /dev/null
+++ b/27335-8.txt
@@ -0,0 +1,10474 @@
+The Project Gutenberg EBook of De grondbeginselen der Nederlandsche
+spelling, by L. A. te Winkel
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: De grondbeginselen der Nederlandsche spelling
+       Regeling der spelling voor het woordenboek der Nederlandsche taal
+
+Author: L. A. te Winkel
+
+Editor: M. de Vries
+
+Release Date: November 26, 2008 [EBook #27335]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE GRONDBEGINSELEN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This book was
+produced from scanned images of public domain material
+from the Google Print project.)
+
+
+
+
+
+
+
+
+                         Regeling der spelling
+                                Voor het
+                  Woordenboek der Nederlandsche Taal.
+
+
+
+     De echtheid der exemplaren blijkt uit de handteekening van den
+                               bewerker.
+
+
+
+
+                    Druk van D. Noothoven Van Goor.
+
+
+
+
+
+
+                           De Grondbeginselen
+                                  Der
+                        Nederlandsche Spelling.
+
+                         Regeling der Spelling
+                                Voor het
+                  Woordenboek der Nederlandsche Taal.
+
+
+
+                      Vanwege de redactie bewerkt
+
+                                  Door
+                            L. A. te Winkel.
+
+                              Derde druk,
+
+                              Herzien door
+                              M. de Vries.
+
+
+
+                                Leiden,
+                         D. Noothoven Van Goor.
+
+                                 1873.
+
+
+
+
+
+
+
+
+    Die art und weise wie wir unsere sprache mit buchstaben schreiben,
+    dies köstliche mittel das fliegende wort zu fassen, zu verbreiten
+    und ihm dauer zu sichern, musz allen völkern eine der wichtigsten
+    angelegenheiten sein, und die freude, welche eine vollkommne
+    schrift gewährt, trägt wesentlich dazu bei den stolz auf die
+    heimische sprache zu erhöhen und ihre ausbildung zu fördern.
+
+    Jacob Grimm.
+
+
+
+
+
+
+VOORBERICHT
+
+VOOR HET ONTWERP DER SPELLING.
+
+
+Bij het naderen van den tijd, waarop de Redactie met de uitgave
+van het Nederlandsch Woordenboek een aanvang hoopt te kunnen maken,
+heeft zij zich verplicht geacht, vooraf nauwkeurig het spellingstelsel
+te bepalen, dat in het Woordenboek zal worden gevolgd. Te midden der
+vele twijfelingen en onzekerheden, die nog altijd in de spelling onzer
+moedertaal bestaan, bij het verschil van gevoelen onzer taalkundige
+schrijvers omtrent een aantal min of meer belangrijke punten, was
+het volstrekt noodzakelijk een vast plan te beramen en voor alle
+bijzondere gevallen eene bepaalde keuze te doen. Te meer gevoelde de
+Redactie hare verplichting, om hierin met de uiterste behoedzaamheid en
+niet dan na rijpe overweging te werk te gaan, omdat het Woordenboek,
+dat zij eenmaal tot stand hoopt te brengen, uit den aard der zaak
+niet zonder invloed zal blijven en derhalve aan de bewerkers eene
+dubbele verantwoording oplegt. Het algemeene beginsel, dat bij deze
+regeling der orthographie tot leidraad moest verstrekken, kon aan
+geen twijfel onderhevig zijn. Het was aangewezen in het Ontwerp des
+Woordenboeks, door den Voorzitter der Redactie in de vergadering van
+het Derde Taal- en Letterkundig Congres te Brussel voorgedragen,
+en door de algemeene goedkeuring bekrachtigd. Daarin was bepaald,
+dat de in Noord-Nederland aangenomene spelling tot grondslag zou
+worden gelegd, behoudens zoodanige wijzigingen, als de tegenwoordige
+stand der wetenschap noodzakelijk scheen te vereischen. De Redactie
+heeft gemeend, zich aan dat beginsel, als het meest practische en
+bruikbare, te moeten houden. Overtuigd, dat groote veranderingen
+in de spelling eener beschaafde en gevestigde taal, al mochten
+zij op zich zelve wenschelijk zijn, toch nimmer kans hebben om
+algemeen te worden aangenomen, en juist daardoor de zoo wenschelijke
+eenparigheid en vastheid der taalvormen in dreigend gevaar brengen,
+acht zij het boven alle bedenking raadzaam, de bestaande en erkende
+spelling te eerbiedigen, voor zooverre zij met de uitspraken eener
+gezonde taalkennis in overeenstemming is. Met nog sterkeren aandrang
+dan bij de voordracht van het Ontwerp des Woordenboeks geschieden
+kon, mag de Redactie dit beginsel thans aanbevelen, omdat de in
+Noord-Nederland gebruikelijke spelling juist in de jaren, die sedert
+het Brusselsche Congres verstreken, ook door de meeste letterkundigen
+van Zuidelijk Nederland allengs is aangenomen, zoodat werkelijk,
+in de hoofdpunten althans, in het geheele Nederlandsche taalgebied
+eene tot dusverre ongekende eenparigheid is gevestigd. Het zou dwaas
+en roekeloos zijn door gewaagde hervormingen die overeenstemming
+te verbreken, en de eenheid der taal van Zuid en Noord ook in den
+uiterlijken vorm--dat onschatbare voorrecht, dat zonder eenigen
+dwang, maar alleen door vrije overtuiging en zucht tot verbroedering
+langzaam verkregen werd--onbedacht en moedwillig op te offeren aan
+onpractische stelselzucht of ontijdig nieuwigheidsbejag. En waarlijk,
+bij de aanbeveling van het bestaande, als grondslag van de regeling
+der spelling voor het Woordenboek, behoeft de Redactie aan hare
+wetenschappelijke overtuiging geen geweld aan te doen, noch, in het
+belang der eenparigheid, eenige antipathie te overwinnen. Integendeel
+aarzelt zij niet te verklaren, dat werkelijk de aangenomene spelling
+over het algemeen alle aanbeveling verdient. Bij herhaalde ernstige
+overweging is het haar meer en meer gebleken, dat die spelling
+inderdaad vele voortreffelijke eigenschappen bezit, en noch in
+regelmaat noch in duidelijkheid voor die van eenige andere taal
+behoeft onder te doen. Haar is althans geene nieuwere taal bekend, wier
+orthographie de twee groote spellingbeginselen--overeenstemming met
+de uitspraak en aanwijzing van de afleiding en den oorspronkelijken
+vorm der woorden--op gelukkiger wijze vereenigd heeft weten te
+eerbiedigen. Om niet te spreken van het Fransch en Engelsch, wier
+spelling de willekeur zelve is, ook bij de vergelijking met het
+Hoogduitsch is de verhouding geheel in ons voordeel, zelfs al wil
+men de in Duitschland gebruikelijke schrijfwijze niet zoo gestreng
+veroordeelen, als de grootste Duitsche taalkenner doet, die ronduit
+verklaart: »Mich schmerzt es tief gefunden zu haben, dasz kein volk
+unter allen, die mir bekannt sind, heute seine sprache so barbarisch
+schreibt wie das deutsche. [1]"
+
+De taak der Redactie bestond derhalve niet in het ontwerpen van
+een nieuw spellingstelsel, maar alleen in de overweging, welke
+verbeteringen de bestaande spelling, bij de hoogte die de wetenschap
+in onze dagen bereikt heeft, scheen te vereischen. Met dit doel
+voor oogen, heeft de Redactie het geheele vraagstuk der spelling
+aandachtig nagegaan en de geschilpunten zorgvuldig getoetst, met
+inachtneming van alles, wat daarover sedert 1804 door onze taalkundigen
+is geschreven. Vooral heeft zij getracht, die gebrekkige schrijfwijzen
+te verbeteren, die op onjuiste woordafleidingen steunden, of waarbij
+de in het stelsel zelf aangenomene beginselen en regels hetzij
+verkeerdelijk, hetzij in het geheel niet waren toegepast. Om hierin
+met te meerder zekerheid te werk te gaan en den strijd te vereffenen,
+die zich hier en daar tusschen de verschillende spelregels voordeed,
+heeft zij gemeend vóór alles de grondbeginselen der orthographie uit
+de natuur en de bestemming van het schrift te moeten afleiden, ten
+einde langs dezen weg des te juister hunne onderlinge verhouding te
+bepalen. Immers, zoodra de hoogere of geringere waarde der algemeene
+beginselen eenmaal is vastgesteld, behoeft men bij de waardeering
+der bijzondere regels niet verlegen te staan met de vraag, welke
+regel in dit of dat bijzonder geval gelden moet. Eerst derhalve de
+algemeene regels na te gaan, te formuleeren en volgens hunne waarde
+te rangschikken, en daarna de betwiste of twijfelachtige punten te
+toetsen: ziedaar wat de Redactie zich voorstelde. Met gerustheid mag
+zij verklaren, dat het haar streven geweest is, hare taak zoo objectief
+mogelijk op te vatten en overal de strengste onzijdigheid te bewaren.
+
+In de volgende bladzijden worden de vruchten van ons
+gemeenschappelijk overleg aan onze landgenooten aangeboden. Zij
+bevatten de uitdrukking onzer eenparige, na zorgvuldig wikken en
+wegen gevestigde overtuiging. De heldere uiteenzetting daarvan is
+men verschuldigd aan ons geacht Medelid, Dr. Te Winkel, die aan ons
+onderzoek het werkzaamste aandeel nam, en zich welwillend belastte
+met de taak, de resultaten in een opzettelijk betoog voor te dragen,
+dat vervolgens, in eendrachtige samenwerking met den ondergeteekende
+herzien en aangevuld, ook de toestemming van ons hooggeschat Belgisch
+Medelid, Prof. David, mocht verwerven. Aan niemand voorzeker kon de
+taak om zulk een betoog te leveren beter toevertrouwd zijn dan aan den
+schrijver van het werkje, De Nederlandsche Spelling getiteld, hetwelk
+door onze taalkundigen en onderwijzers zoo gunstig is opgenomen,
+dat binnen drie jaren reeds een derde druk noodzakelijk werd. In dat
+werkje, ten behoeve van het onderwijs in onze vaderlandsche scholen
+geschreven, had Dr. Te Winkel de algemeen aangenomene--zoogenaamde
+Siegenbeeksche--spelling ontvouwd, met invlechting slechts, hier en
+daar, van enkele critische aanmerkingen. Alleen een onverklaarbaar
+misverstand heeft onlangs een hooggeleerd beoordeelaar--in het
+beste onzer tijdschriften--kunnen verleiden tot de voorbarige en
+door niets gerechtvaardigde meening, alsof dit werkje tevens het
+spellingstelsel bevatte, »dat nu zeker ook tot grondslag gelegd
+zal worden aan het Nederlandsch Woordenboek." Waar had ooit òf de
+Redactie òf Dr. Te Winkel een woord gesproken, dat recht gaf tot
+de onderstelling, alsof--in strijd met het vastgestelde Ontwerp--de
+spelling van Siegenbeek zoogoed als onveranderd in het Woordenboek
+zou worden gevolgd? Integendeel, het voornemen om in die spelling de
+noodige verbeteringen aan te brengen, was in het openbaar duidelijk
+uitgesproken. Doch het oogenblik, om zich van die belofte te kwijten
+en van het ontworpen plan rekenschap te geven, achtte de Redactie
+eerst thans gekomen, nu de uitgave van het Woordenboek begint te
+naderen, en de onlangs gehoudene vergadering van het Zevende Taal-
+en Letterkundig Congres haar eene geschikte aanleiding heeft geboden,
+om--volgens de bepalingen van het Ontwerp--de resultaten van haar
+onderzoek aan het oordeel van deskundigen te onderwerpen. Het is waar,
+de afzonderlijke beraadslaging, die bij dat Congres was aangekondigd,
+heeft geene plaats kunnen vinden: de drukke werkzaamheden, die drie
+langdurige zittingen vulden, en meer nog de gulle gastvrijheid der
+Bruggenaars, lieten geen tijd over voor eene rustige conferentie over
+de spelling, waarvan trouwens de wijdloopige debatten over aa of ae
+de leden reeds meer dan verzadigd hadden. Toch is die bijeenkomst
+te Brugge, door hetgeen in kleinere kringen behandeld werd, ook voor
+onze zaak niet onvruchtbaar gebleven. Van verschillende zijden mocht
+de Redactie bedenkingen vernemen, die tot hernieuwde overweging
+aanleiding gaven. Is daardoor aan den éénen kant de uitgave van
+ons betoog misschien wat lang vertraagd, aan de andere zijde heeft
+zeker het gehalte bij dat uitstel niet verloren. Ook verder houden
+wij ons dringend aanbevolen voor al de aanmerkingen, die men ons
+in het openbaar of schriftelijk zal willen mededeelen. Het zal
+ons ernstig streven zijn, alles rijpelijk te onderzoeken en ook
+op het gebied der spelling, dat van zooveel strijd getuige was,
+te trachten naar de waarheid alleen; want--het is te recht in het
+Ontwerp gezegd--»elke onwaarheid moet vroeg of laat te niet gaan,
+maar de waarheid zal stellig zegevieren, en zij is het alleen, die
+duurzame verzoening verzekert."
+
+Nog een paar opmerkingen tot juiste aanwijzing van het plan en den
+inhoud dezer bladzijden.
+
+Daar de bestaande spelling, die als uitgangspunt werd aangenomen voor
+de schrijfwijze in het Woordenboek te volgen, genoegzaam bekend is,
+mocht het als overtollig en ontijdig worden beschouwd, ons geheele
+spellingstelsel in alle bijzonderheden te ontvouwen. Men vindt hier
+derhalve alleen eene ontwikkeling en waardeering der algemeene
+grondbeginselen; eene opgave der verbeteringen die wenschelijk
+schijnen; en eene herinnering van de onderscheidene schrijfwijzen,
+waaromtrent onze letterkundigen in gevoelen verschillen, met
+vermelding van de keuze, die de Redactie gemeend heeft daaruit te
+moeten doen, en beknopte aanwijzing der redenen, die haar bij die
+keuze hebben geleid. Zij heeft zich natuurlijk bepaald tot die
+punten, die werkelijk betwist of twijfelachtig waren, en zich
+niet opgehouden met de vermelding der talrijke feilen, die zoo
+dikwijls ook door schrijvers van naam worden begaan, maar daarom
+niet minder onverdedigbaar blijven. Uitwijden b.v. voor uitweiden,
+ten aanhoore voor ten aanhooren, de verbogen deelwoorden gehaatte,
+vergoodde, voor gehate, vergode, de verwarring van kindschheid en
+kindsheid, of de onchristelijke spelling van kersfeest, kersnacht,
+voor kerstfeest, kerstnacht, en dergelijke slordigheden meer, hoe
+gewoon zij ook mogen zijn, het blijven feilen en niets meer. Zaken,
+die bij alle deskundigen sedert lang uitgemaakt zijn, behoeven niet
+meer geregeld te worden en lagen dus buiten onze beschouwing.
+
+Er waren echter eenige belangrijke punten, die, in Siegenbeek's
+Verhandeling over de Spelling onaangeroerd gebleven en nooit door
+eenig taalkenner opzettelijk behandeld, in zooverre tot weinig
+geschil aanleiding hadden gegeven, maar niettemin eene bepaalde
+regeling vereischten, om de groote verwarring, die daaromtrent--bij
+het volslagen gemis aan eenig voorschrift of richtsnoer--tot dusverre
+heerschte. Zoo b.v. de gewichtige vraag: welke woorden en uitdrukkingen
+aaneen te schrijven? welke in hunne deelen gescheiden te laten? De
+nauwkeurige overweging van dit omslachtig en ingewikkeld vraagstuk
+heeft de Redactie tot eene bepaalde uitkomst geleid, die--naar
+zij vertrouwt--niet zonder belangstelling ontvangen zal worden,
+als eene bijdrage om in het schrijven onzer moedertaal regelmatig,
+oordeelkundig en naar vaste beginselen te werk te gaan.
+
+Moge dan deze arbeid strekken om in het Woordenboek, met welks
+bewerking de Redactie zich ijverig bezighoudt, het belangrijke
+vraagstuk der spelling te regelen op eene wijze, aan de eischen der
+wetenschap en de behoeften der practijk gelijkelijk voldoende.
+
+
+Leiden,
+23 Januari 1863.        M. D. V.
+
+
+
+
+
+
+
+VOORBERICHT
+
+VOOR DE TWEEDE UITGAVE.
+
+
+De volgende bladzijden behelzen de tweede--herziene en veel
+vermeerderde--uitgave van het Ontwerp der Spelling, door de Redactie
+van het Woordenboek der Nederlandsche Taal in 1863 in het licht
+gezonden. Het Ontwerp is nu eene Regeling geworden, het voorloopige
+plan in een bepaald besluit veranderd; want de tijd was daar, dat
+onze spelling tot in alle bijzonderheden voorgoed moest worden
+vastgesteld. Reeds is de eerste aflevering van het Woordenboek
+verschenen; de tweede ligt bijna gereed. Onze landgenooten, die
+onzen arbeid met hunne belangstelling vereeren, hebben dus reeds de
+spelregelen kunnen opmerken, die door ons zijn aangenomen. Maar wij
+zijn hun nader rekenschap verschuldigd van de beginselen, die ons
+daarbij hebben geleid; bovenal van de wijzigingen, die wij sedert
+de verschijning van ons eerste Ontwerp noodzakelijk of raadzaam
+hebben geacht.
+
+Onze openlijke uitnoodiging, dat deskundigen ons hunne aanmerkingen en
+bedenkingen op het voorgedragen spellingplan niet mochten onthouden,
+is niet vruchteloos geweest. In verscheidene grootere en kleinere
+geschriften, maandwerken, dagbladen enz. is het vraagstuk der
+orthographie, dat een tijdlang gesluimerd had, met vernieuwden lust op
+het tapijt gebracht en aan alle kanten besproken. Alle twijfelachtige
+punten zijn opnieuw aan veelzijdige critiek onderworpen; de meest
+verschillende meeningen hebben warme verdedigers gevonden; over
+en weder is alles aangevoerd wat vóór of tegen te zeggen viel. Ook
+aan belangrijke opmerkingen in bijzondere briefwisseling, van zeer
+bevoegde handen, heeft het ons niet ontbroken. Van hoeveel invloed dit
+alles geweest is, heeft reeds de eerste proeve van het Woordenboek
+bewezen en zal in deze bladzijden nader blijken. Het spreekt wel
+vanzelf, dat er onder de bedenkingen, die men geopperd heeft, veel
+was waarmede wij ons niet konden vereenigen. Zoo het ergens moeilijk
+is tot eenstemmigheid te geraken, het is vooral op het gebied der
+orthographie, wier regeling, bij een zoo beperkt letterstelsel, een
+aantal onoplosbare bezwaren medebrengt, en juist daardoor altijd tot
+tegenstrijdige gevoelens aanleiding moet geven. De ervaring heeft het
+ook nu weder op de afdoendste wijze getoond. Wat de een in ons Ontwerp
+laakte, werd juist door den ander geprezen; de verandering, die dezen
+het meest beviel, door genen het strengst afgekeurd. Reden genoeg om
+uit eigen oogen te blijven zien en, met bedaarde overweging van alle
+meeningen, naar niets anders te streven dan naar de waarheid alleen,
+voor zooverre die althans in zaken van dezen aard bij benadering
+kan worden bereikt. Daar kwam bij, dat het standpunt, waarop zich
+onze geachte beoordeelaars plaatsten, niet altijd datgene was,
+waarop wij behoorden vast te staan. Hun was het veelal om bijzondere
+punten te doen, losse, op zich zelf staande vraagstukken omtrent de
+schrijfwijze van deze of gene woorden, al naarmate eene geliefkoosde
+overtuiging of gevestigde voorkeur medebracht; terwijl wij, die het
+geheel behandelden, het gansche spellingstelsel in zijnen logischen
+samenhang moesten beschouwen en alle bijzonderheden in onderling
+verband aan algemeene beginselen toetsen. Bij iedere afzonderlijke
+vraag moest ons de geheele reeks van soortgelijke vragen, en de band
+die ze alle aaneenknoopt, voor oogen staan, ten einde te verhoeden,
+dat nu eens deze, dan weder een andere maatstaf werd aangelegd, en
+te zorgen, dat de eenheid in het geheele stelsel bewaard bleef. Moge
+dan al onze keuze hier of daar bij den eersten aanblik inconsequent
+schijnen, omdat zij wel eens strijdig is met den eenen of anderen
+bijzonderen, maar ondergeschikten spelregel, bij nader inzien zal
+zij blijken in overeenstemming te wezen met het geheel en met de
+natuurlijke grondbeginselen der spelling, die uit het wezen en de
+bestemming van het schrift noodwendig voortvloeien. Consequentie
+in het geheel en volstrekte consequentie in alle onderdeelen zijn
+onvereenigbaar bij elk stelsel, dat, gelijk de spelling eener taal,
+niet door één allesomvattend brein is bepaald en geregeld, maar de
+samenvoeging is van partieele meeningen omtrent bijzondere punten,
+die zich naast elkander vestigden en eerst allengs zich tot een geheel
+vereenigden, waarin uit den aard der zaak de innerlijke overeenstemming
+niet volkomen zijn kon, omdat niemand het geheel overzag. Bij de
+beslissing van dien innerlijken strijd was het onze overtuiging,
+dat het bijzondere en ondergeschikte ook in de spelling voor het
+algemeene en hoogere moest onderdoen. Doch juist bij die omvattende
+beschouwing van het geheel en al zijne deelen was herhaald onderzoek en
+rijp beraad een dubbel onmisbaar vereischte, en daartoe hebben ons de
+vele opmerkingen, twijfelingen en bezwaren, die wij mochten vernemen,
+overvloedige stof gegeven. Niets hebben wij ter zijde gelegd zonder
+aandachtige overweging. Zoowel de grondbeginselen, waarvan ons Ontwerp
+uitging, als de bijzondere stellingen, die het bevatte, hebben wij
+nogmaals opzettelijk overdacht, nauwkeurig beproefd en met de gemaakte
+bedenkingen vergeleken. Menige wijziging, menige zelfs van gewicht,
+is daarvan het gevolg geweest; en met te meer grond durven wij ons
+vleien, dat de nu voor het Woordenboek vastgestelde spelling aan hare
+wetenschappelijke en practische bestemming zal mogen voldoen.
+
+Maar het was niet genoeg ons stelsel te herzien en te verbeteren,
+het moest ook worden aangevuld door de behandeling van die vragen,
+die tot hiertoe nooit opzettelijk werden beantwoord en toch voor
+de regelmaat der spelling van groot gewicht zijn. Wij bedoelen
+inzonderheid de scheiding der woorden bij het afbreken, en de keuze
+der verbindingsletters tusschen de leden eener samenstelling. Bij
+de eerste uitgave van ons Ontwerp was onze beraadslaging omtrent die
+belangrijke punten nog niet geheel afgeloopen, zoodat wij het raadzaam
+achtten ons daaromtrent eene nadere beslissing voor te behouden. Sedert
+hebben wij het onderzoek geregeld voortgezet en tot een--zoo wij
+hopen--bevredigend einde gebracht. De uitkomsten onzer overwegingen
+bieden wij thans aan het publiek aan. Wij zijn er verre af te gelooven,
+dat het ons gelukt zal zijn, vooral wat het ingewikkeld en netelig
+vraagstuk der samengestelde woorden betreft, alle moeilijkheden
+uit den weg te ruimen en de zaak te regelen op eene wijze, waarin
+terstond iedereen genoegen zal nemen. Maar wie niet onbekend is met
+de schromelijke verwarring, die op dit punt altijd geheerscht heeft,
+wie het met ons betreurt dat een zoo gewichtig onderwerp tot dusverre
+door schijnbaar onoverkomelijke bezwaren alle taalkenners afschrikte
+en nooit ernstig behandeld werd, zal ten minste de poging goedkeuren,
+die wij waagden, om het vraagstuk met moed aan te vatten en naar ons
+beste weten op te lossen. Volkomen regelmaat en strikte consequentie
+was uit den aard der zaak hier niet te bereiken. De vraag is alleen,
+of de schikking, door ons ontworpen, zich aanbeveelt door billijke
+inachtneming en behoedzame toepassing der grondbeginselen, die bij
+eene verstandige spelling tot leiddraad moeten verstrekken. Zoo ja,
+dan zal men wèl doen door zich over kleinigheden heen te zetten, die op
+het eerste gezicht misschien vreemd kunnen schijnen, om liever de zaak
+in haar geheel te beschouwen en de ordelijke regeling te erkennen,
+die wij ook hier poogden te vestigen. Het wordt hoog tijd--voor
+eene taal als de onze, die zoo onuitputtelijk vruchtbaar is in het
+vormen van samenstellingen--dat er een einde kome aan die willekeur
+en slordigheid in het schrijven van samengestelde woorden. Wie het
+wèl met de taal meent, zal gaarne met ons medewerken om ook hier een
+stelsel te doen aannemen, dat veroorlooft met helder bewustzijn een
+vasten maatstaf te volgen.
+
+De zorgen, door ons aan de orthographie gewijd, hadden aanvankelijk
+geen ander doel dan het bepalen der spelling ten dienste van het
+Woordenboek. In dat werk, uit den aard bestemd om invloed te oefenen
+op de ontwikkeling der taal, en dat derhalve aan zijne bearbeiders
+eene zware verantwoordelijkheid oplegt, mochten wij niet gedachteloos
+voortsukkelen in de eenmaal geijkte schrijfwijze, waarin eene halve
+eeuw taalstudie talrijke gebreken en leemten had aangewezen, en die
+eigenlijk aan niemand meer voldeed. Maar verder dan de behoeften van
+het Woordenboek strekten zich onze bemoeiingen niet uit. In hoeverre
+onze taalgenooten in Noord en Zuid onze spelling zouden goedkeuren:
+of zij in ruimeren kring zou doordringen, misschien eenmaal de leuze
+worden der zoo lang vergeefs gehoopte eenparigheid: dit alles moesten
+wij geduldig aan den tijd overlaten. De uitkomst is nu reeds gunstiger
+geweest dan wij immer dorsten vermoeden. Het algemeene verlangen om
+eenmaal tot zekerheid en regelmaat te geraken, kwam onze pogingen te
+gemoet, nog eer wij met den arbeid gereed waren. Men wenschte niets
+liever dan verlost te worden van al dat weifelen en dobberen, dat
+zooveel ongemak veroorzaakte en vooral belemmerend op het onderwijs
+drukte. Bij die diepgevoelde behoefte viel aan ons Ontwerp eene
+belangstelling ten deel, die wij te hooger waardeeren, omdat zij
+reeds tot een belangrijk gevolg heeft geleid. De Belgische Regeering,
+overtuigd van de noodzakelijkheid om de spelregels, in 1841 door
+het Gentsche Taalcongres aangenomen, te doen herzien, heeft bij
+Koninklijk Besluit van 25 Januari 1864 eene Commissie benoemd,
+uit de voornaamste Vlaamsche taal- en letterkundigen bestaande,
+en belast om de hervorming van het spellingstelsel te regelen. Die
+Commissie stelde, als beginsel harer werkzaamheden vast, »dat men het
+verschil van spelling, hetwelk al te lang onze taal in Vlaamsch en
+Hollandsch heeft verdeeld, moest trachten te doen verdwijnen". Zij
+nam het Ontwerp, door de Redactie van het Woordenboek in het licht
+gegeven, tot leiddraad harer beraadslagingen, vereenigde zich in de
+hoofdzaken met de regels, die daarin waren voorgedragen, en knoopte met
+de Redactie eene briefwisseling aan ter nadere overweging van datgene,
+waartegen zij bedenkingen had. Het verschil, dat meest ondergeschikte
+punten betrof, werd spoedig vereffend en loste zich op in de meest
+volkomene overeenstemming. Reeds heeft de Commissie, door de bekwame
+pen van haren woordvoerder, Prof. Heremans, een even grondig als
+sierlijk Verslag uitgebracht en openbaar gemaakt [2]; hare voorstellen
+zijn bij Koninklijk Besluit van 21 November ll. bekrachtigd; de
+nieuwe spelregels voor het onderwijs in de staatsscholen en voor de
+stukken, van de Regeering uitgaande, vastgesteld, en reeds weinige
+dagen daarna--met eene verrassende eenparigheid--door de Vlaamsche
+schrijvers aangenomen en in de dagbladen ingevoerd. Zoo is dan nu
+de eenheid van spelling tusschen Zuid en Noord, die men zoo lang als
+eene volstrekte onmogelijkheid beschouwde en als eene hersenschim van
+dweepzieke ijveraars uitkreet, na weinige jaren van verbroedering,
+een werkelijk bestaand feit geworden; de eenheid der Nederlandsche
+taal, die te lang in Vlaamsch en Hollandsch verdeeld scheen,
+voorgoed en duurzaam gevestigd, door gelijkheid van spelling,
+als door een uiterlijk merkteeken, gewaarborgd. Zoo hebben de
+Congressen, waarin menigeen niets dan eene ijdele vertooning zag,
+eene practische uitwerking gehad, die meer dan iets anders heilrijke
+vruchten zal dragen voor de toekomst onzer taal. Alleen door oprechte
+waarheidsliefde en onderlinge welwillendheid is dit verblijdend
+resultaat tot stand gekomen: de hereeniging op taal- en letterkundig
+gebied met onze broeders uit het Zuiden, die de staatkunde eenmaal
+van ons gescheiden heeft. Om die hereeniging nader te bevestigen, is
+het nu dubbel wenschelijk, dat ook in Noord-Nederland de onzekerheid
+der orthographie weldra plaats make voor vastheid en regelmaat. Naar
+de begrippen, hier te lande aangenomen, kan dit onderwerp niet door
+de bemoeiing der Regeering worden geregeld. Vrijwillige instemming
+moet alles beslissen. Maar reeds doen zich de voorteekenen op,
+dat de eenparigheid ook hier niet zal uitblijven. Meer dan één
+onzer voornaamste schrijvers heeft zich reeds met de spelling
+van het Woordenboek vereenigd, en van alle zijden ontvangen wij de
+blijken van de levendige belangstelling, die de zaak in den kring der
+Nederlandsche onderwijzers heeft opgewekt. De bereidwilligheid, door
+zoovelen betoond, om de voorgestelde wijzigingen in de spelling door
+leer en voorbeeld ingang te doen vinden, legt ons de verplichting op
+om van onzen kant, erkentelijk voor de goedkeuring aan onze pogingen
+geschonken, de taak gemakkelijk te helpen maken door het leveren van
+die practische hulpmiddelen, die voor het onderwijs en het algemeen
+gebruik onontbeerlijk zijn. Wij hopen eerlang ten dienste der scholen
+een beknopt overzicht te geven van de spelregelen, door ons voor het
+Woordenboek aangenomen en in deze Verhandeling breedvoerig ontvouwd;
+om daarna eene Woordenlijst voor de spelling te doen volgen, waarbij
+men in ieder voorkomend geval zal kunnen te rade gaan. Eerst dan zal
+onze orthographische werkzaamheid zijn afgeloopen, en zullen wij ons
+voortaan onverdeeld aan de lexicographie kunnen wijden. De voldoening,
+die de eene helft onzer taak ons zoo ruimschoots heeft opgeleverd,
+geeft moed om in de andere, waarin de sympathie onzer landgenooten
+ons niet minder krachtdadig steunt, met frisschen ijver te volharden.
+
+
+Leiden,
+4 Februari 1865.      M. D. V.
+
+
+
+
+Door de groote belangstelling van het publiek in de zaak der
+spellingherziening is binnen weinige weken een herdruk onzer
+Grondbeginselen noodzakelijk geworden. Wij hebben van deze gelegenheid
+gebruik gemaakt, om hier en daar enkele uitdrukkingen te wijzigen,
+en tevens bij een paar punten ons gevoelen nader te staven, naar
+aanleiding der bedenkingen, onlangs van eene geachte zijde daartegen
+in het midden gebracht, die voor 't overige deels in het jongste
+stuk van den Taalgids breeder zijn beantwoord, deels in de volgende
+nummers zullen beantwoord worden. Buiten dit weinige is deze uitgave
+aan de vorige gelijk gebleven.
+
+
+Leiden,
+4 Juli 1865.      M. D. V.
+
+
+
+
+Deze derde druk is door mij opnieuw herzien, waar het noodig
+scheen gewijzigd, en met de tweede uitgave van onze Woordenlijst in
+overeenstemming gebracht.
+
+
+Leiden,
+30 Sept. 1872.      M. D. V.
+
+
+
+
+
+
+INHOUD.
+
+
+
+EERSTE AFDEELING.
+
+Over de natuur en het doel van het schrift, § 1-32          Blz. 1
+De algemeene spelregels en hunne onderlinge verhouding, § 33-72
+                                                               » 11
+
+TWEEDE AFDEELING.
+
+De bijzondere spelregels, waaromtrent verschil van gevoelen
+bestaat                                                        » 33
+
+De klinkers, § 73-91                                           » 33
+De medeklinkers, § 92-132                                      » 58
+De samenstellingen, § 133-212                                 » 116
+
+    Welke woorden en uitdrukkingen moeten aaneen geschreven
+    worden? § 134-153                                         » 116
+    Gebruik van het koppelteeken, § 154-160                   » 135
+    Hoe te handelen met de verbindingsklanken tusschen de
+    twee leden eener samenstelling? § 161-212              Blz. 139
+
+        De inlassching der verbindings-n, § 180-206           » 151
+
+            De verbindings-n achter substantieven als teeken
+            van den zwakken genitief, § 182-187               » 154
+            als teeken van het meervoud, § 188-197            » 159
+            achter bijvoeglijke woorden, § 198-201            » 172
+                achter werkwoorden, § 202, 203                » 174
+                als invoegsel voor de welluidendheid, § 204-206
+                                                              » 176
+            De inlassching der verbindings-s, § 207-212       » 178
+
+                De verbindings-s als teeken van den tweeden naamval
+                achter zelfstandige naamw., § 208             » 178
+                als teeken van het meervoud, § 209            » 180
+                als teeken van den tweeden naamval achter
+                bijvoeglijke woorden, § 210, 211              » 181
+                als invoegsel voor de welluidendheid, achter
+                stammen van werkwoorden, § 212                » 181
+
+    Overzicht over de regels der samenstelling, § 213         » 182
+
+    De spelling der bastaardwoorden, § 214-256                » 186
+    Over het verdeelen der woorden in lettergrepen, § 257-270 » 217
+
+Toevoegsel (over de verkleinwoorden van samengetrokken vormen,
+waaruit eene d is uitgestooten)                               » 227
+Naschrift                                                     » 229
+Zaakregister                                                  » 231
+Woordenlijst                                                  » 246
+
+
+
+
+
+
+
+EERSTE AFDEELING.
+
+
+
+Over de natuur en het doel van het schrift.
+
+1. Het denken is eene werking en als zoodanig voorbijgaande. Gedachten
+houden op te bestaan, zoodra zij gedacht zijn; men kan haar geene
+duurzaamheid geven: ze kunnen alleen opnieuw gedacht, herhaald,
+gereproduceerd worden. Ook door reproductie komen zij ter kennis
+van anderen. Een hoorder is verplicht de gedachte van den spreker
+bij zich zelven te denken, haar op zijne wijze te reproduceeren;
+doet hij zulks niet, is hij afgetrokken, vormt hij bij zich zelven
+andere gedachten, dan komen die van den spreker niet tot zijne
+kennis. Het geheugen stelt ons dikwijls in staat eene gedachte van
+vroeger te hernieuwen, maar ook even dikwijls schiet het daarin te
+kort. Derhalve, wie later met volkomen zekerheid weten wil, wat hij
+eenmaal heeft gedacht, zonder dat hij zich op het feilbaar geheugen
+behoeft te verlaten, heeft een middel, een blijvend iets, noodig, dat
+hem in staat stelt zijne vroegere gedachte opnieuw te denken. Is dit
+op zich zelf bestaand middel, onder den vorm van een brief of boek,
+vervoerbaar, dan kan het tevens voor afwezigen dienen als aanleiding
+om zich dezelfde gedachten te vormen. Wanneer het middel in zichtbare
+teekens bestaat, heet het schrift.
+
+2. De aanleiding tot reproductie van gedachten kan op twee wijzen
+zichtbaar gegeven worden: a) door de voorstellingen, waaruit de
+gedachten bestaan, deels naar de natuur deels symbolisch, af te
+beelden; b) door de woorden, waarmede zij gedacht zijn, door teekens
+voor te stellen. In het laatste geval heet het middel woordschrift
+of eenvoudig schrift.
+
+Wanneer in het woordschrift eene geheele lettergreep door één teeken
+voorgesteld wordt, noemt men het syllabenschrift; doch wanneer de
+woordklanken in hunne ondeelbare bestanddeelen, in letterklanken,
+opgelost, en iedere zoodanige letterklank door een afzonderlijk
+teeken voorgesteld wordt, dan heeft men letterschrift. De meeste
+beschaafde talen hebben letterschrift aangenomen, maar niet alle
+hebben het beginsel consequent volgehouden. Daar het Nederlandsch
+de x, die twee ondeelbare deelen, k en s, te gelijk voorstelt, niet
+meer in echt Nederlandsche woorden bezigt, kan men zeggen, dat het
+een zuiver letterschrift heeft.
+
+3. De eigenlijke woorden zijn klanken, d.i. golvingen der lucht,
+die het trommelvlies doen trillen en zoodoende de gehoorzenuwen
+aandoen; zij zijn dus ook werkingen, die evenmin als de gedachten
+duurzaamheid hebben, maar telkens opnieuw geproduceerd moeten
+worden. Het letterschrift is de aanwijzing, hoe een woordklank door
+de spanning en beweging der spraakwerktuigen moet worden voortgebracht.
+
+4. Een woord behoeft niet altijd uitgesproken te worden: bij het stille
+denken en het onhoorbare lezen stelt men zich den klank slechts voor,
+gelijk men zich een geheel muziekstuk voorstellen kan. Dit voorstellen
+is, als alle denken, insgelijks eene voorbijgaande werking, eene
+werking van den geest, tot welker reproductie het letterschrift
+evenzeer als tot het luide uitspreken aanleiding geeft.
+
+5. De zichtbare voorstelling van een woord door letterteekens
+wordt insgelijks woord genoemd. Een woord komt derhalve onder drie
+verschillende vormen voor: als werkelijke klank, als voorgestelde of
+gedachte klank, en als afgebeelde of afgeteekende klank. Men heeft dus
+gesprokene, gedachte en geschrevene woorden; de beteekenis, die in alle
+drie de gevallen dezelfde is, maakt den gemeenschappelijken band uit,
+welke de drie vormen of toestanden tot één zelfde woord maakt.
+
+De gesprokene woorden, de hoorbare klanken, zijn en blijven de
+oorspronkelijke, eigenlijke woorden, waarvan de gedachte en geschrevene
+bloote navolgingen of kopieën zijn.
+
+6. Daar het schrift de aanleiding moet zijn om de woordklanken te
+reproduceeren, zal een geschreven woord moeten bestaan in de opgave van
+al de bestanddeelen van den woordklank, gerangschikt in de volgorde,
+waarin zij onder het uitspreken vereenigd worden.
+
+7. De natuur van het letterschrift brengt derhalve mede, dat het
+doel van het schrijven, namelijk de reproductie van gedachten,
+aanvankelijk althans, slechts langs eenen omweg bereikt wordt. Wie
+leert lezen, moet het geschreven woord luide uitspreken, en eerst
+de door hem uitgesproken en tevens door hem gehoorde klank verwekt
+bij hem de daaraan verbonden voorstelling. Dezelfde noodzakelijkheid
+om hardop te lezen blijft bestaan bij alle lieden, die slechts zelden
+lezen. Een geoefend lezer echter behoeft dien omweg niet meer te maken:
+een geschreven woord verwekt bij hem onmiddellijk de voorstelling van
+den woordklank en tevens die van het bedoelde voorwerp, de bedoelde
+hoedanigheid, werking of betrekking. De onmiddellijke verbinding van
+het schrift met zijne beteekenis ontstaat nochtans bij ieder individu,
+behalve bij doofstommen, eerst nadat de woordklank een geruimen tijd
+het verbindende middel is geweest.
+
+    Doofstommen komen tot de verbinding van een geschreven woord
+    met zijne beteekenis alleen door het kunstmatig onderwijs van
+    personen, bij wie die verbinding langs den beschreven weg is tot
+    stand gebracht. Eene maatschappij van louter doofstommen zou geen
+    letterschrift hebben kunnen uitdenken.
+
+8. De periode der woordschepping is reeds voor eeuwen gesloten;
+nieuwe woorden worden alleen uit reeds bestaande stof gevormd. Het
+leeren spreken van het kind bestaat dus in het leeren nabootsen van
+de woordklanken, die het ouderen hoort uitbrengen, en het spreken van
+ouderen is niets anders dan eene reproductie van dezelfde klanken,
+is en blijft dus eene nabootsing.
+
+9. Daar nu de gehoor- en spraakorganen bij geene twee individuën
+volkomen gelijk zijn, hoort ieder op zijne eigene wijze anderen de
+woorden uitbrengen, en spreekt hij ze op zijne eigene wijze--soms
+zeer gebrekkig--na. Vandaar dat de individuën aan hunne spraak
+onderkenbaar zijn.
+
+10. Doch niettegenstaande dit persoonlijke onderscheid in het spreken,
+bestaat er ten gevolge der nabootsing eene groote overeenstemming in de
+uitspraak der inboorlingen van hetzelfde dorp, dezelfde stad, hetzelfde
+gewest. Deze overeenkomst onderling en het verschil met de uitspraak
+van verder afgelegen plaatsen en streken veroorzaken de onderscheiding
+van de zoogenoemde plaatselijke en gewestelijke tongvallen, dialecten.
+
+11. Beschaafde lieden, die eene meer zorgvuldige opvoeding
+hebben genoten, wier gehoor meer verfijnd, wier spraakorganen meer
+geoefend zijn, spreken doorgaans zachter en lieflijker dan de minder
+bevoorrechte standen. Daardoor komt bij hen het eigenaardige, dat den
+tongval van de plaats hunner inwoning kenmerkt, minder scherp uit,
+zoodat het verschil der dialecten grootendeels wegvalt. Op die wijze
+ontstaat er eene zoogenaamde algemeene beschaafde uitspraak, die het
+gansche land door, naast de gewestelijke, min of meer heerschende
+is. En doordien beschaafde lieden, vooral in geschrifte, zich ten
+behoeve der duidelijkheid doorgaans onthouden van woorden, die
+uitsluitend in hunne woonplaats in gebruik en elders onbekend zijn,
+vormt zich nevens de taal des volks een nieuwe taalvorm, waarin de
+beschaafde uitspraak heerscht, en die als een afzonderlijk dialect,
+dat der beschaafde standen, te beschouwen is. Voor zooverre dit dialect
+zich in geschrifte openbaart, noemt men het de schrijf- of boekentaal.
+
+12. Wanneer zich in eene taal eenmaal zulk eene beschaafde uitspraak
+heeft gevestigd, maakt het eigenaardige van een dialect, als het wat
+sterk uitkomt, meestal een min of meer onaangenamen indruk op den
+beschaafden hoorder; vooral wanneer in de plaats zijner geboorte of
+langdurige inwoning een andere tongval heerscht. Deze omstandigheid
+heeft bij alle beschaafde volken aan de beschaafde uitspraak eene
+hooge waarde gegeven en de dialecten in dezelfde mate in achting doen
+dalen. Uit zijnen aard staat het algemeene hooger dan het bijzondere
+en moet het bijzondere voor het algemeene wijken, in de taal en de
+taalkunde zoowel als in de maatschappij en de staathuishoudkunde.
+
+13. Eene zuivere uitspraak is verschillend van eene beschaafde
+uitspraak. Sommige lieden kunnen uit hoofde van organische gebreken of
+uit gemis aan oefening enkele bestanddeelen van woorden niet duidelijk
+onderscheiden, en meestal ten gevolge daarvan, niet goed uitspreken;
+dezen hebben dan eene gebrekkige uitspraak. Wie iederen letterklank
+zoo uitbrengt, als door het meerendeel der natie geschiedt, heeft
+eene zuivere uitspraak. Onbeschaafden kunnen in weerwil van ruwheid
+en grofheid in hunne spraak eene zuivere, beschaafden omgekeerd
+eene gebrekkige uitspraak hebben. Eene uitspraak kan, in zooverre
+zij gebrekkig is, natuurlijk niet als een bestanddeel der algemeene
+beschaafde uitspraak gerekend worden.
+
+14. Ofschoon het schrift, als de zichtbare voorstelling der spraak,
+zich naar deze moet richten en van haar afhankelijk is, werkt het
+desniettemin op haar terug en heeft het omgekeerd invloed op de spraak
+en zelfs op de geheele taal.
+
+15. Immers, daar het schrift de woorden in hunne bestanddeelen ontleed
+moet voorstellen, noodzaakt het in de eerste plaats den schrijver elk
+woord, dat hij schrijven wil, in zijne deelen op te lossen en deze,
+behoorlijk achter elkander gerangschikt, voor te stellen. Vervolgens
+geeft het den lezer deel voor deel in de vereischte volgorde te zien,
+en noodzaakt het hem die deelen zelf samen te voegen. Zoodoende
+brengt het schrift de bestanddeelen en den vorm der woorden tot het
+bewustzijn der lezers en schrijvers. Die bewuste kennis der deelen
+maakt, dat men ze bepaalder articuleert, aan ieder beter zijn eisch
+geeft, en dus ook duidelijker spreekt.
+
+    Het ontleden der woorden en het weder samenvoegen hunner
+    bestanddeelen geschiedt bij geoefende schrijvers en lezers met
+    groote snelheid en onbewust. Die vaardigheid ontstaat echter alleen
+    door langdurige bewuste oefening en wordt slechts gevonden bij hen,
+    die de woorden nauwkeurig kennen, d.i. bij dezulken, op wie het
+    schrijven en lezen de hier bedoelde uitwerking reeds gehad heeft.
+
+16. Daar men onder het lezen altijd min of meer overeenkomstig het
+geschrevene uitspreekt, bevordert eene eenparige spelling, die met
+de beschaafde uitspraak in overeenstemming is, noodwendig de eenheid
+in het spreken en de uitbreiding der beschaafde uitspraak onder
+de mindere standen. Omgekeerd kan het schrift ook strekken om de
+uitspraak te bederven.
+
+17. Doordien het schrift iets voortdurends is, waarnaar men zich
+in het lezen en daardoor ook in het spreken min of meer regelt,
+geeft het meer bestendigheid aan de taal; het kan wel is waar de
+langzame verandering, waaraan iedere levende taal onderworpen is,
+niet verhinderen, maar het behoedt haar voor een al te snel verloop.
+
+18. Het schrift, een blijvend iets, geeft de woorden in verschillende
+vormen, betrekkingen en opeenvolgingen te zien. Zoodoende stelt het
+den belangstellende in staat die onderscheidene vormen, betrekkingen
+en opeenvolgingen op zijn gemak te beschouwen en te vergelijken,
+en de wetten op te merken, volgens welke de woorden veranderen,
+gebruikt en gerangschikt worden. Blootelijk gedachte of gesproken
+woorden kunnen niet worden vastgehouden en zijn daardoor moeilijker
+waar te nemen en te vergelijken.
+
+19. Daar alle kennis van iets alleen kan worden verkregen door dat
+iets met andere dingen te vergelijken, en alleen het schrift tot
+eene behoorlijke vergelijking der woorden onderling in staat stelt,
+moet het beschouwd worden als de aanleidende oorzaak tot het nadenken
+over de taal en als de onmisbare voorwaarde van alle wetenschappelijke
+taalkennis.
+
+20. De geest kan alleen gedachten die hij begrijpt in zich opnemen en
+bewaren. Tot het rechte verstand eener gedachte is noodig, dat de geest
+iedere voorstelling, die er in voorkomt, van alle andere onderscheidt,
+en haar plaatst bij andere voorstellingen, die van denzelfden aard
+zijn, haar kunnen ophelderen en duidelijk maken. Dit onderscheiden der
+voorstellingen en haar opnemen in de klasse, waartoe zij behooren,
+heet appercipieeren. Apperceptie is derhalve volstrekt noodig tot
+het verstaan eener gedachte.
+
+    Appercipieeren is de algemeene uitdrukking voor hetgeen in het
+    dagelijksch leven nu eens leeren kennen, dan onderkennen, dan
+    herkennen heet.
+
+    Daar een woord een klank is, waaraan eene beteekenis is verbonden,
+    en dus als het ware uit twee deelen bestaat, vereischt het
+    eene dubbele apperceptie; eerst moet men den klank herkennen,
+    en vervolgens zijne beteekenis weten te recht te brengen.
+
+21. Het schrift, als iets zichtbaars, is aan de apperceptie der woorden
+bevorderlijk, wanneer het hetzelfde woord steeds op dezelfde wijze
+voorstelt, de gelijkluidende woorden verschillend spelt, en door
+eene verstandige keus van letters aan andere woorden van verwante
+beteekenis herinnert.
+
+    Men denke hier aan lijden en leiden, nog en noch. De spelling
+    lijden met ij brengt min of meer in de gedachten al de
+    verschillende voorstellingen, die aan lijder, lijdzaam, lijdelijk
+    enz. verbonden zijn, en stelt den lezer daardoor in staat het
+    woord zóó op te vatten als op het oogenblik vereischt wordt.
+
+    Eene verkeerde spelling kan omgekeerd de apperceptie belemmeren,
+    b.v. wanneer men lijden met ei spelt en zoodoende aan leiden,
+    leiding, leidsman, leidster doet denken.
+
+22. Indien aan het schrift een zoo groote invloed op de taal moet
+toegeschreven worden, indien het ook het opnemen der gedachten kan
+bevorderen of vertragen, dan verdient de wijze, hoe men schrijft,
+een voorwerp van ernstige overweging uit te maken.
+
+23. De wijze waarop eene taal geschreven wordt, heet hare Spelling. Ook
+het hoofddeel harer grammatica, dat de wetten en voorschriften bevat,
+waaraan men bij het schrijven gehoorzaamt, wordt de Spelling genoemd.
+
+    Door eene wet verstaat men in de wetenschappen niet een bevel,
+    door eenige autoriteit uitgevaardigd, maar een volzin of formule,
+    die de wijze uitdrukt, waarop eene werking volgens haren aard
+    geschiedt. Spellingwetten zijn derhalve zulke formules, waarin
+    de wijze van spelling wordt opgegeven, voor zooverre die uit het
+    wezen en het doel van het schrijven voortvloeit.
+
+24. De spellingwetten zijn deels noodwendige uitvloeisels van het wezen
+en de natuur van het schrift in het algemeen en van het eigenaardige
+der bijzondere taal; deels bestaan zij in min of meer willekeurige
+voorschriften, die door eene langdurige gewoonte (usus) kracht van
+wet hebben gekregen en niet meer te veranderen zijn. De eerstgenoemde
+soorten noemt men de algemeene, de laatste de bijzondere spelregels.
+
+25. Wanneer een aantal bijzondere regels onder éénen algemeeneren
+of hoogeren regel kunnen gebracht worden, die kan worden beschouwd
+als een aangenomen grondbeginsel waaruit de bijzondere regels zijn
+afgeleid, dan verdient dat hoogere grondbeginsel insgelijks den naam
+van algemeenen spelregel.
+
+26. Daar de spelling aanvankelijk voor een groot gedeelte van het
+goeddunken der eerste schrijvers afhing, schijnen de bijzondere
+spelregels naar willekeur veranderd en een spellingstelsel tot
+een hoogen trap van volmaaktheid gebracht te kunnen worden. Dat
+veranderen is echter inderdaad slechts mogelijk bij voorschriften,
+die maar eenige weinige woorden betreffen, wier toepassing derhalve
+hoogst zelden gevorderd wordt, en welke dientengevolge niet eens
+helder in het bewustzijn van het volk liggen. Maar heeft een regel
+een uitgebreid gebied, betreft hij een groot aantal woorden, is dus
+zijne toepassing door gewoonte eene tweede natuur geworden, dan geeft
+eene wijziging van dien regel aan het geheele schrift een ander,
+een vreemd voorkomen, dat het oog kwetst, zoolang het er niet aan
+gewend is; daarom zijn velen niet te bewegen om die verandering toe
+te passen, dewijl dit gelijk zou staan met het afleggen eener oude
+gewoonte. Veelomvattende hervormingen vinden nimmer ingang bij een
+geheel volk, maar verdeelen de schrijvenden in partijen, en verbreken
+of verhinderen de wenschelijke eenparigheid van spelling.
+
+27. De grammaticus heeft derhalve de spelling te beschouwen als een
+bestaand en gegeven iets, waaraan hij niets wezenlijks vermag te
+veranderen. Wil hij verstandig zijn, dan neemt hij de spelling aan,
+die algemeen of door de groote meerderheid gevolgd wordt; omdat hij,
+anders handelende, zijn doel toch missen en de zaak niet verbeteren,
+maar veeleer verergeren zou.
+
+28. Een volkomen rationeel en consequent spellingstelsel is een
+ideaal, hetwelk, verwezenlijkt, toch slechts zeer korten tijd zijne
+hooge voortreffelijkheid zou behouden, doordien de taal onafgebroken
+verandert, en de spelling die langzame veranderingen niet op den
+voet volgen kan, vermits deze eerst na eenig tijdsverloop duidelijk
+kenbaar worden.
+
+29. Doch het volgen van de bestaande spelling brengt niet noodwendig
+mede, dat de grammaticus juist alle gebreken en onregelmatigheden
+mede moet overnemen. Wanneer hij willekeurige uitzonderingen op
+geldige regels opmerkt, onregelmatigheden in het schrijven van enkele
+woorden, waarvoor geene reden, hoe ook genaamd, is te ontdekken,
+maar die kennelijk aan onkunde of aan eene verkeerde toepassing van
+verstandige en erkende regels zijn toe te schrijven, dan kan niemand
+hem euvel duiden, dat hij zijn beter inzicht volgt. Dan is het veeleer
+zijn plicht anderen op die weinige gebreken opmerkzaam te maken,
+en door zijn voorbeeld mede te werken om het spellingstelsel zooveel
+mogelijk te zuiveren.
+
+30. De meeste der hier bedoelde alleenstaande gebreken worden
+aangetroffen in onopgemerkte, bijna vergeten woorden, die in de
+algemeene schrijf- en boekentaal zelden worden gebruikt en daardoor
+aan de aandacht der taalkundigen ontsnapt zijn. Die onregelmatigheden
+zijn ontstaan òf doordien men den regel voorbijzag, waaronder het
+woord behoort; òf doordien men, den aard van het woord miskennende,
+een verkeerden regel volgde; òf doordien men den regel zelven verkeerd
+opvatte en toepaste. De verbetering der spelling van zoodanige woorden,
+waarbij òf geene òf eene verkeerde toepassing van regels plaats
+had, kan aan geen bezwaar onderhevig zijn noch grooten tegenstand
+vinden, omdat zij betrekkelijk weinig in getal zijn en, op weinige
+uitzonderingen na, zelden gebruikt worden.
+
+31. Grootere moeilijkheden baren die woorden, die volstrekt niet
+onopgemerkt zijn gebleven, maar wier schrijfwijze tot de betwiste
+punten behoort. Hier moet de grammaticus eene keus doen; en wat zal
+hem bij zijne keus besturen? Wanneer eene der beide verschillende
+schrijfwijzen in eene der categorieën van de boven bedoelde
+onopgemerkte woorden valt, wanneer òf het woord òf de regel verkeerd
+is opgevat, dan behoeft hij niet te weifelen; maar hoe te handelen,
+wanneer voor beide spellingen geldige redenen zijn aan te voeren? In
+dit geval blijft er natuurlijk niets anders over, dan de tegenstrijdige
+regels aan de algemeene spellingwetten te toetsen en die spelling aan
+te nemen, welke blijkt door eene hoogere wet te worden voorgeschreven.
+
+32. Uit het gezegde volgt, dat het vóór alles noodzakelijk is de
+algemeene spellingwetten of spelregels in oogenschouw te nemen en hunne
+onderlinge verhouding op te maken en te bepalen. Dit kan geschieden,
+wanneer men die wetten uit het wezen en de natuur der spelling afleidt.
+
+
+
+
+De algemeene spelregels en hunne onderlinge verhouding.
+
+
+33. Het schrift is, als uitgedacht middel, een kunstproduct, dat
+aanvankelijk door den wil des menschen bepaald werd en daarvan steeds
+afhankelijk blijft. Als zoodanig reeds behoort het onderworpen te
+worden aan de voorschriften der Aesthetica. Die onderwerping blijkt
+eene volstrekte noodzakelijkheid te zijn, wanneer men in aanmerking
+neemt, dat het schrift invloed heeft op de uitspraak en tevens de
+zichtbare vorm is, waaronder een aantal voorwerpen van kunst (dit
+woord in hoogeren zin genomen), namelijk alle voortbrengselen der
+dichtkunst en der welsprekendheid, zich vertoonen. Het schrift kan
+inderdaad bevorderlijk of hinderlijk zijn voor het verwekken van
+het schoonheidsgevoel.
+
+34. Het is de bestemming van het schrift niet, het schoonheidsgevoel
+te streelen, het bestaat eenig en alleen voor een practisch doel,
+dat geheel buiten het schrift zelf ligt. Dit bepaalt de eischen,
+die de aesthetica aan het schrift stellen mag. Doelmatigheid is
+dientengevolge de eerste, de hoofdeigenschap, waaruit alle andere
+moeten voortvloeien en waaraan zij moeten onderworpen zijn.
+
+35. De overige voorschriften der aesthetica, die niet alle rechtstreeks
+uit de doelmatigheid kunnen afgeleid worden, zijn meer negatief dan
+positief; zij verbieden slechts wat het schoonheidsgevoel kwetsen
+kan. Dit nu wordt beleedigd, behalve reeds door ondoelmatigheid, ook
+door onregelmatigheid, onwaarheid en wanluidendheid. Door onwaarheid
+is hier te verstaan gebrek aan overeenstemming tusschen het afgebeelde
+en de afbeelding, namelijk tusschen de woordklanken en het schrift;
+ook de doelmatigheid vordert die overeenstemming. Het schrift kan
+wel niet zelf wanluidend zijn, maar het kan aanleiding geven tot
+eene onwelluidende uitspraak, wat natuurlijk zooveel doenlijk moet
+vermeden worden.
+
+36. De aesthetica eischt derhalve van de spelling doelmatigheid,
+regelmatigheid, waarheid en welluidendheid, dat wil zeggen
+overeenstemming (harmonie) tusschen de middelen en het doel, tusschen
+de middelen onderling, tusschen de afbeelding en het afgebeelde,
+tusschen het schrift en eene welluidende uitspraak.
+
+37. Het doel van het schrift is het veroorzaken eener reproductie
+van gedachten, dus het veroorzaken eener werking van den geest. De
+aard van het doel verwijst derhalve de spelling naar de lessen,
+die de Psychologie aangaande de reproductie der gedachten geeft.
+
+38. Wij hebben reeds boven gezien, dat gedachten niet begrepen, niet in
+den geest opgenomen worden, wanneer de apperceptie der voorstellingen,
+waaruit zij bestaan, achterwege blijft. De psychologie legt derhalve
+aan de spelling, zal zij zoo doelmatig mogelijk zijn, als plicht op,
+de apperceptie, zooveel in haar vermogen is, te bevorderen.
+
+39. Daar alle spreken eene nabootsing der beschaafde uitspraak
+behoort te wezen, en het schrift in de eerste plaats de aanwijzing
+tot het spreken is, moeten de geschreven woorden, zullen zij aan hun
+doel beantwoorden, de beschaafde uitspraak vertegenwoordigen. Op dit
+vereischte berust de spelregel, dien men den Regel der beschaafde
+Uitspraak pleegt te noemen.
+
+40. De Regel der beschaafde Uitspraak zal nagenoeg aldus luiden:
+
+Stel in uw schrift de beschaafde uitspraak voor; d.i. geef door
+letterteekens al de bestanddeelen op, die in een woord gehoord worden,
+wanneer het door beschaafde lieden zuiver wordt uitgesproken; en kies
+in gevallen, waarin de juiste uitspraak niet kan worden voorgesteld,
+het naastbijkomende letterteeken.
+
+    a. De bedoeling der woorden beschaafd en zuiver is duidelijk.--De
+    beperking van den regel tot het volgen van de beschaafde
+    uitspraak ziet natuurlijk alleen op die woorden, waarvan naast
+    de betrekkelijk algemeene, d.i. door het gansche land bij velen
+    en juist bij de beschaafdsten gebruikelijke uitspraak nog eene
+    plaatselijke of gewestelijke bestaat. De regel wil, dat men alsdan
+    de algemeene uitspraak zal volgen, op grond, dat het bijzondere
+    voor het algemeene moet wijken, en eene schrijfwijze, die eene
+    slechts plaatselijke uitspraak voorstelt, dikwijls niet overal
+    zou begrepen worden.--Van vele woorden bestaat slechts ééne,
+    en dus eene volstrekt algemeene uitspraak; deze is dan vanzelve
+    tevens de beschaafde, waarop de regel doelt. Wanneer technische
+    woorden, uitsluitend bij kunstenaars, werklieden enz. in gebruik,
+    maar bij het algemeen niet bekend, slechts op ééne wijze worden
+    uitgesproken, dan is deze vanzelve de normale. Doch worden
+    zij--doorgaans bastaardwoorden--verschillend uitgebracht,
+    dan is natuurlijk de minst verbasterde als de beschaafdste te
+    beschouwen. Zoo heet b.v. het leder achter in laarzen of schoenen,
+    dat dient om aan de hielen stevigheid te geven (fr. contrefort),
+    bij de schoenmakers komfoor, komfoord of komfoort; volgens den
+    regel moet de laatste uitspraak, mv. komfoorten door de spelling
+    voorgesteld worden.
+
+    b. Het woord zuiver moet dienen om aan eene uitspraak, die ten
+    gevolge van organische gebreken of verkeerde gewoonten letters
+    verwisselt, weglaat of invoegt, en dus onzuiver is, allen invloed
+    op de spelling te ontzeggen.
+
+    Gemaakt, pedant, lispelend of galmend spreken is, hoezeer ook
+    af te keuren, iets anders dan onzuiver spreken. Zoolang in
+    eene gemaakte uitspraak dezelfde bestanddeelen worden gehoord
+    als in eene natuurlijke, heeft zij geen nadeeligen invloed
+    op de spelling. Waarschuwingen daartegen behooren te huis
+    in eene Uitspraakleer (Orthoëpie), niet in eene Spellingleer
+    (Orthographie).
+
+    Eerst wanneer zij letters weglaat, invoegt of verwisselt, houdt
+    zij op zuiver te zijn, en verliest zij het recht om zich in eene
+    spellingleer te doen gelden.
+
+    c. De Regel der Uitspraak vloeit geheel en onmiddellijk voort uit
+    het wezen en het doel van het schrift. Hij is daarom de hoofd-
+    en grondregel der Spelling. Alles wat met dien regel strijdt, is
+    tevens strijdig met het wezen en de bestemming van het schrift. Uit
+    dien hoofde kan hij wel door andere regels verklaard en nader
+    bepaald, maar niet weersproken worden, en is elke regel, die
+    tegen dezen strijdt, van het theoretische standpunt, te verwerpen.
+
+    De practijk echter kan gewichtige redenen hebben om zoodanige
+    regels, wanneer zij eenmaal bestaan, als geldig te erkennen.
+
+41. Uit de verhouding der beschaafde uitspraak tot de overige dialecten
+volgt, dat alleen zij beslist, en dat de andere dialecten slechts in
+twijfelachtige gevallen eene raadgevende stem kunnen hebben. Wanneer
+eene plaatselijke of gewestelijke uitspraak in strijd is met de
+afleiding, de regelmaat of wel met eenigen anderen regel, uit dien
+der beschaafde uitspraak afgeleid, dan mag zij op de spelling geen
+invloed oefenen.
+
+    De noodzakelijkheid dezer bepaling vloeit reeds voort uit den
+    strijd der dialecten. Het is vanzelf onmogelijk gelijktijdig
+    aan de eischen van alle te voldoen; en één bijzonder dialect te
+    bevoorrechten, verbiedt de billijkheid.
+
+42. Bij eene oppervlakkige beschouwing schijnt eene volkomen
+nauwkeurige afbeelding der beschaafde uitspraak door het schrift zeer
+wenschelijk en ook wel mogelijk. In de practijk echter blijkt spoedig,
+dat het ondoenlijk is, eenig dialect, welk ook, volkomen juist voor
+te stellen. Reeds terstond ziet men, dat de eigenaardigheden in de
+spraak der bijzondere personen, die ook in de beschaafde uitspraak
+blijven bestaan, onmogelijk kunnen aangeduid worden. Het schrift stelt
+dus van niet één individu de uitspraak geheel nauwkeurig voor; het kan
+uit zijnen aard slechts een middelweg houden tusschen de individueele
+eigenaardigheden. Doch ook op dezen weg ontmoet het schrift bijna
+onoverkomelijke zwarigheden in de wijzigingen der meeste letterklanken,
+veroorzaakt deels door den invloed der naburige letters, deels door
+hunne plaats vooraan, achteraan of in het midden der woorden.
+
+    a. De letters, bij welke die invloeden zich het duidelijkst doen
+    gevoelen, zijn de n en de zachte onder de zoogenaamde verwante
+    medeklinkers, met name de b, d, g, v, en z.
+
+    b. De n klinkt geheel anders in zoon en mijn dan in tang en dank,
+    of in franje, kransje, hondje.
+
+    c. De b, d, g, v, en z worden aan het einde eener lettergreep en
+    in de nabuurschap van sommige andere, inzonderheid van scherpe
+    letters, zóózeer verscherpt, dat zij geheel of nagenoeg als p, t,
+    ch, f en s luiden, de v en z meestal zelfs in f en s overgaan. Men
+    vergelijke been met schub, krab, hebt, hebzucht; daar met raad,
+    gids en blijdschap; goot met oog, oogtand en zegt; vel met diev
+    (dief), leevt (leeft) en ontvangen; zeel met leez (lees), vreezt
+    (vreest), raadzaam en ontzinken.
+
+    d. De g wordt geheel gewijzigd, wanneer haar in hetzelfde woord
+    eene n voorafgaat, b.v. in tang, hij zingt.
+
+    e. Bij andere letters hebben veel fijner wijzigingen plaats, die
+    somtijds alleen voor een geoefend gehoor waarneembaar zijn. Men
+    vergelijke de w in wijn, flauw, schuw en schuwer; de s in saai,
+    stijfsel en raadsel; de m in man, kom, hemd, en komt; de l in land,
+    stoel en melk; de f in fraai en straf; de i in inkt en koning.
+
+43. Doch is het niet mogelijk de spraak in het schrift volkomen juist
+weder te geven, het is ook onnoodig en zou buitendien ondoelmatig zijn.
+
+Eene volkomen juiste afbeelding der woordklanken is onnoodig, omdat
+men in den regel schrijft voor lieden, die de taal verstaan en de
+uitspraak der bedoelde woorden kennen, en die dus uit hunne kennis het
+ontbrekende weten aan te vullen. De wijziging der letters volgt bij
+het samenvoegende uitspreken vanzelve en behoeft daarom niet aangeduid
+te worden, evenmin als in eene chemische formule de verandering der
+elementen, die door hunne vermenging vanzelve ontstaat.
+
+Het doel van het schrift wordt reeds bereikt, wanneer de lezer het
+bedoelde woord herkennen kan.
+
+44. Uit het gezegde in § 9 blijkt a priori, en de ondervinding leert
+a posteriori, dat geen schrift in staat is om de ware uitspraak eener
+taal voor den vreemdeling kenbaar te maken. Alle schrijfwijzen, die
+uitsluitend daartoe zouden moeten strekken, zijn als vruchtelooze
+pogingen te verwerpen. De spelling mag niet gewijzigd worden ten
+behoeve van den vreemdeling.
+
+45. Eene aan de uitspraak volkomen adaequate spelling zou om
+verschillende redenen ondoelmatig zijn.
+
+a. Zij zou voor velen het schrijven onmogelijk maken. Immers, indien
+men al de wijzigingen, die de letters ten gevolge van hare plaats en
+nabuurschap ondergaan, door het schrift wilde uitdrukken, dan zou
+het alphabet met een aanzienlijk getal letters moeten vergroot, of
+er zouden diacritische teekens moeten uitgedacht worden. Het gebruik
+dier nieuwe letters of teekens zou een fijner oor vereischen dan velen
+bezitten, zoodat dezen niet zouden weten, welke teekens te kiezen.
+
+b. Het zou voor allen, zonder uitzondering, het schrijven en
+lezen noodeloos hoogst moeilijk maken. Immers, ten gevolge der
+vele wijzigingen, die de letters in verschillende omstandigheden
+ondergaan, zouden de voornaamste woorden der taal, namelijk al de
+veranderlijke, zich telkens onder geheel verschillende vormen aan
+het oog vertoonen. Geen vorm zou zich in het geheugen prenten,
+en daardoor zou het gebruik der vele letters en teekens groote
+oplettendheid vereischen. Een geoefende schrijft thans zonder aan
+zijn schrift te denken; de letters ontvloeien als vanzelve aan zijne
+pen. Zulks zou dan onmogelijk wezen. Wie schreef, zou hardop moeten
+spreken om zich zelven te beluisteren, ten einde den waren klank
+te kunnen treffen. Een lezer zou altijd hardop moeten lezen om het
+woord te hooren, eer hij aan het geschrevene eene voorstelling wist te
+verbinden, terwijl thans een telkens wederkeerende, licht herkenbare
+vorm hem in staat stelt zich het bedoelde woord te denken.
+
+c. In derivata zou de vorm der grondwoorden, in composita de vorm der
+samenstellende deelen noodeloos onkenbaar worden gemaakt. Het schrift
+zou dus al de voordeelen missen, die een verwijzen op de etymologie
+der woorden kan opleveren.
+
+46. De waarheid, dat het schrift de uitspraak niet volkomen juist
+behoeft voor te stellen, geeft echter in geenen deele de vrijheid om
+een geheel anderen klank af te beelden, dan in de beschaafde uitspraak
+gehoord wordt, al ware het dat een andere spelregel, b.v. die der
+Gelijkvormigheid, zulk eene afwijking scheen te vorderen. De Regel
+der Beschaafde Uitspraak overheerscht uit zijnen aard alle andere
+regels; daarom schrijft men b.v. koninklijk, afhankelijk, gezocht,
+van koning, afhangen en zoeken; gracht voor graft, van graven.
+
+47. Ofschoon het doel van het schrift door de eenvoudige opvolging
+van den Regel der Beschaafde Uitspraak kan bereikt worden, is die
+regel geenszins voldoende om in alle gevallen tot richtsnoer te
+dienen. Vooreerst toch doet de doelmatigheid strengere eischen dan het
+slechts mogelijke bereiken van het doel. Zij wil, dat een woord zoo
+vlug doenlijk, en niet eerst na lang wikken en wegen, met zekerheid
+herkend worde. Vervolgens maakt de bestaande toestand van de taal en
+het letterschrift een aantal bijzondere regels noodzakelijk, die de
+keus uit zoogenaamde gelijkluidende letterteekens moeten bepalen. De
+Regel der Beschaafde Uitspraak behoeft derhalve andere regels onder
+zich, die hem verklaren en aanvullen.
+
+    a. De regelmatigheid zou vorderen, dat men voor iederen letterklank
+    maar één letterteeken had, en dat ieder letterteeken slechts ééne
+    waarde bezat en altijd denzelfden klank vertegenwoordigde. De
+    bestaande toestand beantwoordt in vele opzichten niet aan die
+    eischen.
+
+    b. Vooreerst zijn onze letterteekens niet voor het Nederlandsch
+    uitgedacht; ons alphabet is van de Latijnen ontleend, en bezat
+    reeds bij de overneming eenige gelijkluidende letters, namelijk
+    de i en y, c en k, c en s, x en ks; terwijl ph, th en qu door
+    ons gelijkgesteld worden met f, t en kw. Vervolgens zijn eenige
+    oorspronkelijk zeer verschillende klanken in den mond van velen
+    allengs geheel gelijkluidend geworden, waardoor sommige teekens,
+    voor de zoodanigen althans, dezelfde waarde hebben gekregen, te
+    weten de zachte e en o en de scherpe ee en oo, en de tweeklanken ij
+    en ei. Er zijn dus voorschriften noodig, die de keus der genoemde
+    letters bepalen.
+
+    c. Dezelfde behoefte bestaat bij het kiezen der zoogenaamde
+    verwante medeklinkers, wanneer zij als sluitletters moeten
+    voorkomen. De zachte, de b, d en g, worden dan verscherpt en
+    naderen zoozeer tot de scherpe, tot de p, t en ch, dat zij in de
+    uitspraak niet meer van deze te onderscheiden zijn.
+
+    d. Omgekeerd moeten sommige letterteekens dienen om meer dan éénen
+    klank voor te stellen; gelijk blijkt ten opzichte van de a uit de
+    vergelijking van dàg met dágen; van de e, uit de, bèd en dégen;
+    van de i, uit pìn, títel en zandig enz.
+
+    e. Ofschoon het opgenoemde evenzeer tegen de doelmatigheid als
+    tegen de regelmatigheid aandruischt, is er nagenoeg niets aan te
+    veranderen. Volstrekt ongeoorloofd is het echter die gebreken
+    uit loutere spitsvondigheid te vermeerderen, door b.v. aan een
+    zelfde letterteeken noodeloos meer dan ééne waarde toe te kennen.
+
+    f. De voorschriften, die strekken moeten om een schrijver bij
+    het kiezen uit geheel of nagenoeg gelijkluidende letterteekens
+    te besturen, zijn hoofdzakelijk gegrond op den tweeden en derden
+    algemeenen spelregel, op dien der Gelijkvormigheid en dien der
+    Afleiding.
+
+48. Wanneer een persoon steeds dezelfde kleeding draagt, en de
+exemplaren eener soort van voorwerpen, b.v. werktuigen, steeds
+denzelfden vorm hebben, dan zal men dien persoon en de soort, waartoe
+een voorwerp behoort, lichtelijk overal en onder alle omstandigheden
+herkennen. Het omgekeerde geschiedt, wanneer de persoon geheel
+anders gekleed is en de gedaante van een voorwerp van den gewonen
+vorm afwijkt; de herkenning heeft dan òf in het geheel niet, òf eerst
+na eenig weifelen plaats. Met de woorden is het evenzoo gelegen. Wie
+het woord consequentie nooit anders dan zóó gespeld heeft gezien, zal
+eenige oogenblikken in twijfel staan, als hij konzekwency geschreven
+vindt. Op deze psychologische waarheid steunt de tweede algemeene
+spelregel, die der Gelijkvormigheid, welke in onze spelling steeds
+meer en meer is geëerbiedigd geworden.
+
+49. De Regel der Gelijkvormigheid luidt aldus:
+
+Geef, zooveel de uitspraak toelaat, aan een zelfde woord en aan ieder
+deel, waaruit het bestaat, steeds denzelfden vorm, wanneer daardoor
+de herkenning en juiste opvatting van het woord kan bevorderd worden.
+
+De laatste voorwaarde maakt het noodzakelijk den regel in twee deelen
+te splitsen, waarvan het eerste de woorden in hun geheel, het laatste
+hunne bestanddeelen betreft. De regel wordt dan:
+
+a. Schrijf hetzelfde woord, zooveel de uitspraak en de verbuiging of
+vervoeging toelaten, steeds met dezelfde letters.
+
+b. Geef in afgeleide woorden aan het grondwoord en in samengestelde
+aan de samenstellende deelen, zooveel de uitspraak toelaat, steeds
+dienzelfden vorm, waaronder zij buiten de afleiding en samenstelling
+voorkomen; wel te verstaan, indien die grondwoorden of deelen nog
+als afzonderlijke woorden in gebruik zijn en dan dezelfde beteekenis
+hebben als in de afgeleide of samengestelde woorden.
+
+    a. Overeenkomstig het voorschrift a) spelt men dag, des dags, ten
+    dage, dagen; glad, gladde, gladder, gladst; zeg, zegt, gezegd,
+    zeggen; niet dach, des dachs; glat, glatst; zech, zecht, gelijk
+    oudtijds wel placht te geschieden.
+
+    b. Overeenkomstig het voorschrift b) schrijft men vijlsel
+    van vijlen; verleiding van verleiden; raadzaam van raad, door
+    aanhechting van zaam; hoofddeel uit hoofd en deel; niet veilsel,
+    verlijden, raatsaam, hoofdeel, omdat de juiste opvatting door de
+    laatste schrijfwijze zou belemmerd worden.
+
+    c. Het voorschrift b) ontraadt te spellen weereld voor wereld,
+    Duidsch voor Duitsch, diedsch voor diets, begicht voor biecht,
+    omdat deze spelling, hoewel door de afleiding geboden, tegen andere
+    regels aandruischt, en de woorden weer (man), died of duid (volk),
+    giën (zeggen) niet meer in gebruik zijn, zoodat de beteekenis
+    door het wijzen op de grondwoorden niet duidelijker gemaakt,
+    maar veeleer verduisterd zou worden.
+
+    d. De bepaling »zooveel de uitspraak toelaat" is aan beide deelen
+    gemeen en stelt den geheelen regel onder dien der Beschaafde
+    Uitspraak. Zij verbiedt te schrijven: andbacht voor ambacht en
+    ambt; heertog voor hertog; paarlemoeder voor paarlemoer; gezoekt,
+    gekoopt, voor gezocht, gekocht enz., omdat die vormen met de
+    uitspraak in strijd en daardoor onduidelijk zijn.
+
+    e. Men zie vooral niet voorbij, dat de gestelde regel grootendeels
+    dezelfde is, als die, welken men gewoonlijk den Regel der Afleiding
+    noemt. Immers, onder meer, schrijft hij ook voor, de afleiding
+    in acht te nemen. De benaming Regel der Gelijkvormigheid verdient
+    echter de voorkeur; vooreerst omdat zij, op de bedoeling van den
+    regel zinspelende, zijne strekking beter uitdrukt, en ook het
+    in a) bedoelde omvat, hetwelk door den naam Regel der Afleiding
+    buitengesloten wordt; en vervolgens, omdat men deze laatste
+    uitdrukking noodig heeft als de benaming van een anderen regel,
+    die werkelijk uitsluitend op de afleiding gegrond is.
+
+    f. De Regel der Gelijkvormigheid, ofschoon eigenlijk de
+    bevordering der apperceptie ten doel hebbende, vult te gelijk
+    meer dan ééne leemte in den Regel der Uitspraak aan, doordien
+    hij in vele gevallen, waar deze niet beslist, het gebruik der
+    medeklinkers bepaalt. Dit heeft plaats, wanneer de sluitletters
+    der veranderlijke woorden tot de verwante medeklinkers behooren,
+    en wanneer in afleidingen en samenstellingen twee gelijke of
+    verwante medeklinkers samentreffen; vergelijk boven a en b.
+
+50. Waar de Regel der Gelijkvormigheid voor de bepaling der
+sluitletters te kort schiet of zijne toepassing geheel nutteloos zou
+zijn, voornamelijk bij onverbuigbare woorden, wier vorm dikwijls ook
+niet uit de afleiding blijkt, is het rationeel die letters te kiezen,
+die het naast aan de uitspraak komen. Daar nu de zachte medeklinkers
+aan het einde der woorden geheel of bijna aan de verwante scherpe
+gelijk worden, eischt de Regel der Beschaafde Uitspraak het gebruik
+der scherpe in de onverbuigbare woorden. Daarom de t in ooit, voort,
+voorts, want, de ch in doch, toch, enz.
+
+    Door onverbuigbare woorden (indeclinabilia) worden hier
+    verstaan alleen die woorden, die van nature onverbuigbaar zijn,
+    als bijwoorden, voorzetsels, voegwoorden en tusschenwerpsels,
+    niet de zoodanige, die tot eene klasse van verbuigbare woorden,
+    als de zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden behoorende,
+    alleen door toevallige omstandigheden niet verbogen worden. Het
+    substantief was (cera) en het adjectief kwijt b.v. behooren niet
+    tot de indeclinabilia, ofschoon beide geene verbuiging ondergaan.
+
+51. De doelmatigheid zou nog een anderen regel voorschrijven, wier
+opvolging de vlugge herkenning der woorden zeer zou bevorderen en
+dien men den Regel der Onderscheiding zou kunnen noemen. Deze zou
+eischen, dat gelijkluidende, maar in beteekenis verschillende woorden
+(homoniemen) door de spelling werden onderscheiden. Die eisch is echter
+in vele gevallen volstrekt onuitvoerbaar, en zou in andere tot eene
+geheel willekeurige spelling aanleiding geven, waardoor bovendien
+meestal tegen andere erkende regels zou worden gezondigd. Het is
+b.v. niet mogelijk arm (niet rijk) anders te schrijven dan arm
+(lichaamsdeel); het zou doenlijk zijn zugt (zware ademhaling)
+te onderscheiden van zucht (begeerte), maar hoe dan zugt of zucht
+(ziekte) als van beide verschillend te kenmerken? Waaren (koopgoederen)
+en (wij) waren zou, op zich zelf beschouwd, kunnen gaan, maar de
+aa strijdt tegen een erkenden regel, terwijl de willekeur hieruit
+blijkt, dat het evenzeer mogelijk zou zijn het eerste waren met ééne,
+het tweede met twee a's te schrijven. Doch hoewel de onderscheiding
+der homoniemen niet als regel kan voorgeschreven worden, is zij toch
+belangrijk genoeg om met recht te eischen, dat woorden, die tot nu
+toe verward zijn, voortaan, in weerwil van het gevestigd gebruik,
+verschillend worden gespeld, wanneer zulks buitendien reeds door
+een anderen regel gevorderd wordt. B.v. delen (planken) en deelen
+(gedeelten), beren (verscheurende dieren) en beeren (varkens), sleepen
+(doen slepen) en slepen (gesleept worden).
+
+52. De beide opgegeven regels, die der Beschaafde Uitspraak en die
+der Gelijkvormigheid, vloeien, gelijk wij gezien hebben, onmiddellijk
+uit de natuur en de bestemming van het schrift voort. De bijzondere
+spelregels zijn òf toepassingen van die twee, òf zijn er onafhankelijk
+van. De beschouwing der voorschriften, die onmiddellijk uit de
+algemeene spelregels voortvloeien, ligt buiten het bestek van een
+programma, dat niet bestemd is om het geheele spellingstelsel te doen
+kennen, maar alleen om de grondslagen te leggen, waarop het stelsel
+behoort opgetrokken te worden, en bestaande geschillen te beslissen.
+
+53. Ook de voorschriften, welke niet in een onmiddellijk verband
+staan met de algemeene regels, kunnen hier niet ter sprake komen,
+dan voor zooverre zij door één beginsel, door een hoogeren regel,
+beheerscht worden, die wel is waar evenzeer als de bijzondere regels
+willekeurig is aangenomen, doch moet worden geëerbiedigd, indien
+men de spelling tegen stelselloosheid en tallooze inconsequenties
+behoeden wil. Die voorschriften betreffen de keus uit de paren van
+gelijkluidende letterteekens bij het schrijven van grondwoorden. Daar
+die letters, opgenoemd in § 47, voor veler oor en mond volkomen
+denzelfden klank vertegenwoordigen, kan de Regel der Beschaafde
+Uitspraak niet beslissen; terwijl de Regel der Gelijkvormigheid alleen
+eischt, dat men in een zelfde woord steeds dezelfde letters bezige,
+zonder de letters zelve te bepalen.
+
+54. Wanneer men de meeste dier bijzondere voorschriften onderling
+vergelijkt, dan blijkt het, dat het Nederlandsch den volgenden regel
+heeft aangenomen, dien men om den grondslag, waarop hij geheel steunt,
+den Regel der Afleiding kan noemen:
+
+Bij de keus der gelijkluidende letterteekens beslist de afleiding of
+de oudere vorm uit den tijd, toen de nu gelijk geworden klanken nog
+duidelijk onderscheiden konden worden, in die gevallen, waarin geene
+andere regels of bijzondere omstandigheden die keus onraadzaam maken.
+
+55. Het kan hier de vraag niet zijn, of men niet beter zou gehandeld
+hebben met een der gelijkluidende letterteekens als overtollig weg te
+werpen; het is genoeg te weten, dat men zulks niet gedaan heeft en nu
+met het bestaande moet voortwerken. Het strikt genomen overtollige
+als ballast over boord te werpen, zou eene omwenteling zijn, wier
+nasleep niet te overzien ware; het verstandigst is den bestaanden
+toestand te eerbiedigen.
+
+56. Buitendien heeft die overvloed ook zijne goede zijde. Het bestaan
+van gelijkluidende letterteekens stelt dikwijls in staat om homoniemen
+door de spelling te onderscheiden; men denke aan weken, mv. van week,
+en weeken, ww.; aan kolen en koolen, lijden en leiden.
+
+57. Indien het schrijven overeenkomstig den ouderen vorm alleen een
+noodmiddel is, dat door de natuur van het schrift niet gevorderd,
+veeleer ontraden wordt, omdat het de spelling voor niet-taalkundigen
+moeilijk maakt, dan mag dat beginsel vooral niet worden toegepast in
+strijd met den Regel der Beschaafde Uitspraak.
+
+58. Doch hoewel de uitspraak steeds de hoogste wetgeefster in de
+spelling is en blijft, waartegen men zelfs ten gerieve der apperceptie
+niet zondigen mag, bestaan er eenige weinige gevallen, waarin het
+raadzaam is uitzondering te maken. In zeldzaam voorkomende woorden,
+waarin eene bijna niet merkbare verandering zou moeten plaats grijpen,
+mag de afleiding den boventoon hebben, wanneer daardoor de ware
+uitspraak en de juiste opvatting der woorden hersteld kan worden;
+b.v. kerstmis voor kersmis, bestje voor besje, amechtig voor aamechtig,
+slaphakken voor slabbakken. Dit mag te eer geschieden, wanneer het
+volk de ware of eene minder bedorven uitspraak bewaard heeft. Op
+dien grond is Dinsdag, oudtijds Disendag (verbasterd uit Diesdag),
+van den krijgsgod Die, te verkiezen boven Dingsdag, dat ten onrechte
+aan ding of geding doet denken.
+
+59. De laatst gestelde algemeene regel (die der Afleiding) is
+natuurlijk niet toereikend bij die woorden, wier afleiding of oudere
+vorm geheel onbekend of onzeker is. Dit maakt een vierden algemeenen
+regel noodzakelijk, die door de Aesthetica ter wering van willekeur of
+onordelijkheid en ter bevordering van regelmaat wordt voorgeschreven:
+te weten den Regel der Analogie. Deze zal in de spelling aldus
+moeten luiden:
+
+Waar de drie bovengenoemde algemeene spelregels zwijgen, handelt men
+overeenkomstig de analogie; d.i. de woorden wier spelling noch door
+de uitspraak, noch door de gelijkvormigheid, noch door de afleiding
+wordt bepaald, worden op dezelfde wijze geschreven als andere,
+wier spelling met zekerheid bekend is en die oogenschijnlijk op
+overeenkomstige wijze gevormd zijn.
+
+60. Daar de Regel der Analogie niet uit de natuur van het schrift
+voortvloeit, maar op gronden steunt, die buiten het gebied der
+grammatica liggen, zou het verkeerd zijn dien te laten gelden in
+strijd met een der vorige regels.
+
+61. De Aesthetica geeft nog een regel aan de hand, die in enkele
+twijfelachtige gevallen den doorslag kan geven en de balans naar de
+eene of andere zijde doen overhellen. In § 14 is reeds aangemerkt,
+dat het schrift, ofschoon zelf op de uitspraak gegrond en daarvan
+afhankelijk, omgekeerd op de uitspraak, vooral van hen die eerst
+leeren lezen, terugwerkt en eenen invloed oefent, die zich veelal ook
+later doet gevoelen. De leerling toch ziet al de bestanddeelen van
+den woordklank even duidelijk vertegenwoordigd, en is daarom vanzelf
+geneigd al de letters even sterk te articuleeren, ook die welke in
+de gewone spreektaal maar flauw gehoord worden. Het schrift geeft
+dus uit zijnen aard aanleiding tot eene gedeeltelijk onnatuurlijke en
+gedwongene, dat wil zeggen onwelluidende, uitspraak. Waar de spelling
+vaststaat en door algemeen erkende regels bepaald is, kan het schrift
+zulk eene wanspraak niet voorkomen, en moet het aan den onderwijzer
+blijven overgelaten er zijne leerlingen tegen te waarschuwen, en
+te zorgen, dat zij geene gewoonte worde. Doch wanneer eene in dit
+opzicht betere spelling mogelijk is, en--dit moet op den voorgrond
+blijven--door goede schrijvers is aangenomen; in die gevallen dus,
+waar geene eenparigheid in het schrijven bestaat en eene keus moet
+gedaan worden, is het ongetwijfeld rationeel die spelling te kiezen,
+die het minst tot eene verkeerde en wanluidende uitspraak aanleiding
+geeft. Op dat beginsel, welks deugdelijkheid wel door niemand zal in
+twijfel getrokken worden, laat zich een regel bouwen, welken men dien
+der Welluidendheid zou kunnen noemen. Vooraf dient echter uitgemaakt
+te worden, hoe ver deze reiken mag, en dit hangt ten deele af van
+het begrip, dat hier aan het woord welluidend moet gehecht worden.
+
+62. Het woord welluidend is hier natuurlijk niet in zijn algemeensten
+zin op te vatten; de vraag is slechts: wat is binnen de grenzen onzer
+eigene taal relatief welluidend te achten? Nu is in het oor van het
+beschaafde publiek elk woord betrekkelijk welluidend, wanneer het
+zóó wordt uitgesproken, als men gewoon is het door beschaafden te
+hooren uitspreken. Wat van die gewoonte afwijkt, klinkt òf plomp en
+dialectisch, òf gemaakt en pedant. Er kan dus geene sprake zijn van
+eene welluidendheid, de beschaafde uitspraak overtreffende, of van
+een regel, die leeren zou anders te spreken dan de gewoonte medebrengt.
+
+Een regel voor de welluidendheid kan derhalve slechts eene aanvulling
+zijn van den Regel der Beschaafde Uitspraak, en mag geen ander
+doel hebben dan op de naleving der voorschriften van dezen meer
+bepaaldelijk aan te dringen, die uitspraak te bevorderen en elke
+andere tegen te gaan. Wanneer men dit in het oog houdt, zal men den
+Regel der Welluidendheid in de volgende bewoordingen vervatten:
+
+Waar twee of meer verschillende spellingen in gebruik zijn, waarvan
+geene zich door een der vroeger behandelde regels geheel laat
+rechtvaardigen, is die te verkiezen, welke de beschaafde uitspraak
+het best vertegenwoordigt.
+
+63. Hieruit vloeit bepaaldelijk voort, dat men buiten overwegende
+redenen, b.v. blootelijk om eene afleiding te doen kennen, die de
+duidelijkheid, de apperceptie, niet bevordert, in het schrift geene
+letters herstellen mag, die in de beschaafde uitspraak niet meer
+gehoord worden.
+
+    Volgens den Regel der Welluidendheid zijn b.v. de volgende
+    schrijfwijzen goed te keuren: thans, bijkans, Parijsche, Friesche,
+    wijste, frischte, meisje, handje enz., voor thands, bijkants,
+    Parijssche, Friessche, wijsste, frischste, meisjen, handtje enz.
+
+64. Eene letter, die niet afzonderlijk wordt uitgesproken, moet
+toch geacht worden aanwezig te zijn, indien zij invloed heeft op
+eene voorafgaande of volgende letter, zoodat deze bij gemis der
+eerstgenoemde anders zou luiden. Zoo moet men b.v. rekenen, dat in
+straffen de beide f's gehoord worden, omdat strafen de uitspraak
+strá-fen voorstelt; in geenszins wordt, hoewel niemand geens-zins
+uitspreekt, de s toch gehoord, dewijl zij de volgende z verscherpt,
+zoodat het woord als geensins luidt.
+
+
+
+65. De bijzondere spelregels bestaan in voorschriften, die leeren, hoe
+men in de bijzondere gevallen te handelen heeft om getrouw te blijven
+aan de grondbeginselen, in de algemeene spelregels uitgedrukt. Daar
+die grondregels geput zijn uit de natuur en de bestemming van het
+schrift, kan hunne consequente toepassing schijnen eene volstrekte
+noodzakelijkheid te zijn, die het stellen van verscheidene nieuwe
+regels zou gebieden. Wanneer men echter in aanmerking neemt, dat het
+toepassen van nieuwe regels van de schrijvenden altijd eene grootere
+of geringere inspanning vordert, altijd lastig is, en dat eene
+ongewone spelling steeds een onaangenamen indruk maakt, dan blijkt de
+onmogelijkheid eener strenge consequentie en de noodzakelijkheid eener
+beperking van de toepassing der grondbeginselen. Het zou derhalve,
+gelijk reeds in § 27 en 28 is aangemerkt, eene dwaasheid wezen, indien
+een grammaticus meende, dat hij als het ware eene geheele omwenteling
+in een spellingstelsel zou kunnen te weeg brengen. Te recht heeft dan
+ook reeds Siegenbeek, toen er nog geen gevestigd stelsel bestond,
+een regel gesteld, die de strekking had het aantal wijzigingen te
+beperken, en die gebood »acht te geven op het Gebruik". Die regel,
+of dat beginsel, zal in onzen tijd nagenoeg aldus moeten luiden:
+
+De toepassing der beginselen, in de grondregels geleerd, is ondoenlijk
+in die gevallen, waarin zij eene veelomvattende wijziging der
+gebruikelijke spelling ten gevolge zou hebben. Door iedereen erkende
+en aangenomen regels, die de spelling bepalen van een groot aantal
+woorden, of van dezulke die, om zoo te zeggen, in elken volzin
+terugkeeren, al zij het ook dat zij door geenen der grondregels
+volkomen worden gerechtvaardigd, behooren geëerbiedigd te blijven,
+zoolang het gebruik niet vanzelf verandert.
+
+66. Het spreekt vanzelf, dat deze regel evenmin onbepaald mag
+worden toegepast, maar beperkt blijft tot die gevallen, waar het
+Gebruik steunt op deugdelijke gronden, geldig in den tijd, toen het
+ontstond. Waar zulke gronden ontbreken, waar het Gebruik slechts een
+uitvloeisel is van begripsverwarring, van eene valsche etymologie
+of van eene verkeerde toepassing der analogie, daar heeft het van
+den aanvang af geene rechten gehad, maar staat met misbruik gelijk,
+en wordt ook door lengte van tijd niet gewettigd.
+
+    a. Zoo is b.v. de spelling thans (uit te hande), met eene h, die
+    niet meer gehoord wordt, door het Gebruik gewettigd, en thands, met
+    eene d er in, zou het ook wezen, indien men algemeen zóó schreef,
+    omdat men in hand eene h en eene d hoort. De ch in tusschen
+    is door het Gebruik gewettigd, omdat men, toen men begon zóó te
+    schrijven, in dit woord werkelijk eene ch uitsprak. Niet gewettigd
+    daarentegen is de schrijfwijze Dingsdag, als steunende op eene
+    valsche etymologie, die den Dinsdag voor den dag der rechtsgedingen
+    hield. Evenmin is de spelling te samen te verdedigen, ofschoon
+    men misschien algemeen zoo uitspreekt, omdat die uitspraak slechts
+    eene verkeerde toepassing is der analogie met samenkomst, samenzijn
+    enz., waarin de s wettig is, als ontstaan zijnde uit tz.
+
+    b. Men heeft dit grondbeginsel tot de algemeene spelregels gerekend
+    en den Regel van het Gebruik genoemd. Wel beschouwd echter voldoet
+    het niet aan de eischen van een regel. Het beginsel heeft alleen
+    voor den grammaticus waarde, niet voor het publiek; het Gebruik
+    schrijft geene bepaalde regels voor, maar onderstelt, dat men
+    eenparig zekere schrijfwijze volgt, die het niet aanbeveelt,
+    maar slechts toestaat, en alleen gedwongen wettigt.
+
+67. Uit het lastige, dat het toepassen van ongewone regels inheeft,
+vloeit nog een beperkend beginsel voort, dat de grammaticus niet
+roekeloos verzaken mag. Onze spelling levert reeds een aantal
+moeilijkheden op, die even onloochenbaar als, zonder eene algeheele
+omwenteling, onvermijdelijk zijn. Vereischt nu het schrijven van
+het Nederlandsch vrij wat oplettendheid, dit bezwaar mag niet
+willekeurig en zonder eenig nut nog grooter gemaakt worden. Nieuwe
+spitsvondige onderscheidingen in de spelling, die geen practisch
+voordeel aanbrengen, niet met de beteekenis of het gebruik in verband
+staan, of niet door een erkenden regel geëischt worden, mogen niet
+worden aanbevolen.
+
+Van een geheel anderen aard zijn de gevallen, waarin eene keuze
+moet plaats hebben tusschen twee gebruikelijke nagenoeg even goede
+schrijfwijzen; alsdan kan het uit den aard der zaak slechts eene
+kleinigheid, een onbeduidend iets wezen, dat den doorslag moet geven.
+
+
+
+68. Uit het vorenstaande volgt, dat er ten opzichte van de uitspraak
+drieërlei spelling bestaat:
+
+1. eene spelling, geheel overeenkomstig met de uitspraak, naar of
+volgens de uitspraak, d.i. geheel en al door den Regel der Beschaafde
+Uitspraak voorgeschreven, b.v. die van al, as, bal, bast enz., welke
+woorden met onze letters niet anders zouden kunnen geschreven worden;
+
+2. eene spelling, niet geheel volgens de uitspraak, niet juist zóó
+door haar voorgeschreven, doch ook niet met haar in strijd, maar
+met haar vereenigbaar, doordien de ware, gebruikelijke uitspraak,
+ten gevolge van den wederzijdschen invloed der letters op elkander,
+vanzelve volgt; vergelijk § 42 en het slot van § 43. Tot deze soort
+van spelling behooren b.v. abt, werelddeel, staatdame, geenszins; en
+
+3. eene spelling, gedeeltelijk volstrekt strijdig en onvereenigbaar
+met de hedendaagsche uitspraak, maar door een wettig gebruik volstrekt
+gewild; b.v. menschen, tusschen, thans, vijftig, zestig.
+
+
+
+69. De volgorde, waarin de Algemeene Spelregels ontvouwd zijn, is de
+natuurlijke; eene geheele omzetting zou zelfs onmogelijk wezen.
+
+De regel der Uitspraak moet noodwendig de rij openen. Daar het schrift
+de reproductie der woordklanken ten doel heeft (zie § 2 en 3), is
+een letterschrift, dat den klank, de uitspraak, aanvankelijk althans,
+niet afbeeldt, iets volstrekt ondenkbaars, een onding. De Regel der
+Uitspraak is derhalve met het schrift gegeven, is de Natuurwet der
+Spelling. De eerste schrijvenden volgden dien noodwendig, ook omdat
+er geene woordenboeken of spraakkunsten bestonden, die hen leerden,
+geene gezaghebbende schrijvers, die hen noopten, anders te handelen.
+
+De Regel der Uitspraak is niet slechts de eerste en oorspronkelijk
+de eenige, maar ook thans nog de algemeenste. Geen woord, welks
+spelling niet òf geheel en al, òf grootendeels door de uitspraak
+wordt geregeld; en al de regels, die moeten dienen om den Regel der
+Beschaafde Uitspraak, waar die te kort schiet, aan te vullen of te
+verklaren, ontleenen van dezen hunne kracht en beteekenis. Zelfs
+wanneer het Gebruik dwingt in strijd daarmede te handelen, geschiedt
+zulks op grond der uitspraak, namelijk ten gevolge eener verouderde.
+
+    a. Van tallooze woorden, als af, bel, doek, enz., waarvan geene
+    andere spelling denkbaar is, wordt deze geheel door de uitspraak
+    geregeld. Van de overige woorden, waarbij ook andere regels moeten
+    gehoord worden, bepaalt zij de groote meerderheid der letters;
+    b.v. van boekbindersknechten, kuipershandwerk, worden alleen de
+    ch en de d niet rechtstreeks door de uitspraak voorgeschreven,
+    dewijl ook g en t daaraan zouden beantwoorden.
+
+    b. De Regel der Gelijkvormigheid is op dien der Uitspraak gegrond
+    en wil niets dan hetgeen de uitspraak wil. Hij eischt in dag
+    eene g, en in hoofddeel twee d's, alleen omdat men in dagen
+    eene g, en in hoofd en deel beide eene d hoort.--De Regel der
+    Afleiding steunt op de uitspraak. Hij wil twee e's in deelen
+    (gedeelten), doch ééne in delen (planken), alleen omdat die
+    woorden voorheen verschillend luidden, het eene dail, het andere
+    dil.--De Regel der Analogie ontleent zijne kracht aan dien der
+    Afleiding, en berust dus middellijk op de uitspraak; terwijl
+    die der Welluidendheid eeniglijk uitgaat van de onderstelling,
+    dat het schrift de uitspraak voorstelt.--Zelfs in die gevallen,
+    waarin het niet raadzaam is het gevestigd Gebruik te trotseeren,
+    doet de uitspraak zich gelden. Men schrijft tusschen met eene
+    ch, en thans met eene h, alleen omdat men vroeger die ch en h
+    werkelijk uitgesproken heeft, dus inderdaad alweder op grond der
+    uitspraak. Deze doet derhalve allerwegen hare kracht gevoelen.
+
+70. De Regel der Uitspraak overheerscht ook alle andere regels,
+zoodra deze eene spelling voorschrijven, volstrekt onvereenigbaar
+met de uitspraak; hij wijkt alleen voor het onverzettelijk Gebruik
+(vergel. § 68, nº, 3).
+
+    Men schrijft volgens den Regel der Beschaafde Uitspraak: abdij,
+    ambt, herberg, behendig, overtollig, gekocht, wierook, bruiloft,
+    hoewel de Regel der Gelijkvormigheid of die der Afleiding abtij,
+    andbacht, heerberg, behandig, overtallig, gekoopt, wijrook,
+    bruidloopt zou vorderen.
+
+    Een strijd tusschen den Regel der Analogie en dien der Beschaafde
+    Uitspraak is uit den aard der zaak ondenkbaar, dewijl de eerste
+    alleen dan spreekt, als de laatste zwijgt. Hetzelfde is het
+    geval met den regel der Welluidendheid, die eeniglijk strekt om
+    de overeenstemming van het schrift met de uitspraak te bevorderen.
+
+71. Aan den Regel der Gelijkvormigheid komt èn om zijn uitgestrekt
+gebied èn om zijne nuttigheid de tweede rang toe. Men zal dit
+gereedelijk erkennen, als men bedenkt, dat hij de spelling van alle
+afgeleide en samengestelde woorden, en van alle verbuigbare woorden op
+b, p, d, t, g en ch regelt, dus wijd en zijd heerscht, en dat hij moet
+strekken om de duidelijkheid, de gemakkelijke herkenning der woorden
+en hunner beteekenis te bevorderen, en derhalve van uitgebreid nut is.
+
+    Men vergete vooral niet, dat de Regel der Gelijkvormigheid, onder
+    meer, ook gebiedt de afleiding te volgen in al die gevallen,
+    waarin zulks aan de duidelijkheid kan bevorderlijk wezen, en dat
+    hij uit dien hoofde ook de regels omvat, die men voorheen onder
+    den Regel der Afleiding stelde. Inderdaad wordt derhalve aan de
+    Afleiding de tweede rang toegekend, namelijk voor zooverre hare
+    inachtneming nuttig is.
+
+72. Is het volgen van den Regel der Uitspraak volstrekt onvermijdelijk
+en de naleving van dien der Gelijkvormigheid hoogst nuttig, van een
+anderen aard is het in acht nemen der drie volgende grondregels. Dit
+zou niet volstrekt noodzakelijk zijn, en het nut daarvan bestaat
+slechts in de regeling van zaken, die tamelijk onverschillig zouden
+wezen, indien orde en regelmaat niet ook in de Spelling wenschelijke
+eigenschappen waren. De Regel der Afleiding, zooals deze hier beperkt
+is, die der Analogie en der Welluidendheid, vervullen geene onmisbare
+behoeften, brengen geene gemakken aan, maar leveren de voorwerpen
+van weelde, die eene doelmatig ingerichte woning tot een aangenaam
+verblijf kunnen maken, en die van de beschaving en den smaak der
+bewoners getuigen.
+
+Onder deze komt aan den Regel der Afleiding de eerste plaats toe,
+omdat zijn gebied, ook na aftrek van alles wat onder den Regel
+der Gelijkvormigheid is gebracht, nog groot blijft. Hij regelt
+o.a. de spelling der vele woorden, waarin ij's en ei's, en in opene
+lettergrepen heldere e's en o's voorkomen. Dan moet de Regel der
+Analogie volgen, omdat deze zich op de Afleiding beroept en van haar
+al zijne kracht ontleent; zoodat voor den Regel der Welluidendheid,
+welke, evenals die der Analogie, slechts zelden te pas komt, de
+laatste rang overblijft.
+
+Van het Gebruik, dat, hoe machtig ook, geen regel is, maar de
+toepassing der eigenlijke regels beperkt, kon natuurlijk eerst
+melding worden gemaakt, nadat men de kracht en strekking van deze
+had leeren kennen.
+
+
+
+
+
+
+TWEEDE AFDEELING.
+
+
+Over de bijzondere spelregels, waaromtrent verschil van gevoelen
+bestaat.
+
+
+Daar de Redactie, om redenen in het Voorbericht en in § 27 en
+28 opgegeven, voor de door haar te volgen schrijfwijze de in
+Noord-Nederland gebruikelijke spelling als uitgangspunt heeft
+aangenomen, en deze genoegzaam bekend mag geacht worden, heeft zij het
+overtollig gerekend het geheele spellingstelsel te ontvouwen. Deze
+Tweede Afdeeling bevat dus slechts eene opgave der verbeteringen,
+die haar wenschelijk zijn voorgekomen, benevens eene vermelding van
+de keuze, die zij gemeend heeft te moeten doen uit de onderscheidene
+spellingen, ten opzichte waarvan onder onze letterkundigen verschil
+van gevoelen bestaat.
+
+
+
+De klinkers.
+
+73. De verlenging der a en u in geslotene lettergrepen geschiedt buiten
+twijfel op de meest gepaste wijze door verdubbeling. De spelling aa
+en uu beantwoordt zoowel aan de uitspraak, als zij door de analogie
+gewettigd en door de etymologie niet gelogenstraft wordt. Zij verdient
+dus zeer zeker de voorkeur boven ae en ue. Aa stelt denzelfden zuiveren
+klank voor, die door a wordt aangeduid. Bij ae is men geneigd te
+denken aan de naar e trekkende uitspraak der landlieden in sommige
+streken van Zuid-Holland en Zeeland; de Vlaamsche a zou door ao moeten
+afgebeeld worden. Vergelijk Taalgids, IV, blz. 54-64.
+
+
+
+74. De spelling blaauw, flaauw enz. stelt eene uitspraak voor, die niet
+de gewone is, in het oor der groote meerderheid onaangenaam klinkt, en
+stellig niet tot de beschaafde gerekend wordt. Het komt ons derhalve
+niet raadzaam voor, eene spelling te bestendigen, die te recht door
+velen wordt afgekeurd, en voor wier behoud geene andere reden is aan
+te voeren dan een gebruik, dat op geene taalkundige gronden steunt
+en daarom, als strijdig met de beschaafde uitspraak, geen recht
+van bestaan heeft; vergelijk § 66. Wij schrijven derhalve blauw,
+flauw, gauw, grauw, klauw, lauw, nauw, pauw, rauw, knauwen, krauwen
+enz. met au. Zoodoende heft men het geheel willekeurige verschil met de
+gebruikelijke schrijfwijze dauw en kauw op, die meer in overeenstemming
+is met de gewone uitspraak, welke veeleer ou dan aau doet hooren.
+
+
+
+75. Onder de regels, omtrent wier toepassing de gevoelens der
+taalkundigen uiteenloopen, staan die aangaande de verdubbeling der
+e's en o's in opene lettergrepen bovenaan. Siegenbeek en Weiland
+volgden daarbij de uitspraak, welke heerschte, of geacht werd te
+heerschen, in die streken, waar de genoemde letters op tweeërlei
+wijze, met den zoogenoemden zachten of met den scherpen klank,
+worden uitgesproken. Hunne handelwijze was natuurlijk. Immers de
+verdubbeling der letterteekens moest dienen om de meer gerekte,
+naar een tweeklank zweemende uitspraak der scherpe e en o van den
+eenigszins korteren, meer gelijkmatigen klank der zachte voor het
+oog te onderscheiden. Juist dat verschil in de uitspraak had het
+eerst het verschil in de natuur dier letters doen opmerken, terwijl
+de studie der Germaansche talen te hunnen tijde nog niet ver genoeg
+gevorderd was om den diepliggenden oorsprong van dat verschil te leeren
+kennen. Zij konden nog niet tot de oorzaken opklimmen en moesten dus
+hun onderzoek tot de gevolgen beperken. De uitspraak echter is in
+dit geval geen onfeilbaar en toereikend richtsnoer. Dit blijkt onder
+andere uit de wijze, waarop Siegenbeek genoodzaakt was te werk te
+gaan bij de woorden, waaromtrent hij bij de schrijvers verschil van
+gevoelen gevonden had, en die hij daarom achter zijne Verhandeling
+over de Spelling aan een bijzonder onderzoek onderwierp. Bij al
+die woorden was hij verplicht de schrijvers, die het onderscheid in
+de uitspraak door hunne spelling uitdrukten, te raadplegen, hunne
+getuigenissen te wikken en te wegen, en als het ware de stemmen vóór
+en tegen te tellen. Waar men in eene wetenschap tot eene stemopneming
+zijne toevlucht moet nemen, is de evidentie der waarheid niet groot;
+maar vooral hier bleek duidelijk de zwakheid van den grondslag,
+waarop gebouwd werd. Als men dat groote vijftigtal artikels naleest,
+ziet men, dat niet alleen schrijvers, op verschillende plaatsen
+woonachtig, in hun oordeel over de uitspraak van dezelfde woorden
+onderling verschilden, maar ook dat velen zich zelven niet gelijk
+bleven. Men moge dit laatste verschijnsel aan slordige correctie willen
+toeschrijven, het bewijst in allen gevalle, dat de ware uitspraak
+niet zóó kennelijk van de valsche onderscheiden was, dat de corrector
+zich niet vergissen kon. Doch volstrekt onloochenbaar is het verschil
+tusschen de uitspraak van dezelfde woorden in verschillende gewesten en
+steden. Volgens het beweren van Siegenbeek zelven worden heeten, keten,
+menigte, smeeken, spenen, betoogen, genoot, klooven, loochenen, nopen,
+personen en schromen in Rotterdam anders dan in Zeeland uitgesproken;
+terwijl men in deze provincie zoowel poogen als pogen en te Rotterdam
+zoowel tonen als toonen zou hooren [3]. Dat er ten opzichte van
+andere woorden reeds in de laatste helft der zestiende eeuw eene
+dergelijke onzekerheid bestond, kan men opmaken uit het woordenboek
+van Kiliaan, die aan de uitspraak bijzondere aandacht schonk en zich
+gehouden achtte een aantal woorden, als deren, kelen, nering, peren,
+scheren, smeren, teeder, telen, teren, weren, zweren, zweven, bogen,
+boren, dolen, smoken enz. onder de beide vormen op te teekenen.
+
+Uit het aangevoerde blijkt overtuigend, dat het verschil in de
+werkelijke uitspraak der woorden, hetwelk vroeger het geheele land
+door moet geheerscht hebben, maar zich thans tot zekere streken en
+steden bepaalt, voor de spelling slechts een onzekeren grondslag
+kan uitmaken. Daarbij is het te voorzien, dat het eenmaal geheel
+zal ophouden. Men heeft om die redenen naar een ander beginsel om te
+zien, dat in substantie dezelfde uitkomsten oplevert, maar niet aan
+verandering onderhevig is, niet dreigt geheel te verdwijnen, en dat
+in de gevallen, waar verschil van uitspraak bestaat, op deugdelijke
+gronden kan beslissen. Zoodanig beginsel vinden wij gelukkig in den
+verschillenden oorsprong der e's en o's. Door de onderzoekingen der
+nieuwere taalkundigen namelijk is gebleken, dat de talen van den
+Indo-Germaanschen volksstam oorspronkelijk slechts drie vocalen, a,
+i en u (lees: oe) bezaten, en dat al de overige klinkers, ook de e
+en o, uit die grondvocalen en de daaruit samengestelde tweeklanken
+ontstaan zijn; zie onder anderen Bopp, Vergl. Gramm. des Sanskrit,
+Send etc. §§ 1-104. Deze stelling is de spil, waarom het gansche
+vocaalstelsel, ook dat der Germaansche talen, draait; met haar kunnen
+alle verschijnselen op het gebied der klankleer in genoemde talen
+natuurlijk en ongedwongen verklaard worden; zonder haar blijft alles
+duisternis en verwarring [4]. Doch al wil men haar ook al niet voor
+alle Indo-Germaansche talen als geldig erkennen, ten opzichte van
+het Nederlandsch is zij niet te loochenen. Immers het kan, op weinig
+uitzonderingen na, aangetoond worden, uit welke van die grondklanken
+onze e's en o's ontstaan zijn, terwijl de weinige gevallen, waarin men
+dat niet kan, worden aangetroffen bij het betrekkelijk geringe getal
+woorden, wier ouderen vorm men tot nog toe niet heeft kunnen ontdekken.
+
+De verschillende oorsprong der e's en o's is de oorzaak van
+het onderscheid tusschen de zachte en de scherpe uitspraak. Eene
+vergelijking der Nederlandsche woorden, waarin e's en o's voorkomen,
+met dezelfde of verwante woorden, hetzij in onze eigene taal, hetzij
+in andere oudere of nieuwere Germaansche talen, leert, dat de e en
+o beide drieërlei oorsprong hebben: dat de e eene wijziging van i,
+a of ai, en de o van u (oe), a of au is. Verder blijkt, dat de lange
+heldere of opene e's en o's uit de enkelvoudige, oorspronkelijke
+klinkers a, i en u (oe) ontstaan, juist diegene zijn, waaraan algemeen,
+behalve natuurlijk in de gevallen waar verschil bestaat, de zoogenaamde
+zachtlange klank wordt toegekend; terwijl de ineengesmolten tweeklanken
+ai en au aan erkende scherplange e's en o's beantwoorden.
+
+Door deze waarneming worden bijna alle verschijnsels, die men in
+de geschiedenis onzer e's en o's en in hare verwisseling met andere
+klanken opmerkt, volkomen opgehelderd. Zij verklaart vooreerst, hoe
+het komt, dat men die letters in verscheidene gewesten op tweeërlei
+wijze uitspreekt, en waarom de scherpe daar langer zijn dan de zachte
+en nog een zweem van een tweeklank hebben.--Vervolgens, waarom de
+zachtlange é met a en i en met de korte è, en de zachtlange ó met de
+korte ò afwisselt, b.v. in stad--steden, vagen--vegen, gift--geven,
+nicht--neef, spel--spelen, gebed--gebeden; ik kom--zij komen,
+lot--loten; en waarom de scherplange e's en o's met de tweeklanken ei
+(ai) en ou (au) verwisseld worden, b.v. in gereed en bereiden, breed
+en verbreiden, boom en bouwen, troost en vertrouwen.--Die waarneming
+eindelijk verklaart in vele gevallen, hoe het komt, dat een zelfde
+woord op tweeërlei wijze wordt uitgesproken, daar zij aantoont, dat
+men dan meestal twee verschillende woorden verward en voor hetzelfde
+gehouden heeft; b.v. beer (ursus) en beer (verres); deel (pars) en
+deel (asser); klooven (doen splijten) en kloven (imperf. van kluiven
+en meerv. van kloof); toonen (lichaamsdeelen) en tonen (klanken).
+
+76. De Redactie, het een en ander in aanmerking nemende, heeft besloten
+den oorsprong der e's en o's als grondbeginsel der vocaalspelling aan
+te nemen. Zij meent hare redenen aldus kortelijk te kunnen samenvatten:
+
+De ware uitspraak der e's en o's is niet op te maken uit de vroegere
+schrijfwijze, noch uit de uitspraak der hedendaagsche dialecten,
+omdat het blijkt, dat het in beide aan volkomene overeenstemming
+ontbreekt. Bovendien neemt het onderscheid tusschen den zachten en
+den scherpen klank dagelijks af, wordt daardoor steeds onzekerder
+en zal waarschijnlijk eenmaal geheel verdwijnen, gelijk het in
+sommige streken, en daardoor, streng genomen, in de zoogenoemde
+beschaafde uitspraak, reeds heeft opgehouden te bestaan. Daarentegen
+is de verschillende oorsprong der klinkers een onveranderlijk en
+onloochenbaar feit, hetwelk als oorzaak van het onderscheid in de
+uitspraak, grootendeels tot dezelfde uitkomsten leidt, en geheel tot
+dezelfde leiden zou, indien er nooit verwarring en verwisseling van
+klanken had plaats gehad.
+
+Daar het niet te loochenen is, dat de onderscheidene dialecten ten
+opzichte van een aantal woorden uiteenloopen, zou men genoodzaakt
+zijn uit de verschillende tongvallen eene keus te doen. Wie of wat
+zal die keus bepalen? Aan welk gewest zal de eer te beurt vallen
+aan al de Nederlanden de wet voor te schrijven? Zal het Oost- of
+West-Vlaanderen, Brabant of Antwerpen, Zeeland of Maasland, Zutfen of
+Overijsel wezen? Daarentegen is de oorsprong der e's en o's een feit,
+dat voor alle gewesten en tongvallen hetzelfde is. Geen dialect,
+of het geeft onloochenbare blijken van onderlinge verwisseling van
+zacht en scherp; ook het Groningsche, waarin anders het verschil wel
+het duidelijkst uitkomt en men uit dien hoofde het minst verwarring
+zou verwachten. Zoo is het b.v. volkomen zeker, dat de klinkers in
+(ik) weet en (wij) weten oorspronkelijk verschilden, dat de e van
+het enkelvoud vroeger ai, die van het meervoud i was; en toch worden
+beide thans overal op dezelfde wijze uitgesproken, in het Groningsch
+scherp, als ei of ij, in ik weit, wij weiten; elders zacht, in ik
+weet niet anders dan in wij weten. Welke stad of landstreek zou aan
+de overige bewoners van Nederland hare verkeerdheden willen opdringen
+of omgekeerd die van andere willen overnemen! Neemt men echter den
+oorsprong der e's en o's als grondslag aan, dan behoeft er geene keus
+gedaan te worden, waardoor iemand zich verongelijkt kan rekenen; men
+is dan billijk jegens allen, ook jegens de velen, die geen onderscheid
+in de uitspraak meer maken, en die de onderscheiding der zachte en
+scherpe e's en o's als een last beschouwen.
+
+Al mocht men eenparig besluiten de uitspraak van eene bijzondere
+landstreek of plaats als wetgeefster te erkennen, die maatregel
+zou ontoereikend bevonden worden. Vooreerst kunnen de bewoners van
+andere plaatsen die uitspraak niet leeren kennen, zonder zich daar
+een geruimen tijd metterwoon te vestigen, terwijl ieder, die wil,
+zich in zijn studeervertrek van den oorsprong der e's en o's kan
+vergewissen. Doch er is iets dat meer afdoet. In de schrijftaal
+komen een aantal woorden voor, die niet algemeen zijn, die op de eene
+of andere plaats niet gebezigd worden. Hoe zal men handelen met de
+woorden, die in het bevoorrechte dialect niet gebruikt worden? en hoe
+met dezulke, die in het geheel niet meer tot de volkstaal behooren en
+waarvan dus de ware uitspraak volstrekt onbekend is? Ten aanzien van
+zoodanige woorden zou het aangenomen beginsel ontoereikend zijn; en
+naar welk kenmerk dan te werk te gaan? Daarentegen geeft de oorsprong
+der e's en o's een kenmiddel aan de hand, dat uit zijnen aard op
+alle woorden toepasselijk is, dat voor de dialecten, op weinige
+uitzonderingen na, dezelfde uitkomsten geeft, en dat ten minste voor
+alle taalbeoefenaars, ook in de streken waar geen onderscheid meer
+gehoord wordt, toegankelijk is.
+
+Het schrijven naar de uitspraak zou altijd gegrond blijven op feilbare
+waarnemingen van bijzondere individuen, wien het aan fijnheid van
+gehoor kan ontbreken. Het spellen naar den oorsprong der e's en o's is
+gegrond op het onderscheid tusschen a, i, u (oe), ai en au, klanken,
+die onderling zoozeer verschillen, dat daarbij geene vergissing en
+verwisseling kon plaats grijpen; het stelt bovendien de spelling meer
+onmiddellijk in verband met de afleiding, en kan zoodoende in vele
+gevallen het recht verstand der woorden bevorderen. Om den oorsprong
+der e's en o's te leeren kennen, moet men wel is waar dikwijls
+de verwante talen raadplegen; doch het zou eene geheel verkeerde
+beschouwing wezen, indien men het spellen naar de uitkomsten, die zij
+opleveren, wilde aanmerken als eene navolging van het vreemde. Dat
+raadplegen geschiedt alleen om te weten, hoe onze eigene taal in
+overoude tijden gesproken is; de onze kan op hare beurt aan andere
+talen dezelfde diensten bewijzen. Als wij b.v. aan beenen en boomen
+scherpe klinkers toeschrijven, is zulks niet, omdat het Hoogduitsch
+bein en baum zegt, maar omdat wij o.a. door het Hoogduitsch weten,
+dat onze eigene voorouders eenmaal bain en baum hebben uitgesproken; de
+spelling beenen en boomen berust derhalve inderdaad op verschijnselen
+in onze eigene taal. Vergelijk hier Taalgids, VI, blz. 153 v.
+
+77. De Redactie erkent, dat de dubbele vocaalspelling niet zonder last
+is voor het practische gebruik; zij behoudt ze evenwel, omdat zij meent
+het bestaande niet te mogen afbreken en geene groote veranderingen,
+maar alleen verbeteringen in de toepassing van erkende regels te moeten
+voorstellen. Daarom heeft zij er niet aan gedacht om ze ook op de a
+en u toe te passen, en b.v. naast va-der, za-del, u-ren enz. jaa-ren,
+daa-den, wij vuu-ren enz. te schrijven, ofschoon daarvoor gelijke
+redenen bestaan als voor de spelling bree-de, boo-men enz. Aan
+die bedoeling is het mede toe te schrijven, dat zij het spellen
+overeenkomstig den oorsprong der e's en o's tot de stamlettergrepen
+wil beperken, maar ten opzichte van de achtervoegsels naar den
+klemtoon wenscht te werk te gaan. Volgens dit beginsel acht zij,
+dat de achtervoegsels, die òf steeds òf somtijds den vollen klemtoon
+hebben, met eene dubbele vocaal behooren geschreven te worden, terwijl
+een enkel letterteeken toereikend is in die, welke nimmer den vollen
+klemtoon bekomen. In het eerste geval verkeert het achtervoegsel -loos,
+hetwelk in goddelóós, zedelóósheid, zondelóósheid enz. den vollen
+klemtoon bekomt; vervolgens de bastaarduitgangen -eeren; -eel en -ees,
+die steeds den klemtoon hebben: regeeren, kasteelen, Japanneezen. Tot
+het tweede geval behoort -heid, mrv. -heden, dat nooit den vollen
+klemtoon heeft. Op die wijze eerbiedigt men het bestaande gebruik,
+waarin de schrijfwijze -eelen reeds is aangenomen, en die van -eezen
+meer en meer begint door te dringen. Men wijkt alleen af in de spelling
+-eeren; doch voor de dubbele vocaal in dit achtervoegsel hebben zich
+sedert lang vele stemmen doen hooren, gelijk zij dan ook reeds door
+Bilderdijk en zijne volgelingen erkend is. Inderdaad, wanneer men
+bedenkt, dat dit suffix altijd met een zwaren toon wordt uitgesproken;
+dat die uitspraak reeds van de oudste tijden dagteekent, blijkens het
+Middelnederlandsch, waarin men (gelijk nog heden in het Hoogduitsch)
+gewoonlijk -ieren schreef; en dat de ie destijds nog een tweeklank
+was: dan schijnt alles er voor te pleiten om in dezen het voorbeeld
+van Bilderdijk te volgen.
+
+    Een achtervoegsel -eet, welks bestaan door enkelen beweerd
+    wordt, is bij de Redactie onbekend. In al de woorden, op -eet
+    eindigende, die zij zich kan te binnen brengen, behoort de e
+    tot den stam des woords, en kan alleen de t als achtervoegsel
+    worden beschouwd. Deze is in paracleet, poëet, profeet, en ook in
+    komeet en planeet, een overblijfsel van het Grieksche suffix -tês,
+    lat. -ta, waarmede meestal mansnamen gevormd worden; in compleet,
+    concreet, discreet, secreet, van het Latijnsche suffix -tus,
+    -ta, -tum, dat verl. deelw. vormt. Daar er geene suffixen -êtês,
+    -etus enz. bestaan, is bij de woorden op -eet niet de regel voor
+    de achtervoegsels, maar die voor de stammen van toepassing. De
+    Redactie schrijft daarom met ééne e: poëten, profeten, concrete,
+    complete enz.; en om gelijke redenen met ééne o; astronomen,
+    oeconomen, horoscopen, telescopen, philanthropen, misanthropen,
+    heliotropen, theologen, philologen, enz. waarin noom, scoop,
+    anthroop, troop en loog verbasteringen van geheele woorden,
+    niet van achtervoegsels zijn.
+
+78. Slechts schijnbaar bestaat hier eene inconsequentie; in den grond
+wordt bij de stamlettergrepen hetzelfde beginsel gehuldigd als bij de
+achtervoegsels, alleen met beperking in de toepassing. Dat beginsel
+is de zooveel mogelijk juiste afbeelding der uitspraak. Immers de
+verdubbeling der letters moest aanvankelijk dienen om de scherpe
+e's en o's, uit tweeklanken ontstaan, te kenmerken als langer dan de
+zachte, die als wijzigingen van de enkelvoudige klinkers a, i en u
+(oe) korter waren. De verdubbeling bedoelde kennelijk het voorstellen
+van een langen, gerekten klank, en het is alleen ten gevolge van
+het onderling meer gelijk worden der zachte en scherpe e's en o's,
+dat het doel thans niet meer zoo in het oog loopt.
+
+Aan de werking van den klemtoon is het toe te schrijven, dat
+het onderscheid tusschen zacht en scherp in sommige streken en
+in de beschaafde uitspraak geheel uitgewischt is. De klemtoon,
+wanneer hij rust op opene lettergrepen, brengt vanzelf mede, dat
+de daarin voorkomende vocalen alle even lang worden uitgesproken,
+onverschillig, of zij uit klinkers dan wel uit tweeklanken ontstaan
+zijn. Daarom wil het gebruik in opene eenlettergrepige woorden de
+verdubbeling van den klinker, al is die niet scherp, b.v. in thee,
+vloo, zoo. Daarentegen is de quantiteit in lettergrepen, die slechts
+den halven toon hebben, of geheel toonloos zijn, merkelijk geringer,
+ook wanneer zij tweeklanken zijn, b.v. in waarheid, waarlijk, arbeid,
+armoede; voor de zoodanige wordt de dubbele vocaal algemeen te zwaar
+geacht. Daarom wil het gebruik sinds lang eene enkele e in -heden,
+meerv. van -heid, ofschoon die e uit ei ontstaan en dus scherp
+is; daarom wil het de enkele i in -isch, niettegenstaande in dit
+achtervoegsel de klank gehoord wordt, die in gesloten lettergrepen
+steeds door ie wordt voorgesteld; daarom verliezen de achtervoegsels
+-eel, -ief, -iet en -iek eene e in kast-el-ein, subject-iv-iteit,
+Jezu-it-isme, f-abr-ik-ant.
+
+De Redactie beoogt derhalve met het stellen van den boven ontwikkelden
+regel voor de spelling der achtervoegsels hetzelfde doel, dat men
+oorspronkelijk met de verdubbeling der e en o zocht te bereiken,
+namelijk eene zooveel mogelijk juiste afbeelding van de heerschende
+uitspraak. Door het stellen van dien regel zet zij alleen eene schrede
+verderop den weg, die reeds door het Gebruik gevolgd wordt, en handelt
+zij overeenkomstig den Regel der Welluidendheid.
+
+79. Acht de Redactie den door haar aangenomen regel voor de
+achtervoegsels voornamelijk daarom verkieselijk, omdat hij gemakkelijk
+is, en door iedereen, ook zonder kennis van vreemde talen, kan worden
+toegepast, zij werd, wilde zij hier niet beginselloos te werk gaan,
+tot het stellen van dien regel als het ware gedwongen. Immers
+de grondbeginselen, die voor de stammen gelden, zouden op de
+achtervoegsels niet toegepast kunnen worden.
+
+Vooreerst toch zou het meervoud van -heid, goth. haidus, mv. haidjus,
+hd. heit, mv. -heiten, volgens die beginselen twee e's moeten
+hebben. Doch wie zou te bewegen zijn om het thans eenparige gebruik,
+dat reeds bij de Staten-overzetters gold, te verlaten, en voortaan
+aangenaamheeden, boosheeden, kinderachtigheeden en zoo vele andere
+-heeden met twee e's te gaan schrijven? Die spelling wordt trouwens
+door niemand verlangd, en zou strijden met het beginsel door de
+Redactie aangenomen, namelijk geene veelomvattende veranderingen
+te beproeven, wanneer er geene dringende redenen voor bestaan en de
+gebruikelijke spelling te rechtvaardigen is.
+
+De uitgangen -eeren en -eel zijn bastaardachtervoegsels; en de e's,
+die daarin voorkomen, zijn niet alle van denzelfden oorsprong. Sommige
+zijn ontstaan uit korte klinkers, andere zijn samentrekkingen van twee
+lettergrepen. In het eerste geval zouden zij ééne, in het laatste
+twee e's vorderen; doch het laat zich niet altijd bepalen, met welk
+eene e men te doen heeft. Wij hebben -eeren, mnl. -ieren, uit het
+Fransch bekomen; maar in het gebruik daarvan hebben wij onzen eigen weg
+bewandeld, ons om die taal verder niet bekommerende. De e van regeeren
+schijnt die te zijn van fr. régner; maar mnl. regnieren, waaruit
+regeeren ontstaan is, verbiedt ons aan eene onmiddellijke overneming
+van die e te denken; en die in concipieeren is toch wel niet de oi van
+fr. concevoir, noch die van farceeren de i van farcir. Het Fransch,
+waarin de e's trouwens ook niet oorspronkelijk zijn, kan dus niet tot
+leiddraad strekken; men zou dan in allen gevalle tot het Latijn moeten
+gaan. Doch dit heeft vier uitgangen: -âre, -êre, -îre en -ere; daarin
+zijn â, ê, en î samentrekkingen van de lettergreep aja (skr. aya);
+maar -ere heeft eene e uit de korte i ontstaan. Dienovereenkomstig
+zou men communiceeren, doceeren, recenseeren, farceeren enz. met ee,
+maar defenderen, fingeren, absolveren enz. met e moeten spellen. Zou
+het verstandig wezen het publiek dezen nieuwen last op de schouders te
+willen binden en het te verplichten de Latijnsche conjugatie te gaan
+leeren? En hoe dan nog te handelen met woorden, waaraan geen Latijnsch
+werkwoord beantwoordt, b. v, met trotseeren, waardeeren, stoffeeren?
+
+Bij -eel zouden de moeilijkheden niet geringer wezen. Aan de e in
+dit achtervoegsel beantwoordt wel is waar doorgaans eene korte
+Latijnsche e of i: doch in conditioneel, crimineel, inaugureel,
+origineel eene lange a. Deze is in criminalis en inauguralis weder
+de samentrekking van -aja-; maar wat is zij in conditionalis en
+originalis, waarnaast geene werkwoorden bestaan? En welke e hebben
+wij in houweel, tooneel, fluweel? Hier zou in elk geval wederom
+eene willekeurige beslissing, een doorhakken van den knoop, moeten
+plaats hebben. Doch er is eene andere oplossing mogelijk. Men vrage
+niet: wat willen enkele grammatici? maar: wat wil het volk? wat wil
+de taal, en wat heeft zij altijd gewild? Dan is het antwoord niet
+twijfelachtig. De taal handelt bij de vreemde achtervoegsels geheel
+anders dan bij de vreemde stammen, waarin zij zachte e's en o's laat
+hooren. Zij heeft de bastaarduitgangen, die den klemtoon hebben, steeds
+als lang beschouwd en er tweeklanken van gemaakt. Tot getuigen kunnen
+strekken abdij, soldij, tyrannij, azijn, dolfijn, venijn, paradijs,
+patrijs, saucijs, profijt, practijk, gelei, karwei, livrei, qualiteit,
+quantiteit, sociëteit, fatsoen, katoen, kapoen en kapuin, aluin, abuis,
+fornuis, advies, commies, enz., waarbij men in het oog moet houden,
+dat oe en ie voorheen tweeklanken waren. Dat de taal vroeger met -eeren
+en -eel evenzoo heeft gehandeld, blijkt uit den Middelnederlandschen
+vorm -ieren. Ook -eel werd wel als -iel uitgesproken, blijkens de
+gemeenzame taal in oude kluchtspelen; en gatenplattiel, karviel,
+nevens karveel, zijn nog in gebruik. Dat die tweeklanken alleen aan de
+werking van den klemtoon zijn toe te schrijven, blijkt uit profiteeren
+naast profijt, kopieeren naast kopij, praktizeeren naast praktijk,
+abuseeren naast abúís enz.; zij veranderen niet in tweeklanken,
+waar zij den klemtoon niet hebben. De Redactie was hier dus vanzelf
+naar den klemtoon verwezen, niet naar den oorsprong der e's, waarop
+men ook bij vreemde stammen niet let. Immers men schrijft cement,
+lat. caementum, planeten, lat. planêtae, evengoed met eene enkele e,
+als ceder, lat. cedrus.
+
+Het achtervoegsel -ees, fr. -ais en -ois, is lat. -ensis, na afwerping
+van -is en uitstooting van de n. Het Nederlandsch pleegt na de
+uitstooting eener n de voorgaande vocaal te verlengen, er zelfs
+een tweeklank van te maken; blijkens kiekhoest, bij Kiliaan, naast
+kinkhoest; muid, in IJselmuiden, naast mond, in IJselmonde; kluit
+naast klont; ook schreef men voorheen, evenals in het Hoogduitsch,
+Portugies. De verlenging der e geschiedt dus ook hier volgens den
+aard der taal en tevens in overeenstemming met den regel.
+
+Het achtervoegsel -loos, goth. en onrd. -laus, ags. -leás, moet, ook
+volgens de afleiding, het beginsel dat bij de stammen geldt, evengoed
+als volgens den door ons gestelden regel voor de achtervoegsels,
+eene scherpe o (oo) hebben. Een achtervoegsel -loos, -loze, met de
+zachte o, dat los zou beteekenen, heeft nooit bestaan. De taal heeft
+de adjectieven loos, looze en los, losse zoowel in uitspraak als in
+beteekenis steeds uiteengehouden. De Redactie mag niet medewerken om
+de verwarring, in den laatsten tijd daarin gebracht, te bestendigen.
+
+Neemt men derhalve alles op zijn strengst, dan heeft er tusschen de
+regels voor de stammen en die voor de achtervoegsels alleen strijd
+plaats bij de spelling van -heden, wat niemand met twee e's wil,
+en ook niet behoeft te willen, dewijl de spelling met eene enkele
+e in de klaarblijkelijkste overeenstemming is met de wetten, die de
+taal voor de achtervoegsels heeft aangenomen.
+
+80. Het aantal woorden, in wier spelling ten gevolge van het aangenomen
+beginsel eene verandering moet plaats grijpen, is betrekkelijk gering,
+en de meeste komen slechts zelden voor. Het zijn:
+
+    beer (verscheurend dier), mv. beren, onderscheiden van beer
+    (varken, waterkeering, muurstut en heiblok), mv. beeren;
+
+    deel (plank en dorschvloer), mv. delen, onderscheiden van deel
+    (gedeelte), mv. deelen;
+
+    deemoedig;
+
+    deesem;
+
+    dwepen;
+
+    eega;
+
+    heep (soort van handbijl), mv. hepen;
+
+    keel (in de bouwkunde en wapenkunde), kelen, hetzelfde als keel
+    (lichaamsdeel);
+
+    keren (vegen);
+
+    kwee (vrucht);
+
+    meren (een schip vastleggen);
+
+    sleepen (voorttrekken), causatief van slepen (gesleept of
+    voortgetrokken worden);
+
+    droog, droge, droger, drogen;
+
+    hoonen;
+
+    klooven (doen splijten), causatief van klieven (in den verouderden
+    zin van splijten), onderscheiden van kloven, mv. van kloof en
+    verl. tijd van kluiven;
+
+    koozen, liefkoozen;
+
+    kroon, mv. kronen;
+
+    sloof (voorschoot), mv. slooven, onderscheiden van sloof
+    (sukkelaarster), mv. sloven;
+
+    toon (muziektoon), mv. tonen, onderscheiden van toonen (wijzen)
+    en toon (teen), mv. toonen;
+
+    troon, mv. tronen;
+
+    vroolijk;
+
+    zoogen (laten zuigen), causatief van zuigen, onderscheiden van
+    wij zogen, verl. tijd van zuigen.
+
+Ofschoon het zeer waarschijnlijk is, dat de e in heer (dominus) en
+keeren (vertere) oorspronkelijk zacht was, is toch de afleiding en
+oudste vorm dezer beide woorden niet met genoegzame zekerheid bekend,
+om over de natuur der vocaal stellig te beslissen, veelmin om eene
+verandering voor te stellen in de spelling van zoo gebruikelijke
+woorden, wier schrijfwijze door de gewoonte als eene tweede natuur
+is geworden.
+
+Neemt men in de weinige woorden, die verandering eischen, de
+vocaalspelling overeenkomstig de afleiding aan, dan is daarmede het
+geheele spellingstelsel der enkele of dubbele e en o met de etymologie
+in overeenstemming gebracht. De onderscheiding moge in de practijk
+en bij het lager onderwijs hare moeilijkheid blijven behouden, dat
+bezwaar is nu eenmaal niet op te heffen, want niemand zeker zal
+bij eenig nadenken ernstig verlangen altijd de dubbele of altijd
+de enkele e en o te gebruiken. Vergelijk ook § 26. Maar terwijl de
+practische moeilijkheid dezelfde blijft, wint men het onschatbare
+voorrecht, waarop geene andere Germaansche taal zich beroemen kan,
+dat de spelling dezer beide vocalen in onze taal overal aan den
+oorspronkelijken vorm der woorden getrouw is en aan de strengste
+eischen der wetenschap beantwoordt.
+
+    a. De Redactie was vroeger van meening, dat de e in begeeren zacht
+    was. Zij grondde haar gevoelen op de i in ohd. giric, onrd. girug,
+    enz., die zij voor kort hield, en welke in dat geval eene zachte
+    e zou hebben moeten opleveren. Desniettegenstaande achtte zij het
+    ongeraden de algemeen aangenomen spelling van een zoo dikwijls
+    voorkomend woord te veranderen, omdat er over het woord en zijne
+    verwanten een duister verspreid lag, dat zij toen nog niet vermocht
+    op te heffen. Bij nader onderzoek echter is het gebleken, dat
+    die ì, in sommige handschriften door een accent (í) gekenmerkt,
+    de lange î is, die in den regel onze ij heeft opgeleverd, behalve
+    vóór eene r, waar zij zich in ie (vroeger een tweeklank) oploste:
+    vergelijk wierook voor wijrook van wij(d)en; gier (roofvogel),
+    nhd. geier, ohd. gîr; schier in Schiermonnikoog, Schieringer,
+    schierroek, enz., ohd. scîr enz. Doch kan î de stam van begeeren
+    niet zijn, dan moet het gair wezen, dat in goth. gairuni, gairnjan
+    enz. voorkomt en de echte tweeklank ai blijkt te zijn.
+
+    Hierdoor wordt al het duistere weggenomen. Niet slechts is de ie in
+    gierig verklaard, maar ook de a in mnl. begaeren en nnl. gaarne,
+    naast begeeren, geerne en gierig; en de vormen in de verwante
+    talen blijken in overeenstemming te zijn. De e van begeeren is
+    derhalve scherp, als zijnde uit ai ontstaan, zoodat er van de
+    spelling met ééne e (begeren) geene sprake meer zijn kan.
+
+    b. Ook zal men op bovenstaande lijst de woorden knoop, kloot
+    en zweep niet meer aantreffen. Bij nader onderzoek is het ons
+    gebleken, dat in de oudere verwante talen tweeërlei vormen van
+    knoop hebben bestaan, wat onder andere uit ofri. cnop en cnâp
+    blijkt, waarvan de eerste aan onze zachte, de laatste aan onze
+    scherpe o beantwoordt. De uitspraak met de scherpe o, waarop de
+    gebruikelijke spelling knoopen berust, kan derhalve niet als eene
+    verbastering worden beschouwd, zoodat er voor de Redactie, die
+    als beginsel heeft aangenomen, niet buiten volstrekte noodzaak
+    veranderingen te maken, geene reden bestaat om de spelling hier
+    te wijzigen; ze blijft daarom knoopen vastknoopen, ontknoopen
+    enz. schrijven.
+
+    c. Minder zekerheid bestaat er tot nog toe omtrent de
+    oorspronkelijke vormen van kloot en zweep. Indien men echter
+    die woorden voor één mag houden met ons kluit en mhd. sweif
+    (staart), dan hebben ook hier vanouds tweeërlei vormen bestaan,
+    en is de spelling klooten en zweepen even wettig als kloten
+    en zwepen. Hoe men het ook neemt, de zachtheid der klinkers in
+    beide woorden staat nog niet vast, zoodat deze zich in hetzelfde
+    geval bevinden als heeren en keeren. De Redactie acht zich dus
+    nog niet tot verandering gerechtigd, en blijft daarom klooten en
+    zweepen schrijven.
+
+
+
+81. Ofschoon de spelling wereld, eigenlijk wer-eld, de beschaafde
+uitspraak van dit woord niet juist uitdrukt, meent de Redactie haar
+als de naastbijkomende te moeten verkiezen; vergelijk § 41. Wareld
+toch is met de uitspraak nog meer in strijd, en bovendien ook met
+de afleiding; en hetzelfde geldt van waereld, daar men ae in onze
+taal steeds als de voorstelling eener lange a heeft aangemerkt en in
+België nog veelal als zoodanig beschouwt.
+
+Om dezelfde reden is ook de spelling vaers voor vers te verwerpen.
+
+
+
+82. Om de boven in § 79 ontwikkelde redenen is de Redactie voornemens
+de volle ie te bezigen in de achtervoegsels -ief, -iek en -iet,
+zoolang die den klemtoon behouden, ook dan wanneer ie op het einde
+der lettergreep komt, b.v. in motie-ven, substantie-ven, fabrie-ken,
+republie-ken, Israëlie-ten, Mennonie-ten. Die spelling is buitendien
+in overeenstemming met het gevestigde gebruik ten opzichte van -ier en
+-ies in officie-ren, tuinie-ren, commie-zen, valie-zen. Daarentegen
+acht zij ie te zwaar, en daarom eene enkele i voldoende, wanneer die
+achtervoegsels geheel toonloos worden, in mot-i-veeren, Jezu-ït-isme,
+fabr-ik-ant, muz-ik-ant, muz-ik-aal, republ-ik-ein. Vergelijk den
+Regel der Welluidendheid § 61 en 62.
+
+
+
+83. Om dezelfde redenen schrijven wij in het meervoud oli-ën, trali-ën
+enz., van olie, tralie enz., dewijl ie in deze en dergelijke woorden
+geheel toonloos is; daarentegen knie-ën, spie-ën, drie-ën, waarin de
+eerste, en reliquie-ën, genie-ën, waarin de voorlaatste lettergreep den
+vollen klemtoon heeft. Dat men voorheen kniën, spiën spelde, is daaraan
+toe te schrijven, dat ie, uit iu (ioe) ontstaan, alstoen een tweeklank
+was, die nagenoeg tweelettergrepig, als ië, werd uitgesproken. Knie-en,
+spie-en zou toen derhalve geluid hebben als kní-e-en, spí-e-en. Thans
+echter is ie een zuivere (eenlettergrepige) klinker, gelijk b.v. ee,
+zoodat de oudere schrijfwijze niet meer in overeenstemming is met de
+hedendaagsche uitspraak; daarom knieën, spieën, evenals zeeën, tweeën;
+en zoo ook analogieën, harmonieën, melodieën, reliquieën en genieën,
+verschillend van geniën (géniën), meerv. van genius.
+
+
+
+84. Ofschoon de i in het achtervoegsel -isch denzelfden helderen
+klank heeft als ie in -ief, -iek, -iet en -ier, geeft de Redactie
+aan de meest gebruikelijke schrijfwijze met de enkele i verreweg de
+voorkeur boven -iesch, omdat dit achtervoegsel steeds allen klemtoon
+mist, en i daarin zeer kort is. De onregelmatigheid is niet grooter
+dan bij het achtervoegsel -uw in schaduw, zwaluw, hetwelk evenzeer
+toonloos is en door niemand met twee u's geschreven wordt. Vergelijk
+den Regel der Welluidendheid § 61 en 62.
+
+    Bij het beoordeelen van de regels in deze en de twee vorige §§
+    behoort men het onderscheid tusschen eene toonlooze lettergreep en
+    een toonloozen klinker niet uit bet oog te verliezen. Toonloos is
+    elke lettergreep, waarop in het geheel niet gedrukt wordt, waarop
+    noch de halve, noch de volle klemtoon valt, b.v. de eerste in
+    be-hóúd, ge-lóóf, ver-driét, de laatste in já-ren, há-mel, há-mer,
+    kó-ning, gróót-vader, hòfhóú-ding. Toonlooze klinkers zijn, in den
+    regel, klinkers of tweeklanken, die geheel dof zijn geworden, als
+    het ware alle kleur missen, en meer van een geruisch dan van een
+    eigenlijken klank hebben; b.v. de e in aarde, onl. irtha, in hamer,
+    ohd. hamar, in hemel, onl. himil; de u in Gorkum uit Goring-heim;
+    de i in het achtervoegsel -ig, goth. -ag en -eig. Enkele toonlooze
+    klinkers echter ontstaan als vanzelve tusschen twee medeklinkers,
+    b.v. in hatelijk, beminnelijk enz. voor haatlijk, beminlijk enz.
+
+    Ofschoon het verliezen van den klemtoon de oorzaak is, dat de
+    klinkers en tweeklanken toonloos worden, heeft dat verlies toch
+    niet altijd de bedoelde verandering ten gevolge. De tweede
+    lettergrepen in py-ra-mide, mag-ne-tiseeren, mo-ti-veeren,
+    ge-o-graaf, no-tu-len, en de laatste in o-lie, me-nie, tra-lie,
+    Janua-ri, Ju-li, afgo-disch, nieuwmo-disch, scha-duw, zwa-luw
+    enz. zijn toonloos, maar de daarin voorkomende klinkers, hoe flauw
+    zij ook worden uitgesproken, behouden in eene beschaafde uitspraak
+    hun eigenaardigen klank, en gaan niet in toonlooze klinkers over.
+
+    Er bestaan derhalve toonlooze lettergrepen zonder toonlooze
+    klinkers.
+
+
+
+85. Het letterteeken ij stelde, gelijk men weet, oorspronkelijk
+in gesloten lettergrepen, als mijn (miin), sijn (siin), de
+lange i voor, die in opene, als mine, sine, door de enkele i werd
+vertegenwoordigd. Het teeken j was dus in de genoemde en dergelijke
+woorden een gewijzigde vorm van de letter i, die gelijkstond met de
+tweede a, e, o en u in jaar, eed, room en vuur. Het verlengen door het
+aanvoegen van een staart geschiedde sieraads- of duidelijkheidshalve;
+zoo schreef men ook vj, vij, viij, enz. voor 6, 7, 8. Dientengevolge
+had j in strijd met § 47, a. twee verschillende waarden, die van
+vocaal in mijn (miin) en wijn (wiin), en die van consonant in jaer,
+joc. Toen in het Nnl. de lange i in de uitspraak gelijk werd aan den
+tweeklank ei, kwam de schrijfwijze ij geheel in strijd met de natuur
+van den klank, dien zij moest voorstellen, en die niet meer door ii
+afgebeeld kon worden; men behield evenwel de oude letterteekens ondanks
+de veranderde uitspraak. De Redactie meende in het Woordenboek die
+onregelmatigheid te moeten vermijden en te dien einde het letterteeken
+voor ij of IJ in zooverre te wijzigen, dat het onderscheid tusschen i j
+en den hier bedoelden klank duidelijk bleek. Het natuurlijkste middel
+daartoe ware geweest, de beide deelen aan elkander tot eene eenheid
+te verbinden, gelijk men in het schrijven gewoon is te doen. Doch
+de zwarigheden van typographischen aard, die zich hierbij voordeden,
+de vreemde en onbehaaglijke lettervormen, die ons voorgelegd werden,
+en die vooral bij het kapitale letterteeken aanstootelijk waren,
+hebben ons genoodzaakt van ons goede voornemen af te zien en den
+gewonen vorm van ij en IJ onzes ondanks te behouden.
+
+
+
+86. Volgens § 47, a. moet men aan hetzelfde letterteeken niet buiten
+volstrekte noodzakelijkheid meer dan ééne waarde geven. Men handelt
+in strijd met dit beginsel, wanneer men thans nog kolijk, katholijk,
+fabrijk, muzijk enz. schrijft, en door die spelling aanleiding geeft,
+dat sommigen in die woorden werkelijk eene ij of ei laten hooren. Nu
+zij in de beschaafde uitspraak den i-, niet den ei-klank hebben,
+eischt de eerste grondregel koliek, katholiek, fabriek enz.; zoo
+ook poëzie, harmonie, melodie enz. Den dichter blijve het echter
+vrijgelaten naar goeddunken ook poëzij, harmonij enz. te schrijven,
+omdat in die woorden op ie, die den klemtoon op de laatste syllabe
+hebben, ook de uitspraak ij geoorloofd is. Zie § 40.
+
+Zoo schrijve men ook koffie, lat. coffea, evenals men schrijft balie,
+falie, malie, tralie, olie, foelie, linie, kevie, merrie enz.
+
+    Nog sterker dan de spelling muzijk voor muziek enz. is af te keuren
+    het gebruik van de ij in de plaats van de enkele korte i of y in
+    tweeklanken als aij, eij, oij, uij, oeij, voor ay, ey, oy, uy, oy,
+    of ai, ei enz. De ij heeft nooit als enkele i gegolden. Oudtijds
+    had zij de waarde van ii, thans stelt zij een tweeklank voor, die
+    als ei luidt; zoodat aij, hoe men het neme, niet anders opgevat
+    kàn worden, dan òf als a + ie, òf als a + ij (a + ei). Eene
+    spelling met aij enz. laat zich dus op geenerlei wijze, noch door
+    de vroegere, noch door de hedendaagsche uitspraak, rechtvaardigen,
+    zelfs niet in die eigennamen, waarin eene oude spelling behouden
+    wordt. Gesteld dat iemand Van der Kruis heet, dan zijn van dien
+    naam verschillende schrijfwijzen, mits met gelijkluidende letters,
+    te verdedigen: Kruis, Cruys of Cruyss; doch Cruijs kon voorheen
+    niet anders geluid hebben dan krui-is of kru-iis, en kan thans
+    niet anders worden uitgesproken dan kru-ij-s (kru-eis); ij voor
+    y is dus evenmin te rechtvaardigen als elke andere verwisseling
+    van twee niet gelijkluidende letters, b.v. van r en l: cruij-s is
+    even ongeschikt om den klank kruis te vertegenwoordigen als kluis
+    of kruid zijn zou. Alleen de gewoonte van ij en y te verwarren
+    maakt, dat kruijs minder ongerijmd schijnt.
+
+
+
+87. In de namen der maanden, die oorspronkelijk genitieven zijn
+(Januarii, Junii enz.), is de i-klank van een geheel anderen aard en
+oorsprong dan in een der bovengenoemde woorden. Het komt der Redactie
+wenschelijk voor dien ook in de spelling van den uitgang -ie, welke
+hier en daar nog als ië luidt, te blijven onderscheiden, en naar
+Latijnsch gebruik Januari, Februari, Juni en Juli te schrijven. Deze
+spelling beantwoordt aan de uitspraak en is in overeenstemming met
+de door ons aangenomen regels voor het schrijven der bastaardwoorden.
+
+
+
+88. De afleiding eischt de vervanging van ei door ij in de woorden
+malvezei, fr. malvoisie, en karwei (soort van zaad), fr. carvi,
+onderscheiden van karwei (werk), fr. corvée. Daarentegen zal om
+dezelfde reden de ij van sacristijn, fr. sacristain, ofschoon
+in sacristij (fr. sacristie) op hare plaats, voor ei moeten
+wijken. Derhalve malvezij, karwijzaad, sacristein, doch karweitje,
+sacristij.
+
+Het woord dozijn, dat men lichtelijk voor het Fransche douzaine zou
+kunnen aanzien, moet zijne ij behouden. Niet uit het Fransch toch,
+maar uit het Latijn is het tot ons gekomen, gelijk onlangs te recht is
+aangemerkt. In de beschaafde uitspraak luidt het woord niet doezijn,
+maar dozijn, en sommige dialecten zeggen doziin, hetgeen op het
+Middeleeuwsch-latijnsche docenum wijst, en het woord op ééne lijn
+stelt met krijt, lat. creta; venijn, lat. venenum; tapijt, lat. tapete.
+
+IJzen en ijselijk hebben, hetzij onmiddellijk, hetzij middellijk, hun
+bestaan te danken aan een woord, dat goth. agis, ohd. egiso luidde,
+en zouden uit dien hoofde, evenals zeil uit zegel, dweil uit dwegel
+enz., met ei behooren geschreven te worden, gelijk oudtijds werkelijk
+geschiedde. Daar echter het grondwoord eis (vrees, schrik) al vroeg
+vergeten werd, en men bij het schrikken niet zelden eene koude
+rilling voelt, begon men aan eene verwantschap met ijs te denken,
+en aan eizen de bepaalde beteekenis te hechten van koud worden,
+van schrik verstijven. In de uitdrukking: het is om van te ijzen,
+ziet het woord kennelijk op de kille huivering, die eene ontzettende
+aanschouwing of voorstelling veroorzaakt. Vandaar de verandering in
+de uitspraak en spelling. In die gewesten, waar ij nog als i klinkt,
+zegt men izen en iselik; en bij Kiliaan, Coornhert en anderen treft
+men de beide spellingen, met ei en ij, nevens elkander aan. Het een
+en ander bewijst, dat de »spraakmakende gemeente" naast het oude,
+nu vergeten, woord een nieuw met gewijzigde beteekenis gevormd
+heeft. Daar nu de spelling eizen, eiselijk niet zou kunnen strekken
+om op eenig thans algemeen bekend woord te verwijzen en zoodoende
+de beteekenis duidelijker te maken, vindt de Redactie geene reden
+om zonder eenig nut het algemeene gebruik te verlaten en, tegen de
+niet twijfelachtige uitspraak aan, een verouderd woord (althans een
+verouderden vorm) te hernemen, die bij het volk geheel vergeten is,
+en die bovendien een onbepaalder begrip vertegenwoordigt, dan het
+nieuwere woord of de nieuwere vorm. Zij schrijft derhalve volgens
+den Regel der Uitspraak ijzen en ijselijk.
+
+
+
+89. Op grond van § 47, a en e verwerpt de Redactie de spelling van
+by, my, hy, zy, dwingelandy, razerny enz. met y, omdat deze letter
+in oorspronkelijk Grieksche woorden, als cylinder, Styx, Egypte,
+reeds den gewonen i-klank voorstelt, en haar alsdan buiten eenige
+noodzakelijkheid eene tweede waarde zou toegekend worden. Dat de
+ij-klank in bij, mij, hij slechts uit eene korte, niet uit eene lange
+i ontstaan is, kan in haar oog geene reden zijn om inbreuk op het
+bedoelde beginsel te maken, te minder daar in opene eenlettergrepige
+woorden, als thee, zoo, ook de e en o verdubbeld worden, ofschoon
+zij eigenlijk zacht zijn.
+
+
+
+90. Vreemde woorden en eigennamen, die op heldere of lange klinkers
+eindigen, nemen in den tweeden naamval van het enkelvoud en in
+alle naamvallen van het meervoud eene s aan, voorafgegaan door het
+uitlatingsteeken ('). Dus Maria's, Hebe's, Garibaldi's, Cicero's,
+echo's; niet Mariaas, Hebees enz. Daar de verdubbeling der i niet meer
+in gebruik is, zou men althans niet Garibaldiis, Paniniis, Rubiniis
+kunnen of willen schrijven; de analogie laat dus ook Mariaas, Hebees
+enz. niet toe. Buitendien is het dubbele letterteeken in strijd met
+de uitspraak van zulke woorden, waarin de eindvocaal nooit zoo lang
+wordt uitgerekt, als geschiedt met de klanken, die in Nederlandsche
+woorden in den regel door aa, ee enz. worden voorgesteld. De
+welluidendheid, zoowel als de analogie, maakt derhalve het gebruik
+van het uitlatingsteeken verkieslijker dan het verdubbelen van den
+klinker. Zie § 59, 61 en 62.
+
+Ook is het onveranderlijk bewaren van den vorm der eigennamen
+wenschelijk, ten einde alle verwarring te voorkomen. Daarom schrijft
+de Redactie ook Bruining's, of Bruinings', naar gelang men den tweeden
+naamval of het meervoud van Bruining of van Bruinings bedoelt.
+
+    De regel is natuurlijk niet van toepassing op echt Nederlandsche
+    gemeene zelfstandige naamwoorden, als ga (samentr. van gade),
+    ra, vla (vlade). De a heeft in het meervoud dier woorden dezelfde
+    zware of gerekte uitspraak als altijd in geslotene lettergrepen,
+    b.v. als in aas, baas, geraas. Daarom schrijven wij niet eega's,
+    ra's, vla's, maar volgens den gewonen regel van het Nederlandsch,
+    die in gesloten lettergrepen het verdubbelen van den helderen
+    klinker voorschrijft: eegaas, raas, vlaas.
+
+
+
+91. De Redactie spelt aar (korenaar), haar (hoofdhaar), meer
+(waterplas), door (van een ei), oor in oorsprong, oorzaak, niet air,
+hair, meir, doir, oirsprong, omdat de laatste schrijfwijze zoowel door
+de afleiding als door de uitspraak verworpen en door de duidelijkheid
+niet geëischt wordt, terwijl zij geheel op willekeur berust, daar er
+geene reden te bedenken is, waarom men niet liever in air (ader), hair
+(voornw.), meir (telw.), doir (voorzets.) enz. de verlenging door i
+zou aanduiden. Daarentegen meent zij de spelling heir (legermacht)
+en oir (erfgenaam) boven die van heer en oor te moeten verkiezen;
+het eerste omdat heir de beschaafde uitspraak, hoewel niet juist,
+toch beter vertegenwoordigt dan heer; het laatste als verbastering
+van het Fransche hoir. De spelling oor zou dit weinig gebruikelijke en
+weinig bekende woord onherkenbaar maken, en zeer zeker de duidelijkheid
+niet bevorderen.
+
+
+
+De medeklinkers.
+
+92. Tot de regels betrekkelijk de medeklinkers overgaande, meenen wij
+het eerst melding te moeten maken van het belangrijke vraagstuk omtrent
+de spelling der woorden, waarin tweeklanken op i voorkomen. Moet men
+zaaijen, zaaien, zajen of zaayen, hooijen, hooien, hoojen of hooyen
+spellen? De uitspraak beslist hier niet stellig genoeg. Men hoort
+in de genoemde woorden wel is waar eene j, maar slechts zeer flauw
+en op verre na niet zoo duidelijk als aan het begin van een woord,
+b.v. in jaar, jong, gelijk blijkt uit de vergelijking van vleier,
+vleijer met (een goed) hooi-jaar. Het gebruik beslist evenmin,
+daar alle vier de schrijfwijzen hare voorstanders hebben gehad en
+gedeeltelijk nog hebben; men denke slechts aan bajert, dojer en
+oojevaar of ooijevaar. Raadpleegt men de afleiding, dan wordt de
+zaak nog moeilijker. Indien men let op den oorsprong van zaaijen,
+draaijen, naaijen, en op de afgeleide woorden zaad, draad, naad,
+dan zouden za-jen, dra-jen, na-jen, de ware vormen zijn; zoo
+ook stroo-jen, goth. strau-jan, too-jen, goth. tau-jan, boej en
+boe-jen, lat. boja; daarentegen hooi-en, en kooi-en, om goth. havi
+(hawi) en lat. cavea. Voor andere woorden beslist zij in het geheel
+niet. Verandert d in i of in j? Heeft men ro-jen of rooi-en, van roden;
+do-jer of dooi-er, van doder; oojevaar of ooievaar, van oodevaar, te
+spellen? En welke letter moet schuijeren hebben, dat hetzelfde woord
+is als schuren? Regels op de afleiding gegrond zijn hier derhalve zoo
+goed als onmogelijk; zij zouden de spelling slechts uiterst moeilijk
+maken en tot nieuwe geschillen aanleiding geven.
+
+De aangenomen spelling baai--baaijen, rei--reijen, hooi--hooijen
+druischt dubbel aan tegen de analogie. Deze wil, dat een onverbogen
+woord den medeklinker, die in den verbogen toestand de volgende
+lettergreep begint, tot sluitletter zal hebben; b.v. dat kwaad
+eindigen zal op de d van kwa-de, en zoo ook plaag, vrouw enz. op
+de g en w, waarmede de tweede lettergrepen van pla-gen en vrou-wen
+aanvangen. Tegen dezen regel wordt gezondigd door baai, rei, boei
+enz. Ware de j in de verbogene vormen onmisbaar, de analogie zou haar
+evenzeer eischen in de onverbogene baaij, reij, boeij, omdat deze
+woorden in het meervoud baai-jen, rei-jen, boei-jen worden. Deze
+en dergelijke woorden, die eindigen op eenen tweeklank, waarin i
+de laatste klinker is, worden nu stilzwijgend als uitzonderingen
+beschouwd. Die uitzondering zou nog te dulden zijn, indien zij niet
+zelve weder hare uitzonderingen had in de woorden op ij. De ij toch is
+ook een tweeklank, die op i uitgaat en dus in den verbogen toestand
+eene volgende j zou vorderen. Intusschen zal wel niemand lust hebben
+om bijjen, rijjen, vrijjen, vrijjer te schrijven. Het is dus niet te
+loochenen, dat de bestaande spelling der woorden met tweeklanken op i
+onregelmatig is en inconsequent, zoowel in zich zelve als ten opzichte
+van eene groote menigte andere woorden. Er zijn er geweest, die het
+gebruik der enkele j hebben voorgeslagen, niet bedenkende, dat deze,
+wat de uitspraak betreft, wel volstaan kan in bajen, drajen, haajen,
+boejen, broejen, hoojen, loojen enz., maar niet in brejen, ejeren,
+lejen, rejen, bujen, brujen, kujeren, schujeren enz. Ook handelt men
+bij deze schrijfwijze, evenzeer als bij die met i-j, in strijd met
+de afleiding, en brengt in een aantal woorden eene j, die er nooit
+in bestaan heeft: b.v. in dojer of dooijer (doder), kojen of kooijen
+(caveae), ojevaar of ooijevaar (oodevaar), rojen of rooijen (roden),
+leijen (lage), reijen (rege), schuijeren (schuiren, schuren). In
+sommige werkwoorden, als draaijen, naaijen, zaaijen, strooijen,
+tooijen, behoort de j werkelijk tot den grondvorm. Deze zouden de
+spelling drajen, najen, zajen, stroojen, toojen eischen; maar dan
+ook draaj, hij draajt, draajde, waartoe men wel niet licht besluiten
+zou, te minder wanneer men bedenkt, dat de j in andere werkwoorden,
+b.v. in maaijen, breijen, tegen de afleiding zou aandruischen. Doch,
+is er geene regelmatige spelling met de enkele j zoomin als met de i j
+mogelijk, dan blijft alleen die met de enkele i overig, hetzij men die
+door i of door y voorstelt. De j is eigenlijk ook geheel overtollig;
+in eene beschaafde uitspraak wordt zij niet sterker gehoord dan de
+overgang van de i tot den volgenden klinker vanzelf medebrengt, niet
+sterker dan de flauwe j in zeeën, weeën, gedweeër, drieën, knieën,
+en in uitdrukkingen als: in boei en band, Mooi Antje enz. De j is,
+gelijk hare flauwe uitspraak en haar volstrekt afwezig zijn aan het
+einde eener lettergreep duidelijk genoeg bewijst, niets meer dan
+een onvermijdelijke overgang van den eenen klinker tot den anderen,
+en daarom in het schrijven evenzeer te verwerpen als de b in hembd en
+de p in kompt; behoudt men haar, dan moeten ook deze b en p weder in
+aanmerking komen. Men zal gevoelen, dat de Redactie geene spelling
+kan behouden, die tegen alle regelmaat en in vele gevallen tegen de
+afleiding aandruischt, en die met de uitspraak slechts bezwaarlijk
+is overeen te brengen. Zij geeft daarom de voorkeur aan de eenige
+regelmatige schrijfwijze met de enkele i, en zulks te eer, omdat
+de spelling baaien, breien, boeien, buien enz. sedert lang bij vele
+onzer beste schrijvers in gebruik was. Ofschoon wellicht geen hunner
+van den waren staat van zaken een klaar bewustzijn had, en sommigen
+dientengevolge bij de vormen op -ig en -ing niet eenparig handelden,
+hun verzet tegen de aangenomen spelling toonde, dat zij de ongepastheid
+der j in die woorden duidelijk gevoelden [5]. De schrijfwijze baaien
+enz, heeft niets tegen zich, dan dat men zich verplicht kan achten
+een trema op den klinker te zetten, die op i volgt, ten einde de
+verbinding van deze met de volgende letter te voorkomen, iets dat zeker
+vrij lastig en voor het oog weinig behaaglijk is. Om dit bezwaar bij
+de eenige regelmatige, consequente en kennelijk door de taal zelve
+gevorderde spelling te ontgaan, was de Redactie eerst voornemens de
+gewone i door de y, als zijnde ook eene i, te vervangen, en hooyen,
+samenvloeying, opruying enz. te schrijven, waardoor de scheiding
+der lettergrepen eenigszins duidelijker zou aangewezen worden. Dat
+plan heeft echter zooveel tegenstand gevonden, dat zij niet raadzaam
+acht er bij te blijven en eene spelling aan te nemen, die algemeen
+mishaagt, omdat de eigenlijke waarde van het letterteeken y aan de
+meesten vreemd is geworden. Zij zelve had die slechts voorgeslagen om
+het scheiteeken te vermijden. Zij ziet er te eer van af, omdat zij in
+de toepassing practische moeilijkheden van typographischen aard heeft
+ontmoet, die zij niet had voorzien. Zij aarzelt dus niet langer de
+reeds bij velen gebruikelijke spelling met de gewone i aan te nemen,
+en schrijft derhalve de woorden, waarin een der tweeklanken op i,
+te weten aai, ei, ooi, ui en oei, voorkomt, steeds met de gewone i,
+zonder inlassching eener j, wanneer zij verlengd worden; derhalve:
+aaien, baaien, beien, breien, hooien, kooien, buien, kruien, boeien,
+knoeien, maaier, draaier, eieren, Beiersch, dooier, mooier, kruier,
+opruier, boeier, knoeier, baaierd, ooievaar, opruiing, samenvloeiing
+enz., evenals bijen, rijen, vrijer enz.
+
+In vreemde woorden, als bajonèt, sajèt, waar de klemtoon niet op de
+a valt, meent zij geenen tweeklank te moeten erkennen, te minder
+omdat de spelling baaionet, saaiet niet alleen er vreemd uitzien,
+maar ook tot eene verkeerde uitspraak aanleiding geven zou.
+
+
+
+93. Er bestaat verschil van gevoelen omtrent de uitspraak en spelling
+van een paar woorden op -lei en -hande. Sommigen schrijven tweederlei,
+tweederhande, driederlei, driederhande, anderen tweeërlei, tweeërhande,
+drieërlei, drieërhande. Welke schrijfwijze is te verkiezen, die met
+of die zonder d? Daar de uitspraak hier evenzeer als de spelling
+weifelend is, hangt de beslissing af van de vraag, welke spelling
+door den aard en de samenstelling dier woorden gevorderd wordt.
+
+De woorden op -lei en -hande, ofschoon thans als afleidingen te
+beschouwen, zijn eigenlijke samenstellingen of koppelingen van een
+bepalend woord, als één, twee, al, veel enz. met de zelfst. naamw. lei
+(ofr. ley) en hand, die beide vrouwelijk zijn, en hier soort of
+gesteldheid beteekenen. Eenerlei, eenerhande, allerlei, allerhande
+staat gelijk met van ééne soort of gesteldheid, van alle soorten of
+gesteldheden. Voorheen bezigde men ook goederhande voor van eene goede
+soort; en zoo ook goedertiere, quadertiere, allertiere, velertiere,
+menigertiere of -tieren, waarvan wij ons hedendaagsche goedertieren,
+met de bekende bepaalde beteekenis, hebben overgehouden. Bij de woorden
+op -lei en -hande heeft men dus afwisselend met een enkelvoud of met
+een meervoud te doen, naar gelang van het getal, dat het bepalende
+woord medebrengt, waarop echter, gelijk bij andere samenstellingen,
+die in afleidingen zijn overgegaan (vergelijk die op -halve en -wege),
+geen acht meer geslagen wordt. Men zegt in het meervoud evenzeer
+allerlei, voor aller leien, als in het enkelvoud eenerlei; daarentegen
+eenerhande, met hand in den ouden meervoudsvorm op e, evengoed als
+velerhande. Intusschen treft men altijd een vrouwelijken 2den naamval
+aan, waaruit volgt, dat de bepalende woorden steeds op -er moeten
+eindigen. Regelmatig zijn dus, wat het eerste lid betreft: eener-,
+geener-, eeniger-, meniger-, veler-, aller-, achter-, twintiger-,
+honderder-, duizenderlei en -hande enz.; doch onregelmatig vierder-,
+vijfder-, zesder-, zevender-, negender-, tienderlei en -hande enz.,
+omdat men daarbij aan het bepalende woord den vorm van een ranggetal
+geeft. Dat zulks ten onrechte geschiedt, volgt reeds uit de beteekenis
+dier woorden, en blijkt bovendien uit eenerlei, driederlei, achterlei,
+twintigerlei, honderderlei, niet eersterlei, derderlei, achtsterlei,
+twintigsterlei, honderdsterlei enz. De ingeschoven d is trouwens ook
+niets anders dan eene vergroving der uitspraak van eene toonlooze
+lettergreep achter vloeiende letters, gelijk r en n zijn. Bij
+vierderlei, zevenderlei, negenderlei, tienderlei enz. heeft hetzelfde
+plaats als bij zwaarder, duurder, hoorder, scheerder, diender, boender,
+spaanders enz., en bij vilder, helder, kelder, zolder enz. van villen,
+hel, cellarium, solarium. Zoo zei men voorheen, en zegt men nog wel,
+ook eenderlei, alderhande, waarin aan de d wel geene beteekenis kan
+gehecht worden. Ofschoon men nu, door verkeerde gevolgtrekking, geheel
+ten onrechte de d ook achter andere letters dan vloeiende, namelijk
+in vijfderlei, elfderlei, twaalfderlei en zesderlei heeft ingevoerd,
+hebben evenwel eenerlei, achterlei, twintigerlei, honderderlei,
+duizenderlei enz. den grammaticaal onberispelijken vorm behouden. Aan
+een practisch gemakkelijken regel: de achtervoegsels -lei en -hande
+treden achter ranggetallen, valt dus niet te denken, zelfs niet
+bij driederlei. De Redactie meent daarom in de beide twijfelachtige
+gevallen aan de meer beschaafde uitspraak zonder de d, waarbij de
+ware natuur der woorden meer uitkomt, de voorkeur te moeten geven. Zij
+schrijft derhalve: tweeërlei, tweeërhande, drieërlei, drieërhande.
+
+
+
+94. Vervolgens doet zich de vraag voor omtrent de spelling van den
+geadspireerden keelklank vóór de t. Waar moet men cht spellen? waar
+gt? Den regel, dienaangaande in 1804 gesteld, dat de woorden,
+afgeleid van stammen, waarin blijkbaar eene g voorkomt, b.v. in klagt
+van klagen, met g, de overige met ch behooren geschreven te worden,
+meenen wij niet te mogen behouden. Vooreerst toch is de afleiding van
+sommige woorden, welke in die categorie vallen, geheel onbekend of ten
+minste onzeker. Ten andere is de g in sommige stamwoorden slechts eene
+aan het Nederlandsch, evenals aan het Deensch, in het bijzonder eigene
+verzachting van de oorspronkelijke ch, b.v. in vliegen, wij zagen, wij
+tegen, aangetogen en andere, zoodat door vlugt, gezigt, togt enz. toch
+niet de ware vorm dier woorden voorgesteld wordt. De genoemde regel
+is ook moeilijk in de toepassing en is tot nu toe zeer willekeurig
+en onregelmatig toegepast. Zoo berust b.v. de spelling regt, regter,
+rigten, berigten, op eene verkeerde afleiding; geslacht (van slag,
+soort), tucht, tuchtigen (van tiën, toog enz.), (be)tichten, van
+(aan) tijgen, zouden evenzeer eene g vorderen als slagter, geslagt,
+togt enz. Eindelijk, de regel is, gelijk blijken zal, kennelijk in
+strijd met ons taaleigen.
+
+Het is om genoemde bedenkingen, dat wij ons den volgenden regel
+stellen:
+
+De geadspireerde keelletter, die zich vóór eene steeds in het woord
+blijvende en steeds onmiddellijk volgende t bevindt, welke tot dezelfde
+lettergreep behoort, wordt, zonder op de afleiding te letten, door ch
+voorgesteld. Doch wanneer het woord eene g heeft, die, afwisselend,
+nu al dan niet onmiddellijk door de t wordt gevolgd, of wanneer deze
+tot de volgende lettergreep behoort, dan blijft de g onveranderd.
+
+Hoe willekeurig deze regel met zijne uitzonderingen bij den eersten
+aanblik ook schijnen moge, bij eene nadere beschouwing blijkt, dat
+hij door ons taaleigen gebiedend wordt gevorderd. Wanneer een vaste
+medeklinker (eene zoogenaamde muta) reeds van oudsher onmiddellijk,
+d.i. zonder tusschenstaanden klinker, door eene t gevolgd werd, dan
+zijn beide medeklinkers zoo innig samengesmolten, dat zij eene soort
+van eenheid uitmaken, die met eenen verdubbelden, d.i. versterkten,
+medeklinker gelijkstaat. De samensmelting blijkt duidelijk uit de
+verscherping van den eersten medeklinker, die vervolgens meestal in
+ch overging; en uit de verkorting of verscherping van den voorgaanden
+helderen klinker, welk laatste verschijnsel ook bij eene verdubbeling,
+b.v. in stòtteren van stóóten, in verhèffen naast verhéven, plaats
+vindt. Zoo ontstonden gràft en gràcht van gráven; schàft en schàcht
+van scháven; echt van ehe; gìft (mnl. ook gìcht) van géven; plìcht van
+plégen; kòcht en bruilòft van kóópen en lóópen; gewrocht van worken;
+gezòcht, gerùcht en kluft van zóéken, róépen en klieven; vernuft voor
+vernumbt van vernemen, vernomen. Doch men zegt en schrijft: hij graaft,
+schaaft, geeft, pleegt, koopt, loopt, zoekt, roept, verneemt, niet
+hij gracht, schacht, gift of gicht, enz., omdat deze zelfde woorden de
+vormen graven, ik graaf, schaven, ik schaaf enz., zonder t, nevens zich
+hebben. Het beurtelings af- en aanwezig zijn liet de samensmelting niet
+toe. Evenzoo zeggen en schrijven wij laagte, leegte, hoogte, drukte,
+goedkoopte, diepte, niet lachte, lechte, hochte, druchte, goedkochte,
+dichte, alleen omdat de t, tot de volgende lettergreep behoorende,
+zich niet zoo nauw aan den voorgaanden medeklinker kon aansluiten,
+dat hij met dezen samensmolt. Immers, waar de volgende e ontbreekt,
+daar openbaart zich de ineensmelting weder, zooals blijkt uit de
+vergelijking van luwte met lucht, ziekte met (water)zucht. Ook in de
+woorden, waarin oudtijds tusschen de beide medeklinkers een klinker
+werd aangetroffen, die eerst in betrekkelijk laten tijd is uitgevallen,
+is de ineensmelting door dien klinker verhinderd geworden, zoodat
+de voorgaande medeklinker niet veranderd, en een voorgaande heldere
+klinker niet verscherpt is. Dit blijkt uit abt (mnl. abbet), dat niet
+in aft of acht is overgegaan; uit ambt (ambacht), niet aft, gelijk
+vernuft zou doen verwachten; uit kreeft en ooft (bij Kiliaan krevet
+en ovet), niet krecht en ocht; uit markt (lat. mercatus), niet marcht.
+
+Het is uit dien hoofde geheel overeenkomstig ons taaleigen, dat wij
+ons ten regel stellen:
+
+De g blijft in de regelmatige vervoeging der werkwoorden, wier stam
+op eene g eindigt, en in de zelfst. naamw., door achtervoeging van
+-te gevormd van bijvoegl. naamw. op g uitgaande.
+
+Wij schrijven derhalve: dracht, jacht, klacht, macht, slachten
+(dooden), geslacht (en gemaal), plecht, plechtig, licht (niet zwaar),
+plicht, gewicht, gezicht, gedrocht, tocht, lucht, tucht, vlucht, zucht
+(diepe ademhaling) evenzeer met ch, als nacht, geslacht (familie),
+slachten (gelijken), echt, recht, licht(straal), lucht, vrucht
+enz. Daarentegen: hij draagt, jaagt, vraagt, legt, zegt, pleegt,
+weegt, droogt, zoogt, enz., en graagte, laagte, leegte, droogte,
+hoogte, menigte enz.
+
+De verkorte eigennaam Aagt behoort ook de g te behouden, dewijl er
+een klinker is uitgestooten, die zich nog heden ten dage in den vollen
+vorm Agatha vertoont. Dat het woord met den helderen klinker en niet
+als Acht wordt uitgesproken, bewijst, dat er geene samensmelting der
+medeklinkers in plaats heeft.
+
+De onregelmatige onvolm. verled. tijden en deelw. bracht, gebracht,
+mocht, van brengen en mogen, verkeeren in het geval, dat de ch
+eischt. In die vormen heeft de tijdsuitgang -de (-te) de e verloren,
+ten gevolge waarvan de overblijvende t zich aan den voorgaanden
+medeklinker heeft aangesloten. Bracht en mocht staan voor brachte en
+mochte, en deze vormen voor bragde (of brengde) en moogde, gelijk de
+analogie van zengde, leegde en zoogde zou medebrengen. De overgang der
+regelmatig vereischte d in t bewijst voldingend de samensmelting en
+dus ook de verscherping der voorgaande medeklinkers. Wij schrijven uit
+dien hoofde: hij bracht, mocht, gebracht, nevens hij en gij brengt,
+gij moogt. Evenzoo hij placht, oudtijds plach (plag), waarin de
+bijgevoegde t met de sluitletter g evenzeer is samengesmolten als in
+gedrocht voor gedrog.
+
+Wij aarzelen te minder tot de genoemde verandering over te gaan,
+omdat de voorgenomen spelling beter dan die met g aan de uitspraak
+beantwoordt en reeds door vele onzer beste schrijvers gevolgd wordt,
+terwijl de regel gemakkelijk toe te passen is en aan veel willekeurigs
+en onregelmatigs een einde maakt, en het wijzen op de afleiding bij
+de meeste woorden dezer categorie volstrekt geen nut heeft. Immers
+de beteekenis van plecht, plechtig, gedrocht, tucht, tuchtigen wordt
+niet opgehelderd door het verwijzen op plegen, (be)driegen en toog
+(van tiën); men verstaat het woord macht niet beter, als men weet, dat
+het van mogen komt, sedert dit de beteekenis van kunnen verloren heeft;
+en de kracht van het woord plicht wordt vooral niet beter gevoeld als
+men verneemt, dat plegen het grondwoord is, nu dit meest van moord
+en roof gebezigd wordt.--Bij de meeste andere woorden is de g niet
+toereikend om den lezer aan het grondwoord te herinneren. Bij dragt,
+(de) jagt, klagt met g zal men misschien iets eerder aan dragen,
+jagen en klagen denken, dan wanneer men dracht enz. schrijft; doch
+geen onkundige zal vermoeden, dat (het) jacht, slachten en slachter,
+aangezicht, vluchten en zuchten samenhangen met jagen, slaan (sloeg),
+zien (zag), vliegen en zuigen, al spelt men die woorden ook met g;
+evenmin als hij bij boeten en schuit aan baten en schieten denkt. Waar
+zulk een groot verschil in klank bestaat, en de beteekenissen slechts
+eenigszins uiteenloopen, wordt geene verwantschap meer gevoeld. De
+toepassing van den Regel der Gelijkvormigheid brengt hier derhalve
+geen nut aan; vergel. ook § 50.
+
+
+
+95. Lang heeft de Redactie in bedenking gestaan bij de vraag: moet de
+ch na kort afgebroken klinkers al of niet verdubbeld worden? en, zoo
+ja, hoe dan?--moet men kachel, kagchel of kachchel enz. schrijven? De
+thans meest gebruikelijke spelling kagchel, rigchel, bogchel enz. is
+onregelmatig en kan reeds daarom niet in alle opzichten worden
+verdedigd. Bovendien doet de verbinding van twee verschillende,
+doch verwante letterteekens, als g en ch, aan eene samenstelling
+denken, terwijl de meeste der hier bedoelde woorden, alleen lichaam
+uitgezonderd, slechts afleidingen zijn, waarin eene enkelvoudige
+g of k door den invloed der volgende l tot ch verscherpt is;
+b.v. bochel van buigen, boog; tichel van tegel; kachel van kakel,
+bij Kiliaan kaeckel. Lichaam, uit lijk en haam, door de spelling als
+een samengesteld woord te kenmerken, en b.v. lich-haam te schrijven,
+zou echter geheel nutteloos wezen, omdat in lich het woord lijk
+toch niet zou herkend worden, terwijl dit bovendien, evenals haam,
+in deze samenstelling met eene beteekenis voorkomt, die thans bij de
+meerderheid der sprekenden en schrijvenden onbekend is.
+
+Wanneer de Redactie daarbij in aanmerking neemt, dat de verdubbeling
+door middel eener g bij de netste schrijvers steeds grooten weerzin
+heeft gevonden, en dat de spelling met eene enkele ch misschien leiden
+kan tot eene verfijning van den zoo harden keelklank, die door gch
+wordt vertegenwoordigd (vergel. § 61 en 62), dan meent zij aan die
+schrijfwijze de voorkeur te moeten geven en dus lichaam, kachel,
+richel te moeten spellen, ofschoon zij gaarne erkent, dat ook deze
+niet onberispelijk is. De regelmatigheid zou ongetwijfeld lichchaam,
+kachchel enz. vorderen; doch deze spelling ware thans eene ongehoorde
+nieuwigheid, die zeker niemands goedkeuring zou wegdragen. Er schoot
+dus niets anders over dan van de twee gebruikelijke schrijfwijzen de
+minst gebrekkige te kiezen, die dan ook het langst en algemeenst in
+gebruik is geweest [6].
+
+Voor de spelling met de enkele ch pleit, behalve de welluidendheid,
+ook nog de analogie met de meeste eigennamen, als Jochem, Kochem,
+Lochem, Mechelen, Vechel, Zwichem; die met echel, en vooral die
+met echo, welke woorden nooit met gch geschreven worden. Alleen
+de uitspraak van de bij ons gebruikelijke namen Rachel en Michiel
+past er niet in. Het onderwijs zou dus inderdaad bij de spelling met
+de enkele ch aan gemak winnen. In de plaats van den thans geldigen
+regel: De ch wordt na onvolkomene klinkers door de voorvoeging eener g
+verdubbeld, waarbij de bovengenoemde woorden en andere dergelijke als
+uitzonderingen moeten opgegeven worden, heeft men slechts te leeren:
+Alle enkelvoudige klinkers hebben vóór de ch den onvolkomen klank,
+mee uitzondering van de eigennamen Rachel en Michiel. Vergel. het
+opstel: De Spelling en het Lager Onderwijs, van den Heer J. A. van
+Dijk, in den Taalgids, VI, blz. 73 vlgg.
+
+
+
+96. Van een geheel anderen aard dan de verdubbeling der ch door middel
+van de g is die der s in wasschen, flesschen, visschen, mosschen of
+musschen, tusschen enz., die door sommigen daarmede op ééne lijn wordt
+gesteld. Niet de letter, die verdubbeld wordt, niet de s, maar de ch,
+die stom is, zou een punt van geschil kunnen uitmaken. Deze toch doet
+thans niets meer aan de uitspraak af, maar is alleen een graphisch
+overblijfsel uit den tijd, waarin zij, uit k ontstaan, werkelijk
+gehoord werd. Toen men eerst visk, mosk, en later inderdaad visch,
+mosch, d.i. met ch, uitsprak, bleef de eerste lettergreep ook in de
+meervouden vis-ken, vis-chen, mus-ken, mus-chen gesloten, en werd de
+tweede s natuurlijk niet gevorderd; thans echter, nu er alleen eene
+s is overgebleven, is hare verdubbeling in vis-sen, mus-sen evenzeer
+noodig en regelmatig als in mos-sel, vroeger mos-chel. De dubbele
+s levert dan ook niet het minste bezwaar op, kan nooit medewerken
+om de uitspraak te bederven. Dit is integendeel wel te vreezen van
+de spelling vis-chen, mus-chen enz., die alleen strekken kan om de
+thans ondraaglijk pedante uitspraak, welke de ch in de genoemde en
+dergelijke woorden laat hooren, meer in zwang te brengen. Men is
+buitendien te zeer gewoon de geheele sch bij de tweede lettergreep
+te voegen, gelijk blijkt uit Pa-schen, zij he-schen, kre-schen,
+gehe-schen, gekre-schen, welke woorden men toch wel niet gaarne
+noodeloos met dubbelen klinker, Paas-chen, hees-chen, krees-chen,
+gehees-chen en gekrees-chen, zou geschreven zien. Wij kennen derhalve
+geene enkele reden om de ééne s weg te laten, maar redenen te over
+om haar te behouden, namelijk het gevestigde gebruik en de voorkoming
+eener wanluidende uitspraak. Wij blijven derhalve wasschen, lesschen,
+wisschen, tusschen enz. schrijven met de dubbele s.
+
+
+
+97. Bilderdijk's spelling nogthands steunde op eene verkeerde
+afleiding: nochtans is samengesteld uit nog en dan (mnl. nochtan of
+nodan) met de adverbiale s, en heeft dus niets met thans of thands
+(te hande) te maken. Aan de invoering eener h en d in dit woord valt
+derhalve niet te denken. Doch men zou in twijfel kunnen staan bij de
+keuze tusschen nochtans en nogtans. Ofschoon de Redactie het raadzaam
+oordeelt, de gebruikelijke onderscheiding van nog (daarenboven, tot
+nu toe) en noch (ook niet), hoewel niet op de afleiding gegrond,
+om den wille der duidelijkheid te behouden, meent zij echter in
+nochtans de voorkeur aan de ch te moeten geven, vermits wel deze
+scherpe keelletter, maar niet de zachte g, den overgang der d van
+dan in de t van tans heeft kunnen veroorzaken, en het woord voor ons
+gevoel eene eenheid geworden is, waarbij aan de samenstellende deelen
+niet meer gedacht wordt, zoodat hier alleen de Regel der Uitspraak
+behoort gevolgd te worden.
+
+
+
+98. Het algemeen gebruik wil, op grond der uitspraak, sedert
+lang koninklijk, aanvankelijk, afhankelijk, jonkheer, jonkvrouw,
+sprinkhaan. Dezelfde reden geldt voor de spelling koninkrijk, jonkheid,
+koninkje, woninkje, kettinkje en lankmoedig. Daarenboven zou de
+schrijfwijze koningrijk, koningje, jongheid enz. bij voortduring
+aanleiding geven tot eene uitspraak, die met ons taaleigen in strijd
+is. De Redactie aarzelt daarom niet hier den Regel der Welluidendheid
+te laten gelden en in de genoemde woorden de g door de k te vervangen.
+
+
+
+99. Het gebruik der tongletters d en t, wanneer zij door eene s worden
+gevolgd, heeft eenige overeenkomst met dat der g en ch vóór eene t,
+waarover in § 94 is gehandeld. De gevallen staan echter niet geheel
+gelijk. De taal eerbiedigt bij de s, nu althans, de grondvormen op d en
+t meer dan voorheen die op ch en g, en zij handelt hier lang niet zoo
+regelmatig als bij cht en gt. Oudtijds smolt de scherpe keelletter ch
+geheel weg in de volgende s, b.v. in as, das, vlas, was, mest, zes,
+wisselen, os, vos, uit achs, dachs enz.; de zachte keelletter g,
+die als de Fransche gu werd uitgesproken, werd tot k verscherpt in
+heks van hag, reeks van reghe, fluks van vlug; een heldere klinker
+onderging soms ook verkorting, b.v. in dissel, hd. deichsel.
+
+Die regelmatigheid treft men niet aan bij de tongletters, die vóór de s
+staan. Ook deze smolten soms, b.v. in thans, volgens, bijkans enz. voor
+thands, volgends, bijkants, in de s weg; doch geenszins altijd,
+b.v. niet in bits, spits enz. Vandaar niet zelden tweeërlei vormen, de
+eene met, de andere zonder de tongletter, nevens elkander, b.v. spiets
+en spies van mnl. spiet; klits en klis van klit; lits en lis, ook luts
+en lus uitgesproken, van lat. licium; en in de volksspraak klussen,
+mussen enz. naast klutsen en mutsen in de schrijftaal. Evenmin werd
+de klinker altijd verkort: maetselen werd wel is waar metselen, maar
+naast ketsen hield kaatsen stand; koorts en rots bleven, naast het
+vroegere kortse en rootse, de eenige gebruikelijke vormen; plaats,
+schaats, taats, koets, toets, zijn nooit tot plats, kots enz. verkort
+geworden, ofschoon er geen klinker is uitgevallen, die, gelijk bij
+de t, de samensmelting verhinderde. Ook de spelling was evenzeer
+ongelijk en onzeker, en niet zelden vindt men ds, waar de afleiding
+ts zou hebben doen verwachten, b.v. in guds, ridsen, ridsig.
+
+Uit het een en ander blijkt, dat de woorden op ds en ts niet volkomen
+parallel loopen met die op gt en cht; en dat de regel eenigszins
+anders zal moeten luiden dan die in § 94. Daar de Regel der Uitspraak
+hier niets beslist, moet die der Gelijkvormigheid gelden, en, waar
+de afleiding onbekend of onzeker is, die der Analogie. Van een groot
+aantal woorden kan de spelling niet twijfelachtig zijn. Vooreerst
+is het rationeel, dat die welke uit het Fransch ontleend zijn, ten
+tijde dat ch nog als tch (tsj), en c nog als ts luidde, met ts worden
+geschreven; te weten koets in de beide beteekenissen, toets, flits,
+rots, toorts, fr. couche en coche, touche, flèche, roche, torche;
+plaats, rantsoen, fatsoen, fr. place, rançon, façon. Daarentegen
+moet de fr. g, vroeger als dg (dzj) uitgesproken, bij ons ds worden,
+namelijk in loods (houten gebouw), fr. loge. De afleiding eischt
+stellig eene t in guts (holle beitel, waarmede onder andere ook goten
+uitgehold worden) van goot; in ritsen, ritsig, verwant met wrijten,
+alsmede in gutsen, uit het oudere gussen vervormd met ingevoegde
+t. Ook is het thans verkieslijk aan knots de t van knotten te geven,
+nu knodde en knodden verouderd zijn. In ridselen, ofschoon misschien
+van rijden, heeft de d in allen gevalle geen nut meer, nu rijden
+niet langer in de beteekenis van beven gebruikt wordt. Voor de
+spelling kodsen bestaat geene enkele reden; het is waarschijnlijk
+een klanknabootsend woord; en Kiliaan schreef reeds kotsen, Plantijn
+kotzen. Loods (persoon) en gids behooren volgens de afleiding eene
+d te hebben, als zijnde gevormd van looden en fr. guide. In smidse,
+van smid, kan de s in geen geval geacht worden de d verscherpt te
+hebben, dewijl zij tot de volgende lettergreep behoort. Omtrent de
+spelling der overige woorden, als kaats, schaats, taats, schets,
+scherts, koorts enz., wier afleiding òf onbekend, òf onzeker is,
+òf niet strekken kan om de beteekenis op te helderen, heeft nooit
+verschil van gevoelen bestaan; er is dan ook geene reden te bedenken,
+waarom zij anders zouden geschreven worden, dan tot nu toe geschied
+is. Trekt men alles samen, dan krijgt men den volgenden practischen
+regel, op dien der Gelijkvormigheid en der Analogie gegrond:
+
+Wanneer de s door eene tongletter wordt voorafgegaan, dan is deze
+de scherpe t; uitgezonderd in den 2den naamw. der woorden op d,
+in de bijvoegl. naamw. en bijwoorden door aanhechting van sch en
+s van woorden op d gevormd; en eindelijk in loods (in de beide
+beteekenissen), gids en smidse.
+
+Wij schrijven derhalve trots, schertsen, plaats, schaats, toorts
+enz.; maar Gods, des bloeds, goedsmoeds, steedsch en steeds, kindsch,
+gindsch en ginds van gind(er), sinds van sed(ert).
+
+
+
+100. De woorden op -aard en -erd leveren geene moeilijkheid op;
+zij vereischen zonder bedenking eene d. Het achtervoegsel -aard is
+oorspronkelijk het bijvoeglijk naamwoord hard, dat oudtijds sterk
+beteekende, en dezen zin nog heeft in uitdrukkingen als hard draven,
+loopen, werken. In samenstellingen beteekende het sterk als datgene,
+of ten aanzien van datgene, wat door het stamwoord werd uitgedrukt,
+b.v. Beranhard, Burchard, Everhard, Wolfhard, sterk als een beer,
+burg, ever, wolf; Ecgehard, Gêrhard, sterk met het zwaard, met de
+speer; Meginhard, Reginhard, Snelhard, sterk in kracht, in raad
+of list, in vlugheid; Sigihard, Wic-hard, sterk in de zege, in den
+strijd. Als tweede lid in de samenstelling verloor het al spoedig
+de h, evenals -helm, -hilde, -haftig, en soms -hande, b.v. Anselmus,
+Willem, Machteld, deelachtig, en mnl. menigherande, voor Anshelmus,
+Wilhelm, Machthilde, deelhaftig, menigerhande. Vandaar, dat men
+naast eigennamen op -hard, mlat. hardus, ohd. -hart, oudtijds
+vormen op -art en -aert aantreft, die thans op -ard, -erd en -ert
+uitgaan. Zoo b.v. Athalhardus, Bernhardus, Burchardus, Everhardus,
+Folchardus, Gêrhardus, Meginhardus, Reginhardus enz., mnl. Adelaert,
+Bernaert, Burchaert, Everaert, Volcaert, Meinaert, Reinaert; thans
+Allard en Aldert, Bernard, Everard en Evert, Volkert, Meindert,
+Reindert. Daar de vormen op -hard, -hardus, ohd. hart, in overoude
+stukken voorkomen, maar die op -ard, -aert en -erd alleen in latere,
+zoo is het duidelijk, dat de laatste uit de vroegere ontstaan zijn,
+en niet -hard uit -erd.--In het Mhd. werden met -hart ook gemeene
+namen gevormd, alle met ongunstige beteekenis, als lügehart, sterk in
+het liegen; naghart, knaaglustig; selphart, zelfzuchtig; slinchart,
+slokop; trügenhart, sterk in het bedriegen; vrîhart, ongebondene.
+
+Uit de Duitsche talen ging hard in de Romaansche over, en werd daar,
+met de in die talen gewone verstomming der h, ital. -ardo, als in
+bastardo, codardo; fr. -ard, als in bâtard, couard, gaillard, grognard,
+pendard, richard, viliard; zie Diez, Gramm. der Rom. Sprachen, II,
+358 vlgg. De ongunstige opvatting, die ook het Mhd. vertoont, treedt
+in de Romaansche talen, waar het achtervoegsel van vreemden oorsprong
+was, bepaald op den voorgrond.
+
+Het Mnl. nam van die Fransche woorden over, b.v. bastaert, cockaert,
+viliaert; en vormde nu naar die modellen zelf nieuwe, als behaghelaert,
+bollaert, clappaert, dullaert, galghaert, gaepaert, grisaert (grijskop,
+zie Horae Belg. VI, 98), loyaert, moyaert enz., alle woorden van
+minachting of spot, en niet zelden met den klemtoon op -aert. Dat men
+de h, die reeds uit de eigennamen uitgevallen was, niet weder invoegde,
+is natuurlijk. Het Nnl. ging op den eenmaal ingeslagen weg voort,
+en maakte een aantal andere, insgelijks met ongunstige beteekenis,
+als bloodaard, dronkaard, gulzigaard, lafaard, veinsaard, wreedaard
+enz.; zelfs rijkaard, van het onschuldige rijk, wordt in slechten
+zin genomen; alleen grijsaard hield op een schimpnaam te zijn.
+
+Het achtervoegsel -erd, in het Mnl. nog onbekend, en dus jonger dan
+-aert of -aard, is eene verbastering van dat zelfde suffix, gelijk
+blijkt uit leperd, plomperd, stinkerd, die bij Kiliaan nog leepaerd,
+plompaerd, stinckaerd luiden; en uit grijzerd, dat bij latere dichters
+voorkomt. Kiliaan geeft naast luyaerd ook luyerdije op, hetwelk toont,
+dat de verandering van -aard in -erd aan de werking van den klemtoon
+moet toegeschreven worden. De boven aangetoonde verbastering der
+eigennamen, b.v. de verandering van Everaert in Evert, en die van
+bastaard in basterd stelt de zaak buiten allen twijfel.
+
+Sommigen zijn van gevoelen, dat -aard en -erd zouden ontstaan
+zijn uit het achtervoegsel -er, waarachter men, ter versterking,
+eerst eene t zou gevoegd hebben, zoodat -ert ontstond, hetwelk
+vervolgens nog eene tweede versterking, eene verlenging tot -aart,
+zou hebben ondergaan. Zij gaan uit van de onjuiste onderstelling, dat
+wij werkwoorden zouden hebben of gehad hebben, als grijzen, laffen,
+rijken, snooden, met de beteekenis van grijs, laf, rijk, snood zijn;
+dat grijsaard, lafaard, rijkaard enz. personen aanduiden, die bestendig
+grijzen, laffen, rijken enz., die »niet in het werkelijk oogenblik,
+maar bij aanhoudendheid de hoedanigheden van grijs enz. hebben". Dat
+gevoelen, dat zich zelf wederspreekt, en waarvoor men nooit een zweem
+van bewijs heeft weten aan te voeren, is niet slechts uit de lucht
+gegrepen en geheel zonder grond, maar het onderstelt ook, gelijk de
+geschiedenis der taal leert, eene onmogelijkheid. Achtervoegsels,
+die, gelijk -er, nooit den klemtoon hebben, ondergaan in den loop
+der tijden geene versterking, maar omgekeerd verzwakking. Juist
+het achtervoegsel -er levert er een sprekend en leerrijk voorbeeld
+van. Dit luidde goth. -areis, b.v. in laisareis (leeraar), wullareis
+(voller); het werd ohd. -arî, mhd. -ære, nhd. -er. In het Mnl. werd
+het achtervoegsel geheel toonloos en ging over in -ere, -er, en -re,
+wanneer het onmiddellijk volgde op de lettergreep, die den vollen
+klemtoon had; maar het behield den halven toon en veelal ook de a,
+en werd -are, -aer, of -ere, -eer, wanneer het door eene toonlooze
+lettergreep werd voorafgegaan, zoodat het niet onder den invloed van
+den klemtoon der stamlettergreep stond; b.v. in gokelare, loghenare
+en loghenére, voghelare, persemére (woekeraar), enz., naast dienre,
+leerre, speelre, backere, wever enz. Wij nemen hier dus eene steeds
+voortgaande verzwakking waar, van -areis tot -arî, -are, -ere,
+-er en -re, die men ook bij andere achtervoegsels kan opmerken;
+b.v. bij -dom, onl. -duom; bij -lijk, goth. -leiks, dat thans als lik
+wordt uitgesproken; en bij -aard zelf, niet alleen in de eigennamen,
+maar ook in de gemeene zelfst. naamw., die naar Fransche modellen,
+met het accent op -ard gevormd, ook in het Mnl. niet zelden den
+klemtoon hadden, maar thans nooit meer dan den halven toon krijgen,
+of, als -erd, geheel toonloos zijn. Het grenst aan ongerijmdheid,
+in strijd met de lessen der geschiedenis te stellen, dat de stroom
+tot voorbij zijnen oorsprong zou zijn teruggevloeid, en dat de taal
+op eenmaal hare richting, niet wijzigende, maar geheel omkeerende,
+van -er niet alleen -ert, maar zelfs -aart zou hebben gevormd.
+
+Het Nnl. heeft, wel is waar, welluidendheidshalve, dienre, leerre,
+sunder, in dienaar, leeraar, zondaar veranderd; daarbij had evenwel
+geene versterking van -er tot -aar, geene vorming van een nieuw
+achtervoegsel plaats, maar slechts eene verruiling; -aar had nooit
+opgehouden te bestaan. Evenmin zou de taal van sommige verbalia op
+-er, als bijter, blaffer, woorden op -erd hebben gevormd, indien -erd
+niet reeds aanwezig was geweest. Meest alle woorden op -erd hebben
+trouwens een ongunstigen of spotachtigen zin, die aan -er niet eigen
+is; zelfs lieverd en stouterd worden doorgaans schertsend gebezigd.
+
+Is het zeker, dat -aard en -erd uit hard ontstaan zijn, dan moeten
+zij ook volgens de afleiding de d hebben, die de uitspraak er aan
+toekent. Het meervoud van bastaard toch luidt niet alleen bastaards;
+maar ook bastaarden, en daarnevens staat bastaardij; Kiliaan kent ook
+een werkw. luyaerden en de zelfst. naamw. luyerdije, van luyaerd,
+en mooyaerdije van mooyaerd. In Spanjaard, dat op eene andere wijs
+gevormd is, op welke evenwel de oude afkeer van die natie invloed
+kan gehad hebben, is de d gewaarborgd door het meerv. Spanjaarden,
+naast Spanjaards. Maar zelfs indien men wilde aannemen, dat -aard
+en -erd niets anders zijn dan -er, door eene tongletter versterkt,
+ook dan nog zou de keus op de d moeten vallen; de taal zelve leert
+door zwaarder, eerder, hoorder, duurder, gezagvoerder, dat zij,
+waar de r versterking behoeft, de d en niet de t wil gebezigd hebben.
+
+
+
+101. Even weinig zwarigheid baart de keus tusschen de d of t in het
+zelfst. naamw. aard of aart. De afleidsels aardig, aarden en ontaarden
+pleiten voor de zachtheid der sluitletter, terwijl de afleiding
+en de verwante talen de deugdelijkheid en oorspronkelijkheid dezer
+zachte uitspraak buiten allen twijfel stellen. Aart en aartig zijn
+germanismen, en niets meer.
+
+
+
+102. In rit, mv. ritten, bint, mv. binten, gebint, mv. gebinten,
+bewijst de uitspraak eene verscherping der sluitletter, ofschoon de
+stamwoorden rijden en binden buiten twijfel eene d hebben. Ridden
+strijdt met de uitspraak, bindten en gebindten met alle regelmaat. De
+verscherping der d is buitendien reeds lang algemeen erkend in met en
+mits, nevens mede; in vaart, mnl. vaerde, waarvan nog koopvaardij;
+in zat, mnl. sad, waarvan verzadigen; in klant, fr. chaland. Daarom
+ook beeltenis, verbintenis, evengoed als ontstentenis van het oude
+ontstanden (ontstaan d.i. ontbreken). De gebruikelijke schrijfwijzen
+beeldtenis en verbindtenis doen ten onrechte aan eene afleiding met
+-te denken.
+
+Indien met, mits en rit eene t hebben, dan bestaat er geene afdoende
+reden voor medgezel en ridmeester met d, ofschoon met in het eerste
+woord het bijwoord mede is.
+
+
+
+103. De afleiding pleit voor de spelling andwoord, door Bilderdijk en
+anderen aangenomen, als zijnde dit woord door samenstelling gevormd
+van het oude voorzetsel and, hier als bijwoord gebruikt. Daar het
+Nederlandsch zich echter tot regel heeft gesteld, onverbuigbare woorden
+met scherpe medeklinkers te sluiten--op welken alleen in nog (adhuc)
+ter bevordering der duidelijkheid eene uitzondering gemaakt wordt--en
+de spelling met d de beteekenis van het woord niet duidelijker maakt,
+noch op het etymologisch verband met eenig ander Nederlandsch woord
+wijst, vinden wij geene reden hoegenaamd om in dezen van de meest
+gebruikelijke spelling af te wijken. Wij achten ons hiertoe te
+minder gerechtigd, dewijl wij dan, om consequent te blijven, ook de
+t in met zouden moeten vervangen door de d, waarvoor niet slechts de
+verwante talen, maar ook het bijw. mede, pleiten. Het argument, dat het
+bijw. and de stam van het voornw. ander en het bijw. anders zou zijn,
+waardoor de beteekenis van andwoord, als het andere of tweede woord,
+kon schijnen opheldering te erlangen, is uit de lucht gegrepen en
+wordt door de verwante talen ten stelligste weersproken.
+
+Om dezelfde reden verdient ook de spelling Andwerpen voor Antwerpen
+geene aanbeveling.
+
+
+
+104. Men zegt en schrijft gewoonlijk admiraal, admiraliteit enz.;
+sommigen willen ammiraal, op grond dat de d slechts ten gevolge van een
+misverstand is ingelascht. Die misvorming is evenwel niet in den boezem
+onzer taal geschied: deze had er geene aanleiding toe. Wij hebben het
+woord in de middeleeuwen onder dubbelen vorm: amirael of ammirael en
+admirael, van de Zuid-Europeesche volken aan de Middellandsche Zee
+overgenomen. Het is het Arabische amir (emir) met een Latijnsch
+achtervoegsel. Men bracht het in verband met lat. admirari,
+fr. admirer; vanhier de vormen: admiralis, admirabilis, admiratus,
+admirant, admiraglio enz., die alle aan bewonderen doen denken. De
+d is dus werkelijk geheel te onrecht ingevoegd; maar even zeker is
+het, dat wij haar thans algemeen laten hooren. De Regel der Uitspraak
+eischt dus het behoud der d, terwijl de overige regels hier niet in
+aanmerking komen. Admiraal is wel niet meer noch minder welluidend dan
+ammiraal of amiraal, en het woord heeft in onze taal geene verwanten,
+waarop de spelling kan wijzen, geene analoga, wier stem gehoord kan
+worden. De Regel der Welluidendheid, die der Gelijkvormigheid en
+der Analogie, zwijgen hier dus, terwijl de toepassing van dien der
+Afleiding geheel doelloos zou zijn. Het woord amir en het Latijnsche
+achtervoegsel -alis behooren tot talen, slechts aan geleerden bekend,
+en de vrees, dat iemand ten onzent admiraal van admirari of admirer
+zal afleiden, is niet gegrond. Wie geen Latijn of Fransch kent, komt
+natuurlijk niet op de gedachte: en wie die talen verstaat, wordt door
+het woord zelf, dat geen verstaanbaren vorm heeft, tegen die afleiding
+gewaarschuwd. Luidde het admirabel, admirant of admiraat, dan kon
+er grond voor die vrees bestaan; doch -aal is geen achtervoegsel
+dat aan werkwoorden gehangen wordt Indien door het uitlaten der d
+(amiraal) de oorspronkelijke vorm hersteld ware, dan zou de zin voor
+ordelijkheid misschien die uitlating wenschelijk maken, doch amiraal
+is evenmin Arabisch als admiraal. Wij zien daarom geene reden om het
+thans heerschende schrijfgebruik te verlaten en geheel noodeloos den
+hoogsten grondregel der spelling te verzaken.
+
+
+
+105. Het Nederlandsch bezit voor de twee verschillende sisklanken
+ook twee afzonderlijke letterteekens: de s voor den scherpen, de
+z voor den zachten klank. De vroegere verwarring, toen s zoowel
+zacht als scherp werd gebezigd, waarschijnlijk een uitvloeisel van
+het Latijnsche spraakgebruik, heeft sinds lang opgehouden, zoodat
+s thans uitsluitend scherp is. Daarmede is hare verdubbeling achter
+een langen klinker of tweeklank, b.v. in aassem, braassem, deessem,
+geessel, kruissen, kruissigen, IJssel, zeissen, Pruissen enz.,
+eene onloochenbare onregelmatigheid geworden, die gelijkstaat met
+de spelling laaffenis, raaffelen, weiffelen, oeffenen, schuiffelen,
+twijffelen, voor lafenis, rafelen enz. Zij is dan ook later door
+Siegenbeek zelven afgekeurd. Het behoeft dus wel geene verdere
+rechtvaardiging, dat de Redactie voornemens is brasem, geesel, IJsel,
+Pruisen enz. te blijven schrijven.
+
+
+
+106. Daar de verdubbeling van eenen medeklinker in niet samengestelde
+woorden alleen moet dienen om te voorkomen, dat de voorgaande
+vocaal lang wordt uitgesproken, zoo is de verdubbeling vanzelve
+evenzeer onnoodig na toonlooze klinkers als na heldere en na
+tweeklanken. Toonlooze klinkers toch worden alleen aangetroffen in
+lettergrepen zonder accent, en daarbij bestaat geen gevaar, dat men
+den klinker lang zal uitrekken. De Redactie rekent daarom ééne k, t
+en m voldoende in botteriken, monniken, perziken, kieviten, diemiten,
+Gorkumer, Dokkumer, Bergumer. De schrijfwijze botterikken, Gorkummer,
+staat gelijk met die van engellen, verbeterren, uitrekennen, zondiggen,
+terwijl het niet verdubbelen der consonant voor den lezer juist een
+teeken is, dat hij de lettergreep als toonloos moet beschouwen.
+
+Het gezegde is natuurlijk niet toepasselijk op Arnhemmer, Haarlemmer
+enz., waarin de tweede lettergreep, hoewel zwak van toon, niet toonloos
+wordt uitgesproken, en de è, hoe kort ook, toch den scherpen e-klank
+behoudt [7].
+
+
+
+107. Onze woordenboeken willen diefegge, als ware dit woord eene
+samenstelling van dief met een zeker egge. Men heeft hier intusschen
+met eene afleiding te doen. -egge toch is een achtervoegsel, hetwelk
+voorheen doorgaans -igge-, soms ook wel -ege luidde, en meermalen
+ter vervrouwelijking van mansnamen gebezigd werd, b.v. in makerigge,
+vercopege. Eene afleiding met een achtervoegsel, dat met een klinker
+begint, eischt de verandering van de f in v, wanneer de lange klank
+voorafgaat; vergelijk gev-er, liev-erd. Derhalve ook dievegge,
+evengoed als dieverij. Dat sommigen in dit woord de f laten hooren,
+kan geene reden zijn om eene verkeerde spelling te behouden, die uit
+onkunde ontstaan is. Het herstel der v kan misschien strekken om aan
+die onjuiste uitspraak een einde te maken. Vergelijk § 58 en 66.
+
+
+
+108. In zamen, zamenkomst, zamenspraak enz. gebieden de afleiding en
+de uitspraak de vervanging der z door de s. De z heeft daar de waarde
+van tz, en wordt dus te recht scherp uitgesproken. Wanneer men echter
+in aanmerking neemt, dat het grondwoord zamen luidt, terwijl ook in
+gezamenlijk, inzamelen enz. de z duidelijk gehoord wordt, en dat men
+in zestig en zeventig de z van zes en zeven steeds heeft behouden,
+dan kan het bedenkelijk schijnen, door het schrijven van samen,
+samenkomst enz. en daarnevens van gezamenlijk, verzamelen enz., de
+onderlinge verwantschap dezer woorden voor het oog weg te nemen. Deze
+bedenkingen deden ons eerst besluiten de gebruikelijke spelling te
+behouden. Nu zich echter opnieuw stemmen ten voordeele der s hebben
+doen hooren, aarzelen wij niet langer die schrijfwijze aan te nemen,
+die, op voorgang van Bilderdijk, door onze beste schrijvers gevolgd
+wordt, met de meest algemeene uitspraak overeenstemt, en op een goeden
+etymologischen grond steunt. In de uitdrukking te zamen toch werd de
+toonlooze e van te weggelaten, waardoor eerst tzamen ontstond. Dit
+had de verscherping van de z tot s ten gevolge: tsamen; eindelijk
+werd de t overtollig gerekend, en dit gaf samen.
+
+Samen heeft dus de waarde van te zamen en verschilt derhalve werkelijk
+in afleiding en beteekenis van het grondwoord zamen. De spelling met
+s is uit dien hoofde de ware, overal waar samen de bijwoordelijke
+uitdrukking te zamen vervangen moet, te weten aan het begin van
+samengestelde werkwoorden en woorden, van zulke werkwoorden gevormd,
+als in samenkomen, samenspreken, samenhangen, samenkomst, samenspraak,
+samenhang; daarentegen natuurlijk niet, waar geen bijwoord, maar het
+grondwoord zamen vereischt wordt, als in gezamenlijk, bijeenzamelen,
+verzamelen, verzameling enz., en dus ook in opzamelen, niet opsamelen,
+hoewel de z daar ten gevolge van de werking der p vanzelve als
+s klinkt.
+
+Evenmin zou de spelling te samen voor te zamen goed te keuren zijn,
+ofschoon de gewone uitspraak ook daar de s laat hooren. Deze toch is
+hier slechts het gevolg eener verkeerde toepassing der analogie. Eene
+werking der voorafgaande t kan hier niet erkend worden. Zij bestaat
+niet, zoolang de toonlooze e van te blijft; want men zegt te zoek, te
+zuinig, te zuur, te duur, te geef; niet te soek, te suinig, te suur,
+te tuur, te cheef. Te samen is derhalve niet anders te verklaren
+en op te vatten, dan als te tzamen, met het dubbele voorzetsel, een
+vorm die natuurlijk niet erkend mag worden. Vergel. § 66. De Redactie
+stelt zich daarom den volgenden regel:
+
+    Samen, als zijnde ontstaan uit, en gelijk aan tzamen, te zamen,
+    wordt met s geschreven in composita, die er mede beginnen, als
+    ook wanneer het op zich zelf staat, behalve in te zamen.
+
+Van een geheel anderen aard is de vraag, of men feertig, fijftig,
+sestig en seventig moet schrijven overeenkomstig de gebruikelijke
+uitspraak, welke in die woorden eene f en s laat hooren. Die scherpe
+uitspraak steunt alleen bij seventig op een goeden grond, namelijk
+insgelijks op eene voorheen wettig aanwezige t (tzeventig), die in
+tachtig (eigenlijk t-acht-tig) gebleven is, en in tnegentig soms
+nog wordt gehoord. Doch feertig, fijftig en sestig zijn wederom
+gevolgen van verkeerde toepassingen der analogie: men heeft nooit
+tfeertig en tfijftig uitgesproken of geschreven, en het verouderde
+tsestig had de t ten onrechte aangenomen. Deze toch is, blijkens de
+verwante talen, het overblijfsel eener vroegere vermenging van het
+twaalftallige stelsel van tellen met het tientallige, ten gevolge
+waarvan niet alleen de eenheden boven 12, namelijk dertien, veertien
+enz., anders werden (en nog worden) uitgedrukt dan de voorgaande:
+een, twee ... tien, elf, twaalf, maar ook de tientallen boven 60,
+(= 12 × 5), van 70 af tot 120 (= 12 × 10) toe. Zestig behoort nog
+tot de eerste helft der reeks van 120, die de t niet aannam; de t
+van tsestig was derhalve door misverstand ontstaan. Men vergelijke
+hier de Fransche telwoorden tot en met 60 met de hoogere, waarin een
+dergelijk verschil is op te merken: dix, vingt, trente, quarante,
+cinquante, soixante,--soixante-dix, quatre-vingts, quatre-vingt-dix,
+six-vingts (120). Doch vooral blijkt de hier bedoelde onderscheiding
+duidelijk uit het Angelsaksisch: tyn (10), twentig (20), thritig
+(30), feowertig (40), fiftig (50), sixtig (60),--hund-seofontig
+(70), hund-eahtatig (80), hund-nigontig (90), hund-teontig (100),
+hund-endlufontig (110), hund-twelftig (120). Hoogerop verandert de
+uitdrukking: hund and thritig (130). Onze t van tseventig, tachtig
+en tnegentig is derhalve waarschijnlijk de sluitletter van dat hund
+of van een dergelijk afgevallen woord.
+
+De Redactie mag den schijn niet aannemen, alsof zij door haar voorbeeld
+het misbruik, dat in de uitspraak van veertig, vijftig en zestig is
+binnengeslopen, wilde wettigen, en meent daarom ook de gebruikelijke
+schrijfwijze bij zeventig te moeten behouden, te meer daar het
+aanduiden der afgevallen t niet het geringste nut zou hebben. Ook
+bedenke men, dat men, de uitspraak volgende, alleen dan feertig en
+fijftig met f zou moeten schrijven, wanneer die woorden alleenstaan;
+maar met v: een en veertig, twee en veertig, drie en vijftig, enz. Wij
+gaan derhalve voort, overeenkomstig den Regel der Gelijkvormigheid,
+veertig, vijftig, zestig, zeventig met de zachte v en z te schrijven,
+waardoor de verwantschap dezer woorden met vier, vijf, zes en zeven
+ook voor het oog aangeduid wordt. Vergelijk § 67.
+
+
+
+109. Het Nederlandsch heeft ter bevordering der duidelijkheid in
+overeenstemming met § 49 als regel aangenomen, dat in derivata
+het grondwoord en in composita de samenstellende deelen denzelfden
+vorm behouden, waaronder zij buiten de afleiding en samenstelling
+voorkomen, al zij het ook, dat door het samentreffen van twee letters
+de uitspraak van de eene of van beide gewijzigd of onduidelijk gemaakt
+wordt. Zoo schrijft men staatdame, zitdag, potdeksel, oogtand,
+vroegpreek, topzeil, praatvaar, raadzaal, raadzaam, hoofddeel,
+misstap, ofschoon de uitspraak veeleer staaddame, ziddag, poddeksel,
+oochtand, vroechpreek, topseil, praatfaar, raatsaal, raatsaam,
+hoofdeel, mistap zou vorderen. Daar de verzachting, verscherping of
+weglating der consonanten in de genoemde en dergelijke woorden onder
+het natuurlijke en ongedwongene uitspreken vanzelf volgt, is het
+onnoodig die wijzigingen in het schrift aan te duiden; verg. § 43. Er
+is geene enkele geldige reden te bedenken om, gelijk Bilderdijk deed,
+in de twee woorden ontvangen en ontvonken eene inbreuk op dezen regel
+te maken. De spelling ontfangen en ontfonken stelt de etymologie dezer
+woorden in de schaduw, en is in strijd met de analogie van ontvallen,
+ontveinzen, ontvlammen, ontvlieden, ontvluchten, ontvoeren, ontvouwen,
+ontvreemden, ontzakken, ontzeggen, ontzinken enz., waarin niemand
+de vervanging der v en z door f en s verlangt. De Redactie aarzelt
+derhalve geen oogenblik, ook in de beide genoemde woorden de v,
+die door de afleiding gevorderd wordt, te behouden en ontvangen,
+ontvonken te schrijven.
+
+
+
+110. De regel, in den aanvang der vorige § genoemd, is natuurlijk
+alleen van toepassing op die afleidingen en samenstellingen, die
+nog als zoodanig begrepen worden. Het onveranderd behouden van den
+eigenlijken vorm der woorden strekt juist ten bewijze, dat men de
+woorden in hunnen oorsprong en hunne vorming doorziet. Maar wanneer
+men òf de samenstellende deelen, òf althans één van beide, niet meer
+verstaat, wanneer derhalve de vorming van het woord niet meer leeft in
+het bewustzijn der natie, dan hebben de samentreffende letters vrij
+spel, zij wijzigen elkander naar de behoeften der uitspraak, en de
+spelling kan zich aan die wijzigingen niet langer onttrekken om den
+echten vorm des woords voor het oog te herstellen, omdat die echte
+vorm toch niet meer begrepen, en het woord niet meer als afleiding
+of samenstelling, maar als ondeelbare eenheid opgevat wordt. Zoo
+schrijft men ambacht voor andbacht; kerspel voor kerkspel; leidsel voor
+leidzeel; lichaam voor lijkhaam; misschien voor mag schiên; momboor
+voor mondboor, enz., omdat in al die woorden het ware begrip voor het
+taalgevoel verduisterd is. Deze opmerking leidt tot de beantwoording
+der vraag: Moet men, naar de afleiding, jufvrouw spellen, of wel,
+naar de uitspraak, juffrouw, gelijk Bilderdijk schreef en thans nog
+velen schrijven? Omtrent juffer, mejuffer, kan geen twijfel bestaan:
+het oude vere, ver (voor vrouw), is zoo geheel verouderd, dat hier
+aan geen herstel der oorspronkelijke spelling te denken valt Maar in
+juffrouw, mejuffrouw, herkent men nog het subst. vrouw. Is het dus
+niet raadzaam, daarin de v te behouden? Wij aarzelen niet, die vraag
+ontkennend te beantwoorden. Dat de wezenlijke vorming des woords in
+het bewustzijn der natie niet meer leeft, blijkt overtuigend hieruit,
+dat zelfs een taalkenner als Bilderdijk het eerste deel volstrekt niet
+verstond en juffrouw als eene verbastering van hofvrouw beschouwde
+(Taal- en Dichtk. Versch. D. II, bl. 146). Doch de ware geschiedenis
+des woords was deze. Het oude joncvrouwe, joncvrouw, als joncfrouw
+uitgesproken, verliep allengs tot jonfrouw, joffrouw, juffrouw. De
+f ontstond derhalve uit de v door den verscherpenden invloed der
+keelletter c of k, en vervolgens werd het woord zoodanig ingekort,
+dat zoowel de c of k als de n wegvielen, waardoor nu de f verdubbeld
+moest worden. Zal men nu de tweede f weder terugbrengen tot de
+oude v, door jufvrouw te schrijven? Maar dan hangt die eerste f
+geheel in de lucht en wordt door niets gerechtvaardigd. Die f is de
+verdubbeling der oorspronkelijke v, nadat zij tot f verscherpt was;
+van het oogenblik af, dat zij in de eerste lettergreep gehoord werd,
+moest ook de aanvangletter der tweede scherp blijven en had de v alle
+reden van bestaan verloren. Jufvrouw zou aan eene samenstelling uit
+juf en vrouw doen denken, geheel in strijd met de waarheid: wij zagen
+reeds, hoe zelfs Bilderdijk daardoor misleid werd. Maar schrijft men
+juffrouw, dan is de vorm van het woord etymologisch gerechtvaardigd:
+de dubbele f stelt de samentrekking voor, die door de onderlinge
+werking der oorspronkelijke v en der beide weggevallene medeklinkers
+ontstond. En men blijft dan tevens getrouw aan den bovengenoemden
+regel: in samengestelde woorden, voor zooverre zij nog helder begrepen
+worden, zich naar de afleiding te richten; doch wanneer zij niet
+meer in hunne vorming verstaan worden de uitspraak te volgen. Om
+dezelfde reden hebben wij in § 97 aan nochtans boven nogtans de
+voorkeur gegeven, omdat ook in dit woord de samenstelling nog dan
+in het volksbewustzijn niet meer gevoeld wordt. Evenzoo is juffrouw,
+in analogie met juffer, boven jufvrouw te verkiezen, en te meer omdat
+het woord veelal òf van een ongehuwd persoon in tegenstelling van eene
+gehuwde, van een meisje in tegenstelling van eene vrouw gebezigd wordt,
+òf van eene gehuwde en zelfs bejaarde vrouw van minderen stand, zoodat
+in het eerste geval het begrip van vrouw, in het tweede dat van jong,
+in de samenstelling nagenoeg is uitgesleten, om gezamenlijk plaats te
+maken voor eene nieuwe voorstelling, waarin de beide samenstellende
+deelen zich in eene eenheid hebben opgelost, die juist door de spelling
+juffrouw ook voor het oog wordt voorgesteld [8].
+
+
+
+
+111. Onze taal heeft niet zelden in woorden, die oorspronkelijk met
+eene v begonnen, deze letter tot f verscherpt, om daardoor hetzij eene
+verfijning of verscherping, hetzij eene ongunstige opvatting, in elk
+geval eene wijziging van het oorspronkelijke begrip uit te drukken;
+b.v. in fladderen naast vledderen en vlederen, waarvan vledermuis;
+in fleemen naast vleien; fluks van vlugs; fraai van fr. vrai; frisch
+nevens versch; fijt, voorheen vijt.
+
+Ook bij de v van vonk heeft die verscherping plaats gehad in
+het afgeleide fonkelen, wanneer dit woord overdrachtelijk van
+oogen, blikken enz. gebezigd wordt. De Redactie handelt derhalve
+overeenkomstig ons taaleigen, wanneer zij, de algemeene uitspraak
+volgende, het figuurlijke fonkelen met den scherpen medeklinker
+schrijft, en het zoodoende door de spelling onderscheidt van vonkelen
+in de eigenlijke opvatting (vonken schieten of om zich verspreiden),
+bij welk laatste, juist omdat de beteekenis geenerlei wijziging
+ondergaan heeft, geene reden bestaat om af te wijken van de spelling,
+die door de afleiding gevorderd wordt.
+
+
+
+112. De toonlooze e, die in de meeste woorden op -ling, -lijk en -loos,
+vóór deze achtervoegsels wordt aangetroffen, als in vreemdeling,
+bloedeloos enz., staat zelden in verband met de etymologie dier
+woorden, en doet niets aan hunne beteekenis af of toe. Die e is veelal
+zuiver euphonisch; zij wordt in elk geval, behalve in eene temende
+uitspraak, slechts zeer flauw gehoord, bij een eenigszins driftig
+of krachtig spreken zelfs geheel onderdrukt: vandaar dat dichters te
+haren opzichte met de grootste vrijheid te werk gaan, haar schrijven
+of weglaten, naar gelang de versmaat zulks noodzakelijk maakt, zelfs
+in die woorden, waarin zij door de etymologie zou gevorderd worden;
+b.v. in eindlijk, eindloos, van einde, zeedlijk van zede, enz. Daar
+die e onder het uitspreken als vanzelve ontstaat, zou zij streng
+genomen volgens § 43 in het geheel niet behoeven geschreven te worden;
+het gevestigde gebruik echter wil nu eenmaal, dat zij in vele woorden
+worde aangegeven, en verlangt voorschriften die de schrijvers kunnen
+besturen. De meeste dier voorschriften echter missen uit hunnen aard
+dien vasten grondslag, dien andere regels hetzij in de etymologie,
+hetzij in de duidelijk waarneembare uitspraak vinden, en hebben dus,
+uit een grammatisch oogpunt beschouwd, weinig of geene waarde. Zelfs
+de regel der analogie kan hier niet streng worden toegepast, vermits
+er gevallen zijn, waarin de bewuste e stellig nooit ontstaat en dus
+ook nooit wordt geschreven, terwijl in andere gevallen het oordeel
+der sprekenden en schrijvenden zeer uiteenloopt, geheel subjectief
+is en zelfs eenigermate met hun persoonlijk karakter in verband staat.
+
+De Redactie erkent derhalve gaarne, dat het hier eene zaak geldt van
+zeer weinig belang, en hecht daarom slechts eene betrekkelijke waarde
+aan de regels, die zij voor eigen gebruik heeft aangenomen. Zij meent
+alleen te moeten doen opmerken, dat het weglaten der e achter de zachte
+verwante medeklinkers b, d en g hunne verscherping tot p, t en ch of
+tot k (in ng) ten gevolge zou moeten hebben. Daardoor acht zij zich
+verplicht het weglaten der e in prozastijl te ontraden bij woorden
+als hebbelijkheid, onhebbelijk, dadelijk, deugdelijk, goddelijk,
+lijdelijk, maagdelijk, verstandelijk, schadeloos, zendeling, dagelijks,
+degelijk, mogelijk, belangeloos enz., die, zonder e geschreven, tot
+de uitspraak onheplijk, daatlijk, moochlijk enz. aanleiding zouden
+geven. Daarentegen kan het uitlaten der e achter stammen, eindigende
+op eene g, die door den invloed der volgende l verscherpt is en als ch
+wordt uitgesproken, b.v. genoeglijk, gezeglijk, heuglijk, ontzaglijk,
+strekken om hunne spelling met de uitspraak in overeenstemming
+te brengen, en zonder sterk in het oog loopende veranderingen een
+einde te maken aan den ontegenzeglijk hinderlijken strijd tusschen
+de gebruikelijke spelling genoegelijk, heugelijk, ontzaggelijk en de
+uitspraak genoechelijk of genoechlijk, heuchlijk, ontzaglijk.
+
+Dit alles in aanmerking nemende, meent de Redactie voor zich het
+volgende te moeten vaststellen:
+
+De achtervoegsels -lijk en -loos, en het achtervoegsel -ing, wanneer
+dit van de euphonische l wordt voorafgegaan, nemen ter verbinding
+met het stamwoord eene toonlooze e vóór zich, behalve in de vier
+volgende gevallen:
+
+1) Wanneer het grondwoord op een klinker eindigt, sluiten -lijk,
+-loos en -ling zich onmiddellijk aan: kwalijk, oolijk, vroolijk,
+schadeloos, tweeling, drieling, zaailing, vrijling, kruiling.
+
+Bij analogie volgt hieruit, dat moeilijk en verfoeilijk te verkiezen
+zijn boven moeielijk en verfoeielijk, gelijk zij dan ook gewoonlijk
+zonder e worden uitgesproken. Vrijelijk echter, waarin de e altijd
+gehoord wordt, eischt buiten twijfel de inlassching van die letter
+ook in de spelling.
+
+2) Wanneer het grondwoord eindigt op eene l of r, of wel op eene n,
+voorafgegaan door een langen of helderen klinker of een tweeklank,
+heeft er onmiddellijke aansluiting plaats; als in doelloos,
+balling, begeerlijk, bekoorlijk, waarloos, huurling, gemeenlijk,
+aanzienlijk, gewoonlijk, aandoenlijk, fatsoenlijk, pijnlijk, toonloos,
+groenling. Willeloos maakt geene uitzondering op dezen regel; het
+is afgeleid van den ouderen vorm wille, die ook nog in willekeur en
+willekeurig voorkomt.
+
+Waar de n voorafgegaan wordt door een korten klinker, is de uitspraak
+en spelling mèt of zònder e evenzeer goed te keuren. Men zegt en
+schrijft beide: manlijk en mannelijk, beminlijk en beminnelijk,
+zinlijk en zinnelijk, enz. Somtijds heeft echter het gebruik een
+onderscheid in de beteekenis ingevoerd, als b.v. zinloos (zonder zin)
+en zinneloos (krankzinnig). In die gevallen moet natuurlijk ook de
+spelling onderscheiden worden.
+
+3) De toonlooze e wordt niet ingevoegd in woorden, die eindigen
+op toonlooze lettergrepen, als: adellijk, middellijk, eigenlijk,
+openlijk, eeniglijk, geduriglijk, koninklijk, teugelloos, ouderloos,
+regeeringloosheid enz.
+
+4) Wanneer het grondwoord op eene g eindigt, die als ch wordt
+uitgesproken, stelt de e eene uitspraak voor, met de werkelijke in
+strijd, terwijl hare weglating vanzelve de verscherping der g ten
+gevolge heeft; daarom schrijft de Redactie: behaaglijk, bijvoeglijk,
+genoeglijk, gevoeglijk, heuglijk, klaaglijk, ontzaglijk enz.;
+daarentegen dagelijks, degelijk, mogelijk enz., in welke woorden de
+g hare zachte uitspraak behoudt.
+
+Nog moet hier aangemerkt worden, dat de schrijfwijze òrdenlijk
+of òrdentlijk, afkomstig uit den tijd, toen men ordene, orden (van
+lat. ordo, ordinis) zeide, thans noodwendig is vervallen, nu iedereen
+orde zonder n uitspreekt en schrijft. De Redactie schrijft derhalve
+ordelijk, evenals eindelijk, zedelijk en redelijk, welk laatste
+oorspronkelijk ook redenlijk werd geschreven, als van redene, reden
+afgeleid. Ordèntelijk, met den klemtoon op de tweede lettergreep,
+hoewel het insgelijks zijnen oorsprong aan de thans verouderde
+uitspraak orden heeft te danken, is ten gevolge van de wijziging
+zijner beteekenis een afzonderlijk woord geworden, hetwelk evenzeer
+recht van bestaan heeft als zindelijk nevens zinnelijk of zinlijk.
+
+
+
+113. Daar het gewaande achtervoegsel -ling (zie de verhandeling
+over -ing in Dr. De Jager's Archief, I, 101 en v.) niets anders
+is dan het suffix -ing, voorafgegaan door eene euphonische l, en
+deze derhalve geene reden van bestaan heeft, wanneer het grondwoord
+reeds op l eindigt, schrijven wij hemeling enz. Het is bekend, dat
+deze schrijfwijze, ofschoon om eene andere reden, reeds een ijverig
+voorstander vond in Bilderdijk, aan wien echter, in een oogenblik
+van onbedachtzaamheid, de spelling heuvelling ontsnapte (III, blz. 10).
+
+Adellijk, middellijk en onmiddellijk moeten de dubbele l hebben,
+als zijnde gevormd met het achtervoegsel -lijk van adel en middel. De
+spelling adel-ijk steunde op de verkeerde meening, dat -lijk uit l-ig
+zou bestaan. De Nieuwhoogduitsche schrijfwijze adelig met eene g wordt
+door ohd. adallîh, mhd. adellich, weersproken, waarom ook Grimm met
+anderen adelich met ch spelde, en de meer gebruikelijke met g voor
+»falsch" verklaarde. De spelling midde-lijk is gegrond op de onjuiste
+onderstelling, dat het grondwoord mid of midden zou wezen. Het
+tegendeel blijkt overtuigend uit de spreekwijze zonder middel,
+die eertijds in gebruik was, waar wij thans onmiddellijk bezigen
+(zie Janssen en Van Dale, Bijdragen, Dl. VI, blz. 180, art. 23).
+
+
+
+114. De woorden middeldeur, middellandsch, middellijf, middellijn,
+middelmaat, middelmatig, middelmuur, middelpad, middelschot,
+middelsoort, middelstand, middelweg, met middel samengesteld,
+zijn te lang algemeen aangenomen, dan dat er eene geldige reden zou
+bestaan om, in strijd met de meest gewone uitspraak, in de overige
+midden te schrijven. Zij zijn een gevolg van de vroeger geheerscht
+hebbende neiging om het eerste lid van samenstellingen op -el te
+laten eindigen, waaraan wij ringelduif, schorteldoek, vastelavond
+e.a. te danken hebben. De Redactie schrijft daarom ook middeleeuwen,
+Middelnederlandsch, middelpunt, middelrif enz. In één woord, het
+is waar, wordt gewoonlijk de n uitgesproken: men zegt namelijk
+middenevenredig; doch in verband met al de andere bovengenoemde
+schijnt het raadzaam ook hier op gelijke wijze te handelen en dus
+ook hier op grond der Analogie de l aan te nemen.
+
+
+
+115. Siegenbeek schreef, op voorgang van Huydecoper, in 1804 de
+spelling eigenlijk, openlijk enz. voor. Toen zich echter eenige stemmen
+voor de schrijfwijze eigentlijk, opentlijk, met eene ingelaschte t
+lieten hooren, gaf de Hoogleeraar toe en verklaarde hij zich voor
+de laatste. Dit werkte intusschen weinig uit; de groote meerderheid
+ging voort eigenlijk, wezenlijk enz. te schrijven, en slechts enkelen
+volgden de nieuwe beslissing. De Redactie meent de eerste spelling
+te moeten aannemen, omdat die t niet tot het wezen dier woorden
+behoort, de afleiding niet opheldert, de duidelijkheid niet bevordert,
+noch door het hedendaagsche beschaafde spreken vereischt wordt. Zij
+beschouwt haar als het uitvloeisel van eene vergroving der uitspraak,
+die gelijkstaat met eene b in hembd of eene p in hij kompt, en met
+de d in de minder edele woorden vilder, boender, diender (nevens het
+edeler dienaar). Wanneer zij die t aannam, zou zij rekenen lijnrecht
+aan te druischen tegen de hedendaagsche richting der taal, die naar
+beschaving en verfijning der uitspraak streeft.
+
+Om dezelfde redenen verwerpt zij ook de t in gantsch, gelijk Bilderdijk
+schreef op voorgang van de Staten-overzetters des Bijbels. Gantsch
+zonder t is zoowel met de beschaafde uitspraak als met de afleiding
+in overeenstemming.
+
+
+
+116. Iemand en zijne ontkenning niemand, mnl. ieman en iemen,
+bestaat uit ie en man in de thans verouderde beteekenis van mensch
+in het algemeen. De aangehechte tongletter heeft hier dus in het
+geheel geene beteekenis, maar dient louter ter versterking van de
+sluitende n, waartoe de taal zoowel de d als de t bezigt. De natuur
+der sluitletter kan derhalve evenmin bij analogie bepaald als uit
+de uitspraak opgemaakt worden. Immers in mijnenthalve, ordentelijk,
+erkentelijk, bekentenis komt eene ingelaschte t voor; doch arend,
+oudt. aren; boender, diender, van boenen en dienen; hoenders van hoen;
+zindelijk uit zinlijk; Hendrik, hd. Heinrich, hebben ter steuning der
+n eene d. De regel der onverbuigbare woorden, die eene t zou gebieden,
+kan hier ook niet worden toegepast; want iemand en niemand behooren
+als voornaamw. tot de verbuigbare, en worden in de 2de naamvallen
+iemands en niemands ook werkelijk verbogen. Men is dus tot de
+verbuigbare verwezen, en deze bekomen volgens het hedendaagsche
+gebruik in de onverbogen vormen tot sluitletter dien medeklinker,
+die in de verbogene gehoord wordt. Blijkens Plantijn, Kiliaan, de
+Staten-overzetters des Bijbels, De Decker en anderen, luidden de 3de
+en 4de naamv. vroeger iemanden, niemanden, met eene d. Die vormen
+zijn thans buiten gebruik; doch hadden zij niet bestaan en in het
+bewustzijn van het volk gelegen, men zou, gelijk voorheen, thans nog
+algemeen iemant en niemant schrijven, evenals men want, leeft, legt,
+leent, hoort met t spelt, omdat die vormen geene verlenging ondergaan,
+die het bewustzijn kon levendig houden, dat zij eigenlijk volgens de
+afleiding en ons taaleigen eene d zouden moeten hebben.
+
+De Redactie ziet derhalve geene reden om van het bijna algemeene
+gebruik af te wijken; zij schrijft iemand, niemand met eene d, welke
+evenzeer gewettigd is als die van arend, mv. arenden.
+
+Ten mijnent, zijnent, harent, onzent, uwent, hunnent, hoewel uit
+verbogen vormen ontstaan, behooren, als bijwoordelijke uitdrukkingen,
+tot de onverbuigbare woorden, en worden dus consequent en volgens
+het algemeene gebruik met t geschreven.
+
+
+
+117. Volgens de afleiding zou ootmoed, ohd. ôthmuothi, oodmuati,
+ags. eádhmôd, ouds. ôdhmuodi, bij Kiliaan nog oodmoed, eene d
+moeten hebben, als bestaande uit ood, goth. auths, ohd. ôdi, aothi,
+ags. eádh, ouds. ôdh, ôdhi (ledig, licht, gemakkelijk), dat noode heeft
+opgeleverd, en verminkt ook voorkomt in oolijk, bij Kil. oodelick,
+oyelick, oolijk. De vormen in de verwante talen, ook het uitvallen
+der tongletter uit oolijk, bewijzen, dat zij oorspronkelijk zacht is
+geweest, namelijk eene d, uit th of dh ontstaan. Intusschen zou het
+herstellen der d volstrekt geen voordeel aanbrengen. Al kon daardoor
+ook de verwantschap met noode en oolijk blijken, die kennis zou voor
+het publiek de beteekenis van het woord niet duidelijk maken. Die
+d zou veeleer eene tegengestelde uitwerking kunnen hebben en ten
+onrechte doen denken aan eene samenstelling met ood in kleinood, dat
+schat beteekent, en het eerste lid van ooievaar, bij Kil. odevaer,
+uitmaakt, en dat blijkens goth. aud, ohd. aot, ôt, ags. eád, ouds. ôd,
+geheel anders dan het vorige ood luidde.
+
+Om de opgegeven reden achten wij het onraadzaam hier de afleiding meer
+dan de uitspraak te doen gelden, en geven wij aan de gebruikelijke
+spelling ootmoed met eene t de voorkeur.
+
+
+
+118. Omtrent, dat oorspronkelijk rondom, vervolgens in den omtrek, in
+de nabijheid beteekende, doch thans bijna uitsluitend overdrachtelijk
+gebezigd wordt, evenals omstreeks, eigenlijk in de omstreek, behoorde
+volgens de afleiding op d uit te gaan. Het bestaat uit het voorzetsel
+om, dat door trend nader bepaald wordt, gelijk bij door na in bijna,
+omzetting van na bij. Trent, trend is een bijv. naamw., hier als
+bijwoord gebezigd, en beteekent rond, blijkens ofri., deensch en
+zweedsch trind, rond. In het Deensch dient trind, gelijk round in het
+Engelsch, zoowel alleenstaande als door om gevolgd (trind, trind om),
+als voorzetsel met den zin van rondom. Ook in het Oudfriesch stond om
+nog achteraan: trind umbe, trund om, rondom. Dat de sluitmedeklinker
+oorspronkelijk eene d was, blijkt uit ags. trendel, kring, cirkel;
+uit eng. to trundle, draaien, en trendle, as of tap in een molen. Doch
+het weder invoeren der vergeten d, die als sluitletter tot t verscherpt
+is, zou tot niets dienen, op geen enkel bekend verwant woord wijzen,
+dat de beteekenis van het woord kon ophelderen. Wij vinden daarom
+geene overwegende reden om de afleiding in spijt van de uitspraak te
+doen gelden, en nutteloos eene uitzondering te maken op den regel,
+dat onverbuigbare woorden op scherpe medeklinkers eindigen. Wij gaan
+dus voort omtrent met de door het Gebruik gewettigde t te schrijven,
+evenals want, dat anders, blijkens onl. wanda, insgelijks zijne d
+zou moeten terugnemen.
+
+
+
+119. Eene niet minder gewichtige quaestie, die een zeer groot aantal
+woorden betreft, is de spelling der verkleinwoorden, met of zonder
+n op het einde. Het weglaten der n was in de vorige eeuw nagenoeg
+algemeen geworden. Bilderdijk meende, op etymologische gronden, die
+den toets der critiek niet kunnen doorstaan, haar weder te moeten
+aannemen. De Redactie kan hem daarin niet navolgen. Die n achter
+-je is in strijd met de beschaafde uitspraak, waarin men niet van
+een meisjen of huisjen, nog minder van meisjens of huisjens hoort,
+en wordt voor de duidelijkheid niet gevorderd.
+
+Dat zij uit de beschaafde uitspraak geheel verdwenen is, bewijzen
+de dichters overtuigend. De e van het verkleinend achtervoegsel
+vloeit in de poëzie met een volgenden klinker ineen, b.v.: »Nedrig
+vogeltje, elks behagen," hetgeen noch bij de pluralia op en, noch
+bij de infinitieven kan plaats hebben. Men behoudt de n alleen dan,
+wanneer men de ineensmelting van het achtervoegsel en een volgenden
+klinker wil verhinderen. Daar de hedendaagsche richting der taal
+wil, dat men de slot-n achter de toonlooze e maar flauw late hooren,
+zouden de enkelvouden huisjen, kopjen, schoteltjen enz. op zich zelve
+niet zoo erg tegen de beschaafde uitspraak aandruischen, men zou de n
+daarin nagenoeg kunnen onderdrukken; doch dan waren die enkelvouden
+in strijd met de meervouden huisjens, kopjens, schoteltjens, die,
+zóó geschreven, naar analogie van kuikens, leugens, molens, het
+duidelijk uitspreken der n zouden eischen. Deze letter zou derhalve
+de woorden niet verstaanbaarder, maar wel onwelluidender maken en
+tot eene pedante uitspraak aanleiding geven. Vergel. § 61 en 62.
+
+Ten opzichte van de woorden op -ken is de Redactie van een
+ander gevoelen. Deze--de in België meest gebruikelijke--vorm der
+verkleinwoorden is in den tegenwoordigen toestand der taal van
+Noord-Nederland bijna als provincialisme en archaïsme te beschouwen,
+en is, in de laatstgenoemde hoedanigheid althans, nog gepast in den
+bijbel- en kanselstijl, die gaarne deftige, eenigszins verouderde
+vormen bezigt. Wij willen om die reden de n achter kindeken, jongsken,
+dochterken enz. behouden, te meer daar zachtkens en allengskens haar
+gebiedend eischen; in minder deftigen stijl echter, waarin -ken stijf
+zou klinken, zien wij geen bezwaar in boekske, jongske enz.
+
+De uitspraak leert duidelijk genoeg, wanneer vóór het achtervoegsel
+-je eene t moet ingelascht worden. Er bestaat te dien aanzien alleen
+verschil van gevoelen bij de woorden op d en m. Bilderdijk en vele
+zijner volgelingen voegen ook achter deze letters eene t in, en
+schrijven: »handtjen, kladtjen, bloemtjen" enz.; terwijl de meeste
+schrijvers aan handje, kladje, bloempje, boompje enz. de voorkeur
+geven. Bij het kiezen tusschen de beiderlei schrijfwijzen moet men
+in het oog houden, dat de ware vorm van het achtervoegsel -je is,
+niet -tje; gelijk blijkt uit liefje, kluifje, boogje, leugje, vischje,
+muschje, doekje, beekje, popje, reepje, lesje, kusje enz.
+
+Bilderdijk's spelling handtjen rustte op eene ongegronde
+onderstelling. Hij meende, dat de d aan het einde van eene lettergreep,
+op Engelsche wijze, steeds denzelfden klank had als aan het begin;
+het was bij hem »levendig, dat men hand altijd met een scheva
+[eene toonlooze e] moet doen hooren, immers uitspreken." Spraakl.,
+blz. 213. Hand was derhalve voor hem, naar luid zijner eigene woorden,
+nagenoeg hetzelfde als hande, en handtjen dus als handetjen. Spreekt
+men zóó uit, dan is de t even onmisbaar als in kommetje, mannetje; doch
+zóó spreekt tegenwoordig wel niemand. Wie thans handtjen, hondtjen,
+draadtjen enz. geschreven ziet, die leest, alsof er hantjen, hontjen,
+draatjen enz. stond. Die uitspraak nu is òf goed òf niet goed. Wie in
+moordjaar, landjonker de d zachter uitbrengt dan de t in straatjongen,
+zal haar afkeuren; maar die hoort en maakt ook onderscheid tusschen
+pondje en pontje, wandje en wantje enz., en zal dus ook de spelling
+handtjen enz. en de daarop gegronde uitspraak verwerpen, als strijdig
+met die uitspraak, die hij voor de ware houdt, en met de duidelijkheid,
+die verschillende woorden zooveel doenlijk wil onderscheiden hebben.
+
+Wie daarentegen in moordjaar, landjonker de d even scherp uitbrengt
+als de t in straatjongen, die neemt aan, dat de d, als zij sluitletter
+wordt en niet gevolgd is door eene b of d, vanzelve in t overgaat,
+gelijk zulks werkelijk aan het einde van een woord geschiedt. Voor hem
+is dus reeds vanzelve de t-klank aanwezig, en derhalve de inlassching
+van het letterteeken t even overtollig, als het zijn zou in kanttje,
+tenttje, punttje. Wie in handtje, kindtje de t noodzakelijk acht,
+moet, om consequent te blijven, terugkeeren tot de sinds lang verworpen
+spelling handt, kindt enz., die dan evenzeer noodzakelijk is.
+
+In de gewone uitspraak is in de letterverbinding dt de d stom,
+en klinkt hij wordt, bidt, antwoordt enz., als hij wort, bit,
+antwoort. Beide letters te laten hooren is, zoo al niet ondoenlijk,
+dan toch even wanluidend als het letterlijk uitspreken van gch,
+waartegen men zoozeer heeft geijverd. Derhalve, hoe men handtje,
+hondtje enz. ook neemt en uitspreekt, de t achter de d is òf strijdig
+met de uitspraak, òf overtollig en niet gemotiveerd, en in elk geval
+strijdig met de welluidendheid.
+
+De woorden op m, voorafgegaan door een langen klank, nemen in de
+gewone uitspraak eene p aan. Dit is een natuurlijk gevolg van de
+wijze, waarop de m en p worden voortgebracht; beide vereischen het
+sluiten der lippen. Wie boompje zegt, drukt ze bij de m op elkander,
+en houdt ze slechts een oogenblik langer in dien stand om de p te
+verkrijgen. Spreekt men boomtje uit, dan moet men voor de m de lippen
+sluiten, voor de t ze weder openen en de tong te werk stellen. De p
+ontstaat dus in bloempje als vanzelve, ten minste gemakkelijker dan de
+t in bloemtje, die zelfs eenige oplettendheid vereischt. Bloempje is
+uit dien hoofde natuurlijker dan bloemtje, en de p daarom te verkiezen
+boven de t, tenzij men achter de m eene toonlooze e late hooren en
+bloemetje of blommetje uitspreke, in welk geval de t, gelijk achter
+alle klinkers, hare rechten doet gelden.
+
+De p klinkt op zich zelve wel niet leelijker, platter of plomper dan
+de t, en stellig niet in het gezelschap van de aanverwante m. Er is
+dan ook geene enkele grondige reden te bedenken, waarom zij geweerd
+zou moeten worden. De reden, die Bilderdijk daarvoor aanvoerde,
+was uit de lucht gegrepen. Hij meende, dat men vroeger bloemptje,
+boomptje enz. geschreven had, dat de p eene tusschenletter was, »alleen
+uit de verbinding der m en t ontstaan", en die men »nu dwaaslijk met
+wegwerping der t wilde behouden"; hij stelde bloempje gelijk met het
+platte kompt en neempt. Intusschen zijn er geene voorbeelden van de
+spelling boomptje, bloemptje aan te wijzen, en Bilderdijk's beweren
+onderstelt ten onrechte de onmisbaarheid der t in het verkleinende
+achtervoegsel. Doch dit luidt -je of -jen, niet -tje of -tjen. De
+t en p worden slechts ingelascht ter versterking van de zoo zachte
+en zwakke j, waartoe, indien de taal zulks gewild had, ook de derde
+tenuis k had kunnen dienen, gelijk blijkt uit den Frieschen eigennaam
+Froukje, hetzelfde woord als Vrouwtje, en uit de werkwoorden boerkje,
+het boerenbedrijf uitoefenen; briefkje, brieven schrijven, enz. De t
+heeft in de algemeen Nederlandsche deminutieven evenmin eene beteekenis
+als de p achter de m en de k in de genoemde Friesche woorden; zij
+heeft louter euphonische waarde, gelijk de n in honing, diens, wiens
+enz. De lipletter p staat derhalve in bloempje niet ten koste van
+de t, maar is, gelijk ook juist kompt, neempt en dergelijke woorden
+leeren, de natuurlijke en eigenaardige versterking der lipletter m,
+evenals de tongletter t [9] van de tongletters l, n en r in stoeltje,
+zoontje, deurtje, en als de keelletter k van de keelletter g, die in
+de verbinding ng nog flauw met den klank der Fransche en Friesche
+g gehoord wordt. Ten gevolge daarvan zegt men koninkje, woninkje,
+rottinkje enz., terwijl wel nooit iemand koninktje zal uitgesproken
+of geschreven hebben. De p is achter de m evenmin overtollig als de t
+achter een klinker of vloeiende letter, omdat de j dan te zwak wordt
+geoordeeld; men zal er toch wel nimmer toe komen om raamje, boomje
+enz. te zeggen, evenmin als zeeje, koeje, stoelje, maanje, deurje.
+
+Om de aangevoerde redenen is de Redactie van oordeel, dat de
+inlassching der t in verkleinwoorden, gevormd van woorden, die op d
+eindigen, òf in strijd is met de uitspraak òf overtollig, en dat die
+t in allen gevalle geen nut doet, maar slechts tot eene onwelluidende
+uitspraak aanleiding kan geven; vervolgens dat de p de eigenaardige
+versterkingsletter der m is, door physiologische taalwetten gevorderd
+en in overeenstemming met de bijna algemeene uitspraak. Daarom meent
+zij te moeten schrijven draadje, handje enz. zonder t, en raampje,
+boompje enz. met eene p, doch natuurlijk bloemetje en blommetje met
+eene t achter de toonlooze e. Het behoeft echter wel niet vermeld
+te worden, dat zij geene inbreuk wil maken op ieders vrijheid om,
+waar men het dienstig mocht oordeelen, in poëzie b.v., bloemtje te
+schrijven, dat men nu eenmaal--te recht of te onrecht--als fijner en
+kiescher aanmerkt.
+
+120. Eene andere vraag, omtrent het al of niet bezigen eener
+slot-n, betreft de woorden behalve, derhalve, weshalve, allenthalve,
+mijnenthalve, zijnenthalve enz., gelijk men gewoonlijk schrijft. Ook
+deze vereischen eene afzonderlijke overweging. Zij zijn geene
+eigenlijke samenstellingen, maar slechts samenkoppelingen van het
+substantief half, halve met een voorafgaand woord, hetwelk, zoo
+het gebruik zulks gewild had, ook van halve gescheiden had kunnen
+blijven. Halve beteekent zijde, kant, gelijk blijkt uit het 34ste vers
+van den 67sten der Oudnederl. psalmen: »Singit Gode, thie upstîgit
+ovir himel himeles te ôsterhalvon"; »Psallite Deo, qui ascendit super
+coelum coeli ad orientem (ad partes orientales)". In alle verwante
+talen was dit woord vrouwelijk, en werd het zoowel onder den vorm,
+die aan ons halve, als onder dien, welke aan ons half beantwoordt,
+sterk verbogen; waaruit volgt, dat het alleen in het meervoud eene
+n kan hebben en dat een genitief en datief singul.: dezer halven,
+onbestaanbare vormen zijn. Naar deze gegevens zijn de bovengenoemde
+woorden te beoordeelen.
+
+Behalve bestaat uit het genoemde substantief en de praepositie bij,
+mnl. bi, hier ten gevolge der samenkoppeling tot be verzwakt. Behalve
+is dus eigenlijk bij halve, en beteekent zooveel als bij zijde,
+ter zijde gezet, aan een kant gesteld, d.i. niet medegerekend. Het
+Ohd. hield de woorden nog gescheiden en schreef in het enkelv. pi halpo
+(in parte, in secreto), en in het meerv. pi halpon (in partibus). In
+het Oudnederl. luidde het woord behalvo en behalvon (Ps. LV, 10, en
+verg, de Gloss. Lips.). Uit een en ander volgt, dat hier aan geene
+afleiding door middel van een suffix -en, veelmin, gelijk Bilderdijk
+wilde, aan een participium van een werkw. behalven of behalden te
+denken is. Het voorzetsel bi, bij, regeerde oudtijds den dativus,
+zoodat halve hier een derde naamval moet zijn. De quaestie, of men met
+Bilderdijk en anderen behalven met eene n, of, in overeenstemming met
+de beschaafde uitspraak, behalve te schrijven heeft, komt dus neder op
+de vraag, of men hier met het enkel- dan wel met het meervoud van halve
+te doen heeft. Daar nu één voorwerp maar aan ééne zijde kan geplaatst
+worden, zoo is het meervoud behalven volstrekt ondenkbaar, wanneer er
+van het uitzonderen van slechts één ding sprake is; terwijl ook eene
+veelheid van uitzonderingen zeer goed geacht kan worden aan een en
+denzelfden kant geschoven te zijn. De schrijfwijze behalve zonder n,
+de eenige, die in alle gevallen verdedigbaar is, beantwoordt dus niet
+slechts aan de uitspraak, maar ook aan de afleiding en de beteekenis
+des woords, en is derhalve zonder twijfel te verkiezen.
+
+De overige uitdrukkingen zijn van een anderen aard en komen alle
+daarin overeen, dat halve absoluut gebezigd is, zoodat vóór alles
+moet uitgemaakt worden, welke absolute casus hier aangetroffen
+wordt. De samenkoppelingen mijnentwege, onzentwege enz., die nagenoeg
+hetzelfde beteekenen als mijnenthalve, onzenthalve, kunnen hier den
+weg wijzen. Zij zijn alle kennelijk samengesteld met wege, datief
+van weg. Daar nu halve in derhalve en weshalve blijkbaar in dezelfde
+betrekking staat, heeft men ook hier een dativus absolutus. In het
+eerstgenoemde is der, evenals in dermate, derwijze, dus de derde
+naamval van het aanwijz. voornw. die, congrueerende met halve:
+dierhalve (van die zijde bezien). In weshalve daarentegen treft men
+het relativum wat aan, in den genitief wes, die door halve geregeerd
+wordt. Weshalve is dus zooveel als: beschouwd van de zooeven genoemde
+zijde. Daar niets hier aanleiding geeft om aan het meervoud van halve
+te denken, is het rationeel het gebruikelijke enkelvoud, dat voor
+alle gevallen passend is en met de uitspraak overeenstemt, te houden
+en derhalve, weshalve te blijven schrijven.
+
+De spelling der overige woorden is meer aan twijfel onderhevig. Zeker
+is het, dat allenthalve uit hoofde zijner beteekenis (van alle
+kanten of van alle zijden) het meerv. van halve onderstelt, en dat
+de vormen der bezittel. voornaamw. mijnen, zijnen, onzen, enz.,
+bij een vrouwelijk substantief staande, slechts derde naamvallen
+van het meerv. kunnen zijn. Men zou hierin eene reden kunnen zien
+om in allenthalve, mijnenthalve enz. aan halve den meervoudsvorm
+te geven. Wanneer men echter in aanmerking neemt, dat oudtijds,
+blijkens de verwante talen, dergelijke absolute datieven zonder
+merkbaar onderscheid van beteekenis door elkander in het enkel-
+en meervoud gebezigd werden; dat het Mnl. reeds halven met halve
+verwarde, en den meervoudsvorm gebruikte, waar men het enkelvoud
+verwachten zou [10], en dat halve, misschien wel ten gevolge dier
+verwarring, thans blijkbaar niet meer als een op zich zelf bestaand
+woord wordt beschouwd, maar veeleer als een suffix, waarbij men aan
+geen getal meer denkt; dan zal men erkennen, dat het weinig nut zou
+hebben, indien men de hier bedoelde woorden door de spelling van
+de drie eerstgenoemde onderscheidde. De Redactie acht dit te minder
+raadzaam, omdat het begrip van een meervoud bezwaarlijk overeen te
+brengen is met mijnenthalven en zijnenthalven, noch met harenthalven
+en uwenthalven, wanneer deze laatste op éénen persoon zien, zoodat
+de grammaticale vorm dezer uitdrukkingen door die spelling niet
+gerechtvaardigd zou zijn. Zij schrijft daarom zoowel allenthalve,
+mijnenthalve, hunnenthalve enz., als behalve, derhalve en weshalve,
+zonder n. Vergelijk hier de laatste zinsnede van § 67.
+
+
+
+121. Hetgeen bij behalve gezegd is, doet denken aan bezijden. Dit
+woord komt zeker in zooverre met behalve overeen, dat het geene
+afleiding met een achtervoegsel -en, maar eene samenkoppeling is;
+immers het Ags. schreef de deelen gescheiden: be sîdan. De analogie
+schijnt derhalve de spelling bezijde zonder n te vorderen. Wanneer
+men echter bedenkt, dat er ten opzichte der spelling van dit woord
+nooit verschil bestaan heeft, en dat hier in overeenstemming met het
+Eng. besides waarschijnlijk aan het meerv. van zijde moet gedacht
+worden, dan vindt de Redactie geene overwegende redenen om in dit
+woord de gebruikelijke spelling, die in overeenstemming is met de
+beschaafde uitspraak, te veranderen. Derhalve blijft zij bezijden
+schrijven. Zie ook hier § 67 aan het slot.
+
+
+
+122. De Redactie acht het ongeraden zoodanige letters, die in de
+uitspraak geheel verdwenen zijn, alleen op grond der afleiding in het
+schrift te herstellen. Daarom meent zij de d in thans en althans,
+en evenzoo in de participiale vormen doorgaans, nopens, volgens,
+wetens, willens enz. niet weder te mogen aannemen, om dezelfde reden,
+waarom wel niemand het gewone bijkans voor den oorspronkelijken vorm
+bijkants zou wenschen te verruilen. De spelling thands, doorgaands
+enz. doet wel is waar de afleiding dezer woorden beter kennen, doch
+deze kennis kan weinig of niets strekken ter opheldering hunner
+beteekenis, en dit toch zou de eenige denkbare reden kunnen zijn
+om in strijd met de Regels der Uitspraak en der Welluidendheid te
+handelen. Daarenboven zou die spelling lichtelijk aanleiding kunnen
+geven tot eene verharde uitspraak, die de taal blijkbaar door het
+allengs weglaten der d heeft trachten te vermijden.
+
+Dat in de woorden thans en althans de h wordt behouden, ofschoon die
+mede in de uitspraak geheel stom is geworden, kan oppervlakkig schijnen
+met den hier gestelden regel in strijd te zijn; doch inderdaad is het
+een ander geval, omdat de h in deze woorden door het Gebruik altijd
+erkend is geworden. Zie hier § 66, a.
+
+
+
+123. Van hetzelfde gevoelen als in § 122 zijn wij ten aanzien van de
+stomme ch achter de s. Deze weder in te voeren in woorden, waaruit
+het gebruik haar reeds heeft verbannen, als harnas(ch), moss(ch)el,
+het bijw. ras(ch) en andere, zou lijnrecht strijdig zijn met den
+Regel der Uitspraak en zou ook de beteekenis niet duidelijker maken.
+
+Evenzoo zou het niet te verdedigen wezen, indien men tegen de
+uitspraak en het gebruik aan, zonder genoegzaam door de afleiding
+gesteund te worden, alleen om den wille der analogie, achter
+bijvoegl. naamw. eene ch voegde, wanneer die nooit met sch worden
+geschreven. Voortgezet onderzoek heeft het vermoeden bevestigd, dat
+de Germaansche talen, hoewel de voorbeelden niet menigvuldig zijn,
+soms door de achtervoeging eener bloote s, en dus niet altijd met
+-sch, ook van bekende grondwoorden adjectieven vormden. Nu wij weten,
+dat woorden als bits van bijten, spits van spit enz. niet stellig
+tegen het taaleigen strijden, achten wij ons niet gerechtigd, aan de
+genoemde en dergelijke woorden eene ch te geven, die in de uitspraak
+niet gehoord en niet stellig door de etymologie geëischt wordt. Wij
+blijven derhalve schrijven bits, dwars, spits, wars enz.
+
+Uit woorden, waar, in stelligen strijd met de afleiding, eene ch is
+ingeslopen, achten wij ons verplicht die weg te laten; wij schrijven
+derhalve torsen, oud-fransch torser, nevens tros, trossen, fr. trousse,
+trousser. Alleen in heesch en gansch, waarin de ch tegen de afleiding
+aan heeft plaats genomen, wordt zij door de regelmaat en het gebruik
+gewettigd, vermits de enkele s in de overige bijvoegl. naamw.,
+wanneer zij door een langen klinker of eene n wordt voorafgegaan,
+in de verbuiging in z verandert, hetgeen niet geschiedt bij heesch
+en gansch, die in de verbuiging de scherpe letter behouden: heesche,
+gansche. Daarentegen dwaas, dwaze; boos, booze; vies, vieze; vuns,
+vunze; lens, lenze.
+
+De ch heeft in losch (lynx) en het door Bilderdijk aangenomen wasch
+(cera) evenmin reden van bestaan, als achter zes, os, vos, was
+(toeneming) en dergelijke. In al deze woorden toch heeft de keelklank
+oudtijds niet achter, maar vóór de s plaats gevonden; zooals onder
+andere blijkt uit hd. luchs, wachs, sechs, ochs, fuchs, wuchs. Wij
+schrijven derhalve los en was.
+
+
+
+124. Er bestaat verschil van gevoelen omtrent de spelling van den
+overtreffenden trap der bijvoegl. naamwoorden, die op de sisklanken
+s en sch eindigen; sommigen schrijven overeenkomstig de gewone
+uitspraak: wijste, frischte; anderen, op grond der Grammatica: wijsste,
+frischste. Ofschoon ieder zich zooveel doenlijk onthoudt van zulke
+superlatieven, die soms, op het gehoor althans, dubbelzinnig zijn,
+kunnen zij toch niet altijd vermeden worden, zoodat de Redactie ook
+hier voor zich zelve beslissen moet. Bij een weinig nadenken blijkt de
+keus niet moeilijk te zijn. Ongetwijfeld zou de Grammatica wijsste,
+frischste eischen; doch er bestaan redenen genoeg, welke ons die
+spelling ontraden. Zij is vooreerst in strijd met de gewone beschaafde
+uitspraak, die geene poging doet om de twee s's te laten hooren, ten
+andere kan zij niet consequent gevolgd worden. Niemand zal immers
+in de onverbogen vormen twee s's willen brengen: het wijsst, het
+frischst. Die schrijfwijze zou trouwens geheel in strijd zijn met den
+geest der Nederlandsche Spelling, die nooit, op Hoogduitsche wijze, in
+eene en dezelfde lettergreep eenen medeklinker verdubbelt; en, zoo men
+haar al aannemen wilde, zou zij tot eene zeer onwelluidende sissende
+uitspraak aanleiding geven. De s in het eene geval te bezigen en in
+het andere weg te laten, strijdt niet alleen met de regelmaat, maar
+ook met de analogie van andere woorden, die streng genomen dezelfde
+onregelmatigheid eischen. Men acht de enkele s evenzeer toereikend in
+Friesche als in Friesch, van het znw. Fries, en zoo ook in Parijsche,
+Boloneesche, Chineesche, Japaneesche, Siameesche enz.; terwijl men
+er nooit aan gedacht heeft haar te verdubbelen in trotsche, dat
+door aanhechting van sch gevormd is van het zelfst. naamw. trots. De
+spelling wijst--wijste, boos--booste, loos--looste enz. is dus eer
+regelmatig dan onregelmatig te noemen; terwijl frischte, malschte
+enz., waarin de sch toch ook slechts als s klinkt, door de analogie
+voldoende gewettigd is. Wij geven derhalve, overeenkomstig de eischen
+der Uitspraak, der Analogie en der Welluidendheid, aan de schrijfwijze
+booste, looste, wijste, frischte, malschte enz. de voorkeur.
+
+
+
+125. De schrijfwijze allezins, anderzins, eenigzins en veelzins
+beantwoordt niet aan de uitspraak, die de spelling allesins, andersins,
+eenigsins en veelsins zou vorderen. De genoemde bijwoorden bestaan
+uit alles, anders, eenigs, veels, de sterke genitieven van al, ander,
+eenig, veel, en denzelfden naamval van zin, in de beteekenis van
+kant, richting, opvatting. Zij komen dus, wat hun vorm betreft,
+overeen met alles jaars, dat o.a. bij Hooft voorkomt, en met de
+bijwoordelijke uitdrukkingen eensdeels, mijns inziens, goedsmoeds,
+blootshoofds enz. De z heeft derhalve hare verscherping in de uitspraak
+te danken aan de s, die men weglaat op voorgang van Siegenbeek, welke
+haar evenwel in geenszins wilde behouden hebben. De afleiding en de
+analogie echter, evenzeer als de uitspraak, eischen haar te herstellen,
+of ten minste de z van zin in s te veranderen: allesins, eenigsins. De
+Redactie meent den eisch, die door de drie grondregels der Spelling
+gelijkelijk gedaan wordt, te moeten involgen door, in overeenstemming
+met geenszins, ook alleszins enz. te schrijven. Daardoor wordt tevens
+aan de uitspraak voldaan. Immers het samentreffen van de s en z
+maakt het volstrekt niet noodzakelijk, dat men ieder dezer letters
+afzonderlijk uitspreekt: alles-zins, eenigs-zins. Niemand toch zegt
+geens-zins, evenmin als dans-zaal, kruis-straf, mis-stap enz.; welke
+woorden, natuurlijk en ongedwongen uitgesproken, als geensins,
+dansaal, kruistraf, mistap enz. luiden. De spelling allesins,
+andersins, eenigsins, geensins en veelsins zou, in strijd met § 49,
+geheel noodeloos de etymologie dezer woorden onkenbaar maken, in welke
+zin eene beteekenis heeft, waarin het ook buiten deze samenstellingen
+dikwijls voorkomt en die overeenstemt met het Fransche sens in en tout
+sens, de tous les sens. Derhalve alleszins, anderszins, eenigszins,
+veelszins, evenals geenszins.
+
+
+
+126. De spelling verw, verwen, verwpot, verwwinkel enz., hoewel in
+overeenstemming met de Middelnederlandsche vormen varuw en vaerwe,
+wordt door de hedendaagsche uitspraak veroordeeld, welke in de
+bedoelde woorden, evenals in gerfkamer (van het verouderde gaerwen),
+de w door de v (f) vervangt. Daar de gebruikelijke spelling door het
+wijzen op den ouderen vorm de beteekenis niet duidelijker maakt,
+acht de Redactie zich niet gerechtigd hier tegen den hoofdregel
+der Spelling te handelen; zij schrijft derhalve overeenkomstig de
+beschaafde uitspraak niet alleen verf, verfkwast, verfwinkel enz.,
+maar ook verven, verver, ververij enz.
+
+Daarentegen acht zij het niet geoorloofd, de w van murw in v (f)
+te veranderen. De uitspraak murf is verre van algemeen, ja klinkt
+min of meer plat, terwijl deze schrijfwijze, geheel nutteloos, voor
+het oog het verband zou verbreken met vermurwen, hetwelk door niemand
+als vermurven wordt uitgesproken.
+
+
+
+127. Het tweede lid der samenstellingen buskruid en rattenkruid (gelijk
+men gewoon is te schrijven) is thans door zijne beteekenis gescheiden
+van kruid (herba). Het doet ons veeleer denken aan stof, poeder,
+dan aan een product van het kruiden- of plantenrijk. Wel is waar
+hebben de jongste onderzoekingen geleerd, dat wij hier niet (gelijk
+de Redactie vroeger vermoedde) met twee verschillende woorden te doen
+hebben, maar met een zelfde woord in twee uiteenloopende opvattingen
+[11]. Doch al is ook het eene, wat den oorsprong betreft, met het
+andere identisch, door de afwijkende beteekenis zijn zij voor ons
+gevoel nu eenmaal verschillend geworden. Wij kunnen bij den naam van
+het salpeterpoeder, waarmede wij ons schietgeweer laden, of bij dien
+van het metaalpoeder, dat wij gebruiken om ratten te dooden, niet meer
+aan een kruid of gewas denken. Reeds daarom is het wenschelijk, het
+onderscheid van beteekenis ook in de spelling te doen uitkomen. Daar
+komt bij, dat het woord in den zin van poeder nu, zoo al niet tot de
+onverbuigbare, dan toch tot de onverbogen woorden behoort, aan welke
+de taal liefst de scherpe sluitletter pleegt toe te kennen. Wij meenen
+daarom in deze beteekenis de t te moeten bezigen, en schrijven dus
+kruit (pulvis pyrius), buskruit en rattenkruit, ter onderscheiding van
+kruid (herba), onkruid, nieskruid, wormkruid enz. Evenzoo schrijft men
+algemeen schroot, omdat ook dit woord nu niet meer verbogen wordt,
+ofschoon het, naar zijn oorsprong beschouwd, insgelijks de d zou
+vereischen; want schroot (bij Kiliaan schroode en schroye) is eene
+afleiding van het oude werkwoord schroden (snijden), en beteekent
+eigenlijk snijdsel, t.w. de afgesneden of afgehakte stukken ijzerwerk,
+waarmede men het geschut in plaats van met kogels laadt. In de beide
+woorden schroodbeitel en schroodijzer, waarin de beteekenis van
+schroden nog gevoeld wordt, is de d behouden gebleven; maar schroot,
+door veranderde opvatting geheel van zijnen oorsprong vervreemd en
+daarenboven niet meer verbogen, heeft voorgoed de t aangenomen. Op
+dezelfde wijze behoort dan ook kruit van kruid gescheiden te worden,
+nu het eenmaal door veranderde beteekenis een ander woord is geworden.
+
+
+
+128. De spelling en daardoor allengs meer algemeen geworden uitspraak
+Dingsdag is stellig in strijd met de afleiding en de oorspronkelijke
+beteekenis van het woord. Reeds het Middelnederlandsch, dat Diinsdach,
+ook Disendach en Dinxendach schreef, was het spoor min of meer bijster;
+en toen men eenmaal Dingsdag begon te spreken, dwaalde men geheel
+af. Men beschouwde den Dingsdag als den dag der rechtsgedingen,
+alsof hij uitsluitend voor terechtzittingen bestemd ware; een
+gevoelen, waarvan de ongegrondheid thans wordt erkend, maar dat
+zeker zal hebben bijgedragen om de uitspraak en spelling Dingsdag
+meer veld te doen winnen, hoewel deze geheel verkeerd is. Immers,
+evenals de overige dagen der week, is ook de derde genoemd naar
+eene heidensche godheid, en wel naar het Germaansche evenbeeld van
+den krijgsgod Mars; de Nederlandsche benaming is eene vertaling van
+het lat. dies Martis. In het Oudnederlandsch moet die god, blijkens
+de Nederlandsche uitspraak en de verwante talen, Diu of Dio hebben
+geheeten; in de hedendaagsche taal zou de naam Die luiden. Derhalve
+ware Diesdag de regelmatige vertaling van dies Martis; doch het
+gebruik heeft hier eene n ingeschoven, evenals in de genitieven van
+die en wie, welke thans diens en wiens, maar oudtijds ook dies en
+wies luidden. Die inschuiving der n had hier echter de verkorting der
+voorafgaande vocaal ten gevolge, gelijk in kinkhoest uit kiekhoest
+(hd. keuchhusten); en die verkorting kon te gereeder plaats vinden
+en algemeen worden, omdat de god Die met zijnen eeredienst weldra
+in vergetelheid geraakte. Op deze wijze ontstond, in overeenstemming
+met hd. Dinstag en Diestag, bij ons Dinsdag, dat klaarblijkelijk veel
+nader dan Dingsdag bij den oorspronkelijken vorm komt en tot op zekere
+hoogte als regelmatig kan beschouwd worden. Die betere uitspraak is ook
+nog lang niet uitgestorven: in meer dan één gewest wordt nog altijd
+Dinsdag gezegd, en ook in Holland, waar de verkeerde uitspraak het
+meest is doorgedrongen, wordt de zuiverder vorm nog wel vernomen, ook
+buiten de lagere volksklasse, in wier mond het niet ongewone Dijnsdag
+nog van den ouden vorm getuigt; in Zeeland zegt men nog Dizendag.
+
+Om deze reden acht de Redactie zich verplicht den verbasterden vorm
+Dingsdag, die tot eene valsche opvatting aanleiding geeft, te laten
+varen, en de zooveel oorspronkelijker uitspraak van het meerendeel
+des volks te volgen. Ieder blijft natuurlijk vrij, naar smaak en
+goeddunken te handelen; maar men zal in elk geval van de Redactie
+van het Nederlandsch Woordenboek niet willen vergen hare goedkeuring
+te hechten aan eene zoo gedrochtelijke spelling als Dingsdag, die,
+alleen uit de platte Hollandsche uitspraak geboren, eene geheel
+verkeerde voorstelling geeft van den oorsprong en de eigenlijke
+beteekenis des woords, en even onooglijk is als Woengsdag, gelijk
+men in de oude kluchtspelen wel geschreven vindt.
+
+
+
+129. Het woord schepter, lat. sceptrum, fr. sceptre, vereischt
+volgens den Regel der Uitspraak de ch. Het moge waar zijn, zooals
+Bilderdijk en Wiselius verzekerden, dat in het begin dezer eeuw
+nog algemeen septer, zonder den keelklank, werd uitgesproken;
+het moge zoo wezen, dat de veranderde uitspraak, de invoeging van
+den keelklank, een gevolg is geweest van de in 1804 aangenomene en
+sedert meest gebruikelijke spelling schepter; maar dàt de uitspraak
+veranderd is en men tegenwoordig meest algemeen de ch doet hooren,
+is niet te loochenen. Die uitspraak heeft ook niets, dat ons
+bevreemden of hinderen kan. Het woord is, evenals schrijn(werker) van
+lat. scrinium, buiten twijfel Nederlandsch geworden, en behoort dus
+ook de Nederlandsche spelling te volgen, waarin de sch aan lat. sc
+beantwoordt, gelijk men zelfs aan bastaardwoorden, als schabel
+(lat. scabellum) en schorpioen (lat. scorpio) enz. de ch toekent.
+
+Wie op de zachtere--naar het Fransch klinkende--uitspraak bijzonder
+gesteld mocht zijn, moge de schrijfwijze septer behouden: wij voor ons
+nemen èn in de uitspraak èn in de spelling zonder bezwaar schepter
+aan. In allen gevalle is de derde vorm, scepter, bepaaldelijk af te
+keuren, als stellig met ons taaleigen in strijd.
+
+
+
+130. Bij de keus tusschen amt, ambt, en ampt, welke schrijfwijzen
+alle drie hare voorstanders hebben gehad of nog hebben, behoeft men
+niet in twijfel te staan. Amt voldoet minder goed dan een der beide
+andere vormen aan de uitspraak, waarin nog altijd, overeenkomstig
+met de afleiding van ambacht, goth. andbahti, eene labiale muta flauw
+gehoord wordt. Ampt, waarvoor de scherpe sluitletter t pleit, zou bij
+analogie ook de spelling apt voor abt vorderen, welke niet slechts
+in strijd zou zijn met de etymologie en het algemeen Gebruik, maar
+dat woord ook onkenbaar maken en geheel van abdij en abdis scheiden
+zou. De b in ambt daarentegen is zoowel door het Gebruik als door de
+Afleiding gewettigd: redenen te over om bij deze spelling te blijven.
+
+
+
+131. De eerste algemeene spelregel eischt volstrekt eene wijziging
+in de spelling van likteeken, als onvereenigbaar met de gewone
+uitspraak. De k toch, een overblijfsel van den onverbasterden vorm,
+onl. liictekin, mnl. lijcteken, lijcteeken, is aan de volgende t
+gelijk geworden (geassimileerd), en heeft daardoor alle reden van
+bestaan verloren. Immers zij is niet toereikend om de afleiding te
+doen kennen, gelijk o.a. daaruit blijkt, dat reeds Ten Kate het woord
+ten onrechte van lijk (vleesch) afleidde, en als teeken in het vleesch
+verklaarde: welk gevoelen bij verscheidene andere taalkundigen al te
+gereeden ingang vond. Intusschen weet men thans, dat lik hier de stam
+is van het mnl. werkwoord liken, nnl. (b)lijken, zoodat de afleiding,
+zou zij uit de spelling kenbaar worden, lijkteeken zou vorderen. Daar
+nu wel niemand verlangen zal voortaan lijkteeken te schrijven, dat
+trouwens verkeerd begrepen zou worden, en in elk geval de hedendaagsche
+engere beteekenis niet zou ophelderen, zijn wij van oordeel, dat de
+Regel der Beschaafde Uitspraak hier zijne volle toepassing eischt. Wij
+schrijven daarom dienovereenkomstig litteeken met tt, op gelijke wijze
+als balling voor banling, en spalling, jong varken, voor spaanling,
+van spanen (spenen), met twee l's worden geschreven.
+
+
+
+132. Ofschoon èn de afleiding èn de voorgang der ouden in nog (etiam,
+adhuc) evenzeer als in noch (nec) eene ch zouden eischen, meent de
+Redactie de orthographische onderscheiding dezer twee zoo menigvuldig
+voorkomende woorden, die aan de duidelijkheid zoo bevorderlijk is,
+niet te mogen opgeven. Zij aarzelt daarom niet, nog (adhuc) met eene
+g als eene nuttige en noodzakelijke uitzondering te beschouwen op
+den anders algemeenen regel, dat onverbuigbare woorden op scherpe
+sluitletters eindigen.
+
+
+
+Samenstellingen.
+
+
+133. Ook met betrekking tot de samengestelde woorden en uitdrukkingen
+doen zich twijfelingen voor, die invloed hebben op het schrijven,
+en wier oplossing derhalve tot het gebied der Spelling behoort. Zij
+betreffen:
+
+A. de vraag: Welke opeenvolgingen van woorden moeten als
+samenstellingen beschouwd en als zoodanig verbonden worden? welke
+moeten gescheiden blijven?
+
+B. de vraag omtrent de verbindingsletters, die in samengestelde
+woorden de deelen aaneenhechten.
+
+
+
+A. Welke woorden en uitdrukkingen moeten aaneen geschreven
+worden? welke in hunne deelen gescheiden blijven?
+
+
+134. Wanneer twee begrippen verbonden worden om vereenigd een nieuw
+begrip te vormen, hetwelk als eene blijvende aanwinst wordt toegevoegd
+aan den schat der begrippen en voorstellingen, in de taal uitgedrukt,
+dan maken de woorden, welke die vereenigde begrippen aanduiden, een
+samengesteld woord uit. Bij het uitspreken wordt alsdan gewoonlijk
+op het eene woord zooveel meer, op het andere zooveel minder nadruk
+gelegd, dat de klemtoon van het eene dien van het andere overheerscht,
+en de uitspraak van beide wordt zoodanig versneld, dat de stem in
+geen geval eene tusschenruimte tusschen de beide deelen openlaat;
+vergelijk een kléínkind met een klein kind; vóór aan de straat
+met vooráán. Die verandering in de uitspraak is voor het oor het
+bewijs, dat de geest de voorstellingen tot eene eenheid verbonden
+heeft. Het schrift geeft voor het oog blijk van die samenstelling
+door de woorden aaneen te schrijven of door ze met een koppelteeken
+(hyphen) te verbinden, b.v. grootvader, huisvriend, Fernambuc-hout;
+het eerste is regel, het laatste uitzondering, waarvan later.
+
+    Een samengesteld woord kan, het is waar, uit drie of meer woorden
+    bestaan; maar altijd blijft het eene verbinding van slechts twee
+    leden, die echter zelve weder door samenstelling kunnen ontstaan
+    zijn, b.v. boekdrukkers-gezel, avond-maaltijd, timmermans-werktuig,
+    godsdienst-oefening, avond-godsdienstoefening.--Of wel, een
+    der begrippen wordt uitgedrukt door een woord, hetwelk vóór
+    de samenstelling vergezeld was van andere, die er onmisbaar
+    bij behooren; b.v. in terzijdestelling (van ter zijde stellen)
+    en inderdaad (voor in de daad) kunnen ter bij zijde en de bij
+    daad niet worden gemist; doch zij maken blijkbaar geen derde
+    zelfstandig lid in de compositie uit. Zoo is b.v. desniettemin
+    op deze wijze ontstaan: te-min(der), niet-temin, des-niettemin.
+
+135. Wanneer twee woorden eene eigenlijke samenstelling uitmaken, dan
+is hunne betrekking onderling van dien aard, dat bij eene ontbinding
+of oplossing der samenstelling een der leden buiten syntactisch
+verband geraakt, zoodat, om aan de eischen der Grammatica te voldoen,
+de woorden omgezet of in vorm gewijzigd, of wel andere ingevoegd
+moeten worden; b.v. zonnelicht--licht der zon; geldbeurs--beurs
+voor geld; Godmensch--God en mensch, of goddelijk mensch;
+driehonderd--driemaal honderd, of drie malen honderd; theeblad--blad,
+waarop de benoodigdheden om thee te drinken geplaatst worden. Daaruit
+vloeit onmiddellijk voort, dat woorden, waarbij zulk eene eigenlijke
+samenstelling plaats vindt, noodwendig aaneen geschreven moeten worden,
+omdat anders door het verbreken der betrekking een der leden alle
+grammatische en logische beteekenis verliest, los in de lucht hangt
+en eigenlijk niet meer verstaan wordt. Zoo zou b.v. de verbale stam
+bewaar in bewaarscholen alle beteekenis verliezen, wanneer men schreef:
+De bewaar scholen zijn inrichtingen van den jongsten tijd.
+
+136. Maar nevens de talrijke eigenlijke samenstellingen vindt men een
+niet minder groot getal woorden en vooral uitdrukkingen, welke uit
+deelen bestaan, die wel onderling hetzij grammatisch hetzij logisch
+verbonden zijn, maar waarbij de band der deelen losser is, zoodat
+men dien zonder merkelijke schade voor de duidelijkheid zou kunnen
+verbreken. Deze zijn geene eigenlijke samenstellingen en verdienen
+veeleer koppelingen te heeten. Bij deze nu kan het twijfelachtig
+zijn, in hoeverre zij òf vereenigd òf gescheiden moeten worden;
+en werkelijk handelt het Gebruik te dien opzichte zeer oneenparig,
+zoodat wij verplicht zijn een leidend beginsel aan te nemen. Het is
+hier echter de plaats niet om het onderwerp in zijn geheelen omvang
+te onderzoeken; en men moet bekennen, dat het ook uit den aard der
+zaak ondoenlijk zou zijn regels vast te stellen, die in alle gevallen
+gelden, omdat 1º de consequente toepassing ook van het beste beginsel
+toch altijd beperkt wordt door de eischen van den goeden smaak, die
+zich vooral hier doen gelden, waar het alleen den uiterlijken vorm der
+woorden betreft; en omdat 2º in vele gevallen een gevestigd gebruik
+ook zijne rechten heeft, die men niet miskennen kan. Evenwel zijn de
+algemeene beginselen, die hier gelden moeten, bij eenig nadenken wel
+aan te wijzen. Na rijpe overweging meenen wij den hoofdregel, die in de
+meeste twijfelachtige gevallen beslissen kan, aldus te moeten stellen:
+
+137. Samengestelde uitdrukkingen, die als een zelfstandig deel der
+rede kunnen beschouwd worden, maken een onderscheiden geheel uit en
+behooren als zoodanig aaneen geschreven te worden, in drie gevallen:
+
+1) Wanneer zij tot de eigenlijke samenstellingen behooren (zie § 135).
+
+2) Wanneer bij de vereeniging der deelen òf een van beide, òf beide
+hunne beteekenis hebben gewijzigd om te zamen een nieuw begrip ie
+vormen, zoodat de beteekenis der vereenigde uitdrukking eene andere
+is dan die, welke de bloote som der op elkander volgende deelen
+zou medebrengen.
+
+Zoo is b.v. iets goedmaken zooveel als iets herstellen; iets goed
+maken zou beteekenen iets zoo vervaardigen, dat het goed is. Deug niet
+zou de negatieve imperativus zijn van deugen, het bevel om slecht te
+wezen; een deugniet daarentegen is een persoon die niet deugt. Een
+boos wicht is een klein kind, en wel bepaaldelijk een meisje, dat
+stout is; maar een booswicht is een volwassen manspersoon, die alle
+deugd met voeten treedt.
+
+3) Wanneer de woorden verouderde grammatische vormen bevatten, die als
+overblijfsels der oudheid in vroeger gevormde en door de overlevering
+geijkte woorden kunnen geduld worden, doch die bij eene scheiding
+der deelen eene zelfstandigheid zouden erlangen, waarop zij bij den
+tegenwoordigen toestand der taal geene aanspraak meer kunnen maken.
+
+Tot opheldering diene het woord goedsmoeds, waarin het adjectief goed
+in den thans verouderden sterken genitief voorkomt. De uitdrukking
+is ontstaan in den tijd, toen men regelmatig den tweeden naamval van
+het enkelvoud ook aldus vormde: des goeds mans, ons liefs Heeren,
+der heiliger Kerken, onser liever Vrouwen, des heiligs sacraments,
+enz. Nu echter deze vorm van den genitief der bijvoeglijke naamwoorden
+geheel verouderd is en als zoodanig niet meer verstaan wordt, kan goeds
+niet langer als een op zich zelf staand woord gelden, maar behoort
+goedsmoeds als eene door het Gebruik geijkte vereenigde uitdrukking,
+als eene eenheid derhalve, te worden aangemerkt.
+
+
+
+
+I.
+
+138. Volgens den eersten regel behooren aaneen geschreven te worden:
+
+1) Alle eigenlijke samenstellingen, waarbij, naar § 135, als men ze
+oploste, invoeging, omzetting, of vormverandering van woorden zou
+moeten plaats hebben: derhalve badplaats, bloeddorst, bloedgetuige,
+bloedhond, bloedplakkaat, bloedschande, bloedschuld, bloedverwant,
+bloedvlek, bloedworst, bloedwraak, bloedzuiger, boomvrucht,
+bruggenhoofd, buitenlucht, geldbeurs, hongersnood, huishuur,
+huurhuis, kaarsvet, menschenvrees, stiklucht, theeblad, theegoed,
+zeedijk, zijmuur,--allerliefst, brandschoon, doofstom, huisbakken,
+nagelvast,--elkander,--buikspreken, knikkebollen, koorddansen,
+schaatsenrijden, watertanden, weggaan,--driehonderd, zestien enz.
+
+    Men schrijft algemeen en te recht tweehonderd, driehonderd,
+    vijftienhonderd enz. aaneen; daarentegen gescheiden:
+    twee duizend, tien duizend, honderd duizend, ofschoon die
+    uitdrukkingen oogenschijnlijk insgelijks als tweemaal, tienmaal,
+    honderdmaal duizend zijn op te vatten. De verbinding van honderd
+    met het multipliceerende telwoord heeft geen bezwaar in, omdat
+    dit laatste (althans buiten de gemeenzame spreektaal) niet
+    hooger klimt dan negentien, en dus altijd slechts een- twee- of
+    drielettergrepig is. Bij duizend echter kan het tot 999 stijgen,
+    zoodat men door alles aaneen te schrijven niet zelden een zeer lang
+    veellettergrepig woord zou verkrijgen, hetwelk moeilijk te overzien
+    zou zijn. Niet fraai toch en niet gemakkelijk te lezen zijn woorden
+    als zevenhonderdzevenennegentigduizend en dergelijke. Het kan dus
+    niet bevreemden, dat het Gebruik zulke composities niet heeft
+    gewild en in die gevallen de telwoorden gescheiden houdt. Het
+    zou dan ook niet raadzaam zijn, hier het verstandige Gebruik te
+    trotseeren; te minder daar eene logisch en grammatisch juiste
+    opvatting mogelijk is, waardoor de gebruikelijke schrijfwijze
+    volkomen gerechtvaardigd wordt. Men beschouwe in alle dergelijke
+    gevallen duizend als substantief, gelijk millioen, dat steeds
+    als substantief wordt gebezigd, zonder daarom den meervoudsvorm
+    aan te nemen. Negenhonderd twee en veertig duizend is grammatisch
+    evengoed te wettigen als negenhonderd twee en veertig millioen,
+    indien men duizend slechts als een zelfst. naamwoord aanmerkt.
+
+139. 2) Alle zoodanige vereenigingen van woorden, die oorspronkelijk
+door koppeling ontstaan zijn, doch allengs ware samenstellingen
+zijn geworden en daarvan blijk geven door veranderden klemtoon
+en onverbuigbaarheid van het eerste lid. Tot deze soort behoort
+b.v. hoogepriester. Dit woord werd oorspronkelijk als twee
+woorden beschouwd en als zoodanig gescheiden geschreven: de hóóge
+priester, gelijk de hóóge geestelijkheid, een hóóg ambtenaar enz. De
+Staten-overzetters des Bijbels begonnen er echter eene samenstelling
+in te zien; zij hechtten de woorden aaneen, doch gingen soms nog
+voort met hoog te verbuigen: des hoogenpriesters enz. Thans echter
+blijft hooge steeds onveranderd, terwijl de klemtoon is versterkt
+en zelfs op priester overgegaan: des hoogepríésters; twee zaken die
+onwedersprekelijk bewijzen, dat het woord eene samenstelling is en
+wel eene eigenlijke, dewijl hooge in des hooge priesters door het
+gemis der n onmogelijk tot priester zou kunnen behooren en dus los
+in de lucht zou hangen.
+
+Deze zelfde blijken van compositie vindt men in dollekèrvel,
+edelgestéénte, hoogeschóól, koudescháál, koudvúúr, niewjáár, oudejáár,
+roodekóól, roodáárde, zoetemèlk, zoutevìsch, zwartkrijt. Bij
+kléínkind, mv. kléínkinderen, niet kleine kinderen, gróótvader,
+gróótmoeder, óúdtante, blìndeman, dòlleman, gróótmeester, gróótvorst,
+hóógaltaar, hóógambt, hóógmis, hóógtijd, gróótschrift, kléínschrift,
+brúínkolen, smàldeel enz. is de klemtoon wel niet op het substantief
+overgegaan, doch merkbaar versterkt, terwijl de onbuigbaarheid van
+het adjectief de innige verbinding voldingend bewijst. Ook de titels
+als Weledelgestreng, Edelgrootachtbaar (waarvan beneden), die uit
+koppelingen ontstaan zijn, moeten, uit hoofde van de onverbuigbaarheid
+der daarin voorkomende adjectieven, gedeeltelijk tot de eigenlijke
+samenstellingen gerekend worden.
+
+Op dezelfde wijze zijn door koppeling ontstaan de adjectieven,
+samengesteld met de als adverbia gebezigde praeposities door, in en
+over; b.v. doordroog, dooreerlijk, doorgoed, doorkoud,--indroog,
+ingierig, ingoed, ingoor, inlui,--overgroot, overklein, overoud,
+overvet, overzoet, overzout enz. In het Middelnederlandsch schreef
+men veelal gescheiden: dore sondech, over scone, over vrome, uut
+scone enz.; daar echter door, in en over op zich zelve staande nooit
+in de hier bedoelde beteekenis gebruikt worden, en dus in door goed,
+in droog, over heet enz. buiten alle verband zouden staan, moeten de
+genoemde en alle dergelijke verbindingen als eigenlijke samenstellingen
+aangemerkt en noodwendig aaneen geschreven worden.
+
+140. 3) De woorden die, door middel van een suffix, van twee of meer op
+zich zelve staande woorden zijn afgeleid, b.v. likeurstoker van likeur
+en stoken. Daar het suffix -er het werkwoord stoken in een substantief
+herleid heeft, kan het object likeur niet langer object blijven,
+maar moet het noodwendig met stoker verbonden worden: likeurstoker,
+of met een voorzetsel achteraan treden: stoker van likeuren.
+
+Tot deze klasse van woorden behooren een aantal substantieven op -er,
+-ster en -ing, als: broodbakker, houthakker, kleedermaker, mijnwerker;
+achtenveertiger (van 48 ponden of jaren), driedekker (van drie
+dekken); wafelbakker, turftonster, huisbewaarster; houtverkooping,
+landverhuring, terzijdestelling enz.; alsmede de infinitieven: het
+inachtnemen, het terechtbrengen enz.
+
+Vervolgens vele adjectieven op -ig en -sch, als: viervoetig, van vier
+voeten, zeshoekig, eenzijdig, stijfhoofdig; alledaagsch, bijderhandsch,
+vanderhandsch, grootscheepsch, ouderwetsch, nieuwerwetsch, oudwijfsch,
+nieuwmodisch, zoetemelksch.
+
+Ook behooren hiertoe alle samengestelde bijwoorden met de adverbiale
+s; b.v. bijkan(t)s, buitendijks, desgelijks, dikwijls, insgelijks,
+nochtans (van nog-dan), rechtstreeks, telkens (te-elkens), thans
+(te-hands), toenmaals, veelmaals enz. Daarom behoort men insgelijks
+aaneen te schrijven: bijtijds, buitentijds, intijds, tegoeds (of te
+goed), terloops, tersluiks (of ter sluik), tevergeefs (of vergeefs),
+vannieuws enz. Daar de adverbiale s reeds een alleenstaand substantief
+of adjectief in een adverbium verandert, b.v. daags, deels, fluks
+(van vlug), links, rechts, steeds enz., zouden de woorden tijds,
+loops, sluiks, goeds enz., indien zij alleen konden staan, op zich
+zelve reeds adverbiën moeten zijn, waardoor de voorzetsels bij, te,
+van enz. overtollig zouden worden.
+
+Zelfs de woorden des en noods, tot adverbium vereenigd, behooren
+verbonden te worden: desnoods. Deze uitdrukking toch is geen absolute
+genitief, maar bestaat uit des, genitief van dat, door nood geregeerd;
+men zeide voorheen algemeen en zegt thans nog wel: des nood zijnde
+(daaraan behoefte zijnde), hetgeen uit misverstand eerst in des noods
+zijnde overging, en vervolgens tot desnoods afgekort werd.
+
+
+
+
+II.
+
+141. Wanneer bij de vereeniging van twee uitdrukkingen eene van
+beide of beide hare beteekenis hebben gewijzigd om te zamen een nieuw
+begrip te vormen, zoodat de beteekenis der vereenigde uitdrukkingen
+eene andere is dan die, welke de bloote som der op elkander volgende
+deelen zou medebrengen, wordt de graphische verbinding uit den aard
+der zaak door de grammatica en de duidelijkheid geëischt. Immers
+men heeft dan blijkbaar niet meer eene vereeniging van twee in den
+geest duidelijk gescheiden begrippen, door de opeenvolgende woorden
+uitgedrukt, maar eigenlijk een nieuw begrip, dat slechts door beide
+vereenigd vertegenwoordigd wordt, zoodat het aaneenschrijven voor de
+juiste opvatting noodzakelijk is.
+
+Tot dergelijke vereenigingen behooren:
+
+142. 1) Een aantal verba, verbonden met een substantief, adjectief of
+adverbium van wijze, in welke de beteekenis der genoemde woorden of van
+het verbum zelf is gewijzigd, als: gadeslaan, handhaven, huishouden,
+raadplegen, rechtspreken, waarnemen, waarschuwen; gevangennemen,
+goeddoen, goedmaken, goedvinden, hoogachten, kwijtraken, kwijtschelden,
+liefhebben, loslaten, schadeloosstellen, vrijlaten, schoonmaken;
+grootspreken, harddraven, hardrijden, liefkoozen, snelschrijven,
+voortgaan, voortvaren, voortvloeien, weldoen enz.
+
+Waneer echter het eerste woord een substantief is, dat eene bepaling
+bij zich nemen kan, dan is zulks een bewijs, dat ieder lid op zich
+zelf blijft bestaan, en dat er derhalve geene samenstelling plaats
+heeft; waaruit voortvloeit, dat de woorden in die gevallen niet aaneen
+geschreven behooren te worden. Daarom moet b.v. acht geven en -- slaan,
+staat maken, prijs stellen enz. gescheiden blijven, dewijl men zegt:
+acht op iets geven, geene acht op iets slaan, geen staat op iets maken,
+hoogen prijs op iets stellen.
+
+Daar de uitdrukkingen plaats nemen, -- hebben, -- vinden eene
+dergelijke bepaling toelaten, als men b.v. zegt: Neem eene betere
+plaats; Het heeft of vindt geene plaats enz., zoo behooren ook deze
+woorden gescheiden te blijven. Alleen plaats grijpen, dat nooit eenige
+bepaling toelaat en waarin grijpen overdrachtelijk wordt opgevat,
+zou hierbuiten staan en, stipt genomen, aaneen geschreven moeten
+worden. Wij erkennen echter gaarne, dat deze onderscheiding, hoezeer
+ook grammatisch gegrond, in de practijk niet wel toepasselijk is,
+en achten het niet raadzaam deze ééne uitdrukking van de vorige af
+te zonderen. Wij blijven daarom plaats grijpen schrijven, evenals
+plaats hebben, plaats vinden, plaats nemen.
+
+    Bij samenstellingen van adjectieven handelt het gebruik
+    anders. Deze worden alleen dan gescheiden, wanneer zij
+    werkelijk eene bepaling bij zich hebben of in een der trappen
+    van vergelijking staan. Men schrijft hoogachten, goedmaken en
+    goedvinden aaneen, ofschoon zeer hoog achten, hooger achten,
+    zeer goed vinden, beter vinden, het best vinden, beter maken te
+    recht gescheiden blijven, zoowel om den vorm dier uitdrukkingen,
+    als omdat het gronddenkbeeld daarin kennelijk eene wijziging
+    heeft ondergaan. Hooger achten toch is eigenlijk de versterking
+    van hoog achten, niet van hoogachten.
+
+143. 2) De talrijke klasse van werkwoorden met zoogenaamde
+scheidbare en onscheidbare voorzetsels, als aangeven, achterstaan,
+bijblijven, bovendrijven, doordringen, omslaan, opkomen, onderloopen,
+overloopen, tegenspreken, uitmunten, voorstellen; aanschouwen,
+doorzoeken, omsingelen, onderstellen, overwinteren enz. In deze
+en alle dergelijke woorden toch heeft niet slechts het voorzetsel
+zijne beheersching losgelaten, en is het in een bijwoord veranderd,
+maar ook de beteekenis van het verbum is meestal òf geheel gewijzigd,
+òf ten minste zoo ver op den achtergrond getreden, dat er een nieuw
+begrip is ontstaan. Om dezelfde laatstgenoemde reden worden ook de
+adverbia, die eene richting uitdrukken, met het verbum verbonden,
+als: achterovervallen, afkomen, bijeenvoegen, heengaan, medenemen,
+misloopen, rechtuitgaan, terugbrengen, toesnellen, samenstellen,
+voorbijsnellen, vooruitloopen, wederbrengen, wedergeven enz.
+
+144. 3) De bijvoeglijke naamwoorden vergezeld van de bijwoorden wel,
+vol en al in de beteekenis van zeer, b.v. weldoend, welbespraakt,
+welgeboren, welzalig, volkomen, volmaakt, volzalig, algoed, aloud,
+alwijs enz., vermits die bijwoorden hier in eene gewijzigde beteekenis
+staan.
+
+Hetzelfde wat van vol en wel gezegd is, geldt ook van zeer, alsmede van
+hoog en edel, wanneer deze in titels als adverbia gebruikt worden. Al
+die woorden verliezen dan de beteekenis, die zij op zich zelve staande
+hebben, en behooren dus met het volgende ware of als substantief
+gebezigde adjectief verbonden te worden. Daarom schrijft men het
+regelmatigst: Weledel, Weledelgeboren, Hoogwelgeboren, Hooggeboren,
+Edelachtbaar, Grootedelachtbaar, Zeergeleerd, Hooggeleerd, Weleerwaard,
+Hoogeerwaard, Zeergestreng enz. Vergelijk § 139.
+
+    Composita met het zelfst. voornaamw. al, als: alwetend,
+    alvermogend, alziend, behooren tot de eigenlijke samenstellingen,
+    dewijl bij eene ontbinding der deelen al in alles zou moeten
+    veranderd worden: alles wetend, alles vermogend.--Almachtig is
+    gevormd van almacht (vermogen om alles te doen.)
+
+145. 4) De benamingen van kleuren, uit twee adjectieven bestaande,
+hetzij het eerste in een adverbium verandert, als b.v. hooggeel,
+lichtbruin, donkerbruin, hetzij het, gelijk in zwartbont en roodbont,
+een waar adjectief blijft. Hier toch ontstaat een nieuw begrip;
+donkerrood, lichtgeel beteekenen niet hetzelfde als donker rood en
+licht geel, welke laatste uitdrukkingen ook voor comparatie vatbaar
+zijn: donkerder rood, zeer donker rood; terwijl daarentegen zeer
+donkerrood, zeer lichtgeel natuurlijk niet bestaan. Vergelijk de
+aanmerking in § 142.
+
+146. 5) De pronomina: degene, diegene, hetwelk, dezulke, dezelve en
+dezelfde. Daar het graphisch verbinden van twee woorden, waarvan het
+eerste zijne gewone verbuiging behoudt, strijdig kan geacht worden met
+het strenge begrip van samenstelling, hebben Bilderdijk en anderen
+het aaneenschrijven der genoemde uitdrukkingen veroordeeld. Deze
+vereischen dus eene toetsing aan de gestelde beginselen.
+
+Gene geeft, als het op zich zelf staat, te kennen, dat het bedoelde
+voorwerp zich op eenigen afstand van den spreker bevindt, en onderstelt
+altijd eene tegenstelling met iets anders, dat dichter bij is; ook
+wordt het in die opvatting nooit van het lidwoord vergezeld. Degene
+en hetgene (of hetgeen) daarentegen beteekenen, dat de aangeduide
+personen en zaken door een volgenden bijzin bepaald worden, en drukken
+dus een geheel eigenaardig begrip uit, hetwelk bij geene mogelijkheid
+uit de beide woorden op zich zelve kan worden opgemaakt. Hier bestaat
+dus, zoozeer als bij eenig ander woord, eene afdoende reden om, het
+gebruik volgende, verbonden te schrijven: degene, desgenen, dengene;
+hetgeen of hetgene.--Diegene en datgene verschillen van degene en
+hetgeen alleen door meerderen nadruk, maar bevinden zich overigens
+in hetzelfde geval en worden dus insgelijks te recht aaneen geschreven.
+
+In hetwelk heeft het lidwoord het blijkbaar alle beteekenis verloren,
+daar hetwelk volstrekt niets méér zegt dan het bloote welk, evenals het
+ouderwetsche dewelke niets méér beteekent dan het gewone welke. Toen
+zich nog in de vorige eeuw dewelke en hetwelk door grooteren nadruk
+van welke, welk onderscheidden, hadden artikel en relatief beide
+kracht, en kon het verbinden misschien met recht veroordeeld worden;
+thans is hetwelk ongetwijfeld als eene koppeling te beschouwen en,
+gelijk het gebruik wil, in één woord te schrijven: hetwelk.
+
+In dezulke, van zaken gebezigd, komt zulk in zijne gewone opvatting
+(als zoodanig) voor; dezulken echter, van personen gezegd, beteekent
+doorgaans niet: zij, die zóó zijn, maar: zij, die zóó doen. De regel
+zou derhalve eischen, dat de woorden in het eene geval gescheiden,
+in het andere verbonden geschreven werden. Intusschen blijkt het
+verschil niet altijd even duidelijk en loopen de beide beteekenissen
+soms ineen. Het komt ons niet raadzaam voor in enkele gevallen eene
+onderscheiding te maken, die niet altijd kan worden toegepast en
+die steeds in eene spitsvondigheid bestaat. Daarom zien wij geene
+voldoende reden om bij dit woord van het gebruik af te wijken, en
+schrijven wij derhalve steeds verbonden: dezulke, dezulken.
+
+Zelf drukt absolute identiteit uit, en kan het best door in eigen
+persoon omschreven worden. Dit begrip echter staat bij dezelve,
+hetzelve zoo ver op den achtergrond, dat het niet meer merkbaar is. Wie
+zich dus nog van de genoemde persoonlijke voornaamwoorden mocht
+willen bedienen, zou geene reden hebben om ze anders dan verbonden
+te schrijven: dezelve, hetzelve.
+
+Eenigszins anders is het gelegen met dezelfde en hetzelfde: het
+lidwoord behoudt daarin zijne kracht, en zelfde, een versterkte
+vorm van zelf doet het begrip van absolute identiteit ten sterkste
+uitkomen. Men kan dus een oogenblik in bedenking staan, of die
+uitdrukkingen wel als composita te beschouwen zijn. Wanneer men
+echter in aanmerking neemt, dat zij voor het taalgevoel inderdaad een
+ondeelbaar begrip uitdrukken, en dat het woord zelfde in de beteekenis
+van absolute identiteit nooit op zich zelf staat, dan zal men zeker
+geen genoegzamen grond vinden om bij die woorden van het gebruik af
+te wijken. De Redactie blijft derhalve schrijven: dezelfde, hetzelfde.
+
+Het lidwoord een is nooit aan een volgend woord verbonden geworden;
+daarom schrijft men gescheiden: eene zekere soort, een zeker gevoel,
+en dus ook een zelfde geval, een zelfde begrip, waarin zelfde geene
+absolute identiteit, als in dezelfde, maar slechts eene relatieve,
+slechts volkomene gelijkheid ten opzichte van de eene of andere
+hoedanigheid, uitdrukt.
+
+    Ook in mijns gelijke, zijns gelijke, haars gelijke enz. behouden
+    de woorden mijns, zijns enz., die de objectieve genitieven
+    zijn van de personalia ik, hij enz. en door gelijke geregeerd
+    worden, geheel en al hunne eigene beteekenis, evenzeer als dit
+    gesubstantiveerde adjectief. Er is dus evenmin reden om mijns
+    enz. aan gelijke te hechten, als om mijner en onzer aan erbarmen,
+    gedenken of schamen te verbinden in: Hij heeft zich mijner erbarmd;
+    Wil mijner gedenken; »Zoo zullen we Uwer ons nooit schamen" enz.
+
+De gebruikelijke verbinding van mijn en heer in den beleefdheidstitel
+Mijnheer steunt op goeden grond, daar mijn in die samenstelling zijne
+beteekenis verloren heeft, en om die reden in de overeenkomstige
+woorden Mevrouw en Mejuffrouw tot me verzwakt is. Het meervoud Mijne
+heeren echter kan niet als compositum beschouwd worden, vermits mijne
+daarin, strijdig met het vereischte van samengestelde woorden, zijne
+verbuiging behoudt.
+
+147. 6) De bijwoordelijke uitdrukkingen, bestaande uit twee adverbia,
+waarvan het eene, ten gevolge der vereeniging, zijne beteekenis
+gewijzigd heeft, als: weleer, veeleer, dusverre, hoeverre, zooverre,
+zoolang, evenlang, evenzeer, zoozeer, evenveel, hoeveel, zooveel enz.,
+verschillend van veel eer, hoe ver, zoo lang, zoo zeer enz.
+
+Hiertoe behooren vanzelve ook die uitdrukkingen, waarin het tweede
+lid een voorzetsel is, als bijwoord gebezigd, b.v. kortom, linksom,
+middenin, nabij, rechtsom, rechtuit, rondom, ronduit; achteraan,
+achterin, achterop, achterover, achteruit; bovenaan, bovenop, bovenuit;
+onderaan, onderin, onderuit; tusschenin, vooraan, voorin, vooronder,
+voorover, vooruit; voortaan enz. Ook af was oorspronkelijk een
+voorzetsel en verkeert dus in hetzelfde geval; derhalve insgelijks:
+achteraf, kortaf, linksaf, rechtsaf, vooraf enz.
+
+Hier is natuurlijk geene sprake van het geval, waarin eene ware
+praepositie door een adverbium voorafgegaan wordt. Alsdan toch
+behouden beide woorden hunne eigene beteekenis, en zou het verbinden
+ten onrechte plaats hebben. Daarom schrijft men gescheiden: midden
+in den tuin; boven op den zolder; het water liep er onder uit.
+
+148. 7) De uitdrukkingen, bestaande uit de bijwoorden van plaats hier,
+daar en waar, wanneer deze, gepaard met een in bijwoord veranderd
+voorzetsel, de waarde hebben van een voornaamwoord, dat door een
+voorzetsel beheerscht wordt, als: hieraan (aan dit), hieraf (van dit),
+daardoor (door dat), daarmede (met dat), waartoe (tot hetwelk) enz.
+
+Ten opzichte van de bijwoorden ergens, nergens, overal en er, tot
+hetzelfde doel met een voorzetsel vereenigd, maakt het Gebruik eene
+uitzondering. Men schrijft gescheiden: ergens aan, nergens door,
+overal bij, er bij, er van, er uit enz., hetgeen blijkbaar daaraan is
+toe te schrijven, dat zoodanige uitdrukkingen met overal, ergens en
+nergens alleen in gemeenzamen stijl voorkomen en meer gesproken dan
+geschreven worden; en dat er meestal door tusscheninstaande woorden
+van zijn voorzetsel gescheiden is: Men had er nooit aan gedacht;
+Hij zou er in dat geval toch toe besloten hebben.
+
+149. 8) De bijwoordelijke uitdrukkingen, die bestaan uit een
+voorzetsel, gevolgd
+
+a) van een zelfstandig naamwoord, dat in die verbinding nimmer een
+bepalend woord bij zich neemt, wanneer òf dit zelfst. naamw. òf
+het voorzetsel zijne beteekenis wijzigt, als: achterwege, onderweg,
+overeind, bijgeval (door een toeval), integendeel, inzonderheid enz.
+
+b) van een bijwoord of een bijvoeglijk naamwoord, wanneer een der
+genoemde woorden of wel het voorzetsel zelve zijne beteekenis heeft
+gewijzigd; als: overdwars, overlang, overluid, opnieuw, vanhier,
+vandaar, vanwaar, voorwaar, voorzeker, voorgoed (verschillend van
+van hier, van daar, van waar, voor zeker, voor goed, in welke laatste
+uitdrukkingen de beide bijeenbehoorende woorden hunne kracht behouden).
+
+c) van de zelfstandige voornaamwoorden al en een: bovenal (boven
+alles), vooral, overal, aaneen, achtereen, bijeen, dooreen, opeen,
+uiteen.
+
+Het voorzetsel te maakt hier natuurlijk eene uitzondering, zoowel
+wanneer het alleen staat, als wanneer het met de datieven der
+lidwoorden de en het tot ter of ten is samengesmolten. Eene der
+gewone functies toch van te is juist het vormen van bijwoordelijke
+uitdrukkingen, terwijl andere zulks slechts bij uitzondering
+doen. Men schrijft daarom gescheiden: te huis, te land, te water,
+ter zee, ten hove, ten dage, ter ure, te paard, te scheep, te voet,
+ter been; te koop, te huur, te geef, ter leen, te kijk, te grabbel,
+te zoek, te berge, te pas, te onpas, te rade, te recht, te onrecht,
+ten onrechte, ten eerste, ten tweede, ten laatste enz.
+
+    Daar het lidwoord en het voornaamw. zelfde, volgens § 146, steeds
+    aaneen geschreven worden, en er geene reden bestaat om ze te
+    scheiden, wanneer er eene samentrekking met te plaats heeft,
+    maken uitdrukkingen als tenzelfden tijde, terzelfder tijd,
+    terzelfder plaats, terzelfder ure enz. natuurlijk uitzonderingen
+    op dezen regel.
+
+In terstond, terug en terdege of terdeeg worden stond, rug en deeg
+niet meer in hunne eigenlijke beteekenis opgevat; vandaar dat
+die uitdrukkingen als samenstellingen te beschouwen zijn en dus
+aaneenverbonden behooren geschreven te worden. Hetzelfde geldt, wel
+is waar, ook bij te berge, maar die uitdrukking staat uitsluitend bij
+slechts één werkwoord: te berge rijzen; hare bijwoordelijke natuur
+wordt dus nagenoeg niet gevoeld, wat bij de andere drie wel degelijk
+het geval is. Terstond en terdege toch kunnen bij ieder verbum gevoegd
+worden, en terug dient om de beteekenis van een vrij aanzienlijk
+getal verba te wijzigen: terugbrengen, -deinzen, -eischen, -gaan,
+-geven, -houden, -roepen, -vragen, -zenden enz. De gevallen staan
+dus geenszins gelijk; weshalve wij geene voldoende reden zien om hier
+van het gevestigde gebruik af te wijken. Wij schrijven dus te berge
+in twee woorden, maar terstond, terug en terdege of terdeeg aaneen.
+
+De uitdrukkingen te leur en te loor, met het thans verouderde
+substantief leur of loor gevormd, komen op zich zelve nooit voor,
+maar de eerste alleen in verbinding met het werkwoord stellen, de
+tweede alleen met gaan, en bij die verbinding nemen de vereenigde
+uitdrukkingen eene nieuwe beteekenis aan, zoodat hier werkelijk eene
+eenheid ontstaat en dus samenstelling plaats heeft. Volgens § 141
+behoren deze uitdrukkingen derhalve, als te zamen een nieuw begrip
+vertegenwoordigende, aaneen geschreven te worden: teleurstellen,
+teloorgaan.
+
+Van bij geldt nagenoeg hetzelfde als van te. In het Middelnederlandsch
+werd het regelmatig gebezigd voor door, evenals het Engelsche by. Deze
+beteekenis, hoewel zeldzamer, is nog niet geheel verouderd, blijkens de
+uitdrukkingen: bij besluit, bij missive, bij een schrijven, bij eene
+verordening, bij reglement enz. Daarom moet bij in uitdrukkingen als:
+bij toeval, bij erfenis, bij uitzondering, bij loting, bij verkiezing
+enz. evenzeer geacht worden zijne eigenlijke beteekenis te hebben als
+in: bij ontstentenis, bij gebrek enz. Bijgeval echter wordt te recht
+aaneen geschreven, omdat geval daar in de min gewone beteekenis van
+toeval voorkomt.
+
+150. 9) Onder de praepositionale uitdrukkingen alleen tegenover,
+rondom, niettegenstaande en ingevolge. De overige, bestaande uit een
+voorzetsel, gevolgd van een substantief, blijven in overeenstemming
+met § 142 gescheiden, omdat dit substantief zelf eene bepaling
+eischt, bestaande uit eenen genitief of uit een ander voorzetsel
+met zijne eigene beheersching; b.v. in geval van nood, naar mate
+van zijne bekwaamheid; en zoo ook door middel van, uit hoofde van,
+in overeenstemming met, in betrekking tot enz., terwijl men zegt
+ingevolge dezen nood, niet van dezen nood of dezes noods. Derhalve ook:
+uit kracht, door toedoen, door bemiddeling, naar gelang, naar luid,
+op hoop, in spijt, ten spijt, ten behoeve, ten gevalle, ten aanzien,
+ten overstaan, ten aanhooren, ten aanschouwen enz.
+
+    Natuurlijk kan er nog minder sprake zijn om die woorden aaneen
+    te schrijven, wanneer het substantief een artikel, pronomen
+    of adjectief bij zich heeft; b.v. als men zegt: naar de mate
+    zijner bekwaamheden, door het krachtigste middel van overreding,
+    in volkomene overeenstemming met zijne bedoelingen, in nauwe
+    betrekking tot uw welzijn enz. In zulke gevallen behoudt ieder
+    woord zijne eigene grammaticale waarde, en vervalt het begrip
+    van een samengesteld voorzetsel geheel.
+
+151. 10) Alle uitdrukkingen, die de waarde van een voegwoord hebben,
+en waarin de beteekenis van ieder deel niet volkomen duidelijk
+uitkomt; b.v. alhoewel, alsmede, alsof, bijaldien, derhalve, dewijl,
+doordien, evenals, ingeval, naarmate, nademaal, tenware, tenzij,
+hoezeer, hoewel, zooals, zoodat, zoowel enz., en zoo ook daarenboven,
+daarentegen, desniettegenstaande, desniettemin. Wanneer echter ieder
+deel zijne eigene kracht kennelijk behoudt, worden zij niet graphisch
+verbonden. Daarom schrijft men gescheiden: niet alleen.... maar
+ook, nu eens.... dan eens, vanhier dat, vandaar dat, dan dat. Zoo
+scheidt men ook: zoolang als, zoodra als; want zoolang en zoodra zijn
+alleen reeds als voegwoorden in gebruik, en derhalve, wanneer zij
+door als gevolgd worden, veeleer als bijwoorden dan als voegwoorden
+te beschouwen. Vergelijk b.v. Zoolang hij ziek is, kan van de zaak
+niets komen, met: Hij zal afwezig blijven, zoolang als zijn broeder
+ziek is. Wanneer nadat en voordat een bijwoord ter versterking vóór
+zich bekomen, worden voor en na, in overeenstemming met § 145, van
+dat gescheiden: lang voor dat, lang na dat.
+
+    Uit deze en de vorige § volgt dat het voegwoord naarmate ook
+    graphisch onderscheiden is van het praepositionale naar mate:
+    Hij werd nederiger, naarmate zijn aanzien steeg. Hij zal naar mate
+    (of naar de mate) van zijne diensten beloond worden.
+
+152. 11) Van de tusschenwerpsels worden helaas en eilieve aaneen
+geschreven, en te recht, omdat laas, mnl. laes, lacy, op zich
+zelf verouderd is, en lieve niet meer als een vocatief gedacht
+wordt. Daarentegen behoort och of, hoewel de conjunctie of daar
+de verouderde beteekenis van indien heeft, vaneen geschreven te
+worden, vermits anders de constructie der volgende woorden niet te
+rechtvaardigen is; vergelijk b.v.: Och, of (indien) gij mij gelooven
+wildet (hoe zou ik mij verheugen).
+
+
+
+
+III.
+
+153. De uitdrukkingen, waarin woorden voorkomen met verouderde
+grammatische vormen, worden aaneen geschreven, omdat die woorden
+bij eene scheiding eene zelfstandigheid zouden erlangen, waarop zij
+bij den tegenwoordigen toestand der taal geene aanspraak meer kunnen
+maken. Hiertoe behooren:
+
+1) de uitdrukkingen, waarin het eerste lid in den sterken manlijken
+of onzijdigen genitief voorkomt, als: goedsmoeds, droogsvoets,
+blootsvoets, blootshoofds, heelshuids, luidskeels (ook luidkeels) enz.
+
+2) de uitdrukkingen, bestaande uit een voorzetsel, gevolgd door
+een sterken manlijken of onzijdigen genitief, als: binnenshuis,
+buitenshuis, binnenslands, buitenslands, binnensmonds, binnensrands,
+binnenstijds, enz.
+
+3) de uitdrukkingen, waarin de d van het zoogenaamde bepalende
+lidwoord door den invloed van den slotmedeklinker van het voorafgaande
+voorzetsel tot t verscherpt wordt of met dien medeklinker ineensmelt,
+als: metterdaad, mettertijd, metterwoon, uitermate.
+
+4) de uitdrukkingen, bestaande uit een substantief, dat bepaald wordt
+door dèr, dès en wès, verouderde vormen van de voornaamwoorden die en
+wat, hetzij beide eene bijstelling uitmaken, als: derhalve, dermate,
+destijds, hetzij het eerste door het tweede geregeerd wordt, als:
+desbevoegd, deskundige, weshalve.
+
+5) de uitdrukkingen, bestaande uit een adjectief in den sterken
+genitief op -er, gevolgd van een substantief in oneigenlijken zin
+genomen, als: allerwegen, halverwegen (verschillend van halfweg),
+gewapenderhand, langzamerhand, gelukkigerwijze, toevalligerwijze;
+hand en wijze worden bijna als suffixen opgevat.
+
+Een genitiefvorm op -er klinkt, uit hoofde van zijne overeenkomst
+met de zeer gewone comparatiefvormen, minder vreemd dan die op -s
+in bloots, goeds, heels enz. Dit schijnt de reden te zijn, waarom
+het Gebruik de verbinding niet noodig acht, wanneer het substantief
+zijne eigenlijke beteekenis behoudt, als in onverrichter zake, ouder
+gewoonte, zaliger gedachtenis enz. Hieruit is het ook te verklaren,
+waarom met luider stem, in aller ijl, te gelijker tijd, niet aaneen
+geschreven worden, maar wel inderdaad, waarin daad niet in den
+eigenlijken zin wordt opgevat.
+
+
+
+Het gebruik van het koppelteeken.
+
+
+154. Wanneer een der opgenoemde regels het graphisch verbinden
+van woorden vordert, doch het werkelijk aaneenschrijven een woord
+opleveren zou van een te vreemd en zonderling voorkomen, of dat uit
+hoofde zijner lengte moeilijk zou te overzien zijn, dan worden de
+deelen door een koppelteeken (hyphen) vereenigd.
+
+155. Men bezigt uit dien hoofde het koppelteeken:
+
+1) Wanneer in een compositum eigennamen of van eigennamen gevormde
+adjectieven voorkomen, als:
+
+a) in de benamingen van koopwaren, waarin het eerste lid de naam
+is van de landstreek of de plaats, die de waar oplevert, of vanwaar
+zij uitgevoerd wordt, b.v. Baai-tabak, Cayenne-peper, Java-koffie,
+Manilla-sigaren, Riga-balsem, Smyrna-vijgen, Zuidzee-traan enz.
+
+Deze schrijfwijze heeft voornamelijk ten doel, den eigennaam duidelijk
+te doen uitkomen. Wanneer deze echter in de uitspraak onherkenbaar
+misvormd is, kan het doel door de scheiding niet meer bereikt worden,
+en schrijft men de deelen werkelijk aaneen; b.v. sinaasappel, voor
+Messina's-appel, enz.
+
+b) in de zelfstandige naamwoorden, waarvan het eerste lid een adjectief
+is, gevormd van een eigennaam, als: Berlijnsch-blauw, Engelsch-zout,
+Friesch-groen, Pruisisch-zuur enz.
+
+c) in de bijvoeglijke naamwoorden, bestaande uit de koppeling van twee
+adjectieven, die van eigennamen zijn afgeleid, als: Engelsch-Russisch,
+Fransch-Engelsch, Franco-Gallisch, Indisch-Europeesch, Indo-Germaansch
+enz.
+
+156. 2) Wanneer titels van personen, in burgerlijke, rechterlijke of
+militaire betrekkingen, bestaan
+
+a) uit twee bastaardwoorden, als: adjunct-commies, adspirant-ingenieur,
+ambassadeur-plenipotentiaris, gouverneur-generaal, minister-resident,
+procureur-crimineel, politie-commissaris, substituut-griffier,
+auditeur-militair, admiraal-generaal, luitenant-generaal,
+luitenant-kolonel, sergeant-majoor.
+
+b) uit een Nederlandsch woord en een bastaardwoord, wanneer beide
+reeds op zich zelve titels zijn, of wanneer het tweede een adjectief
+is, dat dan, strijdig met ons taaleigen, achter het substantief komt:
+grootmeester-nationaal, kapitein-kwartiermeester, kapitein-geweldiger,
+staten-generaal, raad-pensionaris enz.
+
+157. 3) Wanneer geographische eigennamen bestaan uit een eigennaam
+en een bijvoegl. naamwoord of een bijwoord, als: Groot-Britannië,
+Klein-Azië, Nieuw-Holland, Nieuw-York, Rood-Rusland, Wit-Rusland,
+Noord-Brabant, Zuid-Holland, Achter-Indië, Voor-Indië, Beneden-Egypte.
+
+    Het koppelteeken wordt natuurlijk niet gebezigd, wanneer het
+    tweede lid der samenstelling een gemeen zelfst. naamw. is;
+    dus niet in Amazonenrivier, Noordzee, Zuiderzee, Oostzee,
+    Oostergoo, Westergoo, Westland, Opsterland, Salland, Teisterbant,
+    Hartsgebergte, Reuzengebergte.
+
+158. 4) Wanneer een bijvoeglijk woord, hetzij een adjectief, een
+lidwoord of een voornw., alleen betrekking heeft op het eerste
+lid eener volgende samenstelling, niet op dit woord in zijn geheel
+genomen. In dit geval wordt het bijvoeglijke woord door een hyphen
+met het compositum verbonden, als: bolvormige-driehoeksmeting,
+platte-driehoeksmeting, dolle-hondsbeet, 's-Gravendeel, 's-Gravenhage,
+groot-zegelbewaarder, 's-Heerenberg, 's-Hertogenbosch,
+Mijns-Heerenland, oude-kleerkoop, klein-kinderschooltje,
+oude-mannenhuis, ijzeren-spoorweg, rijnsche-wijnflesch,
+desolate-boedelkamer, Beiersch-bierbrouwerij, Groene-weeshuis (naar
+de kleeding der weezen), St.-Catharinagasthuis, Heilige-Geestgasthuis,
+Lieve-Vrouwenkerk enz.
+
+159. Omtrent het schrijven der telwoorden zou men in twijfel kunnen
+staan, in hoeverre zij al of niet verbonden moeten worden. Raadpleegt
+men het gewone gebruik, dan vindt men een telwoord alleen dàn graphisch
+aan een volgend gehecht, wanneer het de waarde van een multiplicatief
+adverbium heeft; b.v. twee in tweehonderd (tweemaal honderd);
+ook worden dertien, veertien, vijftien enz. tot negentien aaneen
+geschreven; in alle andere gevallen laat men de deelen gescheiden. Men
+schrijft b.v. zeshonderd negen en veertig duizend vijfhonderd
+negentien, zes en twintig enz. Daar echter ook het langste telwoord
+een zelfstandig deel eener rede uitmaakt, doet zich de vraag voor,
+of dit gebruik niet is af te keuren, en of niet alle bestanddeelen
+van een samengesteld telwoord ten minste door koppelteekens behooren
+vereenigd te worden. Bij eene nadere beschouwing echter laat zich
+de vraag niet anders dan ontkennend beantwoorden, omdat in zulke
+vereenigingen al de vereischten eener compositie ontbreken, namelijk
+een overheerschende klemtoon, de duidelijke samenvatting der leden
+in ééne voorstelling, en de wijziging der beteekenis van ten minste
+één lid. Zoo zoekt men b.v. in driehonderd vier en vijftig millióén
+zevenhonderd drie en zestig dúízend negenhonderd acht en zéventig
+vergeefs naar een woord, dat door zijn sterkeren nadruk al de overige
+woorden overheerscht en tot een geheel verbindt. Men hoort kennelijk
+drie hoofdaccenten, namelijk op millioen, duizend en zeventig; deze
+zijn even sterk en bewijzen mede, wat iedereen trouwens bij zich
+zelven kan waarnemen, dat de geest het geheele getal niet in eens
+omvat, maar het zich achtereenvolgens in drie gedeelten voorstelt,
+die men zelfs, zonder eenig nadeel voor de duidelijkheid, door
+komma's zou kunnen scheiden. Eindelijk, ieder woord wordt in deze en
+dergelijke verbindingen in zijne gewone beteekenis opgevat, behalve
+dat de getallen, die in vereeniging met honderd als multiplicativa
+staan (tweehonderd, achttienhonderd), door de ellips van maal of
+malen eene gewijzigde kracht bekomen, ten blijke waarvan zij dan ook
+met dit woord graphisch verbonden zijn. De Redactie ziet derhalve
+geene overwegende reden, om hier van de algemeene gewoonte af te
+wijken, die ten overvloede door het overeenstemmend Gebruik in alle
+beschaafde talen gewettigd wordt. Zij laat dus al de bestanddeelen
+van een samengesteld telwoord gescheiden, behalve tien en honderd,
+die aan het onmiddellijk voorgaande gehecht worden: dertien, veertien,
+vijftien, negentien; tweehonderd, zevenhonderd, zeventienhonderd enz.
+
+160. Meer grond bestaat er voor het graphisch verbinden der
+bestanddeelen van samengestelde ranggetallen, als b.v. drie en
+twintigste, vier honderd en zevende, zeshonderd vier en negentigste. In
+deze en dergelijke uitdrukkingen worden de verschillende leden door
+het afleidingssuffix -de of -ste, aan het laatste lid gehecht, tot
+een geheel verbonden, zoodat zij, in den tegenwoordigen toestand
+der taal, tot die soort van eigenlijke samenstellingen behooren,
+waarover in § 140 gehandeld is. Intusschen pleiten gedeeltelijk
+dezelfde redenen, die in de vorige § zijn aangevoerd, hier tegen de
+verbinding der bestanddeelen. Men heeft dergelijke samengestelde
+uitdrukkingen dan ook nooit als eigenlijke composita beschouwd,
+hetgeen daaruit blijkt, dat men oudtijds de suffixen -de en -ste, ten
+minste achter de hoofdbestanddeelen, herhaalde, en b.v. schreef: het
+hondertste ende tiende jaer; drie dusentste vierhonderdste ende seven
+ende tachtigste. Daarom achten wij het ongeraden, met de bedoelde
+uitdrukkingen zoo geheel anders te handelen dan met de eigenlijke
+getallen, en, in strijd met het gevestigde Gebruik in onze en andere
+beschaafde talen, wanstaltige woordvormen voor te staan, die het
+oog dikwijls niet zou kunnen overzien. Wij aarzelen derhalve niet,
+ten opzichte der ranggetallen eene uitzondering op den regel van §
+140 te maken en voort te gaan met gescheiden te schrijven: negen en
+zeventigste, vijfhonderd dertiende, enz.
+
+
+
+
+B. Hoe te handelen met de verbindingsklanken tusschen de leden eener
+samenstelling?
+
+
+161. De tweede onzekerheid bij het schrijven van samengestelde
+woorden betreft den vorm van het eerste lid, die uit de uitspraak niet
+altijd duidelijk blijkt, hetgeen bij vele tot verschil in spelling
+aanleiding geeft. Zoo schrijven b.v. sommigen pereboom en tarwebrood,
+anderen perenboom en tarwenbrood. De Leer der Spelling moet hier
+uitspraak doen.
+
+De onzekerheid spruit uit verschillende oorzaken voort; het is
+van belang die te kennen. Ook bij dit onderzoek is het noodig het
+onderscheid in het oog te houden tusschen de eigenlijke samenstellingen
+en de samenkoppelingen, van welke echter, gelijk reeds is aangemerkt,
+sommige later voor oor en oog in eigenlijke samenstellingen zijn
+overgegaan; vergelijk § 135 en 139. Deze verandering van vorm en
+nog andere redenen, die straks ter sprake komen, maken ook het
+onderscheiden van oudere en jongere samenstellingen noodzakelijk.
+
+De letters, ten opzichte waarvan onzekerheid en verschil bestaat,
+noemt men verbindingsklanken of verbindingsletters. Beginnen wij met
+te onderzoeken, wat men er door te verstaan heeft, welke letters zoo
+te noemen zijn.
+
+162. De woordstammen, d.i. de woorden, van alle buigingsuitgangen
+ontdaan, waren in den oudsten toestand der Indo-Germaansche talen
+tweeërlei: vocalisch, uitgaande op een der korte klinkers a, i en u
+(oe); of consonantisch, eindigende op eene n, voorafgegaan door eene
+korte a, of door eene lange î of û (goth. ei of ô). Bij het vormen
+van eigenlijke samenstellingen werd het eerste lid oorspronkelijk,
+indien het een vocalischen stam had, in zijn onveranderden stamvorm
+voor het tweede lid gevoegd; was het consonantisch, dan werd de n
+afgeworpen, en de voorafgaande lange klinker verkort. Dientengevolge
+eindigde het eerste lid der eigenlijke samenstellingen op weinige
+uitzonderingen na--kennelijk alle onregelmatigheden--steeds op een
+der korte klinkers a, i of u (oe). Daar nu deze klinkers een deel van
+het eerste lid uitmaken, kon er toen bij eigenlijke samenstellingen
+geene sprake zijn van opzettelijk ter verbinding ingevoegde letters.
+
+Uit deze waarneming vloeit nog iets voort. Indien het eerste lid in
+zulke composita voorkwam in zijn stamvorm, zonder eenig teeken dat
+eene betrekking aanduidde, dan is het zeker, dat men oorspronkelijk
+bij het samenstellen volstrekt niet dacht aan de verhouding van het
+eerste lid tot het tweede, maar het aan den hoorder overliet zich
+die verhouding daarbij te denken.
+
+163. Het begrip van samenkoppeling sluit reeds uit zich zelf het
+aanwezig zijn van verbindingsklanken uit. Eene koppeling bestaat in
+het aaneenhechten van twee, soms van meer woorden, die in de rede
+op elkander volgen; daarom komt het eerste lid natuurlijk niet in
+zijn stamvorm voor, maar, zoo het een verbuigbaar woord is, in een
+vorm waarin het in de rede zelfstandig kan optreden; een naamwoord
+derhalve in een naamval van het enkel- of meervoud, een werkwoord
+in de onbepaalde of in de gebiedende wijs. Zoo heeft b.v. het woord
+God in godsdienst den vorm van den 2den, in godebehaaglijk dien van
+den 3den, in godverheerlijkend dien van den 4den naamval, omdat
+die woorden vereenigingen zijn van de uitdrukkingen Gods dienst,
+Gode behaaglijk, God verheerlijkend. Het werkwoord spelen staat
+in spelevaren in de onbepaalde wijs, doch met onderdrukte n, omdat
+dit woord eene verbinding is van spelen varen (verg. lezen leeren);
+in vergeet-mij-nietje staat vergeten in de gebiedende wijs.
+
+164. Doch bestonden er oorspronkelijk geene verbindingsklanken,
+verschillende oorzaken hebben samengewerkt om hun bestaan eerst te
+onderstellen, en later werkelijk zulke letters in te voegen. Daar
+de woordstammen onveranderd natuurlijk alleen in samenstellingen
+voorkwamen, maar in de verbogen vormen, onder welke zij in de rede
+optraden, allerlei wijzigingen ondergingen, geraakte de natuur van
+de eindklinkers der stammen spoedig in vergetelheid, en begon men ze
+voor opzettelijk ingevoegde klanken, voor bloote verbindingsletters,
+aan te zien. Zij werden allengs zwakker uitgesproken, en gingen
+ten laatste in de toonlooze e over. Zoo ontstonden b.v. dageraad,
+nachtegaal, bruidegom van de stammen daga, nahta, bruthi. Wanneer men
+deze woorden vergelijkt met de later gevormde dagboek, nachtverblijf,
+bruidleidster, enz., dan krijgt de toonlooze e, ofschoon een deel van
+het eerste lid zijnde, het voorkomen van eene ingevoegde letter zonder
+beteekenis of reden van bestaan, van een blooten verbindingsklank. Haar
+aanwezen bewijst intusschen, dat de genoemde woorden tot de oudste
+samenstellingen behooren, uit den tijd, toen men de woordstammen daga,
+nahta en bruthi nog kende.
+
+165. Even willekeurig schijnt de toonlooze e in vele samenstellingen,
+wier eerste lid vroeger op dezen thans afgesleten klinker eindigde,
+b.v. in wiegelied, harteleed, bruggegeld, ruggegraat, willekeur enz.,
+van de verouderde vormen wiege, harte, brugge, rugge, wille.
+
+166. Bij samenkoppelingen hebben andere oorzaken gewerkt om letters,
+die inderdaad tot het eerste lid behooren, als ingevoegd te doen
+beschouwen. De tweede naamval, die thans alleen in het enkelvoud van
+het manlijke en onzijdige geslacht een kenmerkenden uitgang heeft (-s,
+-es, -n of -en), nam voorheen ook bij zwakke vrouwelijke woorden,
+als vrouwe, kerke, eere, eene -n aan: der vrouwen, der kerken, der
+eeren. Het meervoud, dat thans in alle naamvallen op eene -n of eene
+-s eindigt, ging vroeger bij alle sterk verbogen woorden op -e uit
+(in den 3den naamval op -en): honde, geite, dinghe, of bij sommige
+onzijdige op -er: kinder, kalver. Het was dus natuurlijk, dat men,
+toen er geene vrouwelijke genitieven op -n, geene meervouden op -e
+of -er meer bestonden, de -n, -e of -er in woorden als vrouwenkleed,
+eerenprijs, paardeboonen, kinderkamer, raderwerk enz. voor ingevoegde
+letters aanzag.
+
+Voorheen vormde men, naar het schijnt meest van werkwoorden,
+adjectieven op -el, als behaghel, krijgel, schamel, vergetel, vermetel,
+verstandel. Zij werden vooral in samenstellingen en afleidingen
+gebezigd, als in schamelheid, vergetelheid, vermetelheid. Was nu zulk
+een adjectief buiten gebruik geraakt en vergeten, dan kreeg -el in
+eene samenstelling het voorkomen van willekeurig ingevoegd te zijn,
+b.v. in schorselwoensdag, schortelkleed, schrikkeljaar, schrikkelmaand,
+troostelbier enz.
+
+167. Toen men nu eenmaal van het bestaan van verbindingsklanken
+meende overtuigd te zijn, was het natuurlijk dat men bij het vormen
+van nieuwe composita, als op het gevoel af, naar bestaande modellen
+te werk ging en dikwijls geheel ten onrechte letters invoegde. Op
+die wijze ontstonden, naar het voorbeeld van koningsmoord,
+vaderlandsliefde, kindskind, de composita jongelingsvereeniging,
+belegeringswerken, vrijheidsliefde, dochtersman, waardoor de s in
+composita ook achter vrouwelijke substantieven allengs het teeken van
+den tweeden naamval werd; naar ganzemarkt, paardekooper, hoenderhok,
+waarin het eerste lid een meervoud voorstelde, ook andere waarbij men
+aan een enkelvoud dacht, als ganzepen, paardestaart, hoenderei; naar
+krijgsman, krijgstuig ook leidsman, scheidsmuur; naar schorteldoek,
+schrikkeljaar ook ringelduif, noteltere (noteboom).
+
+Dientengevolge heeft men thans het volste recht om van
+verbindingsklanken te spreken; en, daar het niet altijd met zekerheid
+kan bepaald worden, of eene letter tot het voorste lid behoort,
+of slechts ingelascht is, zullen wij ook de wettig aanwezige onder
+den naam van verbindingsklanken of -letters begrijpen. Onder deze
+benamingen worden derhalve hier verstaan de letters -e, -n, -s,
+-el, -en en -er, voorkomende in het midden van samenstellingen,
+en niet behoorende tot den hedendaagschen stam van het eerste lid;
+dus b.v. de e in dageraad, de s in wolfsklauw, de lettergreep el in
+schorteldoek, en in menschenbloed, er in hoenderhok, omdat de stammen
+der eerste leden thans dag, wolf, schort, mensch, hoen luiden.
+
+168. Moest het vermelde noodwendig de strekking hebben om den
+vorm onzer composita onzeker te maken, er kwam nog de bekende
+eigenaardigheid van het Nederlandsch bij, dat wij de n achter
+eene toonlooze e slechts zeer flauw uitspreken en soms geheel
+onderdrukken. Daarom kan het gehoor alleen niet meer beslissen, of
+men pere- of perenboom te schrijven heeft; daardoor hebben sommige
+infinitieven, b.v. ruilen in ruilebuiten, spelen in spelevaren,
+hunne n verloren. Dat onderdrukken had natuurlijk het meest plaats
+in dagelijksche woorden, die men vaker hoorde uitspreken, dan men ze
+geschreven zag. In het omgekeerde geval bleef de n bestaan. Dit ziet
+men onder andere aan het zeldzaam voorkomende eerenprijs (naam eener
+plant), dat men in de woordenboeken met eene n geschreven vindt,
+naast het meer gebruikelijke eereprijs, in den eigenlijken zin van
+het woord genomen.
+
+169. Er is nog meer dat het bepalen van den vorm der composita moeilijk
+maakt. In de vroegste tijden reeds ging men, schijnbaar althans, met
+willekeur te werk, en vormde men, zonder eenig merkbaar onderscheid
+in de beteekenis te stellen, nu eens eigenlijke samenstellingen, dan
+eens koppelingen. De namen van de dagen der week leveren merkwaardige
+voorbeelden van die schijnbare regelloosheid op. Zondag, Maandag,
+Donderdag, Vrijdag, Zaterdag zijn eigenlijke samenstellingen, ofschoon
+het eerste lid, blijkens lat. dies Solis, Lunae enz., stellig in de
+betrekking van den genitief staat. Daarentegen zijn Dinsdag (Dies dach,
+dag van den god Die) en Woensdag (Wodans dach), meer overeenkomstig
+met de Latijnsche voorbeelden dies Martis en dies Mercurii, slechts
+koppelingen. Die ongelijkheid, ofschoon zij waarschijnlijk hare
+oorzaken heeft, laat zich thans niet meer verklaren. Men zal zulks
+moeten erkennen, als men bedenkt, dat men in het Middelnederlandsch
+zoowel Manendach, met den zwakken genitief van mane, als Maendach,
+Donresdach (Donderdag) naast Donredach en Vriendach of Vrijndach
+naast Vridach aantreft. Ook later ging men--voor ons verstand ten
+minste--niet regelmatiger te werk. Zoo geeft, om slechts iets te
+noemen, Kiliaan sonnenschijn op, als eene koppeling van schijn met
+den zwakken genitivus sonnen; maar daarentegen maenschijn, als eene
+echte samenstelling van maen en schijn.
+
+170. Hier komt nog bij, dat de taal thans stellig naar
+andere beginselen te werk gaat en meer naar duidelijkheid
+streeft. Bepaaldelijk wil zij den vorm van het meervoud, waar
+het begrip het denkbeeld van een meervoud medebrengt, terwijl
+men zich oudtijds met den stamvorm vergenoegde. Dit blijkt
+b.v. uit de vergelijking van de nieuwere woorden beeldengalerij,
+krankzinnigengesticht, woordenboek enz. met de oudere beeldhouwer,
+weeshuis, woordboeck enz.
+
+171. Uit deze waarnemingen, beschouwd in verband met het
+onderdrukken der n, volgt, dat men bij het verklaren en bepalen der
+verbindingsletters, althans in de bijzondere gevallen, weinig of
+geen licht kan vinden bij onze Ouden, omdat dezen, oogenschijnlijk
+ten minste, zonder regelmaat te werk gingen. Zoo laat zich
+b.v. niet uitmaken, of ons hedendaagsche zonneschijn en maneschijn
+samenstellingen zijn van zon en maan in hun verouderden vorm sonne
+en mane, dan wel koppelingen, bloote aanhechtingen van schijn aan de
+zwakke genitieven sonnen en manen, met dezelfde onderdrukking der n,
+die b.v. in spele(n)varen heeft plaats gehad.
+
+172. Te midden echter van al die schijnbare onregelmatigheden
+straalt een beginsel door, dat thans nog geldt, te weten het streven
+naar welluidendheid, of liever, negatief gesproken, het zoeken om
+onwelluidende vormen te vermijden.
+
+Ontegenzeglijk klinkt het samentreffen van sommige medeklinkers
+nagenoeg even onaangenaam, als zulks algemeen erkend wordt van de
+onmiddellijke opeenvolging van twee klinkers, waarvoor men zelfs
+opzettelijk een naam, hiatus, gaping, heeft uitgedacht. Sommige
+verbindingsletters hebben dan ook buiten tegenspraak geen ander
+doel, dan het vermijden van zulk een wanluidend samentreffen, en niet
+zelden strekt de e alleen om twee medeklinkers, de n om twee klinkers
+te scheiden.
+
+173. Even zeker is het, dat buitengewoon lange samenstellingen
+onwelluidend zijn en daarom door de taal zooveel mogelijk vermeden
+worden. Dit blijkt duidelijk uit woorden als jongelingsvereeniging,
+vondelingshuis en dergelijke, voor jongelingenvereeniging,
+vondelingenhuis: vormen, die men niet gebruikt, omdat zij ééne
+lettergreep langer zijn, ofschoon zij door de analogie van
+boerenbedrijf, ziekenhuis enz. zouden gevorderd worden.
+
+174. Van het tegenwoordige standpunt beschouwd, schijnt het alleszins
+wenschelijk dat er regels gesteld worden, die volstrekte regelmatigheid
+in de samenstellingen brengen, en waarbij men de beteekenis en de
+onderlinge verhouding der leden niet voorbijziet. Uit alles echter
+moet gebleken zijn, dat zulks geheel ondoenlijk is. Een aantal woorden
+uit vroegeren tijd, samengesteld naar thans onbekende beginselen, of
+schijnbaar tegen alle beginselen aan, hebben een vasten vorm gekregen,
+die nu niet meer te veranderen is, b.v. eierdop, eierschaal. Aan het
+stellen van algemeene regels, voor eene geheel consequente en tevens
+logisch juiste compositie, is derhalve niet te denken, dewijl zulks
+onvermijdelijk eene wijziging in den vorm van een zeer groot aantal
+woorden ten gevolge zou moeten hebben, die, zoo zij daardoor ook
+al niet geheel onkenbaar werden, dan toch een al te zonderlingen
+indruk maken zouden. Wien toch zou het niet bevreemden dagraad,
+bruidsgom en nachtgaal geschreven te vinden, ofschoon deze woorden in
+overeenstemming zouden zijn met dagboek, dagregister, dagreis enz.,
+met bruidsdagen, bruidstranen, bruidsgift, bruidsgoed enz., en met
+nachtgewaad, nachtgoed, nachtkaars enz.
+
+Logisch juist zijn de woorden ziekenhuis, oude-mannenhuis,
+invalidenhuis, kinderhuis (met het oude meervoud kinder); minder goed
+zijn weeshuis en duifhuis, hoewel te rechtvaardigen, als gevormd naar
+de oorspronkelijke wijze van samenstellen; geheel onverdedigbaar is
+daarentegen vondelingshuis. Doch wie zou zijne goedkeuring willen
+hechten aan een regel, die voorschreef met strikt logische juistheid
+kinderenhuis, vondelingenhuis, weezenhuis te schrijven, en duifhuis
+door duivenhuis te vervangen, ten einde het met duivenhok en duiventil
+in overeenstemming te brengen?
+
+175. Is het stellen van algemeen geldige regels voor het vormen van
+composita volstrekt onmogelijk, het is gelukkig ook niet noodig. De
+Spelling heeft alleen te bepalen, hoe de gesproken woorden, haar
+door de Etymologie of het Gebruik kant en klaar geleverd, behooren
+geschreven te worden. Zij behoeft zich dus slechts te bemoeien met
+die samenstellingen, wier vorm niet duidelijk uit de uitspraak blijkt,
+en waarvan dientengevolge verschillende schrijfwijzen bestaan.
+
+176. Doch ook zóó genomen heeft de zaak nog vele bezwaren in. Het
+aantal der onzekere vormen is groot en bestaat uit verschillende
+soorten; en daarnevens bevinden zich verscheidene woorden, tot
+dezelfde soorten behoorende, die steeds onveranderlijk op dezelfde
+wijze geschreven worden, wier vormen dus wel degelijk bepaald zijn,
+maar naar verschillende en tegenstrijdige beginselen. Zoo schrijft
+men onveranderlijk sterrekunde en instrumentmaker, met sterre en
+instrument in den enkelvoudigen stamvorm; daarentegen, evenzeer
+onveranderlijk, volkenkunde en sigarenmaker, met volk en sigaar
+in den meervoudsvorm. Het is duidelijk, dat er geen regel bestaan
+kàn, waarin beiderlei vormen gelijkelijk passen. Welke regels
+men dus ook voor de onzekere vormen aanneme, er blijven altijd
+eenige woorden over, die, zoo men te hunnen opzichte het Gebruik
+wil blijven eerbiedigen, noodwendig buiten de regels vallen. Men
+zou de zoodanige als uitzonderingen kunnen beschouwen en vermelden,
+indien de uitspraak en spelling van alle even zeker ware als die van
+de vier bovengenoemde, of indien er eenig herkenningsteeken bij die
+uitzonderingen bestond. Daar dit echter in geenen deele het geval is,
+en men toch wel niet verlangen kan, dat wij geheel beginselloos te
+werk gaan, zoo blijft ons niets anders over, dan 1º. eenige regels aan
+te nemen, die, zoo weinig mogelijk met het oude gebruik strijdende,
+op de hedendaagsche richting der taal gegrond zijn, en daardoor recht
+geven tot de verwachting, dat nieuwe woorden dienovereenkomstig zullen
+gevormd worden; en 2º. de weinige woorden, wier vorm door het Gebruik
+anders bepaald is, met die regels in overeenstemming te brengen. Uit
+het aangevoerde toch moet niet slechts de onmogelijkheid gebleken
+zijn van dit te vermijden, maar ook evenzeer de wenschelijkheid,
+dat er eenmaal een einde kome aan de bestaande wanorde in het stuk
+der compositie, en dat men daarbij duidelijk bewuste verstandige
+beginselen volge. Wij voor ons ten minste rekenen ons verplicht
+daarnaar te streven.
+
+177. Het is duidelijk, dat de Spelling ook bij het stellen van zulke
+regels, althans in de eerste plaats, behoort te werk te gaan naar
+dezelfde beginselen, die bij het schrijven der grondwoorden gelden,
+voor zooverre die hier van toepassing kunnen zijn. De Regels der
+Gelijkvormigheid (§ 49) en der Afleiding (§ 54) bepalen den vorm der te
+verbinden woorden, doch zwijgen natuurlijk van de verbindingsletters;
+en daar men geheel van de onderstelling uitgaat, dat de Uitspraak niet
+beslist, zullen voornamelijk de Analogie (§ 59) en de Welluidendheid
+(§ 62) moeten geraadpleegd worden.
+
+In één opzicht zal men genoodzaakt zijn van de aangenomen gewone
+beginselen af te wijken: aan het Gebruik zullen hier aan de eene zijde
+minder, aan de andere meer rechten moeten toegekend worden. Nergens
+had dit vrijer spel dan in het stuk der compositie, waar zoovele
+verschillende beginselen golden, en aanleiding gaven om de meest
+uiteenloopende richtingen aan te nemen. Zal er eenige regelmaat in het
+schrijven der samenstellingen bestaan, dan zal men soms van het Gebruik
+moeten afwijken, zonder te kunnen bewijzen dat het volstrekt verkeerd
+is, terwijl men het in andere gevallen zal moeten eerbiedigen, ofschoon
+het moeilijk kan gerechtvaardigd worden; vergel. hier § 66. Zoo is de
+spelling zedeleer en sterrekunde op zich zelve geheel wettig, als eene
+samenstelling met den stamvorm zede en sterre; maar de Analogie en de
+hedendaagsche richting der taal eischen zedenleer en sterrenkunde;
+hier kunnen wij het Gebruik niet langer laten gelden. Daarentegen
+zijn de gewone vormen eierdop, eierschaal (bij Kiliaan nog ey-dop,
+ey-schale) verkeerd, en het meervoud door niets goed te maken; doch
+wie zal nu eidop, eischaal willen geschreven zien?
+
+178. Daar de bemoeiingen der Spelling zich niet verder behoeven uit
+te strekken dan tot die verbindingsletters, die in de uitspraak niet
+duidelijk worden gehoord, is het klaar, dat alle onderzoekingen zich
+hier bepalen tot de n en de s. Men kan alleen onzeker zijn, of eene
+toonlooze e al of niet door n gevolgd, en of eene s of z, waarmede
+het tweede lid begint, al of niet door eene s wordt voorafgegaan;
+b.v. of men konijnen- of konijnehaar, dorps- of dorp-schuit, eenigs-
+of eenig-zins te schrijven heeft. Omtrent de overige letters, over
+het al of niet aanwezig zijn van e en er, en van s, niet door s of
+z gevolgd, beslist de Uitspraak.
+
+Ten einde onder de duizenden samengestelde woorden niet geheel in
+den blinde rond te tasten, zal het dienstig zijn vooraf na te gaan,
+onder welke soort van samenstellingen de vermelde onzekerheden
+worden aangetroffen. Bij dat onderzoek zullen wij het veiligst te
+werk gaan, indien wij achtereenvolgens die woordsoorten uitmonsteren,
+bij welke eene inlassching van verbindingsletters niet denkbaar is,
+of in elk geval verkeerd zou wezen. Daar de verbindingsletters steeds
+òf werkelijk uitgangen van het eerste lid zijn, òf als zoodanig worden
+aangemerkt, zal men de samenstellingen naar de natuur van het eerste
+lid in soorten of klassen moeten onderscheiden.
+
+Alleen een voegwoord kan niet het eerste lid eener samenstelling
+uitmaken; alle andere rededeelen, zelfs het lidwoord van bepaaldheid,
+b.v. in dewijl, en de tusschenwerpsels ei en he in eilaas en helaas,
+treden als eerste leden van composita op. Voor zooverre echter de
+samenstellingen met onverbuigbare woorden beginnen, is het duidelijk,
+dat er geene sprake van verbindingsletters kan wezen. Immers vermits
+deze letters steeds werkelijke of gewaande buigingsuitgangen zijn,
+ontbrak bij de woorden, die met indeclinabilia, met bijwoorden,
+voorzetsels of tusschenwerpsels beginnen, de aanleiding tot
+het aanwezig zijn of tot het ontstaan van verbindingsletters
+geheel en al. Men treft er onder dezulke dan ook geene aan, zelfs
+niet waar de welluidendheid ze zou kunnen vorderen. Men schrijft
+algemeen medearbeider, medeërfgenaam, medeïngezetene, medeoorzaak,
+medeüitverkorene, waarin niemand ter wegneming van den hiatus eene n
+invoegt; eene waarneming, die bewijst, dat ook die verbindingsletters,
+die blootelijk voor de welluidendheid strekken, toch naar de analogie
+der buigingsletters ontstaan zijn.
+
+De met onverbuigbare woorden aanvangende samenstellingen leveren
+derhalve ten opzichte der verbindingsletters geene onzekerheden op;
+deze zijn dus alleen denkbaar bij die soorten van composita, wier
+eerste lid verbuigbaar is. Doch ook van deze vallen terstond een paar
+soorten weg, waarover men zich niet verder te bekommeren heeft. De
+hoofdgetallen blijven in de eigenlijke samenstellingen onveranderd,
+en staan in zooverre gelijk met de onverbuigbare woorden. Men zegt en
+schrijft driewerf, viermaal, vijfhoek, zeskantig, driesprong, tiental,
+honderdvoud, duizendvoudig enz. De vormen op -en, als tweeën, drieën,
+vieren enz., komen slechts alleenstaande, nooit in samenstellingen
+voor; het gewone vierendeel is eene verbasterde uitspraak voor
+vierdedeel. Er bestond dus ook nooit aanleiding tot het ontstaan
+eener verbindings-n, zelfs niet ten gevalle der welluidendheid, hier
+evenmin als bij de indeclinabilia; men zegt tweeoogig en driearmig,
+niet tweenoogig en drienarmig. De vrouwelijke genitiefvorm op -er
+treedt slechts voor -lei en -hande in eenerlei, tweeërhande enz. en
+baart geene twijfelingen. Van de telwoorden blijven derhalve alleen
+die weinige ter nadere behandeling over, die, als geen en veel,
+op de wijze van bijvoeglijke woorden verbogen worden.
+
+Ook de zelfstandige voornaamwoorden vallen buiten het
+onderzoek. Van deze komt alleen zelf als het eerste lid in
+samenstellingen voor. Ofschoon men het voorheen wel eens eene s
+gaf, en b.v. soms zelfsbedrog schreef, in het hedendaagsche gebruik
+blijft het onveranderlijk zelf: zelfbeschuldiging, zelfvertrouwen,
+zelfverloochening enz.
+
+179. Uit het aangevoerde volgt, dat alle twijfelachtige gevallen
+moeten gezocht worden onder woorden, aanvangende met zelfstandige
+naamwoorden, werkwoorden of bijvoeglijke woorden, te weten
+lidwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, bijvoeglijke voornaamwoorden
+en onbepaalde telwoorden. Deze waarneming stelt ons in staat om
+over den aard der verbindings-s en -n te oordelen. De n zal achter
+zelfstandige naamwoorden òf het teeken moeten zijn van den zwakken
+genitief, òf dat van het meervoud; achter bijvoeglijke woorden een
+naamvalsuitgang; achter werkwoorden het teeken van den infinitief;
+òf zij zal bloot euphonisch moeten wezen, wat achter allerlei woorden,
+behalve indeclinabilia, kan plaats hebben. De s kan achter zelfstandige
+naamwoorden den genitief of het meervoud aanduiden; achter bijvoeglijke
+woorden zal zij het teeken van den sterken genitief wezen; òf zij zal
+achter beide soorten als euphonisch zijn te beschouwen; achter stammen
+van werkwoorden zal zij slechts de laatstgenoemde waarde kunnen hebben.
+
+Beginnen wij met het onderzoek naar
+
+
+
+De inlassching der verbindings-n.
+
+180. Uit de vorige § vloeit voort, dat men bij het oordeelen
+over de noodzakelijkheid of overtolligheid der verbindingsletters
+volstrekt noodig heeft te weten, tot welke soort van woorden het
+eerste lid behoort. In de meeste gevallen is dit niet moeilijk te
+bepalen. Een werkwoord, al staat het in den stamvorm, laat zich
+door zijne beteekenis in den regel duidelijk genoeg onderkennen;
+doch substantieven en adjectieven zijn niet altijd zoo gemakkelijk
+te onderscheiden. Met name is dit het geval met de stoffelijke
+bijvoeglijke naamwoorden en de zelfstandige, waarvan zij gevormd zijn
+door aanhechting van het achtervoegsel -en, welks n in het dagelijksch
+leven zelden duidelijk uitgesproken, maar meestal geheel onderdrukt
+wordt. Dit maakt, dat men op het gehoor af niet kan onderscheiden, of
+men in samenstellingen met zelfstandige naamwoorden of met stoffelijke
+adjectieven te doen heeft; of men b.v. tarwen- of tarwebrood, rijsten-
+of rijstebrij moet schrijven. Daar de uitspraak hier niet beslist,
+en de beteekenis, oppervlakkig beschouwd, beide schrijfwijzen schijnt
+te wettigen, zal de analogie moeten geraadpleegd worden. Men heeft te
+vragen, of er andere samenstellingen bestaan, waarvan het eerste lid
+stellig en buiten allen twijfel een stoffelijk bijvoeglijk naamwoord
+is. Bij onderzoek blijkt, dat er geen enkel zoodanig woord is te
+vinden, maar integendeel een aantal, waarin het eerste lid uit
+een zelfstandig naamwoord bestaat, dat de plaats bekleedt van een
+stoffelijk bijvoeglijk naamw., of althans hetzelfde uitdrukt. Zoo
+spreekt men van blik-, hout-, ijzer-, koper- en tinwaren; van
+hout-, ijzer-, koper- en zilverwerk; van goud-, ijzer-, koper- en
+zilverdraad; van goud- en zilverlaken; van goudguldens en zilvergeld;
+van stroohoeden; van steen- en suikergoed; van pleisterbeelden;
+van steen- en zandwegen; van steenrotsen, stroodaken en turfmuren;
+van amandeltaarten, honingkoeken en peperkoek; terwijl er geen enkel
+compositum met gouden, zilveren enz. is aan te wijzen. Hieruit blijkt
+duidelijk genoeg, dat onze taal geene samenstellingen met stoffelijke
+bijvoeglijke naamwoorden kent.
+
+Dit liet zich reeds a priori voorzien. Het Nederlandsch toch,
+ofschoon zoozeer als eenige taal het vermogen bezittende om samen
+te stellen, maakt evenwel van dat vermogen slechts met tact en
+wijze spaarzaamheid gebruik. Het vormt geene samenstellingen,
+waaraan geene behoefte is; het koppelt daarom ook geen adjectief aan
+het volgende substantief, wanneer er geen nieuw begrip ontstaat,
+verschillende van dat, wat de woorden onvereenigd reeds zouden
+uitdrukken. Composita als aequatoriaalcirkel, gymnasiaalonderwijs,
+proportionaalpasser, privaatlessen enz. zijn germanismen, even
+grof als privaataudientie, privaatleven, existentiaaloordeelen
+en dergelijke. Een compositum goudenhorloge kon niet ontstaan,
+omdat gouden horloge volkomen hetzelfde uitdrukt. Men kan derhalve
+in de uitspraak roggenbrood, tarwenbrood enz., geene stoffelijke
+bijvoeglijke naamwoorden erkennen. Het moge wezen, dat roggebrood,
+tarwebrood enz. ontstaan zijn door het samenkoppelen van roggen
+brood, tarwen brood enz., ten gevolge waarvan sommigen roggenbrood
+en zelfs roggembrood uitspreken; maar nu de gevoelens verdeeld zijn,
+moet het taaleigen beslissen. Het is uit dien hoofde raadzaam te
+schrijven: boekweitebrood, gerstebrood, roggebrood, tarwebrood,
+als samenstellingen met boekweit (oudtijds boeckweyte), gerst
+(oudt. gerste), rogge en tarwe; en zoo ook rijstebrij, rijstepap,
+gelijk haverbrij, gortpap, meelpap, van rijst (oudt. rijs) met eene
+ingelaschte e of te naar het voorbeeld der overige samenstellingen, die
+meestal drielettergrepig zijn. Wie in sommige der opgenoemde woorden
+de n zou willen laten hooren, zou de woorden moeten scheiden en roggen
+brood, weiten pannekoeken enz. schrijven, dewijl de n zich ook niet
+als teeken van den zwakken genitivus laat rechtvaardigen, vermits
+de taal de betrekking tusschen de stof en het daaruit vervaardigde
+nooit door een 2den naamval uitdrukt. Daarentegen schrijve men:
+boonenbrood, kanenbrood, gruttenbrij, frambozenkoekjes, erwtensoep,
+omdat deze gevormd zijn van de meervouden boonen, kanen, grutten,
+frambozen, erwten.
+
+Verder volgt hieruit, dat men, van aarden vaatwerk en van een kunstweg
+sprekende, overeenkomstig het bijna algemeene gebruik, aardewerk en
+aardebaan zeggen moet; niet aardenwerk, aardenbaan, ofschoon deze
+vormen, taalkundig nooit te verdedigen, wel door eene ongeoorloofde
+samenkoppeling met aarden kunnen ontstaan zijn.
+
+181. Indien het zeker is, dat men in die gevallen, waarin de zin
+desnoods een stoffelijk bijvoeglijk naamwoord zou toelaten, met een
+zelfstandig naamw. te doen heeft, dan lijdt het wel geen twijfel,
+dat zulks nog veeleer het geval is bij woorden, in wier beteekenis
+slechts met moeite die van een stoffelijk bijvoeglijk naamwoord in
+te wringen is. In dit geval verkeeren de boomnamen, samengesteld met
+een woord, dat reeds op zich zelf een boomnaam is, b.v. berkeboom,
+beukeboom enz. Een berkeboom is toch wel bezwaarlijk op te vatten
+als een berken of berkenhouten boom, gelijkstaande met berken bezem,
+berken roede. Daarom treft men in berke-, beuke-, denne-, eike-,
+elze-, essche-, ijpe-, sparre- en wilgeboom, waarin sommigen eene n
+schrijven, evengoed als in abeel-, ceder-, olm-, palm- en pijnboom,
+en in lindeboom, waarin nooit eene n gehoord wordt, geene bijvoeglijke
+naamwoorden aan, maar de boomnamen in hun ouden vorm berke, beuke,
+denne, eike enz., uit den tijd toen zij, gelijk linde nog, op e
+uitgingen. Daar boom in berkeboom als het ware de appositie is van
+berk, en beide leden derhalve in gelijke betrekking staan, is de n
+ook niet als teeken van den zwakken genitief te verdedigen.
+
+    De woorden grenen en vuren, die in onze taal den grondvorm missen,
+    maar rechtstreeks zijn afgeleid van Noordsche benamingen van
+    denneboomen, zijn wel stoffelijke bijvoegl. naamwoorden; doch daar
+    de grondvormen bij ons onbekend zijn, kunnen zij niet anders dan
+    als Nederlandsche grondwoorden beschouwd worden, die als zoodanig
+    in de samenstelling onveranderlijk zijn.
+
+
+
+
+De n achter substantieven als teeken van den zwakken genitief.
+
+
+182. De n kan als teeken van den genitief gewettigd schijnen achter de
+substantieven der zwakke declinatie, dat wil zeggen achter dezulke,
+die in den 2den naamval van het enkelvoud n of en aannemen, en die
+zich voorheen ook daardoor onderscheidden, dat zij in alle naamvallen
+van het meervoud op en uitgingen, terwijl die der sterke declinatie
+e of s aannamen. Deze zijn, behalve het onzijdige hart (des harten),
+louter manlijke persoonsnamen; te weten alle die op e eindigen,
+als bode, erve, getuige; de als persoonsnamen gebezigde bijvoeglijke
+naamwoorden: arme, bediende, blinde, gedaagde, gevangene, kreupele,
+lamme, rijke, overste, zieke enz., waartoe ook die behooren, welke
+de e hebben afgeworpen, als dwaas (des dwazen), gek, vrek, zot, en
+eindelijk nog graaf, heer, mensch, paus, prins en vorst, die voorheen,
+op paus na, insgelijks op e uitgingen, en gedeeltelijk soms nog met
+e geschreven worden, als grave, heere, mensche.
+
+183. De zwakke declinatie was oudtijds veel talrijker en bevatte niet
+slechts nog andere manlijke en onzijdige substantieven, die thans
+sterk verbogen worden, maar ook vrouwelijke, die nu alle verbuiging
+hebben verloren.
+
+Tot de manlijke behoorden nog andere persoonsnamen, als hertog, jood,
+profeet, slaaf, soldaat;--diernamen als aap, beer, bul of bol, draak,
+haan, haas, os, pauw; en namen van levenlooze dingen, als gaard,
+naam, wil. Deze gingen insgelijks meest op de toonlooze e uit: jode,
+profete, slave, ape, bere, bolle, drake, hane, hase, osse, paeuwe,
+gaerde, name, wille enz.
+
+Ook de onzijdige ooge en oore werden oorspronkelijk zwak verbogen,
+ten gevolge waarvan zij eerst vrouwelijk werden, om later, na afwerping
+der e, tot het onzijdige geslacht terug te keeren.
+
+Grooter was de klasse der vrouwelijke zwakke substantieven, waartoe
+vrouwe, coninginne, deure, eere, kerke, mane, sonne e.a. behoorden.
+
+184. De verbuiging der genoemde woorden veranderde natuurlijk niet
+plotseling en op eenmaal; zij bleef lang tusschen zwak en sterk
+dobberen, zoodat men zelfs bij eenen en denzelfden schrijver nevens
+elkander des profeets en des profeten, des leeuws en des leeuwen,
+des osses en des ossen, der vrouwe en der vrouwen, der aerde en der
+aerden, der eere en der eeren enz. aantreft.
+
+Het langst hield de zwakke vorm stand, wanneer het regeerende
+substantief of een ander innig verbonden woord op den genitief
+volgde. Zoo leest men bij dezelfde schrijvers: eens profeten sone, des
+leeuwen muyl, des profeten Jeremia enz., naast: de stemme eens fellen
+leeuws, Ahia des profeets enz., waar de omgekeerde woordschikking
+plaats heeft.
+
+185. Uit constructiën als de eerstgenoemde, waarin de genitief vóór het
+beheerschende woord staat, b.v. eens profeten sone, eens vorsten telg,
+eens heeren knecht, des prinsen vlag, eens bullen pees, eens hanen
+poot, eens leeuwen muil, eens ossen tong enz., konden lichtelijk
+door koppeling composita ontstaan, als profetenzoon, vorstentelg,
+heerenknecht, prinsenvlag, bullenpees, hanenpoot, leeuwenmuil,
+ossentong enz.; op dezelfde wijze als Godszoon, bokspoot, hondstand,
+wolfshonger enz. uit Gods zoon, eens boks poot, eens honds tand, eens
+wolfs honger. Zeker is het dat sommige samenstellingen werkelijk aan
+zulk eene koppeling haar ontstaan te danken hebben, b.v. 's-Gravenhage,
+'s-Hertogenbosch, Mijns-Heerenland, eerenprijs (naam eener plant);
+het afgekorte lidwoord 's (voor des), het voornaamw. mijns en het
+gemis van het meerv. van eer of eere stellen zulks buiten twijfel. Men
+mag dus veilig aannemen, dat ten minste eenige der bovengenoemde,
+misschien alle, en nog vele andere koppelingen enkelvoudige genitieven
+bevatten. Doch even zeker is het, dat men daarbij, behalve bij
+eigennamen, gelijk de bovengenoemde van lidwoorden of voornaamwoorden
+vergezeld, thans niet meer aan een tweeden naamval denkt; de uitspraak
+der meest gebruikelijke woorden leert zulks duidelijk. Men zegt toch
+algemeen zonder n: bullepees, hanekam, hanepoot, haneveer, hazesprong,
+ossetong, pauweveer; niet bullenpees, hanenkam enz., ofschoon men
+daarnevens wel degelijk van bokspooten, hondstanden, lamsbouten,
+ramshorens en arendsneuzen spreekt, waarin ontwijfelbaar de sterke
+genitivus gehoord wordt. De oorzaak is klaarblijkelijk daarin gelegen,
+dat de zwakke genitieven zeldzaam geworden en uit de omgangstaal geheel
+verbannen zijn, en nu alleen nog in hoogeren stijl worden gebezigd. Het
+is een gevolg van de richting, die onze taal in de laatste eeuwen
+heeft genomen. De zwakke genitief leeft niet meer in het bewustzijn
+des volks, hij is verouderd; de sterke heeft zijne plaats ingenomen
+op weinige uitzonderingen na, die tot den deftigen stijl behooren,
+welke gaarne eenigszins verouderde uitdrukkingen bezigt. Er staat
+eene andere richting tegenover, namelijk het toenemen der n van het
+meervoud. In het Middelnederlandsch eindigden alle sterke substantieven
+in het meervoud slechts op eene e: honde, hande enz., thans alle op
+en. In de 17de eeuw nog gingen de gesubstantiveerde adjectieven, als
+arme, rijke enz., in het meervoud op e uit, thans insgelijks op en:
+de armen enz. De n van het meervoud is dus toegenomen, naarmate die
+van den zwakken genitief verminderd is. Aan de vereenigde werking der
+beide richtingen is het toe te schrijven, dat men de n in de composita
+niet meer als het teeken van den genitief, maar als den uitgang van
+het meervoud aanmerkt. Duidelijk blijkt zulks uit die samenstellingen,
+waarin het eerste lid een vroeger zwak verbogen substantief is, die
+dus de n behoorden te hebben, maar ze door s hebben vervangen, als:
+naamsverwisseling, wilskracht, hartstocht, hartsvriendin, eershalve,
+maansverduistering, vrouwspersoon, zonsondergang enz. Neemt men hierbij
+in aanmerking, dat, niettegenstaande alle vrouwelijke woorden thans
+onverbogen blijven, er toch in composita een groot aantal worden
+aangetroffen, waarin s de betrekking van den genitief uitdrukt,
+als in deugdsbetrachting, krachtsontwikkeling, liefdesverklaring,
+stadspoort, vriendschapsbetuiging, waarheidsliefde, zielsverdriet,
+zuinigheidsmaatregel; en dat er volstrekt geene samenstellingen als
+deurenpost, kerkentoren, manenschijn, stedenpoort, zonnenstraal
+enz. bestaan, ofschoon men daarin met recht de n van den 2den
+naamval zou verwachten, dan moet men wel besluiten, dat de taal
+in samenstellingen geene n meer als teeken van den 2den naamval
+beschouwt. Maar dan zou het ook eene miskenning van hare geschiedenis
+wezen, indien men thans nog in composita eene twijfelachtige n wilde
+schrijven, alleen op grond, dat zij de betrekking van een enkelvoudigen
+genitivus moest aanduiden.
+
+186. Uit het aangevoerde volgt, dat de samenstellingen met het
+enkelvoudige hart geene n behooren te hebben. Men zegt algemeen:
+hartediefje, harteleed, hartelust; en de woorden hartstocht en
+hartsvriendin bewijzen voldingend, dat men zelfs bij dit woord,
+ofschoon het werkelijk nog zwak verbogen wordt, in composita niet meer
+aan den zwakken genitief denkt. Daarom is hartewensch de eenige thans
+consequente vorm, hoewel men nu en dan nog wel hartenwensch gespeld
+ziet. De vormen met harten- verwekken kennelijk de gedachte aan een
+meervoud, gelijk b.v. hartenaas, hartenheer in het kaartspel.
+
+187. Doch alhoewel het zeker is, dat de taal thans het invoegen eener
+twijfelachtige n niet wettigt, indien er in het geheel geen andere
+grond voor bestaat dan het uitdrukken van een genitief, die niet meer
+gevoeld wordt, even zeker is het, dat zij die invoeging niet verbiedt,
+wanneer daarvoor andere redenen aan te voeren zijn.
+
+In geen geval zal iemand de n willen missen in 's-Gravendeel,
+'s-Gravenhage, 's-Heerenberg, 's-Hertogenbosch, Mijns-Heerenland en
+dergelijke namen, in welke hare beteekenis ten gevolge der voorafgaande
+genitieven 's en mijns duidelijk wordt gevoeld. Maar er zijn ook
+andere gevallen, waarin men eene n zal willen schrijven, ofschoon
+zij alleen kan beschouwd worden als teeken van een enkelvoudigen
+2den naamval, waarvan men zich niet duidelijk bewust is. Er bestaan
+namelijk eenige woorden met dubbele beteekenis, die in de eene, in de
+oneigenlijke opvatting, als teeken van het meervoud eene n eischen,
+welke in de eigenlijke slechts den 2den naamval van het enkelvoud
+kan vertegenwoordigen. De overdrachtelijke opvatting dier woorden,
+dus hun vorm met n, is de gewone; de eigenlijke, die strikt genomen de
+n zou kunnen missen, komt uit haren aard slechts hoogst zelden voor,
+terwijl het voor de duidelijkheid onverschillig is en dus nutteloos en
+spitsvondig zou zijn de beide opvattingen door verschil in spelling
+te onderscheiden. Daar nu de n in de bedoelde woorden als teeken van
+den zwakken genitief grammatisch volkomen gerechtvaardigd is, zoo
+hebben daar de Analogie en het in § 67 aangemerkte volle kracht. Zie
+over deze woorden beneden § 194.
+
+Kan de hoedanigheid van teeken van den zwakken genitief eene voldoende
+reden zijn om eene n te schrijven, waar de Analogie daarvoor pleit;
+zij is geen voldoende grond voor haar behoud, waar de Analogie haar
+verwerpt. Dit is het geval bij eerenprijs als plantnaam. Het is wel
+niet denkbaar, dat men de plant (veronica) zal verwarren met een
+eereprijs als eerbewijs; de onderscheiding door de spelling is dus
+volstrekt nutteloos en daarom af te keuren. Wij schrijven uit dien
+hoofde eereprijs zonder n in de beide opvattingen van het woord,
+naar analogie van eereboog, eerelid, eereplaats, eerepoort, eerepost,
+eerezetel enz.
+
+
+
+
+De n achter substantieven als het teeken van het meervoud.
+
+
+188. Daar in eigenlijke samenstellingen het eerste lid oorspronkelijk
+in den stamvorm, dus noch in het enkelvoud noch in het meervoud
+voorkwam, behooren alle samenstellingen met een meervoudig eerste
+lid noodwendig tot de nieuwere tijden. Doordien er nu een aantal
+composita gevonden worden, die een meervoud onderstellen, maar wier
+eerste lid desniettemin enkelvoudig is, b.v. geweermaker, pijlkoker,
+patroontasch, weeshuis enz., heeft men wel eens getwijfeld aan het
+bestaan van eigenlijke samenstellingen, wier eerste lid meervoudig
+is. Er worden er evenwel genoeg gevonden, die niet twijfelachtig
+zijn. Niemand toch denkt er aan, in plaats van kinderschooltje,
+kalverliefde, eierkorf, raderwerk, lucifersdoosje, huisjesmelker,
+meisjesgek, sigarenkoker, krankzinnigengesticht enz., kindschooltje,
+eikorf enz. te zeggen en te schrijven; en toch, -er duidt steeds, en de
+s en en duiden in de genoemde woorden ontegenzeglijk het meervoud aan.
+
+Het aanwezig zijn van samenstellingen met een meervoud, die
+voorheen onmogelijk waren, en die meestal eerst in de jongste
+tijden gevormd zijn, bewijst--wat in zoovele andere opzichten
+blijkt--dat de taal ook bij het samenstellen al meer en meer het
+begrip op den voorgrond schuift, en de duidelijkheid wil bevorderen,
+al kan zulks ook slechts geschieden met opoffering der oudere vormen
+en taalregels. Men heeft hierin een wenk te zien, dien men bij het
+kiezen tusschen verschillende schrijfwijzen moet gehoorzamen, ook dan
+zelfs, wanneer het Gebruik in een enkel geval stellig nog het oudere
+voortrekt. Wij nemen daarom als regel aan, dat die samenstellingen,
+eigenlijke zoowel als koppelingen, wier eerste lid noodwendig als
+de aanduiding eener veelheid moet opgevat worden, in twijfelachtige
+gevallen den meervoudsvorm vereischen, dat wil zeggen, achter de
+toonlooze e eene n als teeken van het meervoud moeten hebben. Wij
+schrijven volgens dat beginsel met eene n: bessensap, biezenkistje,
+boekenkast, boekenrek, boekenstalletje, brievenbesteller, brievenpost,
+brillenslijper, broekenstof (en broekstof), dennenwoud, dievenbende,
+druivennat, druiventros, duitendief, duiventil, eendenkooi, eikenbosch,
+engelenkoor, gortenteller, grappenmaker, hanengevecht, heldenschaar,
+hemdenlinnen, hertenkamp, hoedenmaker, ijpenlaan, jodenbuurt,
+kleerenmaker (en kleermaker), koekenbakker, kousenwever, mandenmaker,
+messenmaker, muggenzifter, pottenbakker, pottenkast, pruikenmaker,
+rozenkrans, sigarenfabriek, snarenspeeltuig, stoelendraaier,
+stokkenknecht, woordenboek, woordenlijst enz., omdat bij die woorden
+steeds aan eene veelheid wordt gedacht, en b.v. eene kast, waarin,
+onder andere dingen, één boek wordt geborgen, geene boeke- noch
+boekenkast heet, noch een grofsmid, die voor eigen gebruik een mes
+vervaardigt, dientengevolge een messe- of messenmaker wordt. De meeste
+der opgenoemde woorden worden trouwens algemeen met eene n gespeld;
+er kan geene reden bestaan om voor diegene, die men gewoonlijk anders
+schrijft, eene uitzondering te maken.
+
+    Onder de opgenoemde woorden zullen die op -maker (-makerij)
+    en dergelijke den meesten aanstoot geven. Men ziet ze op
+    uithangborden en in andere opschriften doorgaans, hoewel met
+    loffelijke uitzonderingen, zonder n geschreven. Wanneer men
+    echter in aanmerking neemt, dat die spelling òf dagteekent uit
+    den tijd, toen de woorden der sterke declinatie in het meervoud
+    nog op e uitgingen, een gebruik dat feitelijk afgeschaft is; òf
+    dat zij een gevolg is van het onderdrukken der n in de uitspraak,
+    hetgeen slechts misbruik kan heeten; maar dat de e in verreweg de
+    meeste gevallen niet anders dan als het teeken van het meervoud
+    kan beschouwd worden: dan is het rationeel die spelling te volgen,
+    welke de taal sedert een paar eeuwen buiten de samenstelling als
+    regel heeft aangenomen.
+
+189. Ingevolge dit beginsel schrijven wij, tegen het algemeene
+gebruik aan, zedenkunde, zedenleer, sterrenkunde met den
+meervoudsvorm. Ofschoon de vormen zedeleer en sterrekunde verdedigd
+kunnen worden als eigenlijke samenstellingen met zede en sterre in
+den stamvorm, en dus gelijkstaande met dierkunde, boekvertrek enz.,
+zouden wij meenen de nieuwere richting in de taal te miskennen,
+indien wij hier, het Gebruik volgende, het eenvoudige, bij dierkunde,
+weeshuis en dergelijke niet, maar hier zeer goed aanwendbare middel
+versmaadden, om aan het woord den vorm te geven, die thans vereischt
+wordt, en dien men stellig kiezen zou, indien het woord niet reeds
+bestond, maar nog eerst gevormd moest worden; gelijk blijkt uit de
+jongere woorden plantenkunde, volkenkunde, warenkennis.
+
+    Deze regel, hoezeer ook schijnbaar algemeen, neemt nochtans
+    niet alle ongelijkheid weg; er blijven naast de genoemde en
+    dergelijke woorden een aantal bestaan, wier eerste lid wel altijd
+    den enkelvoudigen vorm zal behouden, b.v. hoefsmid, geweermaker,
+    pijlkoker, zwaardveger enz. Bepaaldelijk behooren hiertoe alle,
+    die op de toonlooze lettergrepen -el, -em, -en en -er uitgaan, als:
+    ketelboeter, orgelmaker, bezembinder, wagenmaker, leugendichter,
+    ankersmid, spijkerfabriek. Wie zou deze en dergelijke woorden, wier
+    vorm trouwens door de uitspraak niet twijfelachtig gelaten wordt,
+    in gewerenmaker, zwaardenveger, ketelsboeter enz., willen veranderd
+    hebben? Hoevensmid, hoewel het woord een meervoud onderstelt,
+    zou het begrip vooral niet beter uitdrukken dan hoefsmid.
+
+190. Van een aantal woorden is het niet twijfelachtig, dat het eerste
+lid enkelvoudig gedacht wordt, b.v. bijleman (sappeur), bakkebaard,
+brilleglas, bruggegeld, druivepit, galgebrok, hertebeest, lampeglas,
+messescheede, mollevel, notedop, pruimesteen, ruggemerg, slippedrager,
+spillebeen, tinnegieter, enz.--Dezulke bekomen natuurlijk geene n,
+tenzij deze door de euphonie ter vermijding van den hiatus geëischt
+wordt, b.v. geitenoog, ganzenei, brillenhuisje enz., waarvan beneden.
+
+191. Uit de twee vorige §§ volgt, dat vele substantieven als eerste
+leden van composita stellig nu eens in het enkelvoud, dan eens in het
+meervoud behooren te staan; zoo b.v. paard in paardekop, paardestaart,
+en paardenmarkt, paardenkooper. Niet altijd echter ligt het even klaar
+voor oogen, welke vorm vereischt wordt, vermits niet zelden zoowel het
+enkel- als het meervoud denkbaar is. Heeft men b.v. kurketrekker of
+kurkentrekker te schrijven? is het een werktuig om telkens slechts de
+kurk van ééne flesch, of om de kurken van alle voorkomende flesschen
+te trekken? Zulke vragen, waarop de beteekenis geen beslissend antwoord
+geven kan, doen zich vele voor; hoe de spelling van zulke woorden in te
+richten? Wij meenen hier twee hoofdgevallen te moeten onderscheiden:
+het woord in quaestie kan in dagelijksch gebruik zijn, en zijn vorm
+om zoo te zeggen nagenoeg vaststaan; het kan ook tot de meer zeldzaam
+voorkomende behooren. In het laatste geval is de spelling doorgaans nog
+dobberend, en kan men dus vrijer handelen en de beginselen onbeschroomd
+toepassen; in het eerste is men minder vrij en half genoodzaakt de
+spelling, zooveel zonder verzaking van beginselen mogelijk is, met
+het Gebruik in overeenstemming te laten. Om die redenen meenen wij
+het volgende in het oog te moeten houden:
+
+192. Aan woorden, het dagelijksch leven en de huishouding betreffende,
+die elk oogenblik in ieders mond komen, zet eene nooit of zelden
+uitgesproken n een voorkomen van deftigheid en stijfheid bij,
+strijdig met hunne beteekenis. Om die reden meenen wij de invoeging
+der n in zoodanige woorden zooveel mogelijk te moeten vermijden, en
+het enkelvoud te erkennen, waar de beteekenis zulks maar eenigszins
+toelaat. Zoo schrijven wij b.v. flesschebakje, omdat het telkens voor
+slechts ééne flesch dient, en om dergelijke reden ook: hondeketting,
+kurketrekker, kurketang, pennemes, pijpedop, pijpewroeter, pruikebol,
+mutsebol, hoededoos enz. Waar het enkelvoud echter geheel tegen de
+natuurlijke opvatting strijdt, gelooven wij den meervoudsvorm ook bij
+zulke dagelijksche woorden te moeten aannemen, en b.v. flesschenrek,
+kurkenmandje, pennenkoker, naaldenkoker, speldenkussen, messenmandje,
+pijpenlade, pijpenmandje enz. te schrijven.
+
+    Men moge deze onderscheiding spitsvondig noemen, in de Spelling,
+    zal zij niet geheel beginselloos en willekeurig zijn, is men niet
+    zelden gedwongen onderscheidingen in het oog te houden, die op zich
+    zelve geene of slechts geringe waarde hebben; vergelijk § 67. Wij
+    aarzelen hier te minder op de beschrevene wijze te werk te gaan,
+    daar wij in dezen voorgangers hebben in de Fransche grammatici,
+    die bij composita op gelijke wijze handelen, en die, voor zooverre
+    ons bekend is, geene afkeuring hebben ondervonden. Men denke hier
+    aan het verschil in de spelling van chauffe-lit, porte-bougie,
+    tire-balle, tire-bouchon, serre-tête enz., en van chauffe-pieds,
+    essuie-mains, porte-clefs, tire-bottes, serre-papiers enz.
+
+193. In sommige gevallen, waarin de beteekenis strikt genomen de
+beide getallen toelaat, wil het Gebruik den meervoudsvorm. Dit heeft
+plaats bij samenstellingen, wier eerste lid een persoonsnaam is,
+die zekeren stand in de maatschappij uitdrukt, als: boer, heer,
+slaaf, vrouw en dergelijke. Ofschoon een boerenzoon de zoon is van
+éénen boer, eene soldatenmonteering de monteering van éénen soldaat,
+eene vrouwenmuts de muts van ééne vrouw, schrijft men toch deze
+woorden steeds met eene n. Evenzeer zegt en schrijft men nagenoeg
+algemeen: bodenloon, boerenbedrijf, boerendochter, boerenhofstede,
+boerenwoning, heerendienst, heerenhuis, heerenknecht, heldenarm,
+heldendaad, heldenmoed, maagdenhart, maagdenschenner, matrozenhoed,
+matrozenlied, matrozenpak, meidendienst, meidendracht, slavenaard,
+slavenarbeid, slavendienst, slavenwerk, soldatenkind, soldatenvrouw,
+studentenhaver, studentenlied, vorstenkroon, vorstentelg, vorstenzoon,
+vrouwenhand, vrouwenhemd, vrouwenkleed, vrouwenrok enz. Kennelijk
+denkt men hierbij aan het meervoud, aan den geheelen stand, door het
+meervoudige eerste lid vertegenwoordigd. Boerenwoning wordt opgevat
+als woning, gelijk iemand uit den boerenstand bewoont; vrouwenrok
+als rok, gelijk de vrouwen dragen. Menschenbloed, vorstentelg mogen
+oorspronkelijk beteekend hebben: bloed van een mensch, telg of kind
+van een vorst, thans worden die uitdrukkingen opgevat als bloed van
+een individu van het genus menschen, als telg van een geslacht van
+vorsten.--Ongetwijfeld heeft de verbuiging tot de vestiging van dit
+gebruik medegewerkt. De genoemde woorden toch vormen hun meervoud
+uitsluitend met en, zoodat de s het meervoud in die samenstellingen
+niet vertegenwoordigen kan. Daarentegen nemen dezulke, die hun meervoud
+òf alleen met s òf met s en en beide vormen, als: jongen--jongens,
+kok--koks, meisje--meisjes, knecht--knechts en knechten, man--mans
+en mannen, officier--officiers en officieren, smid--smids en smeden
+enz., in zulke samenstellingen doorgaans de s aan: jongenspak,
+jongenswerk, knechtsdienst, knechtslivrei, koksmaat, kokswerk,
+kuipersambacht, kuipersboor, manshand, mansrok, meisjeskleeren,
+meisjesstem, officiersepaulet, officiersuniform, sergeantsvrouw,
+smidsknecht, smidswerk, smidswinkel enz.
+
+    a. Zulke samenstellingen met s behooren veelal tot den
+    dagelijkschen stijl. Komt een woord alleen in meer deftigen
+    stijl voor, dan heeft het eerste lid den meervoudsvorm op en,
+    als: mannenmoed, officiereneer, knechtenaard.
+
+Op grond dezer waarneming stellen wij ons den volgenden regel:
+De samenstellingen, wier eerste lid een een- of tweelettergrepige
+persoonsnaam is, die zijn meervoud uitsluitend met en vormt, hebben
+het eerste lid in den meervoudsvorm, zoodra het begrip de voorstelling
+van veelheid slechts toelaat, d.i. zoodra het eerste lid gedacht
+kan worden den geheelen stand te vertegenwoordigen. Volgens dezen
+regel schrijven wij ook: boerinnenjak, -muts, gekkenpraat (praat
+zooals die van gekken), maagdenpalm, maagdenwas, boeren-, heeren-,
+prinsessenboonen, prinsessenbier enz., ofschoon het Gebruik hier soms
+dobbert of zelfs het omgekeerde wil.
+
+    b. De regel bevat twee beperkingen. Hij sluit vooreerst de
+    woorden van meer dan twee lettergrepen uit, als: jongeling,
+    kweekeling, komediant, muzikant, predikant en dergelijke,
+    ofschoon zij hun meervoud door achtervoeging van en maken. Men
+    zegt niet: jongelingendroomen, jongelingenjaren, komediantenvrouw,
+    predikantenkostuum, predikantenzoon, maar met s: komediantsvrouw,
+    predikantskostuum, predikantszoon enz. Blijkbaar is het de
+    Welluidendheid, die noodelooze lange samenstellingen afkeurt,
+    maar die het meervoud slechts toelaat, waar het onvermijdelijk
+    is, b.v. bij komediantentroep, predikantenvereeniging en
+    dergelijke. Men zegt zelfs jongelingsvereeniging, ofschoon
+    jongelingenvereeniging zou te verkiezen zijn. Zie hier §
+    173. Alleen de meerlettergrepige vrouwennamen op -in, als koningin,
+    hertogin, maken uitzonderingen. Zij volgen de analogie van boerin:
+    koninginnenkroon enz.
+
+    c. De tweede beperking is uitgedrukt in de woorden: »zoodra het
+    begrip de voorstelling eener veelheid toelaat." Immers, waar dit
+    het geval niet is, is de meervoudsvorm ook niet in gebruik. Daarom
+    zegt men niet vrouwenpersoon, maar vrouwspersoon. Alleen
+    schrijve men Lieve-Vrouwenkerk en Lieve-Vrouwen-bedstroo, omdat
+    die woorden, ofschoon het begrip van een enkelvoud bevattende,
+    voorheen naar de zwakke verbuiging van vrouwe gevormd zijn, en
+    in de beschaafde uitspraak de n, als teeken van den genitief,
+    kennelijk hebben behouden.
+
+194. Nagenoeg in hetzelfde geval als de woorden van persoonsnamen,
+gevormd, verkeeren sommige samenstellingen, wier eerste lid een
+manlijke diernaam is. Ook deze hebben in sommige gevallen den
+meervoudsvorm. Het Gebruik handelt hier echter minder eenparig. Zoo
+zegt en schrijft men vrij algemeen: apengezicht, berenklauw,
+drakenbloed, elpenbeen, leeuwenbek; doch nooit bullenpees, hanenkam,
+hanenveer, hazensprong, kattenkwaad, koeienkop, muizenkeutel,
+pauwenveer, vlooienbeet. Stellig is ook hier de declinatie de oorzaak
+van het bestaan der n, want men zegt arendsneus, bokspoot, boksbaard
+(plant), hondstong (plant), hondstanden (hoektanden), wolfshonger,
+wolfsklauw (plant) enz., van arend, bok, hond enz., welke steeds tot
+de sterke declinatie behoord hebben. Ofschoon het waarschijnlijk is,
+dat sommige dier composita met n oorspronkelijk koppelingen van zwakke
+enkelvoudige genitieven waren, zoo kunnen zij volgens § 185 thans
+niet meer als zoodanig erkend worden, maar is het een vereischte,
+dat men ten minste aan het meervoud denken kan. De schrijfwijzen
+hanenkam, het woord in den oneigenlijken zin genomen, mollenpoot,
+paardenstaart, zijn dus reeds uit dien hoofde verwerpelijk, omdat
+de beteekenis het enkelvoud van haan, mol en paard onderstelt. De
+meeste woorden, waarin het Gebruik de n wil, laten trouwens ook,
+evenals de composita met persoonsnamen (waarvan in de vorige §),
+inderdaad toe aan het meervoud te denken, en hebben daarbij meest een
+overdrachtelijken zin. Zoo beteekent apengezicht nooit, immers hoogst
+zelden, het gezicht van eenen aap, maar wel het gelaat van een mensch;
+het woord kan dus opgevat worden als gezicht, gelijkende op dat van
+apen in het algemeen. Evenzoo verstaat men door berenklauw zelden
+den klauw van een beer, maar doorgaans òf eene plant, òf den poot
+van een of ander meubel, die den vorm heeft van eenen klauw zooals
+die van beren; door drakenbloed eene soort van hars, door leeuwenbek
+eene bloem. Niet alle woorden echter nemen overdrachtelijk gebezigd
+de n aan; zoo b.v. niet hanekam (bloem), rattestaart (ronde vijl). De
+oorzaken van die uitzonderingen zijn verschillend. Vooreerst is het
+zeker, dat 1º. de woorden, waarachter het Gebruik de n stellig wil,
+manlijk zijn en voorheen zwak werden verbogen, als aap, beer enz., zie
+boven § 183, waardoor alle vrouwelijke en onzijdige, en ook de voorheen
+sterke manlijke, worden buitengesloten; en dat 2º. het aanwezig zijn
+eener s het teeken is, dat een woord òf steeds sterk is geweest, òf dat
+zijn zwakke vorm in vergetelheid is geraakt. Vervolgens, dat 3º. de
+n in dagelijksche, veel gebruikte woorden te deftig klinkt. Nemen
+wij bij dat alles ook de Analogie in aanmerking, dan meenen wij, in
+overeenstemming met den regel voor de samenstellingen met persoonsnamen
+in de vorige §, den volgenden regel te moeten stellen:
+
+Samenstellingen, wier eerste lid een manlijke diernaam is, die geene
+composita met s vormt, nemen eene n als teeken van het meervoud aan,
+wanneer zij gewoonlijk, hetzij eigenlijk hetzij overdrachtelijk,
+gebezigd worden in eene beteekenis, waarbij men aan het geheele
+geslacht, de geheele diersoort, denkt. Zij behouden de n volgens §
+187 ook wanneer zij--wat zelden het geval is--in eene eigenlijke
+opvatting voorkomen, waarin de n slechts als het teeken van den
+enkelvoudigen 2den naamval kan beschouwd worden.
+
+Volgens dezen regel schrijven wij: apengezicht, apenkuur, apenliefde,
+berenjong, berenklauw (plant, of poot van een meubel), drakenbloed
+(hars), hazenlip, hazenmond (gebrekkige vorming van lip of mond),
+hazenslaap, leeuwenbek (bloem), leeuwenkop (versiersel), leeuwenwelp,
+stierenkop (hoofdig of norsch mensch) enz., naar analogie van
+menschenkind, heerendienst, boerenzoon, vorstentelg enz. Wij behouden
+die spelling op grond der Analogie ook dan, wanneer apengezicht,
+berenklauw, leeuwenkop in hunne eigenlijke beteekenis genomen worden
+voor gezicht van een aap, klauw van een beer, kop van een leeuw,
+omdat deze laatste opvatting tot de zeldzame uitzonderingen behoort.
+
+Daarentegen schrijven wij zonder n: kattekwaad, paardevoet (gebrekkig
+gevormde menschenvoet), rattestaart (vijl), omdat kat, paard en rat
+niet manlijk zijn;--bokkesprong, mollepoot, omdat de s van bokspoot
+en molshoop verbieden aan de zwakke declinatie te denken. Zoo ook
+hanekam (bloem), haneveer (twistziek mensch), omdat beide woorden
+evenzeer in hun eigenlijken zin in gebruik zijn, waarin zij buiten
+alle tegenspraak de al te deftige n hebben uitgeworpen, die daarin
+slechts als het teeken van den enkelvoudigen 2den naamval, niet als
+teeken van het meervoud kan beschouwd worden. Nagenoeg in hetzelfde
+geval verkeert hanepooten, slecht schrift, ofschoon het woord zelden
+in eigenlijken zin wordt genomen; de niet twijfelachtige uitspraak
+van de overige samenstellingen met haan, als hanebalk, haneschree,
+hanespoor, hanetred, maakt het niet raadzaam in hanepoot de Analogie
+te verlaten. Hanengekraai, voor gekraai der gezamenlijke hanen eener
+buurt, vereischt, gelijk ieder gevoelt, de n van het meervoud.
+
+Men vergete vooral niet, dat het buitensluiten der vrouwelijke en
+onzijdige woorden geene betrekking heeft tot die gevallen, waarin de
+n als meervoudsvorm of voor de Welluidendheid volstrekt gevorderd
+wordt; b.v. kattengeslacht, eendenkooi, koeienhaar, paardenras,
+zwijnenaard enz.
+
+195. Evenzoo is het gelegen met kruidkundige, dus wetenschappelijke
+benamingen, waarin de meervoudsvorm de natuurlijkste is. De spelling
+van zoodanige woorden staat doorgaans niet vast, zoodat men daarbij
+geheel vrij is in zijne keus. Bedenkt men bovendien, dat gebrekkige
+benamingen nergens aanstootelijker zijn dan in de wetenschappen,
+dan zal men niet aarzelen die vormen te kiezen, die de aard der zaak
+vereischt. De botanische benamingen, wier eerste lid een diernaam
+is, moeten in twee soorten onderscheiden worden: zij zijn òf
+overdrachtelijk gebezigde namen van lichaamsdeelen, als ganzetong;
+òf zij geven te kennen, dat de plant in de eene of andere, hetzij
+wezenlijke, hetzij gewaande, betrekking tot eene diersoort staat, als
+slangenkruid. In het eerste geval zal niemand bij eenig nadenken den
+meervoudsvorm verkiezen, wanneer deze niet door den voorgaanden regel
+(§ 194) voorgeschreven wordt; in het tweede geval zal ieder dien als
+den meest gepasten aanmerken, dewijl men dan kennelijk het oog heeft op
+het geheele geslacht, niet op een enkel individu. Daarom schrijven wij:
+ganzetong, ganzevoet, kattestaart, paardestaart, slangekop enz. zonder
+n; daarentegen biggenkruid, duivenkervel, eendenkroos, geitenblad,
+hazendistel, kattendoorn, konijnenblad, muizengerst, paardenbloem,
+paddenstoel, slangenbloem, slangenwortel enz. met n.
+
+196. Eene afzonderlijke behandeling verdienen de boomnamen, wier
+eerste lid de vrucht aanduidt, die zij opleveren. Beide getallen zijn
+hier te dulden, en het meervoud schijnt het natuurlijkste. Die woorden
+behooren echter tot de dagelijksche uitdrukkingen, die in elken stijl
+te pas komen, maar veel meer in den gewonen dan in den verhevenen;
+het boven in § 192 aangevoerde is hier dus van toepassing. De vraag
+is derhalve, of het begrip van het enkelvoud van het eerste lid met
+de beteekenis van het geheele woord kan vereenigd worden; en het
+antwoord luidt bevestigend. Men zegt: een appel, een abrikoos, een
+peer, een perzik, een blauwe en een witte druif enz., voor appelboom,
+abrikozeboom, pereboom enz., daarbij aan de anders vrouwelijke woorden
+abrikoos, peer, perzik enz. het manlijk geslacht toekennende. Men
+kan hier dus aannemen, dat tusschen abrikoos, appel enz. en boom
+dezelfde verhouding bestaat als tusschen berk, eik enz. en boom, in
+berkeboom, eikeboom enz. (zie boven, § 181). De spelling besseboom,
+druiveboom, kerseboom, krenteboom, noteboom, pereboom, pruimeboom,
+vijgeboom, met het enkelvoud van de verouderde vormen besse, druive,
+kerse, corinte, note, pere, pruime, vijge, is dus op zich zelve
+beschouwd gewettigd. Men zal haar voor de verkieslijkste houden,
+als men bedenkt, dat zij niet alleen in overeenstemming is met de
+gebruikelijke uitspraak, maar ook met de schrijfwijze van andere
+dergelijke boomnamen, waar het eerste lid boven allen twijfel in het
+enkelvoud staat, als: amandelboom, appelboom, citroenboom, dadelboom
+(dadelpalm), granaatboom, kastanjeboom, oranjeboom (niet kastanjes-
+en oranjesboom), mispelboom, olijfboom. Het enkelvoud is dan ook
+vanouds, wel niet de volstrekt eenige, maar toch de meest gebruikelijke
+vorm geweest. Kiliaan, hoewel hij peere, pruyme en vijghe opgeeft,
+schrijft peerboom, pruymboom, vijghboom, en zoo ook kersseboom,
+notboom; Plantijn: kerseboom, noteboom, pereboom, perzeboom, pruymboom,
+vijgeboom of vijchboom, van het enkelvoudige kerse, note, pere, perze,
+pruyme, vijge.
+
+Uit het aangevoerde volgt, dat men bij analogie ook rozeboom,
+syringeboom, tulpeboom enz. zal behooren te spellen. Immers men zegt,
+van de boomen sprekende: Hier staan rozen, dat is een syring, enz.
+
+197. Er zijn ook woorden, wier beteekenis stellig niet altijd dezelfde
+is, maar die het eene oogenblik op een enkel-, het andere op een
+meervoud zien, terwijl daarbij doorgaans nog een derde geval denkbaar
+is, waarin men aangaande het ware getal in onzekerheid verkeert. Een
+voorbeeld zal de zaak ophelderen. Eene hoeveelheid vleesch of leder
+kan afkomstig zijn van één of meer dieren. In het eerste geval zal
+men zich juist uitdrukken door geitevleesch en schapeleder, in het
+tweede door geitenvleesch en schapenleder te schrijven; ook kan het
+geval zich voordoen, dat men aangaande de herkomst in het onzekere
+is. Hoe moet men met zoodanige woorden handelen? moet men hun een
+onveranderlijken vorm toekennen, of mag men gebruik maken van het
+middel om, zulks verkiezende, telkens de juiste beteekenis aan te
+duiden? Wij behoeven met ons antwoord niet lang verlegen te staan. Waar
+onzekerheid van het Gebruik en dobbering van de Spelling als het ware
+vanzelve een gemakkelijk middel aan de hand geven om juistheid in stijl
+te bevorderen en den rijkdom der taal te vermeerderen, achten wij ons
+niet gerechtigd dat te verwerpen. Van zulke woorden rekenen wij ons
+verplicht den dubbelen vorm te erkennen. Doch daarmede ontstaan de
+vragen: hoe moet men handelen, als het getal onzeker is? en onder
+welken vorm moeten zoodanige woorden in een woordenboek vermeld
+worden? Slechts in weinige gevallen zal het moeilijk zijn in dezen
+te beslissen. Doorgaans zal het voor de hand liggen, welke opvatting
+de gewone, en dus welke spelling de verkieslijkste is. In gevallen
+van onzekerheid zal de meest gewone vorm in het woordenboek worden
+opgegeven, met vermelding van den bijvorm, die, waar bijzondere
+nauwkeurigheid wordt vereischt, den schrijver buitendien ten
+dienste staat. Ook het onderscheid tusschen dagelijksche en meer
+deftige woorden zal tot de beslissing kunnen bijdragen. Zoo zal men
+ongetwijfeld bij de huishoudelijke woorden schapevleesch, geiteleder,
+aan den enkelvoudigen vorm zonder n de voorkeur geven, vooral wanneer
+men bedenkt, dat men in de overeenkomstige woorden kalfsvleesch,
+lamsvleesch, rundvleesch, hartsleder, kalfsleder stellig het enkelvoud
+aantreft. Daardoor wordt echter niemand het recht betwist om, als
+hij zulks noodig acht, schapenvleesch te spellen.
+
+Natuurlijk zal men omgekeerd te werk gaan, waar de beteekenis
+gewoonlijk het begrip van het meervoud medebrengt. Zoo zal men in
+gewone gevallen aan kippenloop, paardenstal, duivenslag, zwanendrift
+enz. de voorkeur geven boven kippeloop, paardestal, al liep er ook
+geene enkele kip in den loop, en al ware de stal maar voor één paard
+ingericht. Doch wie dit laatste in een bijzonder geval volstrekt wil
+doen uitkomen, schrijve alsdan paardestal.
+
+    Het beginsel, in deze § door ons aangenomen, hetwelk van woorden
+    als schapevleesch, geitevleesch, paardenstal enz. een dubbelen vorm
+    toelaat, is schijnbaar in strijd met § 194, waarin wij meenden de
+    n in apengezicht, berenklauw enz. te moeten schrijven, ook dan,
+    wanneer die woorden, in hun eigenlijken zin genomen, het gezicht
+    van eenen werkelijken aap, den klauw van eenen werkelijken beer
+    aanduiden. Bij eene nadere beschouwing zal men bevinden, dat de
+    gevallen niet gelijkstaan. Bij een apengezicht zal niemand aan het
+    gezicht van twee of drie apen denken, terwijl de n grammaticaal
+    door de voormalige zwakke verbuiging van aap gerechtvaardigd
+    is. De vorm is onberispelijk, en er is geene verkeerde opvatting te
+    vreezen. Bij schapenvleesch en dergelijke woorden is alles geheel
+    anders. De n achter schaap, dat steeds sterk verbogen werd, is niet
+    anders te verklaren dan als teeken van het meervoud, en kan dus
+    niet toegelaten worden in uitdrukkingen, waarbij men volstrekt aan
+    het enkelvoud denkt, b.v. als men zegt: Mag ik u nog een stukje
+    schapevleesch aanbieden? Omgekeerd zou men den meervoudsvorm
+    niet gaarne missen, als men, de geheele soort bedeelende, zegt:
+    schapenvleesch is voor sommige gestellen nadeelig.
+
+
+
+
+De n achter bijvoeglijke woorden.
+
+
+198. Bij de lidwoorden, de bijvoeglijke naamwoorden en voornaamwoorden,
+en bij de telwoorden, die als bijvoeglijke voornaamwoorden worden
+verbogen, zijn ten opzichte van de n twijfelingen denkbaar; doch bij
+eene nadere beschouwing blijkt, dat er inderdaad geene bestaan.
+
+Alle samenstellingen, waarvan het eerste lid een bijvoeglijk woord
+is, zijn koppelingen. Zij zijn in twee hoofdsoorten te onderscheiden,
+naar gelang het laatste lid een substantief of een verbum is.
+
+199. Wanneer het laatste lid een substantief en het woord in zijn
+geheel genomen insgelijks een substantief is, b.v. bij hoogepriester,
+hoogeschool, grootvader, kleinkind, dan wordt het bijvoeglijke woord,
+steeds een adjectief, aangemerkt als in den 1sten naamval voorgevoegd
+te zijn, en blijft het den nominatiefvorm onveranderd behouden,
+in welken naamval de geheele samenstelling ook te staan kome. Wij
+zeggen thans niet meer des hoogenpriesters, maar des hoogepriesters,
+evenals des grootmeesters. Van de inlassching eener n in woorden
+als blindeman, hoogepriester, hoogeschool, wittebrood, roodekool,
+zoutevisch enz. kan derhalve geene sprake zijn. Alleen één woord
+maakt eene uitzondering, te weten: goedendag, als benaming van een
+middeleeuwsch wapentuig. Dit woord is echter eene koppeling van den
+groet: goeden dag! waarin de beide woorden in den 4den naamval staan,
+en de n dus door de etymologie vereischt wordt.
+
+200. Wanneer het laatste lid een substantief, maar het woord in
+zijn geheel genomen een bijwoord of een voegwoord is, dan staat
+de gansche uitdrukking in den 2den of in den 4den naamval, en dan
+behoort het eerste lid den vorm te hebben, dien geslacht en naamval
+eischen. Dus zal men moeten schrijven: grootendeels en meerendeels,
+samentrekking van meererendeels (2de naamval onzijdig), dewijl (4de
+naamval vrouwelijk). Soms echter is het eerste lid in den stamvorm
+voorgevoegd, en dan kan er geene sprake zijn van eene ingelaschte n;
+b.v. bij eenmaal, menigmaal, veeltijds enz. Twijfelingen bestaan
+hier niet.
+
+201. Wanneer het laatste lid een verbum is, dan staat het bijvoeglijke
+woord in den regel praedicatief, hetgeen zeggen wil, dat het thans
+onverbuigbaar is. In dit geval kan er dus weder geene sprake zijn van
+het inlasschen eener n, die niet reeds tot den stam van het adjectief
+behoort. Het gebruik leert zulks dan ook duidelijk: het heet steeds
+goedmaken, onverschillig of men eenen misstap, eene fout of een
+verlies goedmaakt. De samenstellingen goedendag-, goedennacht-,
+goedenmorgenzeggen enz. verkeeren in een ander geval. Goed is
+daarin het attribuut van dag, nacht enz., welke woorden in den 4den
+naamv. staan en de overeenstemming van het adjectief goed vorderen.
+
+
+
+
+De n achter werkwoorden.
+
+
+202. De werkwoorden komen in eigenlijke samenstelling in den regel in
+den stamvorm voor, b.v. in breekbeitel, droogoven, eetlepel, hangijzer,
+jaagpad, koopvrouw, loopbaan, schrijfpen enz. Moeilijker is het uit
+te maken, met welken vorm men te doen heeft bij sommige koppelingen
+van geheele uitdrukkingen, tot den gemeenzamen stijl behoorende: als
+bedilal (bedil al, bedil alles), deugniet, doeniet, durfal, flapuit,
+hangop, houvast, kwistgoed, praatgraag, roerom, slokop, spilpenning,
+stokebrand, waaghals, weetniet enz. In sommige schijnt het werkwoord
+in de gebiedende wijs te staan, b.v. in kruidje-roer-mij-niet
+(lat. noli me tangere), in Pakaan (hondennaam), in roerom, sladood,
+vergeet-me-nietje. Bij dezulke wier stam op t eindigt, als kwistgoed,
+praatgraag, weetniet, zou men aan den 3den pers. van het enkelvoud
+kunnen denken, indien niet andere, als bedilal (niet bediltal),
+deugniet enz., wier beteekenis met de genoemde overeenkomt, zulks
+verboden. Intusschen blijkt duidelijk genoeg, dat men hier niet met
+den infinitief te doen heeft, en dat de toonlooze e in brekebeen,
+brekespel, drinkebroer, huilebalk, likkebaard, schendekeuken,
+stokebrand enz. geene verkorting van den infinitiefuitgang is.
+
+Wanneer men sommige der laatstgenoemde woorden vergelijkt met
+kijk-in-de-pot, spring-in-'t-veld, stortenbeker (stort den beker),
+en met verscheidene Hoogduitsche eigennamen, als Haszenpflug (hasze
+den Pflug), Hebenstreit (hebe den Streit), Leidenfrost (leide den
+Frost) enz., dan wordt het waarschijnlijk, dat men brekebeen als
+breek de been (voor beenen), hangebast als hang de bast (d.i. strop),
+likkebaard als lik den baard, schendekeuken als schend de keuken
+enz. op te vatten heeft. Deze verklaring gaat echter niet altijd op,
+b.v. niet bij brekespel. Of is dit breketspel (breek het spel)? En hoe
+moeten drinkebroer e.a. worden opgevat? Is hier de e alleen ingevoegd
+om de ophooping van medeklinkers te voorkomen? In deze en dergelijke
+onzekerheden zal niemand het raadzaam achten de n, die het manlijk
+geslacht van baard en brand schijnt te vorderen, te herstellen, en
+voortaan likkenbaard, stokenbrand te schrijven, te minder daar men bij
+brekespel, drinkebroer, huilebalk e.a. altijd in het onzekere blijft,
+zonder door den vorm een verstandigen zin te kunnen uitdrukken.
+
+    Nu en dan hoort men deugeniet uitspreken, doch gewoonlijk
+    deugniet. Wanneer men bedenkt, dat niet geen substantief is,
+    zoodat hier aan geen uitgestooten lidwoord, noch aan eenig
+    tusschenbeidekomend woord te denken valt, en dat die samenstelling
+    volkomen gelijkstaat met doeniet, durfniet, weetniet, dan ziet men,
+    dat deugniet zonder e de regelmatige vorm is.
+
+203. Meer reden schijnt er te bestaan voor het herstellen der n in
+die werkwoorden, wier eerste lid eene onbepaalde wijs is, zooals
+in koekeloeren, ruilebuiten, spelemeien, spelevaren. Bedenkt men
+echter, dat de n aan de drie eerste toch nog niet hun waren vorm:
+koeken (kijken) en loeren, ruilen en buiten, spelen en meien zou
+teruggeven, zoodat koekenloeren enz. toch niet duidelijker zou wezen
+dan koekeloeren enz.; dat het begrip spelevaren ook niet volkomen
+juist door spelen varen uitgedrukt wordt: dan ziet men geene voldoende
+reden om woorden, waarbij de weglating der n in de uitspraak niet
+twijfelachtig is en omtrent wier spelling geen verschil bestaat,
+door het weder invoegen der uitgestooten letter een deftig voorkomen
+te geven, dat in strijd zou zijn met hunne weinig deftige beteekenis.
+
+
+
+De n als invoegsel voor de welluidendheid.
+
+
+204. De verbindings-n heeft bloot euphonische waarde, wanneer zij,
+van het hedendaagsche standpunt bezien, met de beteekenis van het woord
+in geen verband staat, en louter dient om een wanluidend samentreffen
+van twee letters te voorkomen. Van dien aard is de n in galgenaas en
+tarwenoogst, vergeleken met galgebrok en tarwemeel.
+
+De euphonische n strekt ter vermijding van den hiatus of de gaping,
+d.i. van het ophouden der stem tusschen twee klinkers. Zij wordt dus
+vooreerst ingelascht achter eene toonlooze e, waarop onmiddellijk
+een andere klinker zou moeten volgen, b.v. in duive-n-ei. De h,
+die eene zeer verzwakte ch is, ofschoon nog altijd een medeklinker,
+wordt niet toereikend geacht om de gaping tusschen twee klinkers
+aan te vullen. Vandaar dat sommige onzer beste schrijvers in de
+17de eeuw en nog later achter het lidwoord de en achter andere
+bijvoeglijke woorden op e uitgaande, niet slechts voor een klinker,
+maar ook voor eene h, eene euphonische n voegden, en b.v. den oorlog,
+den hond schreven, ook wanneer deze woorden in den eersten naamval
+stonden. Daar nu de h steeds onmiddellijk vóór een klinker komt,
+vereischen de samenstellingen, wier eerste lid op eene toonlooze e
+eindigt, en wier tweede met h begint, insgelijks de inlassching der n;
+b.v. dasse-n-huid, eike-n-hout.
+
+205. Wanneer men het aangevoerde in aanmerking neemt, zal men den
+volgenden regel stellen: Wanneer de toonlooze e gevolgd wordt door een
+klinker of eene h, dan eischt de Welluidendheid de inlassching eener n.
+
+Dienovereenkomstig schrijven wij: duivenei, eendenei, ganzenei,
+galgenaas, geitenoog, bruggenhoofd, dassenhaar, dassenhol, ganzenhagel,
+hondenhok, slakkenhuisje, berkenhout, beukenhout, eikenhout enz.
+
+    Daar mede, als bijwoord, tot de indeclinabilia behoort, welke soort
+    van woorden nooit verbindingsletters toelaten (zie § 178), kan men
+    de gebruikelijke spelling medearbeider, medeërfgenaam, medeoorzaak
+    enz. niet als uitzondering op bovenstaanden regel beschouwen.
+
+206. De samenstellingen met kerk vereischen eene afzonderlijke
+behandeling. Kerk, mnl. kerke, werd oudtijds zwak verbogen, der
+kerken, en daardoor ontstonden kerkenraad, kerkenorde, uit welk
+laatste door onderdrukking der n kerkeorde. Deze vorm laat zich
+volgens onze regels niet rechtvaardigen: de welluidendheid eischt òf
+kerkenorde, òf kerkorde, overeenstemmende met kerkaltaar, kerkorgel,
+kerkuil. Daar men thans geen zwakken genitief meer erkent (zie § 185),
+kan kerkenraad alleen een meervoud bevatten, en een raad beteekenen,
+die meer dan ééne kerk betreft. Hecht men er, gelijk gewoonlijk plaats
+heeft, dien zin niet aan, dan is volgens den hedendaagschen toestand
+der taal alleen kerkeraad te rechtvaardigen.
+
+
+
+
+
+Over de verbindings-s.
+
+
+207. Men kan alleen in twijfel staan, of in eene samenstelling al dan
+niet eene verbindings-s aanwezig is, wanneer het tweede lid begint
+met eene s, of met eene z, die scherp (als s) wordt uitgesproken;
+b.v. in dorpsschout, varkensziekte, baatzucht. Wanneer de z zacht
+klinkt, gelijk in hondeziekte, geelzucht, waterzucht, zal niemand
+het aanzijn eener s (hondesziekte, waterszucht) vermoeden.
+
+In nog een geval bestaat er geen grond om eene s te onderstellen,
+namelijk achter den stam van een werkwoord, b.v. in stuifzand,
+drijfzand, waarin de z door den invloed der voorgaande f
+verscherpt wordt. Daar men slechts bij uitzondering om den wille
+der welluidendheid achter verbale stammen eene s inlascht in de
+gevallen, die beneden opgegeven worden, heeft men alleen die woorden te
+onderzoeken, wier eerste lid een naamwoord is, hetzij een substantief,
+hetzij een bijvoeglijk woord.
+
+Nog zal men bij het stellen der regels in het oog moeten houden,
+dat ss en sz op zich zelf geene welluidende klanken zijn, zoodat de
+inlassching eener s, waar zij voor de uitspraak kan worden gemist, en
+door de beteekenis of regelmaat niet gevorderd wordt, niet verkieslijk
+is. Men kan derhalve als algemeenen regel stellen, dat de s alleen
+dan behoort ingelascht te worden, wanneer de noodzakelijkheid ten
+duidelijkste blijkt.
+
+
+
+De verbindings-s als teeken van den tweeden naamval achter zelfstandige
+naamwoorden.
+
+
+208. De verbindings-s treedt als teeken van den 2den naamval
+in samenstellingen niet slechts achter manlijke en onzijdige
+substantieven, als in timmermansgereedschap, bakkersoven,
+levensbericht, kindskind, maar ook achter vrouwelijke, als zusterskind,
+dochtersman, stadspoort, vrijheidsboom, zielsverdriet enz.; vergelijk
+§ 185.
+
+Het onderscheid der geslachten kan derhalve geenen regel aan de hand
+doen, en men zal eeniglijk te letten hebben op de analogie en op de
+betrekking, welke inderdaad die van den genitief van het enkelvoud
+moet wezen.
+
+Daar men volgens den bovengestelden algemeenen regel met de s spaarzaam
+moet zijn, kan zij alleen dan gewettigd worden, wanneer uit andere
+overeenkomstige samenstellingen duidelijk blijkt, dat het woord in
+de betrekking van den genitief de s verlangt. Zoo leeren b.v. de
+woorden bakkersnering, bakkersoven, bakkerswinkel, dorpsbestuur,
+dorpsherberg, dorpsleeraar, krijgsmansdeugd, krijgsmanseed,
+sergeantsrang, sergeantsuniform, sergeantsvrouw, stadsmuur,
+stadspoort, stadswal, vollersambacht, vollerskuip, varkensoog,
+varkensvleesch, varkensribbetje, veiligheidskaart, vrijheidsliefde,
+zuinigheidsmaatregel, landschapshuis, landschapsvergadering,
+burgerschapsrechten, vriendschapsband enz., dat de woorden bakker,
+dorp, krijgsman, officier, sergeant, stad enz., en die op -heid
+en -schap in de betrekking van den genitief de s vorderen, en dat
+men derhalve ook bakkersschotel (houten werktuig), dorpsschool,
+krijgsmansstand, sergeantsstrepen, stadsschout, varkensstal,
+varkensziekte, waarheidszucht, landschapsschrijver te spellen heeft.
+
+Dat men wel degelijk op de onderlinge verhouding der deelen heeft te
+letten, blijkt uit landschapschilder, waar landschap een meervoud
+landschappen vertegenwoordigt, en dus niet in den 2den naamval van
+het enkelvoud voorkomt. Niemand zal dan ook op de gedachte komen om
+landschapsschilder te schrijven, dan in eene beteekenis, die niet in
+gebruik is en die overeenkomen zou met landschapsschrijver.
+
+
+
+
+
+De verbindings-s als teeken van het meervoud.
+
+
+209. Moet men spaarzaam zijn met de s van den 2den naamval, nog
+meer is zulks het geval met die van het meervoud. De dubbele s, en
+evenzoo sz, is moeilijk uit te spreken, en klinkt onaangenaam achter
+eene liquida, l, m, n of r, voorafgegaan door eene toonlooze e;
+d.i. juist achter die substantieven, die hun meervoud doorgaans met
+s vormen. De woorden op -el, -em, -en en -er behouden daarom, gelijk
+reeds vroeger is aangemerkt (§ 189, aanm.), den enkelvoudigen vorm,
+ook waar de beteekenis dien van het meervoud zou vereischen; men
+zegt en schrijft: appelmand, sleutelbos, bezembinder, leugenbeest,
+wagenmaker, letterkast, letterzetter (niet appelsmand enz.), en
+evenzoo als het eerste lid een persoonsnaam is, b.v. burgerrecht,
+burgerwapening, dragonderregiment, ridderorde, rooverbende,
+ruiterbende, ruiterzalf enz. Neemt men zulks in aanmerking, dan
+zal men geene noodzakelijkheid zien, noch de vrijheid vinden, om
+achter de opgenoemde toonlooze lettergrepen eene s in te lasschen,
+die zou moeten dienen om het meervoud aan te duiden. Wij schrijven
+derhalve ankersmid, burgerstand, burgersociëteit, cijferschrift,
+dragonderstal, kachelsmid, letterspecie, leugenstoffeerder,
+priesterschaar, priesterschap, ridderstand, ruiterstal, vezelstof,
+zonder eene verbindings-s, die door de Analogie niet wordt geëischt
+en strekken zou om eene onwelluidende uitspraak te bevorderen.
+
+Anders is het gelegen met het achtervoegsel -ier, dat den vollen
+klemtoon heeft. Het vordert de s van het meervoud, gelijk blijkt
+uit: officierstafel, officiersvereeniging, kanonnierskazerne,
+pontonnierscompagnie enz.; daarom zal men ook kurassiersstal,
+officierssociëteit enz. schrijven.
+
+
+
+
+
+De verbindings-s als teeken van den tweeden naamval achter bijvoeglijke
+woorden.
+
+
+210. Wanneer het eerste lid een bijvoeglijk woord is, hetzij een
+bijvoeglijk naam- of voornaamwoord, hetzij een onbepaald telwoord,
+dan kan de s alleen het teeken zijn van den tweeden naamval, in welke
+dan ook het tweede lid staat, b.v. in blootshoofds.
+
+Ook hier is alleen dan onzekerheid denkbaar, wanneer het tweede lid
+met s of z begint. Men kan b.v. een oogenblik weifelen tusschen de
+spelling goedschiks en goedsschiks. Wanneer men echter bedenkt, dat de
+geheele uitdrukking wel is waar een zoogenaamde genitivus absolutus is,
+overeenkomende met blootshoofds, goedsmoeds, gewapenderhand, maar dat
+het gebruik reeds in sommige dergelijke uitdrukkingen, als veeltijds,
+droogvoets, de s kennelijk heeft uitgestooten, dan zal men geene
+afdoende reden zien om, in strijd met de Welluidendheid, een woord
+te bezwaren met eene s, die voor de duidelijkheid niet gevorderd wordt.
+
+211. Anders is het gelegen met woorden, waarin zin het tweede lid is,
+voorafgegaan door een bepalend woord, als alleszins, eenigszins enz.,
+waarvan reeds boven gehandeld is. De z heeft daarin hare verscherping
+te danken aan de s van het eerste lid. Blijft deze weg, dan herneemt
+zij noodwendig haren zachten klank, en verkrijgt men alle-zins,
+geen-zins enz., hetgeen tegen de gebruikelijke uitspraak strijdt. De
+s is derhalve in al die woorden volstrekt onmisbaar; zie boven, § 125.
+
+
+
+
+De verbindings-s als euphonische letter achter stammen van werkwoorden.
+
+
+212. De verbindings-s had in de tot hiertoe behandelde gevallen, op
+weinige uitzonderingen na, nog altijd eene beteekenis. Deze mist zij
+natuurlijk, wanneer het eerste lid de stam van een werkwoord is, gelijk
+b.v. in leidsvrouw, scheidsman, raagshoofd, waarin zij kennelijk alleen
+om den wille der uitspraak is ingevoegd. Bedenkt men dit, dan zal men
+niet in de verzoeking komen om in woorden, wier eerste lid de stam van
+een werkwoord is, en wier tweede met s of z begint, b.v. in hebzucht,
+eene s te schrijven, die alleen zou moeten strekken om een sisklank
+voor te stellen, die zonder dat reeds in het woord aanwezig is, en,
+dubbel uitgesproken, onwelluidend klinkt. Wij schrijven derhalve
+leidstèr (leidstar), evengoed als het afgeleide leidster, zonder s,
+niettegenstaande leidsman en leidsvrouw eene s hebben.
+
+
+
+
+Overzicht over de regels voor de samenstelling.
+
+
+213. De grondbeginselen en regels, die wij bij het schrijven van
+samengestelde woorden in het oog houden, komen derhalve kortelijk
+hierop neder:
+
+I. In samenstellingen, wier eerste lid een onverbuigbaar woord
+(indeclinabile, zie § 50, aanm.) is, komen geene verbindingsletters
+voor, zoomin ten behoeve der Welluidendheid als om eenige andere reden
+(§ 178). Geen der volgende regels is derhalve daarop toepasselijk. Wij
+schrijven dus zonder n: medearbeider, medeërfgenaam, medehelper,
+medehulp.
+
+II. Stoffelijke bijvoeglijke naamwoorden komen niet als eerste
+lid in samenstellingen voor. Composita als aardenwerk, tarwenbrood,
+roggenbrood, gerstenpap enz., voor aardewerk, roggebrood enz., bestaan
+er niet (§ 180), evenmin als berkenboom, eikenboom enz. (§ 181).
+
+    Het behoeft nauwelijks aangemerkt te worden, dat verbindingen van
+    een adjectief met het eerste lid eener samenstelling, door het
+    koppelteeken aangeduid, als oude-mannenhuis enz. (§ 158), niet tot
+    de eigenlijke samenstellingen te rekenen zijn, en dus buiten dezen
+    regel vallen. Het adjectief blijft daar op zich zelf als adjectief
+    bestaan; niets verhindert dus om desnoods gouden-horlogemaker,
+    koperen-balansenfabriek, zijden-kousenfabrikant enz. te schrijven,
+    ofschoon zulke verbindingen niet fraai zijn te noemen.
+
+III. De n achter de toonlooze e dient in samenstellingen òf 1º. tot
+vermijding van den hiatus; òf 2º. achter zelfstandige naamwoorden
+ter aanduiding van het meervoud; òf 3º. achter bijvoeglijke woorden
+ter uitdrukking van eenen naamval. De zwakke genitief wordt in
+samenstellingen niet meer gevoeld: het is dus geene afdoende reden
+voor het inlasschen eener n, dat zij den enkelvoudigen 2den naamval
+zou moeten uitdrukken (§ 172 en 185).
+
+IV. Samenstellingen, wier tweede lid met eenen klinker of eene h
+begint, krijgen achter eene toonlooze e eene n ter vermijding van
+den hiatus; b.v. ganzenei, hondenhaar (§ 204 en 205).
+
+V. De samenstellingen, wier eerste lid een zelfstandig naamwoord is,
+zijn vierderlei:
+
+    1º het eerste lid brengt noodwendig de voorstelling van een
+    meervoud mede; b.v. in heldenschaar, eikenlaan (§ 188);
+
+2º het eerste lid vertegenwoordigt noodwendig een enkelvoud, b.v. in
+druivepit, tinnegieter (§ 190);
+
+3º het eerste lid is, te gelijker tijd, voor tweeërlei opvatting
+vatbaar, kan èn als enkel- èn als meervoudig gedacht worden; b.v. in
+kurketrekker, mutsebol (§ 191 en 192);
+
+4º het eerste lid kan, bij afwisseling, nu een enkel-, dan een meervoud
+voorstellen; b.v. in schapevleesch en schapenvleesch (§ 197).
+
+    A) Met n achter de toonlooze e worden geschreven
+
+        a) al de woorden, bedoeld in nº. 1 (§ 188);
+
+        b) van de woorden, bedoeld in nº 3:
+
+            a) de samenstellingen, wier eerste lid een één- of
+            tweelettergrepige persoonsnaam is; alsmede de woorden
+            op -in of -inne, -es of -esse, die meerlettergrepig
+            zijn; b.v. boerendochter, heldendaad, vrouwenkleed,
+            koninginnenmantel (§ 193);
+
+            b) de samenstellingen, wier eerste lid een manlijke
+            diernaam is, die geene composita met s vormt;
+            b.v. apengezicht, berenklauw (§ 194);
+
+            g) botanische benamingen, wier eerste lid een diernaam is,
+            onverschillig manlijk, vrouwelijk of onzijdig, wanneer
+            de samenstelling geen lichaamsdeel aanduidt, maar op de
+            geheele diersoort ziet; b.v. duivenkervel, slangenkruid
+            (§ 195).
+
+    B) Zonder n achter de toonlooze e worden geschreven
+
+        a) al de woorden, bedoeld in nº 2, tenzij de n door Regel IV
+        voor de welluidendheid gevorderd wordt (§ 190);
+
+        b) van de woorden, bedoeld in nº 3:
+
+            a) die, welke het dagelijksch leven en de huishouding
+            betreffen, b.v. pennemes, kurketang (§ 192);
+
+            b) namen van boomen, wier eerste lid de naam is eener
+            vrucht of eener bloem, b.v. pereboom, tulpeboom (§ 196).
+
+    C) Naar gelang der omstandigheden worden afwisselend zonder of
+    met n geschreven de woorden, bedoeld in nº 4 (§ 197).
+
+VI. Bij samenstellingen, wier eerste lid een bijvoeglijk woord is,
+komen geene twijfelachtige gevallen voor; de spraakkunst beslist
+ondubbelzinnig het al of niet aanwezig zijn eener n (§ 198-201). In
+woorden, wier eerste lid een werkwoord is, wordt nooit eene n
+ingelascht (§ 202 en 203).
+
+VII. De verbindings-s dient in samenstellingen, wier eerste lid een
+naamwoord is, òf als teeken van den tweeden naamval van het enkelvoud,
+òf als teeken van het meervoud (§ 208-211). In de weinige woorden,
+waarin zij achter een werkwoord voorkomt, staat zij alleen om den
+wille der welluidendheid (§ 212).
+
+VIII. Eene verbindings-s is alleen twijfelachtig in samengestelde
+woorden, wier tweede lid begint met eene s, of met eene z, die scherp
+(als s) wordt uitgesproken (§ 207).
+
+    A) Eene twijfelachtige s wordt ingevoegd
+
+        a) als teeken van den 2den naamval enkelvoud:
+
+            a) in samenstellingen, wier eerste lid een substantief
+            is, dat in niet twijfelachtige gevallen eene s aanneemt;
+            b.v. in dorpsschool, om de analogie van dorpsbestuur,
+            dorpsherberg, dorpsleeraar, dorpsonderwijzer (§ 208);
+
+            b) in de samenstellingen met het woord zin, als alleszins,
+            eenigszins enz. (§ 125 en 211);
+
+        b) als teeken van het meervoud in samenstellingen, wier
+        eerste lid een persoonsnaam is, die op -ier eindigt, als
+        kanonnierskazerne (§ 209).
+
+    B) Eene twijfelachtige s wordt niet ingevoegd in de volgende
+    gevallen:
+
+        a) niet in samenstellingen, wier eerste lid een substantief is,
+        dat op -el, -em, -en of -er eindigt, wanneer de s zou moeten
+        dienen om het meervoud te vertegenwoordigen; b.v. niet in
+        burgerstand (§ 209);
+
+        b) niet in absolute genitieven, als goedschiks, niet
+        goedsschiks (§ 210);
+
+        c) niet achter werkwoorden, b.v. leidstar, niet leidsstar
+        (§ 212).
+
+
+
+
+De spelling der bastaardwoorden.
+
+214. Evenals ieder beschaafd volk bezigen wij een aantal woorden, die
+niet in den boezem onzer eigene taal ontstaan, maar bij onderscheidene
+gelegenheden uit andere talen ontleend zijn. Die vreemde woorden
+vervallen vanzelve in drie klassen: 1) de zoodanige, die geheel
+Nederlandsch geworden, met het volle burgerrecht begiftigd, als het
+ware genaturaliseerd zijn; 2) de woorden, die geheel vreemd zijn
+gebleven; en 3) de woorden, die tusschen deze beide soorten in staan,
+d.i. de eigenlijk gezegde bastaardwoorden.
+
+215. De eerste klasse bestaat uit dezulke, die, meestal sedert
+onheuglijke tijden bij ons in gebruik, hun vreemden vorm geheel en al
+hebben afgelegd, in alle opzichten, in klemtoon zoowel als in klank,
+aan echte Nederlandsche woorden gelijk zijn geworden, en wier derivata
+op Nederlandsche wijze gevormd zijn. Deze schijnen geene uitheemsche
+bestanddeelen, geene vreemde voor- noch achtervoegsels te bevatten,
+en onderscheiden zich in niets van oorspronkelijke Nederlandsche
+woorden dan door hunne afkomst en het gemis van Nederlandsche
+verwanten in opklimmende linie. Tot de zoodanige behoort b.v. kerk,
+gr. kyriakon. Dit woord verschilt in vorm niet van berk, merk en
+werk, het heeft echt Nederlandsche afstammelingen: kerkje, kerksch,
+kerkelijk, moederkerk, kerkdeur enz., maar kyrios, het grondwoord
+waarvan kyriakon gevormd is, ligt buiten het Nederlandsche taalgebied.
+
+Het grootste aantal der tot deze klasse behoorende woorden is
+eenlettergrepig, als: aas (gewicht), ark, beest, beurs, boei, bres,
+brief, bul (open brief), dom(kerk), feest, fijn, fraai, gom, graad,
+inkt, kaap, kaars, kaart, kaas, kalk, kelk, kers, keurs, klaar, klerk,
+kleur, kluis, koers, koets, koor, koord, korst, kous, krent, kroon,
+kroot, kruin, kruis, kuur, kwart, lamp, lans, leek, lijn, mijl, munt,
+nis, paar, paard, paars, part, peer, pen, pers, pijl, pijn, pil,
+plaats, plein, pleit, pluim, pool, poort, poos, pop, post, preek,
+prent, proef, prooi, proost, rest, saus, sein, soep, stool, straal,
+taart, test, tijm, toer, toets, toon, toorts, trein, troef, troon,
+vlam, vork, wijl (sluier).
+
+Een groot aantal andere is tweelettergrepig met den klemtoon op de
+eerste syllabe, onverschillig of deze reeds in den oorspronkelijken
+vorm den klemtoon had of dien eerst in het Nederlandsch gekregen
+heeft. De tweede lettergreep is dan meestal geheel of nagenoeg
+toonloos, waardoor zoodanige woorden het voorkomen hebben van
+Nederlandsche woorden met een achtervoegsel. Hiertoe behooren: bijbel,
+duivel, engel, fakkel, kamer, kamfer, kanker, karper, keizer, kerker,
+ketter, kevie, kluister, konkel, koppel, kouter, kussen, lelie,
+letter, menie, mijter, mode, monnik, mosterd, neger, olie, orde,
+orgel, pauze, peper, perzik, priester, regel, rente, sekse, sekte,
+singel, sintel, spiegel, suiker, tafel, tegel, tempel, tichel, tijger,
+toren, zegen(wensch), zemel enz.
+
+Verplaatsing van den klemtoon is geschied bij deken (decanus), kansel,
+kelder, kemel, kervel, keten, keuken, kolder, schotel, venster,
+vijver, zegen (vischnet), zolder en andere. Genoemde woorden komen
+in vorm overeen met de echt Nederlandsche teugel, hamer, naaister,
+lomperd, koude, merrie.
+
+Zeldzaam zijn de tweelettergrepige, die, gelijk beschuit, bestel en
+vernis, het voorkomen hebben van Nederlandsche woorden met praefixen,
+als bedrog, verval. Andere gelijken weder op andere wijzen naar echt
+Nederlandsche woorden: zoo hebben bakelaar en kandelaar denzelfden
+vorm als kakelaar en wandelaar. Weder andere hebben den schijn van
+composita, als aalmoes, altaar, bisschop, luipaard, meerkat, pelgrim,
+die uiterlijk niet verschillen van aschschop enz.
+
+216. De tweede klasse bestaat uit woorden, wier uitspraak en
+accentuatie niet in het geringste veranderd of gewijzigd is, en die
+juist zoo als in de vreemde taal worden uitgesproken. Hiertoe behooren
+b.v.: facto, jure, incognito, partim, passim, raptim, totaliter,
+generaliter, pro, contra, ergo, idem, item, punctum, anno, datum,
+primo, secundo, medio, ultimo, lustrum, grammatica, logica, physica,
+centrum, hypotenusa, praesens, praeteritum, participium, banco, bon,
+bruto, franco, netto, tarra, debet, credit, a costi, whist, spadille,
+manille, quadrille, basta, ponto, misère, budget, bonbon, bureau,
+blanc-manger, bougie, cadeau, chapeau, chenille, conservatoire, douche,
+eau de Cologne, joujou, shawl of châle, savoir-vivre, souper, diner,
+carte-blanche, vaudeville enz.
+
+217. De derde klasse bestaat uit woorden, die in de uitspraak
+eene geringere of grootere wijziging hebben ondergaan, welke
+echter niet voldoende is om hun het uitheemsch voorkomen geheel te
+ontnemen. Zoodanige woorden zijn door die wijziging gerukt uit de
+taal, waartoe zij oorspronkelijk behoorden, en zijn in zekeren zin
+Nederlandsch geworden; doch het overblijfsel van de vreemde uitspraak
+of van den vreemden vorm verhindert, ze gelijk te stellen met echt
+Nederlandsche woorden en ze in de eerste klasse te rangschikken. Zij
+behooren dus eigenlijk eenigermate aan twee talen, waarom men ze niet
+ongepast bastaardwoorden kan noemen.
+
+Wanneer woorden der tweede klasse op Nederlandsche wijze worden
+verbogen of een Nederlandsch affix bekomen, al blijft hun vorm voor
+het overige onaangetast, dan treden zij natuurlijk in de klasse der
+bastaardwoorden; b.v. bougies, bons, datums, items, paternosters,
+doctors of doctoren, bònnetje, cadeaus, cadeautjes, itempjes,
+militairen, militaire macht enz.
+
+218. De veranderingen, die de eigenlijke bastaardwoorden ondergaan
+hebben, bepalen zich in den regel tot het uiteinde van het
+woord. Soms wordt de vreemde uitgang geheel weggelaten, b.v. in
+praefix, lat. praefixum; instinct, lat. instinctum; soms wordt
+die uitgang slechts gewijzigd, b.v. in linie, lat. linea; olie,
+lat. oleum; citroen, fr. citron; meloen, fr. melon; consequent,
+nu eens lat. consequens, dan eens lat. consequenter; syllogisme,
+gr. syllogismos. Het afwerpen of wijzigen van den uitgang heeft niet
+zelden ook eene wijziging der voorgaande lettergreep ten gevolge:
+b.v. in titel, lat. titulus; artikel, lat. articulus; vocaal,
+lat. vocalis; systeem, gr. systêma; republiek, fr. république;
+sigaar, sp. cigarro.--Somtijds echter bepaalt de geheele verandering
+zich tot de wijziging van de uitspraak der eindlettergreep, zonder dat
+zulks eene verandering in de spelling teweegbrengt; b.v. in officier,
+fr. officier.
+
+Bij woorden, uit levende talen ontleend, heeft echter niet zelden ook
+eene wijziging in het lichaam van het woord plaats; b.v. in grenadier
+en genie, waarin niet slechts de uitgangen ier en ie anders klinken
+dan in fr. grenadier en génie, maar ook de g van gre en de e van
+ge; vermicelli wordt bij ons doorgaans uitgesproken als vermiselli,
+zelden als in het Italiaansch: vermitsjelli.
+
+219. Dergelijke wijzigingen zijn echter verre van toereikend om in alle
+gevallen aan een vreemd woord het voorkomen van een echt Nederlandsch
+te geven. Niet zelden blijft er desniettegenstaande een vreemde
+klank in over, b.v. in genie, logement, sergeant enz.; zoo ook in
+artikel, titel, citer, die, om geheel Nederlandsch te kunnen heeten,
+in artijkel, tijtel en sijter hadden behooren te veranderen, gelijk
+onder andere met bijbel, mijter, tijger heeft plaats gehad. Zelfs het
+zoo gebruikelijke cijfer kan niet als volkomen Nederlandsch beschouwd
+worden, vermits de f van het lat. cifra niet in v is overgegaan,
+en de uitgang -fer wel achter korte, als b.v. blaffer, keffer,
+koffer, duffer, maar nooit achter lange klinkers of tweeklanken
+voorkomt. In dit geval toch treft men alleen -ver aan: b.v. in
+braver, gever, liever, grover, zuiver, ijver, stijver enz. In de
+meeste gevallen blijft de accentuatie van het bastaardwoord zijn
+vreemden oorsprong verraden. Hoogst zelden toch treedt de klemtoon
+in meerlettergrepige woorden op de eerste syllabe over, waardoor
+zij, gelijk aalmoes, altaar, kandelaar, olifant, het voorkomen van
+Nederlandsche composita, of, gelijk ketel, schotel, venster, van
+Nederlandsche derivata verkrijgen. Blijft de klemtoon op de tweede
+of derde lettergreep rusten, als b.v. in probléém, publiék, orkáán,
+diáken, epìstel, convocátie, execútie, dan worden zij terstond als
+vreemde woorden herkend, te meer daar de klemtoon in meerlettergrepige
+bastaardwoorden zelden die van echt Nederlandsche in kracht evenaart;
+vergelijk b.v. evangelie, publicatie, met overmoedig, onderdanig. Ten
+gevolge van een en ander onderkent men oogenblikkelijk diameter,
+circulatie, evangelist enz. als vreemde woorden.
+
+220. Ook nog op eene andere wijze openbaart zich niet zelden de
+vreemde herkomst en natuur der bastaardwoorden, namelijk uit de
+onmogelijkheid om op Nederlandsche wijze derivata te vormen. Wanneer
+men het deminutief-suffix uitzondert, dat zelfs achter woorden der
+tweede klasse kan treden, b.v. in bureautje, assessortje, dan is
+men doorgaans genoodzaakt van de zoogenaamde bastaardachtervoegsels
+gebruik te maken. Tiran of tyran b.v. levert niet op: tyransch,
+tyrannelijk, tyranschap, noch het werkwoord tyrannen, maar
+tyranniek, tyrannij, tyranniseeren; souverein niet souvereinschap,
+maar souvereiniteit. Dikwijls komt daarbij de oudere, minder sterk
+gewijzigde vorm weder te voorschijn; b.v. in apostolisch of apostoliek
+van apostel; diaconie, diaconaal van diaken; of liever, apostoliek,
+diaconie, diaconaal zijn niet afgeleid van apostel en diaken, maar zijn
+de--onafhankelijk van apostel en diaken--overgenomen vreemde woorden
+apostolicus, diaconia, diaconalis; gelijk systematisch en syntactisch
+niet in den boezem onzer taal gevormd zijn van systeem en syntaxe,
+maar van de adjectieven systematicus, syntacticus. Hetzelfde heeft
+plaats bij titulair, commissaris, commissionnair, die niet van titel
+en commissie zijn gevormd.
+
+Zelfs woorden, die men anders tot de eerste klasse zou brengen,
+blijven op deze wijze van hunne vreemde herkomst getuigen; b.v. abt,
+doordien het niet abdesse, maar abdis, lat. abbatissa, geeft; fout door
+foutief; klant door klandizie; cirkel door circulatie en circulaire;
+cel door cellulair; cent zelfs door centesimaal, terwijl het niet
+één Nederlandsch derivaat heeft.
+
+221. De spelling der woorden, die stellig tot de eerste klasse
+behooren, levert weinig zwarigheden op. Die woorden worden
+beschouwd als genaturaliseerd, als geheel verdietscht en met het
+volle burgerrecht begiftigd. Zij worden daarom nagenoeg algemeen als
+oorspronkelijke Nederlandsche woorden geschreven. Niemand spelt thans
+meer caars, caart, cleur, clooster, coster, coucen, cruis, groupe,
+persic, punct, train, troupe, enz. De Redactie meent overeenkomstig
+dit gebruik als beginsel te moeten aannemen, dat de Nederlandsche
+spelling in al die woorden behoort gevolgd te worden, ook in die,
+waaromtrent de gevoelens min of meer verdeeld zijn. Zij schrijft
+derhalve sieren en singel met eene s, en troon zonder h, ofschoon
+sommigen nog aan cieren, cieraad, cingel en throon de voorkeur
+geven. Deze woorden toch worden geheel als Nederlandsche behandeld
+en verbogen, treden met echt Nederlandsche in compositie en vormen
+derivata op Nederlandsche wijze: opsieren, versieren, sierplant,
+sieraden, sieradiën (gelijk kleinoodiën, dat echt Nederlandsch is);
+omsingelen; onttronen, hemeltroon, troonopvolger, enz.
+
+222. De woorden cedel (blijkens den ouderen vorm cedul het Fransche
+cédule, en niet naar het lat. schedula gevormd), ceder, lat. cedrus,
+en cijns, lat. census, geven bedenking, of zij al of niet tot de eerste
+klasse moeten gebracht worden. Zij zijn volkomen Nederlandsch van
+klank en hebben geene vreemd klinkende derivaten. Cedel wordt zelfs
+saamgetrokken tot ceêl, en helpt gedenkcedel, huurceêl, ceêlmaker
+enz. vormen; ceder komt voor in cederachtig, cederboom, cederhout,
+cijns in cijnsbaar, cijnsplichtig; alleen de c verraadt de vreemde
+herkomst. Volgens de Analogie behooren die woorden derhalve tot de
+eerste klasse en zou de c door de s moeten worden vervangen. Hier staat
+echter tegenover, dat zij steeds zonder uitzondering met c geschreven
+en daarom ook alleen onder dien vorm bekend zijn; dat zelfs het zoo
+gewone ceêl altijd zijne c behouden heeft; dat de cederboomen en het
+cederhout te weinig populair zijn om onder de veranderde vormen seder,
+sederen, sederhout terstond herkend te worden; en dat cijns weinig
+meer wordt gebruikt, maar een historisch woord is geworden, dat dus
+een vasten vorm heeft aangenomen. Wanneer wij dat alles bedenken,
+achten wij het niet raadzaam in strijd met het heerschende gebruik eene
+spelling te veranderen, waaromtrent nooit verschil van gevoelen heeft
+bestaan, om eene andere aan te nemen, die door velen niet terstond
+begrepen zou worden. Wij beschouwen daarom de genoemde woorden als
+bastaardwoorden, die door hunne spelling van hun vreemden oorsprong
+getuigenis geven, en blijven schrijven: cedel (ceêl), ceder, cijns.
+
+223. De spelling van de woorden der tweede klasse levert in het geheel
+geene bedenkingen op. Het ligt in den aard der zaak, dat vreemde
+woorden, die in de uitspraak geenerlei wijziging hebben ondergaan,
+hunne oorspronkelijke spelling, de zichtbare voorstelling hunner
+uitspraak, onveranderd behooren te behouden.
+
+224. Veel grooter zijn de bezwaren, verbonden aan het bepalen van
+de spelling der woorden, die de derde klasse uitmaken. Daaromtrent
+toch zijn de gevoelens zoo verdeeld, dat men bezwaarlijk volkomene
+overeenstemming tusschen twee schrijvers ontdekken zal. Wanneer men
+echter niet in bijzonderheden treedt, dan kan men in het zoozeer
+verschillend gebruik twee hoofdrichtingen onderscheiden, die, van
+twee tegenovergestelde uitersten uitgaande, nagenoeg lijnrecht tegen
+elkander inloopen. Men kan ze gevoeglijk de oudere en de nieuwere
+richting noemen.
+
+225. De oudere dagteekent van 1804, en heeft zich tot beginsel gesteld,
+dat de bastaardwoorden over het algemeen hunne oorspronkelijke spelling
+behooren te behouden. Zij wil alleen de uitgangen overeenkomstig
+het Nederlandsche spraakgebruik gewijzigd hebben, en maakt geene
+uitzonderingen dan alleen ten opzichte van die woorden, welke, onder
+alle standen der maatschappij in gebruik, door allen op Nederlandsche
+wijze geschreven worden. Deze richting laat derhalve verschillende
+vreemde schrijfwijzen te midden van de inheemsche bestaan, onderstelt
+in den lezer de kennis der vreemde spelling en uitspraak, en duldt
+vele uitzonderingen; doch deze zijn geene noodwendige uitvloeisels
+van het aangenomen beginsel, maar worden alle door buitenliggende
+omstandigheden veroorzaakt.
+
+226. De nieuwere richting, nagenoeg veertig jaren jonger, heeft
+zich ten doel gesteld de spelling der vreemde woonden zoodanig in te
+richten, dat de Nederlander de kennis der vreemde taal voor de juiste
+uitspraak ontberen kan. Zij gaat kennelijk uit van de onderstelling,
+dat men alleen dan recht heeft een vreemd woord te bezigen, wanneer het
+geschikt is om zóó geschreven te worden, dat de lezende Nederlander,
+toegerust met de kennis van de spelling en uitspraak zijner eigene
+taal, aan de doode letter de levende uitspraak kan teruggeven en zich
+de beteekenis herinneren.
+
+Ook deze richting heeft hare uitzonderingen, vermits wij een aantal
+vreemde woorden bezigen, wier klank niet kan worden afgebeeld, indien
+men onze letters uitsluitend op Nederlandsche wijze wil uitspreken,
+terwijl een aantal andere in Nederlandsch gewaad gestoken volstrekt
+onherkenbaar zouden zijn. Deze uitzonderingen vloeien uit het
+aangenomen beginsel zelf voort, hetwelk dus niet vol te houden is;
+daarentegen worden de uitzonderingen op de oudere richting regelmatige
+toepassingen van het hier aangenomen beginsel.
+
+227. Beide richtingen hebben hare voor- en nadeelen, die de Redactie,
+genoodzaakt eene keus te doen, onderling heeft te vergelijken en aan
+de algemeene spellingbeginselen, in de Eerste Afdeeling ontvouwd,
+te toetsen.
+
+228. De oudere richting beveelt zich door de volgende voordeelen aan:
+
+1) De spelling der vreemde woorden en bastaardwoorden behoeft
+niet gezocht en eerst door nieuwe, afzonderlijke regels bepaald
+te worden. Zij is gegeven: wat het hoofddeel der woorden aangaat,
+door de vreemde spelling; wat de uitgangen betreft, door de gewone
+Nederlandsche spelregels.
+
+2) De spelling stelt uit haren aard de ware uitspraak getrouw voor. Men
+kent deze òf onmiddellijk door het beoefenen der vreemde taal,
+waaruit het woord ontleend is, òf bij overlevering van anderen die
+haar kennen. De vreemde taal en de vreemde spelling zijn en blijven
+dus altijd de kenbronnen der uitspraak. De vreemde spelling stelt
+natuurlijk steeds de juiste uitspraak voor, hetgeen de Nederlandsche
+in vele gevallen slechts zeer gebrekkig kan doen; de ware uitspraak van
+sherry, chocolade, machine, genie, ingenieur, sergeant, patrouilleeren,
+compagnon, wordt slechts onjuist en eenigszins plomp door sjerrie,
+sjokolade, masjine, zjenie, inzjenieur, serzjant, patroeljeeren,
+kompanjon of kompanion afgebeeld. Zelfs onze oe schijnt te lang en
+te zwaar voor de Fransche ou, in gouverneur en souverein.
+
+3) De oorspronkelijke spelling blijft wijzen op de etymologie der
+woorden. Zij verscheurt den band niet, die het woord verbindt met
+zijne verwanten in de oorspronkelijke taal, waarin het is ontstaan en
+zijne beteekenis heeft gekregen, en waarin het eigenlijk leeft. Zij
+behoudt dus al de voordeelen, die eene verwijzing op de etymologie
+kan opleveren voor allen, die de vreemde taal verstaan; en dezen
+maken de meerderheid uit dergenen, die zich het meest van vreemde
+woorden en bastaardwoorden bedienen.
+
+4) Die richting brengt uit zich zelve geene uitzonderingen mede;
+de bestaande zijn gevolgen van het Gebruik, van oorzaken buiten het
+stelsel zelf gelegen. Zij kan dus met het volste recht gezegd worden
+van een beginsel uit te gaan, dat, op zich zelf genomen, consequent
+zou kunnen toegepast worden.
+
+229. De voordeelen aan de nieuwere richting, aan het spellen op meer
+Nederlandsche wijze, verbonden, zijn de volgende:
+
+1) Daardoor wordt het uitspreken en spellen van een aantal woorden
+voor den minkundige, die de vreemde taal niet kent, gemakkelijk
+gemaakt. Althans de meeste woorden uit de doode talen, uit het Grieksch
+en Latijn, ontleend, kunnen door de Nederlandsche spelling zóó worden
+voorgesteld, als de Nederlander gewoon is ze uit te spreken.
+
+2) Daardoor wordt in vele gevallen het contrast opgeheven tusschen de
+Nederlandsche en de vreemde spelling, die niet zelden in hetzelfde
+woord vereenigd aangetroffen worden: een contrast, dat op zich zelf
+geen nut heeft, en dus tegen den goeden smaak schijnt aan te druischen,
+dewijl het de eenheid en regelmatigheid verbreekt.
+
+3) Wanneer vreemde woorden op Nederlandsche wijze worden geschreven,
+bekomen zij een meer Nederlandsch voorkomen en worden eenigermate in
+de taal ingelijfd.
+
+4) De uitzonderingen op de toepassing van het beginsel der oudere
+richting vallen dan in den regel, houden op uitzonderingen te
+zijn. Daardoor is de nieuwere richting ontslagen van de moeilijke
+taak om naar de redenen te zoeken welke die uitzonderingen wettigen,
+en den regel te bepalen waarvan zij afhangen.
+
+230. Wanneer de Redactie de voordeelen der beide richtingen vergelijkt
+en aan de beginselen eener gezonde orthographie toetst, dan kan zij
+niet aarzelen aan de oudere de voorkeur te geven; vooral wanneer
+zij bedenkt, dat alles, wat voor deze richting pleit, een bezwaar
+tegen de andere uitmaakt. De oudere toch is in overeenstemming met de
+beide groote spellingbeginselen, die in onze taal meer dan in eenige
+andere worden gehuldigd en op prijs gesteld: juiste voorstelling der
+uitspraak en verwijzing op de etymologie en de verwante woorden. De
+nieuwere verloochent het laatste als het ware uit principe, en is
+niet in staat aan het eerste te voldoen. Daar een aantal klanken
+in de vreemde woorden, uit levende talen genomen, niet dan plomp
+en onvolkomen op Nederlandsche wijze kunnen voorgesteld worden,
+is het nieuwere stelsel van nature en reeds a priori gebrekkig,
+brengt het een aantal gebreken met zich, die het in vele gevallen
+buiten staat stellen het beoogde doel te bereiken. Daar de spelling
+op Nederlandsche wijze uit haren aard de verwijzing op de etymologie
+verwaarloost, versmaadt zij roekeloos een krachtig hulpmiddel ter
+bevordering der duidelijkheid; terwijl zij omgekeerd den minkundige
+bij het eene of andere bastaardwoord niet zelden geheel ten onrechte
+aan eene verwantschap met Nederlandsche woorden doet denken, waardoor
+het rechte verstand van het woord voor hem belemmerd wordt. Het
+woord compascuum b.v. is zeker voor den onkundige onverstaanbaar;
+de latinist echter begrijpt het terstond; doch deze zal zich wel
+eenige oogenblikken moeten bezinnen, wanneer hij kompaskuüm geschreven
+vindt. De onkundige begrijpt het woord onder deze spelling evenmin,
+maar maakt zich nu een geheel verkeerd, duister begrip, dewijl hij
+natuurlijk aan iets denkt, dat op een kompas betrekking heeft. Zal
+dit vooroordeel hem niet in den weg staan, als hij uit het verband
+van den zin de beteekenis van het hem onbekende vreemde woord tracht
+op te maken? Zal het hem bij diftong, vokaal, instinkt, dialekt,
+longroem (eng. longroom) enz. beter gaan?
+
+De nieuwere richting berooft zich zelve ook van het voordeel, om
+gelijkluidende of schijnbaar gelijkluidende woorden door de spelling
+te onderscheiden, b.v. korporaal en corporaal (altaardoek), dokter
+en doctor, kanòn en cánon, enz.
+
+231. De oudere richting vindt hare spelling zoogoed als gegeven:
+de nieuwere moet de hare nog vaststellen en kan daarbij dikwijls
+niet anders dan willekeurig te werk gaan. De schrijvers, die der
+laatste toegedaan zijn, handelen dan ook geenszins eenparig; men vindt
+geschreven: kompanjon, kompagnon en kompanion; konzekwent, konsekwent
+en konsequent; kurzief en kursief, enz. Hoe moet het zijn? Wie en wat
+zal hier beslissen? Van de oplossing van deze en dergelijke vragen is
+de oudere richting ontslagen; zij weet, dat het Fransch en Latijn de
+schrijfwijzen: compagnon, consequent, consonant, cursief enz. vorderen.
+
+232. De voordeelen der nieuwere richting zijn meer denkbeeldig dan
+wezenlijk. Het eerstgenoemde punt blijkt, bij eene nadere beschouwing,
+veeleer op last dan op gemak uit te loopen. Zij, ten wier behoeve
+de meer Nederlandsche spelling zou moeten strekken, worden er niet
+door gebaat; voor de anderen, die er geene behoefte aan hebben,
+is zij een groot bezwaar. Kon en wilde men alle vreemde woorden
+volgens de gewone regels der Nederlandsche spelling behandelen,
+dan zou zulks zeker in zooverre verkieslijk zijn, dat de kennis der
+vreemde talen kon ontbeerd worden. Wij hebben echter boven gezien,
+dat er een aantal gevallen bestaan, waarin de uitspraak niet door
+Nederlandsche letters kan voorgesteld worden. Doch, wat meer zegt,
+zelfs de sterkste voorstanders der nieuwere richting zijn niet gezind
+de Nederlandsche spelregels geheel en al toe te passen, zelfs niet
+in vele gevallen, waarin dit zeer goed mogelijk zou zijn. En te
+recht, want vele woorden zouden dan een al te vreemd en zonderling
+voorkomen krijgen. Niemand heeft nog willen schrijven: tema, tee,
+teorie, ekzamineeren, eksekuutsie, suksessie, okkazie, publiseeren,
+publikaatsie, konsiënsie, inkwizietsie, sistema, higrometer, sienisch
+(voor cynisch), scheptisch (voor sceptisch), tietel, artiekel, viziete,
+sieter (voor citer), kado, buro, odekolonje, soepjee (voor souspied)
+enz., ofschoon die schrijfwijzen door onze spelregels zouden gevorderd
+worden en de vreemde uitspraak vrij goed vertegenwoordigen. De geheele
+vervorming, die men verlangt, komt hoofdzakelijk hierop neder, dat
+men de ph door f; de c, als zij den keelklank heeft, door k; en de
+s, wanneer zij zacht luidt, door z wil vervangen hebben; b.v. in
+filozoof, fyzika, konzonant enz. Over de vervanging van qu en de
+Fransche ou door kw en oe blijken de gevoelens verdeeld te zijn; en
+slechts zeer enkelen schrijven -nion en -nie in de plaats van -gnon en
+-gnie. Daarentegen wil men over het algemeen de th en y in Grieksche
+woorden; de x; de enkele i, ook ter voorstelling van den i-klank in
+lettergrepen met den vollen klemtoon; en de c ter aanduiding van den
+sisklank behouden hebben, op grond, dat genoemde letters evengoed
+als de t, i, ks en s tot het Nederlandsche alphabet behooren. Die
+gewenschte vervorming blijft dus in elk geval zeer beperkt, laat in
+een aantal woorden den vreemden vorm bestaan, en handelt bovendien
+inconsequent. De th is immers evenzeer vreemd als de ph. Men zegge
+toch niet: »de th is eene Nederlandsche letter, gelijk blijkt uit
+thans en althans, terwijl de ph in geen enkel Nederlandsch woord
+voorkomt". Men bedriegt zich dan ten opzichte der eerstgenoemde. In
+de geheel exceptioneele woorden thans en althans, uit te hande en al
+te hande, heeft men de gewone t van te en de stom geworden h van hand,
+terwijl de th in theorie en de ph in physica beide vertegenwoordigers
+zijn van de enkelvoudige Grieksche letters th en f. Beide staan dus
+op ééne lijn; de th is niet meer Nederlandsch dan de ph.--Indien de
+c werkelijk evenzeer Nederlandsch is als de k en s, dan bestaat er
+ook geene reden om haar te weren uit woorden als consonant en logica,
+waar zij als k luidt. Stelt men het omgekeerde, beschouwt men haar als
+vreemd, dan moet zij ook als sisklank verworpen worden uit koncert en
+citroen; en wil men haar slechts éénen klank, dien van s, toestaan,
+dan zou men ook akcent, akces, akcident, sukces moeten schrijven,
+wat te recht niemand verlangt.
+
+Bij die gedeeltelijke vervorming blijft steeds eenige kennis van
+vreemde talen noodzakelijk. De minkundige zal altijd moeten weten,
+dat artikel, titel, visite en machine uit den vreemde zijn overgenomen;
+dat in het Grieksch thermometer met th, hypotenusa met t, synode met y
+en citer met i geschreven wordt, wil hij geen gevaar loopen artiekel,
+tietel, viziete, masjiene, termometer, hipothenuza, sinode, sieter
+te spellen.
+
+233. Uit het aangevoerde blijkt duidelijk genoeg, dat het der
+nieuwere richting aan een consequent toepasbaar beginsel ontbreekt,
+en dat de onkundige er volstrekt niet door geholpen wordt. Doch,
+wat erger is, zij noodzaakt de Nederlandsche grammatica een aantal
+ingewikkelde spelregels te ontwerpen, die het verschillend gebruik
+van de Nederlandsche letters c en s, i, ie en y, th en t, qu en kw
+bepalen. Deze zou rekenschap moeten geven, waarom zij nu eens c,
+dan s; nu i, dan ie of y; nu th of qu, dan t of kw wilde geschreven
+hebben. Die regels zouden dan ten laatste toch wijzen op het
+verschil in den oorsprong der woorden, op het onderscheid tusschen
+in- en uitheemsch, en alle zouden eenige kennis der vreemde talen
+onderstellen. De spelling kategorie, ethika, filozofie en fyzika
+vereischt evenzeer bekendheid met het Grieksche taaleigen, of het
+zoeken in een woordenboek, als die van categorie, ethica, philosophie
+en physica.
+
+Het schijnbare gemak blijkt dus inderdaad een last te zijn. De
+minkundigen, die zich bijna niet bedienen van vreemde woorden, welker
+spelling niet geheel inheemsch is geworden, zijn er niet mede gebaat;
+terwijl zij, die het meest van vreemde woorden gebruik maken en veelal
+de oorspronkelijke spelling kennen, nu noodeloos bezwaard worden met
+het aanleeren van regels ter bepaling, hoe en in welke gevallen de
+vreemde spelling moet gewijzigd worden.
+
+234. Het tweede der bovengenoemde voordeelen verplaatst ons op
+het gebied der Aesthetica. Aan hare eischen zou inderdaad meer
+voldaan worden, indien het contrast tusschen de inheemsche en
+de verschillende vreemde spellingen kon worden opgeheven, omdat
+die tegenstellingen volstrekt geen nut hebben, niet dienen om de
+verschillende schrijfwijzen wederzijds op te helderen of fraaier
+te doen uitkomen. Daar echter de vreemde spelling niet kan worden
+geweerd uit al die woorden, waarin vreemde klanken voorkomen, welke
+niet door het Nederlandsche letterschrift kunnen vertegenwoordigd
+worden, is het middel niet toereikend om de kwaal te genezen; wèl
+beschouwd, verergert het haar veeleer. Immers nu ontstaat tusschen
+de in- en uitheemsche spelling eene derde, eene bastaardspelling,
+b.v. in koncert, koncentrisch, konzequent. Doch, wat meer zegt, er
+wordt zoodoende een nieuw contrast geschapen tusschen de natuur en den
+vorm van het woord, dat zeker niet schoon is, en juist aan diegenen
+den grootsten aanstoot geeft, die zich het meest van vreemde woorden
+bedienen. Over den smaak valt wel is waar weinig te twisten, maar
+de Aesthetica leert toch grondstellingen, die door allen gereedelijk
+aangenomen worden. Het is boven allen twijfel verheven, dat waarheid,
+d.i. hier overeenstemming tusschen uiterlijk en innerlijk, eene
+noodwendige voorwaarde voor het schoone is. Eene kerk in den vorm
+van een woonhuis, en een woonhuis in den vorm eener kerk, kùnnen
+niet schoon zijn. Alleen wansmaak kon behagen scheppen in melkkannen,
+die apen, of in palmboomen, die zwanen of pauwen voorstelden; en een
+reukfleschje in den vorm van een beeldje, al is dit ook nog zoo fraai
+gevormd, is leelijk in het oog van ieder, die slechts een weinig over
+het wezen der schoonheid heeft nagedacht. Evenzeer strijdig met den
+goeden smaak is het spellen op Nederlandsche wijze van woorden, die
+door hun klank en vorm beide protesteeren tegen het kleed, dat men
+hun heeft aangetrokken en dat hun niet past, omdat het niet voor hen
+gemaakt is. Er ligt, wèl beschouwd, iets plomps in de spelling koncert
+of konsert, filozoof, fyzikus, konsequent of konzekwent, ekwipaadje,
+kwantiteit, enz., hetwelk den beschaafde en geletterde ergert, zoolang
+zijn oog niet aan het zien van zulke smakelooze schrijfwijzen gewend
+is. Dit is dan ook wel eene der voornaamste redenen, waarom dit
+stelsel nooit meer dan enkele voorstanders gevonden heeft.
+
+235. Ook het derde der gewaande voordeelen komt bij eenig nadenken op
+zeer weinig uit. Welk nut kan er gelegen zijn in het geven van een meer
+Nederlandsch voorkomen aan een vreemd woord, hetwelk zijne afkomst
+blijft verraden? Wanneer klank en samenstelling uitheemsch zijn,
+kan de spelling daaraan niets veranderen. De Latijnsche praefixen
+prae- en con- of com- worden geene Nederlandsche voorvoegsels,
+wanneer men prepozitie, preseptor, konditie, kompozitie met e en
+k schrijft. Apoteoze, analieze, fizionomie, mizantroop, zofema,
+ekwipaadje, epolet, cadó, plató enz., zijn bedorven en nauwlijks
+verstaanbaar Grieksch en Fransch, maar geen grein meer Nederlandsch
+dan apotheose, analyse, physionomie, misanthroop, sophema, equipage,
+epaulet, cadeau, plateau enz.
+
+De eenige beteekenis, die men aan die inheemsche inkleeding hechten
+kan, bestaat hierin, dat zij een blijk is, dat het woord veel
+door Nederlanders wordt gebruikt. Doch welk nut is in dat vertoon
+gelegen? Zal de schrijver er door willen te kennen geven, dat hij
+zich gerechtigd acht het woord te bezigen? Wil hij daarmede den lezer
+het paspoort laten zien, opdat deze den bastaard ongehinderd late
+voorbijgaan? Aangenomen, dat dit eenig practisch nut had, wie zal
+dan nog bepalen, of een woord lang en algemeen genoeg in gebruik is
+geweest om dat gedeeltelijke burgerrecht deelachtig te worden? Wat
+zal bij de beoordeeling de maatstaf zijn? Uiterlijke kenteekenen
+ontbreken hier. Geheel vreemde woorden, die volstrekt geene verandering
+ondergaan hebben en die niemand zou willen verdietschen, vereenigen
+zich in samenstelling met echt Nederlandsche, als in successierechten,
+epauletknoop, verjaarcadeau enz., en nemen zelfs Nederlandsche voor-
+en achtervoegsels aan, b.v. onsystematisch, cadeautje, geanalyseerd,
+enz. Compositie en derivatie met Nederlandsche woorden en affixen
+rechtigen derhalve niet tot eene geheel Nederlandsche spelling.
+
+236. Het geven van een Nederlandsch voorkomen aan vreemde woorden
+is eene mystificatie, die, niet slechts uit een theoretisch maar ook
+uit een practisch oogpunt bezien, te veroordeelen is en blijft. Het
+spreekt wel vanzelf, dat de grammatica, die de natuur zoowel als
+het gebruik der woorden wil kennen, theoretisch eene spelling moet
+afkeuren, die de afkomst en niet zelden ook de beteekenis der woorden
+verduistert. Maar ook van het practisch standpunt beschouwd, verdient
+de vreemde spelling de voorkeur. Deze waarschuwt den minkundige,
+dat hij geene pogingen behoeft aan te wenden om het vreemd gespelde
+woord uit zijne moedertaal te verklaren, en snijdt tevens zooveel
+mogelijk alle zinspeling op minder kiesche zaken af, die soms door
+eene veranderde schrijfwijze wordt uitgelokt, en waartoe onze mindere
+stand wel eenigszins geneigd is.
+
+237. Eindelijk het voordeel, daarin gelegen, dat de uitzonderingen
+op de oudere richting in de nieuwere regelmatigheden zijn, wordt
+theoretisch en practisch meer dan opgewogen door de uitzonderingen
+op de laatstgenoemde. Immers de eerste hebben haar bestaan alleen
+te danken aan het Gebruik, maar vloeien niet uit het aangenomen
+beginsel zelf voort. De nieuwere richting daarentegen is met talrijke
+uitzonderingen geboren; en deze noodwendige worden nog grootelijks
+vermeerderd door het aantal gevallen, waarin men het beginsel zou
+kunnen toepassen, maar niet toepassen wil, om de al te zonderlinge en
+onverstaanbare vormen, die eene volstrekte consequentie zou opleveren.
+
+238. Wanneer men dit alles wèl overweegt, kan men bij de keuze tusschen
+de twee richtingen niet verlegen staan. Ongetwijfeld moet men die
+spelling verkiezen, die als het ware gegeven is en in gereedheid ligt,
+en die getrouw blijft aan de twee groote spellingbeginselen, welke
+het Nederlandsch bij het schrijven zijner eigene woorden huldigt,
+boven de andere, welke die beginselen, deels uit noodzaak, deels
+uit principe, verzaakt, de uitspraak niet zelden onjuist afbeeldt,
+de etymologie verloochent, en strijdig is met den goeden smaak: eene
+spelling, die niet is gegeven, maar volgens willekeurig aan te nemen
+beginselen nog moet worden bepaald en vastgesteld, en die daarbij
+uit zich zelve genoodzaakt is een aantal uitzonderingen toe te laten.
+
+239. De Redactie ziet echter geenszins de groote bezwaren voorbij,
+die ook op den weg der oudere richting gelegen zijn. Deze is wel niet
+uit zich zelve genoodzaakt uitzonderingen te maken, maar wordt door
+het Gebruik gedwongen er een aantal te erkennen. Immers, het zou eene
+vruchtelooze poging zijn, indien men in woorden als kwartier, kapitaal,
+kazerne, kompas en dergelijke de oorspronkelijke spelling trachtte
+te herstellen. Intusschen is het nog niemand gelukt de grenslijn
+te trekken, waar de vreemde spelling ophoudt en de Nederlandsche
+begint. Bij eenig nadenken wordt het dan ook duidelijk, dat die
+grens uit den aard der zaak niet te trekken is; of, om duidelijker te
+spreken, er zijn een aantal vreemde woorden in gebruik, waarvan het
+ondoenlijk is, op redelijke gronden en in consequente overeenstemming
+met andere dergelijke, te bepalen aan welke zijde der linie zij zich
+bevinden. Men wordt van de waarheid hiervan overtuigd, wanneer men
+bedenkt, dat er woorden zijn, die, niet slechts door verschillende
+personen, maar zelfs door een en denzelfden persoon, naar gelang
+der omstandigheden, verschillend worden uitgesproken. Hoe zou er
+in de spelling vastheid en gelijkmatigheid kunnen bestaan, waar de
+uitspraak wankel en veranderlijk is? Een paar voorbeelden zullen
+toereikend zijn, om den lezer verscheidene andere te herinneren. Een
+beschaafd man zal in gezelschap spreken van keurig geslepene karaffen;
+maar als hij een glas water verlangt, zegt hij zonder bezwaar tot den
+knecht: geef mij de kraf eens aan! Hij zal u op de sociëteit vragen:
+hebt gij dat bericht in de courant gelezen? en als gij ontkennend
+antwoordt, roept hij terstond om de krant. In een wetenschappelijk
+congres spreekt men over de beste wijze om cichorei te telen, maar
+in een winkel bestelt men suikerij.
+
+Doch vooral bestaat zulk een verschil in de uitspraak derzelfde
+woorden bij lieden van verschillende beschaving. Een vischwijf,
+met haars gelijke in krakeel, zal deze een kanalje, een karonje,
+en hare woning een kavalje schelden; de trotsche aristocraat ziet
+met minachting neder op het canaille en rapaille. De brouwersknecht
+kent gijl, de verver konzenielje; de wetenschappelijke man spreekt
+van chijl en cochenille; en zoo wisselt de uitspraak der vreemde
+woorden telkens af, al naarmate de beschaving van den spreker of de
+eisch der omstandigheden medebrengt.
+
+240. Wanneer de uitspraak van dezelfde woorden van allerlei
+omstandigheden en inzonderheid van den smaak, niet van de woorden zelve
+afhangt, moet de spelling uit haren aard nog veel onzekerder zijn, en
+zal de een aan de oorspronkelijke, de ander aan eene meer Nederlandsche
+de voorkeur geven, zonder altijd redenen voor zijne schrijfwijze te
+kunnen aanvoeren. De Redactie, van wie wel niet het onmogelijke kan
+gevergd worden, erkent dan ook gaarne, dat zij buiten machte is vaste
+regels te stellen, die in ieder geval kunnen voldoen. Zij acht hare
+taak vervuld, wanneer zij het grondbeginsel, waarvan zij uitgaat,
+zoo nauwkeurig mogelijk omschrijft, en in het algemeen de richting
+bepaalt, die zij bij de uitzonderingen meent te moeten volgen.
+
+Na rijpe overweging, acht zij het grondbeginsel aldus te moeten
+formuleeren:
+
+241. Bastaardwoorden, ontleend uit talen, die het Latijnsche [d.i. hier
+hetzelfde als het Nederlandsche  [12]] letterschrift bezigen,
+worden op de oorspronkelijke wijze geschreven, voor zooverre hunne
+uitspraak onveranderd is gebleven. Waar deze echter gewijzigd is, en de
+oorspronkelijke spelling tot eene ongewone uitspraak aanleiding geven
+zou, wordt de spelling in zooverre op Nederlandsche wijze veranderd.
+
+De wijziging der uitspraak heeft plaats 1) aan het einde der woorden,
+2) in het lichaam van het woord.
+
+242. 1) De wijziging aan het einde der woorden heeft meestal
+haren oorsprong te danken aan de noodzakelijkheid om de woorden op
+Nederlandsche wijze te verbuigen. Zij bestaat doorgaans in het afkappen
+der laatste lettergreep, ten gevolge waarvan dikwijls eene wijziging
+in de spelling der voorlaatste noodzakelijk wordt. Zoo is b.v. praefix
+het Lat. praefixum, evangelist het Lat. evangelista, publicist het
+Fransche publiciste, trompet het Fransche trompette. Daar de klinker
+in de voorlaatste lettergreep der genoemde vreemde woorden geene
+verandering in de uitspraak ondergaat, blijven praefix, evangelist,
+publicist en trompet voor het overige onveranderd. Anders is het,
+wanneer advocatus, particula, problema en publique de laatste syllabe
+verliezen; de a en e moeten alsdan in advocaat en probleem noodwendig
+verdubbeld worden; de u van particula gaat in de toonlooze e over,
+en dit maakt weder de verandering van c in k noodzakelijk, waardoor de
+vorm partikel ontstaat; de uitgang -ique moet, na afwerping zijner e,
+bij ons -iek worden: publiek.
+
+In sommige woorden schijnt de verbastering van den uitgang niet op
+deze wijze verklaard te kunnen worden. Zoo laat de vorm sociëteit zich
+schijnbaar evenmin van lat. societas als van fr. société afleiden. In
+zulke gevallen moet men niet uit het oog verliezen, dat Latijnsche
+woorden niet altijd in den nominatiefvorm zijn overgenomen, maar dat
+dikwijls een verbogen naamval ten grondslag ligt. Dit heeft plaats
+bij sociëteit, majesteit, sextant enz., lat. societas--societatis,
+majestas--majestatis, sextans--sextantis, enz.; vanhier de t in
+deze en dergelijke woorden. Ook de meervouden tangenten, secanten,
+van tangens en secans, zijn op die wijze te verklaren.
+
+Niet altijd echter is de laatste lettergreep van het vreemde woord
+afgeknot; dikwijls is alleen de uitspraak veranderd. Zoo zijn
+b.v. palais, laquai, souverain, livrée, général, profit, in paleis,
+lakei, souverein, livrei, generaal, profijt enz. overgegaan.
+
+Door deze en dergelijke veranderingen zijn de bekende bastaarduitgangen
+-aal, -aan, -aat, -ant, -eel, -eeren, -eet, -ent, -et, -ief, -iek,
+-iel, -iet, -ijn, -ijt, -oen, -oor, -uut en andere ontstaan, die
+geheel op Nederlandsche wijze behandeld worden. Alleen de uitgangen
+-air en -oir der Fransche adjectieven behouden hunne vreemde ai en oi,
+b.v. in militair, stationnair, transitoir, executoir enz.
+
+    Ter voorkoming van misverstand zij aangemerkt, dat hier
+    gesproken wordt van uitgangen in het algemeen, d.i. van klanken
+    waarop woorden uitgaan, en niet van achtervoegsels (suffixen),
+    d.i. bepaalde uitgangen, die achter bestaande woorden gevoegd
+    worden om nieuwe woorden te vormen. Niet al de genoemde uitgangen
+    zijn achtervoegsels, of zijn het altijd. Zoo zijn -aat en -iet
+    suffixen in optimaat en Israëliet, maar niet in praecipitaat en
+    chrysoliet. Een achtervoegsel -eet bestaat niet, evenmin als -noom,
+    -anthroop of -troop achtervoegsels zijn; vergelijk de aanmerking
+    op § 77.
+
+243. Het bastaardachtervoegsel -aadje vereischt eene afzonderlijke
+overweging. Het is uit het Fransch ontleend ten tijde dat -age
+(Ital. -aggio, Lat. -aticum: zie Diez, Gramm. der Roman. Sprachen,
+2de uitg., D. II, bl. 288 vlg.) in die taal nog, op Italiaansche
+wijze, als aadzje luidde. Die uitspraak heerschte toen ook bij ons,
+maar kon slechts gebrekkig in Nederlandsch schrift worden uitgedrukt;
+vandaar de verschillende schrijfwijzen: pelgrimaedse, pelgrimagie,
+pelgrimaedje. Thans, nu wij in dat en alle dergelijke woorden, evenmin
+als de Franschen, eene d laten hooren, is de spelling pelgrimaadje,
+stellaadje enz. buiten alle verhouding met de uitspraak geraakt,
+terwijl zij soms aanleiding geeft, dat zoodanige woorden geheel
+letterlijk overeenkomstig hun vorm worden uitgesproken. Daar de
+uitspraak g als zj toch plaats vindt in de Nederlandsche woorden genie,
+logement, gage, gelei, horloge enz., en dus bij ons niet onbekend is,
+en iedereen ook gewoon is college, manege, engagement, menage, courage,
+courtage te schrijven, bestaat er inderdaad geene overwegende reden,
+om de zonderlinge spelling -aadje te behouden. Wij aarzelen daarom
+niet eene schrijfwijze te laten varen, die eene geheel verouderde
+uitspraak tot grondslag heeft, maar met de hedendaagsche in strijd is,
+sinds lang velen tot aanstoot en ergernis heeft gestrekt, en nooit
+consequent is toegepast. Wij meenen derhalve te moeten schrijven:
+bagage, lekkage, pelgrimage, slijtage, stellage, stoffage, tuigage
+enz.; en evenzoo: page. Zóó vervalt ook vanzelf de ongelijkheid in
+de spelling van passaadje en passagier enz.
+
+244. 2) Veranderingen in het lichaam der woorden, ter voorkoming
+eener ongewone uitspraak, hebben bijna uitsluitend in Fransche
+woorden plaats. Zij bestaan voornamelijk in het weglaten der accenten,
+b.v. in genie, ingenieur, fr. génie, ingénieur, waarin de Fransche é
+voor de toonlooze e heeft plaats gemaakt. Zoo is ook de uitspraak der
+Fransche g in garnison, guitare, guide voor de gewone Nederlandsche
+geweken. Daarom laat men de u in gitaar enz. weg.
+
+Om gelijke reden schrijft men pleizier of plezier voor plaisíer, en
+seizoen voor saisoen, dewijl de ai, op Fransche wijze uitgesproken,
+in deze woorden niet meer in gebruik is.
+
+245. Eene bijzondere aanmerking moet gemaakt worden betreffende de
+woorden, die uit het Grieksch ontleend zijn. Deze namelijk worden wel
+in de oorspronkelijke taal met een ander letterschrift geschreven,
+doch dit is voor ons geheel onverschillig, omdat de meeste dier
+woorden door het kanaal van het Latijn tot onze kennis zijn gekomen
+en, dienovereenkomstig, op Latijnsche wijze uitgesproken en gespeld
+worden. Wij zeggen niet: hupoteinoeza, sustema, fuzikè, euangelion,
+oikonomia, Makedonia, Kimoon, Platoon, Thrazuboelos, Aiguptos, hetairen
+enz.; maar wij spreken die woorden uit, overeenkomstig den vorm, dien
+zij in het Latijn bekomen: hypotenusa, systema, physica, evangelium
+(of evangelie), oeconomia (of oeconomie), Macedonië, Cimon, Plato,
+Thrasybulus, Egypte (of Aegypte), hetaeren enz.
+
+Eene consequente spelling op Grieksche wijze is derhalve zoogoed als
+onmogelijk; en deze wordt trouwens ook door niemand verlangd. Doch
+hoewel de Latijnsche schrijfwijze als maatstaf en regel voor de
+Grieksche beschouwd wordt, maken sommigen eene uitzondering ten
+opzichte van de k en f, die zij niet door de Latijnsche c en ph,
+maar door k en f teruggegeven willen hebben; zij schrijven daarom
+theokratie, fyzika of fysika, filosofie of filozofie. Deze spelling,
+uit welk oogpunt ook beschouwd, is inconsequent en maakt noodeloos
+inbreuk op den--anders algemeenen--regel. Geschiedt zulks om de
+spelling meer met het Grieksche spraakgebruik overeen te brengen,
+dan wordt de f verkeerd aangewend, dewijl f zoo ooit, zeker niet te
+allen tijde de waarde van f gehad heeft. Is het om aan de woorden een
+meer Nederlandsch voorkomen te geven, waarom dan de th en de y ter
+uitdrukking van de th en y behouden, terwijl de enkele t en i de gewone
+uitspraak dier letters even goed zouden voorstellen? Die spelling is
+dus inderdaad slechts eene nuttelooze en willekeurige afwijking van de
+regelmaat, waarop men weder uitzonderingen zou moeten maken. Immers
+het bezigen van k, waar het Grieksch eene k heeft, is niet vol te
+houden. Vele woorden, welker uitspraak bij ons vaststaat, eischen
+volstrekt de c, als: Bucephalus, Centaur, Cepheus, Cerberus, Cilicië,
+Cyprus, Cyrus, Macedonië enz. In Cekrops, cykloop en andere zouden
+c en k om dezelfde letter te vertegenwoordigen naast elkander staan;
+en wie zou Bakchus of Bakkhus willen schrijven? En toch, elke andere
+spelling: Bacchus of Bachus, ware dan eene nieuwe onregelmatigheid,
+eene willekeurige uitzondering op eene uitzondering.--Evenmin laat
+de f zich consequent bezigen. Men zal toch aan Sappho wel niet
+den Hoogduitschachtigen vorm Sapfo willen geven. Men verlangt de
+f voornamelijk om den wille der uitspraak. Nu is het wel niet te
+ontkennen, dat ph, waar men eene f moet laten hooren, tot verkeerdheden
+aanleiding kan geven; doch het is evenzeer waar, dat het Nederlandsch
+als grondbeginsel aangenomen heeft, geen erkenden spelregel, waartoe
+ook die der Analogie behoort, te verzaken, alleen om eene verkeerde
+uitspraak te voorkomen [13]. Men kan béken als bekèn, béving als
+bevìng, voorkómen als vóórkomen, wéderroepen als wederróépen,
+óverkomen als overkómen uitspreken; dit is echter nooit als eene
+afdoende reden beschouwd, om die woorden te spellen op eene wijze, die
+met geldige regels in strijd is; b.v. niet beeken, beeving, voorkoomen
+enz. Men zou dus niet gerechtvaardigd zijn, indien men op den algemeen
+uitvoerbaren regel: Grieksche woorden volgen de Latijnsche spelling,
+alleen om den wille eener mogelijke verkeerde uitspraak uitzonderingen
+ging maken. Indien men zich zulks veroorloofde ten opzichte der ph,
+men zou het ook in andere gevallen als beginsel moeten erkennen; en
+waar zou dat heen? Wie zich ergert aan de uitspraak catalógus, ódeon,
+spèctator, eene wanspraak veel algemeener dan potografie en pizika,
+zou met hetzelfde recht cataalogus, odeeon, spectaator enz. kunnen
+eischen: spellingen, die wel niemand verlangt, en die ook niet fraai
+zouden zijn, maar zeker den lof van consequentie zouden verdienen. De
+Redactie kan dan ook geene enkele geldige reden bedenken, om ten
+aanzien der twee genoemde letters anders te handelen, dan zij in de
+overige gevallen genoodzaakt is te doen. Zij meent derhalve den regel:
+Grieksche woorden worden op Latijnsche wijze gespeld, consequent te
+moeten volgen, en schrijft dus ook: academie, theocratie, physica,
+orthographie, philosophie enz.
+
+246. De uit het Grieksch ontleende bastaardwoorden zijn, wat de
+uitgangen betreft, aan denzelfden regel als de overige onderworpen;
+zie § 242. Zoo schrijve men: biograaf, photograaf, telegraaf,
+telescoop, philanthroop, philosoof, basilisk, apocrief, acustiek,
+cliniek, diptiek, synoniem, proseliet, apostel, diaken, scaphander enz.
+
+Het zou inconsequent, onregelmatig en zelfs onnatuurlijk zijn,
+indien men de eindlettergrepen, die ten gevolge van het afvallen
+der Grieksche of Grieksch-Latijnsche uitgangen eene wijziging
+in de spelling moeten ondergaan, en daarmede aan de Nederlandsche
+spellingwetten worden onderworpen, nog gedeeltelijk op Grieksche wijze
+schreef. Wanneer men van basiliscus -us of -os afsnijdt, moet de c
+in het meervoud basilisken natuurlijk in k veranderen; het enkelvoud
+wil dan, volgens den erkenden regel, ook de k in basilisk. Trouwens
+niemand schrijft basilisc, evenmin als grotesq, naar fr. grotesque,
+of grottesc, naar ital. grottesco. Is die onderwerping aan de
+Nederlandsche spelregels in sommige gevallen onvermijdelijk, dan
+eischt de Analogie haar ook in die gevallen, waar twijfel schijnt
+te bestaan. Hiertoe behooren de woorden op -aaf, -ief- en -oof, als
+geograaf, telegraaf, apocrief, philosoof enz. De Grieksch-Latijnsche
+woorden geographus, apocryphus en philosophus, na afwerping van -us:
+geograph, apocryph en philosoph, eischen de verdubbeling der a en o,
+en de verandering van de niet verdubbelbare y in ie; dus geograaf,
+apocrief en philosoof, of geograaph, apocrieph, philosooph. Die
+dubbele a en o en de ie zijn vreemd aan het Grieksche en Latijnsche
+taaleigen, maar zijn geheel Nederlandsch; de tweede a en o valt
+zelfs in het meervoud, op Nederlandsche wijze, weder uit. Een
+en ander bewijst, dat die uitgangen als Nederlandsch beschouwd
+moeten worden. De vreemde ph nu maakt, vooral in verbogen vormen,
+als geographen, apocriephe, eene vreemde vertooning, omdat zij in
+strijd is met de letters, waartusschen zij staat. Hare vervanging
+door f is derhalve even natuurlijk als consequent, en is tevens
+in overeenstemming met het Gebruik, dat kennelijk aan geografen,
+apocriefe enz. boven geographen en apocriephe de voorkeur geeft. Ook
+is zij in volmaakte overeenstemming met de vervanging van th door t in
+aëroliet, chrysoliet enz., lat.-gr. aërolithus, chrysolithus, waarin
+het Gebruik, klaarblijkelijk om dezelfde redenen, geene th achter de ie
+wil.--Triumf of triomf, lat. triumphus, en nimf, lat. nympha, hebben,
+als dichterlijke woorden, reeds om eene andere reden eene f; zie § 251.
+
+In biographie, ethnographie, philosophie enz. echter zijn de
+lettergrepen graph en soph onaangetast gebleven, en bevindt de ph zich
+niet tusschen bepaaldelijk Nederlandsche letters; hier bestaat dus
+geene reden voor het bezigen der f. Geographie enz. is niet gevormd
+van ndl. geograaf, evenmin als diaconie en apostolisch van ndl. diaken
+en apostel; maar het is eene verbastering van het lat.-gr. geographia,
+gelijk diaconie en apostolisch van diaconia en apostolicus. Geografie
+enz. te schrijven omdat geograaf eene f heeft, zou even onnatuurlijk
+zijn, als wanneer men lietograaf (uit lithographns) met ie wilde
+schrijven, omdat lat.-gr. lithus in aëroliet en chrysoliet in -liet
+verandert.
+
+247. Eene afzonderlijke beschouwing eischt de spelling van het
+woord telegrafist, dat zich in een geheel ander geval bevindt dan
+geographie en dergelijke. Het is niet gevormd van een Grieksch woord
+telegraphistes, gelijk evangelist van euangelistes; de naam zou moeten
+zijn telegraaf, gelijk bibliograaf, biograaf, ethnograaf, geograaf,
+historiograaf, stenograaf, tachygraaf enz. Daar telegraaf echter
+reeds als de benaming van het werktuig of de inrichting gebezigd
+werd, en men derhalve voor de personen, aan zulk eene inrichting
+verbonden, een anderen vorm noodig had, heeft men, strijdig met het
+Grieksche taaleigen, het woord telegrafist gevormd, dat in zooverre
+als Nederlandsch kan worden beschouwd, omdat wij met het achtervoegsel
+-ist ook van Nederlandsche woorden persoonsnamen maken, b.v. bloemist,
+fluitist, orgelist, klokkenist. De vorm telegrafist is trouwens ook
+de gebruikelijke.
+
+248. De spelling geographie enz. beslist insgelijks de keuze
+tusschen geographisch en geografisch enz. Bij geographische of
+biographische woordenboeken, bij ethnographische verhandelingen en
+topographische kaarten denkt men aan de kennis, uit die woordenboeken,
+verhandelingen of kaarten te putten; bij een stenographisch bericht
+en een photographisch portret aan datgene, dat stenographie en
+photographie heet: de schrijver of kunstenaar, de geograaf of
+photograaf, komt daarbij wel niet in aanmerking, staat ten minste ver
+op den achtergrond. De hier bedoelde woorden zijn derhalve gevormd van
+de woorden biographie, geographie enz., gelijk historisch van historie
+komt; zij moeten dus ongetwijfeld eene ph hebben. Wat telegraphisch
+betreft, ofschoon dit, blijkens de beteekenis, niet van telegraphie,
+maar van telegraaf is afgeleid, is het toch gevormd in overeenstemming
+met de boven genoemde woorden. Het is dus niet raadzaam, het in de
+spelling daarvan te scheiden. De analogie eischt ook hier de ph.
+
+249. Bezaten wij een ww. geographeeren, het zou gevormd zijn van het
+Grieksch geôgrafeô. Van dezelfde vorming zouden photographeeren,
+lithographeeren enz. wezen, indien de daaraan beantwoordende vormen
+in het Grieksch bestonden. Die woorden kunnen dus geacht worden
+onmiddellijk uit die taal overgenomen te zijn, gelijk photographie,
+lithographie enz. om de analogie van geographie, gr. geôgrafia. De
+lettergreep graph blijft daarin insgelijks onveranderd. Hier bestaan
+dus dezelfde redenen voor het behoud der ph, als bij geographie en
+andere op -phie, weshalve photographeeren, lithographeeren enz. de
+regelmatige vormen zijn.
+
+250. Na de opgave der grondbeginselen, die de Redactie bij het
+schrijven der bastaardwoorden voornemens is te volgen, blijft haar nog
+overig de gevallen te omschrijven, waarin zij meent, dat het algemeen
+Gebruik het spellen op Nederlandsche wijze volstrekt vordert, en
+die derhalve als onvermijdelijke uitzonderingen op de gegeven regels
+moeten beschouwd worden.
+
+Wanneer men de woorden der beide eerste klassen vergelijkt, dan ziet
+men, dat die, welke begrippen uitdrukken, die onder alle rangen en
+standen der maatschappij gangbaar zijn, een geheel Nederlandsch gewaad
+hebben aangenomen; terwijl die, welke hun vreemden vorm onveranderd
+hebben behouden, slechts in hoogere standen, in bijzondere kringen,
+of door lieden van wetenschappelijke vorming gebruikt worden. Deze
+waarneming geeft het richtsnoer aan de hand, dat bij het spellen
+der bastaardwoorden tot leiddraad strekken kan. Uitdrukkingen,
+bepaaldelijk meer door hoogere standen gebezigd of betrekking hebbende
+op personen en verhoudingen, tot die standen behoorende; benamingen
+van voorwerpen van weelde; termen, uitsluitend gebruikelijk in
+wetenschappen, of in kunsten en beroepen die eene wetenschappelijke
+voorbereiding vereischen, worden geschreven overeenkomstig de boven
+opgegeven regels. Benamingen daarentegen van alledaagsche voorwerpen;
+uitdrukkingen van denkbeelden, onder alle standen gangbaar; namen
+van zaken, voorkomende in ambachten en beroepen, door minkundigen
+uitgeoefend, worden, zooveel de uitspraak het toelaat, op Nederlandsche
+wijze geschreven.
+
+Wanneer men het Gebruik gadeslaat, ziet men, dat het werkelijk
+doorgaans zóó handelt. Immers men schrijft meestal overeenkomstig de
+vreemde spelling: dejeuneeren, soupeeren, incommodeeren, receptie,
+felicitatie, discretie, canapé, candelaber (of candelabre), lorgnet,
+specerij, vermicelli, macaroni, morilles, philosophie, physica, logica,
+categorie, maçonnerie, loge, concreet, abstract, scrupel, lancet,
+pincet, bistouri, crayon, aquarel, pose, silhouet, photographie,
+tachygraaf enz.; daarentegen dukaat, biljart, biljet, kapel, kapelaan,
+knaster, kamfer, kapitaal, karakter, karwats, kwartier, kazerne,
+kasteel, kastelein, likeur, ons (gewicht), kamperfoelie, peterselie,
+postiljon, stukadoor, kastrol, karkas, loods (houten gebouw), penseel,
+vermiljoen, traktaatje, traktement enz.
+
+Met het oog op die onderscheiding schrijven wij advocaat evenzeer
+met eene c als procureur, gelijk bij dit laatste woord gewoonlijk
+geschiedt. Die woorden toch duiden personen aan uit den aanzienlijken
+stand; en reeds de goede smaak eischt die spelling in de combinatie:
+N.N., Advocaat en Procureur.
+
+251. Eene bijzondere opmerking moet hier gemaakt worden omtrent
+enkele woorden, die wel tot eene hoogere klasse van denkbeelden
+behooren, maar eene eigenaardige populariteit hebben verkregen door
+het veelvuldig gebruik in de poëzie, die uit haren aard afkeerig is
+van het gebruik van eigenlijk vreemde woorden, als niet passende in
+den hoogeren stijl. Die woorden derhalve, die in de poëtische taal
+voorgoed zijn aangenomen, zijn daardoor vanzelf als Nederlandsche
+gestempeld. Zoodanige zijn: poëzie of poëzij zelf, nimf, porfier,
+saffier, zéfir of zefiér enz. De analogie zou de vreemde spelling
+poësie, nymf, porphier, sapphier, zephyr of zephier vereischen; doch
+zij hebben van onze dichters het burgerrecht verkregen, dat hun op
+de inheemsche spelling aanspraak geeft.
+
+252. Tot de woorden, aan het slot van § 250 genoemd, behooren ook die,
+welke in onze taal hunne beteekenis gewijzigd hebben, en daardoor
+inderdaad eigenlijk Nederlandsch geworden zijn. Zoo wordt te recht
+veelal geschreven: dokter (voor geneesheer), kommies (voor beambte
+bij de belastingen, fr. douanier), komedie (voor schouwburg), lokaal
+(voor vertrek, zaal), spektakel enz.; ofschoon men daarnevens, bij
+eene andere opvatting der woorden, de echte spelling behoudt in doctor
+(als wetenschappelijken titel ook in andere faculteiten), commies (voor
+ambtenaar aan een der ministeriën of bij de posterijen, fr. commis),
+comedie (soort van drama), locaal (adjectief), de Spectator, enz. Zoo
+schijnt het evenzeer raadzaam, kritiek (hachelijk) te onderscheiden van
+critiek (oordeelkunde) en critisch (oordeelkundig). De onderscheiding
+moge bij den eersten aanblik eene spitsvondigheid schijnen--en in
+het gebruik wordt zij zeker tot dusverre niet in acht genomen--, toch
+steunt zij op een wezenlijk beginsel en kan niet onverschillig zijn
+voor een schrijver, die met oordeel te werk gaat, en een gewijzigden
+woordvorm te recht aanmerkt als een geschikt middel om den lezer de
+wijziging van een begrip te doen opmerken.
+
+253. Ten gevolge van den invloed, dien het zoo uiteenloopend gebruik
+op de woorden oefent, is er soms een verschil ontstaan tusschen de
+spelling der stamwoorden en hunne afleidsels; b.v. bij cánon (regel),
+canoniek en kanunnik; klasse, classis en classicaal; krediet en credit;
+koerier en courant; konserf en conservatief; lier en lyrisch; klerk en
+clericaal; sekuur en securiteit; orgel (organon) en organist (minder
+gewoon orgelist), enz. Vergelijkt men deze en dergelijke verschillen
+in de spelling, dan zal men daarin eene nieuwe bevestiging zien van
+den boven in § 250 gestelden regel.
+
+254. Eindelijk nog eene opmerking, die bij het schrijven van enkele
+woorden in het oog moet gehouden worden. Wij bezigen eenige Latijnsche
+bastaardwoorden, die in dubbelen vorm in de taal bestaan, maar
+op twee verschillende wijzen worden geschreven, doordien de eene
+vorm onmiddellijk aan het Latijn ontleend is, terwijl de andere
+middellijk uit het Fransch tot ons is gekomen. In die gevallen
+is de Latijnsche vorm de wetenschappelijke, de Fransche de gewone
+en dagelijksche. Hierop grondt zich het verschil in spelling van
+praesens en present, van praeses en president, van praeparaten en
+preparatieven, van oeconomie en economie, phoenix en feniks, dioecese
+en diocese, procurator en procureur, secunde en seconde, nummer en
+nommer, fundament en fondement, familie en famielje, subject en sujet
+(als in: een slecht of gemeen sujet), enz.
+
+255. Dat wij bij wetenschappelijke benamingen aan de Latijnsche
+en Latijnsch-Grieksche vormen de voorkeur geven, blijkt o.a. ook
+daaruit, dat wij, overeenkomstig het oorspronkelijke Grieksche
+woord chêmeia, in chemie eene e uitspreken en schrijven, en niet
+eene i, gelijk fr. chimie zou medebrengen. Daarom schrijft de
+Redactie acustiek met eene u en hypotenusa met eene t, dewijl de
+regelmatige Latijnsche vormen dier woorden (acustica en hypotenusa)
+die letters hebben. De gewone spelling acoustiek steunt op de Fransche
+schrijfwijze acoustique, en hypothenusa op het voorheen gebruikelijke
+hypothénuse, welke laatste spelling echter bepaald verkeerd was en
+dan ook later te recht door hypoténuse is vervangen.--De niet geheel
+ongewone spelling autheur, authoriteit en cathegorie, voor auteur,
+autoriteit of auctoriteit en categorie, heeft volstrekt niets ter
+verontschuldiging, evenmin als die van de eigennamen Anthonius en
+Margaretha, voor Antonius en Margareta.
+
+256. Ziedaar hetgeen de Redactie, na rijpe overweging, gemeend heeft
+te moeten vaststellen voor de door haar te volgen spelling, voor
+zooverre het ingewikkeld en veelbetwist vraagstuk der bastaardwoorden
+betreft. Zij vleit zich, dat hare beschouwing den lezer de overtuiging
+zal hebben gegeven, dat men aan den eenen kant ook hier een leidend
+beginsel kan volgen, in overeenstemming met de algemeene gronden van
+taal en spelling; maar aan de andere zijde, dat voorschriften, die
+alles tot in de minste bijzonderheden regelen, hier even onbestaanbaar
+zijn als overal elders, waar de beslissing van allerlei omstandigheden
+afhangt en derhalve, in elk bijzonder geval, alleen door oordeel en
+smaak kan worden bepaald.
+
+
+
+Over het verdeelen der woorden in lettergrepen.
+
+257. Het leerstuk aangaande de verdeeling der woorden in lettergrepen
+geeft het antwoord op de vraag: tot welke lettergreep moeten, bij
+het afbreken van een woord, de tusschenletters gerekend worden? tot
+de voorgaande of tot de volgende lettergreep?
+
+Bij het beantwoorden dier vraag heeft men de vreemde woorden en
+bastaardwoorden van de echt Nederlandsche af te zonderen, en bij deze
+laatste weder onderscheid te maken tusschen verbogene, afgeleide en
+samengestelde woorden.
+
+    a) Door tusschenletters worden hier verstaan alle medeklinkers,
+    die in eenig woord tusschen twee klinkers of tweeklanken
+    staan. Beginletters noemen wij alle medeklinkers, die zich aan
+    het begin van een woord vóór den eersten klinker of tweeklank
+    bevinden; sluitletters alle medeklinkers, die aan het einde van
+    een woord achter den laatsten klinker of tweeklank komen. Zoo
+    zijn b.v. de g in dagen, de r en b in arbeid, de r, t en s in
+    koortsen tusschenletters: in strandt zijn s, t en r begin-, n,
+    d en t sluitletters.
+
+    b) Onder afgeleide woorden begrijpen wij hier ook de zoogenaamde
+    middelwoorden, ook wel onechte stammen geheeten, d.i. dezulke,
+    die door hunne voor- of achtervoegsels het voorkomen van
+    afgeleide woorden hebben, doch die niet van bekende grondwoorden
+    gevormd zijn, b.v. gezond, hagel e.a. Zij worden geheel als de
+    overeenkomstige woorden van bekenden vorm behandeld en vereischen
+    dus geene afzonderlijke regels; trouwens, zoodra hunne etymologie
+    bekend wordt, houden zij op middelwoorden te zijn en gaan zij in
+    de klasse der afleidingen over.
+
+258. De scheiding der lettergrepen is geenszins iets willekeurigs,
+maar hangt in iedere taal ten nauwste samen met hare eigenaardige
+uitspraak en spelling. De Redactie gaat daarbij te werk naar de
+volgende grondbeginselen, die onze taal zelve aan de hand geeft:
+
+259. I. Wanneer in niet samengestelde woorden tusschen twee
+opeenvolgende lettergrepen slechts één medeklinker voorkomt, dan
+behoort deze tot de volgende lettergreep; b.v. in dra-gen, e-ten,
+ho-pen, u-ren, za-lig, wa-sem enz.
+
+De taal zelve leert duidelijk, dat zij zóó gescheiden wil
+hebben. Vooreerst door het uitstooten van ééne a en u, dikwijls
+ook van eene e en o, wanneer deze in het onverbogene woord of het
+grondwoord verdubbeld zijn. In het tegenovergestelde geval toch zou
+zij den dubbelen klinker eischen in draag-en, eet-en, hoop-en, uur-en,
+zaal-ig, waas-em enz., evenzeer als in draag, eet, hoop, uur, zaal,
+waas, waarin de tusschenletter als sluitletter voorkomt.--Vervolgens
+door de verdubbeling der tusschenletter in woorden als heb-ben,
+had-den, zon-nig, ken-ner enz., die onnoodig zou wezen, indien in
+heb-en, had-en, zon-ig, ken-er enz. de enkele tusschenletter tot
+de eerste lettergreep behoorde.--Eindelijk door de verandering der
+uitspraak in dàg--dágen, bevèl--bevélen, slòt--slóten, en door den
+overgang der f en s van woorden als brief, buis, lees, lief enz. in
+de v en z van brie-ven, bui-zen, le-zer, lie-ve, hetgeen bewijst,
+dat zij als beginletters worden aangemerkt.
+
+260. Het is dus onloochenbaar, dat het Nederlandsch liever eene
+volgende lettergreep met een medeklinker begint dan eene voorafgaande
+daarmede te sluiten.--De ingelaschte d in bevrij(d)en, belij(d)en,
+vlie(d)en, wij(d)en, na(d)er (van na) e.a.; de k in bijker en
+kooiker van bij en (eenden)kooi; de woorden weldoe(n)er, opzie(n)er,
+voorgan(g)er, voorstan(d)er, van doe-n, zie-n, gaa-n, staa-n; de
+flauwe j, die in zee-en, thee-en gehoord wordt; de als j klinkende i
+in koei-en, vlooi-en (van koe en vloo), bewijzen, dat onze taal eene
+volgende lettergreep ongaarne met een klinker laat aanvangen; terwijl
+daarentegen leiband, scheikunde, gelui, zijweg, van leiden, scheiden,
+luiden, zijde; leelijk van leed, kwalijk van kwaad, schielijk van
+schier toonen, dat zij niet schroomt eene lettergreep open te laten.
+
+261. II. Wanneer er twee opeenvolgende tusschenletters voorkomen in
+woorden, die niet samengesteld zijn noch afgeleid door middel van
+een achtervoegsel, dat gelijk -de, -ste, met een medeklinker begint,
+dan behoort de eerste tusschenletter tot de voorgaande, de tweede
+tot de volgende lettergreep; b.v. in bul-ten, hel-den, kas-ten,
+mel-ken, bul-tig.
+
+Dat de eerste medeklinker tot de voorgaande lettergreep behoort,
+blijkt vooreerst uit de spelling naal-den, paar-den, vaar-dig,
+huur-der enz. met den dubbelen klinker, die anders geheel
+overtollig zou wezen. Vervolgens uit de uitspraak van woorden als
+hànden, hèlden, hìnden, hònden, hùlde; en uit de verdubbeling der
+medeklinkers in kat-ten, bel-len, min-naar, kop-pig enz., welke in
+het tegenovergestelde geval geen doel zou treffen.
+
+Dat de tweede tusschenletter tot de volgende lettergreep gerekend
+wordt, volgt reeds uit den vorigen regel (I), en wordt nader bevestigd
+door den overgang der f en s tot v en z in woorden als kalf--kalven,
+erf--erven, baars--baarzen, els--elzen, zalf--zalven, hals--halzen enz.
+
+262. Een twijfel is bij sommigen gerezen omtrent het afbreken der
+woorden met de tusschenletters ng. De eigenaardige uitspraak van
+dezen klank deed den schijn ontstaan, alsof ng slechts één enkele
+medeklinker was. In wezenlijkheid echter is dit niet het geval. De ng
+is, blijkens haar oorsprong, onloochenbaar de vereeniging van dezelfde
+gutturale n, die in den-ken en zin-ken gehoord wordt, met de g in haar
+oorspronkelijken klank (d.i. dien der Friesche en Fransche g, als in
+grand, guerre enz.). Moge al de uitspraak allengs zijn gewijzigd,
+zoodat de g bijna geheel verflauwd is en nauwelijks meer vernomen
+wordt, dit kan toch geene voldoende reden zijn om de beide letters,
+gelijk sommigen willen, als eene eenheid te beschouwen en daarom bij
+het afbreken ongescheiden te laten. Stelde ng inderdaad een gewonen
+enkelvoudigen medeklinker voor, men zou, volgens regel I en § 260,
+ta-ngen, ze-ngen, to-ngen enz. moeten schrijven. Doch dit wil niemand,
+en het zou ook geheel strijdig zijn met den aard der taal. In geen
+enkel woord treft men vóór ng een helderen klinker aan, gelijk de
+á é, ó in tá-kel, zé-gel, bó-gen; men vindt uitsluitend een kort
+afgebrokenen, als in tàk, zèg, dòf. Dit bewijst onwedersprekelijk,
+dat de voorgaande lettergrepen zonder uitzondering gesloten zijn, dat
+wil zeggen, op een medeklinker eindigen, en steeds gesloten blijven,
+ook wanneer de woorden verbuiging ondergaan, zoodat de n en g niet
+beide tot de volgende lettergreep gebracht kunnen worden. Trouwens ng
+laat zich aan het begin eener lettergreep niet uitspreken, wat bij de
+schrijfwijze ta-ngen enz. ondersteld wordt. Schrijft men daarentegen
+ding-en, dan zondigt men tegen het beginsel, boven in § 260 omschreven,
+dat in onze taal zoo duidelijk is uitgedrukt. De beide schrijfwijzen,
+di-ngen en ding-en, zijn dus evenzeer te verwerpen. Alleen din-gen is
+met de afleiding en den aard van ons taaleigen in overeenstemming. Voor
+de uitspraak kan het geen bezwaar opleveren, mits men den aard en de
+kracht der letters kenne; en die kennis is bij alles, wat spelling
+betreft, een onmisbaar vereischte, dat men recht heeft te onderstellen.
+
+    a) Vreest men nochtans door het scheiden der n en g (han-gen) de
+    bekende verkeerde uitspraak in de hand te werken, dan vermijde
+    men in het schrift het afbreken der zoodanige woorden, hetgeen
+    zonder groot bezwaar geschieden kan. Vangen, vanger, brengen,
+    brenger zijn geen langer woorden dan langst, vangst, op-brengst,
+    waarbij geene scheiding mogelijk is.
+
+    b) Dezelfde opmerking geldt nog meer bij de woorden kachel, echo,
+    richel, tichel enz., waarin niemand de regelmatige verdubbeling
+    der ch wil, ofschoon de eerste lettergreep als gesloten moet
+    beschouwd worden. Men scheide bij deze woorden de lettergrepen
+    liever niet; dan bestaat er geen gevaar, dat men de eerste verkeerd
+    zal uitspreken. De ch bij de eerste lettergreep te voegen en
+    lach-en, lich-aam af te breken, is volgens regel I slechts een
+    tweede vergrijp tegen ons taaleigen, dat eigenlijk de spelling
+    lach-chen enz. zou eischen. Het zou eene nieuwe taalfout zijn,
+    aan eene bestaande toegevoegd.
+
+263. III. Hetzelfde streven der taal, waarop de Regel der
+Gelijkvormigheid (§ 49) berust, namelijk om de duidelijkheid te
+bevorderen door in afgeleide en samengestelde woorden den vorm der
+deelen zooveel doenlijk ongeschonden te bewaren, openbaart zich ook
+bij de verdeeling der woorden in lettergrepen. Het duidelijkst ziet
+men zulks bij samenstellingen. Daarin toch blijft iedere letter
+in het woord, waartoe zij behoort. Men scheidt aldus: eer-ambt,
+mein-eed, uit-een, haard-asch enz., en niet, gelijk de twee vorige
+grondbeginselen zouden medebrengen, ee-rambt, mei-need, ui-teen,
+haar-dasch enz.
+
+Dat de taal het volstrekt zóó wil, blijkt uit de spelling kwab-aal,
+bedil-al, slok-op, al-om, veel-al, wel-eer, niet kwab-baal, bedil-lal,
+slok-kop, al-lom, ve-lal (naast ve-len), wel-leer enz.
+
+    a) Alleen en wanneer met verdubbelde l en n maken hier
+    uitzonderingen. Die spelling bewijst, dat men deze woorden niet
+    meer als samenstellingen van al en een, wan en eer herkent.
+
+    b) Ofschoon de gewone uitspraak door verkeerde toepassing van
+    regel II vrij algemeen in aar-daker en aar-dappel de d, en in
+    el-kander en mal-kander de k bij de volgende lettergreep voegt,
+    zoo kan dit misbruik geene voldoende reden zijn om bij de genoemde
+    woorden eene inbreuk op den regel te maken. Men breke daarom
+    af: aard-aker, aard-appel, elk-ander, malk-ander (uit manlijk,
+    d.i. ieder, en ander).
+
+264. Hetzelfde beginsel openbaart zich, ofschoon minder regelmatig,
+bij de afgeleide woorden. Vooreerst worden dezulke, die gevormd zijn
+met (onscheidbare) voorvoegsels, als be-, ge-, her-, on- enz., welke
+eigenlijk samenstellingen zijn, geheel op de wijze der composita
+behandeld. Men scheidt aldus: be-dwelmen, ge-dragen, her-overen,
+on-eens, ont-erven, wan-orde; niet, gelijk de vorige grondbeginselen
+zouden vorderen: bèd-welmen, gèd-ragen, hé-roveren, ò-neens, on-terven,
+wá-norde; de uitspraak en de spelling bewijzen duidelijk het tegendeel.
+
+    Al onze voorvoegsels be-, er-, ge-, her-, on-, ont-, oor- en wan-
+    zijn oorspronkelijk op zich zelve bestaande woorden geweest. De
+    daarmede gevormde woorden zijn dus eigenlijk composita. Dat
+    die voorvoegsels nu niet meer, althans niet onder dien vorm,
+    als zelfstandige woorden gebezigd worden en eene veel algemeener
+    beteekenis hebben aangenomen dan zij oorspronkelijk hadden, is
+    de oorzaak, dat de Nederlandsche grammatica de daarmede gevormde
+    woorden tot de afleidingen brengt. De Hoogduitsche taalkundigen
+    beschouwen zulke woorden nog altijd als samenstellingen; en onze
+    spelling bewijst, dat zij, wat den uiterlijken vorm ten minste
+    betreft, nog steeds daartoe behooren.
+
+265. Ook de woorden, door aanhechting der achtervoegsels -achtig,
+-haft, -haftig, -schap en -zaam gevormd, zijn oorspronkelijk composita,
+en volgen den regel der samengestelde woorden. Men scheidt aldus:
+aap-achtig, bok-achtig, snap-achtig, wit-achtig, held-haftig,
+partij-schap, voogdij-schap, moei-zaam. Dat de taal zulks eischt,
+blijkt zoowel uit de uitspraak als uit de spelling. Wilde zij hier
+de twee vorige beginselen gehuldigd hebben, zij zou a-pachtig,
+bok-kachtig, snap-pachtig, wit-tachtig uitspreken en schrijven.
+
+De woorden op -aard zijn insgelijks samenstellingen (zie § 100)
+en moeten derhalve op dezelfde wijze behandeld worden. Wij breken
+daarom aldus af: bast-aard, dronk-aard, woest-aard, wreed-aard
+enz., niet bas-taard, dron-kaard, wree-daard enz.; en schrijven
+dienovereenkomstig: grijs-aard, laf-aard, niet grij-zaard,
+laf-faard. Alleen de onregelmatig, d.i. van werkwoorden gevormde
+grijnzaard en veinzaard kunnen niet anders dan als afleidingen
+beschouwd, gespeld en afgebroken worden (grijn-zaard, vein-zaard).
+
+266. Bij de woorden, kennelijk afgeleid door middel van ware
+achtervoegsels, die geheel uit medeklinkers bestaan of er mede
+beginnen, als: -d, -t, -s, -sch, -st, -de, -te, -se, -ster, gaat
+de taal volgens hetzelfde beginsel te werk: het grondwoord blijft
+in zijn geheel en het achtervoegsel wordt geheel afgescheiden. Bij
+de achtervoegsels, die uit slechts éénen medeklinker bestaan of
+met éénen medeklinker aanvangen, volgt dit reeds vanzelf uit de
+twee vorige regels (I en II.) In overeenstemming daarmede scheidt
+men aldus: klach-ten van klach-t, slach-ter, deug-den van deug-d,
+lood-sen van lood-s, lief-de, hoog-te, vre-de, vee-te, smid-se
+enz. Doch hetzelfde heeft insgelijks plaats bij die, welke uit
+twee medeklinkers bestaan of met twee beginnen, namelijk bij -st,
+-sch en het vervrouwelijkende -ster. Ook bij -sch, dat thans als
+eene enkele s luidt, geschiedt zulks in overeenstemming met regel
+I en II: vlee-schelijk, ei-schen, groot-sche. De gebruikelijke
+scheiding gedwee-ste, mee-ste, mooi-ste, fraai-ste, lui-ste, en
+naai-ster, brei-ster, vrij-ster, vlei-ster, is in strijd met regel
+II, die gedwees-te, naais-ter enz. eischen zou; maar zij bewijst ten
+klaarste, dat de taal ook de achtervoegsels, zooveel slechts doenlijk,
+in hun geheel laat en als de afzonderlijke deelen eener samenstelling
+behandelt. Hieruit volgt, dat men ook bang-ste, hard-ste, hoog-ste,
+en bak-ster, zang-ster zal moeten scheiden, waarin drie of vier
+tusschenletters voorkomen, omtrent welk geval de regels I en II
+zwijgen.--Alleen de woorden naas-te (overtreffende trap van na) en
+bes-te (voor betste) zijn uitzonderingen, die genoeg zijn gewettigd:
+de eerste door de spelling met de dubbele a, ter voorkoming van
+de uitspraak nàste; de tweede doordien de scheiding be-ste tot de
+uitspraak bé-ste aanleiding zou geven.
+
+267. De taal zelve toont derhalve ook hier duidelijk, dat zij den
+vorm der deelen, waaruit de woorden bestaan, zooveel met de uitspraak
+overeen is te brengen, ongeschonden wil voor oogen stellen. Maar
+dan is ook de vraag opgelost, hoe men te handelen heeft met de t,
+p en s, die in sommige verkleinwoorden vóór -je en -ken (of -ke)
+ingelascht worden. Zij maken, wel is waar, geen onmisbaar bestanddeel
+dier achtervoegsels uit, maar zijn toch alleen om hunnentwil aanwezig;
+en zij behooren zeker niet tot het grondwoord, d.i. tot de voorgaande
+lettergreep. Het taaleigen brengt derhalve mede, dat men aldus
+verdeelt: stoel-tje, zoon-tje, boom-pje, bloem-pje, jong-ske(n),
+penning-ske(n), doek-ske(n), enz.
+
+Dat men rationeel handelt en de duidelijkheid bevordert door zoodoende
+het grondwoord geheel af te zonderen, blijkt uit de vergelijking van
+oor-tje (klein oor) en oort-je (geldswaarde), van buur-tje (buurman)
+en buurt-je (kleine buurt), van vaâr-tje (vadertje) en vaart-je
+(kleine vaart), van zee-tje (kleine zee) en zeet-je (zitje).
+
+    In het Grieksch, en in navolging hiervan ook in het Latijn,
+    pleegt men alleen die consonanten bij de volgende lettergreep
+    te voegen, waarmede Grieksche woorden kunnen beginnen. Men zou
+    geneigd kunnen zijn dit op onze taal toe te passen en op dien
+    grond de verdeeling bloem-pje, jong-sken te verwerpen. Men bedenke
+    echter, dat het Nederlandsch geen Grieksch is; dat alle woorden,
+    die thans met sch beginnen, voorheen met sk aanvingen; en dat pj
+    zich even gemakkelijk laat uitspreken als tj, blijkens Friesch
+    pjuuk (piek, schaatsenrijdershaak,) naast tjalk, tjilpen enz. De
+    uitspraak levert dus geen bezwaar op tegen de hier voorgeslagene
+    wijze van verdeeling, zoodat de Regel der Gelijkvormigheid hier
+    volle kracht kan hebben.
+
+268. Reeds bij regel I is gebleken, dat de taal ten opzichte der
+achtervoegsels, die met een klinker beginnen, als -er, -ig, -ier enz.,
+anders te werk gaat. Daar zij zooveel doenlijk zoekt te vermijden dat
+eene volgende lettergreep met een klinker begint, schroomt zij niet
+eene sluitletter van het grondwoord te scheiden en bij het suffix te
+voegen, b.v. verra-der, bin-der, tui-nier, toch-tig, zan-dig enz. Hier
+gelden dus regel I en II.
+
+    Woorden, wier etymologische vorm volstrekt onkenbaar geworden is,
+    volgen de regels I en II; dus: we-reld, niet weer-eld, ofschoon
+    uit weer en ald; lie-verd, niet lief-erd, ofschoon -erd hetzelfde
+    woord is als -aard in grijsaard.
+
+269. IV. Minder duidelijk verklaart zich de taal ten aanzien van het
+verdeelen der woorden, waarin drie of vier letters bijeen staan, en
+die niet rechtstreeks onder den voorgaanden regel vallen, omdat hunne
+etymologie bij het algemeen onbekend is, als: ambt, arts, koorts,
+toorts, ernst, hengst, erwt, schurft. Zij zijn deels oorspronkelijk
+vreemde woorden, als toorts (fr. torche), venster (lat. fenestra);
+deels afgeleide, als vor-st (van voor), worst (van wirren of werren, in
+de war brengen, en vroeger ook vermengen); ambt is eene samentrekkhig
+van ambacht. De vorm kan hier dus niet gevoeglijk als richtsnoer bij
+het afbreken dienen. Dit verhindert evenwel niet, dat er tamelijk
+goede regels te vinden zijn.--Vooreerst is het natuurlijk, dat men
+tot de volgende lettergreep geene letters brengen mag, die zich niet
+gezamenlijk aan het begin eener syllabe laten uitspreken, dus geene bt,
+ft, wt. Daaruit volgt, dat men amb-ten, schurf-tig, erw-ten afbreekt,
+niet am-bten, schur-ftig, er-wten, ofschoon de etymologie zulks eischen
+zou.--Bij artsen, ertsen, schertsen, koortsen, toortsen enz. kan
+men een oogenblik in twijfel staan omtrent de keus tusschen art-sen,
+koort-sen en ar-tsen, koor-tsen, daar de ts, blijkens de verouderde
+schrijfwijzen tsamen, tsestig, tseventig, tsidderen, zich aan het
+begin eener lettergreep wel laat uitspreken. Wanneer men echter
+bedenkt, dat de taal die woorden thans zonder t wil uitgesproken
+hebben, en daardoor niet onduidelijk te kennen geeft, dat zij ts
+voor niet welluidend houdt, dan zal men aan de verdeeling art-sen,
+schert-sen, koort-sen zonder aarzelen de voorkeur geven.--Onder de
+woorden met st, voorafgegaan door éénen of twee medeklinkers, als
+angst, korst enz., zijn er eenige met t, niet met st, gevormd. Zeker
+is zulks het geval met (wij) dorsten (durfden), waarschijnlijk ook met
+dorst; de meeste echter zijn stellig afleidingen met st, als angst,
+ernst, worst, die men derhalve volgens Regel III te behandelen heeft:
+ang-stig, ern-stig, wor-sten. Het is uit dien hoofde het raadzaamst,
+en zeker het gemakkelijkst, de weinige overige insgelijks op dezelfde
+wijze te verdeelen, al zou de etymologie ook het omgekeerde eischen;
+dus ven-ster, un-ster, glin-steren, heng-sten, hal-ster, bor-stel,
+dor-sten, evenzeer als dien-sten, gun-sten, kun-sten, win-sten,
+toekom-stig, van de bekende grondwoorden dienen, gunnen, kunnen,
+winnen, komen.
+
+270. V. In vreemde woorden en eigennamen, als: ábrikoos, ágrimonie,
+Acropolis, Abraham, Acra, Adriaan, Aglaja, Atropos enz., waarin eene
+vaste letter (muta) door eene vloeiende (liquida) gevolgd wordt, gaat
+men, blijkens de uitspraak, naar het vreemde spraakgebruik te werk,
+en brengt men de beide medeklinkers tot de volgende lettergreep,
+zoodat men scheidt: a-brikoos, a-grimonie, A-braham enz.
+
+    Sommige dichters handelen evenzoo bij Nederlandsche woorden,
+    wanneer zij om het metrum tusschen eene muta en eene liquida
+    een toonloozen klinker uitstooten; b.v. bij a-dren voor aderen,
+    vo-glen, ne-drig. Anderen schrijven aadren, vooglen, needrig,
+    hetgeen de scheiding aad-ren, voog-len enz. onderstelt.
+
+
+
+
+
+Toevoegsel, in te lasschen tusschen § 119 en 120. [14]
+
+
+In de verkleinwoorden, afgeleid van samengetrokken vormen, in
+welke eene d is uitgestooten, is men tot dusverre gewoon geweest
+die d in de spelling te herstellen. Men schrijft laadje, slaadje,
+bedsteedje, sleedje, zoodje, zijdje, luidjes, van lade, salade,
+bedstede, slede, zode, zijde, luiden (lieden). Aan de wettigheid
+van die schrijfwijze werd nooit getwijfeld: zij scheen als vanzelf
+aangewezen. En toch berustte zij op een misverstand, dat men
+slechts behoeft op te merken, om er terstond de onjuistheid van in te
+zien. De regelmatige verkleining van de genoemde woorden zou ladetje,
+saladetje, bedstedetje, sledetje enz. zijn; doch die vormen heeft de
+taal niet gewild, zij waren te slepend voor woorden van meestal zeer
+alledaagsche beteekenis. Evenals de spreektaal in de grondwoorden
+bijna uitsluitend de samengetrokken vormen la, sla, bedstee, slee,
+zoo, zij, lui (van mnl. luide, liede) bezigt, deed men hetzelfde bij
+de vorming der verkleinwoorden, die dus niet van de oorspronkelijke,
+maar van de samengetrokken vormen zijn afgeleid. In die samentrekkingen
+was de d van lade, slede enz. voorgoed verdwenen. Er kan geen de
+minste reden bestaan om die d terug te roepen, en laadje, sleedje
+enz. te schrijven. Die vormen zouden op grondwoorden als laad,
+sleed enz. wijzen, die niet bestaan. De tongletter, die in de
+genoemde verkleinwoorden gehoord wordt, is derhalve niet de d van
+de oorspronkelijke woorden, maar de t, die noodzakelijk ingelascht
+moest worden in deminutieven van woorden als la, slee, zoo, zij, alle
+op klinkers uitgaande. Evenals van pa, ma, zee, ei, lei, kneu, bij,
+bui enz. de verkleinwoorden paatje, maatje, zeetje, eitje, leitje,
+kneutje, bijtje, buitje enz. luiden, behooren ook de van la, slee
+enz. afgeleide met de t geschreven te worden. De Redactie aarzelt
+dan ook niet eene spelling te laten varen, die op geenerlei wijze
+te rechtvaardigen is, en schrijft daarom naar den eisch der taal:
+laatje, slaatje, bedsteetje, sleetje, zootje, zijtje, luitjes enz.
+
+
+
+
+
+Naschrift.
+
+
+Wij zijn aan het einde van ons onderzoek gekomen. De vraagstukken
+in onze Nederlandsche spelling, die vroeger of later verschil
+van gevoelen hebben uitgelokt, of die tot dusverre tot twijfel en
+onzekerheid aanleiding gaven, maar nooit opzettelijk werden beantwoord,
+hebben wij achtereenvolgens behandeld. Wij hebben alles getoetst
+aan de algemeene beginselen, die tot leiddraad moesten verstrekken,
+alle punten in onderlingen samenhang beschouwd, en getracht onze
+keuze zooveel mogelijk in overeenstemming te brengen zoowel met de
+behoeften der practijk als met de eischen der wetenschap. Gaarne
+erkennen wij, dat ons onderzoek niet al de moeilijkheden uit den weg
+heeft geruimd, die aan het zoo ingewikkeld leerstuk der orthographie
+onafscheidelijk zijn verbonden. De rijke verscheidenheid van klanken,
+die eene levende taal bezit, met het geringe aantal letterteekenen,
+waarover men te beschikken heeft, altijd nauwkeurig af te beelden, en
+daarbij tevens de eischen in acht te nemen, die zoowel de afstamming
+der woorden en hunne onderlinge verwantschap, als de betamelijke
+eerbied voor het gevestigd gebruik kan doen gelden: ziedaar zeker
+eene taak, die met onoplosbare bezwaren gepaard gaat. Maar wij durven
+ons vleien, dat onze arbeid de zaak toch een stap verder gebracht
+heeft; dat in de door ons aangenomen spelling talrijke gebreken zijn
+opgeruimd, en de tot hiertoe in ons vaderland gevolgde schrijfwijze
+zeker heeft aangewonnen in nauwkeurigheid, zuiverheid, regelmaat en
+consequentie. De moeilijkheden, die de spelling in de practijk en bij
+het onderwijs blijft opleveren, mogen dan onvermijdelijk wezen: het is
+reeds veel gewonnen, indien wij er in geslaagd zijn die aanmerkelijk te
+verminderen. Men houde hierbij wel in het oog, dat die moeilijkheden
+niet alleen in ons Nederlandsch bestaan. Schijnt wellicht, bij eene
+oppervlakkige beschouwing, in andere talen de spelling eenvoudiger
+en gemakkelijker, het is ook inderdaad niet meer dan schijn. Zoodra
+men de orthographie van het Fransch, het Engelsch, het Hoogduitsch
+vooral, nauwkeurig overweegt, ontdekt men overal inconsequentie,
+gemis van regelmaat, verwarring en willekeur: gebreken, die alleen
+daarom minder sterk in het oog vallen, omdat zij nooit behoorlijk
+in het licht zijn gesteld, terwijl men veelal lijdelijk berust in
+het eenmaal aangenomen gebruik, door het wetgevend gezag van enkele
+taalgeleerden of door den voorgang der beste schrijvers bepaald. Dat
+gebruik kent men uit leerboeken of woordenlijsten, die men raadpleegt
+zonder zich om gronden en beginselen, om regelmaat of verwarring,
+te bekommeren. Ook onze Nederlandsche spelling kan op dezelfde
+wijze uit gelijksoortige hulpboeken worden gekend, en reeds in
+zooverre staat onze taal bij vreemde niet achter. Maar zij heeft dit
+boven andere vooruit, dat hare schrijfwijze--langdurig onderzocht,
+veelzijdig besproken en telkens opnieuw beproefd--met bewustzijn
+uit erkende en deugdelijke beginselen is afgeleid en naar een vasten
+maatstaf geregeld; dat zij weet wat zij doet, en waarom zij zóó en
+niet anders handelt. Waarlijk, een voorrecht, dat wij wel op prijs
+mogen stellen! Indien eene verstandige spelling gunstig getuigt van
+de denkkracht der natie, dan zal voorzeker die onzer moedertaal niet
+tegen ons volk getuigen.
+
+
+
+
+
+
+
+Zaakregister.
+
+
+De alleenstaande nommers verwijzen naar de paragrafen van den tekst.
+
+
+
+A, is een der drie oorspronkelijke klinkers, blz. 37,
+
+  heeft een aantal zachte e's opgeleverd, blz. 38,
+  wordt in geslotene lettergrepen door verdubbeling verlengd 73.
+
+
+Aaneen te schrijven of te verbinden zijn:
+
+  eigenlijke samenstellingen, waarbij, indien men ze oploste,
+  invoeging, omzetting of vormverandering zou moeten plaats hebben,
+  138,
+  eigenlijke samenstellingen, uit koppelingen ontstaan 139,
+  woorden, door middel van een achtervoegsel afgeleid 140,
+  werkw., verbonden met zelfst. nw., bijv. nw. en bijw.,
+
+    wanneer, wanneer niet 142,
+    met zoogenaamde scheidbare en onscheidbare voorzetsels en bijw. van
+    richting 143,
+
+  bijv. nw. met de bijw. wel, vol en al 144,
+
+    benamingen van kleuren 145,
+
+  voornaamw., welke 146,
+  telw., welke 138, aanm.
+  bijw., welke 147-149,
+  voorzets., welke 150,
+  voegw., welke 151,
+  tusschenw., welke 152,
+  titels, welke 139, 144.
+
+
+aau, zie au.
+
+Achtervoegsel of suffix heet elke achter een woord gevoegde letter of
+lettergreep, die geen op zich zelf bestaand woord is, en niet dient om
+te verbuigen of te vervoegen, maar om een nieuw woord te vormen. Ook
+woorden, die ter vorming van nieuwe woorden achtergevoegd worden,
+en òf in het geheel niet meer, òf niet meer zóó geschreven, op zich
+zelve staande in gebruik zijn, worden tot de achtervoegsels gerekend;
+b.v. -schap, -zaam, -aard, -erd; zie 100, 265;
+
+  waarin verschillend van een uitgang 242, aanm.;
+  welke bij het afbreken der woorden in hun geheel worden afgescheiden
+  265-267, welke niet 268;
+  -aadje, zie hier -age,
+  -aard en -erd, niet -aart, -ert 100,
+  -age, niet -aadje 243,
+  -eel, -eele, -eelen 77, 79; wanneer -el- blz. 44,
+  -eeren, niet -eren 77, 79,
+  -ees, -eezen, niet -ezen 77, 79,
+  -el, in bijv. nw. en in samenstellingen 166, 167,
+  -eet, -ete, -eten, geen achtervoegsel 77, aanm.,
+  -er, soms een blijk van samenstelling 140,
+  -erd, zie hier -aard,
+  -heid, mv. -heden 77-79,
+  -ie, wanneer in het mv. i-en (iën), wanneer ie-en (ieën) 83,
+  -ief, -ieve, -ieven, wordt soms -iv-, 82,
+  -iek, -ieke, -ieken niet -ijk 86; wordt soms -ik- 82,
+  -iet, -iete, -ieten, wordt soms -it- 82,
+  -ig, soms een blijk van samenstelling 140,
+  -ijk, wanneer te verwerpen en in -iek te veranderen 86,
+  -ing, soms een blijk van samenstelling 140,
+
+    wanneer -ing te bezigen en niet -ling 113,
+
+  -isch, waarom niet -iesch 84,
+  -je, niet -jen 119,
+  -ken en -ke 119,
+  -lijk, neemt soms eene toonlooze e vóór zich; wanneer 112,
+  -ling, een samengesteld achtervoegsel 113,
+  -loos, -looze, niet -loze 77, 79; neemt soms eene toonlooze e vóór
+  zich; wanneer 112,
+  -pje 119,
+  -s, achter bijw. een blijk van samenstelling 140,
+  -sch, hoe te schrijven achter woorden op s 124; is soms een blijk
+  van samenstelling 140,
+  -ster, soms een blijk van samenstelling 109,
+  -tje, niet te bezigen achter woorden op d 119.
+
+
+ae, waarom niet gebezigd in de plaats van aa 73,
+
+  waarom niet als voorstelling van den klank tusschen a en e in wereld
+  en vers 81.
+
+
+Aesthetica of Schoonheidsleer, hare eischen aan de Spelling 36,
+
+  vordert vooral waarheid, d.i. overeenstemming tusschen uiterlijk
+  en innerlijk 234.
+
+
+Affix (aanvoegsel) heet elke letter of lettergreep, welke ter vorming
+van een nieuw woord vóór of achter een bestaand woord gevoegd wordt,
+wanneer die op zich zelve geen woord is, òf, zóó geschreven, niet
+meer als zoodanig gebruikt wordt. Affix is dus de algemeene benaming,
+die voorvoegsel of praefix en achtervoegsel of suffix omvat; zie
+deze woorden.
+
+Afleiding,
+
+  Regel der Afleiding, hoe hij luidt 54; staat gewoonlijk beneden dien
+  der Beschaafde Uitspraak 57; in welke bijzondere gevallen niet 58;
+  zijn rang en waarde 72;
+  afleiding
+
+    der woorden op -hande en -lei 93,
+    op -halve 120,
+    der achtervoegsels -aard en -erd 100,
+    van admiraal 104,
+    van Dinsdag 128,
+    van kruit 127,
+    van litteeken 131,
+    van nochtans 97,
+    van omtrent 118,
+    van ootmoed 117,
+    van samen 108.
+
+
+
+ai, is de oorspronkelijke tweeklank, waaruit de meeste scherpe e's
+zijn ontstaan, blz. 39.
+
+Apperceptie en appercipieeren, wat 20; kan door de spelling worden
+bevorderd 21.
+
+au, is de oorspronkelijke tweeklank, waaruit de meeste scherpe o's
+zijn ontstaan, blz. 39,
+
+  de schrijfwijze au is geschikter ter voorstelling van den thans
+  bedoelden tweeklank dan aau 74.
+
+
+Bastaarduitgangen, welke en hoe te spellen 242, 246,
+
+  -age, niet -aadje 243,
+  -eet, -ete, -eten, 77, aanm.,
+  -loog, -loge, -logen 77, aanm.,
+  -noom, -nomen 77, aanm.,
+  -oop, -open 77, aanm.,
+  -scoop, -scopen 77, aanm.
+
+
+Bastaardwoorden, wat 214, 217,
+
+  hoe ontstaan 218,
+  waaraan te onderkennen 219, 220,
+  hoe te spellen 242-250.
+
+
+Beginletters, wat 257, a.
+
+Beschaafde Uitspraak, wat 11; moet door het schrift vertegenwoordigd
+worden 39, doch kan nooit volkomen juist worden voorgesteld 42.
+
+  Regel der Beschaafde Uitspraak, hoe hij luidt 40; zijne
+  verhouding tot de dialecten 41; is de grondregel der spelling 40,
+  c en 69; overheerscht alle andere regels 46, 70, doch moet door
+  andere regels aangevuld worden 47.
+
+
+Boekentaal, zie Schrijftaal.
+
+C, te bezigen in Grieksche woorden ter vervanging der k 245.
+
+  waarom te behouden in cijfer 219, in cel, cent en cirkel 220,
+  in cedel, ceder, cijns 222.
+
+
+ch, wordt niet verdubbeld 95,
+
+  de stomme ch achter s, in welke woorden te behouden, uit welke weg
+  te laten 123.
+
+
+cht, wanneer te bezigen, wanneer gt 94.
+
+
+D, niet in te lasschen in drieërhande, drieërlei, tweeërhande,
+tweeërlei 93.
+
+  niet t, te bezigen als sluitletter van de achtervoegsels -aard en
+  -erd 100, en van het znw. aard 101,
+  te behouden in admiraal 104,
+
+    in iemand en niemand 116,
+
+  te vervangen door t in buskruit en rattenkruit 127,
+  is in t overgegaan in sommige woorden, die daarom met t, niet met
+  dt moeten geschreven worden 102,
+  niet te herstellen in thans, althans, doorgaans, nopens, volgens
+  enz. 122.
+
+
+Dialecten, wat zij zijn en hoe zij ontstaan 10; hebben in de spelling
+slechts eene raadgevende stem 41; zijn ontoereikend om de spelling
+met e en o of ee en oo te bepalen 75.
+
+ds, wanneer te bezigen, wanneer ts 99.
+
+
+E, is geen oorspronkelijke klinker, maar uit andere ontstaan, blz. 37:
+de zachte uit a of i, de scherpe uit ai, blz. 38 en 39,
+
+  als verbindingsletter in samenstellingen, hoe ontstaan 164-166,
+  wanneer de toonlooze e in te voegen in de woorden op -lijk, -ling
+  en -loos 112.
+
+
+F, gaat over in v in dievegge 107,
+
+  vervangt ph in de bastaarduitgangen -aaf, -ief, -oof 246; doch niet
+  in het lichaam der Grieksche woorden 245.
+
+
+G, te behouden in nog (tot hiertoe, bovendien) 132.
+
+Gaping, zie Hiatus.
+
+Gebruik (het), in samenstellingen 177.
+
+  Regel van het Gebruik, hoe hij luidt 65; beperking van den regel 66;
+  is geen eigenlijke spelregel 66, b.
+
+
+Gelijkvormigheid in de spelling, wat 48; strekt ter bevordering der
+apperceptie 49, f.
+
+  Regel der Gelijkvormigheid, hoe hij luidt 49; is grootendeels
+  dezelfde als die, welken men gewoonlijk den Regel der Afleiding
+  noemde 49, e; zijne strekking 49, f; is in rang de tweede algemeene
+  spelregel 71.
+
+
+Genitief (zwakke), wat 182,
+
+  komt in samenstellingen slechts zelden voor 185-187; in welke
+  185, 194.
+
+
+gt, wanneer te bezigen, wanneer cht 94.
+
+H, niet te bezigen in nochtans 97, noch in troon 221, noch in Antonius,
+Margareta, hypotenusa 255.
+
+Hiatus, of gaping, wat 172,
+
+  wordt in samenstellingen vermeden door het invoegen van eene n
+  204, 205.
+
+
+I, is een der oorspronkelijke klinkers, blz. 37.
+
+  heeft een aantal zachte e's opgeleverd, blz. 38.
+  vervangt soms ie in de achtervoegsels -ief, -iek, -iet 82.
+
+
+ie, stelt een te langen klank voor om in het achtervoegsel -isch
+gebezigd te kunnen worden 84,
+
+  gaat soms over in i in de achtervoegsels -ief, -iek, -iet 82.
+
+
+IJ, oorsprong en waarde 85,
+
+  te veranderen in ie in het achtervoegsel -iek (-ijk) en in koffie,
+  melodie, poëzie 86;
+
+    in i in Januari, Juni enz. 87;
+    in ei in sacristein en karwei (werk) 88;
+
+  moet ei vervangen in malvezij en karwij (zaad) 88;
+  moet blijven in dozijn, ijzen, ijselijk 88, in bij, hij, wij, zij,
+  razernij enz. 89;
+  niet te bezigen in de plaats van y in de tweeklanken ay, ey, oey,
+  uy 86, aanm.
+
+
+Indeclinabilia, zie Woorden (onveranderlijke).
+
+J, hare waarde in het samengestelde letterteeken ij 85,
+
+  niet meer te bezigen achter de tweeklanken aai, ei, ooi, ui, oei 92.
+
+
+K, niet te verdubbelen achter de toonlooze i 106,
+
+  te vervangen door t in litteeken voor likteeken 131.
+
+
+Klemtoon, als kenmerk van bastaardwoorden 219;
+
+  verandering van den klemtoon, een blijk van samenstelling 134, 139.
+
+
+Koppelingen, wat 136, 1372 en 163,
+
+  hoe zij in eigenlijke samenstellingen kunnen overgaan 139.
+
+
+Koppelteeken, (gebruik van het)
+
+  in woorden van eigennamen gevormd 155 en 157,
+  in titels 156,
+  achter bijvoeglijke woorden 158,
+  wordt niet gebezigd in hoofd- en ranggetallen 159, 160.
+
+
+L, niet te bezigen vóór het gewaande achtervoegsel -ling 113.
+
+Letterschrift, wat 2, 3;
+
+  ons letterschrift beantwoordt niet aan alle eischen 47, a-d.
+
+
+M, niet te verdubbelen achter de toonlooze u 106.
+
+Meervoudsvorm der woorden op -ie 83,
+
+  der vreemde eigennamen op heldere of lange klinkers 90,
+  der Nederl. woorden op a 90, aanm.
+
+
+Middelwoorden, wat 257, b.
+
+N, niet te schrijven achter de verkleinwoorden op -je, -pje, -tje 119,
+blz. 98,
+
+  noch in ordelijk, voor ordenlijk, blz. 93.
+  wanneer achter -ke 119, blz. 99,
+  in de uitspraak onderdrukt in sommige samenstellingen 168, 203,
+  als verbindingsletter, zie Verbindings-n.
+
+
+ng, geen enkelvoudige medeklinker, en daarom bij het afbreken der
+woorden te scheiden 262,
+
+  niet te bezigen in Dinsdag 128.
+
+
+O, is geen oorspronkelijke klinker, maar uit andere ontstaan, blz. 37:
+de zachte uit den oorspronkelijken klinker u (oe), de scherpe meestal
+uit au, blz. 38 en 39.
+
+Onverbuigbaarheid van een op zich zelf verbuigbaar woord, een kenmerk
+van samenstelling 139.
+
+Oorsprong der e's en o's 75; waarom dezen aan te nemen tot grondslag
+voor het spellen 76,
+
+  der toonlooze e in sommige samenstellingen 164-166,
+  der ij 85,
+  der lettergrepen -el- en -er- in sommige samenstellingen 166.
+
+
+Overtreffende trap der woorden op -s en -sch, hoe te schrijven 124.
+
+P, ingelascht in verkleinwoorden, gevormd van woorden op m 119,
+blz. 101.
+
+ph, te bezigen in bastaardwoorden uit het Grieksch ontleend 245,
+behalve in de uitgangen -aaf, -ief, -oof 246.
+
+Praefix, zie Voorvoegsel.
+
+Psychologie, wat zij van het schrift eischt 38.
+
+Regels voor het verdeelen der woorden in lettergrepen.
+
+  regels voor de niet samengestelde woorden
+
+    met ééne tusschenletter 259,
+    met twee opeenvolgende tusschenletters 261;
+
+  voor de samengestelde woorden 263;
+  voor de woorden met voorvoegsels 264,
+
+    met de onechte achtervoegsels -aard, -achtig, -haft, -haftig,
+    -schap en -zaam, 265,
+    met de ware achtervoegsels, die met een medeklinker beginnen 266,
+    met de ware achtervoegsels, die met een klinker beginnen 268;
+
+  voor de woorden met meer dan twee tusschenletters, die niet onder
+  de vorige regels vallen 269;
+  voor de vreemde woorden 270;
+  voor het aaneenschrijven der woorden, zie Aaneen;
+  voor het gebruik van het koppelteeken, zie Koppelteeken.
+
+
+Reproductie der gedachten en woorden, hoe teweeg te brengen 1, 3, 4;
+
+  is het doel van het schrift 7.
+
+
+S, achter een langen klinker of tweeklank niet te verdubbelen 105;
+
+  in te lasschen in de woorden, samengesteld met zins 125;
+  als verbindingsletter, zie Verbindings-s.
+
+
+Samenstelling, wat 134;
+
+  het Nederlandsch maakt een verstandig gebruik van het vermogen om
+  samen te stellen 180;
+  oudere en nieuwere samenstelling 161,
+  oudere, hoedanig 162,
+  nieuwere, hoedanig 167, 170,
+  eigenlijke samenstellingen, wat 135,
+
+    moeten aaneen geschreven worden 138;
+
+  overzicht der regels voor de samenstelling 213;
+  van welke samenstellingen de vorm onzeker 178, 179;
+  lange samenst. welluidendheidshalve vermeden 193, b;
+  met middel, niet midden 114;
+  spelling der samengestelde woorden op -boom 181, 196,
+
+    van andere kruidkundige benamingen 195.
+
+
+
+sch, verdubbeld door het voorvoegen eener s 96;
+
+  wanneer gebezigd 123.
+
+
+Schrift, zijn doel 1,
+
+  onmisbaar voor de rechte kennis eener taal 19.
+
+
+Schrijf- of Boekentaal, wat 11;
+
+  waarom hooger geacht dan andere dialecten 12.
+
+
+Sluitletters, wat 257, a.
+
+Spelling (de), wat 23;
+
+  nut eener eenparige spelling 16;
+  hoe de spelling te beschouwen 26-28;
+  eene volmaakte spelling niet bestaanbaar 28;
+  van welke soort van woorden eene verandering der spelling mogelijk
+  30;
+  drieërlei spelling: volgens de uitspraak, vereenigbaar met de
+  uitspraak, strijdig met de uitspraak 68;
+  spelling der onveranderlijke woorden (indeclinabilia) 50,
+
+    der verkleinwoorden 119 en blz. 227,
+    der vreemde woorden, die geheel Nederlandsch zijn geworden 221,
+    der eigenlijke vreemde woorden 223,
+    der vreemde woorden, bij dichters in gebruik 251,
+    der bastaardwoorden 224-256;
+
+  tweeërlei richting in de spelling der bastaardwoorden 224,
+  oudere richting, hoedanig 225, welke hare voordeelen 228,
+  nieuwe richting, hoedanig 226, welke hare voordeelen 229,
+  vergelijking der beide richtingen 230-237,
+  waarom de oudere richting te verkiezen 238.
+
+
+Spelregels, wanneer niet te veranderen 26.
+
+  algemeene spelregels, wat 24, 25,
+
+    waarom onmisbaar 31, 32,
+    hunne natuurlijke volgorde en onderlinge verhouding 69-72;
+
+  regel der beschaafde uitspraak 40, zie nader bij Beschaafde
+  uitspraak:
+
+    der gelijkvormigheid 49, zie nader bij Gelijkvormigheid;
+    der onderscheiding, wat hij eischt 51;
+    der afleiding 54, zie nader bij Afleiding;
+    der analogie 59;
+    der welluidendheid 62, zie nader bij Welluidendheid;
+    van het gebruik 55, zie nader bij Gebruik,
+
+  bijzondere spelregels, wat 24, 25, 65.
+  regel voor het spellen der achtervoegsels met den vollen klemtoon,
+  als -eeren, -eel, -ees, -loos 77;
+
+    voor het gebruik van cht en gt 94,
+
+      van ds en ts 99,
+      van samen en zamen 108,
+      van de toonlooze e in woorden op -lijk, -ling en -loos 112.
+
+    der verbindings-n, zie Verbindings-n,
+    der verbindings-s, zie Verbindings-s;
+
+  regel voor het aaneenschrijven der samengestelde woorden, zie Aaneen;
+
+    voor de keus tusschen den enkel- en den meervoudsvorm van het
+    eerste lid eener samenstelling 188-197;
+    voor de keus tusschen den Latijnschen en den Franschen vorm van
+    een bastaardwoord 254;
+    voor de samenstellingen, wier eerste lid is
+
+      een persoonsnaam, die een geheelen stand vertegenwoordigt 193,
+      de naam van een dier 194, 195, 197,
+      de naam van een boom 181,
+      de naam van eene vrucht of eene bloem 196;
+
+    voor het spellen der Grieksche woorden, blz. 207 vlgg.
+
+      der bastaardwoorden 241, 242,
+      der bastaarduitgangen 242, 246.
+
+
+
+
+Stoffelijke bijvoegl. naamw., komen niet voor als eerste lid eener
+samenstelling 180, 181.
+
+T, te bezigen in kruit (poeder), buskruit en rattenkruit 127;
+
+  bij voorkeur niet in te lasschen in woorden op -lijk, noch in
+  gansch 115,
+  niet in verkleinw., gevormd van woorden op d, blz. 99;
+  moet in sommige woorden, als rit, gebint, beeltenis enz., de d
+  vervangen 102; zoo ook in antwoord 103, en ootmoed 117;
+  niet te verdubbelen achter een toonloozen klinker 106.
+
+
+Titels, welke aaneen te schrijven 139, 144.
+
+Tongvallen, zie Dialecten.
+
+Toonlooze klinkers en lettergrepen, wat 84, aanm.
+
+ts, wanneer te bezigen, wanneer ds 99.
+
+Tusschenletters, wat 257, a.
+
+Uitgangen, wat, en waarin verschillend van achtervoegsels 242, aanm.,
+
+  -eet, -loog, -noom, -scoop, -throop, -troop zijn, zoo men wil,
+  uitgangen, maar geene achtervoegsels 77, aanm.,
+  -aat, -iet, [**aal, iel?] soms achtervoegsels, soms niet 242, aanm.
+
+
+Uitlatingsteeken (ecthlipsis), zijn gebruik bij vreemde woorden 90.
+
+V, tot f verscherpt in fonkelen e.a. 114, maar niet in ontvangen en
+ontvonken 109;
+
+  vervangt de w in verf, verven enz. 126.
+
+
+Verbindingsklanken of -letters, in samenstellingen, welke 167,
+
+  bestonden oorspronkelijk niet 162, 163,
+  hoe ontstaan 164-167,
+  van welke het gebruik onzeker 178.
+
+
+Verbindings-n, als teeken van den zwakken genitief thans slechts in
+weinige gevallen in gebruik 185-187,
+
+  in welke 185, 194;
+  als teeken van het meervoud, in welke gevallen 188, 189, 191-195,
+  197;
+  als teeken van een verbogen naamval 198-201;
+  als invoegsel voor de welluidendheid 204, 205;
+  komt niet voor in samenstellingen, wier eerste lid is
+
+    een onverbuigbaar woord 178,
+    een werkwoord 202, 203.
+
+
+
+Verbindings-s, als teeken van den 2den naamval,
+
+  achter zelfst. naamw. 208,
+  achter bijvoegl. woorden 210, 125;
+  als teeken van het meervoud 209;
+  als invoegsel voor de welluidendheid 212.
+
+
+Verdubbeling der a en u 73,
+
+  der e en o 75-80,
+  der k 106,
+  der m 1O6,
+  der sch 96,
+  der t 106;
+  de ch wordt niet verdubbeld 95.
+
+
+Verkleinwoorden, hoe te spellen 119 en blz. 227.
+
+Verlenging der a en u door verdubbeling 73,
+
+  der woorden op aai, ei, ooi, ui, oei 92.
+
+
+Voorvoegsel of praefix heet elke vóór een woord gevoegde letter of
+lettergreep, die onder dien vorm niet meer als woord op zich zelf
+in gebruik is; b.v. de g in g-lijden van lijden, be, voor bij, in
+bezitten; zie ook 264, aanm.;
+
+  wordt bij het afbreken der woorden, indien het eene lettergreep
+  uitmaakt, in zijn geheel afgescheiden 264.
+
+
+W, in verf, verven enz. door de v te vervangen, doch niet in murw 126.
+
+Welluidendheid, wat in 't algemeen in de taal 62;
+
+  wordt in samenstellingen in acht genomen 172, 204, 205;
+  regel der welluidendheid 62, zijn rang en waarde 72.
+
+
+Wetten, in de wetenschappen, wat 23, aanm.
+
+Woorden, genaturaliseerde, wat, en waarin nog steeds verschillend
+van echt Nederlandsche 215;
+
+  onverbuigbare of onveranderlijke, wat en hoe te spellen 50;
+  samengestelde, zie Samenstelling;
+  vreemde, worden bastaardwoorden door het aannemen van de
+  Nederl. verbuiging of van een Nederl. affix 217,
+  door het afwerpen van den vreemden uitgang 218.
+
+
+Zwakke genitief, wat 182, 183,
+
+  wordt in samenstellingen niet meer verstaan, en is dientengevolge
+  zeldzaam geworden 185;
+  in welke samenstellingen volstrekt te behouden 187,
+  in welke te dulden 194.
+
+
+
+
+
+
+
+
+Lijst der woorden, wier spelling opzettelijk behandeld is.
+
+
+De alleenstaande nommers verwijzen naar de paragrafen van den tekst.
+
+
+
+aaien 92.
+aandoenlijk 112.
+aanvankelijk 98.
+aanzienlijk 112.
+aar (korenaar) 91.
+aard (natuur) 101.
+aardebaan, blz. 153.
+aardewerk, blz. 153.
+aardig 101.
+abrikozeboom 196.
+abstract 250.
+academie, blz. 210.
+achtereen 149.
+Achter-Indië 157.
+acht geven 142.
+achthonderd 159.
+acht slaan 142.
+acustiek 255, 246.
+adellijk 113.
+adjunct-commies 156, a.
+admiraal 104.
+admiraal-generaal 156, a.
+adspirant-ingenieur 156, a.
+advocaat 250.
+aequatoriaalcirkel, verwerpelijk germanisme, blz. 152.
+aëroliet 246, aërolieten 82.
+afhankelijk 98.
+Algoede 144.
+alhoewel 151.
+allenthalve 120.
+allerwegen 153.
+alleszins 125.
+aloud 144.
+alsmede 151.
+alsof 151.
+althans 122.
+alwijs 144.
+Amazonenrivier 157, aanm.
+ambassadeur-plenipotentiaris 156.
+ambt 130.
+anderszins 125.
+ankersmid 209.
+Antonius 255.
+Antwerpen 103.
+antwoord 103.
+apengezicht 194.
+apenkuur 194.
+apenliefde 194.
+apocrief, apocriefe 246.
+aquarel 250.
+asem 105.
+astronoom, astronomen 77, aanm.
+auditeur-militair 156.
+autoriteit of auctoriteit 255.
+baaien 92.
+baaierd 92.
+Baai-tabak 155 a.
+bagage 243.
+bajonet 92.
+bakkersschotel 208.
+balie 86, mv. baliën 83.
+basilisk 246.
+bastaard 100.
+bedsteetje, blz. 227.
+beeltenis 102.
+beer (varken, waterkeering, muurstut en heiblok), mv. beeren, blz. 48.
+beer (verscheurend dier), mv. beren, blz. 48.
+begeeren 80, a.
+behalve 120.
+bei, mv. beien 92.
+Beiersch 92.
+Beiersch-bierbrouwerij 158.
+belangeloos 112, belangelooze 79.
+beminlijk en beminnelijk 112.
+Beneden-Egypte 157.
+berenjong 194.
+berenklauw 194.
+Bergumer 106.
+berkeboom 181.
+berkenhout 205.
+Berlijnsch-blauw 155, b.
+besseboom 196.
+bessensap 188.
+beukeboom 181.
+beukenhout 205.
+bezijden 121.
+biggenkruid 195.
+bij 89.
+bijaldien 151.
+bijderhandsch 140.
+bijeen 149, c.
+bijeenzamelen 108.
+bijgeval 149, a.
+bijleman 190.
+bijtijds 140.
+biljart 250.
+biljet 250.
+binnenshuis 153.
+binnenskamers 153.
+binnenslands 153.
+binnensmonds 153.
+binnenstijds 153.
+bint 102.
+biograaf 246.
+biographie 246.
+biographisch 248.
+bistouri 250.
+bits 123.
+blauw 74.
+blindeman, des blindemans 139.
+bloemetje 119.
+bloem-pje 119, 267.
+blommetje 119.
+blootshoofds 153.
+blootsvoets 153.
+bochel 95.
+bodenloon 193.
+boeien, boeier 92.
+boekenkast 188.
+boekenrek 188.
+boekenstalletje 188.
+boerenbedrijf 193.
+boerenboonen 193.
+boerendochter 193.
+boerenhofstede 193.
+boerenwoning 193.
+boerinnenjak 193.
+boerinnenmuts 193.
+bokkesprong 194.
+bolvormige-driehoeksmeting 158.
+boom-pje 119, 267.
+boonenbrood, blz. 153.
+boos, overtreffende trap booste 124.
+botterik, botteriken 106.
+bovenal 149, c.
+bovenop en boven op 147.
+brasem 105.
+breien 92.
+brengen, ik bracht, gebracht 94.
+brievenbesteller 188.
+brievenpost 188.
+brilleglas 190.
+brillenhuisje 204.
+brillenslijper 188.
+broekenstof of broekstof 188.
+bruggegeld 190.
+bruggenhoofd 205.
+bruinkolen 139.
+buien 92.
+buitendijks 140.
+buitenshuis 153.
+buitenslands 153.
+buitentijds 140 en buitenstijds 153.
+burgerstand 209.
+buskruit 127.
+Cayenne-peper 155, a.
+canaille en kanalje 239.
+canapé, canapé's 250, 90.
+candelaber of candelabre 250.
+canoniek 253.
+categorie, 233, 255.
+catholiek, catholieken of katholiek enz. 86.
+cedel, ceêl 222.
+ceder 222.
+cel 220.
+cent 220.
+chemie 255.
+chijl 239.
+chrysoliet, chrysolieten 246, 82.
+Cicero, Cicero's 90.
+cichorei 239.
+cijfer 219.
+cijferschrift 209.
+cijns 222.
+cirkel 220.
+classicaal 253.
+classis 253.
+clericaal 253.
+cliniek 246.
+cochenille 239.
+comedie (blijspel), verschillend van komedie (schouwburg) 252.
+commies (ambtenaar aan een der ministeriën of bij de posterijen),
+verschillend van kommies (ambtenaar bij de belastingen) 252.
+compascuum 230.
+compleet, complete, blz. 43.
+concreet, concrete, blz. 43 en § 250.
+conservatief 253.
+courant en krant 239.
+crayon 250.
+credit (term in het Italiaansch boekhouden), verschillend van krediet
+(vertrouwen) 253.
+critiek (oordeelkunde), verschillend van kritiek (hachelijk) 252.
+critisch (oordeelkundig) 252.
+daaraan, daarbij, daardoor 148.
+daarenboven 151.
+daarentegen 151.
+daarin, daarmede enz. 148.
+dadelijk 112.
+dagelijks 112.
+dassenhaar 205.
+dassenhol 205.
+dassenhuid 204.
+dauw 74.
+deel (gedeelte), mv. deelen, blz. 48.
+deel (plank en dorschvloer), mv. delen, blz. 48.
+deemoedig, blz. 48.
+deesem, 105 en blz. 48.
+degelijk 112.
+degene, blz. 127.
+dejeuneeren 250.
+denneboom 181.
+dennenwoud 188.
+derhalve 120, 153.
+dermate 153.
+dertienhonderd enz. 159.
+deskundige 153.
+desniettegenstaande 151.
+desniettemin 151.
+desnoods 140.
+desolate-boedelkamer 158.
+destijds 153.
+deugdelijk 112.
+deugniet 202, aanm.
+dezelfde, blz. 128.
+dezelve, blz. 128.
+dezulke, blz. 127.
+diaconie, blz. 211.
+diaken 246.
+diegene, blz. 127.
+diemit, diemiten 106.
+dievegge 107.
+dievenbende 188.
+Dinsdag 128.
+diptiek 246.
+discretie 250.
+dochterken en dochterke, blz. 99.
+doctor (titel), verschillend van dokter (geneesheer) 252.
+Dokkumer 106.
+dokter (geneesheer), verschillend van doctor (titel) 252.
+dolle-hondsbeet 158.
+dollekervel 139.
+dolleman 139.
+donkerblauw, donkerrood enz., verschillend van donker blauw, donker
+rood 145.
+dooier (van een ei) 92.
+door, dooren (van een ei) 91.
+doordien 151.
+doordroog 139.
+dooreen 149, c.
+dooreerlijk 139.
+doorgaans 122.
+doorgoed, doorkoud enz. 139.
+door middel van 150.
+dorpsschool 208.
+dorpsschout 208.
+dozijn 88.
+draadje, blz. 100.
+draaier 92.
+dragonderstal 209.
+drakenbloed, blz. 167.
+drieërhande 93.
+drieërlei 93.
+driehonderd 159.
+droog, droge, droger, drogen, blz. 48.
+droogvoets of droogsvoets 153.
+druiveboom 196.
+druivennat 188.
+druiventros 188.
+druivepit 190.
+duitendief 188.
+duivenei 205.
+duivenkervel 195.
+duivenslag 197.
+duiventil 188.
+dukaat 250.
+dwepen, blz. 48.
+dwingelandij 89.
+echel 95.
+echo 95, mv. echo's 90.
+economie en oeconomie 254.
+Edelachtbaar 144, 139.
+edelgesteente 139.
+Edelgrootachtbaar 144, 139.
+eega, blz. 48, mv. eegaas 90, aanm.
+een, eene, een zelfde, blz. 128.
+eendenei 205.
+eendenkooi 188.
+eendenkroos 195.
+eenigszins 125.
+eereprijs 187.
+ei, mv. eieren 92.
+eigenlijk 112, 115.
+eikeboom 181.
+eikenbosch 188.
+eikenhout 205.
+eilieve 152.
+elfhonderd 159.
+elzeboom 181.
+engelenkoor 188.
+Engelsch-Russisch 155, c.
+Engelsch-zout 155, b.
+er aan, er bij, er door enz. 148.
+ergens aan, ergens bij, ergens door enz. 148.
+erwtensoep, blz. 153.
+ethnographie 246.
+ethnographisch 248.
+evenals 151.
+evenzeer 147.
+executoir 242.
+fabriek, fabrieken 82, 86.
+fabrikant 82.
+falie, mv. faliën 86, 83.
+familie en famielje 254.
+fatsoen 99.
+fatsoenlijk 112.
+Februari 87.
+felicitatie 250.
+feniks en phoenix 254.
+flauw 74.
+flesch, mv. flesschen 96.
+flesschebakje 192.
+flesschenrek 188, 192.
+flits 99.
+foelie 86.
+fondement en fundament 254.
+fonkelen, in overdrachtelijken zin, 111.
+frambozenkoekje 188.
+Franco-Gallisch 155, c.
+Fransch-Engelsch 155, c.
+Friesch-groen 155, b.
+frisch, overtreff. trap frischte 124.
+fundament en fondement 254.
+gadeslaan 142.
+galgebrok 190.
+galgenaas 205.
+gansch 115, 123.
+ganzenei 205.
+ganzenhagel 205.
+ganzetong (plant) 195.
+ganzevoet (plant) 195.
+Garibaldi's 90.
+gauw 74.
+gebindten, zie gebint.
+gebint, gebinten 102.
+geenszins 125.
+geesel 105.
+geheschen 96.
+geiteleer en geitenleer of -leder 197.
+geitenblad 195.
+geitenoog 190, 205.
+geitevleesch en geitenvleesch 197.
+gekkenpraat 193.
+gekreschen 96.
+gelijke (mijns, uws enz.) 146, aanm.
+gelukkigerwijze 153.
+gemeenlijk 112.
+genie, mv. genieën 83.
+genius, mv. geniën 83.
+genoeglijk 112.
+geograaf 246.
+geographie 245.
+geographisch 248.
+gerstebrood, blz. 153.
+gevangennemen 142.
+gevoeglijk 112.
+gewapenderhand 153.
+gewicht 94.
+gewoonlijk 112.
+gezamenlijk 108, 112, 115.
+gezeglijk 112.
+gezicht 94.
+gids 99.
+gijl 239.
+gindsch 99.
+gitaar 244.
+goddelijk 112.
+goeddoen 142.
+goedendag (wapentuig) 199.
+goedendagzeggen enz. 201.
+goedmaken 142.
+goedschiks 210.
+goedsmoeds 153.
+goedvinden 142.
+Gorkumer 106.
+gortenteller 188.
+gouverneur 228.
+gouverneur-generaal 156, a.
+grappenmaker 188.
+grauw 74.
+'s-Gravendeel, 's-Gravenhage, 's-Gravenland 158.
+grenen 181, aanm.
+grijnzaard 265.
+grijsaard 100, 265.
+groenling 112.
+Groot-Britannië 157.
+Grootedelachtbaar 144.
+grootmeester-nationaal 156, b.
+grootschrift, verschillend van groot schrift 139.
+grootspreken 142.
+groot-zegelbewaarder 158.
+gruttenbrij, blz. 153.
+guds, zie guts.
+guts 99.
+gutsen 99.
+gymnasiaalonderwijs, verwerpelijk germanisme, blz. 152.
+haar (hoofdhaar) 91.
+haars gelijke, zie gelijke.
+halverwegen 153.
+handhaven 142.
+handje 119.
+hanebalk 194.
+hanekam 194.
+hanengekraai 194.
+hanengevecht 188.
+hanepoot 194.
+haneschree 194.
+hanespoor 194.
+hanetred 194.
+haneveer 194.
+harddraven, hardrijden, verschillend van hard draven, hard rijden 142.
+harenthalve 120.
+harmonie, bij dichters ook
+harmonij 86.
+hartediefje, harteleed, hartelust, hartewensch 186.
+hartenaas, hartenboer, hartenheer enz. 186, 188.
+Hartsgebergte 157, aanm.
+hazendistel 195.
+hazenlip 194.
+hazenmond 194.
+hazenslaap 194.
+hebbelijkheid 112.
+Hebe's 90.
+heelshuids 153.
+heep, hepen, blz. 48.
+'s-Heerenberg 158.
+heerenboonen 193.
+heerendienst 193.
+heerenhuis 193.
+heerenknecht 193.
+heesch 123.
+Heilige-Geestgasthuis 158.
+heir (legermacht), mv. heiren 91.
+helaas 152.
+heldenarm 193.
+heldendaad 193.
+heldenmoed 193.
+heldenschaar 188.
+heliotroop, heliotropen 77, aanm.
+hemdenlinnen 188.
+hemeling 113.
+hertebeest 190.
+hertenkamp 188.
+'s-Hertogenbosch 158.
+hetwelk, blz. 127.
+heuglijk 112.
+hieraan, hieraf, hierbij, hierdoor enz. 148.
+hij 89.
+hoededoos 192.
+hoedenmaker 188.
+hoeverre, verschillend van hoe ver 147.
+hoewel (voegw.), verschillend van hoe wel 151.
+hoezeer (voegw.), verschillend van hoe zeer 151.
+hondeketting 192.
+hondenhok 205.
+hondje 119.
+hoogachten, verschillend van hoog achten 142.
+hoogaltaar 139.
+Hoogeerwaard 139, 144.
+hoogepriester, des hoogepriesters 139.
+hoogeschool 139.
+Hooggeboren 139, 144.
+hooggeel 145.[**.verwijderd]
+Hooggeleerd 139, 144.
+hoogte 94.
+Hoogwelgeboren 139, 144.
+hooien 92.
+hoonen, blz. 48.
+horoscoop, horoscopen 77, aanm.
+huishouden 142.
+hunnenthalve 120.
+huns gelijke, zie gelijke.
+hypotenusa, hypotenusa's 255, 90.
+iemand 116.
+ijpeboom 181.
+ijpenlaan 188.
+IJsel 105.
+ijselijk 88.
+ijzen 88.
+ijzeren-spoorweg 158.
+in aller ijl 153, aanm.
+incommodeeren 250.
+Indisch-Europeesch 155, c.
+Indo-Germaansch 155, c.
+indroog 139.
+ingeval (voegw.) 151.
+in geval van (uitdrukking met de waarde van een voorzetsel) 150.
+ingevolge 150.
+ingierig, ingoed, ingoor, inlui enz. 139.
+integendeel 149 a.
+intijds 140.
+inzonderheid 149 a.
+Israëliet, Israëlieten 82.
+Januari 87.
+Java-koffie 155, a.
+jezuïet, jezuïeten, jezuïtisme 82.
+Jodenbuurt 188.
+jongsken en jongske, blz. 99.
+jonkheer 98.
+jonkheid 98.
+jonkvrouw 98.
+juffer 110.
+juffrouw 110.
+Juli 87.
+Juni 87.
+kaatsen 99.
+kachel 95.
+kachelsmid 209.
+kamfer 250.
+kamperfoelie 250.
+kanalje en canaille 239.
+kanenbrood, blz. 153.
+kanonnierskazerne 209.
+kanunnik 253.
+kapel 250.
+kapelaan 250.
+kapitaal 239, 250.
+kapitein-geweldiger 156, b.
+kapitein-kwartiermeester 156, b.
+karaf en kraf 239.
+karakter 250.
+karkas 250.
+karonje 239.
+karwats 250.
+karwei (werk) 88.
+karwij (zaad) 88.
+kastanjeboom 196.
+kasteel, kasteelen 250.
+kastelein 250.
+kastrol 250.
+katholiek, katholieken en catholiek, catholieken 86.
+kattendoorn of -doren 195.
+kattengeslacht 194.
+kattestaart 195.
+kauw 74.
+kavalje 239.
+kazerne 239.
+keel (in de bouwkunde en wapenkunde), kelen, hetzelfde woord als keel
+(lichaamsdeel), blz. 48.
+keren (vegen), blz. 48.
+kerkenorde of kerkorde 206.
+kerkeraad 206.
+kerseboom 196.
+kettinkje 98.
+kevie 86.
+kievit, kieviten 106.
+kindeken en kindeke, blz. 99.
+kindsch 99.
+kippenloop 197.
+klaaglijk 112.
+klacht 94.
+klasse, maar classis, classicaal 253.
+klauw 74.
+kleerenmaker en kleermaker 188.
+Klein-Azië 157.
+klein-kinderschooltje 158.
+kleinschrift, verschillend van klein schrift 139.
+klerk, maar clericaal 253.
+kloot (wereldkloot), mv. klooten of kloten 80, c.
+klooven (doen splijten), onderscheiden van kloven, mv. van kloof,
+en van wij kloven, onvolm: verl. tijd van kluiven, blz. 48.
+klotsen,[** , weg?] 99.
+knaster 250.
+knauwen 74.
+knie, knieën 83.
+knods, zie knots.[**formatting gecorrigeerd]
+knoeien, knoeier 92.
+knoop, knoopen 80, b.
+knots 99.
+koeiekop 194.
+koeienhaar 205.
+koekeloeren 203.
+koekenbakker 188.
+koerier 253.
+koets 99.
+koffie 86.
+koliek 86.
+komedie (schouwburg), verschillend van comedie (soort van tooneelspel)
+252.
+komeet, kometen 77, aanm.
+kommies (ambtenaar bij de belastingen), verschillend van commies
+(ambtenaar aan een der ministeriën of bij de posterijen) 252.
+kompas 239.
+konijnenblad 195.
+koninginnenkroon, -mantel enz. 193.
+koninkje 98.
+koninklijk 112.
+koninkrijk 98.
+konserf, maar conservatief 253.
+konzenielje, maar cochenille 239.
+kooien 92.
+koozen (liefkoozen), blz. 48.
+koudeschaal 139.
+koudvuur 139.
+kousenwever 188.
+krant en courant 239.
+krauwen 74.
+krediet (vertrouwen), verschillend van credit (term in het boekhouden)
+255.
+krenteboom 196.
+krijgsmansstand 208.
+krijt 88.
+kritiek (hachelijk), verschillend van critiek (oordeelkunde) 252.
+kroon, kronen, blz. 48.
+kruid (plant), onderscheiden van kruit (poeder) 127.
+kruien, kruier 92.
+kruisen 105.
+kruisigen 105.
+kruit (poeder), onderscheiden van kruid (plant) 127.
+kuchen 95.
+kurassiersstal 209.
+kurkenmandje 192.
+kurketang 192.
+kurketrekker 192.
+kwartier 239, 250.
+kwee (soort van vrucht), mv. kweeën, blz. 48.
+kwijtraken 142.
+kwijtschelden 142.
+laagte 94.
+laatje, blz. 227.
+lakei 242.
+lampeglas 190.
+lancet 250.
+landschapschilder 208.
+landschapsschrijver 208.
+langzamerhand 153.
+lankmoedig 98.
+lauw 74.
+leeperd 100.
+leeuwenbek 194.
+leeuwenkop 194.
+leeuwenwelp 194.
+leidstar, leidstèr 212.[**leidster?]
+lekkage 243.
+letterspecie 209.
+lichaam 95.
+licht (daglicht) 94.
+licht (niet zwaar) 94.
+lichtblauw, lichtbruin, lichtgeel enz., verschillend van licht blauw,
+licht bruin, licht geel enz. 145.
+liefhebben 142.
+liefkoozen 142.
+Lieve-Vrouwen-bedstroo, 193, c.
+Lieve-Vrouwenkerk 158, 193, c.
+lijdelijk 112.
+likeur 250.
+likkebaard 202.
+likteeken, zie litteeken.
+lindeboom 181.
+lindenhout 205.
+linie, mv. liniën 83.
+lithographeeren 249.
+litteeken 131.
+livrei 242.
+locaal (bijv. naamw.), verschillend van lokaal (vertrek, zaal) 252.
+loge 250.
+logica 250.
+lokaal (vertrek, zaal), verschillend van locaal (bijv. naamw.) 252.
+lomperd 100.
+loods (man) 99.
+loods (houten gebouw) 99, 250.
+loos, loozer, looste 124.
+lorgnet 250.
+los (lynx) 123.
+loslaten, verschillend van los laten 142.
+luidskeels en luidkeels 153.
+luitenant-generaal 156, a.
+luitjes, blz. 227.
+maagdelijk 112.
+maagdenhart 193.
+maagdenpalm 193.
+maagdenschenner 193.
+maagdenwas 193.
+maaier 92.
+macaroni 250.
+macht 94 [*94?].
+maçonnerie 250.
+malie, mv. maliën 83.
+malvezei 88.
+mandenmaker 188.
+Manilla-sigaren 155.
+mannelijk en manlijk 112.
+mannenmoed 193.
+Margareta 255.
+Maria's 90.
+matrozenhoed 193.
+matrozenlied 193.
+matrozenpak 193.
+medearbeider 205.
+medeërfgenaam 205.
+medeoorzaak 205.
+meer (waterplas) 91.
+meidendienst 193.
+meidendracht 193.
+melodie, melodieën, bij dichters ook melodij 86, 83.
+menigte 94.
+Mennoniet, Mennonieten 82.
+menschenbloed 193.
+merrie, mv. merries en merriën 86.
+messenmaker 188.
+messenmandje 192.
+messescheede 190.
+metgezel 102.
+metterdaad 153.
+mettertijd 153.
+metterwoon 153.
+middeleeuwen 114.
+middelevenredig 114.
+middellijk 113.
+Middelnederlandsch 114.
+middelpunt 114.
+middelrif 114.
+middenin, verschillend van midden in 147.
+mij 89.
+mijnenthalve 120.
+Mijnheer, mv. Mijne heeren, blz. 129.
+mijns gelijke, zie gelijke.
+Mijns-Heerenland 158.
+militair 242.
+minister-resident 156, a.
+misanthroop, misanthropen 77, aanm.
+moeilijk 112.
+mogelijk 112.
+mogen, moogt, mocht, 94.
+mollepoot 190, 194.
+mollevel 190, 194.
+monnik, monniken 106.
+mooi, mooier 92.
+morille 250.
+mosch, mosschen of musch, musschen 96.
+motief, mv. motieven, doch motiveeren 82.
+muggenzifter 188.
+muizengerst 195.
+murw 126.
+musch, musschen of mosch, mosschen 96.
+mutsebol 192.
+muziek 86, doch muzikaal, muzikant 82.
+naaldenkoker 192.
+naar gelang van, naar luid van, naar mate van 150, doch naarmate
+(voegw.) 151.
+nademaal 151.
+nauw 74.
+negenhonderd 159.
+nergens aan, nergens bij, nergens door enz. 148.
+niemand 116.
+nieskruid 127.
+niettegenstaande 150.
+Nieuw-Holland 157.
+nieuwjaar, verschillend van een nieuw jaar 139.
+Nieuw-York 157.
+nimf 251.
+noch (ook niet) 132.
+nochtans 97.
+nog (tot hiertoe, daarenboven) 132.
+nommer en nummer 254.
+Noord-Brabant 157.
+Noord-Holland 157.
+Noordzee 157, aanm.
+nopens 122.
+noteboom 196.
+notedop 190.
+nummer en nommer 254.
+och of 152.
+oeconomie en economie 254,[** .?]
+oeconoom, oeconomen 77.[*,?] aanm.
+officierstafel 209.
+officiersvereeniging 209.
+oir (erfgenaam) 91.
+olie, oliën 83.
+omtrent 118.
+ondershands 153.
+onderuit, verschillend van onder uit 147.
+onhebbelijk 112.
+onkruid 127.
+ons (gewicht) 250.
+ons gelijke, zie gelijke.
+ontstentenis 102.
+ontvangen 109.
+ontvonken 109.
+ontzaglijk 112.
+onverrichter zake 153, aanm.
+onzenthalve 120.
+ooievaar 92.
+oorsprong 91.
+oorzaak 91.
+Oostergoo 157, aanm.
+Oostzee 157, aanm.
+ootmoed 117.
+opeen 149, c.
+openlijk 112, 115.
+opnieuw 149.
+opruien, opruier, opruiing 92.
+Opsterland 157, aanm.
+opzamelen 108.
+oranjeboom 196.
+ordelijk 112.
+ordentelijk 112.
+orthographie 245, 246.
+oudejaar, verschillend van het oude jaar 139.
+oude-kleerkoop 158.
+oude-mannenhuis 158.
+ouder gewoonte 153, aanm.
+overal aan, overal bij, overal door enz. 148.
+overdwars, overlang enz. 149.
+overgroot, overklein, overoud, overvet enz. 139.
+Overijsel 105.
+paardekop 191.
+paardenbloem 195.
+paardenkooper 191.
+paardenmarkt 191.
+paardenras 194.
+paardenstal 197.
+paardestaart 191.
+paardevoet 194.
+paddenstoel 195.
+page 243.
+paleis 242.
+Paschen 96.
+passage 243.
+pauw 74.
+pelgrimage 243.
+pennemes 192.
+pennenkoker 192.
+penseel 250.
+pereboom 196.
+perzik, perziken 106.
+perzikeboom 196.
+philanthroop, philanthropen 246 en blz. 43.
+philoloog, philologen, blz. 43.
+philosoof, philosofen 246.
+philosophie 246.
+phoenix en feniks 254.
+photograaf 246.
+photographeeren 249.
+photographie 246.
+photographisch 248.
+physica 245.
+pijnlijk 112.
+pijpedop 192.
+pijpenlade 192.
+pijpenmandje 192.
+pijpewroeter 192.
+pincet 250.
+plaats 99.
+plaats grijpen, plaats hebben, plaats nemen 142.
+planeet, planeten 77, aanm.
+platte-driehoeksmeting 158.
+plechtig 94.
+plegen, ik placht 94.
+pleizier of plezier 244.
+poëet, poëten 77, aanm.
+poëzie, bij dichters ook poëzij, 86, 251.
+politie-commissaris 156, a.
+pontonnierscompagnie 209.
+porfier 251.
+pose 250.
+postiljon 250.
+pottenbakker 188.
+pottenkast 188.
+praeparaat 254.
+praesens, doch present 254.
+praeses, doch president 254.
+preparatieven 254.
+present, doch praesens 254.
+president, doch praeses 254.
+priesterschaar 209.
+prinsessenbier 193.
+prinsessenboonen 193.
+procurator 254.
+procureur 250.
+procureur-crimineel 156, a.
+profeet, profeten 77, aanm.
+profijt 242.
+proseliet, proselieten 246.
+pruikebol 192.
+pruikenmaker 188.
+pruimesteen 190.
+Pruisen 105.
+Pruisisch-zuur 155 b.
+ra, raas 90, aanm.
+raad-pensionaris 156 b.
+raadplegen 142.
+raam-pje 119, 267.
+rantsoen 99.
+rattenkruit 127.
+rattestaart (ronde vijl) 194.
+rauw 74.
+razernij 89.
+receptie 250.
+recht 94.
+rechter 94.
+rechtspreken 142.
+redelijk 112.
+reliquie, reliquieën 83.
+republiek, republieken 82.
+republikein 82.
+Reuzengebergte 157, aanm.
+richel 95.
+ridderstand 209.
+ridselen, zie ritselen.
+Riga-balsem 155, a.
+rijnsche-wijnflesch 158.
+rijstebrij, blz. 153.
+rit 102.
+ritmeester 102.
+ritselen 99.
+roggebrood, blz. 153.
+rondom 150.
+roodaarde 139.
+roodbont 145.
+roodekool 139.
+Rood-Rusland 157.
+rots 99.
+rozeboom 196.
+rozenkrans 188.
+ruggemerg 190.
+ruilebuiten 203.
+ruiterstal 209.
+sacristein 88.
+sacristij 88.
+saffier 251.
+sajet 92.
+Salland 157.
+samen (te zamen) 108.
+samenhangen, -hang 108.
+samenkomen, -komst 108.
+samenspreken, -spraak 108.
+samenvloeiing 92.
+scaphander 246.
+schaats 99.
+schadeloos 112.
+schadeloosstellen 142.
+schapeleer en schapenleer 197.
+schapevleesch en schapenvleesch 197.
+schendekeuken 202.
+schepter 129.
+scherts 99.
+schoonmaken 142.
+schroot 127.
+scrupel 250.
+seconde en secunde 254.
+securiteit, doch sekuur 253.
+seizoen 244.
+sekuur, doch securiteit 253.
+sergeant-majoor 156, a.
+sergeantsstrepen 208.
+sieraad 221.
+sieren 221.
+sigaar 250.
+sigarenfabriek 188.
+silhouet 250.
+sinaasappel 155.
+sinds 99.
+singel 221.
+slaatje, blz. 227.
+slakkenhuisje 205.
+slangekop 195.
+slangenbloem, -wortel 195.
+slavenaard, -arbeid, -dienst, -werk 193.
+sleepen (voorttrekken), verschillend van slepen (gesleept of
+voortgetrokken worden), blz. 48.
+sleetje, blz. 227.
+slijtage 243.
+slippedrager 190.
+sloof (voorschoot), mv. slooven, verschillend van sloof
+(sukkelaarster), mv. sloven, blz. 48.
+smaldeel 139.
+smidse 99.
+Smyrna-vijgen 155, a.
+snarenspeeltuig 188.
+snelschrijven, verschillend van snel schrijven 142.
+soldatenkind, -lied, -vrouw 193.
+soupeeren 250.
+souverein 228, no. 2.
+Spanjaard 100.
+sparreboom 181.
+specerij 250.
+spectator 252.
+spektakel 252.
+speldenkussen 192.
+spelemeien 203.
+spelevaren 203.
+spie, spieën 83.
+spillebeen 190.
+spits, zelfst. en bijvoegl. nw. 123.
+sprinkhaan 98.
+stadsschout 208.
+staten-generaal 156, b.
+stationnair 242.
+St.-Catharinagasthuis 158.
+steeds 99.
+steedsch 99.
+stellage 243.
+stenographisch 248.
+sterrenkunde 189.
+stierenkop 194.
+St.-Janskerk 158.
+stoelendraaier 188.
+stoffage 243.
+stokebrand 202.
+stokkenknecht 188.
+studentenlied 193.
+stukadoor 250.
+subject en sujet 254.
+substantief, substantieven 82, 86.
+substituut-griffier 156, a.
+suikerij en cichorei 239.
+sujet en subject 254.
+synoniem, synoniemen 246.
+syringeboom 196.
+tachygraaf 245, 246.
+tapijt 88.
+tarwebrood, blz. 153.
+te gelijker tijd 153, aanm.
+tegenover 150.
+tegoeds of te goed 140.
+Teisterbant 157, aanm.
+te land, te voet, te paard enz. 149.
+telegraaf 246.
+telegrafist 247.
+telegraphisch 248.
+telescoop 246, mv. telescopen 77, aanm.
+teleurstellen 149[**.]
+telkens 140.
+Teloorgaan 149. [*hoofdletter?]
+ten hove, ten onrechte enz. 149, aanm.
+tenware 151.
+tenzelfden 149, aanm.
+tenzij 151.
+terdege, terdeeg 149.
+ter leen, ter zee enz. 149.
+terloops 140.
+tersluiks of ter sluik 140.
+terstond 149.
+terug 149.
+terugbrengen, -deinzen enz. 149.
+terzelfder 149, aanm.
+tevergeefs of vergeefs 140.
+thans 122.
+theocratie 245.
+theoloog, theologen 77, aanm.
+tichel 95.
+tinnegieter 190.
+tocht 94.
+toets 99.
+toevalligerwijze 153, no. 5.
+toon (muziektoon), mv. tonen, verschillend van toonen (wijzen) en toon
+(teen), mv. toonen, blz. 48.
+toonloos 112.
+toorts 99.
+topographie 246.
+topographisch 248.
+torsen 123.
+traktaatje 250.
+traktement 250.
+tralie, mv. tralies en traliën 83.
+transitoir 242.
+triomf en triumf 246, 251.
+troon, tronen 221 en blz. 48.
+trots (zelfst. nw.) 99.
+trotsch (bijv. nw.) 124.
+tucht 94.
+tuigage 243.
+tulpeboom 196.
+tusschen 96.
+tusschenin 147.
+twaalfhonderd 159.
+twee, tweeën 83.
+tweeërhande 93.
+tweeërlei 93.
+tweehonderd 159.
+uiteen 149.
+uitermate 153, no. 3.
+uit hoofde van 150.
+uws gelijke, zie gelijke.
+vandaar, vanhier 149, b.
+vanderhandsch 140.
+vannieuws 140.
+varkensstal 208.
+varkensziekte 208.
+veeleer en veel eer 147.
+veelszins 125.
+veinzaard 100, 265.
+venijn 88.
+verbintenis 102.
+verf, verfpot, verfwinkel 126.
+vergeefs of tevergeefs 140.
+vermicelli 250.
+vermiljoen 250.
+vermurwen 126.
+vers 81.
+verstandelijk 112.
+verven, verver 126.
+verzamelen, verzameling 108.
+vierhonderd 159.
+vijfhonderd 159.
+vijgeboom 196.
+visch, visschen 96.
+vla, vlaas 90, aanm.
+volgens 122.
+volzalig 144.
+vonkelen (in eigenlijken zin) 111.
+vooraan, voorin, vooronder, voorover, vooruit 147.
+vooral, voorgoed, voorwaar, voorzeker 149 b.
+Voor-Indië 157.
+voorshands 153, no. 2.
+vorstenkroon, -telg, -zoon 193.
+vrijlaten, verschillend van vrij laten 142.
+vroolijk, blz. 49.
+vrouwenhand, -hemd, -kleed, -rok 193.
+vuren(hout) 181, aanm.
+waarheidszucht 208.
+was (van bijen) 123.
+wasch, wasschen 96.
+welbespraakt, weldoend 144.
+Weledel, Weledelgeboren,
+
+
+
+De laatste bladzijde van dit boek ontbreekt in het ons ter beschikking
+staande exemplaar. Indien u toegang heeft tot deze bladzijde, wordt
+u verzocht een scan hiervan naar Project Gutenberg te sturen.
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+AANTEEKENINGEN
+
+
+[1] J. Grimm, Ueber das pedantische in der deutschen sprache, in
+de Philol. und hist. Abhandlungen der Kon. Academie te Berlijn,
+1847, bl. 203 (Kleinere Schriften, I, 348). In de Inleiding op
+het »Deutsches Wörterbuch", bl. LIV, zegt hij niet minder sterk:
+»In den letzten drei jahrhunderten trägt die deutsche schreibung
+so schwankende und schimpfliche unfolgerichtigkeit an sich, wie
+sie in keiner andern sprache jemals statt gefunden hat, und nichts
+hält schwerer als diesen zustand zu heilen." Over de Nederlandsche
+spelling velt hij een veel gunstiger oordeel (D. Gramm. I3, bl. 323 en
+elders). Tegenover de onbillijke geringschatting, die onze spelling
+zoo dikwijls van landgenooten te verduwen had, mag op dergelijke
+getuigenissen van Grimm wel eens worden gewezen.
+
+[2] Dat het hoofdstuk »Bastaardwoorden" in het Verslag van
+Prof. Heremans niet volkomen eensluidend is met deze Regeling der
+Nederlandsche Spelling, maar met het Ontwerp, is niet toe te schrijven
+aan verschil van gevoelen, maar daaraan, dat dit gedeelte tijdens de
+uitgave van het »Verslag" nog niet geheel was afgedrukt. Daardoor was
+het ons ondoenlijk geweest den Gentschen Hoogleeraar de wijzigingen
+en invoegingen in den tekst tot in alle bijzonderheden mede te deelen,
+gelijk tot dusverre door het toezenden der afgedrukte bladen geschied
+was.
+
+[3] Uit het Verslag der Belgische Spelling-Commissie blz. 35 vlg.,
+blijkt, dat het verschil in de uitspraak van dezelfde woorden op
+verschillende plaatsen in België vooral niet geringer is dan in
+Noord-Nederland.
+
+[4] Voor het Sanskrit en Gothisch is die stelling geene bloote
+hypothese, tot wier erkenning men alleen door gevolgtrekkingen
+gedwongen wordt. In de eerstgenoemde taal komen wel twee letterteekens
+voor, die thans als e en o worden uitgesproken, doch uit alles
+blijkt ten klaarste, dat e vroeger ai en o vroeger au geweest is;
+zie Bopp, Vergleichende Grammatik. § 2. Reeds eene vergelijking der
+letterteekens voor âi = aai en âu = aau met die voor ê = ai en ô =
+au leert dit duidelijk.
+
+In het Gothisch komen insgelijks twee letterteekens voor, die op epsilon
+en Omega gelijken, en daarom in Latijnsch letterschrift door e en o
+voorgesteld worden, maar deze stemmen niet overeen met de e's en o's in
+de overige Germaansche talen: aan het eerste, ofschoon het een langen
+i-klank voorstelde, beantwoordt onze lange â in daad, jaar, slaap; en
+de Friesche ie in died, jier, sliep; aan het tweede onze oe in boek,
+goed, stoel; terwijl bovendien blijkt, dat die klanken uit tweeklanken,
+meestal uit ia en ua, soms ook uit ai en au samengesmolten zijn.
+
+Dat ook het Oudnoordsch aanvankelijk geene e's noch o's bezat, blijkt
+uit de zoogenaamde Helsingrunen, in welk alphabet geene andere klinkers
+dan a, i en u voorkomen; zie U. W. Dieterich, Runen-sprachschatz,
+blz. X.
+
+Er zijn wel is waar schrijvers, die beweren, dat Ulfila door ai en au
+onze e- en o-klanken heeft voorgesteld. Zij gronden dat beweren op de
+wijze, waarop hij in Grieksche woorden e en o heeft weergegeven. Dit
+heeft echter niet verhinderd, dat Grimm, dien iedereen wel voor
+den grootsten kenner der Germaansche talen zal houden, steeds is
+voortgegaan ai en au als ware tweeklanken te beschouwen. In het vorige
+jaar is door F. Dietrich in een afzonderlijk werkje, Die Aussprache
+des Gothischen, aangetoond, dat ai en au ook nog lang na Ulfila echte
+tweeklanken waren, en door niet-Gothen als zoodanig werden gehoord
+en opgevat; dat de Gothen de vreemde eigennamen naar hunnen tongval
+wijzigden, en dat het aannemen van ai = e en au = o toch volstrekt niet
+toereikend is om hunne spelling van de Grieksche woorden te verklaren.
+
+Eene vergelijking van de Gothische schrijfwijze met de gelijktijdige
+van het Grieksch en Latijn geeft de tegenstrijdigste uitkomsten,
+en bevestigt slechts, wat door deskundigen erkend wordt, namelijk,
+dat de uitspraak en spelling der beide laatstgenoemde talen in het
+Gothische tijdperk tamelijk onzeker en verward was. Indien men deze
+spelling tot maatstaf van die van het Gothisch wilde aannemen, zou men
+tot het ongerijmde besluit moeten komen, dat goth. a te gelijker tijd
+als a, e en au,--i als i, e, ei, ê, u en ch,--u als ou, o, ô enz. klonk.
+
+Het onregelmatige gebruik der klinkers en tweeklanken, waaraan men
+zooveel gewicht hecht, bestond alleen bij woorden uit het Grieksch en
+Latijn overgenomen, inzonderheid bij eigennamen; daarentegen kan men
+in de spelling van het Gothisch zelf, inzonderheid ten opzichte van
+de klinkers, eene regelmaat opmerken, die verwonderlijk mag heeten,
+als men bedenkt dat de Gothen kennelijk geheel naar de uitspraak,
+en niet naar grammatische regels, te werk gingen.
+
+[5] In een geheel ander geval verkeeren de woorden met tweeklanken
+op u, als blauw, eeuw, ruw, nieuw, rouw, enz. Daarbij gaat men
+geheel regelmatig te werk, en schrijft men de w zoowel in de
+onverbogene als in de verbogen vormen: blauw--blauwe enz., en niet
+zonder reden. In slechts weinige woorden, misschien slechts in één:
+leeuw, lat. leo, is de w een overgangsletter en van lateren oorsprong;
+vermoedelijk in alle andere maakt zij een wezenlijk bestanddeel van de
+stamlettergreep uit, maar is niet, gelijk de j in drajen enz. slechts
+een achtervoegsel. Ook hoort men in de uitspraak nog iets van de w
+op het einde der lettergrepen, b. v. in uw, ruw, schuw, mouw, rouw,
+enz., die niet volkomen hetzelfde klinken als u, nu, kou en zou
+(verkortingen van koude en zoude, waarin de w niet behoort). Het een
+en ander verklaart, waarom de voorstanders der schrijfwijze baaien
+enz. ten opzichte van de w niet van de gewone spelling zijn afgeweken.
+
+[6] Wij gevoelen geen berouw over onze keus, sedert een ijverig
+voorstander der gch leert, dat men de beide letters, de g zoowel als de
+ch, moet laten hooren, en overeenkomstig den aard der g den keelklank
+zachtelijk laten aanvangen, om dan allengs tot ch te verscherpen
+(Tijdspiegel van Juni 1863): iets dat niet mogelijk is zonder een
+hoogst onwelluidenden klank voort te brengen. Bij de spelling met de
+enkele ch zal niemand tot zulk eene uitspraak vervallen; wij meenen dus
+met recht hier den Regel der Welluidendheid te hebben doen gelden.--De
+bewering van dien zelfden recensent, dat de woorden als lachen enz.,
+met de enkele ch geschreven, niet te spellen zijn, heeft ons zeer
+bevreemd. In de vorige eeuw zou dat schijnbaar ongetwijfeld indruk
+hebben gemaakt, en misschien ook voor ons reden genoeg geweest zijn
+om de gch te behouden. Thans zal ieder, die behoorlijk spellen kan,
+die de zoogenaamde klankmethode kent, in die bewering niets meer dan
+eene drogreden zien. Hij weet, dat men thans bij het spellen, gelijk
+de aard der zaak medebrengt, iedere letter met dien klank noemt,
+dien hij in het woord heeft, en spreekt, als hij b.v. bèdstéde spelt,
+de drie e's op drie verschillende wijzen uit: è, é en e. Hij zal dus
+dienovereenkomstig l, à, ch, e, n zeggen, en zoodoende ook zonder g den
+juisten klank treffen, evengoed als hij d, à, g, dag zegt, en niet d,
+á, g, hetgeen daag zou opleveren. Wat geschiedt, kan geschieden.
+
+[7] Het bevreemdt ons, dat een geacht beoordeelaar dit punt
+betwist. Wij willen gaarne erkennen, dat de uitspraak Háárlem en
+Arnhem in de volkstaal wel gehoord wordt; doch in de beschaafde
+uitspraak wordt zeer zeker Haarlèm en Arnhèm gezegd. In den laatsten
+naam klinkt de è wel iets flauwer dan in den eersten, maar het blijft
+toch altijd eene è en daalt niet tot eene geheel toonlooze e. Zoo
+spreekt men ook wel degelijk van den Hààrlèmmer Hout, niet van den
+Hààrlëmer Hout.
+
+[8] Omtrent de spelling van het hier behandelde woord heeft de Redactie
+lang gewankeld. In de eerste uitgave (§ 96) gaf zij de voorkeur aan
+juffrouw, in de tweede (§ 110) aan jufvrouw, en nu in de derde keert
+zij tot juffrouw terug. De reden was eenvoudig gelegen in verschil
+van gevoelen tusschen de beide redacteurs, die, hoe eenstemmig ook
+in bijna alle vraagstukken, het omtrent dit punt nooit eens hebben
+kunnen worden. In de eerste uitgave was mijne overtuiging aangenomen;
+in de tweede had ik aan den aandrang van Te Winkel moeten toegeven,
+op grond dat wij van het beginsel uitgingen, in de bestaande spelling
+geene verandering te maken dan bij volstrekte noodzakelijkheid,
+terwijl die noodzakelijkheid niet bleek zoolang de beide redacteurs
+het niet eens waren. Thans echter, nu ik bij herhaalde overweging
+mijne vroegere opvatting nog altijd als de ware beschouw, en mijne
+tegenwoordige mederedacteuren, Dr. Verwijs en Dr. Cosijn, eenstemmig
+met mij denken, heb ik niet geaarzeld de vroegere uitspraak der
+Redactie te herstellen en de spelling met ff voorgoed aan te nemen.
+
+M. D. V.
+
+[9] Men noemt de t doorgaans eene tandletter. Wanneer men echter
+bedenkt, dat tot het uitspreken eene sluiting der mondbuis door middel
+van de tong vereischt wordt, dan zal men de benaming tongletter in
+het algemeen, en voor dit geval in het bijzonder, gepaster achten.
+
+[10] Zoo vindt men b.v. »van Gods halven" in Maerlant's
+Spieg. Hist. III, 7, 25, 76; »van minen halven" in Serrure's
+Vad. Mus. I, 310, vs. 70; waar het enkelvoud ongetwijfeld te verkiezen
+zou zijn.
+
+[11] Zie Hildebrand, Deutsches Wörterbuch, op Kraut, en Beckering
+Vinckers in Taal- en Letterb. III. 125 vlgg.
+
+[12] Wij onthouden ons vooralsnog van het vaststellen van regels, die
+de spelling betreffen van woorden, uit talen ontleend, die een ander
+letterschrift hebben, gelijk b.v. de Oostersche. Dit onderwerp toch
+vereischt een afzonderlijk onderzoek, des te moeilijker, doordien de
+vorm, welken zoodanige woorden bij ons hebben aangenomen, gedeeltelijk
+ook afhangt van het kanaal, waardoor zij tot ons gekomen zijn. Met
+woorden, uit het Grieksch ontleend, is het eenigszins anders gelegen:
+zie beneden, § 245.
+
+[13] De nadenkende lezer zal inzien, dal de schrijfwijze lachen,
+lichaam enz., die de Redactie ter bevordering der welluidendheid,
+dus om de uitspraak, heeft aangenomen, zich in een geheel ander
+geval bevindt. Die spelling verzaakt zeker den erkenden regel, dat
+medeklinkers met zich zelve verdubbeld worden; doch die regel is niet
+door ons, maar door het algemeen Gebruik ter zijde gezet. Niemand
+wil het regelmatige lachchen, lichchaam, evenmin zij die lagchen,
+als zij die lachen voorstaan. Wij moesten uit die twee gebrekkige en
+onregelmatige spellingen kiezen, en lieten den Regel der Welluidendheid
+beslissen, omdat andere zwegen.
+
+[14] Om geene verandering te brengen in de nommers der paragrafen,
+wordt dit toevoegsel afzonderlijk achteraan geplaatst.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of De grondbeginselen der Nederlandsche
+spelling, by L. A. te Winkel
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE GRONDBEGINSELEN ***
+
+***** This file should be named 27335-8.txt or 27335-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/7/3/3/27335/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This book was
+produced from scanned images of public domain material
+from the Google Print project.)
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/27335-8.zip b/27335-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..c23e46f
--- /dev/null
+++ b/27335-8.zip
diff --git a/27335-h.zip b/27335-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..fdf9dfb
--- /dev/null
+++ b/27335-h.zip
diff --git a/27335-h/27335-h.htm b/27335-h/27335-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..ec5d65e
--- /dev/null
+++ b/27335-h/27335-h.htm
@@ -0,0 +1,8923 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1">
+
+<title>De Grondbeginselen der Nederlandsche Spelling</title>
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="L. A. te Winkel">
+<meta name="DC.Creator" content="L. A. te Winkel">
+<meta name="DC.Title" content="De Grondbeginselen der Nederlandsche Spelling">
+<meta name="DC.Date" content="#####">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css">
+/* Standard CSS stylesheet */
+
+
+
+body
+{
+font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif;
+margin: 1.58em 16%;
+text-align: left;
+}
+
+.titlePage
+{
+border: #DDDDDD 2px solid;
+margin: 3em 0% 7em 0%;
+padding: 5em 10% 6em 10%;
+}
+
+h1.docTitle
+{
+font-size:1.6em;
+line-height:2em;
+}
+
+h2.byline
+{
+font-size:1.1em;
+font-weight:normal;
+line-height:1.44em;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:normal;
+}
+
+.transcribernote
+{
+background-color:#DDE;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+font-family:sans-serif;
+font-size:80%;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+
+.div0
+{
+padding-top: 5.6em;
+}
+
+.div1
+{
+padding-top: 4.8em;
+}
+
+.index
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.div2
+{
+padding-top: 3.6em;
+}
+
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-top: 2.4em;
+}
+
+.footnotes .body,
+.footnotes .div1
+{
+padding: 0;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4
+{
+clear: both;
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+
+h3, .pseudoh3
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h3.label
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h4, pseudoh4
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h4.lghead
+{
+margin-left:10%;
+margin-right:10%;
+
+}
+
+.alignleft
+{
+text-align:left;
+}
+
+.alignright
+{
+text-align:right;
+}
+
+.alignblock
+{
+text-align:justify;
+}
+
+p.tb, hr.tb
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+text-align: center;
+}
+
+p.poetry
+{
+margin:0 10% 1.58em;
+}
+
+span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */
+{
+color: white;
+}
+
+p.line
+{
+margin:0 10%;
+}
+
+p.argument, p.note, p.tocArgument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+text-indent:0;
+}
+
+p.argument, p.tocArgument
+{
+margin:1.58em 10%;
+}
+
+p.tocChapter
+{
+margin:1.58em 0%;
+}
+
+p.tocSection
+{
+margin:0.7em 5%;
+}
+
+
+div.epigraph
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+width: 60%;
+margin-left: auto;
+}
+
+.epigraph .bibl
+{
+text-align: right;
+}
+
+.epigraph .poem
+{
+margin-left: 0;
+}
+
+.epigraph .line
+{
+margin-left: 0;
+text-indent: 0;
+}
+
+.trailer
+{
+clear: both;
+padding-top: 2.4em;
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+
+.floatLeft
+{
+float:left;
+margin:10px 10px 10px 0;
+}
+
+.floatRight
+{
+float:right;
+margin:10px 0 10px 10px;
+}
+
+p.figureHead
+{
+font-size:100%;
+text-align:center;
+}
+
+.figure p
+{
+font-size:80%;
+margin-top:0;
+text-align:center;
+}
+
+p.smallprint,li.smallprint
+{
+color:#666666;
+font-size:80%;
+}
+
+span.parnum
+{
+font-weight: bold;
+}
+
+.leftnote
+{
+font-size:0.8em;
+height:0;
+left:1%;
+line-height:1.2em;
+position:absolute;
+text-indent:0;
+width:14%;
+}
+
+.pagenum
+{
+display:inline;
+font-size:70%;
+font-style:normal;
+margin:0;
+padding:0;
+position:absolute;
+right:1%;
+text-align:right;
+}
+
+a.noteref, a.pseudonoteref
+{
+font-size: 80%;
+text-decoration: none;
+vertical-align: 0.25em;
+}
+
+
+.red
+{
+color: red;
+}
+
+.displayfootnote
+{
+display: none;
+}
+
+div.footnotes
+{
+margin-top: 1em;
+padding: 0;
+}
+
+hr.fnsep
+{
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+text-align: left;
+width: 25%;
+}
+
+p.footnote
+{
+font-size: 80%;
+margin-bottom: 0.5em;
+margin-top: 0.5em;
+}
+
+p.footnote .label
+{
+float: left;
+text-align:left;
+width:2em;
+}
+
+.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.centertable
+{
+/* center the table */
+margin: 0px auto;
+}
+
+.poem
+{
+margin-left:5%;
+position:relative;
+text-align:left;
+width:90%;
+}
+
+.poem h4
+{
+font-weight:normal;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .linenum
+{
+color:#777;
+font-size:90%;
+left:-2.5em;
+margin:0;
+position:absolute;
+text-align:center;
+text-indent:0;
+top:auto;
+width:1.75em;
+}
+
+.versenum
+{
+font-weight:bold;
+}
+
+/* right aligned page number in table of contents */
+.tocPagenum, .flushright
+{
+position: absolute;
+right: 16%;
+top: auto;
+}
+
+.footnotes .line
+{
+font-size:80%;
+margin:0 5%;
+}
+
+.poem .i0
+{
+display:block;
+margin-left:2em;
+}
+
+.poem .i1
+{
+display:block;
+margin-left:3em;
+}
+
+.poem .i2
+{
+display:block;
+margin-left:4em;
+}
+
+.poem .i3
+{
+display:block;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .i4
+{
+display:block;
+margin-left:6em;
+}
+
+.poem .i5
+{
+display:block;
+margin-left:7em;
+}
+
+.poem .i6
+{
+display:block;
+margin-left:8em;
+}
+
+.poem .i7
+{
+display:block;
+margin-left:9em;
+}
+
+.poem .i8
+{
+display:block;
+margin-left:10em;
+}
+
+.poem .i9
+{
+display:block;
+margin-left:11em;
+}
+
+span.corr
+{
+border-bottom:1px dotted red;
+}
+
+span.abbr
+{
+border-bottom:1px dotted gray;
+}
+
+span.measure
+{
+border-bottom:1px dotted green;
+}
+
+.letterspaced
+{
+letter-spacing:0.2em;
+}
+
+.smallcaps
+{
+font-variant:small-caps;
+}
+
+
+.caps
+{
+text-transform:uppercase;
+}
+
+.fraktur
+{
+font-family: 'Walbaum-Fraktur';
+}
+
+.rm
+{
+font-style: normal;
+}
+
+hr
+{
+clear:both;
+height:1px;
+margin-left:auto;
+margin-right:auto;
+margin-top:1em;
+text-align:center;
+width:45%;
+}
+
+h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure
+{
+text-align:center;
+}
+
+h1,h2
+{
+font-size:1.44em;
+line-height:1.5em;
+}
+
+h1.label,h2.label
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h5,h6
+{
+font-size:1em;
+font-style:italic;
+line-height:1em;
+}
+
+p,p.initial
+{
+text-indent:0;
+}
+
+p.firstlinecaps:first-line
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+float: left;
+clear: left;
+margin: 0em 0.05em 0 0;
+padding: 0px;
+line-height: 0.8em;
+font-size: 420%;
+vertical-align:super;
+}
+
+.poem
+{
+padding: .5em 0% .5em 0%;
+}
+
+p.quote,div.blockquote,div.argument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+margin:1.58em 5%;
+}
+
+.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
+{
+text-decoration:none;
+}
+
+
+ul { list-style-type: disc; }
+ol { list-style-type: decimal; }
+ol.AL { list-style-type: lower-alpha; }
+ol.AU { list-style-type: upper-alpha; }
+ol.RU { list-style-type: upper-roman; }
+ol.RL { list-style-type: lower-roman; }
+.lsdisc { list-style-type: disc; }
+.lsoff { list-style-type: none; }
+
+.castlist, .castitem { list-style-type: none; }
+
+
+
+
+
+/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml
+" */
+
+
+
+body
+{
+background: #FFFFFF;
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+
+p.byline
+{
+font-style: italic;
+margin-bottom: 2em;
+}
+
+.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage
+{
+color: #001FA4;
+}
+
+.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+color: #001FA4;
+font-weight: bold;
+}
+
+sub, sup
+{
+line-height: 0;
+}
+
+
+
+</style></head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of De grondbeginselen der Nederlandsche
+spelling, by L. A. te Winkel
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: De grondbeginselen der Nederlandsche spelling
+       Regeling der spelling voor het woordenboek der Nederlandsche taal
+
+Author: L. A. te Winkel
+
+Editor: M. de Vries
+
+Release Date: November 26, 2008 [EBook #27335]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE GRONDBEGINSELEN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This book was
+produced from scanned images of public domain material
+from the Google Print project.)
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="front"><div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p class="aligncenter">Regeling der spelling<br>
+Voor het<br>
+Woordenboek der Nederlandsche Taal.
+
+
+
+
+
+</p>
+<p>De echtheid der exemplaren blijkt uit de handteekening van den bewerker.
+
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/signature.png" alt="Handtekening"></div><p>
+
+</p>
+<p class="aligncenter">Druk van D. Noothoven Van Goor.
+
+</p>
+</div>
+<div class="titlePage">
+<h1 class="docTitle">De Grondbeginselen<br>
+Der<br>
+Nederlandsche Spelling.
+</h1>
+<h2 class="docTitle">Regeling der Spelling<br>
+Voor het<br>
+Woordenboek der Nederlandsche Taal.
+</h2>
+<h2 class="byline">Vanwege de redactie bewerkt
+<br>
+Door
+<br>
+<span class="docAuthor">L. A. te Winkel.</span>
+<br>
+Derde druk,
+<br>
+Herzien door
+<br>
+<span class="docAuthor">M. de Vries.</span></h2>
+<h2 class="docImprint">Leiden,
+<br>
+D. Noothoven Van Goor.
+<br>
+1873.
+</h2>
+</div><div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><div class="blockquote" lang="de">
+<p>Die art und weise wie wir unsere sprache mit buchstaben schreiben, dies k&ouml;stliche mittel das fliegende wort zu fassen, zu
+verbreiten und ihm dauer zu sichern, musz allen v&ouml;lkern eine der wichtigsten angelegenheiten sein, und die freude, welche
+eine vollkommne schrift gew&auml;hrt, tr&auml;gt wesentlich dazu bei den stolz auf die heimische sprache zu erh&ouml;hen und ihre ausbildung
+zu f&ouml;rdern.
+</p>
+</div>
+<p class="alignright"><span class="smallcaps">Jacob Grimm.</span>
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e163" href="#xd0e163">V</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Voorbericht</h2>
+<h2 class="normal">Voor het Ontwerp der Spelling.</h2>
+<p>Bij het naderen van den tijd, waarop de Redactie met de uitgave van het Nederlandsch Woordenboek een aanvang hoopt te kunnen
+maken, heeft zij zich verplicht geacht, vooraf nauwkeurig het spellingstelsel te bepalen, dat in het Woordenboek zal worden
+gevolgd. Te midden der vele twijfelingen en onzekerheden, die nog altijd in de spelling onzer moedertaal bestaan, bij het
+verschil van gevoelen onzer taalkundige schrijvers omtrent een aantal min of meer belangrijke punten, was het volstrekt noodzakelijk
+een vast plan te beramen en voor alle bijzondere gevallen eene bepaalde keuze te doen. Te meer gevoelde de Redactie hare verplichting,
+om hierin met de uiterste behoedzaamheid en niet dan na rijpe overweging te werk te gaan, omdat het Woordenboek, dat zij eenmaal
+tot stand hoopt te brengen, uit den aard der zaak niet zonder invloed zal blijven en derhalve aan de bewerkers eene dubbele
+verantwoording oplegt. Het algemeene beginsel, dat bij deze regeling der orthographie tot <span class="corr" id="xd0e171" title="Bron: leiddraad">leidraad</span> moest verstrekken, kon aan geen twijfel onderhevig zijn. Het was aangewezen in het <i>Ontwerp</i> <span class="pagenum">[<a id="xd0e177" href="#xd0e177">VI</a>]</span>des Woordenboeks, door den Voorzitter der Redactie in de vergadering van het Derde Taal- en Letterkundig Congres te Brussel
+voorgedragen, en door de algemeene goedkeuring bekrachtigd. Daarin was bepaald, dat de in Noord-Nederland aangenomene spelling
+tot grondslag zou worden gelegd, behoudens zoodanige wijzigingen, als de tegenwoordige stand der wetenschap noodzakelijk scheen
+te vereischen. De Redactie heeft gemeend, zich aan dat beginsel, als het meest practische en bruikbare, te moeten houden.
+Overtuigd, dat groote veranderingen in de spelling eener beschaafde en gevestigde taal, al mochten zij op zich zelve wenschelijk
+zijn, toch nimmer kans hebben om algemeen te worden aangenomen, en juist daardoor de zoo wenschelijke eenparigheid en vastheid
+der taalvormen in dreigend gevaar brengen, acht zij het boven alle bedenking raadzaam, de bestaande en erkende spelling te
+eerbiedigen, voor zooverre zij met de uitspraken eener gezonde taalkennis in overeenstemming is. Met nog sterkeren aandrang
+dan bij de voordracht van het Ontwerp des Woordenboeks geschieden kon, mag de Redactie dit beginsel thans aanbevelen, omdat
+de in Noord-Nederland gebruikelijke spelling juist in de jaren, die sedert het Brusselsche Congres verstreken, ook door de
+meeste letterkundigen van Zuidelijk Nederland allengs is aangenomen, zoodat werkelijk, in de hoofdpunten althans, in het geheele
+Nederlandsche taalgebied eene tot dusverre ongekende eenparigheid is gevestigd. Het zou dwaas en roekeloos zijn door gewaagde
+hervormingen die overeenstemming te verbreken, en de eenheid der taal van Zuid en Noord ook in den uiterlijken vorm&#8212;dat onschatbare
+voorrecht, dat zonder eenigen dwang, maar alleen door vrije overtuiging en zucht tot verbroedering langzaam verkregen werd&#8212;onbedacht
+en moedwillig op te offeren aan onpractische stelselzucht of ontijdig nieuwigheidsbejag. En waarlijk, bij de aanbeveling van
+het bestaande, als grondslag van de regeling der spelling voor het Woordenboek, behoeft de Redactie aan hare wetenschappelijke
+overtuiging geen <span class="pagenum">[<a id="xd0e179" href="#xd0e179">VII</a>]</span>geweld aan te doen, noch, in het belang der eenparigheid, eenige antipathie te overwinnen. Integendeel aarzelt zij niet te
+verklaren, dat werkelijk de aangenomene spelling over het algemeen alle aanbeveling verdient. Bij herhaalde ernstige overweging
+is het haar meer en meer gebleken, dat die spelling inderdaad vele voortreffelijke eigenschappen bezit, en noch in regelmaat
+noch in duidelijkheid voor die van eenige andere taal behoeft onder te doen. Haar is althans geene nieuwere taal bekend, wier
+orthographie de twee groote spellingbeginselen&#8212;overeenstemming met de uitspraak en aanwijzing van de afleiding en den oorspronkelijken
+vorm der woorden&#8212;op gelukkiger wijze vereenigd heeft weten te eerbiedigen. Om niet te spreken van het Fransch en Engelsch,
+wier spelling de willekeur zelve is, ook bij de vergelijking met het Hoogduitsch is de verhouding geheel in ons voordeel,
+zelfs al wil men de in Duitschland gebruikelijke schrijfwijze niet zoo gestreng veroordeelen, als de grootste Duitsche taalkenner
+doet, die ronduit verklaart: &raquo;<span lang="de">Mich schmerzt es tief gefunden zu haben, dasz kein volk unter allen, die mir bekannt sind, heute seine sprache so barbarisch
+schreibt wie das deutsche</span><span class="corr" id="xd0e183" title="Niet in bron">.</span><a class="noteref" id="xd0e185src" href="#xd0e185">1</a>&#8221;
+
+</p>
+<p>De taak der Redactie bestond derhalve niet in het ontwerpen van een nieuw spellingstelsel, maar alleen in de overweging, welke
+verbeteringen de bestaande spelling, bij <span class="pagenum">[<a id="xd0e216" href="#xd0e216">VIII</a>]</span>de hoogte die de wetenschap in onze dagen bereikt heeft, scheen te vereischen. Met dit doel voor oogen, heeft de Redactie
+het geheele vraagstuk der spelling aandachtig nagegaan en de geschilpunten zorgvuldig getoetst, met inachtneming van alles,
+wat daarover sedert 1804 door onze taalkundigen is geschreven. Vooral heeft zij getracht, die gebrekkige schrijfwijzen te
+verbeteren, die op onjuiste woordafleidingen steunden, of waarbij de in het stelsel zelf aangenomene beginselen en regels
+hetzij verkeerdelijk, hetzij in het geheel niet waren toegepast. Om hierin met te meerder zekerheid te werk te gaan en den
+strijd te vereffenen, die zich hier en daar tusschen de verschillende spelregels voordeed, heeft zij gemeend v&oacute;&oacute;r alles de
+grondbeginselen der orthographie uit de natuur en de bestemming van het schrift te moeten afleiden, ten einde langs dezen
+weg des te juister hunne onderlinge verhouding te bepalen. Immers, zoodra de hoogere of geringere waarde der algemeene beginselen
+eenmaal is vastgesteld, behoeft men bij de waardeering der bijzondere regels niet verlegen te staan met de vraag, welke regel
+in dit of dat bijzonder geval gelden moet. Eerst derhalve de algemeene regels na te gaan, te formuleeren en volgens hunne
+waarde te rangschikken, en daarna de betwiste of twijfelachtige punten te toetsen: ziedaar wat de Redactie zich voorstelde.
+Met gerustheid mag zij verklaren, dat het haar streven geweest is, hare taak zoo objectief mogelijk op te vatten en overal
+de strengste onzijdigheid te bewaren.
+
+</p>
+<p>In de volgende bladzijden worden de vruchten van ons gemeenschappelijk overleg aan onze landgenooten aangeboden. Zij bevatten
+de uitdrukking onzer eenparige, na zorgvuldig wikken en wegen gevestigde overtuiging. De heldere uiteenzetting daarvan is
+men verschuldigd aan ons geacht Medelid, D<sup>r</sup>. <span class="smallcaps">Te Winkel</span>, die aan ons onderzoek het werkzaamste aandeel nam, en zich welwillend belastte met de taak, de resultaten in een opzettelijk
+betoog voor te dragen, dat vervolgens, in eendrachtige samenwerking met den ondergeteekende <span class="pagenum">[<a id="xd0e226" href="#xd0e226">IX</a>]</span>herzien en aangevuld, ook de toestemming van ons hooggeschat Belgisch Medelid, Prof. <span class="smallcaps">David</span>, mocht verwerven. Aan niemand voorzeker kon de taak om zulk een betoog te leveren beter toevertrouwd zijn dan aan den schrijver
+van het werkje, <i>De Nederlandsche Spelling</i> getiteld, hetwelk door onze taalkundigen en onderwijzers zoo gunstig is opgenomen, dat binnen drie jaren reeds een derde
+druk noodzakelijk werd. In dat werkje, ten behoeve van het onderwijs in onze vaderlandsche scholen geschreven, had D<sup>r</sup>. <span class="smallcaps">Te Winkel</span> de algemeen aangenomene&#8212;zoogenaamde Siegenbeeksche&#8212;spelling ontvouwd, met invlechting slechts, hier en daar, van enkele critische
+aanmerkingen. Alleen een onverklaarbaar misverstand heeft onlangs een hooggeleerd beoordeelaar&#8212;in het beste onzer tijdschriften&#8212;kunnen
+verleiden tot de voorbarige en door niets gerechtvaardigde meening, alsof dit werkje tevens het spellingstelsel bevatte, &raquo;dat
+nu zeker ook tot grondslag gelegd zal worden aan het Nederlandsch Woordenboek.&#8221; Waar had ooit &ograve;f de Redactie &ograve;f D<sup>r</sup>. <span class="smallcaps">Te Winkel</span> een woord gesproken, dat recht gaf tot de onderstelling, alsof&#8212;in strijd met het vastgestelde <i>Ontwerp</i>&#8212;de spelling van <span class="smallcaps">Siegenbeek</span> zoogoed als onveranderd in het Woordenboek zou worden gevolgd? Integendeel, het voornemen om in die spelling de noodige verbeteringen
+aan te brengen, was in het openbaar duidelijk uitgesproken. Doch het oogenblik, om zich van die belofte te kwijten en van
+het ontworpen plan rekenschap te geven, achtte de Redactie eerst thans gekomen, nu de uitgave van het Woordenboek begint te
+naderen, en de onlangs gehoudene vergadering van het Zevende Taal- en Letterkundig Congres haar eene geschikte aanleiding
+heeft geboden, om&#8212;volgens de bepalingen van het <i>Ontwerp</i>&#8212;de resultaten van haar onderzoek aan het oordeel van deskundigen te onderwerpen. Het is waar, de afzonderlijke beraadslaging,
+die bij dat Congres was aangekondigd, heeft geene plaats kunnen vinden: de drukke werkzaamheden, die drie langdurige zittingen
+vulden, en meer nog de gulle gastvrijheid <span class="pagenum">[<a id="xd0e255" href="#xd0e255">X</a>]</span>der Bruggenaars, lieten geen tijd over voor eene rustige conferentie over de spelling, waarvan trouwens de wijdloopige debatten
+over <i>aa</i> of <i>ae</i> de leden reeds meer dan verzadigd hadden. Toch is die bijeenkomst te Brugge, door hetgeen in kleinere kringen behandeld werd,
+ook voor onze zaak niet onvruchtbaar gebleven. Van verschillende zijden mocht de Redactie bedenkingen vernemen, die tot hernieuwde
+overweging aanleiding gaven. Is daardoor aan den &eacute;&eacute;nen kant de uitgave van ons betoog misschien wat lang vertraagd, aan de
+andere zijde heeft zeker het gehalte bij dat uitstel niet verloren. Ook verder houden wij ons dringend aanbevolen voor al
+de aanmerkingen, die men ons in het openbaar of schriftelijk zal willen mededeelen. Het zal ons ernstig streven zijn, alles
+rijpelijk te onderzoeken en ook op het gebied der spelling, dat van zooveel strijd getuige was, te trachten naar de waarheid
+alleen; want&#8212;het is te recht in het <i>Ontwerp</i> gezegd&#8212;&raquo;elke onwaarheid moet vroeg of laat te niet gaan, maar de waarheid zal stellig zegevieren, en zij is het alleen, die
+duurzame verzoening verzekert.&#8221;
+
+</p>
+<p>Nog een paar opmerkingen tot juiste aanwijzing van het plan en den inhoud dezer bladzijden.
+
+</p>
+<p>Daar de bestaande spelling, die als uitgangspunt werd aangenomen voor de schrijfwijze in het Woordenboek te volgen, genoegzaam
+bekend is, mocht het als overtollig en ontijdig worden beschouwd, ons geheele spellingstelsel in alle bijzonderheden te ontvouwen.
+Men vindt hier derhalve alleen eene ontwikkeling en waardeering der algemeene grondbeginselen; eene opgave der verbeteringen
+die wenschelijk schijnen; en eene herinnering van de onderscheidene schrijfwijzen, waaromtrent onze letterkundigen in gevoelen
+verschillen, met vermelding van de keuze, die de Redactie gemeend heeft daaruit te moeten doen, en beknopte aanwijzing der
+redenen, die haar bij die keuze hebben geleid. Zij heeft zich natuurlijk bepaald tot die punten, die werkelijk betwist of
+twijfelachtig waren, en zich niet opgehouden met de vermelding der talrijke feilen, die zoo dikwijls ook door <span class="pagenum">[<a id="xd0e270" href="#xd0e270">XI</a>]</span>schrijvers van naam worden begaan, maar daarom niet minder onverdedigbaar blijven. <i>Uitwijden</i> b.v. voor <i>uitweiden</i>, <i>ten aanhoore</i> voor<i> ten aanhooren</i>, de verbogen deelwoorden <i>gehaatte</i>, <i>vergoodde</i>, voor <i>gehate</i>, <i>vergode</i>, de verwarring van <i>kindschheid</i> en <i>kindsheid</i>, of de onchristelijke spelling van <i>kersfeest</i>, <i>kersnacht</i>, voor <i>kerstfeest</i>, <i>kerstnacht</i>, en dergelijke slordigheden meer, hoe gewoon zij ook mogen zijn, het blijven feilen en niets meer. Zaken, die bij alle deskundigen
+sedert lang uitgemaakt zijn, behoeven niet meer geregeld te worden en lagen dus buiten onze beschouwing.
+
+</p>
+<p>Er waren echter eenige belangrijke punten, die, in <span class="smallcaps">Siegenbeek&#8217;s</span> <i>Verhandeling over de Spelling</i> onaangeroerd gebleven en nooit door eenig taalkenner opzettelijk behandeld, in zooverre tot weinig geschil aanleiding hadden
+gegeven, maar niettemin eene bepaalde regeling vereischten, om de groote verwarring, die daaromtrent&#8212;bij het volslagen gemis
+aan eenig voorschrift of richtsnoer&#8212;tot dusverre heerschte. Zoo b.v. de gewichtige vraag: welke woorden en uitdrukkingen aaneen
+te schrijven? welke in hunne deelen gescheiden te laten? De nauwkeurige overweging van dit omslachtig en ingewikkeld vraagstuk
+heeft de Redactie tot eene bepaalde uitkomst geleid, die&#8212;naar zij vertrouwt&#8212;niet zonder belangstelling ontvangen zal worden,
+als eene bijdrage om in het schrijven onzer moedertaal regelmatig, oordeelkundig en naar vaste beginselen te werk te gaan.
+
+</p>
+<p>Moge dan deze arbeid strekken om in het Woordenboek, met welks bewerking de Redactie zich ijverig bezighoudt, het belangrijke
+vraagstuk der spelling te regelen op eene wijze, aan de eischen der wetenschap en de behoeften der practijk gelijkelijk voldoende.
+
+
+</p>
+<p><span class="letterspaced">Leiden</span>,<br>
+23 Januari 1863. M. D. V.
+
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e330" href="#xd0e330">XII</a>]</span></p>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e185src" id="xd0e185">1</a></span> <span class="smallcaps">J. Grimm</span>, <i lang="de">Ueber das pedantische in der deutschen sprache</i>, in de <i lang="de">Philol. und hist. Abhandlungen</i> der Kon. Academie te Berlijn, 1847, bl. 203 (<i lang="de">Kleinere Schriften</i>, I, 348). In de Inleiding op het &raquo;<i lang="de">Deutsches W&ouml;rterbuch</i>&#8221;, bl. LIV, zegt hij niet minder sterk: &raquo;<span lang="de">In den letzten drei jahrhunderten tr&auml;gt die deutsche schreibung so schwankende und schimpfliche unfolgerichtigkeit an sich,
+wie sie in keiner andern sprache jemals statt gefunden hat, und nichts h&auml;lt schwerer als diesen zustand zu heilen.</span>&#8221; Over de Nederlandsche spelling velt hij een veel gunstiger oordeel (<i>D. Gramm.</i> I<sup>3</sup>, bl. 323 en elders). Tegenover de onbillijke geringschatting, die onze spelling zoo dikwijls van landgenooten te verduwen
+had, mag op dergelijke getuigenissen van <span class="smallcaps">Grimm</span> wel eens worden gewezen.
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Voorbericht</h2>
+<h2 class="normal">Voor de tweede uitgave.</h2>
+<p>De volgende bladzijden behelzen de tweede&#8212;herziene en veel vermeerderde&#8212;uitgave van het <span class="letterspaced">Ontwerp der Spelling</span>, door de Redactie van het Woordenboek der Nederlandsche Taal in 1863 in het licht gezonden. Het <span class="letterspaced">Ontwerp</span> is nu <span class="letterspaced">eene Regeling</span> geworden, het voorloopige plan in een bepaald besluit veranderd; want de tijd was daar, dat onze spelling tot in alle bijzonderheden
+voorgoed moest worden vastgesteld. Reeds is de eerste aflevering van het Woordenboek verschenen; de tweede ligt bijna gereed.
+Onze landgenooten, die onzen arbeid met hunne belangstelling vereeren, hebben dus reeds de spelregelen kunnen opmerken, die
+door ons zijn aangenomen. Maar wij zijn hun nader rekenschap verschuldigd van de beginselen, die ons daarbij hebben geleid;
+bovenal van de wijzigingen, die wij sedert de verschijning van ons eerste Ontwerp noodzakelijk of raadzaam hebben geacht.
+
+</p>
+<p>Onze openlijke uitnoodiging, dat deskundigen ons hunne aanmerkingen en bedenkingen op het voorgedragen spellingplan niet mochten
+onthouden, is niet vruchteloos geweest. In verscheidene grootere en kleinere geschriften, maandwerken, <span class="pagenum">[<a id="xd0e349" href="#xd0e349">XIII</a>]</span>dagbladen enz. is het vraagstuk der orthographie, dat een tijdlang gesluimerd had, met vernieuwden lust op het tapijt gebracht
+en aan alle kanten besproken. Alle twijfelachtige punten zijn opnieuw aan veelzijdige critiek onderworpen; de meest verschillende
+meeningen hebben warme verdedigers gevonden; over en weder is alles aangevoerd wat v&oacute;&oacute;r of tegen te zeggen viel. Ook aan belangrijke
+opmerkingen in bijzondere briefwisseling, van zeer bevoegde handen, heeft het ons niet ontbroken. Van hoeveel invloed dit
+alles geweest is, heeft reeds de eerste proeve van het Woordenboek bewezen en zal in deze bladzijden nader blijken. Het spreekt
+wel vanzelf, dat er onder de bedenkingen, die men geopperd heeft, veel was waarmede wij ons niet konden vereenigen. Zoo het
+ergens moeilijk is tot eenstemmigheid te geraken, het is vooral op het gebied der orthographie, wier regeling, bij een zoo
+beperkt letterstelsel, een aantal onoplosbare bezwaren medebrengt, en juist daardoor altijd tot tegenstrijdige gevoelens aanleiding
+moet geven. De ervaring heeft het ook nu weder op de afdoendste wijze getoond. Wat de een in ons Ontwerp laakte, werd juist
+door den ander geprezen; de verandering, die dezen het meest beviel, door genen het strengst afgekeurd. Reden genoeg om uit
+eigen oogen te blijven zien en, met bedaarde overweging van alle meeningen, naar niets anders te streven dan naar de waarheid
+alleen, voor zooverre die althans in zaken van dezen aard bij benadering kan worden bereikt. Daar kwam bij, dat het standpunt,
+waarop zich onze geachte beoordeelaars plaatsten, niet altijd datgene was, waarop wij behoorden vast te staan. Hun was het
+veelal om bijzondere punten te doen, losse, op zich zelf staande vraagstukken omtrent de schrijfwijze van deze of gene woorden,
+al naarmate eene geliefkoosde overtuiging of gevestigde voorkeur medebracht; terwijl wij, die het geheel behandelden, het
+gansche spellingstelsel in zijnen logischen samenhang moesten beschouwen en alle bijzonderheden in onderling verband aan algemeene
+beginselen <span class="pagenum">[<a id="xd0e351" href="#xd0e351">XIV</a>]</span>toetsen. Bij iedere afzonderlijke vraag moest ons de geheele reeks van soortgelijke vragen, en de band die ze alle aaneenknoopt,
+voor oogen staan, ten einde te verhoeden, dat nu eens deze, dan weder een andere maatstaf werd aangelegd, en te zorgen, dat
+de eenheid in het geheele stelsel bewaard bleef. Moge dan al onze keuze hier of daar bij den eersten aanblik inconsequent
+schijnen, omdat zij wel eens strijdig is met den eenen of anderen bijzonderen, maar ondergeschikten spelregel, bij nader inzien
+zal zij blijken in overeenstemming te wezen met het geheel en met de natuurlijke grondbeginselen der spelling, die uit het
+wezen en de bestemming van het schrift noodwendig voortvloeien. Consequentie in het geheel en volstrekte consequentie in alle
+onderdeelen zijn onvereenigbaar bij elk stelsel, dat, gelijk de spelling eener taal, niet door &eacute;&eacute;n allesomvattend brein is
+bepaald en geregeld, maar de samenvoeging is van partieele meeningen omtrent bijzondere punten, die zich naast elkander vestigden
+en eerst allengs zich tot een geheel vereenigden, waarin uit den aard der zaak de innerlijke overeenstemming niet volkomen
+zijn kon, omdat niemand het geheel overzag. Bij de beslissing van dien innerlijken strijd was het onze overtuiging, dat het
+bijzondere en ondergeschikte ook in de spelling voor het algemeene en hoogere moest onderdoen. Doch juist bij die omvattende
+beschouwing van het geheel en al zijne deelen was herhaald onderzoek en rijp beraad een dubbel onmisbaar vereischte, en daartoe
+hebben ons de vele opmerkingen, twijfelingen en bezwaren, die wij mochten vernemen, overvloedige stof gegeven. Niets hebben
+wij ter zijde gelegd zonder aandachtige overweging. Zoowel de grondbeginselen, waarvan ons Ontwerp uitging, als de bijzondere
+stellingen, die het bevatte, hebben wij nogmaals opzettelijk overdacht, nauwkeurig beproefd en met de gemaakte bedenkingen
+vergeleken. Menige wijziging, menige zelfs van gewicht, is daarvan het gevolg geweest; en met te meer grond durven wij ons
+vleien, dat de nu voor het Woordenboek vastgestelde spelling <span class="pagenum">[<a id="xd0e353" href="#xd0e353">XV</a>]</span>aan hare wetenschappelijke en practische bestemming zal mogen voldoen.
+
+</p>
+<p>Maar het was niet genoeg ons stelsel te herzien en te verbeteren, het moest ook worden aangevuld door de behandeling van die
+vragen, die tot hiertoe nooit opzettelijk werden beantwoord en toch voor de regelmaat der spelling van groot gewicht zijn.
+Wij bedoelen inzonderheid de scheiding der woorden bij het afbreken, en de keuze der verbindingsletters tusschen de leden
+eener samenstelling. Bij de eerste uitgave van ons Ontwerp was onze beraadslaging omtrent die belangrijke punten nog niet
+geheel afgeloopen, zoodat wij het raadzaam achtten ons daaromtrent eene nadere beslissing voor te behouden. Sedert hebben
+wij het onderzoek geregeld voortgezet en tot een&#8212;zoo wij hopen&#8212;bevredigend einde gebracht. De uitkomsten onzer overwegingen
+bieden wij thans aan het publiek aan. Wij zijn er verre af te gelooven, dat het ons gelukt zal zijn, vooral wat het ingewikkeld
+en netelig vraagstuk der samengestelde woorden betreft, alle moeilijkheden uit den weg te ruimen en de zaak te regelen op
+eene wijze, waarin terstond iedereen genoegen zal nemen. Maar wie niet onbekend is met de schromelijke verwarring, die op
+dit punt altijd geheerscht heeft, wie het met ons betreurt dat een zoo gewichtig onderwerp tot dusverre door schijnbaar onoverkomelijke
+bezwaren alle taalkenners afschrikte en nooit ernstig behandeld werd, zal ten minste de poging goedkeuren, die wij waagden,
+om het vraagstuk met moed aan te vatten en naar ons beste weten op te lossen. Volkomen regelmaat en strikte consequentie was
+uit den aard der zaak hier niet te bereiken. De vraag is alleen, of de schikking, door ons ontworpen, zich aanbeveelt door
+billijke inachtneming en behoedzame toepassing der grondbeginselen, die bij eene verstandige spelling tot leiddraad moeten
+verstrekken. Zoo ja, dan zal men w&egrave;l doen door zich over kleinigheden heen te zetten, die op het eerste gezicht misschien
+vreemd kunnen schijnen, om liever de zaak in haar geheel te beschouwen en de <span class="pagenum">[<a id="xd0e357" href="#xd0e357">XVI</a>]</span>ordelijke regeling te erkennen, die wij ook hier poogden te vestigen. Het wordt hoog tijd&#8212;voor eene taal als de onze, die
+zoo onuitputtelijk vruchtbaar is in het vormen van samenstellingen&#8212;dat er een einde kome aan die willekeur en slordigheid
+in het schrijven van samengestelde woorden. Wie het w&egrave;l met de taal meent, zal gaarne met ons medewerken om ook hier een stelsel
+te doen aannemen, dat veroorlooft met helder bewustzijn een vasten maatstaf te volgen.
+
+</p>
+<p>De zorgen, door ons aan de orthographie gewijd, hadden aanvankelijk geen ander doel dan het bepalen der spelling ten dienste
+van het Woordenboek. In dat werk, uit den aard bestemd om invloed te oefenen op de ontwikkeling der taal, en dat derhalve
+aan zijne bearbeiders eene zware verantwoordelijkheid oplegt, mochten wij niet gedachteloos voortsukkelen in de eenmaal geijkte
+schrijfwijze, waarin eene halve eeuw taalstudie talrijke gebreken en leemten had aangewezen, en die eigenlijk aan niemand
+meer voldeed. Maar verder dan de behoeften van het Woordenboek strekten zich onze bemoeiingen niet uit. In hoeverre onze taalgenooten
+in Noord en Zuid onze spelling zouden goedkeuren: of zij in ruimeren kring zou doordringen, misschien eenmaal de leuze worden
+der zoo lang vergeefs gehoopte eenparigheid: dit alles moesten wij geduldig aan den tijd overlaten. De uitkomst is nu reeds
+gunstiger geweest dan wij immer dorsten vermoeden. Het algemeene verlangen om eenmaal tot zekerheid en regelmaat te geraken,
+kwam onze pogingen te gemoet, nog eer wij met den arbeid gereed waren. Men wenschte niets liever dan verlost te worden van
+al dat weifelen en dobberen, dat zooveel ongemak veroorzaakte en vooral belemmerend op het onderwijs drukte. Bij die diepgevoelde
+behoefte viel aan ons Ontwerp eene belangstelling ten deel, die wij te hooger waardeeren, omdat zij reeds tot een belangrijk
+gevolg heeft geleid. De Belgische Regeering, overtuigd van de noodzakelijkheid om de spelregels, in 1841 door het Gentsche
+Taalcongres aangenomen, <span class="pagenum">[<a id="xd0e361" href="#xd0e361">XVII</a>]</span>te doen herzien, heeft bij Koninklijk Besluit van 25 Januari 1864 eene Commissie benoemd, uit de voornaamste Vlaamsche taal-
+en letterkundigen bestaande, en belast om de hervorming van het spellingstelsel te regelen. Die Commissie stelde, als beginsel
+harer werkzaamheden vast, &raquo;dat men het verschil van spelling, hetwelk al te lang onze taal in Vlaamsch en Hollandsch heeft
+verdeeld, moest trachten te doen verdwijnen&#8221;. Zij nam het Ontwerp, door de Redactie van het Woordenboek in het licht gegeven,
+tot leiddraad harer beraadslagingen, vereenigde zich in de hoofdzaken met de regels, die daarin waren voorgedragen, en knoopte
+met de Redactie eene briefwisseling aan ter nadere overweging van datgene, waartegen zij bedenkingen had. Het verschil, dat
+meest ondergeschikte punten betrof, werd spoedig vereffend en loste zich op in de meest volkomene overeenstemming. Reeds heeft
+de Commissie, door de bekwame pen van haren woordvoerder, Prof. <span class="smallcaps">Heremans</span>, een even grondig als sierlijk Verslag uitgebracht en openbaar gemaakt<a class="noteref" id="xd0e366src" href="#xd0e366">1</a>; hare voorstellen zijn bij Koninklijk Besluit van 21 November ll. bekrachtigd; de nieuwe spelregels voor het onderwijs in
+de staatsscholen en voor de stukken, van de Regeering uitgaande, vastgesteld, en reeds weinige dagen daarna&#8212;met eene verrassende
+eenparigheid&#8212;door de Vlaamsche schrijvers aangenomen en in de dagbladen ingevoerd. Zoo is dan nu de eenheid van spelling tusschen
+Zuid en Noord, die men zoo lang als eene volstrekte onmogelijkheid beschouwde en als eene hersenschim van dweepzieke ijveraars
+uitkreet, na weinige jaren van verbroedering, <span class="pagenum">[<a id="xd0e378" href="#xd0e378">XVIII</a>]</span>een werkelijk bestaand feit geworden; de eenheid der Nederlandsche taal, die te lang in Vlaamsch en Hollandsch verdeeld scheen,
+voorgoed en duurzaam gevestigd, door gelijkheid van spelling, als door een uiterlijk merkteeken, gewaarborgd. Zoo hebben de
+Congressen, waarin menigeen niets dan eene ijdele vertooning zag, eene practische uitwerking gehad, die meer dan iets anders
+heilrijke vruchten zal dragen voor de toekomst onzer taal. Alleen door oprechte waarheidsliefde en onderlinge welwillendheid
+is dit verblijdend resultaat tot stand gekomen: de hereeniging op taal- en letterkundig gebied met onze broeders uit het Zuiden,
+die de staatkunde eenmaal van ons gescheiden heeft. Om die hereeniging nader te bevestigen, is het nu dubbel wenschelijk,
+dat ook in Noord-Nederland de onzekerheid der orthographie weldra plaats make voor vastheid en regelmaat. Naar de begrippen,
+hier te lande aangenomen, kan dit onderwerp niet door de bemoeiing der Regeering worden geregeld. Vrijwillige instemming moet
+alles beslissen. Maar reeds doen zich de voorteekenen op, dat de eenparigheid ook hier niet zal uitblijven. Meer dan &eacute;&eacute;n onzer
+voornaamste schrijvers heeft zich reeds met de spelling van het Woordenboek vereenigd, en van alle zijden ontvangen wij de
+blijken van de levendige belangstelling, die de zaak in den kring der Nederlandsche onderwijzers heeft opgewekt. De bereidwilligheid,
+door zoovelen betoond, om de voorgestelde wijzigingen in de spelling door leer en voorbeeld ingang te doen vinden, legt ons
+de verplichting op om van onzen kant, erkentelijk voor de goedkeuring aan onze pogingen geschonken, de taak gemakkelijk te
+helpen maken door het leveren van die practische hulpmiddelen, die voor het onderwijs en het algemeen gebruik onontbeerlijk
+zijn. Wij hopen eerlang ten dienste der scholen een beknopt overzicht te geven van de spelregelen, door ons voor het Woordenboek
+aangenomen en in deze Verhandeling breedvoerig ontvouwd; om daarna eene Woordenlijst voor de spelling te doen volgen, waarbij
+men in ieder voorkomend geval zal <span class="pagenum">[<a id="xd0e380" href="#xd0e380">XIX</a>]</span>kunnen te rade gaan. Eerst dan zal onze orthographische werkzaamheid zijn afgeloopen, en zullen wij ons voortaan onverdeeld
+aan de lexicographie kunnen wijden. De voldoening, die de eene helft onzer taak ons zoo ruimschoots heeft opgeleverd, geeft
+moed om in de andere, waarin de sympathie onzer landgenooten ons niet minder krachtdadig steunt, met frisschen ijver te volharden.
+
+
+</p>
+<p><span class="letterspaced">Leiden</span>,<br>
+4 Februari 1865. M. D. V.
+
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Door de groote belangstelling van het publiek in de zaak der spellingherziening is binnen weinige weken een herdruk onzer
+<i>Grondbeginselen</i> noodzakelijk geworden. Wij hebben van deze gelegenheid gebruik gemaakt, om hier en daar enkele uitdrukkingen te wijzigen,
+en tevens bij een paar punten ons gevoelen nader te staven, naar aanleiding der bedenkingen, onlangs van eene geachte zijde
+daartegen in het midden gebracht, die voor &#8217;t overige deels in het jongste stuk van den <i>Taalgids</i> breeder zijn beantwoord, deels in de volgende nummers zullen beantwoord worden. Buiten dit weinige is deze uitgave aan de
+vorige gelijk gebleven.
+
+
+</p>
+<p><span class="letterspaced">Leiden</span>,<br>
+4 Juli 1865. M. D. V.
+
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Deze derde druk is door mij opnieuw herzien, waar het noodig scheen gewijzigd, en met de tweede uitgave van onze <i>Woordenlijst</i> in overeenstemming gebracht.
+
+
+</p>
+<p><span class="letterspaced">Leiden</span>,<br>
+30 Sept. 1872. M. D. V.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e417" href="#xd0e417">XXI</a>]</span></p>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e366src" id="xd0e366">1</a></span> Dat het hoofdstuk &raquo;Bastaardwoorden&#8221; in het Verslag van Prof. <span class="smallcaps">Heremans</span> niet volkomen eensluidend is met deze <i>Regeling der Nederlandsche Spelling</i>, maar met het <i>Ontwerp</i>, is niet toe te schrijven aan verschil van gevoelen, maar daaraan, dat dit gedeelte tijdens de uitgave van het &raquo;Verslag&#8221;
+nog niet geheel was afgedrukt. Daardoor was het ons ondoenlijk geweest den Gentschen Hoogleeraar de wijzigingen en invoegingen
+in den tekst tot in alle bijzonderheden mede te deelen, gelijk tot dusverre door het toezenden der afgedrukte bladen geschied
+was.
+</p>
+</div>
+</div>
+<div id="toc" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Inhoud.</h2>
+<ol class="lsoff">
+<li><span class="smallcaps">Eerste Afdeeling.</span>
+
+
+<ol class="lsoff">
+<li><span class="smallcaps">Over de natuur en het doel van het schrift</span>, <a href="#s1">&sect; 1</a>&#8211;32 <span class="tocPagenum">Blz. 1</span>
+
+</li>
+<li><span class="smallcaps">De algemeene spelregels en hunne onderlinge verhouding</span>, <a href="#s33">&sect; 33</a>&#8211;72 <span class="tocPagenum">&raquo; 11</span>
+
+</li>
+</ol>
+
+
+</li>
+<li><span class="smallcaps">Tweede Afdeeling.</span>
+
+
+<ol class="lsoff">
+<li><span class="smallcaps">De bijzondere spelregels, waaromtrent verschil van gevoelen bestaat</span> <span class="tocPagenum">&raquo; 33</span>
+
+<ol class="lsoff">
+<li>De klinkers, <a href="#s73">&sect; 73</a>&#8211;91 <span class="tocPagenum">&raquo; 33</span>
+
+</li>
+<li>De medeklinkers, <a href="#s92">&sect; 92</a>&#8211;132 <span class="tocPagenum">&raquo; 58</span>
+
+</li>
+<li>De samenstellingen, <a href="#s133">&sect; 133</a>&#8211;<span class="corr" id="xd0e482" title="Bron: 213">212</span> <span class="tocPagenum">&raquo; 116</span>
+
+<ol class="lsoff">
+<li>Welke woorden en uitdrukkingen moeten aaneen geschreven worden? <a href="#s134">&sect; 134</a>&#8211;153 <span class="tocPagenum">&raquo; 116</span>
+
+</li>
+<li>Gebruik van het koppelteeken, <a href="#s154">&sect; 154</a>&#8211;160 <span class="tocPagenum">&raquo; 135</span>
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e505" href="#xd0e505">XXII</a>]</span></li>
+<li>Hoe te handelen met de verbindingsklanken tusschen de twee leden eener samenstelling? <a href="#s161">&sect; 161</a>&#8211;<span class="corr" id="xd0e511" title="Bron: 213">212</span> <span class="tocPagenum">Blz. 139</span>
+
+<ol class="lsoff">
+<li>De inlassching der verbindings-<i>n</i>, <a href="#s180">&sect; 180</a>&#8211;206 <span class="tocPagenum">&raquo; 151</span>
+
+<ol class="lsoff">
+<li>De verbindings-<i>n</i> achter substantieven als teeken van den zwakken genitief, <a href="#s182">&sect; 182</a>&#8211;187 <span class="tocPagenum">&raquo; 154</span>
+
+</li>
+<li>als teeken van het meervoud, <a href="#s188">&sect; 188</a>&#8211;197 <span class="tocPagenum">&raquo; 159</span>
+
+</li>
+<li>achter bijvoeglijke woorden, <a href="#s198">&sect; 198</a>&#8211;201 <span class="tocPagenum">&raquo; 172</span>
+
+</li>
+<li>achter werkwoorden, <a href="#s202">&sect; 202</a>, 203 <span class="tocPagenum">&raquo; 174</span>
+
+</li>
+<li>als invoegsel voor de welluidendheid, <a href="#s204">&sect; 204</a>&#8211;206 <span class="tocPagenum">&raquo; 176</span>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>De inlassching der verbindings-<i>s</i>, <a href="#s207">&sect; 207</a>&#8211;<span class="corr" id="xd0e582" title="Bron: 213">212</span> <span class="tocPagenum">&raquo; 178</span>
+
+<ol class="lsoff">
+<li>De verbindings-<i>s</i> als teeken van den tweeden naamval achter zelfstandige naamw., <a href="#s208">&sect; 208</a> <span class="tocPagenum">&raquo; 178</span>
+
+</li>
+<li>als teeken van het meervoud, <a href="#s209">&sect; 209</a> <span class="tocPagenum">&raquo; 180</span>
+
+</li>
+<li>als teeken van den tweeden naamval achter bijvoeglijke woorden, <a href="#s210">&sect; 210</a>, 211 <span class="tocPagenum">&raquo; 181</span>
+
+</li>
+<li>als invoegsel voor de welluidendheid, achter stammen van werkwoorden, <a href="#s212">&sect; 212</a> <span class="tocPagenum">&raquo; 181</span>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>Overzicht over de regels der samenstelling, <a href="#s213">&sect; 213</a> <span class="tocPagenum">&raquo; 182</span>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>De spelling der bastaardwoorden, <a href="#s214">&sect; 214</a>&#8211;256 <span class="tocPagenum">&raquo; 186</span>
+
+</li>
+<li>Over het verdeelen der woorden in lettergrepen, <a href="#s257">&sect; 257</a>&#8211;270 <span class="tocPagenum">&raquo; 217</span>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><span class="smallcaps">Toevoegsel</span> (over de verkleinwoorden van samengetrokken vormen, waaruit eene <i>d</i> is uitgestooten) <span class="tocPagenum">&raquo; 227</span></li>
+<li><span class="smallcaps">Naschrift</span> <span class="tocPagenum">&raquo; 229</span></li>
+<li><span class="smallcaps">Zaakregister</span> <span class="tocPagenum">&raquo; 231</span></li>
+<li><span class="smallcaps">Woordenlijst</span> <span class="tocPagenum">&raquo; 246</span></li>
+</ol>
+</div>
+</div>
+<div class="body"><span class="pagenum">[<a id="pb1" href="#pb1">1</a>]</span><div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Eerste Afdeeling.</h2>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">Over de natuur en het doel van het schrift.</h3>
+<p id="s1">1. Het <i>denken</i> is eene <i>werking</i> en als zoodanig <i>voorbijgaande</i>. <i>Gedachten</i> houden op te bestaan, zoodra zij gedacht zijn; men kan haar geene duurzaamheid geven: ze kunnen alleen opnieuw gedacht, herhaald,
+<i>gereproduceerd</i> worden. Ook door <i>reproductie</i> komen zij ter kennis van anderen. Een hoorder is verplicht de gedachte van den spreker bij zich zelven te <i>denken</i>, haar op zijne wijze te <i>reproduceeren</i>; doet hij zulks niet, is hij afgetrokken, vormt hij bij zich zelven andere gedachten, dan komen die van den spreker niet
+tot zijne kennis. Het geheugen stelt ons dikwijls in staat eene gedachte van vroeger te hernieuwen, maar ook even dikwijls
+schiet het daarin te kort. Derhalve, wie later met volkomen zekerheid weten wil, wat hij eenmaal heeft gedacht, zonder dat
+hij zich op het feilbaar geheugen behoeft te verlaten, heeft een <i>middel</i>, een blijvend iets, noodig, dat hem in staat stelt zijne vroegere gedachte opnieuw te denken. Is dit op zich zelf bestaand
+middel, <span class="pagenum">[<a id="pb2" href="#pb2">2</a>]</span>onder den vorm van een brief of boek, vervoerbaar, dan kan het tevens voor afwezigen dienen als aanleiding om zich dezelfde
+gedachten te vormen. Wanneer het middel in zichtbare teekens bestaat, heet het <i>schrift</i>.
+
+</p>
+<p id="s2">2. De aanleiding tot reproductie van gedachten kan op twee wijzen zichtbaar gegeven worden: <i>a</i>) door de <i>voorstellingen</i>, waaruit de gedachten bestaan, deels naar de natuur deels symbolisch, af te beelden; <i>b</i>) door de <i>woorden</i>, waarmede zij gedacht zijn, door teekens voor te stellen. In het laatste geval heet het middel <i>woordschrift</i> of eenvoudig <i>schrift</i>.
+
+</p>
+<p>Wanneer in het <i>woordschrift</i> eene geheele lettergreep door &eacute;&eacute;n teeken voorgesteld wordt, noemt men het <i>syllabenschrift</i>; doch wanneer de woordklanken in hunne ondeelbare bestanddeelen, in <i>letterklanken</i>, opgelost, en <i>iedere</i> zoodanige letterklank door een afzonderlijk teeken voorgesteld wordt, dan heeft men <i>letterschrift</i>. De meeste beschaafde talen hebben letterschrift aangenomen, maar niet alle hebben het beginsel consequent volgehouden. Daar
+het Nederlandsch de <i>x</i>, die twee ondeelbare deelen, <i>k</i> en <i>s</i>, te gelijk voorstelt, niet meer in echt Nederlandsche woorden bezigt, kan men zeggen, dat het een zuiver <i>letterschrift</i> heeft.
+
+</p>
+<p id="s3">3. De <i>eigenlijke woorden</i> zijn <i>klanken</i>, d.i. golvingen der lucht, die het trommelvlies doen trillen en zoodoende de gehoorzenuwen aandoen; zij zijn dus ook <i>werkingen</i>, die evenmin als de gedachten duurzaamheid hebben, maar telkens opnieuw geproduceerd moeten worden. Het letterschrift is
+<i>de aanwijzing, hoe een woordklank door de spanning en beweging der spraakwerktuigen moet worden voortgebracht</i>.
+
+</p>
+<p id="s4">4. Een woord behoeft niet altijd <i>uitgesproken</i> te worden: bij het stille denken en het onhoorbare lezen <i>stelt</i> men zich den klank slechts <i>voor</i>, gelijk men zich een geheel muziekstuk voorstellen kan. Dit voorstellen is, als alle <i>denken</i>, insgelijks eene <i>voorbijgaande werking</i>, eene werking <span class="pagenum">[<a id="pb3" href="#pb3">3</a>]</span>van den geest, tot welker reproductie het letterschrift evenzeer als tot het luide uitspreken aanleiding geeft.
+
+</p>
+<p id="s5">5. De zichtbare voorstelling van een woord door letterteekens wordt insgelijks <i>woord</i> genoemd. Een woord komt derhalve onder drie verschillende vormen voor: als werkelijke klank, als voorgestelde of gedachte
+klank, en als afgebeelde of afgeteekende klank. Men heeft dus <i>gesprokene</i>, <i>gedachte</i> en <i>geschrevene</i> woorden; de beteekenis, die in alle drie de gevallen dezelfde is, maakt den gemeenschappelijken band uit, welke de drie vormen
+of toestanden tot <i>&eacute;&eacute;n zelfde woord</i> maakt.
+
+</p>
+<p>De <i>gesprokene woorden</i>, de hoorbare klanken, zijn en blijven de oorspronkelijke, eigenlijke woorden, waarvan de <i>gedachte</i> en <i>geschrevene</i> bloote navolgingen of kopie&euml;n zijn.
+
+</p>
+<p>6. Daar het schrift de aanleiding moet zijn om de woordklanken te reproduceeren, zal een <i>geschreven</i> woord moeten bestaan in de opgave van al de bestanddeelen van den woordklank, gerangschikt in de volgorde, waarin zij onder
+het uitspreken vereenigd worden.
+
+</p>
+<p id="s7">7. De natuur van het letterschrift brengt derhalve mede, dat het doel van het schrijven, namelijk de reproductie van gedachten,
+aanvankelijk althans, slechts langs eenen omweg bereikt wordt. Wie <i>leert</i> lezen, moet het geschreven woord luide uitspreken, en eerst de door hem uitgesproken en tevens door hem gehoorde klank verwekt
+bij hem de daaraan verbonden voorstelling. Dezelfde noodzakelijkheid om hardop te lezen blijft bestaan bij alle lieden, die
+slechts zelden lezen. Een geoefend lezer echter behoeft dien omweg niet meer te maken: een geschreven woord verwekt bij hem
+onmiddellijk de voorstelling van den woordklank en tevens die van het bedoelde voorwerp, de bedoelde hoedanigheid, werking
+of betrekking. De onmiddellijke verbinding van het schrift met zijne beteekenis ontstaat nochtans bij ieder individu, behalve
+bij doofstommen, eerst nadat de woordklank een geruimen tijd het verbindende middel is geweest.
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb4" href="#pb4">4</a>]</span></p>
+<div class="blockquote">
+<p>Doofstommen komen tot de verbinding van een geschreven woord met zijne beteekenis alleen door het kunstmatig onderwijs van
+personen, bij wie die verbinding langs den beschreven weg is tot stand gebracht. Eene maatschappij van louter doofstommen
+zou geen letterschrift hebben kunnen uitdenken.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>8. De periode der woordschepping is reeds voor eeuwen gesloten; nieuwe woorden worden alleen uit reeds bestaande stof gevormd.
+Het leeren spreken van het kind bestaat dus in het leeren nabootsen van de woordklanken, die het ouderen hoort uitbrengen,
+en het spreken van ouderen is niets anders dan eene reproductie van dezelfde klanken, is en blijft dus eene nabootsing.
+
+</p>
+<p id="s9">9. Daar nu de gehoor- en spraakorganen bij geene twee individu&euml;n volkomen gelijk zijn, hoort ieder op zijne eigene wijze anderen
+de woorden uitbrengen, en spreekt hij ze op zijne eigene wijze&#8212;soms zeer gebrekkig&#8212;na. Vandaar dat de individu&euml;n aan hunne
+spraak onderkenbaar zijn.
+
+</p>
+<p id="s10">10. Doch niettegenstaande dit persoonlijke onderscheid in het spreken, bestaat er ten gevolge der nabootsing eene groote overeenstemming
+in de uitspraak der inboorlingen van hetzelfde dorp, dezelfde stad, hetzelfde gewest. Deze overeenkomst onderling en het verschil
+met de uitspraak van verder afgelegen plaatsen en streken veroorzaken de onderscheiding van de zoogenoemde <i>plaatselijke</i> en <i>gewestelijke tongvallen</i>, <i>dialecten</i>.
+
+</p>
+<p id="s11">11. Beschaafde lieden, die eene meer zorgvuldige opvoeding hebben genoten, wier gehoor meer verfijnd, wier spraakorganen meer
+geoefend zijn, spreken doorgaans zachter en lieflijker dan de minder bevoorrechte standen. Daardoor komt bij hen het eigenaardige,
+dat den tongval van de plaats hunner inwoning kenmerkt, minder scherp uit, zoodat het verschil der dialecten grootendeels
+wegvalt. Op die wijze ontstaat er eene zoogenaamde algemeene <i>beschaafde uitspraak</i>, die het gansche land door, naast de gewestelijke, min of meer heerschende is. En doordien beschaafde lieden, <span class="pagenum">[<a id="pb5" href="#pb5">5</a>]</span>vooral in geschrifte, zich ten behoeve der duidelijkheid doorgaans onthouden van woorden, die uitsluitend in hunne woonplaats
+in gebruik en elders onbekend zijn, vormt zich nevens de taal des volks een nieuwe taalvorm, waarin de beschaafde uitspraak
+heerscht, en die als een afzonderlijk dialect, dat der beschaafde standen, te beschouwen is. Voor zooverre dit dialect zich
+in geschrifte openbaart, noemt men het de <i>schrijf-</i> of <i>boekentaal</i>.
+
+</p>
+<p id="s12">12. Wanneer zich in eene taal eenmaal zulk eene beschaafde uitspraak heeft gevestigd, maakt het eigenaardige van een dialect,
+als het wat sterk uitkomt, meestal een min of meer onaangenamen indruk op den beschaafden hoorder; vooral wanneer in de plaats
+zijner geboorte of langdurige inwoning een andere tongval heerscht. Deze omstandigheid heeft bij alle beschaafde volken aan
+de beschaafde uitspraak eene hooge waarde gegeven en de dialecten in dezelfde mate in achting doen dalen. Uit zijnen aard
+staat het algemeene hooger dan het bijzondere en moet het bijzondere voor het algemeene wijken, in de taal en de taalkunde
+zoowel als in de maatschappij en de staathuishoudkunde.
+
+</p>
+<p>13. Eene <i>zuivere uitspraak</i> is verschillend van eene <i>beschaafde uitspraak</i>. Sommige lieden kunnen uit hoofde van organische gebreken of uit gemis aan oefening enkele bestanddeelen van woorden niet
+duidelijk onderscheiden, en meestal ten gevolge daarvan, niet goed uitspreken; dezen hebben dan eene gebrekkige uitspraak.
+Wie iederen letterklank zoo uitbrengt, als door het meerendeel der natie geschiedt, heeft eene <i>zuivere uitspraak</i>. Onbeschaafden kunnen in weerwil van ruwheid en grofheid in hunne spraak eene <i>zuivere</i>, beschaafden omgekeerd eene <i>gebrekkige</i> uitspraak hebben. Eene uitspraak kan, in zooverre zij gebrekkig is, natuurlijk niet als een bestanddeel der algemeene beschaafde
+uitspraak gerekend worden.
+
+</p>
+<p id="s14">14. Ofschoon het <i>schrift</i>, als de zichtbare voorstelling der <i>spraak</i>, zich naar deze moet richten en van haar <span class="pagenum">[<a id="pb6" href="#pb6">6</a>]</span>afhankelijk is, werkt het desniettemin op haar terug en heeft het omgekeerd invloed op de <i>spraak</i> en zelfs op de geheele <i>taal</i>.
+
+</p>
+<p>15. Immers, daar het schrift de woorden in hunne bestanddeelen ontleed moet voorstellen, noodzaakt het in de eerste plaats
+den <i>schrijver</i> elk woord, dat hij schrijven wil, in zijne deelen op te lossen en deze, behoorlijk achter elkander gerangschikt, voor te
+stellen. Vervolgens geeft het den <i>lezer</i> deel voor deel in de vereischte volgorde te zien, en noodzaakt het hem die deelen zelf samen te voegen. Zoodoende brengt
+het schrift de bestanddeelen en den vorm der woorden tot het bewustzijn der lezers en schrijvers. Die bewuste kennis der deelen
+maakt, dat men ze bepaalder articuleert, aan ieder beter zijn eisch geeft, en dus ook duidelijker spreekt.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Het ontleden der woorden en het weder samenvoegen hunner bestanddeelen geschiedt bij geoefende schrijvers en lezers met groote
+snelheid en onbewust. Die vaardigheid ontstaat echter alleen door langdurige bewuste oefening en wordt slechts gevonden bij
+hen, die de woorden nauwkeurig kennen, d.i. bij dezulken, op wie het schrijven en lezen de hier bedoelde uitwerking reeds
+gehad heeft.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s16">16. Daar men onder het lezen altijd min of meer overeenkomstig het geschrevene uitspreekt, bevordert eene eenparige spelling,
+die met de beschaafde uitspraak in overeenstemming is, noodwendig de eenheid in het spreken en de uitbreiding der beschaafde
+uitspraak onder de mindere standen. Omgekeerd kan het schrift ook strekken om de uitspraak te bederven.
+
+</p>
+<p>17. Doordien het schrift iets voortdurends is, waarnaar men zich in het lezen en daardoor ook in het spreken min of meer regelt,
+geeft het meer bestendigheid aan de taal; het kan wel is waar de langzame verandering, waaraan iedere levende taal onderworpen
+is, niet verhinderen, maar het behoedt haar voor een al te snel verloop.
+<span class="pagenum">[<a id="pb7" href="#pb7">7</a>]</span></p>
+<p>18. Het schrift, een blijvend iets, geeft de woorden in verschillende vormen, betrekkingen en opeenvolgingen te zien. Zoodoende
+stelt het den belangstellende in staat die onderscheidene vormen, betrekkingen en opeenvolgingen op zijn gemak te beschouwen
+en te vergelijken, en de wetten op te merken, volgens welke de woorden veranderen, gebruikt en gerangschikt worden. Blootelijk
+gedachte of gesproken woorden kunnen niet worden vastgehouden en zijn daardoor moeilijker waar te nemen en te vergelijken.
+
+</p>
+<p id="s19">19. Daar alle kennis van iets alleen kan worden verkregen door dat iets met andere dingen te vergelijken, en alleen het schrift
+tot eene behoorlijke vergelijking der woorden onderling in staat stelt, moet het beschouwd worden als de aanleidende oorzaak
+tot het nadenken over de taal en als de onmisbare voorwaarde van alle wetenschappelijke taalkennis.
+
+</p>
+<p id="s20">20. De geest kan alleen gedachten die hij begrijpt in zich opnemen en bewaren. Tot het rechte verstand eener gedachte is noodig,
+dat de geest iedere voorstelling, die er in voorkomt, van alle andere onderscheidt, en haar plaatst bij andere voorstellingen,
+die van denzelfden aard zijn, haar kunnen ophelderen en duidelijk maken. Dit onderscheiden der voorstellingen en haar opnemen
+in de klasse, waartoe zij behooren, heet <i>appercipieeren</i>. <i>Apperceptie</i> is derhalve volstrekt noodig tot het verstaan eener gedachte.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>Appercipieeren</i> is de algemeene uitdrukking voor hetgeen in het dagelijksch leven nu eens <i>leeren kennen</i>, dan <i>onderkennen</i>, dan <i>herkennen</i> heet.
+
+
+</p>
+<p>Daar een woord een <i>klank</i> is, waaraan eene <i>beteekenis</i> is verbonden, en dus als het ware uit twee deelen bestaat, vereischt het eene dubbele apperceptie; eerst moet men den klank
+herkennen, en vervolgens zijne beteekenis weten te recht te brengen.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s21">21. Het schrift, als iets zichtbaars, is aan de apperceptie der woorden bevorderlijk, wanneer het hetzelfde woord steeds op
+dezelfde wijze voorstelt, de gelijkluidende woorden verschillend <span class="pagenum">[<a id="pb8" href="#pb8">8</a>]</span>spelt, en door eene verstandige keus van letters aan andere woorden van verwante beteekenis herinnert.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Men denke hier aan <i>lijden</i> en <i>leiden</i>, <i>nog</i> en <i>noch</i>. De spelling <i>lijden</i> met <i>ij</i> brengt min of meer in de gedachten al de verschillende voorstellingen, die aan <i>lijder</i>, <i>lijdzaam</i>, <i>lijdelijk</i> enz. verbonden zijn, en stelt den lezer daardoor in staat het woord z&oacute;&oacute; op te vatten als op het oogenblik vereischt wordt.
+
+
+</p>
+<p>Eene verkeerde spelling kan omgekeerd de apperceptie belemmeren, b.v. wanneer men <i>lijden</i> met <i>ei</i> spelt en zoodoende aan <i>leiden</i>, <i>leiding</i>, <i>leidsman</i>, <i>leidster</i> doet denken.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>22. Indien aan het schrift een zoo groote invloed op de taal moet toegeschreven worden, indien het ook het opnemen der gedachten
+kan bevorderen of vertragen, dan verdient de wijze, hoe men schrijft, een voorwerp van ernstige overweging uit te maken.
+
+</p>
+<p id="s23">23. De wijze waarop eene taal geschreven wordt, heet hare <i>Spelling</i>. Ook het hoofddeel harer grammatica, dat de wetten en voorschriften bevat, waaraan men bij het schrijven gehoorzaamt, wordt
+de <i>Spelling</i> genoemd.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Door eene <i>wet</i> verstaat men in de wetenschappen niet een bevel, door eenige autoriteit uitgevaardigd, maar een volzin of formule, die de
+wijze uitdrukt, waarop eene werking volgens haren aard geschiedt. Spellingwetten zijn derhalve zulke formules, waarin de wijze
+van spelling wordt opgegeven, voor zooverre die uit het wezen en het doel van het schrijven voortvloeit.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s24">24. De spellingwetten zijn deels noodwendige uitvloeisels van het wezen en de natuur van het <i>schrift</i> in het algemeen en van het eigenaardige der bijzondere taal; deels bestaan zij in min of meer willekeurige voorschriften,
+die door eene langdurige gewoonte (<i>usus</i>) kracht van wet hebben gekregen en niet meer te veranderen zijn. De eerstgenoemde soorten noemt men de <i><span class="letterspaced">algemeene</span></i>, de laatste de <i><span class="letterspaced">bijzondere</span> spelregels</i>.
+<span class="pagenum">[<a id="pb9" href="#pb9">9</a>]</span></p>
+<p id="s25">25. Wanneer een aantal bijzondere regels onder &eacute;&eacute;nen algemeeneren of hoogeren regel kunnen gebracht worden, die kan worden
+beschouwd als een aangenomen grondbeginsel waaruit de bijzondere regels zijn afgeleid, dan verdient dat hoogere grondbeginsel
+insgelijks den naam van <i>algemeenen spelregel</i>.
+
+</p>
+<p id="s26">26. Daar de spelling aanvankelijk voor een groot gedeelte van het goeddunken der eerste schrijvers afhing, schijnen de bijzondere
+spelregels naar willekeur veranderd en een spellingstelsel tot een hoogen trap van volmaaktheid gebracht te kunnen worden.
+Dat veranderen is echter inderdaad slechts mogelijk bij voorschriften, die maar eenige weinige woorden betreffen, wier toepassing
+derhalve hoogst zelden gevorderd wordt, en welke dientengevolge niet eens helder in het bewustzijn van het volk liggen. Maar
+heeft een regel een uitgebreid gebied, betreft hij een groot aantal woorden, is dus zijne toepassing door gewoonte eene tweede
+natuur geworden, dan geeft eene wijziging van dien regel aan het geheele schrift een ander, een vreemd voorkomen, dat het
+oog kwetst, zoolang het er niet aan gewend is; daarom zijn velen niet te bewegen om die verandering toe te passen, dewijl
+dit gelijk zou staan met het afleggen eener oude gewoonte. Veelomvattende hervormingen vinden nimmer ingang bij een geheel
+volk, maar verdeelen de schrijvenden in partijen, en verbreken of verhinderen de wenschelijke eenparigheid van spelling.
+
+</p>
+<p id="s27">27. De grammaticus heeft derhalve de spelling te beschouwen als een <i>bestaand</i> en <i>gegeven</i> iets, waaraan hij niets wezenlijks vermag te veranderen. Wil hij verstandig zijn, dan neemt hij de spelling aan, die algemeen
+of door de groote meerderheid gevolgd wordt; omdat hij, anders handelende, zijn doel toch missen en de zaak niet verbeteren,
+maar veeleer verergeren zou.
+
+</p>
+<p id="s28">28. Een volkomen rationeel en consequent spellingstelsel is een ideaal, hetwelk, verwezenlijkt, toch slechts zeer korten tijd
+zijne hooge voortreffelijkheid zou behouden, doordien de <span class="pagenum">[<a id="pb10" href="#pb10">10</a>]</span>taal onafgebroken verandert, en de spelling die langzame veranderingen niet op den voet volgen kan, vermits deze eerst na
+eenig tijdsverloop duidelijk kenbaar worden.
+
+</p>
+<p>29. Doch het volgen van de bestaande spelling brengt niet noodwendig mede, dat de grammaticus juist alle gebreken en onregelmatigheden
+mede moet overnemen. Wanneer hij willekeurige uitzonderingen op geldige regels opmerkt, onregelmatigheden in het schrijven
+van enkele woorden, waarvoor geene reden, hoe ook genaamd, is te ontdekken, maar die kennelijk aan onkunde of aan eene verkeerde
+toepassing van verstandige en erkende regels zijn toe te schrijven, dan kan niemand hem euvel duiden, dat hij zijn beter inzicht
+volgt. Dan is het veeleer zijn plicht anderen op die weinige gebreken opmerkzaam te maken, en door zijn voorbeeld mede te
+werken om het spellingstelsel zooveel mogelijk te zuiveren.
+
+</p>
+<p id="s30">30. De meeste der hier bedoelde alleenstaande gebreken worden aangetroffen in onopgemerkte, bijna vergeten woorden, die in
+de algemeene schrijf- en boekentaal zelden worden gebruikt en daardoor aan de aandacht der taalkundigen ontsnapt zijn. Die
+onregelmatigheden zijn ontstaan &ograve;f doordien men den regel voorbijzag, waaronder het woord behoort; &ograve;f doordien men, den aard
+van het woord miskennende, een verkeerden regel volgde; &ograve;f doordien men den regel zelven verkeerd opvatte en toepaste. De
+verbetering der spelling van zoodanige woorden, waarbij &ograve;f geene &ograve;f eene verkeerde toepassing van regels plaats had, kan aan
+geen bezwaar onderhevig zijn noch grooten tegenstand vinden, omdat zij betrekkelijk weinig in getal zijn en, op weinige uitzonderingen
+na, zelden gebruikt worden.
+
+</p>
+<p id="s31">31. Grootere moeilijkheden baren die woorden, die volstrekt niet onopgemerkt zijn gebleven, maar wier schrijfwijze tot de
+betwiste punten behoort. Hier moet de grammaticus eene keus doen; en wat zal hem bij zijne keus besturen? Wanneer eene der
+beide verschillende schrijfwijzen in eene der categorie&euml;n van de boven bedoelde onopgemerkte <span class="pagenum">[<a id="pb11" href="#pb11">11</a>]</span>woorden valt, wanneer &ograve;f het woord &ograve;f de regel verkeerd is opgevat, dan behoeft hij niet te weifelen; maar hoe te handelen,
+wanneer voor beide spellingen geldige redenen zijn aan te voeren? In dit geval blijft er natuurlijk niets anders over, dan
+de tegenstrijdige regels aan de algemeene spellingwetten te toetsen en die spelling aan te nemen, welke blijkt door eene hoogere
+wet te worden voorgeschreven.
+
+</p>
+<p id="s32">32. Uit het gezegde volgt, dat het v&oacute;&oacute;r alles noodzakelijk is de algemeene spellingwetten of spelregels in oogenschouw te
+nemen en hunne onderlinge verhouding op te maken en te bepalen. Dit kan geschieden, wanneer men die wetten uit het wezen en
+de natuur der spelling afleidt.
+
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">De algemeene spelregels en hunne onderlinge verhouding.</h3>
+<p id="s33">33. Het schrift is, als <i>uitgedacht</i> middel, een <i>kunstproduct</i>, dat aanvankelijk door den wil des menschen bepaald werd en daarvan steeds afhankelijk blijft. Als zoodanig reeds behoort
+het onderworpen te worden aan de voorschriften der <i>Aesthetica</i>. Die onderwerping blijkt eene volstrekte noodzakelijkheid te zijn, wanneer men in aanmerking neemt, dat het schrift invloed
+heeft op de uitspraak en tevens de zichtbare vorm is, waaronder een aantal voorwerpen van kunst (dit woord in hoogeren zin
+genomen), namelijk alle voortbrengselen der dichtkunst en der welsprekendheid, zich vertoonen. Het schrift kan inderdaad bevorderlijk
+of hinderlijk zijn voor het verwekken van het schoonheidsgevoel.
+
+</p>
+<p>34. Het is de bestemming van het schrift niet, het <i>schoonheidsgevoel</i> <span class="pagenum">[<a id="pb12" href="#pb12">12</a>]</span>te streelen, het bestaat eenig en alleen voor een <i>practisch doel</i>, dat geheel buiten het schrift zelf ligt. Dit bepaalt de eischen, die de aesthetica aan het schrift stellen mag. <i>Doelmatigheid</i> is dientengevolge de eerste, de hoofdeigenschap, waaruit alle andere moeten voortvloeien en waaraan zij moeten onderworpen
+zijn.
+
+</p>
+<p>35. De overige voorschriften der aesthetica, die niet alle rechtstreeks uit de doelmatigheid kunnen afgeleid worden, zijn
+meer negatief dan positief; zij verbieden slechts wat het schoonheidsgevoel kwetsen kan. Dit nu wordt beleedigd, behalve reeds
+door <i>ondoelmatigheid</i>, ook door <i>onregelmatigheid</i>, <i>onwaarheid</i> en <i>wanluidendheid</i>. Door <i>onwaarheid</i> is hier te verstaan gebrek aan overeenstemming tusschen het afgebeelde en de afbeelding, namelijk tusschen de woordklanken
+en het schrift; ook de doelmatigheid vordert die overeenstemming. Het schrift kan wel niet zelf wanluidend zijn, maar het
+kan aanleiding geven tot eene onwelluidende uitspraak, wat natuurlijk zooveel doenlijk moet vermeden worden.
+
+</p>
+<p id="s36">36. De aesthetica eischt derhalve van de spelling <i>doelmatigheid</i>, <i>regelmatigheid</i>, <i>waarheid</i> en <i>welluidendheid</i>, dat wil zeggen overeenstemming (<i>harmonie</i>) tusschen de <i>middelen</i> en het <i>doel</i>, tusschen de <i>middelen onderling</i>, tusschen de <i>afbeelding</i> en het <i>afgebeelde</i>, tusschen het <i>schrift</i> en eene <i>welluidende uitspraak</i>.
+
+</p>
+<p>37. Het <i>doel</i> van het schrift is het veroorzaken eener <i>reproductie van gedachten</i>, dus het veroorzaken eener <i>werking van den geest</i>. De aard van het doel verwijst derhalve de spelling naar de lessen, die de <i>Psychologie</i> aangaande de reproductie der gedachten geeft.
+
+</p>
+<p id="s38">38. Wij hebben reeds boven gezien, dat gedachten niet begrepen, niet in den geest opgenomen worden, wanneer de <i>apperceptie</i> der voorstellingen, waaruit zij bestaan, achterwege blijft. De psychologie legt derhalve aan de spelling, zal zij zoo doelmatig
+mogelijk zijn, als plicht op, de apperceptie, zooveel in haar vermogen is, te bevorderen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb13" href="#pb13">13</a>]</span></p>
+<p id="s39">39. Daar alle spreken eene nabootsing der beschaafde uitspraak behoort te wezen, en het schrift in de eerste plaats de aanwijzing
+tot het spreken is, moeten de geschreven woorden, zullen zij aan hun doel beantwoorden, de <i>beschaafde uitspraak</i> vertegenwoordigen. Op dit vereischte berust de spelregel, dien men den <i>Regel der beschaafde Uitspraak</i> pleegt te noemen.
+
+</p>
+<p id="s40">40. De Regel der beschaafde Uitspraak zal nagenoeg aldus luiden:
+
+</p>
+<p><i>Stel in uw schrift de beschaafde uitspraak voor; <span class="rm">d.i.</span> geef door letterteekens al de bestanddeelen op, die in een woord gehoord worden, wanneer het door beschaafde lieden zuiver
+wordt uitgesproken; en kies in gevallen, waarin de juiste uitspraak niet kan worden voorgesteld, het naastbijkomende letterteeken.</i>
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a.</i> De bedoeling der woorden <i>beschaafd</i> en <i>zuiver</i> is duidelijk.&#8212;De beperking van den regel tot het volgen van de <i>beschaafde</i> uitspraak ziet natuurlijk alleen op die woorden, waarvan naast de betrekkelijk algemeene, d.i. door het gansche land bij
+velen en juist bij de beschaafdsten gebruikelijke uitspraak nog eene plaatselijke of gewestelijke bestaat. De regel wil, dat
+men alsdan de algemeene uitspraak zal volgen, op grond, dat het bijzondere voor het algemeene moet wijken, en eene schrijfwijze,
+die eene slechts plaatselijke uitspraak voorstelt, dikwijls niet overal zou begrepen worden.&#8212;Van vele woorden bestaat slechts
+&eacute;&eacute;ne, en dus eene volstrekt algemeene uitspraak; deze is dan vanzelve tevens de beschaafde, waarop de regel doelt. Wanneer
+technische woorden, uitsluitend bij kunstenaars, werklieden enz. in gebruik, maar bij het algemeen niet bekend, slechts op
+&eacute;&eacute;ne wijze worden uitgesproken, dan is deze vanzelve de normale. Doch worden zij&#8212;doorgaans bastaardwoorden&#8212;verschillend uitgebracht,
+dan is natuurlijk de minst verbasterde als de beschaafdste te beschouwen. Zoo heet b.v. het leder achter in laarzen of schoenen,
+dat dient om aan de hielen stevigheid te geven (fr. <i>contrefort</i>), bij de schoenmakers <i>komfoor</i>, <i>komfoord</i> of <i>komfoort</i>; volgens den regel moet de laatste uitspraak, mv. <i>komfoorten</i> door de spelling voorgesteld worden.
+
+
+</p>
+<p><i>b.</i> Het woord <i>zuiver</i> moet dienen om aan eene uitspraak, die ten gevolge van organische gebreken of verkeerde gewoonten letters verwisselt, weglaat
+of invoegt, en dus <i>onzuiver</i> is, allen invloed op de spelling te ontzeggen.
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb14" href="#pb14">14</a>]</span></p>
+<p>Gemaakt, pedant, lispelend of galmend spreken is, hoezeer ook af te keuren, iets anders dan <i>onzuiver</i> spreken. Zoolang in eene gemaakte uitspraak dezelfde bestanddeelen worden gehoord als in eene natuurlijke, heeft zij geen
+nadeeligen invloed op de spelling. Waarschuwingen daartegen behooren te huis in eene Uitspraakleer (Ortho&euml;pie), niet in eene
+Spellingleer (Orthographie).
+
+
+</p>
+<p>Eerst wanneer zij letters weglaat, invoegt of verwisselt, houdt zij op zuiver te zijn, en verliest zij het recht om zich in
+eene spellingleer te doen gelden.
+
+
+</p>
+<p><i>c.</i> De Regel der Uitspraak vloeit geheel en onmiddellijk voort uit het wezen en het doel van het schrift. Hij is daarom de hoofd-
+en grondregel der Spelling. Alles wat met dien regel strijdt, is tevens strijdig met het wezen en de bestemming van het schrift.
+Uit dien hoofde kan hij wel door andere regels verklaard en nader bepaald, maar niet weersproken worden, en is elke regel,
+die tegen dezen strijdt, van het theoretische standpunt, te verwerpen.
+
+
+</p>
+<p>De practijk echter kan gewichtige redenen hebben om zoodanige regels, wanneer zij eenmaal bestaan, als geldig te erkennen.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s41">41. Uit de verhouding der beschaafde uitspraak tot de overige dialecten volgt, dat alleen zij <i>beslist</i>, en dat de andere dialecten slechts in twijfelachtige gevallen eene <i>raadgevende stem</i> kunnen hebben. Wanneer eene plaatselijke of gewestelijke uitspraak in strijd is met de afleiding, de regelmaat of wel met
+eenigen anderen regel, uit dien der beschaafde uitspraak afgeleid, dan mag zij op de spelling geen invloed oefenen.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>De noodzakelijkheid dezer bepaling vloeit reeds voort uit den strijd der dialecten. Het is vanzelf onmogelijk gelijktijdig
+aan de eischen van alle te voldoen; en &eacute;&eacute;n bijzonder dialect te bevoorrechten, verbiedt de billijkheid.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s42">42. Bij eene oppervlakkige beschouwing schijnt eene volkomen nauwkeurige afbeelding der beschaafde uitspraak door het schrift
+zeer wenschelijk en ook wel mogelijk. In de practijk echter blijkt spoedig, dat het ondoenlijk is, eenig dialect, welk ook,
+volkomen juist voor te stellen. Reeds terstond ziet men, dat de eigenaardigheden in de spraak der bijzondere personen, die
+ook in de beschaafde uitspraak blijven bestaan, onmogelijk kunnen aangeduid <span class="pagenum">[<a id="pb15" href="#pb15">15</a>]</span>worden. Het schrift stelt dus van niet &eacute;&eacute;n individu de uitspraak geheel nauwkeurig voor; het kan uit zijnen aard slechts een
+middelweg houden tusschen de individueele eigenaardigheden. Doch ook op dezen weg ontmoet het schrift bijna onoverkomelijke
+zwarigheden in de wijzigingen der meeste letterklanken, veroorzaakt deels door den invloed der naburige letters, deels door
+hunne plaats vooraan, achteraan of in het midden der woorden.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a.</i> De letters, bij welke die invloeden zich het duidelijkst doen gevoelen, zijn de <i>n</i> en de zachte onder de zoogenaamde verwante medeklinkers, met name de <i>b</i>, <i>d</i>, <i>g</i>, <i>v</i>, en <i>z</i>.
+
+
+</p>
+<p><i>b.</i> De <i>n</i> klinkt geheel anders in <i>zoo<span class="rm">n</span></i> en <i>mij<span class="rm">n</span></i> dan in <i>ta<span class="rm">n</span>g</i> en <i>da<span class="rm">n</span>k</i>, of in <i>fra<span class="rm">n</span>je</i>, <i>kra<span class="rm">n</span>sje</i>, <i>ho<span class="rm">n</span>dje</i>.
+
+
+</p>
+<p><i>c.</i> De <i>b</i>, <i>d</i>, <i>g</i>, <i>v</i>, en <i>z</i> worden aan het einde eener lettergreep en in de nabuurschap van sommige andere, inzonderheid van scherpe letters, z&oacute;&oacute;zeer
+verscherpt, dat zij geheel of nagenoeg als <i>p</i>, <i>t</i>, <i>ch</i>, <i>f</i> en <i>s</i> luiden, de <i>v</i> en <i>z</i> meestal zelfs in <i>f</i> en <i>s</i> overgaan. Men vergelijke <i><span class="rm">b</span>een</i> met <i>schu<span class="rm">b</span></i>, <i>kra<span class="rm">b</span></i>, <i>he<span class="rm">b</span>t</i>, <i>he<span class="rm">b</span>zucht</i>; <i><span class="rm">d</span>aar</i> met <i>raa<span class="rm">d</span></i>, <i>gi<span class="rm">d</span>s</i> en <i>blij<span class="rm">d</span>schap</i>; <i><span class="rm">g</span>oot</i> met <i>oo<span class="rm">g</span></i>, <i>oo<span class="rm">g</span>tand</i> en <i>ze<span class="rm">g</span>t</i>; <i><span class="rm">v</span>el</i> met <i>die<span class="rm">v</span></i> (<i>dief</i>), <i>lee<span class="rm">v</span>t</i> (<i>leeft</i>) en <i>ont<span class="rm">v</span>angen</i>; <i><span class="rm">z</span>eel</i> met <i>lee<span class="rm">z</span></i> (<i>lees</i>), <i>vree<span class="rm">z</span>t</i> (<i>vreest</i>), <i>raad<span class="rm">z</span>aam</i> en <i>ont<span class="rm">z</span>inken</i>.
+
+
+</p>
+<p><i>d.</i> De <i>g</i> wordt geheel gewijzigd, wanneer haar in hetzelfde woord eene <i>n</i> voorafgaat, b.v. in <i>tan<span class="rm">g</span></i>, hij <i>zin<span class="rm">g</span>t</i>.
+
+
+</p>
+<p><i>e.</i> Bij andere letters hebben veel fijner wijzigingen plaats, die somtijds alleen voor een geoefend gehoor waarneembaar zijn.
+Men vergelijke de <i>w</i> in <i><span class="rm">w</span>ijn</i>, <i>flau<span class="rm">w</span></i>, <i>schu<span class="rm">w</span></i> en <i>schu<span class="rm">w</span>er</i>; de <i>s</i> in <i><span class="rm">s</span>aai</i>, <i>stijf<span class="rm">s</span>el</i> en <i>raad<span class="rm">s</span>el</i>; de <i>m</i> in <i><span class="rm">m</span>an</i>, <i>ko<span class="rm">m</span></i>, <i>he<span class="rm">m</span>d</i>, en <i>ko<span class="rm">m</span>t</i>; de l in <i><span class="rm">l</span>and</i>, <i>stoe<span class="rm">l</span></i> en <i>me<span class="rm">l</span>k</i>; de <i>f</i> in <i><span class="rm">f</span>raai</i> en <i>stra<span class="rm">f</span></i>; de <i>i</i> in <i><span class="rm">i</span>nkt</i> en <i>kon<span class="rm">i</span>ng</i>.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s43">43. Doch is het niet mogelijk de spraak in het schrift volkomen juist weder te geven, het is ook <i>onnoodig</i> en zou buitendien <i>ondoelmatig</i> zijn.
+
+</p>
+<p>Eene volkomen juiste afbeelding der woordklanken is <i>onnoodig</i>, omdat men in den regel schrijft voor lieden, die de taal verstaan en de uitspraak der bedoelde woorden kennen, en die dus
+uit hunne kennis het ontbrekende weten aan te vullen. De wijziging der letters volgt bij het samenvoegende <span class="pagenum">[<a id="pb16" href="#pb16">16</a>]</span>uitspreken vanzelve en behoeft daarom niet aangeduid te worden, evenmin als in eene chemische formule de verandering der elementen,
+die door hunne vermenging vanzelve ontstaat.
+
+</p>
+<p>Het doel van het schrift wordt reeds bereikt, wanneer de lezer het bedoelde woord <i>herkennen</i> kan.
+
+</p>
+<p>44. Uit het gezegde in <a href="#s9">&sect; 9</a> blijkt <i>a priori</i>, en de ondervinding leert <i>a posteriori</i>, dat geen schrift in staat is om de ware uitspraak eener taal voor den vreemdeling kenbaar te maken. Alle schrijfwijzen,
+die uitsluitend daartoe zouden moeten strekken, zijn als vruchtelooze pogingen te verwerpen. De spelling mag niet gewijzigd
+worden ten behoeve van den vreemdeling.
+
+</p>
+<p>45. Eene aan de uitspraak volkomen adaequate spelling zou om verschillende redenen <i>ondoelmatig</i> zijn.
+
+</p>
+<p><i>a.</i> Zij zou voor <i>velen</i> het schrijven onmogelijk maken. Immers, indien men al de wijzigingen, die de letters ten gevolge van hare plaats en nabuurschap
+ondergaan, door het schrift wilde uitdrukken, dan zou het alphabet met een aanzienlijk getal letters moeten vergroot, of er
+zouden diacritische teekens moeten uitgedacht worden. Het gebruik dier nieuwe letters of teekens zou een fijner oor vereischen
+dan velen bezitten, zoodat dezen niet zouden weten, welke teekens te kiezen.
+
+</p>
+<p><i>b.</i> Het zou voor <i>allen</i>, zonder uitzondering, het schrijven en lezen noodeloos hoogst moeilijk maken. Immers, ten gevolge der vele wijzigingen, die
+de letters in verschillende omstandigheden ondergaan, zouden de voornaamste woorden der taal, namelijk al de veranderlijke,
+zich telkens onder geheel verschillende vormen aan het oog vertoonen. Geen vorm zou zich in het geheugen prenten, en daardoor
+zou het gebruik der vele letters en teekens groote oplettendheid vereischen. Een geoefende schrijft thans zonder aan zijn
+schrift te denken; de letters ontvloeien als vanzelve aan zijne pen. Zulks zou dan onmogelijk wezen. Wie schreef, zou hardop
+moeten spreken om zich zelven te beluisteren, <span class="pagenum">[<a id="pb17" href="#pb17">17</a>]</span>ten einde den waren klank te kunnen treffen. Een lezer zou altijd hardop moeten lezen om het woord te hooren, eer hij aan
+het geschrevene eene voorstelling wist te verbinden, terwijl thans een telkens wederkeerende, licht herkenbare vorm hem in
+staat stelt zich het bedoelde woord te denken.
+
+</p>
+<p><i>c.</i> In derivata zou de vorm der grondwoorden, in composita de vorm der samenstellende deelen noodeloos onkenbaar worden gemaakt.
+Het schrift zou dus al de voordeelen missen, die een verwijzen op de etymologie der woorden kan opleveren.
+
+</p>
+<p id="s46">46. De waarheid, dat het schrift de uitspraak niet volkomen juist behoeft voor te stellen, geeft echter in geenen deele de
+vrijheid om een geheel anderen klank af te beelden, dan in de beschaafde uitspraak gehoord wordt, al ware het dat een andere
+spelregel, b.v. die der <i>Gelijkvormigheid</i>, zulk eene afwijking scheen te vorderen. De Regel der Beschaafde Uitspraak overheerscht uit zijnen aard alle andere regels;
+daarom schrijft men b.v. <i>konin<span class="rm">k</span>lijk</i>, <i>afhan<span class="rm">k</span>elijk</i>, <i>gezo<span class="rm">ch</span>t</i>, van <i>konin<span class="rm">g</span></i>, <i>afhan<span class="rm">g</span>en</i> en <i>zoe<span class="rm">k</span>en</i>; <i>gra<span class="rm">ch</span>t</i> voor <i>gra<span class="rm">f</span>t</i>, van <i>gra<span class="rm">v</span>en</i>.
+
+</p>
+<p id="s47">47. Ofschoon het doel van het schrift door de eenvoudige opvolging van den Regel der Beschaafde Uitspraak kan bereikt worden,
+is die regel geenszins voldoende om in alle gevallen tot richtsnoer te dienen. Vooreerst toch doet de <i>doelmatigheid</i> strengere eischen dan het slechts mogelijke bereiken van het doel. Zij wil, dat een woord zoo vlug doenlijk, en niet eerst
+na lang wikken en wegen, met zekerheid herkend worde. Vervolgens maakt de bestaande toestand van de taal en het letterschrift
+een aantal bijzondere regels noodzakelijk, die de keus uit zoogenaamde <i>gelijkluidende</i> letterteekens moeten bepalen. De Regel der Beschaafde Uitspraak behoeft derhalve andere regels onder zich, die hem verklaren
+en aanvullen.
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb18" href="#pb18">18</a>]</span></p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a.</i> De regelmatigheid zou vorderen, dat men voor iederen letterklank maar &eacute;&eacute;n letterteeken had, en dat ieder letterteeken slechts
+&eacute;&eacute;ne waarde bezat en altijd denzelfden klank vertegenwoordigde. De bestaande toestand beantwoordt in vele opzichten niet aan
+die eischen.
+
+
+</p>
+<p><i>b.</i> Vooreerst zijn onze letterteekens niet voor het Nederlandsch uitgedacht; ons alphabet is van de Latijnen ontleend, en bezat
+reeds bij de overneming eenige gelijkluidende letters, namelijk de <i>i</i> en <i>y</i>, <i>c</i> en <i>k</i>, <i>c</i> en <i>s</i>, <i>x</i> en <i>ks</i>; terwijl <i>ph</i>, <i>th</i> en <i>qu</i> door ons gelijkgesteld worden met <i>f</i>, <i>t</i> en <i>kw</i>. Vervolgens zijn eenige oorspronkelijk zeer verschillende klanken in den mond van velen allengs geheel gelijkluidend geworden,
+waardoor sommige teekens, voor de zoodanigen althans, dezelfde waarde hebben gekregen, te weten de zachte <i>e</i> en <i>o</i> en de scherpe <i>ee</i> en <i>oo</i>, en de tweeklanken <i>ij</i> en <i>ei</i>. Er zijn dus voorschriften noodig, die de keus der genoemde letters bepalen.
+
+
+</p>
+<p><i>c.</i> Dezelfde behoefte bestaat bij het kiezen der zoogenaamde <i>verwante</i> medeklinkers, wanneer zij als sluitletters moeten voorkomen. De <i>zachte</i>, de <i>b</i>, <i>d</i> en <i>g</i>, worden dan verscherpt en naderen zoozeer tot de <i>scherpe</i>, tot de <i>p</i>, <i>t</i> en <i>ch</i>, dat zij in de uitspraak niet meer van deze te onderscheiden zijn.
+
+
+</p>
+<p><i>d.</i> Omgekeerd moeten sommige letterteekens dienen om meer dan &eacute;&eacute;nen klank voor te stellen; gelijk blijkt ten opzichte van de
+<i>a</i> uit de vergelijking van <i>d&agrave;g</i> met <i>d&aacute;gen</i>; van de <i>e</i>, uit <i>de</i>, <i>b&egrave;d</i> en <i>d&eacute;gen</i>; van de <i>i</i>, uit <i>p&igrave;n</i>, <i>t&iacute;tel</i> en <i>zandig</i> enz.
+
+
+</p>
+<p><i>e.</i> Ofschoon het opgenoemde evenzeer tegen de doelmatigheid als tegen de regelmatigheid aandruischt, is er nagenoeg niets aan
+te veranderen. Volstrekt ongeoorloofd is het echter die gebreken uit loutere spitsvondigheid te vermeerderen, door b.v. aan
+een zelfde letterteeken noodeloos meer dan &eacute;&eacute;ne waarde toe te kennen.
+
+
+</p>
+<p><i>f.</i> De voorschriften, die strekken moeten om een schrijver bij het kiezen uit geheel of nagenoeg gelijkluidende letterteekens
+te besturen, zijn hoofdzakelijk gegrond op den tweeden en derden algemeenen spelregel, op dien der <i>Gelijkvormigheid</i> en dien der <i>Afleiding</i>.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s48">48. Wanneer een persoon steeds dezelfde kleeding draagt, en de exemplaren eener soort van voorwerpen, b.v. werktuigen, steeds
+denzelfden vorm hebben, dan zal men dien persoon en de soort, waartoe een voorwerp behoort, lichtelijk overal en onder alle
+omstandigheden herkennen. Het omgekeerde geschiedt, wanneer de persoon geheel anders gekleed is en de gedaante van een voorwerp
+van den gewonen <span class="pagenum">[<a id="pb19" href="#pb19">19</a>]</span>vorm afwijkt; de herkenning heeft dan &ograve;f in het geheel niet, &ograve;f eerst na eenig weifelen plaats. Met de <i>woorden</i> is het evenzoo gelegen. Wie het woord <i>consequentie</i> nooit anders dan z&oacute;&oacute; gespeld heeft gezien, zal eenige oogenblikken in twijfel staan, als hij <i>konzekwency</i> geschreven vindt. Op deze psychologische waarheid steunt de tweede algemeene spelregel, die der <i>Gelijkvormigheid</i>, welke in onze spelling steeds meer en meer is ge&euml;erbiedigd geworden.
+
+</p>
+<p id="s49">49. De Regel der Gelijkvormigheid luidt aldus:
+
+</p>
+<p><i>Geef, zooveel de uitspraak toelaat, aan een zelfde woord en aan ieder deel, waaruit het bestaat, steeds denzelfden vorm, wanneer
+daardoor de herkenning en juiste opvatting van het woord kan bevorderd worden.</i>
+
+</p>
+<p>De laatste voorwaarde maakt het noodzakelijk den regel in twee deelen te splitsen, waarvan het eerste de woorden in hun <i>geheel</i>, het laatste hunne <i>bestanddeelen</i> betreft. De regel wordt dan:
+
+</p>
+<p><i><span class="rm">a.</span> Schrijf hetzelfde woord, zooveel de uitspraak en de verbuiging of vervoeging toelaten, steeds met dezelfde letters.</i>
+
+</p>
+<p><i><span class="rm">b.</span> Geef in afgeleide woorden aan het grondwoord en in samengestelde aan de samenstellende deelen, zooveel de uitspraak toelaat,
+steeds dienzelfden vorm, waaronder zij buiten de afleiding en samenstelling voorkomen; wel te verstaan, indien die grondwoorden
+of deelen nog als afzonderlijke woorden in gebruik zijn en dan dezelfde beteekenis hebben als in de afgeleide of samengestelde
+woorden.</i>
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a.</i> Overeenkomstig het voorschrift a) spelt men <i>da<span class="rm">g</span></i>, des <i>da<span class="rm">g</span>s</i>, ten <i>da<span class="rm">g</span>e</i>, <i>da<span class="rm">g</span>en</i>; <i>gla<span class="rm">d</span></i>, <i>gla<span class="rm">dd</span>e</i>, <i>gla<span class="rm">dd</span>er</i>, <i>gla<span class="rm">d</span>st</i>; <i>ze<span class="rm">g</span></i>, <i>ze<span class="rm">g</span>t</i>, <i>geze<span class="rm">g</span>d</i>, <i>ze<span class="rm">gg</span>en</i>; niet <i>da<span class="rm">ch</span></i>, <i>des da<span class="rm">ch</span>s</i>; <i>gla<span class="rm">t</span></i>, <i>gla<span class="rm">t</span>st</i>; <i>ze<span class="rm">ch</span></i>, <i>ze<span class="rm">ch</span>t</i>, gelijk oudtijds wel placht te geschieden.
+
+
+</p>
+<p><i>b.</i> Overeenkomstig het voorschrift b) schrijft men <i>v<span class="rm">ij</span>lsel</i> van <i>v<span class="rm">ij</span>len</i>; <i>verl<span class="rm">ei</span>ding</i> van <i>verl<span class="rm">ei</span>den</i>; <i>raa<span class="rm">dz</span>aam</i> van <i>raad</i>, door aanhechting van <i>zaam</i>; <i>hoof<span class="rm">dd</span>eel</i> uit <i>hoofd</i> en <i>deel</i>; niet <i>ve<span class="rm">i</span>lsel</i>, <i>verl<span class="rm">ij</span>den</i>, <i>raa<span class="rm">ts</span>aam</i>, <i>hoof<span class="rm">d</span>eel</i>, omdat de juiste opvatting door de laatste schrijfwijze zou belemmerd worden.
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb20" href="#pb20">20</a>]</span></p>
+<p><i>c.</i> Het voorschrift b) ontraadt te spellen <i>weereld</i> voor <i>wereld</i>, <i>Duidsch</i> voor <i>Duitsch</i>, <i>diedsch</i> voor <i>diets</i>, <i>begicht</i> voor <i>biecht</i>, omdat deze spelling, hoewel door de afleiding geboden, tegen andere regels aandruischt, en de woorden <i>weer</i> (man), <i>died</i> of <i>duid</i> (volk), <i>gi&euml;n</i> (zeggen) niet meer in gebruik zijn, zoodat de beteekenis door het wijzen op de grondwoorden niet duidelijker gemaakt, maar
+veeleer verduisterd zou worden.
+
+
+</p>
+<p><i>d.</i> De bepaling &raquo;zooveel de uitspraak toelaat&#8221; is aan beide deelen gemeen en stelt den geheelen regel onder dien der Beschaafde
+Uitspraak. Zij verbiedt te schrijven: <i>andbacht</i> voor <i>ambacht</i> en <i>ambt</i>; <i>heertog</i> voor <i>hertog</i>; <i>paarlemoeder</i> voor <i>paarlemoer</i>; <i>gezoekt</i>, <i>gekoopt</i>, voor <i>gezocht</i>, <i>gekocht</i> enz., omdat die vormen met de uitspraak in strijd en daardoor onduidelijk zijn.
+
+
+</p>
+<p><i>e.</i> Men zie vooral niet voorbij, dat de gestelde regel grootendeels dezelfde is, als die, welken men gewoonlijk den <i>Regel der Afleiding</i> noemt. Immers, onder meer, schrijft hij ook voor, de <i>afleiding</i> in acht te nemen. De benaming <i>Regel der Gelijkvormigheid</i> verdient echter de voorkeur; vooreerst omdat zij, op de bedoeling van den regel zinspelende, zijne strekking beter uitdrukt,
+en ook het in <i>a</i>) bedoelde omvat, hetwelk door den naam <i>Regel der Afleiding</i> buitengesloten wordt; en vervolgens, omdat men deze laatste uitdrukking noodig heeft als de benaming van een anderen regel,
+die werkelijk uitsluitend op de <i>afleiding</i> gegrond is.
+
+
+</p>
+<p><i>f.</i> De Regel der Gelijkvormigheid, ofschoon eigenlijk de bevordering der apperceptie ten doel hebbende, vult te gelijk meer dan
+&eacute;&eacute;ne leemte in den Regel der Uitspraak aan, doordien hij in vele gevallen, waar deze niet beslist, het gebruik der medeklinkers
+bepaalt. Dit heeft plaats, wanneer de sluitletters der <i>veranderlijke</i> woorden tot de <i>verwante</i> medeklinkers behooren, en wanneer in afleidingen en samenstellingen twee gelijke of verwante medeklinkers samentreffen; vergelijk
+boven <i>a</i> en <i>b</i>.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s50">50. Waar de Regel der Gelijkvormigheid voor de bepaling der sluitletters te kort schiet of zijne toepassing geheel nutteloos
+zou zijn, voornamelijk bij onverbuigbare woorden, wier vorm dikwijls ook niet uit de afleiding blijkt, is het rationeel die
+letters te kiezen, die het naast aan de uitspraak komen. Daar nu de zachte medeklinkers aan het einde der woorden geheel of
+bijna aan de verwante scherpe gelijk worden, eischt de Regel der Beschaafde Uitspraak het gebruik der scherpe in de onverbuigbare
+woorden. Daarom de <i>t</i> in <i>ooit</i>, <i>voort</i>, <i>voorts</i>, <i>want</i>, de <i>ch</i> in <i>doch</i>, <i>toch</i>, enz.
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb21" href="#pb21">21</a>]</span></p>
+<div class="blockquote">
+<p>Door <i>onverbuigbare</i> woorden (<i>indeclinabilia</i>) worden hier verstaan alleen die woorden, die <span class="letterspaced">van nature</span> onverbuigbaar zijn, als bijwoorden, voorzetsels, voegwoorden en tusschenwerpsels, niet de zoodanige, die tot eene klasse
+van verbuigbare woorden, als de zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden behoorende, alleen door toevallige omstandigheden
+niet verbogen worden. Het substantief <i>was</i> (cera) en het adjectief <i>kwijt</i> b.v. behooren niet tot de indeclinabilia, ofschoon beide geene verbuiging ondergaan.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s51">51. De <i>doelmatigheid</i> zou nog een anderen regel voorschrijven, wier opvolging de vlugge herkenning der woorden zeer zou bevorderen en dien men
+den <i>Regel der Onderscheiding</i> zou kunnen noemen. Deze zou eischen, dat gelijkluidende, maar in beteekenis verschillende woorden (<i>homoniemen</i>) door de spelling werden onderscheiden. Die eisch is echter in vele gevallen volstrekt onuitvoerbaar, en zou in andere tot
+eene geheel willekeurige spelling aanleiding geven, waardoor bovendien meestal tegen andere erkende regels zou worden gezondigd.
+Het is b.v. niet mogelijk <i>arm</i> (niet rijk) anders te schrijven dan <i>arm</i> (lichaamsdeel); het zou doenlijk zijn <i>zugt</i> (zware ademhaling) te onderscheiden van <i>zucht</i> (begeerte), maar hoe dan <i>zugt</i> of <i>zucht</i> (ziekte) als van beide verschillend te kenmerken? <i>Waaren</i> (koopgoederen) en (<i>wij</i>) <i>waren</i> zou, op zich zelf beschouwd, kunnen gaan, maar de <i>aa</i> strijdt tegen een erkenden regel, terwijl de willekeur hieruit blijkt, dat het evenzeer mogelijk zou zijn het eerste <i>waren</i> met &eacute;&eacute;ne, het tweede met twee <i>a</i>&#8217;s te schrijven. Doch hoewel de onderscheiding der homoniemen niet als regel kan voorgeschreven worden, is zij toch belangrijk
+genoeg om met recht te eischen, dat woorden, die tot nu toe verward zijn, voortaan, in weerwil van het gevestigd gebruik,
+verschillend worden gespeld, wanneer zulks buitendien reeds door een anderen regel gevorderd wordt. B.v. <i>delen</i> (planken) en <i>deelen</i> (gedeelten), <i>beren</i> (verscheurende dieren) en <i>beeren</i> (varkens), <i>sleepen</i> (doen slepen) en <i>slepen</i> (gesleept worden).
+
+</p>
+<p>52. De beide opgegeven regels, die der Beschaafde Uitspraak <span class="pagenum">[<a id="pb22" href="#pb22">22</a>]</span>en die der Gelijkvormigheid, vloeien, gelijk wij gezien hebben, onmiddellijk uit de natuur en de bestemming van het schrift
+voort. De bijzondere spelregels zijn &ograve;f toepassingen van die twee, &ograve;f zijn er onafhankelijk van. De beschouwing der voorschriften,
+die onmiddellijk uit de algemeene spelregels voortvloeien, ligt buiten het bestek van een programma, dat niet bestemd is om
+het geheele spellingstelsel te doen kennen, maar alleen om de grondslagen te leggen, waarop het stelsel behoort opgetrokken
+te worden, en bestaande geschillen te beslissen.
+
+</p>
+<p>53. Ook de voorschriften, welke niet in een onmiddellijk verband staan met de algemeene regels, kunnen hier niet ter sprake
+komen, dan voor zooverre zij door &eacute;&eacute;n beginsel, door een hoogeren regel, beheerscht worden, die wel is waar evenzeer als de
+bijzondere regels willekeurig is aangenomen, doch moet worden ge&euml;erbiedigd, indien men de spelling tegen stelselloosheid en
+tallooze inconsequenties behoeden wil. Die voorschriften betreffen de keus uit de paren van gelijkluidende letterteekens bij
+het schrijven van grondwoorden. Daar die letters, opgenoemd in <a href="#s47">&sect; 47</a>, voor veler oor en mond volkomen denzelfden klank vertegenwoordigen, kan de Regel der Beschaafde Uitspraak niet beslissen;
+terwijl de Regel der Gelijkvormigheid alleen eischt, dat men in een zelfde woord steeds dezelfde letters bezige, zonder de
+letters zelve te bepalen.
+
+</p>
+<p id="s54">54. Wanneer men de meeste dier bijzondere voorschriften onderling vergelijkt, dan blijkt het, dat het Nederlandsch den volgenden
+regel heeft aangenomen, dien men om den grondslag, waarop hij geheel steunt, den <i>Regel der Afleiding</i> kan noemen:
+
+</p>
+<p><i>Bij de keus der gelijkluidende letterteekens beslist de afleiding of de oudere vorm uit den tijd, toen de nu gelijk geworden
+klanken nog duidelijk onderscheiden konden worden, in die gevallen, waarin geene andere regels of bijzondere omstandigheden
+die keus onraadzaam maken.</i>
+<span class="pagenum">[<a id="pb23" href="#pb23">23</a>]</span></p>
+<p id="s55">55. Het kan hier de vraag niet zijn, of men niet beter zou gehandeld hebben met een der gelijkluidende letterteekens als overtollig
+weg te werpen; het is genoeg te weten, dat men zulks niet gedaan heeft en nu met het bestaande moet voortwerken. Het strikt
+genomen overtollige als ballast over boord te werpen, zou eene omwenteling zijn, wier nasleep niet te overzien ware; het verstandigst
+is den bestaanden toestand te eerbiedigen.
+
+</p>
+<p>56. Buitendien heeft die overvloed ook zijne goede zijde. Het bestaan van gelijkluidende letterteekens stelt dikwijls in staat
+om homoniemen door de spelling te onderscheiden; men denke aan <i>weken</i>, mv. van <i>week</i>, en <i>weeken</i>, ww.; aan <i>kolen</i> en <i>koolen</i>, <i>lijden</i> en <i>leiden</i>.
+
+</p>
+<p id="s57">57. Indien het schrijven overeenkomstig den ouderen vorm alleen een noodmiddel is, dat door de natuur van het schrift niet
+gevorderd, veeleer ontraden wordt, omdat het de spelling voor niet-taalkundigen moeilijk maakt, dan mag dat beginsel vooral
+niet worden toegepast in strijd met den Regel der Beschaafde Uitspraak.
+
+</p>
+<p id="s58">58. Doch hoewel de uitspraak steeds de hoogste wetgeefster in de spelling is en blijft, waartegen men zelfs ten gerieve der
+apperceptie niet zondigen mag, bestaan er eenige weinige gevallen, waarin het raadzaam is uitzondering te maken. In zeldzaam
+voorkomende woorden, waarin eene bijna niet merkbare verandering zou moeten plaats grijpen, mag de afleiding den boventoon
+hebben, wanneer daardoor de ware uitspraak en de juiste opvatting der woorden hersteld kan worden; b.v. <i>kerstmis</i> voor <i>kersmis</i>, <i>bestje</i> voor <i>besje</i>, <i>amechtig</i> voor <i>aamechtig</i>, <i>slaphakken</i> voor <i>slabbakken</i>. Dit mag te eer geschieden, wanneer het volk de ware of eene minder bedorven uitspraak bewaard heeft. Op dien grond is <i>Dinsdag</i>, oudtijds <i>Disendag</i> (verbasterd uit <i>Diesdag</i>), van den krijgsgod <i>Die</i>, te verkiezen boven <i>Dingsdag</i>, dat ten onrechte aan <i>ding</i> of <i>geding</i> doet denken.
+
+</p>
+<p id="s59">59. De laatst gestelde algemeene regel (die der <i>Afleiding</i>) is natuurlijk niet toereikend bij die woorden, wier afleiding <span class="pagenum">[<a id="pb24" href="#pb24">24</a>]</span>of oudere vorm geheel onbekend of onzeker is. Dit maakt een vierden algemeenen regel noodzakelijk, die door de Aesthetica
+ter wering van willekeur of onordelijkheid en ter bevordering van regelmaat wordt voorgeschreven: te weten den <i>Regel der Analogie</i>. Deze zal in de spelling aldus moeten luiden:
+
+</p>
+<p><i>Waar de drie bovengenoemde algemeene spelregels zwijgen, handelt men overeenkomstig de analogie; <span class="rm">d.i.</span> de woorden wier spelling noch door de uitspraak, noch door de gelijkvormigheid, noch door de afleiding wordt bepaald, worden
+op dezelfde wijze geschreven als andere, wier spelling met zekerheid bekend is en die oogenschijnlijk op overeenkomstige wijze
+gevormd zijn.</i>
+
+</p>
+<p>60. Daar de Regel der Analogie niet uit de natuur van het schrift voortvloeit, maar op gronden steunt, die buiten het gebied
+der grammatica liggen, zou het verkeerd zijn dien te laten gelden in strijd met een der vorige regels.
+
+</p>
+<p id="s61">61. De Aesthetica geeft nog een regel aan de hand, die in enkele twijfelachtige gevallen den doorslag kan geven en de balans
+naar de eene of andere zijde doen overhellen. In <a href="#s14">&sect; 14</a> is reeds aangemerkt, dat het schrift, ofschoon zelf op de uitspraak gegrond en daarvan afhankelijk, omgekeerd op de uitspraak,
+vooral van hen die eerst leeren lezen, terugwerkt en eenen invloed oefent, die zich veelal ook later doet gevoelen. De leerling
+toch ziet al de bestanddeelen van den woordklank even duidelijk vertegenwoordigd, en is daarom vanzelf geneigd al de letters
+even sterk te articuleeren, ook die welke in de gewone spreektaal maar flauw gehoord worden. Het schrift geeft dus uit zijnen
+aard aanleiding tot eene gedeeltelijk onnatuurlijke en gedwongene, dat wil zeggen <i>onwelluidende</i>, uitspraak. Waar de spelling vaststaat en door algemeen erkende regels bepaald is, kan het schrift zulk eene wanspraak niet
+voorkomen, en moet het aan den onderwijzer blijven overgelaten er zijne leerlingen tegen te waarschuwen, en te zorgen, dat
+zij geene gewoonte worde. Doch wanneer eene in dit opzicht betere <span class="pagenum">[<a id="pb25" href="#pb25">25</a>]</span>spelling mogelijk is, en&#8212;dit moet op den voorgrond blijven&#8212;door goede schrijvers is aangenomen; in die gevallen dus, waar
+geene eenparigheid in het schrijven bestaat en eene keus moet gedaan worden, is het ongetwijfeld rationeel die spelling te
+kiezen, die het minst tot eene verkeerde en wanluidende uitspraak aanleiding geeft. Op dat beginsel, welks deugdelijkheid
+wel door niemand zal in twijfel getrokken worden, laat zich een regel bouwen, welken men dien der <i>Welluidendheid</i> zou kunnen noemen. Vooraf dient echter uitgemaakt te worden, hoe ver deze reiken mag, en dit hangt ten deele af van het begrip,
+dat hier aan het woord <i>welluidend</i> moet gehecht worden.
+
+</p>
+<p id="s62">62. Het woord <i>welluidend</i> is hier natuurlijk niet in zijn algemeensten zin op te vatten; de vraag is slechts: wat is binnen de grenzen onzer eigene
+taal relatief welluidend te achten? Nu is in het oor van het beschaafde publiek elk woord betrekkelijk welluidend, wanneer
+het z&oacute;&oacute; wordt uitgesproken, als men gewoon is het door beschaafden te hooren uitspreken. Wat van die gewoonte afwijkt, klinkt
+&ograve;f plomp en dialectisch, &ograve;f gemaakt en pedant. Er kan dus geene sprake zijn van eene welluidendheid, de beschaafde uitspraak
+overtreffende, of van een regel, die leeren zou anders te spreken dan de gewoonte medebrengt.
+
+</p>
+<p>Een regel voor de welluidendheid kan derhalve slechts eene aanvulling zijn van den Regel der Beschaafde Uitspraak, en mag
+geen ander doel hebben dan op de naleving der voorschriften van dezen meer bepaaldelijk aan te dringen, die uitspraak te bevorderen
+en elke andere tegen te gaan. Wanneer men dit in het oog houdt, zal men den <i>Regel der Welluidendheid</i> in de volgende bewoordingen vervatten:
+
+</p>
+<p><i>Waar twee of meer verschillende spellingen in gebruik zijn, waarvan geene zich door een der vroeger behandelde regels geheel
+laat rechtvaardigen, is die te verkiezen, welke de beschaafde uitspraak het best vertegenwoordigt.</i>
+<span class="pagenum">[<a id="pb26" href="#pb26">26</a>]</span></p>
+<p>63. Hieruit vloeit bepaaldelijk voort, dat men buiten overwegende redenen, b.v. blootelijk om eene afleiding te doen kennen,
+die de duidelijkheid, de apperceptie, niet bevordert, in het schrift geene letters herstellen mag, die in de beschaafde uitspraak
+niet meer gehoord worden.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Volgens den Regel der Welluidendheid zijn b.v. de volgende schrijfwijzen goed te keuren: <i>thans</i>, <i>bijkans</i>, <i>Parijsche</i>, <i>Friesche</i>, <i>wijste</i>, <i>frischte</i>, <i>meisje</i>, <i>handje</i> enz., voor <i>than<span class="rm">d</span>s</i>, <i>bijkan<span class="rm">t</span>s</i>, <i>Parij<span class="rm">s</span>sche</i>, <i>Frie<span class="rm">s</span>sche</i>, <i>wijs<span class="rm">s</span>te</i>, <i>frisch<span class="rm">s</span>te</i>, <i>meisje<span class="rm">n</span></i>, <i>hand<span class="rm">t</span>je</i> enz.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>64. Eene letter, die niet afzonderlijk wordt uitgesproken, moet toch geacht worden aanwezig te zijn, indien zij invloed heeft
+op eene voorafgaande of volgende letter, zoodat deze bij gemis der eerstgenoemde anders zou luiden. Zoo moet men b.v. rekenen,
+dat in <i>straffen</i> de beide <i>f</i>&#8217;s gehoord worden, omdat <i>strafen</i> de uitspraak <i>str&aacute;-fen</i> voorstelt; in <i>geenszins</i> wordt, hoewel niemand <i>geens-zins</i> uitspreekt, de <i>s</i> toch gehoord, dewijl zij de volgende <i>z</i> verscherpt, zoodat het woord als <i>geensins</i> luidt.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s65">65. De bijzondere spelregels bestaan in voorschriften, die leeren, hoe men in de bijzondere gevallen te handelen heeft om
+getrouw te blijven aan de grondbeginselen, in de algemeene spelregels uitgedrukt. Daar die grondregels geput zijn uit de natuur
+en de bestemming van het schrift, kan hunne consequente toepassing schijnen eene volstrekte noodzakelijkheid te zijn, die
+het stellen van verscheidene nieuwe regels zou gebieden. Wanneer men echter in aanmerking neemt, dat het toepassen van nieuwe
+regels van de schrijvenden altijd eene grootere of geringere inspanning vordert, altijd lastig is, en dat eene ongewone spelling
+steeds een <span class="pagenum">[<a id="pb27" href="#pb27">27</a>]</span>onaangenamen indruk maakt, dan blijkt de onmogelijkheid eener strenge consequentie en de noodzakelijkheid eener <i>beperking</i> van de toepassing der grondbeginselen. Het zou derhalve, gelijk reeds in <a href="#s27">&sect; 27</a> en 28 is aangemerkt, eene dwaasheid wezen, indien een grammaticus meende, dat hij als het ware eene geheele omwenteling in
+een spellingstelsel zou kunnen te weeg brengen. Te recht heeft dan ook reeds <span class="smallcaps">Siegenbeek</span>, toen er nog geen gevestigd stelsel bestond, een regel gesteld, die de strekking had het aantal wijzigingen te beperken,
+en die gebood &raquo;acht te geven op het Gebruik&#8221;. Die regel, of dat beginsel, zal in onzen tijd nagenoeg aldus moeten luiden:
+
+</p>
+<p><i>De toepassing der beginselen, in de grondregels geleerd, is ondoenlijk in die gevallen, waarin zij eene veelomvattende wijziging
+der gebruikelijke spelling ten gevolge zou hebben. Door iedereen erkende en aangenomen regels, die de spelling bepalen van
+een groot aantal woorden, of van dezulke die, om zoo te zeggen, in elken volzin terugkeeren, al zij het ook dat zij door geenen
+der grondregels volkomen worden gerechtvaardigd, behooren ge&euml;erbiedigd te blijven, zoolang het gebruik niet vanzelf verandert.</i>
+
+</p>
+<p id="s66">66. Het spreekt vanzelf, dat deze regel evenmin onbepaald mag worden toegepast, maar beperkt blijft tot die gevallen, waar
+het Gebruik steunt op deugdelijke gronden, geldig in den tijd, toen het ontstond. Waar zulke gronden ontbreken, waar het Gebruik
+slechts een uitvloeisel is van begripsverwarring, van eene valsche etymologie of van eene verkeerde toepassing der analogie,
+daar heeft het van den aanvang af geene rechten gehad, maar staat met misbruik gelijk, en wordt ook door lengte van tijd niet
+gewettigd.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a.</i> Zoo is b.v. de spelling <i>thans</i> (uit <i>te hande</i>), met eene <i>h</i>, die niet meer gehoord wordt, door het Gebruik gewettigd, en <i>thands</i>, met eene <i>d</i> er in, zou het ook wezen, indien men algemeen z&oacute;&oacute; schreef, omdat men in <i>hand</i> <span class="pagenum">[<a id="pb28" href="#pb28">28</a>]</span>eene <i>h</i> en eene <i>d</i> hoort. De <i>ch</i> in <i>tusschen</i> is door het Gebruik gewettigd, omdat men, toen men begon z&oacute;&oacute; te schrijven, in dit woord werkelijk eene <i>ch</i> uitsprak. Niet gewettigd daarentegen is de schrijfwijze <i>Dingsdag</i>, als steunende op eene valsche etymologie, die den <i>Dinsdag</i> voor den dag der rechtsgedingen hield. Evenmin is de spelling <i>te samen</i> te verdedigen, ofschoon men misschien algemeen zoo uitspreekt, omdat die uitspraak slechts eene verkeerde toepassing is der
+analogie met <i>samenkomst</i>, <i>samenzijn</i> enz., waarin de <i>s</i> wettig is, als ontstaan zijnde uit <i>tz</i>.
+
+
+</p>
+<p><i>b.</i> Men heeft dit grondbeginsel tot de algemeene spelregels gerekend en den <i>Regel van het Gebruik</i> genoemd. Wel beschouwd echter voldoet het niet aan de eischen van een regel. Het beginsel heeft alleen voor den grammaticus
+waarde, niet voor het publiek; het <i>Gebruik</i> schrijft geene bepaalde regels voor, maar onderstelt, dat men eenparig zekere schrijfwijze volgt, die het niet aanbeveelt,
+maar slechts toestaat, en alleen gedwongen wettigt.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s67">67. Uit het lastige, dat het toepassen van ongewone regels inheeft, vloeit nog een beperkend beginsel voort, dat de grammaticus
+niet roekeloos verzaken mag. Onze spelling levert reeds een aantal moeilijkheden op, die even onloochenbaar als, zonder eene
+algeheele omwenteling, onvermijdelijk zijn. Vereischt nu het schrijven van het Nederlandsch vrij wat oplettendheid, dit bezwaar
+mag niet willekeurig en zonder eenig nut nog grooter gemaakt worden. Nieuwe spitsvondige onderscheidingen in de spelling,
+die geen practisch voordeel aanbrengen, niet met de beteekenis of het gebruik in verband staan, of niet door een erkenden
+regel ge&euml;ischt worden, mogen niet worden aanbevolen.
+
+</p>
+<p>Van een geheel anderen aard zijn de gevallen, waarin eene keuze moet plaats hebben tusschen twee gebruikelijke nagenoeg even
+goede schrijfwijzen; alsdan kan het uit den aard der zaak slechts eene kleinigheid, een onbeduidend iets wezen, dat den doorslag
+moet geven.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+<span class="pagenum">[<a id="pb29" href="#pb29">29</a>]</span></p>
+<p id="s68">68. Uit het vorenstaande volgt, dat er ten opzichte van de uitspraak drie&euml;rlei spelling bestaat:
+
+</p>
+<p>1. eene spelling, geheel overeenkomstig met de uitspraak, <span class="letterspaced">naar</span> of <span class="letterspaced">volgens</span> de uitspraak, d.i. geheel en al door den Regel der Beschaafde Uitspraak voorgeschreven, b.v. die van <i>al</i>, <i>as</i>, <i>bal</i>, <i>bast</i> enz., welke woorden met onze letters niet anders zouden kunnen geschreven worden;
+
+</p>
+<p>2. eene spelling, niet geheel <span class="letterspaced">volgens</span> de uitspraak, niet juist z&oacute;&oacute; door haar voorgeschreven, doch ook niet met haar in strijd, maar met haar <span class="letterspaced">vereenigbaar</span>, doordien de ware, gebruikelijke uitspraak, ten gevolge van den wederzijdschen invloed der letters op elkander, vanzelve
+volgt; vergelijk <a href="#s42">&sect; 42</a> en het slot van <a href="#s43">&sect; 43</a>. Tot deze soort van spelling behooren b.v. <i>abt</i>, <i>werelddeel</i>, <i>staatdame</i>, <i>geenszins</i>; en
+
+</p>
+<p>3. eene spelling, gedeeltelijk volstrekt <span class="letterspaced">strijdig</span> en <span class="letterspaced">onvereenigbaar</span> met de hedendaagsche uitspraak, maar door een wettig gebruik volstrekt gewild; b.v. <i>mens<span class="rm">ch</span>en</i>, <i>tuss<span class="rm">ch</span>en</i>, <i>t<span class="rm">h</span>ans</i>, <i><span class="rm">v</span>ijftig</i>, <i><span class="rm">z</span>estig</i>.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s69">69. De volgorde, waarin de Algemeene Spelregels ontvouwd zijn, is de natuurlijke; eene geheele omzetting zou zelfs onmogelijk
+wezen.
+
+</p>
+<p>De regel der Uitspraak moet noodwendig de rij openen. Daar het <i>schrift</i> de reproductie der woord<i>klanken</i> ten doel heeft (zie <a href="#s2">&sect; 2</a> en 3), is een letterschrift, dat den klank, de uitspraak, aanvankelijk althans, niet afbeeldt, iets volstrekt ondenkbaars,
+een onding. De Regel der Uitspraak is derhalve met het schrift gegeven, is de <i>Natuurwet der Spelling</i>. De eerste schrijvenden volgden dien noodwendig, ook omdat er geene woordenboeken of spraakkunsten bestonden, die hen leerden,
+geene gezaghebbende schrijvers, die hen noopten, anders te handelen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb30" href="#pb30">30</a>]</span></p>
+<p>De Regel der Uitspraak is niet slechts de eerste en oorspronkelijk de eenige, maar ook thans nog de algemeenste. Geen woord,
+welks spelling niet &ograve;f geheel en al, &ograve;f grootendeels door de uitspraak wordt geregeld; en al de regels, die moeten dienen
+om den Regel der Beschaafde Uitspraak, waar die te kort schiet, aan te vullen of te verklaren, ontleenen van dezen hunne kracht
+en beteekenis. Zelfs wanneer het Gebruik dwingt in strijd daarmede te handelen, geschiedt zulks op grond der uitspraak, namelijk
+ten gevolge eener verouderde.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a.</i> Van tallooze woorden, als <i>af</i>, <i>bel</i>, <i>doek</i>, enz., waarvan geene andere spelling denkbaar is, wordt deze geheel door de uitspraak geregeld. Van de overige woorden, waarbij
+ook andere regels moeten gehoord worden, bepaalt zij de groote meerderheid der letters; b.v. van <i>boekbinderskne<span class="rm">ch</span>ten</i>, <i>kuipershan<span class="rm">d</span>werk</i>, worden alleen de <i>ch</i> en de <i>d</i> niet rechtstreeks door de uitspraak voorgeschreven, dewijl ook <i>g</i> en <i>t</i> daaraan zouden beantwoorden.
+
+
+</p>
+<p><i>b.</i> De Regel der Gelijkvormigheid is op dien der Uitspraak gegrond en wil niets dan hetgeen de uitspraak wil. Hij eischt in <i>dag</i> eene <i>g</i>, en in <i>hoofddeel</i> twee <i>d</i>&#8217;s, alleen omdat men in <i>dagen</i> eene <i>g</i>, en in <i>hoofd</i> en <i>deel</i> beide eene <i>d</i> hoort.&#8212;De Regel der Afleiding steunt op de uitspraak. Hij wil twee <i>e</i>&#8217;s in <i>deelen</i> (gedeelten), doch &eacute;&eacute;ne in <i>delen</i> (planken), alleen omdat die woorden voorheen verschillend luidden, het eene <i>dail</i>, het andere <i>dil</i>.&#8212;De Regel der Analogie ontleent zijne kracht aan dien der Afleiding, en berust dus middellijk op de uitspraak; terwijl die
+der Welluidendheid eeniglijk uitgaat van de onderstelling, dat het schrift de uitspraak voorstelt.&#8212;Zelfs in die gevallen,
+waarin het niet raadzaam is het gevestigd Gebruik te trotseeren, doet de uitspraak zich gelden. Men schrijft <i>tusschen</i> met eene <i>ch</i>, en <i>thans</i> met eene <i>h</i>, alleen omdat men vroeger die <i>ch</i> en <i>h</i> werkelijk uitgesproken heeft, dus inderdaad alweder op grond der uitspraak. Deze doet derhalve allerwegen hare kracht gevoelen.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s70">70. De Regel der Uitspraak overheerscht ook alle andere regels, zoodra deze eene spelling voorschrijven, volstrekt onvereenigbaar
+met de uitspraak; hij wijkt alleen voor het onverzettelijk Gebruik (vergel. <a href="#s68">&sect; 68</a>, n&ordm;, 3).
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Men schrijft volgens den Regel der Beschaafde Uitspraak: <i>abdij</i>, <i>ambt</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb31" href="#pb31">31</a>]</span><i>herberg</i>, <i>behendig</i>, <i>overtollig</i>, <i>gekocht</i>, <i>wierook</i>, <i>bruiloft</i>, hoewel de Regel der Gelijkvormigheid of die der Afleiding <i>abtij</i>, <i>andbacht</i>, <i>heerberg</i>, <i>behandig</i>, <i>overtallig</i>, <i>gekoopt</i>, <i>wijrook</i>, <i>bruidloopt</i> zou vorderen.
+
+
+</p>
+<p>Een strijd tusschen den Regel der Analogie en dien der Beschaafde Uitspraak is uit den aard der zaak ondenkbaar, dewijl de
+eerste alleen dan spreekt, als de laatste zwijgt. Hetzelfde is het geval met den regel der Welluidendheid, die eeniglijk strekt
+om de overeenstemming van het schrift met de uitspraak te bevorderen.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s71">71. Aan den Regel der Gelijkvormigheid komt &egrave;n om zijn uitgestrekt gebied &egrave;n om zijne nuttigheid de tweede rang toe. Men zal
+dit gereedelijk erkennen, als men bedenkt, dat hij de spelling van alle afgeleide en samengestelde woorden, en van alle verbuigbare
+woorden op <i>b</i>, <i>p</i>, <i>d</i>, <i>t</i>, <i>g</i> en <i>ch</i> regelt, dus wijd en zijd heerscht, en dat hij moet strekken om de duidelijkheid, de gemakkelijke herkenning der woorden en
+hunner beteekenis te bevorderen, en derhalve van uitgebreid nut is.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Men vergete vooral niet, dat de Regel der Gelijkvormigheid, onder meer, ook gebiedt de afleiding te volgen in al die gevallen,
+waarin zulks aan de duidelijkheid kan bevorderlijk wezen, en dat hij uit dien hoofde ook de regels omvat, die men voorheen
+onder den Regel der Afleiding stelde. Inderdaad wordt derhalve aan de Afleiding de tweede rang toegekend, namelijk voor zooverre
+hare inachtneming nuttig is.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s72">72. Is het volgen van den Regel der Uitspraak volstrekt onvermijdelijk en de naleving van dien der Gelijkvormigheid hoogst
+nuttig, van een anderen aard is het in acht nemen der drie volgende grondregels. Dit zou niet volstrekt noodzakelijk zijn,
+en het nut daarvan bestaat slechts in de regeling van zaken, die tamelijk onverschillig zouden wezen, indien orde en regelmaat
+niet ook in de Spelling wenschelijke eigenschappen waren. De Regel der Afleiding, zooals deze hier beperkt is, die der Analogie
+en der Welluidendheid, <span class="pagenum">[<a id="pb32" href="#pb32">32</a>]</span>vervullen geene onmisbare behoeften, brengen geene gemakken aan, maar leveren de voorwerpen van weelde, die eene doelmatig
+ingerichte woning tot een aangenaam verblijf kunnen maken, en die van de beschaving en den smaak der bewoners getuigen.
+
+</p>
+<p>Onder deze komt aan den Regel der Afleiding de eerste plaats toe, omdat zijn gebied, ook na aftrek van alles wat onder den
+Regel der Gelijkvormigheid is gebracht, nog groot blijft. Hij regelt o.a. de spelling der vele woorden, waarin <i>ij</i>&#8217;s en <i>ei</i>&#8217;s, en in opene lettergrepen heldere <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s voorkomen. Dan moet de Regel der Analogie volgen, omdat deze zich op de Afleiding beroept en van haar al zijne kracht ontleent;
+zoodat voor den Regel der Welluidendheid, welke, evenals die der Analogie, slechts zelden te pas komt, de laatste rang overblijft.
+
+</p>
+<p>Van het Gebruik, dat, hoe machtig ook, geen regel is, maar de toepassing der eigenlijke regels beperkt, kon natuurlijk eerst
+melding worden gemaakt, nadat men de kracht en strekking van deze had leeren kennen.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb33" href="#pb33">33</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Tweede afdeeling.</h2>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">Over de bijzondere spelregels, waaromtrent verschil van gevoelen bestaat.</h3>
+<p>Daar de Redactie, om redenen in het Voorbericht en in <a href="#s27">&sect; 27</a> en 28 opgegeven, voor de door haar te volgen schrijfwijze de in Noord-Nederland gebruikelijke spelling als uitgangspunt heeft
+aangenomen, en deze genoegzaam bekend mag geacht worden, heeft zij het overtollig gerekend het geheele spellingstelsel te
+ontvouwen. Deze Tweede Afdeeling bevat dus slechts eene opgave der verbeteringen, die haar wenschelijk zijn voorgekomen, benevens
+eene vermelding van de keuze, die zij gemeend heeft te moeten doen uit de onderscheidene spellingen, ten opzichte waarvan
+onder onze letterkundigen verschil van gevoelen bestaat.
+
+
+</p>
+<div class="div3">
+<h4>De klinkers.</h4>
+<p id="s73">73. De verlenging der <i>a</i> en <i>u</i> in geslotene lettergrepen geschiedt <span class="pagenum">[<a id="pb34" href="#pb34">34</a>]</span>buiten twijfel op de meest gepaste wijze door verdubbeling. De spelling <i>aa</i> en <i>uu</i> beantwoordt zoowel aan de uitspraak, als zij door de analogie gewettigd en door de etymologie niet gelogenstraft wordt. Zij
+verdient dus zeer zeker de voorkeur boven <i>ae</i> en <i>ue</i>. <i>Aa</i> stelt denzelfden zuiveren klank voor, die door <i>a</i> wordt aangeduid. Bij <i>ae</i> is men geneigd te denken aan de naar <i>e</i> trekkende uitspraak der landlieden in sommige streken van Zuid-Holland en Zeeland; de Vlaamsche <i>a</i> zou door <i>ao</i> moeten afgebeeld worden. Vergelijk <i>Taalgids</i>, IV, blz. 54&#8211;64.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s74">74. De spelling <i>blaauw</i>, <i>flaauw</i> enz. stelt eene uitspraak voor, die niet de gewone is, in het oor der groote meerderheid onaangenaam klinkt, en stellig niet
+tot de beschaafde gerekend wordt. Het komt ons derhalve niet raadzaam voor, eene spelling te bestendigen, die te recht door
+velen wordt afgekeurd, en voor wier behoud geene andere reden is aan te voeren dan een gebruik, dat op geene taalkundige gronden
+steunt en daarom, als strijdig met de beschaafde uitspraak, geen recht van bestaan heeft; vergelijk <a href="#s66">&sect; 66</a>. Wij schrijven derhalve <i>blauw</i>, <i>flauw</i>, <i>gauw</i>, <i>grauw</i>, <i>klauw</i>, <i>lauw</i>, <i>nauw</i>, <i>pauw</i>, <i>rauw</i>, <i>knauwen</i>, <i>krauwen</i> enz. met <i>au</i>. Zoodoende heft men het geheel willekeurige verschil met de gebruikelijke schrijfwijze <i>dauw</i> en <i>kauw</i> op, die meer in overeenstemming is met de gewone uitspraak, welke veeleer <i>ou</i> dan <i>aau</i> doet hooren.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s75">75. Onder de regels, omtrent wier toepassing de gevoelens der taalkundigen uiteenloopen, staan die aangaande de verdubbeling
+der <i>e&#8217;s</i> en <i>o&#8217;s</i> in opene lettergrepen bovenaan. <span class="pagenum">[<a id="pb35" href="#pb35">35</a>]</span><span class="smallcaps">Siegenbeek</span> en <span class="smallcaps">Weiland</span> volgden daarbij de uitspraak, welke heerschte, of geacht werd te heerschen, in die streken, waar de genoemde letters op twee&euml;rlei
+wijze, met den zoogenoemden zachten of met den scherpen klank, worden uitgesproken. Hunne handelwijze was natuurlijk. Immers
+de verdubbeling der letterteekens moest dienen om de meer gerekte, naar een tweeklank zweemende uitspraak der scherpe <i>e</i> en <i>o</i> van den eenigszins korteren, meer gelijkmatigen klank der zachte voor het oog te onderscheiden. Juist dat verschil in de
+uitspraak had het eerst het verschil in de natuur dier letters doen opmerken, terwijl de studie der Germaansche talen te hunnen
+tijde nog niet ver genoeg gevorderd was om den diepliggenden oorsprong van dat verschil te leeren kennen. Zij konden nog niet
+tot de oorzaken opklimmen en moesten dus hun onderzoek tot de gevolgen beperken. De uitspraak echter is in dit geval geen
+onfeilbaar en toereikend richtsnoer. Dit blijkt onder andere uit de wijze, waarop <span class="smallcaps">Siegenbeek</span> genoodzaakt was te werk te gaan bij de woorden, waaromtrent hij bij de schrijvers verschil van gevoelen gevonden had, en
+die hij daarom achter zijne <i>Verhandeling over de Spelling</i> aan een bijzonder onderzoek onderwierp. Bij al die woorden was hij verplicht de schrijvers, die het onderscheid in de uitspraak
+door hunne spelling uitdrukten, te raadplegen, hunne getuigenissen te wikken en te wegen, en als het ware de stemmen v&oacute;&oacute;r
+en tegen te tellen. Waar men in eene wetenschap tot eene stemopneming zijne toevlucht moet nemen, is de evidentie der waarheid
+niet groot; maar vooral hier bleek duidelijk de zwakheid van den grondslag, waarop gebouwd werd. Als men dat groote vijftigtal
+artikels naleest, ziet men, dat niet alleen schrijvers, op verschillende plaatsen woonachtig, in hun oordeel over de uitspraak
+van dezelfde woorden onderling verschilden, maar ook dat velen zich zelven niet gelijk bleven. Men moge dit laatste verschijnsel
+aan slordige correctie willen toeschrijven, het bewijst in allen gevalle, dat de ware uitspraak niet z&oacute;&oacute; kennelijk van <span class="pagenum">[<a id="pb36" href="#pb36">36</a>]</span>de valsche onderscheiden was, dat de corrector zich niet vergissen kon. Doch volstrekt onloochenbaar is het verschil tusschen
+de uitspraak van dezelfde woorden in verschillende gewesten en steden. Volgens het beweren van <span class="smallcaps">Siegenbeek</span> zelven worden <i>heeten</i>, <i>keten</i>, <i>menigte</i>, <i>smeeken</i>, <i>spenen</i>, <i>betoogen</i>, <i>genoot</i>, <i>klooven</i>, <i>loochenen</i>, <i>nopen</i>, <i>personen</i> en <i>schromen</i> in Rotterdam anders dan in Zeeland uitgesproken; terwijl men in deze provincie zoowel <i>poogen</i> als <i>pogen</i> en te Rotterdam zoowel <i>tonen</i> als <i>toonen</i> zou hooren<a class="noteref" id="xd0e3247src" href="#xd0e3247">1</a>. Dat er ten opzichte van andere woorden reeds in de laatste helft der zestiende eeuw eene dergelijke onzekerheid bestond,
+kan men opmaken uit het woordenboek van <span class="smallcaps">Kiliaan</span>, die aan de uitspraak bijzondere aandacht schonk en zich gehouden achtte een aantal woorden, als <i>deren</i>, <i>kelen</i>, <i>nering</i>, <i>peren</i>, <i>scheren</i>, <i>smeren</i>, <i>teeder</i>, <i>telen</i>, <i>teren</i>, <i>weren</i>, <i>zweren</i>, <i>zweven</i>, <i>bogen</i>, <i>boren</i>, <i>dolen</i>, <i>smoken</i> enz. onder de beide vormen op te teekenen.
+
+</p>
+<p>Uit het aangevoerde blijkt overtuigend, dat het verschil in de werkelijke uitspraak der woorden, hetwelk vroeger het geheele
+land door moet geheerscht hebben, maar zich thans tot zekere streken en steden bepaalt, voor de spelling slechts een onzekeren
+grondslag kan uitmaken. Daarbij is het te voorzien, dat het eenmaal geheel zal ophouden. Men heeft om die redenen naar een
+ander beginsel om te zien, dat in substantie dezelfde uitkomsten oplevert, maar niet aan verandering onderhevig is, niet dreigt
+geheel te verdwijnen, en dat in de gevallen, waar verschil van uitspraak bestaat, op deugdelijke gronden kan beslissen. Zoodanig
+beginsel vinden wij gelukkig in den verschillenden oorsprong der <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s. Door de onderzoekingen der nieuwere taalkundigen namelijk is gebleken, dat de talen van den Indo-Germaanschen <span class="pagenum">[<a id="pb37" href="#pb37">37</a>]</span>volksstam oorspronkelijk slechts drie vocalen, <i>a</i>, <i>i</i> en <i>u</i> (lees: <i>oe</i>) bezaten, en dat al de overige klinkers, ook de <i>e</i> en <i>o</i>, uit die grondvocalen en de daaruit samengestelde tweeklanken ontstaan zijn; zie onder anderen <span class="smallcaps">Bopp</span>, <i>Vergl. Gramm. des Sanskrit, Send etc.</i> &sect;&sect; 1&#8211;104. Deze stelling is de spil, waarom het gansche vocaalstelsel, ook dat der Germaansche talen, draait; met haar kunnen
+alle verschijnselen op het gebied der klankleer in genoemde talen natuurlijk en ongedwongen verklaard worden; zonder haar
+blijft alles duisternis en verwarring<a class="noteref" id="xd0e3338src" href="#xd0e3338">2</a>. Doch al wil men haar ook al niet voor alle Indo-Germaansche <span class="pagenum">[<a id="pb38" href="#pb38">38</a>]</span>talen als geldig erkennen, ten opzichte van het Nederlandsch is zij niet te loochenen. Immers het kan, op weinig uitzonderingen
+na, aangetoond worden, uit welke van die grondklanken onze <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s ontstaan zijn, terwijl de weinige gevallen, waarin men dat niet kan, worden aangetroffen bij het betrekkelijk geringe getal
+woorden, wier ouderen vorm men tot nog toe niet heeft kunnen ontdekken.
+
+</p>
+<p>De verschillende oorsprong der <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s is de oorzaak van het onderscheid tusschen de zachte en de scherpe uitspraak. Eene vergelijking der Nederlandsche woorden,
+waarin <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s voorkomen, met dezelfde of verwante woorden, hetzij in onze eigene taal, hetzij in andere oudere of nieuwere Germaansche
+talen, leert, dat de <i>e</i> en <i>o</i> beide drie&euml;rlei oorsprong hebben: dat de <i>e</i> eene wijziging van <i>i</i>, <i>a</i> of <i>ai</i>, en de <i>o</i> van <i>u</i> (oe), <i>a</i> of <i>au</i> is. Verder blijkt, dat de lange heldere of opene <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s uit de enkelvoudige, oorspronkelijke klinkers <i>a</i>, <i>i</i> en <i>u</i> (oe) ontstaan, juist diegene zijn, waaraan algemeen, behalve natuurlijk in de <span class="pagenum">[<a id="pb39" href="#pb39">39</a>]</span>gevallen waar verschil bestaat, de zoogenaamde <i>zachtlange</i> klank wordt toegekend; terwijl de ineengesmolten tweeklanken <i>ai</i> en <i>au</i> aan erkende <i>scherplange</i> <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s beantwoorden.
+
+</p>
+<p>Door deze waarneming worden bijna alle verschijnsels, die men in de geschiedenis onzer <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s en in hare verwisseling met andere klanken opmerkt, volkomen opgehelderd. Zij verklaart vooreerst, hoe het komt, dat men
+die letters in verscheidene gewesten op twee&euml;rlei wijze uitspreekt, en waarom de scherpe daar langer zijn dan de zachte en
+nog een zweem van een tweeklank hebben.&#8212;Vervolgens, waarom de zachtlange <i>&eacute;</i> met <i>a</i> en <i>i</i> en met de korte <i>&egrave;</i>, en de zachtlange <i>&oacute;</i> met de korte <i>&ograve;</i> afwisselt, b.v. in <i>stad</i>&#8212;<i>steden</i>, <i>vagen</i>&#8212;<i>vegen</i>, <i>gift</i>&#8212;<i>geven</i>, <i>nicht</i>&#8212;<i>neef</i>, <i>spel</i>&#8212;<i>spelen</i>, <i>gebed</i>&#8212;<i>gebeden</i>; <i>ik kom</i>&#8212;<i>zij komen</i>, <i>lot</i>&#8212;<i>loten</i>; en waarom de scherplange <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s met de tweeklanken <i>ei</i> (ai) en <i>ou</i> (au) verwisseld worden, b.v. in <i>gereed</i> en <i>bereiden</i>, <i>breed</i> en <i>verbreiden</i>, <i>boom</i> en <i>bouwen</i>, <i>troost</i> en <i>vertrouwen</i>.&#8212;Die waarneming eindelijk verklaart in vele gevallen, hoe het komt, dat een zelfde woord op twee&euml;rlei wijze wordt uitgesproken,
+daar zij aantoont, dat men dan meestal twee verschillende woorden verward en voor hetzelfde gehouden heeft; b.v. <i>beer</i> (ursus) en <i>beer</i> (verres); <i>deel</i> (pars) en <i>deel</i> (asser); <i>klooven</i> (doen splijten) en <i>kloven</i> (imperf. van <i>kluiven</i> en meerv. van <i>kloof</i>); <i>toonen</i> (lichaamsdeelen) en <i>tonen</i> (klanken).
+
+</p>
+<p id="s76">76. De Redactie, het een en ander in aanmerking nemende, heeft besloten den oorsprong der <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s als grondbeginsel der vocaalspelling aan te nemen. Zij meent hare redenen aldus kortelijk te kunnen samenvatten:
+
+</p>
+<p>De ware uitspraak der <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s is niet op te maken uit de vroegere schrijfwijze, noch uit de uitspraak der hedendaagsche dialecten, omdat het blijkt,
+dat het in beide aan volkomene overeenstemming ontbreekt. Bovendien neemt het onderscheid tusschen den zachten en den scherpen
+klank dagelijks af, wordt daardoor steeds onzekerder en zal waarschijnlijk <span class="pagenum">[<a id="pb40" href="#pb40">40</a>]</span>eenmaal geheel verdwijnen, gelijk het in sommige streken, en daardoor, streng genomen, in de zoogenoemde beschaafde uitspraak,
+reeds heeft opgehouden te bestaan. Daarentegen is de verschillende oorsprong der klinkers een onveranderlijk en onloochenbaar
+feit, hetwelk als oorzaak van het onderscheid in de uitspraak, grootendeels tot dezelfde uitkomsten leidt, en geheel tot dezelfde
+leiden zou, indien er nooit verwarring en verwisseling van klanken had plaats gehad.
+
+</p>
+<p>Daar het niet te loochenen is, dat de onderscheidene dialecten ten opzichte van een aantal woorden uiteenloopen, zou men genoodzaakt
+zijn uit de verschillende tongvallen eene keus te doen. Wie of wat zal die keus bepalen? Aan welk gewest zal de eer te beurt
+vallen aan al de Nederlanden de wet voor te schrijven? Zal het Oost- of West-Vlaanderen, Brabant of Antwerpen, Zeeland of
+Maasland, Zutfen of Overijsel wezen? Daarentegen is de oorsprong der <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s een feit, dat voor alle gewesten en tongvallen hetzelfde is. Geen dialect, of het geeft onloochenbare blijken van onderlinge
+verwisseling van zacht en scherp; ook het Groningsche, waarin anders het verschil wel het duidelijkst uitkomt en men uit dien
+hoofde het minst verwarring zou verwachten. Zoo is het b.v. volkomen zeker, dat de klinkers in (<i>ik</i>) <i>weet</i> en (<i>wij</i>) <i>weten</i> oorspronkelijk verschilden, dat de <i>e</i> van het enkelvoud vroeger <i>ai</i>, die van het meervoud <i>i</i> was; en toch worden beide thans overal op dezelfde wijze uitgesproken, in het Groningsch scherp, als <i>ei</i> of <i>ij</i>, in <i>ik weit</i>, <i>wij weiten</i>; elders zacht, in <i>ik weet</i> niet anders dan in <i>wij weten</i>. Welke stad of landstreek zou aan de overige bewoners van Nederland hare verkeerdheden willen opdringen of omgekeerd die
+van andere willen overnemen! Neemt men echter den oorsprong der <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s als grondslag aan, dan behoeft er geene keus gedaan te worden, waardoor iemand zich verongelijkt kan rekenen; men is dan
+billijk jegens allen, ook jegens de velen, die geen onderscheid in de uitspraak meer maken, en die de <span class="pagenum">[<a id="pb41" href="#pb41">41</a>]</span>onderscheiding der zachte en scherpe <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s als een last beschouwen.
+
+</p>
+<p>Al mocht men eenparig besluiten de uitspraak van eene bijzondere landstreek of plaats als wetgeefster te erkennen, die maatregel
+zou ontoereikend bevonden worden. Vooreerst kunnen de bewoners van andere plaatsen die uitspraak niet leeren kennen, zonder
+zich daar een geruimen tijd metterwoon te vestigen, terwijl ieder, die wil, zich in zijn studeervertrek van den oorsprong
+der <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s kan vergewissen. Doch er is iets dat meer afdoet. In de schrijftaal komen een aantal woorden voor, die niet algemeen zijn,
+die op de eene of andere plaats niet gebezigd worden. Hoe zal men handelen met de woorden, die in het bevoorrechte dialect
+niet gebruikt worden? en hoe met dezulke, die in het geheel niet meer tot de volkstaal behooren en waarvan dus de ware uitspraak
+volstrekt onbekend is? Ten aanzien van zoodanige woorden zou het aangenomen beginsel ontoereikend zijn; en naar welk kenmerk
+dan te werk te gaan? Daarentegen geeft de oorsprong der <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s een kenmiddel aan de hand, dat uit zijnen aard op alle woorden toepasselijk is, dat voor de dialecten, op weinige uitzonderingen
+na, dezelfde uitkomsten geeft, en dat ten minste voor alle taalbeoefenaars, ook in de streken waar geen onderscheid meer gehoord
+wordt, toegankelijk is.
+
+</p>
+<p>Het schrijven naar de uitspraak zou altijd gegrond blijven op feilbare waarnemingen van bijzondere individuen, wien het aan
+fijnheid van gehoor kan ontbreken. Het spellen naar den oorsprong der <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s is gegrond op het onderscheid tusschen <i>a</i>, <i>i</i>, <i>u</i> (oe), <i>ai</i> en <i>au</i>, klanken, die onderling zoozeer verschillen, dat daarbij geene vergissing en verwisseling kon plaats grijpen; het stelt bovendien
+de spelling meer onmiddellijk in verband met de afleiding, en kan zoodoende in vele gevallen het recht verstand der woorden
+bevorderen. Om den oorsprong der <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s te leeren kennen, moet men wel is waar dikwijls de verwante talen raadplegen; doch het zou eene geheel verkeerde beschouwing
+<span class="pagenum">[<a id="pb42" href="#pb42">42</a>]</span>wezen, indien men het spellen naar de uitkomsten, die zij opleveren, wilde aanmerken als eene navolging van het vreemde. Dat
+raadplegen geschiedt alleen om te weten, hoe onze eigene taal in overoude tijden gesproken is; de onze kan op hare beurt aan
+andere talen dezelfde diensten bewijzen. Als wij b.v. aan <i>beenen</i> en <i>boomen</i> scherpe klinkers toeschrijven, is zulks niet, omdat het Hoogduitsch <i>bein</i> en <i>baum</i> zegt, maar omdat wij o.a. door het Hoogduitsch weten, dat onze eigene voorouders eenmaal <i>bain</i> en <i>baum</i> hebben uitgesproken; de spelling <i>beenen</i> en <i>boomen</i> berust derhalve inderdaad op verschijnselen in onze eigene taal. Vergelijk hier <i>Taalgids</i>, VI, blz. 153 v.
+
+</p>
+<p id="s77">77. De Redactie erkent, dat de dubbele vocaalspelling niet zonder last is voor het practische gebruik; zij behoudt ze evenwel,
+omdat zij meent het bestaande niet te mogen afbreken en geene groote veranderingen, maar alleen verbeteringen in de toepassing
+van erkende regels te moeten voorstellen. Daarom heeft zij er niet aan gedacht om ze ook op de <i>a</i> en <i>u</i> toe te passen, en b.v. naast <i>va-der</i>, <i>za-del</i>, <i>u-ren</i> enz. <i>jaa-ren</i>,<i> daa-den</i>, <i>wij vuu-ren</i> enz. te schrijven, ofschoon daarvoor gelijke redenen bestaan als voor de spelling <i>bree-de</i>, <i>boo-men</i> enz. Aan die bedoeling is het mede toe te schrijven, dat zij het spellen overeenkomstig den oorsprong der <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s tot de stamlettergrepen wil beperken, maar ten opzichte van de achtervoegsels naar den klemtoon wenscht te werk te gaan.
+Volgens dit beginsel acht zij, <i>dat de achtervoegsels, die &ograve;f steeds &ograve;f somtijds den vollen klemtoon hebben, met eene dubbele vocaal behooren geschreven te
+worden, terwijl een enkel letterteeken toereikend is in die, welke nimmer den vollen klemtoon bekomen</i>. In het eerste geval verkeert het achtervoegsel <i>-loos</i>, hetwelk in <i>goddel&oacute;&oacute;s</i>, <i>zedel&oacute;&oacute;sheid</i>, <i>zondel&oacute;&oacute;sheid</i> enz. den vollen klemtoon bekomt; vervolgens de bastaarduitgangen <i>-eeren</i>; <i>-eel</i> en <i>-ees</i>, die steeds den klemtoon hebben: <i>regeeren</i>, <i>kasteelen</i>, <i>Japanneezen</i>. Tot het tweede geval behoort <i>-heid</i>, mrv. <i><span class="corr" id="xd0e4056" title="Bron: heden">-heden</span></i>, dat nooit den vollen <span class="pagenum">[<a id="pb43" href="#pb43">43</a>]</span>klemtoon heeft. Op die wijze eerbiedigt men het bestaande gebruik, waarin de schrijfwijze <i>-eelen</i> reeds is aangenomen, en die van <i>-eezen</i> meer en meer begint door te dringen. Men wijkt alleen af in de spelling <i>-eeren</i>; doch voor de dubbele vocaal in dit achtervoegsel hebben zich sedert lang vele stemmen doen hooren, gelijk zij dan ook reeds
+door <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> en zijne volgelingen erkend is. Inderdaad, wanneer men bedenkt, dat dit suffix altijd met een zwaren toon wordt uitgesproken;
+dat die uitspraak reeds van de oudste tijden dagteekent, blijkens het Middelnederlandsch, waarin men (gelijk nog heden in
+het Hoogduitsch) gewoonlijk <i>-ieren</i> schreef; en dat de <i>ie</i> destijds nog een tweeklank was: dan schijnt alles er voor te pleiten om in dezen het voorbeeld van <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> te volgen.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Een achtervoegsel <i>-eet</i>, welks bestaan door enkelen beweerd wordt, is bij de Redactie onbekend. In al de woorden, op <i>-eet</i> eindigende, die zij zich kan te binnen brengen, behoort de <i>e</i> tot den stam des woords, en kan alleen de <i>t</i> als achtervoegsel worden beschouwd. Deze is in <i>paracleet</i>, <i>po&euml;et</i>, <i>profeet</i>, en ook in <i>komeet</i> en <i>planeet</i>, een overblijfsel van het Grieksche suffix <span class="Greek" lang="el">-&#964;&#951;&#962;</span>, lat. <i>-ta</i>, waarmede meestal mansnamen gevormd worden; in <i>compleet</i>, <i>concreet</i>, <i>discreet</i>, <i>secreet</i>, van het Latijnsche suffix <i>-tus</i>, <i>-ta</i>, <i>-tum</i>, dat verl. deelw. vormt. Daar er geene suffixen <span class="Greek" lang="el">-&#951;&#964;&#951;&#962;</span>, <i>-etus</i> enz. bestaan, is bij de woorden op <i>-eet</i> niet de regel voor de achtervoegsels, maar die voor de stammen van toepassing. De Redactie schrijft daarom met &eacute;&eacute;ne <i>e</i>: <i>po&euml;ten</i>, <i>profeten</i>, <i>concrete</i>, <i>complete</i> enz.; en om gelijke redenen met &eacute;&eacute;ne <i>o</i>; <i>astronomen</i>, <i>oeconomen</i>, <i>horoscopen</i>, <i>telescopen</i>, <i>philanthropen</i>, <i>misanthropen</i>, <i>heliotropen</i>, <i>theologen</i>, <i>philologen</i>, enz. waarin <i>noom</i>, <i>scoop,</i> <i>anthroop</i>, <i>troop</i> en <i>loog</i> verbasteringen van geheele woorden, niet van achtervoegsels zijn.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>78. Slechts schijnbaar bestaat hier eene inconsequentie; in den grond wordt bij de stamlettergrepen hetzelfde beginsel gehuldigd
+als bij de achtervoegsels, alleen met beperking in de toepassing. Dat beginsel is de zooveel mogelijk juiste afbeelding der
+uitspraak. Immers de verdubbeling der letters moest aanvankelijk dienen om de scherpe <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s, uit tweeklanken ontstaan, te kenmerken als langer dan de zachte, die als wijzigingen van de enkelvoudige klinkers <i>a</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb44" href="#pb44">44</a>]</span><i>i</i> en <i>u</i> (oe) korter waren. De verdubbeling bedoelde kennelijk het voorstellen van een langen, gerekten klank, en het is alleen ten
+gevolge van het onderling meer gelijk worden der zachte en scherpe <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s, dat het doel thans niet meer zoo in het oog loopt.
+
+</p>
+<p>Aan de werking van den klemtoon is het toe te schrijven, dat het onderscheid tusschen zacht en scherp in sommige streken en
+in de beschaafde uitspraak geheel uitgewischt is. De klemtoon, wanneer hij rust op opene lettergrepen, brengt vanzelf mede,
+dat de daarin voorkomende vocalen alle even lang worden uitgesproken, onverschillig, of zij uit klinkers dan wel uit tweeklanken
+ontstaan zijn. Daarom wil het gebruik in opene eenlettergrepige woorden de verdubbeling van den klinker, al is die niet scherp,
+b.v. in <i>thee</i>, <i>vloo</i>, <i>zoo</i>. Daarentegen is de quantiteit in lettergrepen, die slechts den halven toon hebben, of geheel toonloos zijn, merkelijk geringer,
+ook wanneer zij tweeklanken zijn, b.v. in <i>waarheid</i>, <i>waarlijk</i>, <i>arbeid</i>, <i>armoede</i>; voor de zoodanige wordt de dubbele vocaal algemeen te zwaar geacht. Daarom wil het gebruik sinds lang eene enkele <i>e</i> in <i>-heden</i>, meerv. van <i>-heid</i>, ofschoon die <i>e</i> uit <i>ei</i> ontstaan en dus scherp is; daarom wil het de enkele <i>i</i> in <i>-isch</i>, niettegenstaande in dit achtervoegsel de klank gehoord wordt, die in gesloten lettergrepen steeds door <i>ie</i> wordt voorgesteld; daarom verliezen de achtervoegsels <i>-eel</i>, <i>-ief</i>, <i>-iet</i> en <i>-iek</i> eene <i>e</i> in <i>kast-el-ein</i>, <i>subject-iv-iteit</i>, <i>Jezu-it-isme</i>, <i>f-abr-ik-ant</i>.
+
+</p>
+<p>De Redactie beoogt derhalve met het stellen van den boven ontwikkelden regel voor de spelling der achtervoegsels hetzelfde
+doel, dat men oorspronkelijk met de verdubbeling der <i>e</i> en <i>o</i> zocht te bereiken, namelijk eene zooveel mogelijk juiste afbeelding van de heerschende uitspraak. Door het stellen van dien
+regel zet zij alleen eene schrede verderop den weg, die reeds door het Gebruik gevolgd wordt, en handelt zij overeenkomstig
+den Regel der Welluidendheid.
+
+</p>
+<p id="s79">79. Acht de Redactie den door haar aangenomen regel voor de achtervoegsels voornamelijk daarom verkieselijk, <span class="pagenum">[<a id="pb45" href="#pb45">45</a>]</span>omdat hij gemakkelijk is, en door iedereen, ook zonder kennis van vreemde talen, kan worden toegepast, zij werd, wilde zij
+hier niet beginselloos te werk gaan, tot het stellen van dien regel als het ware gedwongen. Immers de grondbeginselen, die
+voor de stammen gelden, zouden op de achtervoegsels niet toegepast kunnen worden.
+
+</p>
+<p>Vooreerst toch zou het meervoud van <i>-heid</i>, goth. <i>haidus</i>, mv. <i>haidjus</i>, hd. <i>heit</i>, mv. <i>-heiten</i>, volgens die beginselen twee <i>e</i>&#8217;s moeten hebben. Doch wie zou te bewegen zijn om het thans eenparige gebruik, dat reeds bij de Staten-overzetters gold, te
+verlaten, en voortaan <i>aangenaamheeden</i>, <i>boosheeden</i>, <i>kinderachtigheeden</i> en zoo vele andere <i>-heeden</i> met twee <i>e</i>&#8217;s te gaan schrijven? Die spelling wordt trouwens door niemand verlangd, en zou strijden met het beginsel door de Redactie
+aangenomen, namelijk geene veelomvattende veranderingen te beproeven, wanneer er geene dringende redenen voor bestaan en de
+gebruikelijke spelling te rechtvaardigen is.
+
+</p>
+<p>De uitgangen <i>-eeren</i> en <i>-eel</i> zijn bastaardachtervoegsels; en de <i>e</i>&#8217;s, die daarin voorkomen, zijn niet alle van denzelfden oorsprong. Sommige zijn ontstaan uit korte klinkers, andere zijn samentrekkingen
+van twee lettergrepen. In het eerste geval zouden zij &eacute;&eacute;ne, in het laatste twee <i>e</i>&#8217;s vorderen; doch het laat zich niet altijd bepalen, met welk eene <i>e</i> men te doen heeft. Wij hebben <i>-eeren</i>, mnl. <i>-ieren</i>, uit het Fransch bekomen; maar in het gebruik daarvan hebben wij onzen eigen weg bewandeld, ons om die taal verder niet bekommerende.
+De <i>e</i> van <i>regeeren</i> schijnt die te zijn van fr. <i>r&eacute;gner</i>; maar mnl. <i>regnieren</i>, waaruit <i>regeeren</i> ontstaan is, verbiedt ons aan eene onmiddellijke overneming van die <i>e</i> te denken; en die in <i>concipieeren</i> is toch wel niet de <i>oi</i> van fr. <i>concevoir</i>, noch die van <i>farceeren</i> de <i>i</i> van <i>farcir</i>. Het Fransch, waarin de e<i></i>&#8217;s trouwens ook niet oorspronkelijk zijn, kan dus niet tot leiddraad strekken; men zou dan in allen gevalle tot het Latijn
+moeten gaan. Doch dit heeft vier uitgangen: <i>-&acirc;re</i>, <i>-&ecirc;re</i>, <i>-&icirc;re</i> en <i><span class="corr" id="xd0e4425" title="Bron: &#277;re">-&#277;re</span></i>; <span class="pagenum">[<a id="pb46" href="#pb46">46</a>]</span>daarin zijn <i>&acirc;</i>, <i>&ecirc;</i>, en <i>&icirc;</i> samentrekkingen van de lettergreep <i>aja</i> (skr. <i>aya</i>); maar <i>-&#277;re</i> heeft eene <i>e</i> uit de korte <i>i</i> ontstaan. Dienovereenkomstig zou men <i>communiceeren</i>, <i>doceeren</i>, <i>recenseeren</i>, <i>farceeren</i> enz. met <i>ee</i>, maar <i>defenderen</i>, <i>fingeren</i>, <i>absolveren</i> enz. met <i>e</i> moeten spellen. Zou het verstandig wezen het publiek dezen nieuwen last op de schouders te willen binden en het te verplichten
+de Latijnsche conjugatie te gaan leeren? En hoe dan nog te handelen met woorden, waaraan geen Latijnsch werkwoord beantwoordt,
+b. v, met <i>trotseeren</i>, <i>waardeeren</i>, <i>stoffeeren</i>?
+
+</p>
+<p>Bij <i>-eel</i> zouden de moeilijkheden niet geringer wezen. Aan de <i>e</i> in dit achtervoegsel beantwoordt wel is waar doorgaans eene korte Latijnsche <i>e</i> of <i>i</i>: doch in <i>conditioneel</i>, <i>crimineel</i>, <i>inaugureel</i>, <i>origineel</i> eene lange <i>a</i>. Deze is in <i>criminalis</i> en <i>inauguralis</i> weder de samentrekking van <i>-aja-</i>; maar wat is zij in <i>conditionalis</i> en <i>originalis</i>, waarnaast geene werkwoorden bestaan? En welke <i>e</i> hebben wij in <i>houweel</i>, <i>tooneel</i>, <i>fluweel</i>? Hier zou in elk geval wederom eene willekeurige beslissing, een doorhakken van den knoop, moeten plaats hebben. Doch er
+is eene andere oplossing mogelijk. Men vrage niet: wat willen enkele grammatici? maar: wat wil het volk? wat wil de taal,
+en wat heeft zij altijd gewild? Dan is het antwoord niet twijfelachtig. De taal handelt bij de vreemde achtervoegsels geheel
+anders dan bij de vreemde stammen, waarin zij zachte <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s laat hooren. Zij heeft de bastaarduitgangen, die den klemtoon hebben, steeds als lang beschouwd en er tweeklanken van gemaakt.
+Tot getuigen kunnen strekken <i>abdij</i>, <i>soldij</i>, <i>tyrannij</i>, <i>azijn</i>, <i>dolfijn</i>, <i>venijn</i>, <i>paradijs</i>, <i>patrijs</i>, <i>saucijs</i>, <i>profijt</i>, <i>practijk</i>, <i>gelei</i>, <i>karwei</i>, <i>livrei</i>, <i>qualiteit</i>, <i>quantiteit</i>, <i>soci&euml;teit</i>, <i>fatsoen</i>, <i>katoen</i>, <i>kapoen</i> en <i>kapuin</i>, <i>aluin</i>, <i>abuis</i>, <i>fornuis</i>, <i>advies</i>, <i>commies</i>, enz., waarbij men in het oog moet houden, dat <i>oe</i> en <i>ie</i> voorheen tweeklanken waren. Dat de taal vroeger met -eeren en <i>-eel</i> evenzoo heeft gehandeld, blijkt uit den Middelnederlandschen vorm <i>-ieren</i>. <span class="pagenum">[<a id="pb47" href="#pb47">47</a>]</span>Ook <i>-eel</i> werd wel als <i>-iel</i> uitgesproken, blijkens de gemeenzame taal in oude kluchtspelen; en <i>gatenplattiel</i>, <i>karviel</i>, nevens <i>karveel</i>, zijn nog in gebruik. Dat die tweeklanken alleen aan de werking van den klemtoon zijn toe te schrijven, blijkt uit <i>profiteeren</i> naast <i>profijt</i>, <i>kopieeren</i> naast kopij, <i>praktizeeren</i> naast <i>praktijk</i>, <i>abuseeren</i> naast <i>ab&uacute;&iacute;s</i> enz.; zij veranderen niet in tweeklanken, waar zij den klemtoon niet hebben. De Redactie was hier dus vanzelf naar den klemtoon
+verwezen, niet naar den oorsprong der <i>e</i>&#8217;s, waarop men ook bij vreemde stammen niet let. Immers men schrijft <i>cement</i>, lat. <i>caementum</i>, <i>planeten</i>, lat. <i>plan&ecirc;tae</i>, evengoed met eene enkele <i>e</i>, als <i>ceder</i>, lat. <i>c&#277;drus</i>.
+
+</p>
+<p>Het achtervoegsel <i>-ees</i>, fr. <i>-ais</i> en <i>-ois</i>, is lat. <i>-ensis</i>, na afwerping van <i>-is</i> en uitstooting van de <i>n</i>. Het Nederlandsch pleegt na de uitstooting eener <i>n</i> de voorgaande vocaal te verlengen, er zelfs een tweeklank van te maken; blijkens <i>kiekhoest</i>, bij <span class="smallcaps">Kiliaan</span>, naast <i>kinkhoest</i>; <i>muid</i>, in <i>IJselmuiden</i>, naast <i>mond</i>, in <i>IJselmonde</i>; <i>kluit</i> naast <i>klont</i>; ook schreef men voorheen, evenals in het Hoogduitsch, <i>Portugies</i>. De verlenging der <i>e</i> geschiedt dus ook hier volgens den aard der taal en tevens in overeenstemming met den regel.
+
+</p>
+<p>Het achtervoegsel <i>-loos</i>, goth. en onrd. <i>-laus</i>, ags. <i>-le&aacute;s</i>, moet, ook volgens de afleiding, het beginsel dat bij de stammen geldt, evengoed als volgens den door ons gestelden regel
+voor de achtervoegsels, eene scherpe <i>o</i> (<i>oo</i>) hebben. Een achtervoegsel <i>-loos</i>, <i>-loze</i>, met de zachte <i>o</i>, dat <i>los</i> zou beteekenen, heeft nooit bestaan. De taal heeft de adjectieven <i>loos</i>, <i>looze</i> en <i>los</i>, <i>losse</i> zoowel in uitspraak als in beteekenis steeds uiteengehouden. De Redactie mag niet medewerken om de verwarring, in den laatsten
+tijd daarin gebracht, te bestendigen.
+
+</p>
+<p>Neemt men derhalve alles op zijn strengst, dan heeft er tusschen de regels voor de stammen en die voor de achtervoegsels alleen
+strijd plaats bij de spelling van <i>-heden</i>, wat niemand met twee <i>e</i>&#8217;s wil, en ook niet behoeft te <span class="pagenum">[<a id="pb48" href="#pb48">48</a>]</span>willen, dewijl de spelling met eene enkele <i>e</i> in de klaarblijkelijkste overeenstemming is met de wetten, die de taal voor de achtervoegsels heeft aangenomen.
+
+</p>
+<p id="s80">80. Het aantal woorden, in wier spelling ten gevolge van het aangenomen beginsel eene verandering moet plaats grijpen, is
+betrekkelijk gering, en de meeste komen slechts zelden voor. Het zijn:
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>beer</i> (verscheurend dier), mv. <i>beren</i>, onderscheiden van <i>beer</i> (varken, waterkeering, muurstut en heiblok), mv. <i>beeren</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>deel</i> (plank en dorschvloer), mv. <i>delen</i>, onderscheiden van <i>deel</i> (gedeelte), mv. <i>deelen</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>deemoedig</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>deesem</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>dwepen</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>eega</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>heep</i> (soort van handbijl), mv. <i>hepen</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>keel</i> (in de bouwkunde en wapenkunde), <i>kelen</i>, hetzelfde als <i>keel</i> (lichaamsdeel);
+
+
+</p>
+<p><i>keren</i> (vegen);
+
+
+</p>
+<p><i>kwee</i> (vrucht);
+
+
+</p>
+<p><i>meren</i> (een schip vastleggen);
+
+
+</p>
+<p><i>sleepen</i> (voorttrekken), causatief van <i>slepen</i> (gesleept of voortgetrokken worden);
+
+
+</p>
+<p><i>droog</i>, <i>droge</i>, <i>droger</i>, <i>drogen</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>hoonen</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>klooven</i> (doen splijten), causatief van <i>klieven</i> (in den verouderden zin van <i>splijten</i>), onderscheiden van <i>kloven</i>, mv. van <i>kloof</i> en verl. tijd van <i>kluiven</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>koozen</i>, <i>liefkoozen</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>kroon</i>, mv. <i>kronen</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>sloof</i> (voorschoot), mv. <i>slooven</i>, onderscheiden van <i>sloof</i> (sukkelaarster), mv. <i>sloven</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>toon</i> (muziektoon), mv. <i>tonen</i>, onderscheiden van <i>toonen</i> (wijzen) en <i>toon</i> (teen), mv. <i>toonen</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>troon</i>, mv. <i>tronen</i>;
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb49" href="#pb49">49</a>]</span></p>
+<p><i>vroolijk</i>;
+
+
+</p>
+<p><i>zoogen</i> (laten zuigen), causatief van <i>zuigen</i>, onderscheiden van <i>wij zogen</i>, verl. tijd van <i>zuigen</i>.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Ofschoon het zeer waarschijnlijk is, dat de <i>e</i> in <i>heer</i> (dominus) en <i>keeren</i> (vertere) oorspronkelijk zacht was, is toch de afleiding en oudste vorm dezer beide woorden niet met genoegzame zekerheid
+bekend, om over de natuur der vocaal stellig te beslissen, veelmin om eene verandering voor te stellen in de spelling van
+zoo gebruikelijke woorden, wier schrijfwijze door de gewoonte als eene tweede natuur is geworden.
+
+</p>
+<p>Neemt men in de weinige woorden, die verandering eischen, de vocaalspelling overeenkomstig de afleiding aan, dan is daarmede
+het geheele spellingstelsel der enkele of dubbele <i>e</i> en <i>o</i> met de etymologie in overeenstemming gebracht. De onderscheiding moge in de practijk en bij het lager onderwijs hare moeilijkheid
+blijven behouden, dat bezwaar is nu eenmaal niet op te heffen, want niemand zeker zal bij eenig nadenken ernstig verlangen
+altijd de dubbele of altijd de enkele <i>e</i> en <i>o</i> te gebruiken. Vergelijk ook <a href="#s26">&sect; 26</a>. Maar terwijl de practische moeilijkheid dezelfde blijft, wint men het onschatbare voorrecht, waarop geene andere Germaansche
+taal zich beroemen kan, dat de spelling dezer beide vocalen in onze taal overal aan den oorspronkelijken vorm der woorden
+getrouw is en aan de strengste eischen der wetenschap beantwoordt.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a.</i> De Redactie was vroeger van meening, dat de <i>e</i> in <i>begeeren</i> zacht was. Zij grondde haar gevoelen op de <i>i</i> in ohd. <i>giric</i>, onrd. <i>girug</i>, enz., die zij voor kort hield, en welke in dat geval eene zachte <i>e</i> zou hebben moeten opleveren. Desniettegenstaande achtte zij het ongeraden de algemeen aangenomen spelling van een zoo dikwijls
+voorkomend woord te veranderen, omdat er over het woord en zijne verwanten een duister verspreid lag, dat zij toen nog niet
+vermocht op te heffen. Bij nader onderzoek echter is het gebleken, dat die <i>&igrave;</i>, in sommige handschriften door een accent (<i>&iacute;</i>) gekenmerkt, de lange <i>&icirc;</i> is, die in den regel onze <i>ij</i> heeft opgeleverd, behalve v&oacute;&oacute;r eene <i>r</i>, waar zij zich in <i>ie</i> (vroeger een tweeklank) oploste: vergelijk <i>wierook</i> voor <span class="pagenum">[<a id="pb50" href="#pb50">50</a>]</span><i>wijrook</i> van <i>wij(d)en</i>; <i>gier</i> (roofvogel), nhd. <i>geier</i>, ohd. <i>g&icirc;r</i>; <i>schier</i> in <i>Schiermonnikoog</i>, <i>Schieringer</i>, <i>schierroek</i>, enz., ohd. <i>sc&icirc;r</i> enz. Doch kan <i>&icirc;</i> de stam van <i>begeeren</i> niet zijn, dan moet het <i>gair</i> wezen, dat in goth. <i>gairuni</i>, <i>gairnjan</i> enz. voorkomt en de echte tweeklank <i>ai</i> blijkt te zijn.
+
+
+</p>
+<p>Hierdoor wordt al het duistere weggenomen. Niet slechts is de <i>ie</i> in <i>gierig</i> verklaard, maar ook de <i>a</i> in mnl. <i>begaeren</i> en nnl. <i>gaarne</i>, naast <i>begeeren</i>, <i>geerne</i> en <i>gierig</i>; en de vormen in de verwante talen blijken in overeenstemming te zijn. De <i>e</i> van <i>begeeren</i> is derhalve scherp, als zijnde uit <i>ai</i> ontstaan, zoodat er van de spelling met &eacute;&eacute;ne <i>e</i> (<i>begeren</i>) geene sprake meer zijn kan.
+
+
+</p>
+<p><i>b.</i> Ook zal men op bovenstaande lijst de woorden <i>knoop</i>, <i>kloot</i> en <i>zweep</i> niet meer aantreffen. Bij nader onderzoek is het ons gebleken, dat in de oudere verwante talen twee&euml;rlei vormen van <i>knoop</i> hebben bestaan, wat onder andere uit ofri. <i>cnop</i> en <i>cn&acirc;p</i> blijkt, waarvan de eerste aan onze zachte, de laatste aan onze scherpe <i>o</i> beantwoordt. De uitspraak met de scherpe <i>o</i>, waarop de gebruikelijke spelling <i>knoopen</i> berust, kan derhalve niet als eene verbastering worden beschouwd, zoodat er voor de Redactie, die als beginsel heeft aangenomen,
+niet buiten volstrekte noodzaak veranderingen te maken, geene reden bestaat om de spelling hier te wijzigen; ze blijft daarom
+<i>knoopen</i> <i>vastknoopen</i>, <i>ontknoopen</i> enz. schrijven.
+
+
+</p>
+<p><i>c.</i> Minder zekerheid bestaat er tot nog toe omtrent de oorspronkelijke vormen van <i>kloot</i> en <i>zweep</i>. Indien men echter die woorden voor &eacute;&eacute;n mag houden met ons kluit en mhd. <i>sweif</i> (staart), dan hebben ook hier vanouds twee&euml;rlei vormen bestaan, en is de spelling <i>klooten</i> en <i>zweepen</i> even wettig als <i>kloten</i> en <i>zwepen</i>. Hoe men het ook neemt, de zachtheid der klinkers in beide woorden staat nog niet vast, zoodat deze zich in hetzelfde geval
+bevinden als <i>heeren</i> en <i>keeren</i>. De Redactie acht zich dus nog niet tot verandering gerechtigd, en blijft daarom <i>klooten</i> en <i>zweepen</i> schrijven.
+</p>
+</div><p>
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s81">81. Ofschoon de spelling <i>wereld</i>, eigenlijk <i>wer-eld</i>, de beschaafde uitspraak van dit woord niet juist uitdrukt, meent de Redactie haar als de naastbijkomende te moeten verkiezen;
+vergelijk <a href="#s41">&sect; 41</a>. <i>Wareld</i> toch is met de uitspraak nog meer in strijd, en bovendien ook met de afleiding; en hetzelfde geldt van <i>waereld</i>, daar men <i>ae</i> in onze taal steeds als de voorstelling eener lange <i>a</i> heeft aangemerkt en in Belgi&euml; nog veelal als zoodanig beschouwt.
+
+</p>
+<p>Om dezelfde reden is ook de spelling <i>vaers</i> voor <i>vers</i> te verwerpen.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+<span class="pagenum">[<a id="pb51" href="#pb51">51</a>]</span></p>
+<p id="s82">82. Om de boven in <a href="#s79">&sect; 79</a> ontwikkelde redenen is de Redactie voornemens de volle <i>ie</i> te bezigen in de achtervoegsels <i>-ief</i>, <i>-iek</i> en <i>-iet</i>, zoolang die den klemtoon behouden, ook dan wanneer <i>ie</i> op het einde der lettergreep komt, b.v. in <i>motie-ven</i>, <i>substantie-ven</i>, <i>fabrie-ken</i>, <i>republie-ken</i>, <i>Isra&euml;lie-ten</i>, <i>Mennonie-ten</i>. Die spelling is buitendien in overeenstemming met het gevestigde gebruik ten opzichte van <i>-ier</i> en <i>-ies</i> in <i>officie-ren</i>, <i>tuinie-ren</i>, <i>commie-zen</i>, <i>valie-zen</i>. Daarentegen acht zij <i>ie</i> te zwaar, en daarom eene enkele <i>i</i> voldoende, wanneer die achtervoegsels geheel toonloos worden, in <i>mot-i-veeren</i>, <i>Jezu-&iuml;t-isme</i>, <i>fabr-ik-ant</i>, <i>muz-ik-ant</i>, <i>muz-ik-aal</i>, <i>republ-ik-ein</i>. Vergelijk den Regel der Welluidendheid <a href="#s61">&sect; 61</a> en 62.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s83">83. Om dezelfde redenen schrijven wij in het meervoud <i>oli-&euml;n</i>, <i>trali-&euml;n</i> enz., van <i>olie</i>, <i>tralie</i> enz., dewijl <i>ie</i> in deze en dergelijke woorden geheel toonloos is; daarentegen <i>knie-&euml;n</i>, <i>spie-&euml;n</i>, <i>drie-&euml;n</i>, waarin de eerste, en <i>reliquie-&euml;n</i>, <i>genie-&euml;n</i>, waarin de voorlaatste lettergreep den vollen klemtoon heeft. Dat men voorheen <i>kni&euml;n</i>, <i>spi&euml;n</i> spelde, is daaraan toe te schrijven, dat <i>ie</i>, uit <i>iu</i> (ioe) ontstaan, alstoen een tweeklank was, die nagenoeg tweelettergrepig, als <i>i&euml;</i>, werd uitgesproken. <i>Knie-en</i>, <i>spie-en</i> zou toen derhalve geluid hebben als <i>kn&iacute;-e-en</i>, <i>sp&iacute;-e-en.</i> Thans echter is <i>ie</i> een zuivere (eenlettergrepige) klinker, gelijk b.v. <i>ee</i>, zoodat de oudere schrijfwijze niet meer in overeenstemming is met de hedendaagsche uitspraak; daarom <i>knie&euml;n</i>, <i>spie&euml;n</i>, evenals <i>zee&euml;n</i>, <i>twee&euml;n</i>; en zoo ook <i>analogie&euml;n</i>, <i>harmonie&euml;n</i>, <i>melodie&euml;n</i>, <i>reliquie&euml;n</i> en <i>genie&euml;n</i>, verschillend van <i>geni&euml;n</i> (<i>g&eacute;ni&euml;n</i>), meerv. van <i>genius</i>.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+<span class="pagenum">[<a id="pb52" href="#pb52">52</a>]</span></p>
+<p id="s84">84. Ofschoon de <i>i</i> in het achtervoegsel <i>-isch</i> denzelfden helderen klank heeft als <i>ie</i> in <i>-ief</i>, <i>-iek</i>, <i>-iet</i> en <i>-ier</i>, geeft de Redactie aan de meest gebruikelijke schrijfwijze met de enkele <i>i</i> verreweg de voorkeur boven <i>-iesch</i>, omdat dit achtervoegsel steeds allen klemtoon mist, en <i>i</i> daarin zeer kort is. De onregelmatigheid is niet grooter dan bij het achtervoegsel <i>-uw</i> in <i>schaduw</i>, <i>zwaluw</i>, hetwelk evenzeer toonloos is en door niemand met twee <i>u</i>&#8217;s geschreven wordt. Vergelijk den Regel der Welluidendheid <a href="#s61">&sect; 61</a> en 62.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Bij het beoordeelen van de regels in deze en de twee vorige &sect;&sect; behoort men het onderscheid tusschen eene toonlooze lettergreep
+en een toonloozen klinker niet uit bet oog te verliezen. Toonloos is elke lettergreep, waarop in het geheel niet gedrukt wordt,
+waarop noch de halve, noch de volle klemtoon valt, b.v. de eerste in <i>be-h&oacute;&uacute;d</i>, <i>ge-l&oacute;&oacute;f</i>, <i>ver-dri&eacute;t</i>, de laatste in <i>j&aacute;-ren</i>, <i>h&aacute;-mel</i>, <i>h&aacute;-mer</i>, <i>k&oacute;-ning</i>, <i>gr&oacute;&oacute;t-vader</i>, <i>h&ograve;fh&oacute;&uacute;-ding</i>. Toonlooze klinkers zijn, in den regel, klinkers of tweeklanken, die geheel dof zijn geworden, als het ware alle kleur missen,
+en meer van een geruisch dan van een eigenlijken klank hebben; b.v. de <i>e</i> in <i>aarde</i>, onl. <i>irtha</i>, in <i>hamer</i>, ohd. <i>hamar</i>, in <i>hemel</i>, onl. <i>himil</i>; de <i>u</i> in <i>Gorkum</i> uit <i>Goring-heim</i>; de <i>i</i> in het achtervoegsel <i>-ig</i>, goth. <i>-ag</i> en <i>-eig</i>. Enkele toonlooze klinkers echter ontstaan als vanzelve tusschen twee medeklinkers, b.v. in <i>hatelijk</i>, <i>beminnelijk</i> enz. voor <i>haatlijk</i>, <i>beminlijk</i> enz.
+
+
+</p>
+<p>Ofschoon het verliezen van den klemtoon de oorzaak is, dat de klinkers en tweeklanken toonloos worden, heeft dat verlies toch
+niet altijd de bedoelde verandering ten gevolge. De tweede lettergrepen in <i>py-<span class="rm">ra</span>-mide</i>, <i>mag-<span class="rm">ne</span>-tiseeren</i>, <i>mo-<span class="rm">ti</span>-veeren</i>, <i>ge-<span class="rm">o</span>-graaf</i>, <i>no-<span class="rm">tu</span>-len</i>, en de laatste in <i>o-<span class="rm">lie</span></i>, <i>me-<span class="rm">nie</span></i>, <i>tra-<span class="rm">lie</span></i>, <i>Janua-<span class="rm">ri</span></i>, <i>Ju-<span class="rm">li</span></i>, <i>afgo-<span class="rm">disch</span></i>, <i>nieuwmo-<span class="rm">disch</span></i>, <i>scha-<span class="rm">duw</span></i>, <i>zwa-<span class="rm">luw</span></i> enz. zijn toonloos, maar de daarin voorkomende klinkers, hoe flauw zij ook worden uitgesproken, behouden in eene beschaafde
+uitspraak hun eigenaardigen klank, en gaan niet in toonlooze klinkers over.
+
+
+</p>
+<p>Er bestaan derhalve toonlooze lettergrepen zonder toonlooze klinkers.</p>
+</div><p>
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s85">85. Het letterteeken <i>ij</i> stelde, gelijk men weet, oorspronkelijk in gesloten lettergrepen, als <i>mijn</i> (miin), <i>sijn</i> (siin), <span class="pagenum">[<a id="pb53" href="#pb53">53</a>]</span>de lange <i>i</i> voor, die in opene, als <i>mine</i>, <i>sine</i>, door de enkele <i>i</i> werd vertegenwoordigd. Het teeken <i>j</i> was dus in de genoemde en dergelijke woorden een gewijzigde vorm van de letter <i>i</i>, die gelijkstond met de tweede <i>a</i>, <i>e</i>, <i>o</i> en <i>u</i> in <i>jaar</i>, <i>eed</i>, <i>room</i> en <i>vuur</i>. Het verlengen door het aanvoegen van een staart geschiedde sieraads- of duidelijkheidshalve; zoo schreef men ook <i>vj</i>, <i>vij</i>, <i>viij</i>, enz. voor 6, 7, 8. Dientengevolge had <i>j</i> in strijd met <a href="#s47">&sect; 47</a>, <i>a.</i> twee verschillende waarden, die van vocaal in <i>mijn</i> (miin) en <i>wijn</i> (wiin), en die van consonant in <i>jaer</i>, <i>joc</i>. Toen in het Nnl. de lange <i>i</i> in de uitspraak gelijk werd aan den tweeklank <i>ei</i>, kwam de schrijfwijze <i>ij</i> geheel in strijd met de natuur van den klank, dien zij moest voorstellen, en die niet meer door <i>ii</i> afgebeeld kon worden; men behield evenwel de oude letterteekens ondanks de veranderde uitspraak. De Redactie meende in het
+Woordenboek die onregelmatigheid te moeten vermijden en te dien einde het letterteeken voor <i>ij</i> of <i>IJ</i> in zooverre te wijzigen, dat het onderscheid tusschen <i>i j</i> en den hier bedoelden klank duidelijk bleek. Het natuurlijkste middel daartoe ware geweest, de beide deelen aan elkander
+tot eene eenheid te verbinden, gelijk men in het schrijven gewoon is te doen. Doch de zwarigheden van typographischen aard,
+die zich hierbij voordeden, de vreemde en onbehaaglijke lettervormen, die ons voorgelegd werden, en die vooral bij het kapitale
+letterteeken aanstootelijk waren, hebben ons genoodzaakt van ons goede voornemen af te zien en den gewonen vorm van <i>ij</i> en <i>IJ</i> onzes ondanks te behouden.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s86">86. Volgens <a href="#s47">&sect; 47</a>, <i>a.</i> moet men aan hetzelfde letterteeken niet buiten volstrekte noodzakelijkheid meer dan &eacute;&eacute;ne waarde geven. Men handelt in strijd
+met dit beginsel, wanneer men thans nog <i>kolijk</i>, <i>katholijk</i>, <i>fabrijk</i>, <i>muzijk</i> enz. <span class="pagenum">[<a id="pb54" href="#pb54">54</a>]</span>schrijft, en door die spelling aanleiding geeft, dat sommigen in die woorden werkelijk eene <i>ij</i> of <i>ei</i> laten hooren. Nu zij in de beschaafde uitspraak den <i>i</i>-, niet den <i>ei</i>-klank hebben, eischt de eerste grondregel <i>koliek</i>, <i>katholiek</i>, <i>fabriek</i> enz.; zoo ook <i>po&euml;zie</i>, <i>harmonie</i>, <i>melodie</i> enz. Den dichter blijve het echter vrijgelaten naar goeddunken ook <i>po&euml;zij</i>, <i>harmonij</i> enz. te schrijven, omdat in die woorden op <i>ie</i>, die den klemtoon op de laatste syllabe hebben, ook de uitspraak <i>ij</i> geoorloofd is. Zie <a href="#s40">&sect; 40</a>.
+
+</p>
+<p>Zoo schrijve men ook <i>koffie</i>, lat. <i>coffea</i>, evenals men schrijft <i>balie</i>, <i>falie</i>, <i>malie</i>, <i>tralie</i>, <i>olie</i>, <i>foelie</i>, <i>linie</i>, <i>kevie</i>, <i>merrie</i> enz.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Nog sterker dan de spelling <i>muzijk</i> voor <i>muziek</i> enz. is af te keuren het gebruik van de <i>ij</i> in de plaats van de enkele korte <i>i</i> of <i>y</i> in tweeklanken als <i>aij</i>, <i>eij</i>, <i>oij</i>, <i>uij</i>, <i>oeij</i>, voor <i>ay</i>, <i>ey</i>, <i>oy</i>, <i>uy</i>, <i>oy</i>, of <i>ai</i>, <i>ei</i> enz. De <i>ij</i> heeft nooit als enkele <i>i</i> gegolden. Oudtijds had zij de waarde van <i>ii</i>, thans stelt zij een tweeklank voor, die als <i>ei</i> luidt; zoodat <i>aij</i>, hoe men het neme, niet anders opgevat k&agrave;n worden, dan &ograve;f als <i>a</i> + <i>ie</i>, &ograve;f als <i>a</i> + <i>ij</i> (<i>a</i> + <i>ei</i>). Eene spelling met <i>aij</i> enz. laat zich dus op geenerlei wijze, noch door de vroegere, noch door de hedendaagsche uitspraak, rechtvaardigen, zelfs
+niet in die eigennamen, waarin eene oude spelling behouden wordt. Gesteld dat iemand <i>Van der Kruis</i> heet, dan zijn van dien naam verschillende schrijfwijzen, mits met gelijkluidende letters, te verdedigen: <i>Kruis</i>, <i>Cruys</i> of <i>Cruyss</i>; doch <i>Cruijs</i> kon voorheen niet anders geluid hebben dan krui-is of kru-iis, en kan thans niet anders worden uitgesproken dan <i>kru-ij-s</i> (<i>kru-eis</i>); <i>ij</i> voor <i>y</i> is dus evenmin te rechtvaardigen als elke andere verwisseling van twee niet gelijkluidende letters, b.v. van <i>r</i> en <i>l</i>: <i>cruij-s</i> is even ongeschikt om den klank <i>kruis</i> te vertegenwoordigen als <i>kluis</i> of <i>kruid</i> zijn zou. Alleen de gewoonte van <i>ij</i> en <i>y</i> te verwarren maakt, dat <i>kruijs</i> minder ongerijmd schijnt.
+</p>
+</div><p>
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s87">87. In de namen der maanden, die oorspronkelijk genitieven zijn (<i>Januarii</i>, <i>Junii</i> enz.), is de <i>i</i>-klank van een geheel anderen aard en oorsprong dan in een der bovengenoemde woorden. Het komt der Redactie wenschelijk voor
+<span class="pagenum">[<a id="pb55" href="#pb55">55</a>]</span>dien ook in de spelling van den uitgang <i>-ie</i>, welke hier en daar nog als <i>i&euml;</i> luidt, te blijven onderscheiden, en naar Latijnsch gebruik <i>Januari</i>, <i>Februari</i>, <i>Juni</i> en <i>Juli</i> te schrijven. Deze spelling beantwoordt aan de uitspraak en is in overeenstemming met de door ons aangenomen regels voor
+het schrijven der bastaardwoorden.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s88">88. De afleiding eischt de vervanging van <i>ei</i> door <i>ij</i> in de woorden <i>malvezei</i>, fr. <i>malvoisie</i>, en <i>karwei</i> (soort van zaad), fr. <i>carvi</i>, onderscheiden van <i>karwei</i> (werk), fr. <i>corv&eacute;e</i>. Daarentegen zal om dezelfde reden de <i>ij</i> van <i>sacristijn</i>, fr. <i>sacristain</i>, ofschoon in <i>sacristij</i> (fr. <i>sacristie</i>) op hare plaats, voor <i>ei</i> moeten wijken. Derhalve <i>malvezij</i>, <i>karwijzaad</i>, <i>sacristein</i>, doch <i>karweitje</i>, <i>sacristij</i>.
+
+</p>
+<p>Het woord <i>dozijn</i>, dat men lichtelijk voor het Fransche douzaine zou kunnen aanzien, moet zijne <i>ij</i> behouden. Niet uit het Fransch toch, maar uit het Latijn is het tot ons gekomen, gelijk onlangs te recht is aangemerkt. In
+de beschaafde uitspraak luidt het woord niet <i>doezijn</i>, maar <i>dozijn</i>, en sommige dialecten zeggen <i>doziin</i>, hetgeen op het Middeleeuwsch-latijnsche <i>docenum</i> wijst, en het woord op &eacute;&eacute;ne lijn stelt met <i>krijt</i>, lat. <i>creta</i>; <i>venijn</i>, lat. <i>venenum</i>; <i>tapijt</i>, lat. <i>tapete</i>.
+
+</p>
+<p><i>IJzen</i> en <i>ijselijk</i> hebben, hetzij onmiddellijk, hetzij middellijk, hun bestaan te danken aan een woord, dat goth. <i>agis</i>, ohd. <i>egiso</i> luidde, en zouden uit dien hoofde, evenals <i>zeil</i> uit <i>zegel</i>, <i>dweil</i> uit <i>dwegel</i> enz., met <i>ei</i> behooren geschreven te worden, gelijk oudtijds werkelijk geschiedde. Daar echter het grondwoord <i>eis</i> (vrees, schrik) al vroeg vergeten werd, en men bij het schrikken niet zelden eene koude rilling voelt, begon men aan eene
+verwantschap met <i>ijs</i> te denken, en aan <i>eizen</i> de bepaalde beteekenis te hechten van <i>koud worden</i>, <i>van schrik verstijven</i>. In de uitdrukking: <i>het is om van te ijzen</i>, ziet het woord kennelijk op de <span class="pagenum">[<a id="pb56" href="#pb56">56</a>]</span>kille huivering, die eene ontzettende aanschouwing of voorstelling veroorzaakt. Vandaar de verandering in de uitspraak en
+spelling. In die gewesten, waar <i>ij</i> nog als <i>i</i> klinkt, zegt men <i>izen</i> en <i>iselik</i>; en bij <span class="smallcaps">Kiliaan</span>, <span class="smallcaps">Coornhert</span> en anderen treft men de beide spellingen, met <i>ei</i> en <i>ij</i>, nevens elkander aan. Het een en ander bewijst, dat de &raquo;spraakmakende gemeente&#8221; naast het oude, nu vergeten, woord een nieuw
+met gewijzigde beteekenis gevormd heeft. Daar nu de spelling <i>eizen</i>, <i>eiselijk</i> niet zou kunnen strekken om op eenig thans algemeen bekend woord te verwijzen en zoodoende de beteekenis duidelijker te maken,
+vindt de Redactie geene reden om zonder eenig nut het algemeene gebruik te verlaten en, tegen de niet twijfelachtige uitspraak
+aan, een verouderd woord (althans een verouderden vorm) te hernemen, die bij het volk geheel vergeten is, en die bovendien
+een onbepaalder begrip vertegenwoordigt, dan het nieuwere woord of de nieuwere vorm. Zij schrijft derhalve volgens den Regel
+der Uitspraak <i>ijzen</i> en <i>ijselijk</i>.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s89">89. Op grond van <a href="#s47">&sect; 47</a>, <i>a</i> en <i>e</i> verwerpt de Redactie de spelling van <i>by</i>, <i>my</i>, <i>hy</i>, <i>zy</i>, <i>dwingelandy</i>, <i>razerny</i> enz. met <i>y</i>, omdat deze letter in oorspronkelijk Grieksche woorden, als <i>cylinder</i>, <i>Styx</i>, <i>Egypte</i>, reeds den gewonen <i>i</i>-klank voorstelt, en haar alsdan buiten eenige noodzakelijkheid eene tweede waarde zou toegekend worden. Dat de <i>ij</i>-klank in <i>bij</i>, <i>mij</i>, <i>hij</i> slechts uit eene korte, niet uit eene lange <i>i</i> ontstaan is, kan in haar oog geene reden zijn om inbreuk op het bedoelde beginsel te maken, te minder daar in opene eenlettergrepige
+woorden, als <i>thee</i>, <i>zoo</i>, ook de <i>e</i> en <i>o</i> verdubbeld worden, ofschoon zij eigenlijk zacht zijn.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+<span class="pagenum">[<a id="pb57" href="#pb57">57</a>]</span></p>
+<p id="s90">90. Vreemde woorden en eigennamen, die op heldere of lange klinkers eindigen, nemen in den tweeden naamval van het enkelvoud
+en in alle naamvallen van het meervoud eene <i>s</i> aan, voorafgegaan door het uitlatingsteeken (&#8217;). Dus <i>Maria&#8217;s</i>, <i>Hebe&#8217;s</i>, <i>Garibaldi&#8217;s</i>, <i>Cicero&#8217;s</i>, <i>echo&#8217;s</i>; niet <i>Mariaas</i>, <i>Hebees</i> enz. Daar de verdubbeling der <i>i</i> niet meer in gebruik is, zou men althans niet <i>Garibaldiis</i>, Panin<i></i>iis, <i>Rubiniis</i> kunnen of willen schrijven; de analogie laat dus ook <i>Mariaas</i>, <i>Hebees</i> enz. niet toe. Buitendien is het dubbele letterteeken in strijd met de uitspraak van zulke woorden, waarin de eindvocaal
+nooit zoo lang wordt uitgerekt, als geschiedt met de klanken, die in Nederlandsche woorden in den regel door <i>aa</i>, <i>ee</i> enz. worden voorgesteld. De welluidendheid, zoowel als de analogie, maakt derhalve het gebruik van het uitlatingsteeken verkieslijker
+dan het verdubbelen van den klinker. Zie <a href="#s59">&sect; 59</a>, 61 en 62.
+
+</p>
+<p>Ook is het onveranderlijk bewaren van den vorm der eigennamen wenschelijk, ten einde alle verwarring te voorkomen. Daarom
+schrijft de Redactie ook <i>Bruining&#8217;s</i>, of <i>Bruinings&#8217;</i>, naar gelang men den tweeden naamval of het meervoud van <i>Bruining</i> of van <i>Bruinings</i> bedoelt.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>De regel is natuurlijk niet van toepassing op echt Nederlandsche gemeene zelfstandige naamwoorden, als <i>ga</i> (samentr. van <i>gade</i>), <i>ra</i>, <i>vla</i> (<i>vlade</i>). De <i>a</i> heeft in het meervoud dier woorden dezelfde zware of gerekte uitspraak als altijd in geslotene lettergrepen, b.v. als in
+<i>aas</i>, <i>baas</i>, <i>geraas</i>. Daarom schrijven wij niet <i>eega&#8217;s</i>, <i>ra&#8217;s</i>, <i>vla&#8217;s</i>, maar volgens den gewonen regel van het Nederlandsch, die in gesloten lettergrepen het verdubbelen van den helderen klinker
+voorschrijft: <i>eegaas</i>, <i>raas</i>, <i>vlaas</i>.
+</p>
+</div><p>
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s91">91. De Redactie spelt <i>aar</i> (korenaar), <i>haar</i> (hoofdhaar), <i>meer</i> (waterplas), <i>door</i> (van een ei), <i>oor</i> in <i>oorsprong</i>, <i>oorzaak</i>, niet <i>air</i>, <i>hair</i>, <i>meir</i>, <i>doir</i>, <i>oirsprong</i>, omdat de laatste schrijfwijze zoowel door de afleiding als door de uitspraak <span class="pagenum">[<a id="pb58" href="#pb58">58</a>]</span>verworpen en door de duidelijkheid niet ge&euml;ischt wordt, terwijl zij geheel op willekeur berust, daar er geene reden te bedenken
+is, waarom men niet liever in <i>air</i> (ader), <i>hair</i> (voornw.), <i>meir</i> (telw.), <i>doir</i> (voorzets.) enz. de verlenging door <i>i</i> zou aanduiden. Daarentegen meent zij de spelling <i>heir</i> (legermacht) en <i>oir</i> (erfgenaam) boven die van <i>heer</i> en <i>oor</i> te moeten verkiezen; het eerste omdat <i>heir</i> de beschaafde uitspraak, hoewel niet juist, toch beter vertegenwoordigt dan <i>heer</i>; het laatste als verbastering van het Fransche <i>hoir</i>. De spelling <i>oor</i> zou dit weinig gebruikelijke en weinig bekende woord onherkenbaar maken, en zeer zeker de duidelijkheid niet bevorderen.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div3">
+<h4>De medeklinkers.</h4>
+<p id="s92">92. Tot de regels betrekkelijk de medeklinkers overgaande, meenen wij het eerst melding te moeten maken van het belangrijke
+vraagstuk omtrent de spelling der woorden, waarin tweeklanken op <i>i</i> voorkomen. Moet men <i>zaaijen</i>, <i>zaaien</i>, <i>zajen</i> of <i>zaayen</i>, <i>hooijen</i>, <i>hooien</i>, <i>hoojen</i> of <i>hooyen</i> spellen? De uitspraak beslist hier niet stellig genoeg. Men hoort in de genoemde woorden wel is waar eene <i>j</i>, maar slechts zeer flauw en op verre na niet zoo duidelijk als aan het begin van een woord, b.v. in <i>jaar</i>, <i>jong</i>, gelijk blijkt uit de vergelijking van <i>vleier</i>, <i>vleijer</i> met (<i>een goed</i>) <i>hooi-jaar</i>. Het gebruik beslist evenmin, daar alle vier de schrijfwijzen hare voorstanders hebben gehad en gedeeltelijk nog hebben;
+men denke slechts aan <i>bajert</i>, <i>dojer</i> en <i>oojevaar</i> of <i>ooijevaar</i>. Raadpleegt men de afleiding, dan wordt de zaak nog moeilijker. Indien men let op den oorsprong van <i>zaaijen</i>, <i>draaijen</i>, <i>naaijen</i>, en op de afgeleide <span class="pagenum">[<a id="pb59" href="#pb59">59</a>]</span>woorden <i>zaad</i>, <i>draad</i>, <i>naad</i>, dan zouden <i>za-jen</i>, <i>dra-jen</i>, <i>na-jen</i>, de ware vormen zijn; zoo ook <i>stroo-jen</i>, goth. <i>strau-jan</i>, <i>too-jen</i>, goth. <i>tau-jan</i>, <i>boej</i> en <i>boe-jen</i>, lat. <i>boja</i>; daarentegen <i>hooi-en</i>, en <i>kooi-en</i>, om goth. <i>havi</i> (<i>hawi</i>) en lat. <i>cavea</i>. Voor andere woorden beslist zij in het geheel niet. Verandert <i>d</i> in <i>i</i> of in <i>j</i>? Heeft men <i>ro-jen</i> of <i>rooi-en</i>, van <i>roden</i>; <i>do-jer</i> of <i>dooi-er</i>, van <i>doder</i>; <i>oojevaar</i> of <i>ooievaar</i>, van <i>oodevaar</i>, te spellen? En welke letter moet <i>schuijeren</i> hebben, dat hetzelfde woord is als <i>schuren</i>? Regels op de afleiding gegrond zijn hier derhalve zoo goed als onmogelijk; zij zouden de spelling slechts uiterst moeilijk
+maken en tot nieuwe geschillen aanleiding geven.
+
+</p>
+<p>De aangenomen spelling <i>baai</i>&#8212;<i>baaijen</i>, <i>rei</i>&#8212;<i>reijen</i>, <i>hooi</i>&#8212;<i>hooijen</i> druischt dubbel aan tegen de analogie. Deze wil, dat een onverbogen woord den medeklinker, die in den verbogen toestand de
+volgende lettergreep begint, tot sluitletter zal hebben; b.v. dat <i>kwaad</i> eindigen zal op de <i>d</i> van <i>kwa-de</i>, en zoo ook <i>plaag</i>, <i>vrouw</i> enz. op de <i>g</i> en <i>w</i>, waarmede de tweede lettergrepen van <i>pla-gen</i> en <i>vrou-wen</i> aanvangen. Tegen dezen regel wordt gezondigd door <i>baai</i>, <i>rei</i>, <i>boei</i> enz. Ware de <i>j</i> in de verbogene vormen onmisbaar, de analogie zou haar evenzeer eischen in de onverbogene <i>baaij</i>, <i>reij</i>, <i>boeij</i>, omdat deze woorden in het meervoud <i>baai-jen</i>, <i>rei-jen</i>, <i>boei-jen</i> worden. Deze en dergelijke woorden, die eindigen op eenen tweeklank, waarin <i>i</i> de laatste klinker is, worden nu stilzwijgend als uitzonderingen beschouwd. Die uitzondering zou nog te dulden zijn, indien
+zij niet zelve weder hare uitzonderingen had in de woorden op <i>ij</i>. De <i>ij</i> toch is ook een tweeklank, die op <i>i</i> uitgaat en dus in den verbogen toestand eene volgende <i>j</i> zou vorderen. Intusschen zal wel niemand lust hebben om <i>bijjen</i>, <i>rijjen</i>, <i>vrijjen</i>, <i>vrijjer</i> te schrijven. Het is dus niet te loochenen, dat de bestaande spelling der woorden met tweeklanken op <i>i</i> onregelmatig is en inconsequent, zoowel in zich zelve als ten opzichte van eene groote menigte andere woorden. Er zijn er
+geweest, die het gebruik der enkele <i>j</i> hebben <span class="pagenum">[<a id="pb60" href="#pb60">60</a>]</span>voorgeslagen, niet bedenkende, dat deze, wat de uitspraak betreft, wel volstaan kan in <i>bajen</i>, <i>drajen</i>, <i>haajen</i>, <i>boejen</i>, <i>broejen</i>, <i>hoojen</i>, <i>loojen</i> enz., maar niet in <i>brejen</i>, <i>ejeren</i>, <i>lejen</i>, <i>rejen</i>, <i>bujen</i>, <i>brujen</i>, <i>kujeren</i>, <i>schujeren</i> enz. Ook handelt men bij deze schrijfwijze, evenzeer als bij die met <i>i-j</i>, in strijd met de afleiding, en brengt in een aantal woorden eene <i>j</i>, die er nooit in bestaan heeft: b.v. in <i>dojer</i> of <i>dooijer</i> (<i>doder</i>), <i>kojen</i> of <i>kooijen</i> (<i>caveae</i>), <i>ojevaar</i> of <i>ooijevaar</i> (<i>oodevaar</i>), <i>rojen</i> of <i>rooijen</i> (<i>roden</i>), <i>leijen</i> (<i>lage</i>), <i>reijen</i> (<i>rege</i>), <i>schuijeren</i> (<i>schuiren</i>, <i>schuren</i>). In sommige werkwoorden, als <i>draaijen</i>, <i>naaijen</i>, <i>zaaijen</i>, <i>strooijen</i>, <i>tooijen</i>, behoort de <i>j</i> werkelijk tot den grondvorm. Deze zouden de spelling <i>drajen</i>, <i>najen</i>, <i>zajen</i>, <i>stroojen</i>, <i>toojen</i> eischen; maar dan ook <i>draaj</i>, <i>hij draajt</i>, <i>draajde</i>, waartoe men wel niet licht besluiten zou, te minder wanneer men bedenkt, dat de <i>j</i> in andere werkwoorden, b.v. in <i>maaijen</i>, <i>breijen</i>, tegen de afleiding zou aandruischen. Doch, is er geene regelmatige spelling met de enkele <i>j</i> zoomin als met de <i>i j</i> mogelijk, dan blijft alleen die met de enkele <i>i</i> overig, hetzij men die door <i>i</i> of door <i>y</i> voorstelt. De <i>j</i> is eigenlijk ook geheel overtollig; in eene beschaafde uitspraak wordt zij niet sterker gehoord dan de overgang van de <i>i</i> tot den volgenden klinker vanzelf medebrengt, niet sterker dan de flauwe <i>j</i> in <i>zee&euml;n</i>, <i>wee&euml;n</i>, <i>gedwee&euml;r</i>, <i>drie&euml;n</i>, <i>knie&euml;n</i>, en in uitdrukkingen als: <i>in boei en band</i>, <i>Mooi Antje</i> enz. De <i>j</i> is, gelijk hare flauwe uitspraak en haar volstrekt afwezig zijn aan het einde eener lettergreep duidelijk genoeg bewijst,
+niets meer dan een onvermijdelijke overgang van den eenen klinker tot den anderen, en daarom in het schrijven evenzeer te
+verwerpen als de <i>b</i> in <i>hembd</i> en de <i>p</i> in <i>kompt</i>; behoudt men haar, dan moeten ook deze <i>b</i> en <i>p</i> weder in aanmerking komen. Men zal gevoelen, dat de Redactie geene spelling kan behouden, die tegen alle regelmaat en in
+vele gevallen tegen de afleiding aandruischt, en die met de uitspraak slechts bezwaarlijk is overeen te brengen. Zij geeft
+daarom de voorkeur aan de eenige regelmatige schrijfwijze met de enkele <span class="pagenum">[<a id="pb61" href="#pb61">61</a>]</span><i>i</i>, en zulks te eer, omdat de spelling <i>baaien</i>, <i>breien</i>, <i>boeien</i>, <i>buien</i> enz. sedert lang bij vele onzer beste schrijvers in gebruik was. Ofschoon wellicht geen hunner van den waren staat van zaken
+een klaar bewustzijn had, en sommigen dientengevolge bij de vormen op <i>-ig</i> en <i>-ing</i> niet eenparig handelden, hun verzet tegen de aangenomen spelling toonde, dat zij de ongepastheid der <i>j</i> in die woorden duidelijk gevoelden<a class="noteref" id="xd0e7061src" href="#xd0e7061">3</a>. De schrijfwijze <i>baaien</i> enz, heeft niets tegen zich, dan dat men zich verplicht kan achten een trema op den klinker te zetten, die op <i>i</i> volgt, ten einde de verbinding van deze met de volgende letter te voorkomen, iets dat zeker vrij lastig en voor het oog weinig
+behaaglijk is. Om dit bezwaar bij de eenige regelmatige, consequente en kennelijk door de taal zelve gevorderde spelling te
+ontgaan, was de Redactie eerst voornemens de gewone <i>i</i> door de <i>y</i>, als zijnde ook eene <i>i</i>, te vervangen, en <i>hooyen</i>, <i>samenvloeying</i>, <i>opruying</i> enz. te schrijven, waardoor de scheiding der lettergrepen eenigszins duidelijker zou aangewezen worden. Dat plan heeft echter
+zooveel tegenstand gevonden, dat zij niet raadzaam acht er bij te blijven en eene spelling aan te nemen, die algemeen mishaagt,
+omdat de eigenlijke waarde van het letterteeken <i>y</i> <span class="pagenum">[<a id="pb62" href="#pb62">62</a>]</span>aan de meesten vreemd is geworden. Zij zelve had die slechts voorgeslagen om het scheiteeken te vermijden. Zij ziet er te
+eer van af, omdat zij in de toepassing practische moeilijkheden van typographischen aard heeft ontmoet, die zij niet had voorzien.
+Zij aarzelt dus niet langer de reeds bij velen gebruikelijke spelling met de gewone <i>i</i> aan te nemen, en schrijft derhalve de woorden, waarin een der tweeklanken op <i>i</i>, te weten <i>aai</i>, <i>ei</i>, <i>ooi</i>, <i>ui</i> en <i>oei</i>, voorkomt, steeds met de gewone <i>i</i>, zonder inlassching eener <i>j</i>, wanneer zij verlengd worden; derhalve: <i>aaien</i>, <i>baaien</i>, <i>beien</i>, <i>breien</i>, <i>hooien</i>, <i>kooien</i>, <i>buien</i>, <i>kruien</i>, <i>boeien</i>, <i>knoeien</i>, <i>maaier</i>, <i>draaier</i>, <i>eieren</i>, <i>Beiersch</i>, <i>dooier</i>, <i>mooier</i>, <i>kruier</i>, <i>opruier</i>, <i>boeier</i>, <i>knoeier</i>, <i>baaierd</i>, <i>ooievaar</i>, <i>opruiing</i>, <i>samenvloeiing</i> enz., evenals <i>bijen</i>, <i>rijen</i>, <i>vrijer</i> enz.
+
+</p>
+<p>In vreemde woorden, als <i>bajon&egrave;t</i>, <i>saj&egrave;t</i>, waar de klemtoon niet op de <i>a</i> valt, meent zij geenen tweeklank te moeten erkennen, te minder omdat de spelling <i>baaionet</i>, <i>saaiet</i> niet alleen er vreemd uitzien, maar ook tot eene verkeerde uitspraak aanleiding geven zou.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s93">93. Er bestaat verschil van gevoelen omtrent de uitspraak en spelling van een paar woorden op <i>-lei</i> en <i>-hande</i>. Sommigen schrijven <i>tweederlei</i>, <i>tweederhande</i>, <i>driederlei</i>, <i>driederhande</i>, anderen <i>twee&euml;rlei</i>, <i>twee&euml;rhande</i>, <i>drie&euml;rlei</i>, <i>drie&euml;rhande</i>. Welke schrijfwijze is te verkiezen, die met of die zonder <i>d</i>? Daar de uitspraak hier evenzeer als de spelling weifelend is, hangt de beslissing af van de vraag, welke spelling door den
+aard en de samenstelling dier woorden gevorderd wordt.
+
+</p>
+<p>De woorden op <i>-lei</i> en <i>-hande</i>, ofschoon thans als afleidingen te beschouwen, zijn eigenlijke samenstellingen of koppelingen van een bepalend woord, als
+<i>&eacute;&eacute;n</i>, <i>twee</i>, <i>al</i>, <i>veel</i> enz. met de zelfst. naamw. <i>lei</i> (ofr. <i>ley</i>) en <i>hand</i>, die beide vrouwelijk zijn, en hier <i>soort</i> of <i>gesteldheid</i> beteekenen. <span class="pagenum">[<a id="pb63" href="#pb63">63</a>]</span><i>Eenerlei</i>, <i>eenerhande</i>, <i>allerlei</i>, <i>allerhande</i> staat gelijk met <i>van &eacute;&eacute;ne soort</i> of <i>gesteldheid</i>, <i>van alle soorten</i> of <i>gesteldheden</i>. Voorheen bezigde men ook <i>goederhande</i> voor <i>van eene goede soort</i>; en zoo ook <i>goedertiere</i>, <i>quadertiere</i>, <i>allertiere</i>, <i>velertiere</i>, <i>menigertiere</i> of <i>-tieren</i>, waarvan wij ons hedendaagsche <i>goedertieren</i>, met de bekende bepaalde beteekenis, hebben overgehouden. Bij de woorden op <i>-lei</i> en <i>-hande</i> heeft men dus afwisselend met een enkelvoud of met een meervoud te doen, naar gelang van het getal, dat het bepalende woord
+medebrengt, waarop echter, gelijk bij andere samenstellingen, die in afleidingen zijn overgegaan (vergelijk die op <i>-halve</i> en <i>-wege</i>), geen acht meer geslagen wordt. Men zegt in het meervoud evenzeer <i>allerlei</i>, voor <i>aller leien</i>, als in het enkelvoud <i>eenerlei</i>; daarentegen <i>eenerhande</i>, met <i>hand</i> in den ouden meervoudsvorm op <i>e</i>, evengoed als <i>velerhande</i>. Intusschen treft men altijd een vrouwelijken 2<sup>den</sup> naamval aan, waaruit volgt, dat de bepalende woorden steeds op <i>-er</i> moeten eindigen. Regelmatig zijn dus, wat het eerste lid betreft: <i>eener-</i>, <i>geener-</i>, <i>eeniger-</i>, <i>meniger-</i>, <i>veler</i>-, <i>aller-</i>, <i>achter-</i>, <i>twintiger-</i>, <i>honderder-</i>, <i>duizenderlei</i> en <i>-hande</i> enz.; doch onregelmatig <i>vierder-</i>, <i>vijfder-</i>, <i>zesder-</i>, <i>zevender-</i>, <i>negender-</i>, <i>tienderlei</i> en <i>-hande</i> enz., omdat men daarbij aan het bepalende woord den vorm van een ranggetal geeft. Dat zulks ten onrechte geschiedt, volgt
+reeds uit de beteekenis dier woorden, en blijkt bovendien uit <i>eenerlei</i>, <i>driederlei</i>, <i>achterlei</i>, <i>twintigerlei</i>, <i>honderderlei</i>, niet <i>eersterlei</i>, <i>derderlei</i>, <i>achtsterlei</i>, <i>twintigsterlei</i>, <i>honderdsterlei</i> enz. De ingeschoven <i>d</i> is trouwens ook niets anders dan eene vergroving der uitspraak van eene toonlooze lettergreep achter vloeiende letters, gelijk
+<i>r</i> en <i>n</i> zijn. Bij <i>vierderlei</i>, <i>zevenderlei</i>, <i>negenderlei</i>, <i>tienderlei</i> enz. heeft hetzelfde plaats als bij <i>zwaarder</i>, <i>duurder</i>, <i>hoorder</i>, <i>scheerder</i>, <i>diender</i>, <i>boender</i>, <i>spaanders</i> enz., en bij <i>vilder</i>, <i>helder</i>, <i>kelder</i>, <i>zolder</i> enz. van <i>villen</i>, <i>hel</i>, <i>cellarium</i>, <i>solarium</i>. Zoo zei men voorheen, en zegt men nog wel, ook <i>eenderlei</i>, <i>alderhande</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb64" href="#pb64">64</a>]</span>waarin aan de <i>d</i> wel geene beteekenis kan gehecht worden. Ofschoon men nu, door verkeerde gevolgtrekking, geheel ten onrechte de <i>d</i> ook achter andere letters dan vloeiende, namelijk in <i>vijfderlei</i>, <i>elfderlei</i>, <i>twaalfderlei</i> en <i>zesderlei</i> heeft ingevoerd, hebben evenwel <i>eenerlei</i>, <i>achterlei</i>, <i>twintigerlei</i>, <i>honderderlei</i>, <i>duizenderlei</i> enz. den grammaticaal onberispelijken vorm behouden. Aan een practisch gemakkelijken regel: <i>de achtervoegsels <span class="rm">-lei</span> en <span class="rm">-hande</span> treden achter ranggetallen</i>, valt dus niet te denken, zelfs niet bij <i>driederlei</i>. De Redactie meent daarom in de beide twijfelachtige gevallen aan de meer beschaafde uitspraak zonder de <i>d</i>, waarbij de ware natuur der woorden meer uitkomt, de voorkeur te moeten geven. Zij schrijft derhalve: <i>twee&euml;rlei</i>, <i>twee&euml;rhande</i>, <i>drie&euml;rlei</i>, <i>drie&euml;rhande</i>.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s94">94. Vervolgens doet zich de vraag voor omtrent de spelling van den geadspireerden keelklank v&oacute;&oacute;r de <i>t</i>. Waar moet men <i>cht</i> spellen? waar <i>gt</i>? Den regel, dienaangaande in 1804 gesteld, dat de woorden, afgeleid van stammen, waarin blijkbaar eene <i>g</i> voorkomt, b.v. in <i>klagt</i> van <i>klagen</i>, met <i>g</i>, de overige met <i>ch</i> behooren geschreven te worden, meenen wij niet te mogen behouden. Vooreerst toch is de afleiding van sommige woorden, welke
+in die categorie vallen, geheel onbekend of ten minste onzeker. Ten andere is de <i>g</i> in sommige stamwoorden slechts eene aan het Nederlandsch, evenals aan het Deensch, in het bijzonder eigene verzachting van
+de oorspronkelijke <i>ch</i>, b.v. in <i>vliegen</i>, <i>wij zagen</i>, <i>wij tegen</i>, <i>aangetogen</i> en andere, zoodat door <i>vlugt</i>, <i>gezigt</i>, <i>togt</i> enz. toch niet de ware vorm dier woorden voorgesteld wordt. De genoemde regel is ook moeilijk in de toepassing en is tot
+nu toe zeer willekeurig en onregelmatig toegepast. Zoo berust b.v. de spelling <i>regt</i>, <i>regter</i>, <i>rigten</i>, <i>berigten</i>, op eene verkeerde afleiding; <i>geslacht</i> (van <i>slag</i>, soort), <i>tucht</i>, <i>tuchtigen</i> (van <i>ti&euml;n</i>, <i>toog</i> enz.), (<i>be</i>)<i>tichten</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb65" href="#pb65">65</a>]</span>van (<i>aan</i>) <i>tijgen</i>, zouden evenzeer eene <i>g</i> vorderen als <i>slagter</i>, <i>geslagt</i>, <i>togt</i> enz. Eindelijk, de regel is, gelijk blijken zal, kennelijk in strijd met ons taaleigen.
+
+</p>
+<p>Het is om genoemde bedenkingen, dat wij ons den volgenden regel stellen:
+
+</p>
+<p><i>De geadspireerde keelletter, die zich v&oacute;&oacute;r eene steeds in het woord blijvende en steeds <span class="letterspaced">onmiddellijk</span> volgende <span class="rm">t</span> bevindt, welke tot <span class="letterspaced">dezelfde</span> lettergreep behoort, wordt, zonder op de afleiding te letten, door <span class="rm">ch</span> voorgesteld. Doch wanneer het woord eene <span class="rm">g</span> heeft, die, afwisselend, nu al dan niet <span class="letterspaced">onmiddellijk</span> door de <span class="rm">t</span> wordt gevolgd, of wanneer deze tot de <span class="letterspaced">volgende</span> lettergreep behoort, dan blijft de <span class="rm">g</span> onveranderd.</i>
+
+</p>
+<p>Hoe willekeurig deze regel met zijne uitzonderingen bij den eersten aanblik ook schijnen moge, bij eene nadere beschouwing
+blijkt, dat hij door ons taaleigen gebiedend wordt gevorderd. Wanneer een vaste medeklinker (eene zoogenaamde <i>muta</i>) reeds van oudsher <span class="letterspaced">onmiddellijk</span>, d.i. zonder tusschenstaanden klinker, door eene <i>t</i> gevolgd werd, dan zijn beide medeklinkers zoo innig samengesmolten, dat zij eene soort van eenheid uitmaken, die met eenen
+verdubbelden, d.i. versterkten, medeklinker gelijkstaat. De samensmelting blijkt duidelijk uit de verscherping van den eersten
+medeklinker, die vervolgens meestal in <i>ch</i> overging; en uit de verkorting of verscherping van den voorgaanden helderen klinker, welk laatste verschijnsel ook bij eene
+verdubbeling, b.v. in <i>st&ograve;tteren</i> van <i>st&oacute;&oacute;ten</i>, in <i>verh&egrave;ffen</i> naast <i>verh&eacute;ven</i>, plaats vindt. Zoo ontstonden <i>gr&agrave;ft</i> en <i>gr&agrave;cht</i> van <i>gr&aacute;ven</i>; <i>sch&agrave;ft</i> en <i>sch&agrave;cht</i> van <i>sch&aacute;ven</i>; <i>echt</i> van <i>ehe</i>; <i>g&igrave;ft</i> (mnl. ook <i>g&igrave;cht</i>) van <i>g&eacute;ven</i>; <i>pl&igrave;cht</i> van <i>pl&eacute;gen</i>; <i>k&ograve;cht</i> en <i>bruil&ograve;ft</i> van <i>k&oacute;&oacute;pen</i> en <i>l&oacute;&oacute;pen</i>; <i>gewrocht</i> van <i>worken</i>; <i>gez&ograve;cht</i>, <i>ger&ugrave;cht</i> en <i>kluft</i> van <i>z&oacute;&eacute;ken</i>, <i>r&oacute;&eacute;pen</i> en <i>klieven</i>; <i>vernuft</i> voor <i>vernumbt</i> van <i>vernemen</i>, <i>vernomen</i>. Doch men zegt en schrijft: <i>hij graaft</i>, <i>schaaft</i>, <i>geeft</i>, <i>pleegt</i>, <i>koopt</i>, <i>loopt</i>, <i>zoekt</i>, <i>roept</i>, <i>verneemt</i>, niet <i>hij gracht</i>, <i>schacht</i>, <i>gift</i> of <i>gicht</i>, enz., omdat deze zelfde woorden de <span class="pagenum">[<a id="pb66" href="#pb66">66</a>]</span>vormen <i>graven</i>, <i>ik graaf</i>, <i>schaven</i>, <i>ik schaaf</i> enz., zonder <i>t</i>, nevens zich hebben. Het beurtelings af- en aanwezig zijn liet de samensmelting niet toe. Evenzoo zeggen en schrijven wij
+<i>laagte</i>, <i>leegte</i>, <i>hoogte</i>, <i>drukte</i>, <i>goedkoopte</i>, <i>diepte</i>, niet <i>lachte</i>, <i>lechte</i>, <i>hochte</i>, <i>druchte</i>, <i>goedkochte</i>, <i>dichte</i>, alleen omdat de <i>t</i>, tot de volgende lettergreep behoorende, zich niet zoo nauw aan den voorgaanden medeklinker kon aansluiten, dat hij met dezen
+samensmolt. Immers, waar de volgende <i>e</i> ontbreekt, daar openbaart zich de ineensmelting weder, zooals blijkt uit de vergelijking van <i>luwte</i> met <i>lucht</i>, <i>ziekte</i> met (<i>water</i>)<i>zucht</i>. Ook in de woorden, waarin oudtijds tusschen de beide medeklinkers een klinker werd aangetroffen, die eerst in betrekkelijk
+laten tijd is uitgevallen, is de ineensmelting door dien klinker verhinderd geworden, zoodat de voorgaande medeklinker niet
+veranderd, en een voorgaande heldere klinker niet verscherpt is. Dit blijkt uit <i>abt</i> (mnl. <i>abbet</i>), dat niet in <i>aft</i> of <i>acht</i> is overgegaan; uit <i>ambt</i> (<i>ambacht</i>), niet <i>aft</i>, gelijk <i>vernuft</i> zou doen verwachten; uit <i>kreeft</i> en <i>ooft</i> (bij <span class="smallcaps">Kiliaan</span> <i>krevet</i> en <i>ovet</i>), niet <i>krecht</i> en <i>ocht</i>; uit <i>markt</i> (lat. <i>mercatus</i>), niet <i>marcht</i>.
+
+</p>
+<p>Het is uit dien hoofde geheel overeenkomstig ons taaleigen, dat wij ons ten regel stellen:
+
+</p>
+<p><i>De <span class="rm">g</span> blijft in de regelmatige vervoeging der werkwoorden, wier stam op eene <span class="rm">g</span> eindigt, en in de zelfst. naamw., door achtervoeging van <span class="rm">-te</span> gevormd van bijvoegl. naamw. op <span class="rm">g</span> uitgaande.</i>
+
+</p>
+<p>Wij schrijven derhalve: <i>dracht</i>, <i>jacht</i>, <i>klacht</i>, <i>macht</i>, <i>slachten</i> (<i>dooden</i>), <i>geslacht</i> (en <i>gemaal</i>), <i>plecht</i>, <i>plechtig</i>, <i>licht</i> (niet zwaar), <i>plicht</i>, <i>gewicht</i>, <i>gezicht</i>, <i>gedrocht</i>, <i>tocht</i>, <i>lucht</i>, <i>tucht</i>, <i>vlucht</i>, <i>zucht</i> (diepe ademhaling) evenzeer met <i>ch</i>, als <i>nacht</i>, <i>geslacht</i> (familie), <i>slachten</i> (gelijken), <i>echt</i>, <i>recht</i>, <i>licht</i>(<i>straal</i>), <i>lucht</i>, <i>vrucht</i> enz. Daarentegen: <i>hij draagt</i>, <i>jaagt</i>, <i>vraagt</i>, <i>legt</i>, <i>zegt</i>, <i>pleegt</i>, <i>weegt</i>, <i>droogt</i>, <i>zoogt</i>, enz., en <i>graagte</i>, <i>laagte</i>, <i>leegte</i>, <i>droogte</i>, <i>hoogte</i>, <i>menigte</i> enz.
+<span class="pagenum">[<a id="pb67" href="#pb67">67</a>]</span></p>
+<p>De verkorte eigennaam <i>Aagt</i> behoort ook de <i>g</i> te behouden, dewijl er een klinker is uitgestooten, die zich nog heden ten dage in den vollen vorm <i>Agatha</i> vertoont. Dat het woord met den helderen klinker en niet als <i>Acht</i> wordt uitgesproken, bewijst, dat er geene samensmelting der medeklinkers in plaats heeft.
+
+</p>
+<p>De onregelmatige onvolm. verled. tijden en deelw. <i>bracht</i>, <i>gebracht</i>, <i>mocht</i>, van <i>brengen</i> en <i>mogen</i>, verkeeren in het geval, dat de <i>ch</i> eischt. In die vormen heeft de tijdsuitgang <i>-de</i> (<i>-te</i>) de <i>e</i> verloren, ten gevolge waarvan de overblijvende <i>t</i> zich aan den voorgaanden medeklinker heeft aangesloten. <i>Bracht</i> en <i>mocht</i> staan voor <i>brachte</i> en <i>mochte</i>, en deze vormen voor <i>bragde</i> (of <i>brengde</i>) en <i>moogde</i>, gelijk de analogie van <i>zengde</i>, <i>leegde</i> en <i>zoogde</i> zou medebrengen. De overgang der regelmatig vereischte <i>d</i> in <i>t</i> bewijst voldingend de samensmelting en dus ook de verscherping der voorgaande medeklinkers. Wij schrijven uit dien hoofde:
+<i>hij bracht</i>, <i>mocht</i>, <i>gebracht</i>, nevens <i>hij</i> en <i>gij brengt</i>, <i>gij moogt</i>. Evenzoo <i>hij placht</i>, oudtijds <i>plach</i> (<i>plag</i>), waarin de bijgevoegde <i>t</i> met de sluitletter <i>g</i> evenzeer is samengesmolten als in <i>gedrocht</i> voor <i>gedrog</i>.
+
+</p>
+<p>Wij aarzelen te minder tot de genoemde verandering over te gaan, omdat de voorgenomen spelling beter dan die met <i>g</i> aan de uitspraak beantwoordt en reeds door vele onzer beste schrijvers gevolgd wordt, terwijl de regel gemakkelijk toe te
+passen is en aan veel willekeurigs en onregelmatigs een einde maakt, en het wijzen op de afleiding bij de meeste woorden dezer
+categorie volstrekt geen nut heeft. Immers de beteekenis van <i>plecht</i>, <i>plechtig</i>, <i>gedrocht</i>, <i>tucht</i>, <i>tuchtigen</i> wordt niet opgehelderd door het verwijzen op <i>plegen</i>, (<i>be</i>)<i>driegen</i> en <i>toog</i> (van <i>ti&euml;n</i>); men verstaat het woord <i>macht</i> niet beter, als men weet, dat het van <i>mogen</i> komt, sedert dit de beteekenis van <i>kunnen</i> verloren heeft; en de kracht van het woord <i>plicht</i> wordt vooral niet beter gevoeld als men verneemt, dat <i>plegen</i> het grondwoord is, nu dit meest van moord en roof gebezigd wordt.&#8212;Bij <span class="pagenum">[<a id="pb68" href="#pb68">68</a>]</span>de meeste andere woorden is de <i>g</i> niet toereikend om den lezer aan het grondwoord te herinneren. Bij <i>dragt</i>, (<i>de</i>) <i>jagt</i>, <i>klagt</i> met <i>g</i> zal men misschien iets eerder aan <i>dragen</i>, <i>jagen</i> en <i>klagen</i> denken, dan wanneer men <i>dracht</i> enz. schrijft; doch geen onkundige zal vermoeden, dat (<i>het</i>) <i>jacht</i>, <i>slachten</i> en <i>slachter</i>, <i>aangezicht</i>, <i>vluchten</i> en <i>zuchten</i> samenhangen met <i>jagen</i>, <i>slaan</i> (<i>sloeg</i>), <i>zien</i> (<i>zag</i>), <i>vliegen</i> en <i>zuigen</i>, al spelt men die woorden ook met <i>g</i>; evenmin als hij bij <i>boeten</i> en <i>schuit</i> aan <i>baten</i> en <i>schieten</i> denkt. Waar zulk een groot verschil in klank bestaat, en de beteekenissen slechts eenigszins uiteenloopen, wordt geene verwantschap
+meer gevoeld. De toepassing van den Regel der Gelijkvormigheid brengt hier derhalve geen nut aan; vergel. ook <a href="#s50">&sect; 50</a>.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s95">95. Lang heeft de Redactie in bedenking gestaan bij de vraag: moet de <i>ch</i> na kort afgebroken klinkers al of niet verdubbeld worden? en, zoo ja, hoe dan?&#8212;moet men <i>kachel</i>, <i>kagchel</i> of <i>kachchel</i> enz. schrijven? De thans meest gebruikelijke spelling <i>kagchel</i>, <i>rigchel</i>, <i>bogchel</i> enz. is onregelmatig en kan reeds daarom niet in alle opzichten worden verdedigd. Bovendien doet de verbinding van twee verschillende,
+doch verwante letterteekens, als <i>g</i> en <i>ch</i>, aan eene samenstelling denken, terwijl de meeste der hier bedoelde woorden, alleen <i>lichaam</i> uitgezonderd, slechts afleidingen zijn, waarin eene enkelvoudige <i>g</i> of <i>k</i> door den invloed der volgende <i>l</i> tot <i>ch</i> verscherpt is; b.v. <i>bochel</i> van <i>buigen</i>, <i>boog</i>; <i>tichel</i> van <i>tegel</i>; <i>kachel</i> van <i>kakel</i>, bij <span class="smallcaps">Kiliaan</span> <i>kaeckel</i>. <i>Lichaam</i>, uit <i>lijk</i> en <i>haam</i>, door de spelling als een samengesteld woord te kenmerken, en b.v. <i>lich-haam</i> te schrijven, zou echter geheel nutteloos wezen, omdat in <i>lich</i> het woord <i>lijk</i> toch niet zou herkend worden, terwijl dit bovendien, evenals <i>haam</i>, in deze samenstelling met <span class="pagenum">[<a id="pb69" href="#pb69">69</a>]</span>eene beteekenis voorkomt, die thans bij de meerderheid der sprekenden en schrijvenden onbekend is.
+
+</p>
+<p>Wanneer de Redactie daarbij in aanmerking neemt, dat de verdubbeling door middel eener <i>g</i> bij de netste schrijvers steeds grooten weerzin heeft gevonden, en dat de spelling met eene enkele <i>ch</i> misschien leiden kan tot eene verfijning van den zoo harden keelklank, die door <i>gch</i> wordt vertegenwoordigd (vergel. <a href="#s61">&sect; 61</a> en 62), dan meent zij aan die schrijfwijze de voorkeur te moeten geven en dus <i>lichaam</i>, <i>kachel</i>, <i>richel</i> te moeten spellen, ofschoon zij gaarne erkent, dat ook deze niet onberispelijk is. De regelmatigheid zou ongetwijfeld <i>lichchaam</i>, <i>kachchel</i> enz. vorderen; doch deze spelling ware thans eene ongehoorde nieuwigheid, die zeker niemands goedkeuring zou wegdragen. Er
+schoot dus niets anders over dan van de twee gebruikelijke schrijfwijzen de minst gebrekkige te kiezen, die dan ook het langst
+en algemeenst in gebruik is geweest<a class="noteref" id="xd0e8657src" href="#xd0e8657">4</a>.
+<span class="pagenum">[<a id="pb70" href="#pb70">70</a>]</span></p>
+<p>Voor de spelling met de enkele <i>ch</i> pleit, behalve de welluidendheid, ook nog de analogie met de meeste eigennamen, als <i>Jochem</i>, <i>Kochem</i>, <i>Lochem</i>, <i>Mechelen</i>, <i>Vechel</i>, <i>Zwichem</i>; die met <i>echel</i>, en vooral die met <i>echo</i>, welke woorden nooit met <i>gch</i> geschreven worden. Alleen de uitspraak van de bij ons gebruikelijke namen <i>Rachel</i> en <i>Michiel</i> past er niet in. Het onderwijs zou dus inderdaad bij de spelling met de enkele <i>ch</i> aan gemak winnen. In de plaats van den thans geldigen regel: <i>De <span class="rm">ch</span> wordt na onvolkomene klinkers door de voorvoeging eener <span class="rm">g</span> verdubbeld</i>, waarbij de bovengenoemde woorden en andere dergelijke als uitzonderingen moeten opgegeven worden, heeft men slechts te leeren:
+<i>Alle enkelvoudige klinkers hebben v&oacute;&oacute;r de <span class="rm">ch</span> den onvolkomen klank, mee uitzondering van de eigennamen <span class="rm">Rachel</span> en <span class="rm">Michiel</span>.</i> Vergel. het opstel: <i>De Spelling en het Lager Onderwijs</i>, van den Heer <span class="smallcaps">J. A. van Dijk</span>, in den <i>Taalgids</i>, VI, blz. 73 vlgg.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s96">96. Van een geheel anderen aard dan de verdubbeling der <i>ch</i> door middel van de <i>g</i> is die der <i>s</i> in <i>wasschen</i>, <i>flesschen</i>, <i>visschen</i>, <i>mosschen</i> of <i>musschen</i>, <i>tusschen</i> enz., die door sommigen daarmede op &eacute;&eacute;ne lijn wordt gesteld. Niet de letter, die verdubbeld wordt, niet de <i>s</i>, maar de <i>ch</i>, die stom is, zou een punt van geschil kunnen uitmaken. Deze toch doet thans niets meer aan de uitspraak af, maar is alleen
+een graphisch overblijfsel uit den tijd, waarin zij, uit <i>k</i> ontstaan, werkelijk gehoord werd. Toen men eerst <i>visk</i>, <i>mosk</i>, en later inderdaad <i>visch</i>, <i>mosch</i>, d.i. met <i>ch</i>, uitsprak, bleef de eerste lettergreep ook in de meervouden <i>vis-ken</i>, <i>vis-chen</i><span class="corr" id="xd0e8881" title="Niet in bron">,</span> <i>mus-ken</i>, <i>mus-chen</i> gesloten, en werd de tweede <i>s</i> natuurlijk niet gevorderd; thans echter, nu er alleen eene <i>s</i> is overgebleven, is hare verdubbeling in <i>vis-sen</i>, <i>mus-sen</i> evenzeer noodig en regelmatig als in <i>mos-sel</i>, vroeger <i>mos-chel</i>. De dubbele <i>s</i> levert dan ook niet het <span class="pagenum">[<a id="pb71" href="#pb71">71</a>]</span>minste bezwaar op, kan nooit medewerken om de uitspraak te bederven. Dit is integendeel wel te vreezen van de spelling <i>vis-chen</i>, <i>mus-chen</i> enz., die alleen strekken kan om de thans ondraaglijk pedante uitspraak, welke de <i>ch</i> in de genoemde en dergelijke woorden laat hooren, meer in zwang te brengen. Men is buitendien te zeer gewoon de geheele <i>sch</i> bij de tweede lettergreep te voegen, gelijk blijkt uit <i>Pa-schen</i>, <i>zij he-schen</i>, <i>kre-schen</i>, <i>gehe-schen</i>, <i>gekre-schen</i>, welke woorden men toch wel niet gaarne noodeloos met dubbelen klinker, <i>Paas-chen</i>, <i>hees-chen</i>, <i>krees-chen</i>, <i>gehees-chen</i> en <i>gekrees-chen</i>, zou geschreven zien. Wij kennen derhalve geene enkele reden om de &eacute;&eacute;ne <i>s</i> weg te laten, maar redenen te over om haar te behouden, namelijk het gevestigde gebruik en de voorkoming eener wanluidende
+uitspraak. Wij blijven derhalve <i>wasschen</i>, <i>lesschen</i>, <i>wisschen</i>, <i>tusschen</i> enz. schrijven met de dubbele <i>s</i>.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s97">97. <span class="smallcaps">Bilderdijk&#8217;s</span> spelling <i>nogthands</i> steunde op eene verkeerde afleiding: <i>nochtans</i> is samengesteld uit <i>nog</i> en <i>dan</i> (mnl. <i>nochtan</i> of <i>nodan</i>) met de adverbiale <i>s</i>, en heeft dus niets met <i>thans</i> of <i>thands</i> (<i>te hande</i>) te maken. Aan de invoering eener <i>h</i> en <i>d</i> in dit woord valt derhalve niet te denken. Doch men zou in twijfel kunnen staan bij de keuze tusschen <i>nochtans</i> en <i>nogtans</i>. Ofschoon de Redactie het raadzaam oordeelt, de gebruikelijke onderscheiding van <i>nog</i> (daarenboven, tot nu toe) en <i>noch</i> (ook niet), hoewel niet op de afleiding gegrond, om den wille der duidelijkheid te behouden, meent zij echter in <i>nochtans</i> de voorkeur aan de <i>ch</i> te moeten geven, vermits wel deze scherpe keelletter, maar niet de zachte <i>g</i>, den overgang der <i>d</i> van <i>dan</i> in de <i>t</i> van <i>tans</i> heeft kunnen veroorzaken, en het woord voor ons gevoel eene eenheid geworden is, waarbij aan de samenstellende deelen niet
+meer gedacht wordt, <span class="pagenum">[<a id="pb72" href="#pb72">72</a>]</span>zoodat hier alleen de Regel der Uitspraak behoort gevolgd te worden.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s98">98. Het algemeen gebruik wil, op grond der uitspraak, sedert lang <i>koninklijk</i>, <i>aanvankelijk</i>, <i>afhankelijk</i>, <i>jonkheer</i>, <i>jonkvrouw</i>, <i>sprinkhaan</i>. Dezelfde reden geldt voor de spelling <i>koninkrijk</i>, <i>jonkheid</i>, <i>koninkje</i>, <i>woninkje</i>, <i>kettinkje</i> en <i>lankmoedig</i>. Daarenboven zou de schrijfwijze <i>koningrijk</i>, <i>koningje</i>, <i>jongheid</i> enz. bij voortduring aanleiding geven tot eene uitspraak, die met ons taaleigen in strijd is. De Redactie aarzelt daarom
+niet hier den Regel der Welluidendheid te laten gelden en in de genoemde woorden de <i>g</i> door de <i>k</i> te vervangen.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s99">99. Het gebruik der tongletters <i>d</i> en <i>t</i>, wanneer zij door eene <i>s</i> worden gevolgd, heeft eenige overeenkomst met dat der <i>g</i> en <i>ch</i> v&oacute;&oacute;r eene <i>t</i>, waarover in <a href="#s94">&sect; 94</a> is gehandeld. De gevallen staan echter niet geheel gelijk. De taal eerbiedigt bij de <i>s</i>, nu althans, de grondvormen op <i>d</i> en <i>t</i> meer dan voorheen die op <i>ch</i> en <i>g</i>, en zij handelt hier lang niet zoo regelmatig als bij <i>cht</i> en <i>gt</i>. Oudtijds smolt de scherpe keelletter <i>ch</i> geheel weg in de volgende <i>s</i>, b.v. in <i>as</i>, <i>das</i>, <i>vlas</i>, <i>was</i>, <i>mest</i>, <i>zes</i>, <i>wisselen</i>, <i>os</i>, <i>vos</i>, uit <i>achs</i>, <i>dachs</i> enz.; de zachte keelletter <i>g</i>, die als de Fransche <i>gu</i> werd uitgesproken, werd tot <i>k</i> verscherpt in <i>heks</i> van <i>hag</i>, <i>reeks</i> van <i>reghe</i>, <i>fluks</i> van <i>vlug</i>; een heldere klinker onderging soms ook verkorting, b.v. in <i>dissel</i>, hd. <i>deichsel</i>.
+
+</p>
+<p>Die regelmatigheid treft men niet aan bij de tongletters, die v&oacute;&oacute;r de <i>s</i> staan. Ook deze smolten soms, b.v. in <i>thans</i>, <i>volgens</i>, <i>bijkans</i> enz. voor <i>thands</i>, <i>volgends</i>, <i>bijkants</i>, in de <i>s</i> weg; doch geenszins altijd, b.v. niet in <i>bits</i>, <i>spits</i> <span class="pagenum">[<a id="pb73" href="#pb73">73</a>]</span>enz. Vandaar niet zelden twee&euml;rlei vormen, de eene met, de andere zonder de tongletter, nevens elkander, b.v. <i>spiets</i> en <i>spies</i> van mnl. <i>spiet</i>; <i>klits</i> en <i>klis</i> van <i>klit</i>; <i>lits</i> en <i>lis</i>, ook <i>luts</i> en <i>lus</i> uitgesproken, van lat. <i>licium</i>; en in de volksspraak <i>klussen</i>, <i>mussen</i> enz. naast <i>klutsen</i> en mutsen in de schrijftaal. Evenmin werd de klinker altijd verkort: <i>maetselen</i> werd wel is waar <i>metselen</i>, maar naast <i>ketsen</i> hield <i>kaatsen</i> stand; <i>koorts</i> en <i>rots</i> bleven, naast het vroegere <i>kortse</i> en <i>rootse</i>, de eenige gebruikelijke vormen; <i>plaats</i>, <i>schaats</i>, <i>taats</i>, <i>koets</i>, <i>toets</i>, zijn nooit tot <i>plats</i>, <i>kots</i> enz. verkort geworden, ofschoon er geen klinker is uitgevallen, die, gelijk bij de <i>t</i>, de samensmelting verhinderde. Ook de spelling was evenzeer ongelijk en onzeker, en niet zelden vindt men <i>ds</i>, waar de afleiding <i>ts</i> zou hebben doen verwachten, b.v. in <i>guds</i>, <i>ridsen</i>, <i>ridsig</i>.
+
+</p>
+<p>Uit het een en ander blijkt, dat de woorden op <i>ds</i> en <i>ts</i> niet volkomen parallel loopen met die op <i>gt</i> en <i>cht</i>; en dat de regel eenigszins anders zal moeten luiden dan die in <a href="#s94">&sect; 94</a>. Daar de Regel der Uitspraak hier niets beslist, moet die der Gelijkvormigheid gelden, en, waar de afleiding onbekend of
+onzeker is, die der Analogie. Van een groot aantal woorden kan de spelling niet twijfelachtig zijn. Vooreerst is het rationeel,
+dat die welke uit het Fransch ontleend zijn, ten tijde dat <i>ch</i> nog als <i>tch</i> (<i>tsj</i>), en <i>c</i> nog als <i>ts</i> luidde, met <i>ts</i> worden geschreven; te weten <i>koets</i> in de beide beteekenissen, <i>toets</i>, <i>flits</i>, <i>rots</i>, <i>toorts</i>, fr. <i>couche</i> en <i>coche</i>, <i>touche</i>, <i>fl&egrave;che</i>, <i>roche</i>, <i>torche</i>; <i>plaats</i>, <i>rantsoen</i>, <i>fatsoen</i>, fr. <i>place</i>, <i>ran&ccedil;on</i>, <i>fa&ccedil;on</i>. Daarentegen moet de fr. <i>g</i>, vroeger als <i>dg</i> (<i>dzj</i>) uitgesproken, bij ons <i>ds</i> worden, namelijk in <i>loods</i> (houten gebouw), fr. <i>loge</i>. De afleiding eischt stellig eene <i>t</i> in <i>guts</i> (holle beitel, waarmede onder andere ook goten uitgehold worden) van <i>goot</i>; in <i>ritsen</i>, <i>ritsig</i>, verwant met <i>wrijten</i>, alsmede in <i>gutsen</i>, uit het oudere <i>gussen</i> vervormd met ingevoegde <i>t</i>. Ook is het thans verkieslijk aan <i>knots</i> de <i>t</i> van <i>knotten</i> te geven, nu <i>knodde</i> en <i>knodden</i> verouderd zijn. In <i>ridselen</i>, ofschoon misschien van <span class="pagenum">[<a id="pb74" href="#pb74">74</a>]</span><i>rijden</i>, heeft de <i>d</i> in allen gevalle geen nut meer, nu <i>rijden</i> niet langer in de beteekenis van <i>beven</i> gebruikt wordt. Voor de spelling <i>kodsen</i> bestaat geene enkele reden; het is waarschijnlijk een klanknabootsend woord; en <span class="smallcaps">Kiliaan</span> schreef reeds <i>kotsen</i>, <span class="smallcaps">Plantijn</span> <i>kotzen</i>. <i>Loods</i> (persoon) en <i>gids</i> behooren volgens de afleiding eene <i>d</i> te hebben, als zijnde gevormd van <i>looden</i> en fr. <i>guide</i>. In <i>smidse</i>, van <i>smid</i>, kan de <i>s</i> in geen geval geacht worden de <i>d</i> verscherpt te hebben, dewijl zij tot de volgende lettergreep behoort. Omtrent de spelling der overige woorden, als <i>kaats</i>, <i>schaats</i>, <i>taats</i>, <i>schets</i>, <i>scherts</i>, <i>koorts</i> enz., wier afleiding &ograve;f onbekend, &ograve;f onzeker is, &ograve;f niet strekken kan om de beteekenis op te helderen, heeft nooit verschil
+van gevoelen bestaan; er is dan ook geene reden te bedenken, waarom zij anders zouden geschreven worden, dan tot nu toe geschied
+is. Trekt men alles samen, dan krijgt men den volgenden practischen regel, op dien der Gelijkvormigheid en der Analogie gegrond:
+
+</p>
+<p><i>Wanneer de <span class="rm">s</span> door eene tongletter wordt voorafgegaan, dan is deze de scherpe <span class="rm">t</span>; uitgezonderd in den 2<sup>den</sup> naamw. der woorden op <span class="rm">d</span>, in de bijvoegl. naamw. en bijwoorden door aanhechting van <span class="rm">sch</span> en <span class="rm">s</span> van woorden op <span class="rm">d</span> gevormd; en eindelijk in <span class="rm">loods</span> (in de beide beteekenissen), <span class="rm">gids</span> en <span class="rm">smidse</span>.</i>
+
+</p>
+<p>Wij schrijven derhalve <i>trots</i>, <i>schertsen</i>, <i>plaats</i>, <i>schaats</i>, <i>toorts</i> enz.; maar <i>Gods</i>, <i>des bloeds</i>, <i>goedsmoeds</i>, <i>steedsch</i> en <i>steeds</i>, <i>kindsch</i>, <i>gindsch</i> en <i>ginds</i> van <i>gind</i>(<i>er</i>), <i>sinds</i> van <i>sed</i>(<i>ert</i>).
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s100">100. De woorden op <i>-aard</i> en <i>-erd</i> leveren geene moeilijkheid op; zij vereischen zonder bedenking eene <i>d</i>. Het achtervoegsel <i>-aard</i> is oorspronkelijk het bijvoeglijk naamwoord <i>hard</i>, dat oudtijds <i>sterk</i> beteekende, en dezen zin nog heeft in uitdrukkingen als <i>hard draven</i>, <i>loopen</i>, <i>werken</i>. <span class="pagenum">[<a id="pb75" href="#pb75">75</a>]</span>In samenstellingen beteekende het <i>sterk</i> <span class="letterspaced">als</span> datgene, of <span class="letterspaced">ten aanzien van</span> datgene, wat door het stamwoord werd uitgedrukt, b.v. <i>Beranhard</i>, <i>Burchard</i>, <i>Everhard</i>, <i>Wolfhard</i>, sterk als een beer, burg, ever, wolf; <i>Ecgehard</i>, <i>G&ecirc;rhard</i>, sterk met het zwaard, met de speer; <i>Meginhard</i>, <i>Reginhard</i>, <i>Snelhard</i>, sterk in kracht, in raad of list, in vlugheid; <i>Sigihard</i>, <i>Wic-hard</i>, sterk in de zege, in den strijd. Als tweede lid in de samenstelling verloor het al spoedig de <i>h</i>, evenals <i>-helm</i>, <i>-hilde</i>, <i>-haftig</i>, en soms <i>-hande</i>, b.v. <i>Anselmus</i>, <i>Willem</i>, <i>Machteld</i>, <i>deelachtig</i>, en mnl. <i>menigherande</i>, voor <i>Anshelmus</i>, <i>Wilhelm</i>, <i>Machthilde</i>, <i>deelhaftig</i>, <i>menigerhande</i>. Vandaar, dat men naast eigennamen op <i><span class="corr" id="xd0e9796" title="Niet in bron">-</span>hard</i>, mlat. <i>hardus</i>, ohd. <i><span class="corr" id="xd0e9804" title="Niet in bron">-</span>hart</i>, oudtijds vormen op <i>-art</i> en <i><span class="corr" id="xd0e9812" title="Niet in bron">-</span>aert</i> aantreft, die thans op <i>-ard</i>, <i>-erd</i> en <i><span class="corr" id="xd0e9823" title="Niet in bron">-</span>ert</i> uitgaan. Zoo b.v. <i>Athalhardus</i>, <i>Bernhardus</i>, <i>Burchardus</i>, <i>Everhardus</i>, <i>Folchardus</i>, <i>G&ecirc;rhardus</i>, <i>Meginhardus</i>, <i>Reginhardus</i> enz., mnl. <i>Adelaert</i>, <i>Bernaert</i>, <i>Burchaert</i>, <i>Everaert</i>, <i>Volcaert</i>, <i>Meinaert</i>, <i>Reinaert</i>; thans <i>Allard</i> en <i>Aldert</i>, <i>Bernard</i>, <i>Everard</i> en <i>Evert</i>, <i>Volkert</i>, <i>Meindert</i>, <i>Reindert</i>. Daar de vormen op <i>-hard</i>, <i>-hardus</i>, ohd. <i>hart</i>, in overoude stukken voorkomen, maar die op <i>-ard</i>, <i>-aert</i> en <i>-erd</i> alleen in latere, zoo is het duidelijk, dat de laatste uit de vroegere ontstaan zijn, en niet <i>-hard</i> uit <i>-erd</i>.&#8212;In het Mhd. werden met <i>-hart</i> ook gemeene namen gevormd, alle met ongunstige beteekenis, als <i>l&uuml;gehart</i>, sterk in het liegen; <i>naghart</i>, knaaglustig; <i>selphart</i>, zelfzuchtig; <i>slinchart</i>, slokop; <i>tr&uuml;genhart</i>, sterk in het bedriegen; <i>vr&icirc;hart</i>, ongebondene.
+
+</p>
+<p>Uit de Duitsche talen ging <i>hard</i> in de Romaansche over, en werd daar, met de in die talen gewone verstomming der <i>h</i>, ital. <i>-ardo</i>, als in <i>bastardo</i>, <i>codardo</i>; fr. <i>-ard</i>, als in <i>b&acirc;tard</i>, <i>couard</i>, <i>gaillard</i>, <i>grognard</i>, <i>pendard</i>, <i>richard</i>, <i>viliard</i>; zie <span class="smallcaps">Diez</span>, <i>Gramm. der Rom. Sprachen</i>, II, 358 vlgg. De ongunstige opvatting, die ook het Mhd. vertoont, treedt in de Romaansche talen, waar het achtervoegsel
+van vreemden oorsprong was, bepaald op den voorgrond.
+<span class="pagenum">[<a id="pb76" href="#pb76">76</a>]</span></p>
+<p>Het Mnl. nam van die Fransche woorden over, b.v. <i>bastaert</i>, <i>cockaert</i>, <i>viliaert</i>; en vormde nu naar die modellen zelf nieuwe, als <i>behaghelaert</i>, <i>bollaert</i>, <i>clappaert</i>, <i>dullaert</i>, <i>galghaert</i>, <i>gaepaert</i>, <i>grisaert</i> (grijskop, zie <i>Horae Belg.</i> VI, 98), <i>loyaert</i>, <i>moyaert</i> enz., alle woorden van minachting of spot, en niet zelden met den klemtoon op <i>-aert</i>. Dat men de <i>h</i>, die reeds uit de eigennamen uitgevallen was, niet weder invoegde, is natuurlijk. Het Nnl. ging op den eenmaal ingeslagen
+weg voort, en maakte een aantal andere, insgelijks met ongunstige beteekenis, als <i>bloodaard</i>, <i>dronkaard</i>, <i>gulzigaard</i>, <i>lafaard</i>, <i>veinsaard</i>, <i>wreedaard</i> enz.; zelfs <i>rijkaard</i>, van het onschuldige <i>rijk</i>, wordt in slechten zin genomen; alleen <i>grijsaard</i> hield op een schimpnaam te zijn.
+
+</p>
+<p>Het achtervoegsel <i>-erd</i>, in het Mnl. nog onbekend, en dus jonger dan <i>-aert</i> of <i>-aard</i>, is eene verbastering van dat zelfde suffix, gelijk blijkt uit <i>leperd</i>, <i>plomperd</i>, <i>stinkerd</i>, die bij <span class="smallcaps">Kiliaan</span> nog <i>leepaerd</i>, <i>plompaerd</i>, <i>stinckaerd</i> luiden; en uit <i>grijzerd</i>, dat bij latere dichters voorkomt. <span class="smallcaps">Kiliaan</span> geeft naast <i>luyaerd</i> ook <i>luyerdije</i> op, hetwelk toont, dat de verandering van <i>-aard</i> in <i>-erd</i> aan de werking van den klemtoon moet toegeschreven worden. De boven aangetoonde verbastering der eigennamen, b.v. de verandering
+van <i>Everaert</i> in <i>Evert</i>, en die van <i>bastaard</i> in <i>basterd</i> stelt de zaak buiten allen twijfel.
+
+</p>
+<p>Sommigen zijn van gevoelen, dat <i>-aard</i> en <i>-erd</i> zouden ontstaan zijn uit het achtervoegsel <i>-er</i>, waarachter men, ter versterking, eerst eene <i>t</i> zou gevoegd hebben, zoodat <i>-ert</i> ontstond, hetwelk vervolgens nog eene tweede versterking, eene verlenging tot <i>-aart</i>, zou hebben ondergaan. Zij gaan uit van de onjuiste onderstelling, dat wij werkwoorden zouden hebben of gehad hebben, als
+<i>grijzen</i>, <i>laffen</i>, <i>rijken</i>, <i>snooden</i>, met de beteekenis van <i>grijs</i>, <i>laf</i>, <i>rijk</i>, <i>snood zijn</i>; dat <i>grijsaard</i>, <i>lafaard</i>, <i>rijkaard</i> enz. personen aanduiden, die bestendig <i>grijzen</i>, <i>laffen</i>, <i>rijken</i> enz., die &raquo;niet in het werkelijk oogenblik, maar bij aanhoudendheid de hoedanigheden <span class="pagenum">[<a id="pb77" href="#pb77">77</a>]</span>van <i>grijs</i> enz. hebben&#8221;. Dat gevoelen, dat zich zelf wederspreekt, en waarvoor men nooit een zweem van bewijs heeft weten aan te voeren,
+is niet slechts uit de lucht gegrepen en geheel zonder grond, maar het onderstelt ook, gelijk de geschiedenis der taal leert,
+eene onmogelijkheid. Achtervoegsels, die, gelijk <i>-er</i>, nooit den klemtoon hebben, ondergaan in den loop der tijden geene <span class="letterspaced">versterking</span>, maar omgekeerd <span class="letterspaced">verzwakking</span>. Juist het achtervoegsel <i>-er</i> levert er een sprekend en leerrijk voorbeeld van. Dit luidde goth. <i>-areis</i>, b.v. in <i>laisareis</i> (leeraar), <i>wullareis</i> (voller); het werd ohd. <i>-ar&icirc;</i>, mhd. <i>-&aelig;re</i>, nhd. <i>-er</i>. In het Mnl. werd het achtervoegsel geheel toonloos en ging over in <i>-ere</i>, <i>-er</i>, en <i>-re</i>, wanneer het onmiddellijk volgde op de lettergreep, die den vollen klemtoon had; maar het behield den halven toon en veelal
+ook de <i>a</i>, en werd <i>-are</i>, <i>-aer</i>, of <i>-ere</i>, <i>-eer</i>, wanneer het door eene toonlooze lettergreep werd voorafgegaan, zoodat het niet onder den invloed van den klemtoon der stamlettergreep
+stond; b.v. in <i>gokelare</i>, <i>loghenare</i> en <i>loghen&eacute;re</i>, <i>voghelare</i>, <i>persem&eacute;re</i> (woekeraar), enz., naast <i>dienre</i>, <i>leerre</i>, <i>speelre</i>, <i>backere</i>, <i>wever</i> enz. Wij nemen hier dus eene steeds voortgaande verzwakking waar, van <i>-areis</i> tot <i>-ar&icirc;</i>, <i>-are</i>, <i>-ere</i>, <i>-er</i> en <i>-re</i>, die men ook bij andere achtervoegsels kan opmerken; b.v. bij <i>-dom</i>, onl. <i>-duom</i>; bij <i>-lijk</i>, goth. <i>-leiks</i>, dat thans als <i>lik</i> wordt uitgesproken; en bij <i>-aard</i> zelf, niet alleen in de eigennamen, maar ook in de gemeene zelfst. naamw., die naar Fransche modellen, met het accent op
+<i>-ard</i> gevormd, ook in het Mnl. niet zelden den klemtoon hadden, maar thans nooit meer dan den halven toon krijgen, of, als <i>-erd</i>, geheel toonloos zijn. Het grenst aan ongerijmdheid, in strijd met de lessen der geschiedenis te stellen, dat de stroom tot
+voorbij zijnen oorsprong zou zijn teruggevloeid, en dat de taal op eenmaal hare richting, niet wijzigende, maar geheel omkeerende,
+van <i>-er</i> niet alleen <i>-ert</i>, maar zelfs <i>-aart</i> zou hebben gevormd.
+
+</p>
+<p>Het Nnl. heeft, wel is waar, welluidendheidshalve, <i>dienre</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb78" href="#pb78">78</a>]</span><i>leerre</i>, <i>sunder</i>, in <i>dienaar</i>, <i>leeraar</i>, <i>zondaar</i> veranderd; daarbij had evenwel geene versterking van <i>-er</i> tot <i>-aar</i>, geene vorming van een nieuw achtervoegsel plaats, maar slechts eene verruiling; <i>-aar</i> had nooit opgehouden te bestaan. Evenmin zou de taal van sommige verbalia op <i>-er</i>, als <i>bijter</i>, <i>blaffer</i>, woorden op <i>-erd</i> hebben gevormd, indien <i>-erd</i> niet reeds aanwezig was geweest. Meest alle woorden op <i>-erd</i> hebben trouwens een ongunstigen of spotachtigen zin, die aan <i>-er</i> niet eigen is; zelfs <i>lieverd</i> en <i>stouterd</i> worden doorgaans schertsend gebezigd.
+
+</p>
+<p>Is het zeker, dat <i>-aard</i> en <i>-erd</i> uit <i>hard</i> ontstaan zijn, dan moeten zij ook volgens de afleiding de <i>d</i> hebben, die de uitspraak er aan toekent. Het meervoud van <i>bastaard</i> toch luidt niet alleen <i>bastaards</i>; maar ook <i>bastaarden</i>, en daarnevens staat <i>bastaardij</i>; <span class="smallcaps">Kiliaan</span> kent ook een werkw. <i>luyaerden</i> en de zelfst. naamw. <i>luyerdije</i>, van <i>luyaerd</i>, en <i>mooyaerdije</i> van <i>mooyaerd</i>. In <i>Spanjaard</i>, dat op eene andere wijs gevormd is, op welke evenwel de oude afkeer van die natie invloed kan gehad hebben, is de <i>d</i> gewaarborgd door het meerv. <i>Spanjaarden</i>, naast <i>Spanjaards</i>. Maar zelfs indien men wilde aannemen, dat <i>-aard</i> en <i>-erd</i> niets anders zijn dan <i>-er</i>, door eene tongletter versterkt, ook dan nog zou de keus op de <i>d</i> moeten vallen; de taal zelve leert door <i>zwaarder</i>, <i>eerder</i>, <i>hoorder</i>, <i>duurder</i>, <i>gezagvoerder</i>, dat zij, waar de <i>r</i> versterking behoeft, de <i>d</i> en niet de <i>t</i> wil gebezigd hebben.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s101">101. Even weinig zwarigheid baart de keus tusschen de <i>d</i> of <i>t</i> in het zelfst. naamw. <i>aard</i> of <i>aart</i>. De afleidsels <i>aardig</i>, <i>aarden</i> en <i>ontaarden</i> pleiten voor de zachtheid der sluitletter, terwijl de afleiding en de verwante talen de deugdelijkheid en oorspronkelijkheid
+dezer zachte uitspraak <span class="pagenum">[<a id="pb79" href="#pb79">79</a>]</span>buiten allen twijfel stellen. <i>Aart</i> en <i>aartig</i> zijn germanismen, en niets meer.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s102">102. In <i>rit</i>, mv. <i>ritten</i>, <i>bint</i>, mv. <i>binten</i>, <i>gebint</i>, mv. <i>gebinten</i>, bewijst de uitspraak eene verscherping der sluitletter, ofschoon de stamwoorden <i>rijden</i> en <i>binden</i> buiten twijfel eene <i>d</i> hebben. <i>Ridden</i> strijdt met de uitspraak, <i>bindten</i> en <i>gebindten</i> met alle regelmaat. De verscherping der <i>d</i> is buitendien reeds lang algemeen erkend in <i>met</i> en <i>mits</i>, nevens <i>mede</i>; in <i>vaart</i>, mnl. <i>vaerde</i>, waarvan nog <i>koopvaardij</i>; in <i>zat</i>, mnl. <i>sad</i>, waarvan <i>verzadigen</i>; in <i>klant</i>, fr. <i>chaland</i>. Daarom ook <i>beeltenis</i>, <i>verbintenis</i>, evengoed als <i>ontstentenis</i> van het oude <i>ontstanden</i> (<i>ontstaan</i> d.i. <i>ontbreken</i>). De gebruikelijke schrijfwijzen <i>beeldtenis</i> en <i>verbindtenis</i> doen ten onrechte aan eene afleiding met <i>-te</i> denken.
+
+</p>
+<p>Indien <i>met</i>, <i>mits</i> en <i>rit</i> eene <i>t</i> hebben, dan bestaat er geene afdoende reden voor <i>medgezel</i> en <i>ridmeester</i> met <i>d</i>, ofschoon <i>met</i> in het eerste woord het bijwoord <i>mede</i> is.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s103">103. De afleiding pleit voor de spelling <i>andwoord</i>, door <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> en anderen aangenomen, als zijnde dit woord door samenstelling gevormd van het oude voorzetsel <i>and</i>, hier als bijwoord gebruikt. Daar het Nederlandsch zich echter tot regel heeft gesteld, onverbuigbare woorden met scherpe
+medeklinkers te sluiten&#8212;op welken alleen in <i>nog</i> (adhuc) ter bevordering der duidelijkheid eene uitzondering gemaakt wordt&#8212;en de spelling met <i>d</i> de beteekenis van het woord niet duidelijker maakt, noch op het etymologisch verband met eenig ander Nederlandsch woord wijst,
+vinden wij geene reden hoegenaamd om in dezen van de meest gebruikelijke spelling af te wijken. Wij achten ons hiertoe te
+minder gerechtigd, dewijl wij <span class="pagenum">[<a id="pb80" href="#pb80">80</a>]</span>dan, om consequent te blijven, ook de <i>t</i> in <i>met</i> zouden moeten vervangen door de <i>d</i>, waarvoor niet slechts de verwante talen, maar ook het bijw. <i>mede</i>, pleiten. Het argument, dat het bijw. <i>and</i> de stam van het voornw. <i>ander</i> en het bijw. <i>anders</i> zou zijn, waardoor de beteekenis van <i>andwoord</i>, als het <i>andere</i> of tweede <i>woord</i>, kon schijnen opheldering te erlangen, is uit de lucht gegrepen en wordt door de verwante talen ten stelligste weersproken.
+
+</p>
+<p>Om dezelfde reden verdient ook de spelling <i>Andwerpen</i> voor <i>Antwerpen</i> geene aanbeveling.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s104">104. Men zegt en schrijft gewoonlijk <i>admiraal</i>, <i>admiraliteit</i> enz.; sommigen willen <i>ammiraal</i>, op grond dat de <i>d</i> slechts ten gevolge van een misverstand is ingelascht. Die misvorming is evenwel niet in den boezem onzer taal geschied:
+deze had er geene aanleiding toe. Wij hebben het woord in de middeleeuwen onder dubbelen vorm: <i>amirael</i> of <i>ammirael</i> en <i>admirael</i>, van de Zuid-Europeesche volken aan de Middellandsche Zee overgenomen. Het is het Arabische <i>amir</i> (emir) met een Latijnsch achtervoegsel. Men bracht het in verband met lat. <i>admirari</i>, fr. <i>admirer</i>; vanhier de vormen: <i>admiralis</i>, <i>admirabilis</i>, <i>admiratus</i>, <i>admirant</i>, <i>admiraglio</i> enz., die alle aan bewonderen doen denken. De <i>d</i> is dus werkelijk geheel te onrecht ingevoegd; maar even zeker is het, dat wij haar thans algemeen laten hooren. De Regel
+der Uitspraak eischt dus het behoud der <i>d</i>, terwijl de overige regels hier niet in aanmerking komen. <i>Admiraal</i> is wel niet meer noch minder welluidend dan <i>ammiraal</i> of <i>amiraal</i>, en het woord heeft in onze taal geene verwanten, waarop de spelling kan wijzen, geene analoga, wier stem gehoord kan worden.
+De Regel der Welluidendheid, die der Gelijkvormigheid en der Analogie, zwijgen hier dus, terwijl de toepassing van dien der
+Afleiding geheel doelloos zou zijn. Het woord <i>amir</i> en het Latijnsche <span class="pagenum">[<a id="pb81" href="#pb81">81</a>]</span>achtervoegsel <i>-alis</i> behooren tot talen, slechts aan geleerden bekend, en de vrees, dat iemand ten onzent <i>admiraal</i> van <i>admirari</i> of <i>admirer</i> zal afleiden, is niet gegrond. Wie geen Latijn of Fransch kent, komt natuurlijk niet op de gedachte: en wie die talen verstaat,
+wordt door het woord zelf, dat geen verstaanbaren vorm heeft, tegen die afleiding gewaarschuwd. Luidde het <i>admirabel</i>, <i>admirant</i> of <i>admiraat</i>, dan kon er grond voor die vrees bestaan; doch <i>-aal</i> is geen achtervoegsel dat aan werkwoorden gehangen wordt Indien door het uitlaten der <i>d</i> (<i>amiraal</i>) de oorspronkelijke vorm hersteld ware, dan zou de zin voor ordelijkheid misschien die uitlating wenschelijk maken, doch
+<i>amiraal</i> is evenmin Arabisch als <i>admiraal</i>. Wij zien daarom geene reden om het thans heerschende schrijfgebruik te verlaten en geheel noodeloos den hoogsten grondregel
+der spelling te verzaken.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s105">105. Het Nederlandsch bezit voor de twee verschillende sisklanken ook twee afzonderlijke letterteekens: de <i>s</i> voor den scherpen, de <i>z</i> voor den zachten klank. De vroegere verwarring, toen <i>s</i> zoowel zacht als scherp werd gebezigd, waarschijnlijk een uitvloeisel van het Latijnsche spraakgebruik, heeft sinds lang
+opgehouden, zoodat <i>s</i> thans uitsluitend scherp is. Daarmede is hare verdubbeling achter een langen klinker of tweeklank, b.v. in <i>aassem</i>, <i>braassem</i>, <i>deessem</i>, <i>geessel</i>, <i>kruissen</i>, <i>kruissigen</i>, <i>IJssel</i>, <i>zeissen</i>, <i>Pruissen</i> enz., eene onloochenbare onregelmatigheid geworden, die gelijkstaat met de spelling <i>laaffenis</i>, <i>raaffelen</i>, <i>weiffelen</i>, <i>oeffenen</i>, <i>schuiffelen</i>, <i>twijffelen</i>, voor <i>lafenis</i>, <i>rafelen</i> enz. Zij is dan ook later door <span class="smallcaps">Siegenbeek</span> zelven afgekeurd. Het behoeft dus wel geene verdere rechtvaardiging, dat de Redactie voornemens is <i>brasem</i>, <i>geesel</i>, <i>IJsel</i>, <i>Pruisen</i> enz. te blijven schrijven.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+<span class="pagenum">[<a id="pb82" href="#pb82">82</a>]</span></p>
+<p id="s106">106. Daar de verdubbeling van eenen medeklinker in niet samengestelde woorden alleen moet dienen om te voorkomen, dat de voorgaande
+vocaal lang wordt uitgesproken, zoo is de verdubbeling vanzelve evenzeer onnoodig na toonlooze klinkers als na heldere en
+na tweeklanken. Toonlooze klinkers toch worden alleen aangetroffen in lettergrepen zonder accent, en daarbij bestaat geen
+gevaar, dat men den klinker lang zal uitrekken. De Redactie rekent daarom &eacute;&eacute;ne <i>k</i>, <i>t</i> en <i>m</i> voldoende in <i>botteriken</i>, <i>monniken</i>, <i>perziken</i>, <i>kieviten</i>, <i>diemiten</i>, <i>Gorkumer</i>, <i>Dokkumer</i>, <i>Bergumer</i>. De schrijfwijze <i>botterikken</i>, <i>Gorkummer</i>, staat gelijk met die van <i>engellen</i>, <i>verbeterren</i>, <i>uitrekennen</i>, <i>zondiggen</i>, terwijl het niet verdubbelen der consonant voor den lezer juist een teeken is, dat hij de lettergreep als toonloos moet
+beschouwen.
+
+</p>
+<p>Het gezegde is natuurlijk niet toepasselijk op <i>Arnhemmer</i>, <i>Haarlemmer</i> enz., waarin de tweede lettergreep, hoewel zwak van toon, niet toonloos wordt uitgesproken, en de <i>&egrave;</i>, hoe kort ook, toch den scherpen <i>e</i>-klank behoudt<a class="noteref" id="xd0e10957src" href="#xd0e10957">5</a>.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s107">107. Onze woordenboeken willen <i>diefegge</i>, als ware dit woord eene samenstelling van <i>dief</i> met een zeker <i>egge</i>. Men heeft hier intusschen met eene afleiding te doen. <i>-egge</i> toch is een achtervoegsel, hetwelk voorheen doorgaans <i>-igge-</i>, soms ook wel <i>-ege</i> luidde, en meermalen ter vervrouwelijking <span class="pagenum">[<a id="pb83" href="#pb83">83</a>]</span>van mansnamen gebezigd werd, b.v. in <i>makerigge</i>, <i>vercopege</i>. Eene afleiding met een achtervoegsel, dat met een klinker begint, eischt de verandering van de <i>f</i> in <i>v</i>, wanneer de lange klank voorafgaat; vergelijk <i>gev-er</i>, <i>liev-erd</i>. Derhalve ook <i>dievegge</i>, evengoed als <i>dieverij</i>. Dat sommigen in dit woord de <i>f</i> laten hooren, kan geene reden zijn om eene verkeerde spelling te behouden, die uit onkunde ontstaan is. Het herstel der <i>v</i> kan misschien strekken om aan die onjuiste uitspraak een einde te maken. Vergelijk <a href="#s58">&sect; 58</a> en 66.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s108">108. In <i>zamen</i>, <i>zamenkomst</i>, <i>zamenspraak</i> enz. gebieden de afleiding en de uitspraak de vervanging der <i>z</i> door de <i>s</i>. De <i>z</i> heeft daar de waarde van <i>tz</i>, en wordt dus te recht scherp uitgesproken. Wanneer men echter in aanmerking neemt, dat het grondwoord <i>zamen</i> luidt, terwijl ook in <i>gezamenlijk</i>, <i>inzamelen</i> enz. de <i>z</i> duidelijk gehoord wordt, en dat men in <i>zestig</i> en <i>zeventig</i> de <i>z</i> van <i>zes</i> en <i>zeven</i> steeds heeft behouden, dan kan het bedenkelijk schijnen, door het schrijven van <i>samen</i>, <i>samenkomst</i> enz. en daarnevens van <i>gezamenlijk</i>, <i>verzamelen</i> enz., de onderlinge verwantschap dezer woorden voor het oog weg te nemen. Deze bedenkingen deden ons eerst besluiten de gebruikelijke
+spelling te behouden. Nu zich echter opnieuw stemmen ten voordeele der <i>s</i> hebben doen hooren, aarzelen wij niet langer die schrijfwijze aan te nemen, die, op voorgang van <span class="smallcaps">Bilderdijk</span>, door onze beste schrijvers gevolgd wordt, met de meest algemeene uitspraak overeenstemt, en op een goeden etymologischen
+grond steunt. In de uitdrukking <i>te zamen</i> toch werd de toonlooze <i>e</i> van <i>te</i> weggelaten, waardoor eerst <i>tzamen</i> ontstond. Dit had de verscherping van de <i>z</i> tot <i>s</i> ten gevolge: <i>tsamen</i>; eindelijk werd de <i>t</i> overtollig gerekend, en dit gaf <i>samen</i>.
+<span class="pagenum">[<a id="pb84" href="#pb84">84</a>]</span></p>
+<p><i>Samen</i> heeft dus de waarde van <i>te zamen</i> en verschilt derhalve werkelijk in afleiding en beteekenis van het grondwoord <i>zamen</i>. De spelling met <i>s</i> is uit dien hoofde de ware, overal waar <i>samen</i> de bijwoordelijke uitdrukking <i>te zamen</i> vervangen moet, te weten aan het begin van samengestelde werkwoorden en woorden, van zulke werkwoorden gevormd, als in <i>samenkomen</i>, <i>samenspreken</i>, <i>samenhangen</i>, <i>samenkomst</i>, <i>samenspraak</i>, <i>samenhang</i>; daarentegen natuurlijk niet, waar geen bijwoord, maar het grondwoord <i>zamen</i> vereischt wordt, als in <i>gezamenlijk</i>, <i>bijeenzamelen</i>, <i>verzamelen</i>, <i>verzameling</i> enz., en dus ook in <i>opzamelen</i>, niet <i>opsamelen</i>, hoewel de <i>z</i> daar ten gevolge van de werking der <i>p</i> vanzelve als <i>s</i> klinkt.
+
+</p>
+<p>Evenmin zou de spelling <i>te samen</i> voor <i>te zamen</i> goed te keuren zijn, ofschoon de gewone uitspraak ook daar de <i>s</i> laat hooren. Deze toch is hier slechts het gevolg eener verkeerde toepassing der analogie. Eene werking der voorafgaande
+<i>t</i> kan hier niet erkend worden. Zij bestaat niet, zoolang de toonlooze <i>e</i> van <i>te</i> blijft; want men zegt <i>te zoek</i>, <i>te zuinig</i>, <i>te zuur</i>, <i>te duur</i>, <i>te geef</i>; niet <i>te soek</i>, <i>te suinig</i>, <i>te suur</i>, <i>te tuur</i>, <i>te cheef</i>. <i>Te samen</i> is derhalve niet anders te verklaren en op te vatten, dan als <i>te tzamen</i>, met het dubbele voorzetsel, een vorm die natuurlijk niet erkend mag worden. Vergel. <a href="#s66">&sect; 66</a>. De Redactie stelt zich daarom den volgenden regel:
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i><span class="rm">Samen</span>, als zijnde ontstaan uit, en gelijk aan <span class="rm">tzamen</span>, <span class="rm">te zamen</span>, wordt met <span class="rm">s</span> geschreven in composita, die er mede beginnen, als ook wanneer het op zich zelf staat, behalve in <span class="rm">te zamen</span>.</i></p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Van een geheel anderen aard is de vraag, of men <i>feertig</i>, <i>fijftig</i>, <i>sestig</i> en <i>seventig</i> moet schrijven overeenkomstig de gebruikelijke uitspraak, welke in die woorden eene <i>f</i> en <i>s</i> laat hooren. Die scherpe uitspraak steunt alleen bij <i>seventig</i> op een goeden grond, namelijk insgelijks op eene voorheen wettig aanwezige <i>t</i> (<i>tzeventig</i>), die in <i>tachtig</i> (eigenlijk <i>t-acht-tig</i>) gebleven is, en in <i>tnegentig</i> soms nog wordt <span class="pagenum">[<a id="pb85" href="#pb85">85</a>]</span>gehoord. Doch <i>feertig</i>, <i>fijftig</i> en <i>sestig</i> zijn wederom gevolgen van verkeerde toepassingen der analogie: men heeft nooit <i>tfeertig</i> en <i>tfijftig</i> uitgesproken of geschreven, en het verouderde <i>tsestig</i> had de <i>t</i> ten onrechte aangenomen. Deze toch is, blijkens de verwante talen, het overblijfsel eener vroegere vermenging van het twaalftallige
+stelsel van tellen met het tientallige, ten gevolge waarvan niet alleen de eenheden boven 12, namelijk <i>dertien</i>, <i>veertien</i> enz., anders werden (en nog worden) uitgedrukt dan de voorgaande: <i>een</i>, <i>twee</i> ... <i>tien</i>, <i>elf</i>, <i>twaalf</i>, maar ook de tientallen boven 60, (= 12 &times; 5), van 70 af tot 120 (= 12 &times; 10) toe. <i>Zestig</i> behoort nog tot de eerste helft der reeks van 120, die de <i>t</i> niet aannam; de <i>t</i> van <i>tsestig</i> was derhalve door misverstand ontstaan. Men vergelijke hier de Fransche telwoorden tot en met 60 met de hoogere, waarin een
+dergelijk verschil is op te merken: <i>dix</i>, <i>vingt</i>, <i>trente</i>, <i>quarante</i>, <i>cinquante</i>, <i>soixante</i>,&#8212;<i>soixante-dix</i>, <i>quatre-vingts</i>, <i>quatre-vingt-dix</i>, <i>six-vingts</i> (120). Doch vooral blijkt de hier bedoelde onderscheiding duidelijk uit het Angelsaksisch: <i>tyn</i> (10), <i>twentig</i> (20), <i>thritig</i> (30), <i>feowertig</i> (40), <i>fiftig</i> (50), <i>sixtig</i> (60),&#8212;<i>hund-seofontig</i> (70), <i>hund-eahtatig</i> (80), <i>hund-nigontig</i> (90), <i>hund-teontig</i> (100), <i>hund-endlufontig</i> (110), <i>hund-twelftig</i> (120). Hoogerop verandert de uitdrukking: <i>hund and thritig</i> (130). Onze <i>t</i> van <i>tseventig</i>, <i>tachtig</i> en <i>tnegentig</i> is derhalve waarschijnlijk de sluitletter van dat <i>hund</i> of van een dergelijk afgevallen woord.
+
+</p>
+<p>De Redactie mag den schijn niet aannemen, alsof zij door haar voorbeeld het misbruik, dat in de uitspraak van <i>veertig</i>, <i>vijftig</i> en <i>zestig</i> is binnengeslopen, wilde wettigen, en meent daarom ook de gebruikelijke schrijfwijze bij <i>zeventig</i> te moeten behouden, te meer daar het aanduiden der afgevallen <i>t</i> niet het geringste nut zou hebben. Ook bedenke men, dat men, de uitspraak volgende, alleen dan <i>feertig</i> en <i>fijftig</i> met <i>f</i> zou moeten schrijven, wanneer die woorden alleenstaan; maar met <i>v</i>: <i>een en veertig</i>, <i>twee en veertig</i>, <i>drie en vijftig</i>, enz. Wij gaan derhalve voort, overeenkomstig <span class="pagenum">[<a id="pb86" href="#pb86">86</a>]</span>den Regel der Gelijkvormigheid, <i>veertig</i>, <i>vijftig</i>, <i>zestig</i>, <i>zeventig</i> met de zachte <i>v</i> en <i>z</i> te schrijven, waardoor de verwantschap dezer woorden met <i>vier</i>, <i>vijf</i>, <i>zes</i> en <i>zeven</i> ook voor het oog aangeduid wordt. Vergelijk <a href="#s67">&sect; 67</a>.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s109">109. Het Nederlandsch heeft ter bevordering der duidelijkheid in overeenstemming met <a href="#s49">&sect; 49</a> als regel aangenomen, dat in derivata het grondwoord en in composita de samenstellende deelen denzelfden vorm behouden, waaronder
+zij buiten de afleiding en samenstelling voorkomen, al zij het ook, dat door het samentreffen van twee letters de uitspraak
+van de eene of van beide gewijzigd of onduidelijk gemaakt wordt. Zoo schrijft men <i>staatdame</i>, <i>zitdag</i>, <i>potdeksel</i>, <i>oogtand</i>, <i>vroegpreek</i>, <i>topzeil</i>, <i>praatvaar</i>, <i>raadzaal</i>, <i>raadzaam</i>, <i>hoofddeel</i>, <i>misstap</i>, ofschoon de uitspraak veeleer <i>staaddame</i>, <i>ziddag</i>, <i>poddeksel</i>, <i>oochtand</i>, <i>vroechpreek</i>, <i>topseil</i>, <i>praatfaar</i>, <i>raatsaal</i>, <i>raatsaam</i>, <i>hoofdeel</i>, <i>mistap</i> zou vorderen. Daar de verzachting, verscherping of weglating der consonanten in de genoemde en dergelijke woorden onder het
+natuurlijke en ongedwongene uitspreken vanzelf volgt, is het onnoodig die wijzigingen in het schrift aan te duiden; verg.
+<a href="#s43">&sect; 43</a>. Er is geene enkele geldige reden te bedenken om, gelijk <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> deed, in de twee woorden <i>ontvangen</i> en <i>ontvonken</i> eene inbreuk op dezen regel te maken. De spelling <i>ontfangen</i> en <i>ontfonken</i> stelt de etymologie dezer woorden in de schaduw, en is in strijd met de analogie van <i>ontvallen</i>, <i>ontveinzen</i>, <i>ontvlammen</i>, <i>ontvlieden</i>, <i>ontvluchten</i>, <i>ontvoeren</i>, <i>ontvouwen</i>, <i>ontvreemden</i>, <i>ontzakken</i>, <i>ontzeggen</i>, <i>ontzinken</i> enz., waarin niemand de vervanging der <i>v</i> en <i>z</i> door <i>f</i> en <i>s</i> verlangt. De Redactie aarzelt derhalve geen oogenblik, ook in de beide genoemde woorden de <i>v</i>, die door de afleiding gevorderd wordt, te behouden en <i>ontvangen</i>, <i>ontvonken</i> te schrijven.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+<span class="pagenum">[<a id="pb87" href="#pb87">87</a>]</span></p>
+<p id="s110">110. De regel, in den aanvang der vorige &sect; genoemd, is natuurlijk alleen van toepassing op die afleidingen en samenstellingen,
+die nog als zoodanig begrepen worden. Het onveranderd behouden van den eigenlijken vorm der woorden strekt juist ten bewijze,
+dat men de woorden in hunnen oorsprong en hunne vorming doorziet. Maar wanneer men &ograve;f de samenstellende deelen, &ograve;f althans
+&eacute;&eacute;n van beide, niet meer verstaat, wanneer derhalve de vorming van het woord niet meer leeft in het bewustzijn der natie,
+dan hebben de samentreffende letters vrij spel, zij wijzigen elkander naar de behoeften der uitspraak, en de spelling kan
+zich aan die wijzigingen niet langer onttrekken om den echten vorm des woords voor het oog te herstellen, omdat die echte
+vorm toch niet meer begrepen, en het woord niet meer als afleiding of samenstelling, maar als ondeelbare eenheid opgevat wordt.
+Zoo schrijft men <i>ambacht</i> voor <i>andbacht</i>; <i>kerspel</i> voor <i>kerkspel</i>; <i>leidsel</i> voor <i>leidzeel</i>; <i>lichaam</i> voor <i>lijkhaam</i>; <i>misschien</i> voor <i>mag schi&ecirc;n</i>; <i>momboor</i> voor <i>mondboor</i>, enz., omdat in al die woorden het ware begrip voor het taalgevoel verduisterd is. Deze opmerking leidt tot de beantwoording
+der vraag: Moet men, naar de afleiding, <i>jufvrouw</i> spellen, of wel, naar de uitspraak, <i>juffrouw</i>, gelijk <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> schreef en thans nog velen schrijven? Omtrent <i>juffer</i>, <i>mejuffer</i>, kan geen twijfel bestaan: het oude <i>vere</i>, <i>ver</i> (voor <i>vrouw</i>), is zoo geheel verouderd, dat hier aan geen herstel der oorspronkelijke spelling te denken valt Maar in <i>juffrouw</i>, <i>mejuffrouw</i>, herkent men nog het subst. <i>vrouw</i>. Is het dus niet raadzaam, daarin de <i>v</i> te behouden? Wij aarzelen niet, die vraag ontkennend te beantwoorden. Dat de wezenlijke vorming des woords in het bewustzijn
+der natie niet meer leeft, blijkt overtuigend hieruit, dat zelfs een taalkenner als <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> het eerste deel volstrekt niet verstond en <i>juffrouw</i> als eene verbastering van <i>hofvrouw</i> beschouwde (<i>Taal- en Dichtk. Versch.</i> D. II, bl. 146). Doch de ware geschiedenis des woords was deze. Het oude <i>joncvrouwe</i>, <i>joncvrouw</i>, als <i>joncfrouw</i> uitgesproken, <span class="pagenum">[<a id="pb88" href="#pb88">88</a>]</span>verliep allengs tot <i>jonfrouw</i>, <i>joffrouw</i>, <i>juffrouw</i>. De <i>f</i> ontstond derhalve uit de <i>v</i> door den verscherpenden invloed der keelletter <i>c</i> of <i>k</i>, en vervolgens werd het woord zoodanig ingekort, dat zoowel de <i>c</i> of <i>k</i> als de <i>n</i> wegvielen, waardoor nu de <i>f</i> verdubbeld moest worden. Zal men nu de tweede <i>f</i> weder terugbrengen tot de oude <i>v</i>, door <i>jufvrouw</i> te schrijven? Maar dan hangt die eerste <i>f</i> geheel in de lucht en wordt door niets gerechtvaardigd. Die <i>f</i> is de verdubbeling der oorspronkelijke <i>v</i>, nadat zij tot <i>f</i> verscherpt was; van het oogenblik af, dat zij in de eerste lettergreep gehoord werd, moest ook de aanvangletter der tweede
+scherp blijven en had de <i>v</i> alle reden van bestaan verloren. <i>Jufvrouw</i> zou aan eene samenstelling uit <i>juf</i> en <i>vrouw</i> doen denken, geheel in strijd met de waarheid: wij zagen reeds, hoe zelfs <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> daardoor misleid werd. Maar schrijft men <i>juffrouw</i>, dan is de vorm van het woord etymologisch gerechtvaardigd: de dubbele <i>f</i> stelt de samentrekking voor, die door de onderlinge werking der oorspronkelijke <i>v</i> en der beide weggevallene medeklinkers ontstond. En men blijft dan tevens getrouw aan den bovengenoemden regel: in samengestelde
+woorden, voor zooverre zij nog helder begrepen worden, zich naar de afleiding te richten; doch wanneer zij niet meer in hunne
+vorming verstaan worden de uitspraak te volgen. Om dezelfde reden hebben wij in <a href="#s97">&sect; 97</a> aan <i>nochtans</i> boven <i>nogtans</i> de voorkeur gegeven, omdat ook in dit woord de samenstelling <i>nog dan</i> in het volksbewustzijn niet meer gevoeld wordt. Evenzoo is <i>juffrouw</i>, in analogie met <i>juffer</i>, boven <i>jufvrouw</i> te verkiezen, en te meer omdat het woord veelal &ograve;f van een ongehuwd persoon in tegenstelling van eene gehuwde, van een <i>meisje</i> in tegenstelling van eene <i>vrouw</i> gebezigd wordt, &ograve;f van eene gehuwde en zelfs bejaarde vrouw van minderen stand, zoodat in het eerste geval het begrip van
+<i>vrouw</i>, in het tweede dat van <i>jong</i>, in de samenstelling nagenoeg is uitgesleten, om gezamenlijk plaats te maken voor eene nieuwe voorstelling, waarin de beide
+samenstellende deelen zich in eene eenheid <span class="pagenum">[<a id="pb89" href="#pb89">89</a>]</span>hebben opgelost, die juist door de spelling <i>juffrouw</i> ook voor het oog wordt voorgesteld<a class="noteref" id="xd0e11899src" href="#xd0e11899">6</a>.
+
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s111">111. Onze taal heeft niet zelden in woorden, die oorspronkelijk met eene <i>v</i> begonnen, deze letter tot <i>f</i> verscherpt, om daardoor hetzij eene verfijning of verscherping, hetzij eene ongunstige opvatting, in elk geval eene wijziging
+van het oorspronkelijke begrip uit te drukken; b.v. in <i>fladderen</i> naast <i>vledderen</i> en <i>vlederen</i>, waarvan <i>vledermuis</i>; in <i>fleemen</i> naast <i>vleien</i>; <i>fluks</i> van <i>vlugs</i>; <i>fraai</i> van fr. <i>vrai</i>; <i>frisch</i> nevens <i>versch</i>; <i>fijt</i>, voorheen <i>vijt</i>.
+
+</p>
+<p>Ook bij de <i>v</i> van <i>vonk</i> heeft die verscherping plaats gehad in het afgeleide <i>fonkelen</i>, wanneer dit woord overdrachtelijk van oogen, blikken enz. gebezigd wordt. De Redactie handelt derhalve overeenkomstig ons
+taaleigen, wanneer zij, de algemeene uitspraak volgende, het figuurlijke <span class="pagenum">[<a id="pb90" href="#pb90">90</a>]</span><i>fonkelen</i> met den scherpen medeklinker schrijft, en het zoodoende door de spelling onderscheidt van <i>vonkelen</i> in de eigenlijke opvatting (vonken schieten of om zich verspreiden), bij welk laatste, juist omdat de beteekenis geenerlei
+wijziging ondergaan heeft, geene reden bestaat om af te wijken van de spelling, die door de afleiding gevorderd wordt.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s112">112. De toonlooze <i>e</i>, die in de meeste woorden op <i>-ling</i>, <i>-lijk</i> en <i>-loos</i>, v&oacute;&oacute;r deze achtervoegsels wordt aangetroffen, als in <i>vreemdeling</i>, <i>bloedeloos</i> enz., staat zelden in verband met de etymologie dier woorden, en doet niets aan hunne beteekenis af of toe. Die <i>e</i> is veelal zuiver euphonisch; zij wordt in elk geval, behalve in eene temende uitspraak, slechts zeer flauw gehoord, bij een
+eenigszins driftig of krachtig spreken zelfs geheel onderdrukt: vandaar dat dichters te haren opzichte met de grootste vrijheid
+te werk gaan, haar schrijven of weglaten, naar gelang de versmaat zulks noodzakelijk maakt, zelfs in die woorden, waarin zij
+door de etymologie zou gevorderd worden; b.v. in <i>eindlijk</i>, <i>eindloos</i>, van <i>einde</i>, <i>zeedlijk</i> van <i>zede</i>, enz. Daar die <i>e</i> onder het uitspreken als vanzelve ontstaat, zou zij streng genomen volgens <a href="#s43">&sect; 43</a> in het geheel niet behoeven geschreven te worden; het gevestigde gebruik echter wil nu eenmaal, dat zij in vele woorden worde
+aangegeven, en verlangt voorschriften die de schrijvers kunnen besturen. De meeste dier voorschriften echter missen uit hunnen
+aard dien vasten grondslag, dien andere regels hetzij in de etymologie, hetzij in de duidelijk waarneembare uitspraak vinden,
+en hebben dus, uit een grammatisch oogpunt beschouwd, weinig of geene waarde. Zelfs de regel der analogie kan hier niet streng
+worden toegepast, vermits er gevallen zijn, waarin de bewuste <i>e</i> stellig nooit ontstaat en dus ook nooit wordt <span class="pagenum">[<a id="pb91" href="#pb91">91</a>]</span>geschreven, terwijl in andere gevallen het oordeel der sprekenden en schrijvenden zeer uiteenloopt, geheel subjectief is en
+zelfs eenigermate met hun persoonlijk karakter in verband staat.
+
+</p>
+<p>De Redactie erkent derhalve gaarne, dat het hier eene zaak geldt van zeer weinig belang, en hecht daarom slechts eene betrekkelijke
+waarde aan de regels, die zij voor eigen gebruik heeft aangenomen. Zij meent alleen te moeten doen opmerken, dat het weglaten
+der <i>e</i> achter de zachte verwante medeklinkers <i>b</i>, <i>d</i> en <i>g</i> hunne verscherping tot <i>p</i>, <i>t</i> en <i>ch</i> of tot <i>k</i> (in <i>ng</i>) ten gevolge zou moeten hebben. Daardoor acht zij zich verplicht het weglaten der <i>e</i> in prozastijl te ontraden bij woorden als <i>hebbelijkheid</i>, <i>onhebbelijk</i>, <i>dadelijk</i>, <i>deugdelijk</i>, <i>goddelijk</i>, <i>lijdelijk</i>, <i>maagdelijk</i>, <i>verstandelijk</i>, <i>schadeloos</i>, <i>zendeling</i>, <i>dagelijks</i>, <i>degelijk</i>, <i>mogelijk</i>, <i>belangeloos</i> enz., die, zonder <i>e</i> geschreven, tot de uitspraak <i>onheplijk</i>, <i>daatlijk</i>, <i>moochlijk</i> enz. aanleiding zouden geven. Daarentegen kan het uitlaten der <i>e</i> achter stammen, eindigende op eene <i>g</i>, die door den invloed der volgende <i>l</i> verscherpt is en als <i>ch</i> wordt uitgesproken, b.v. <i>genoeglijk</i>, <i>gezeglijk</i>, <i>heuglijk</i>, <i>ontzaglijk</i>, strekken om hunne spelling met de uitspraak in overeenstemming te brengen, en zonder sterk in het oog loopende veranderingen
+een einde te maken aan den ontegenzeglijk hinderlijken strijd tusschen de gebruikelijke spelling <i>genoegelijk</i>, <i>heugelijk</i>, <i>ontzaggelijk</i> en de uitspraak <i>genoechelijk</i> of <i>genoechlijk</i>, <i>heuchlijk</i>, <i>ontzaglijk</i>.
+
+</p>
+<p>Dit alles in aanmerking nemende, meent de Redactie voor zich het volgende te moeten vaststellen:
+
+</p>
+<p><i>De achtervoegsels <span class="rm">-lijk</span> en <span class="rm">-loos</span>, en het achtervoegsel <span class="rm">-ing</span>, wanneer dit van de euphonische <span class="rm">l</span> wordt voorafgegaan, nemen ter verbinding met het stamwoord eene toonlooze <span class="rm">e</span> v&oacute;&oacute;r zich, behalve in de vier volgende gevallen:</i>
+
+</p>
+<p>1) <i>Wanneer het grondwoord op een klinker eindigt, sluiten <span class="rm">-lijk</span>, <span class="rm">-loos</span> en <span class="rm">-ling</span> zich onmiddellijk aan: <span class="rm">kwalijk</span>, <span class="pagenum">[<a id="pb92" href="#pb92">92</a>]</span><span class="rm">oolijk</span>, <span class="rm">vroolijk</span>, <span class="rm">schadeloos</span>, <span class="rm">tweeling</span>, <span class="rm">drieling</span>, <span class="rm">zaailing</span>, <span class="rm">vrijling</span>, <span class="rm">kruiling</span>.</i>
+
+</p>
+<p>Bij analogie volgt hieruit, dat <i>moeilijk</i> en <i>verfoeilijk</i> te verkiezen zijn boven <i>moeielijk</i> en <i>verfoeielijk</i>, gelijk zij dan ook gewoonlijk zonder <i></i>e worden uitgesproken. <i>Vrijelijk</i> echter, waarin de <i>e</i> altijd gehoord wordt, eischt buiten twijfel de inlassching van die letter ook in de spelling.
+
+</p>
+<p>2) <i>Wanneer het grondwoord eindigt op eene <span class="rm">l</span> of <span class="rm">r</span>, of wel op eene <span class="rm">n</span>, voorafgegaan door een langen of helderen klinker of een tweeklank, heeft er onmiddellijke aansluiting plaats; als in <span class="rm">doelloos</span>, <span class="rm">balling</span>, <span class="rm">begeerlijk</span>, <span class="rm">bekoorlijk</span>, <span class="rm">waarloos</span>, <span class="rm">huurling</span>, <span class="rm">gemeenlijk</span>, <span class="rm">aanzienlijk</span>, <span class="rm">gewoonlijk</span>, <span class="rm">aandoenlijk</span>, <span class="rm">fatsoenlijk</span>, <span class="rm">pijnlijk</span>, <span class="rm">toonloos</span>, <span class="rm">groenling</span>. <span class="rm">Willeloos</span> maakt geene uitzondering op dezen regel; het is afgeleid van den ouderen vorm <span class="rm">wille</span>, die ook nog in <span class="rm">willekeur</span> en <span class="rm">willekeurig</span> voorkomt.</i>
+
+</p>
+<p><i>Waar de <span class="rm">n</span> voorafgegaan wordt door een korten klinker, is de uitspraak en spelling m&egrave;t of z&ograve;nder <span class="rm">e</span> evenzeer goed te keuren. Men zegt en schrijft beide: <span class="rm">manlijk</span> en <span class="rm">mannelijk</span>, <span class="rm">beminlijk</span> en <span class="rm">beminnelijk</span>, <span class="rm">zinlijk</span> en <span class="rm">zinnelijk</span>, enz. Somtijds heeft echter het gebruik een onderscheid in de beteekenis ingevoerd, als b.v. <span class="rm">zinloos</span> (zonder zin) en <span class="rm">zinneloos</span> (krankzinnig). In die gevallen moet natuurlijk ook de spelling onderscheiden worden.</i>
+
+</p>
+<p>3) <i>De toonlooze <span class="rm">e</span> wordt niet ingevoegd in woorden, die eindigen op toonlooze lettergrepen, als: <span class="rm">adellijk</span>, <span class="rm">middellijk</span>, <span class="rm">eigenlijk</span>, <span class="rm">openlijk</span>, <span class="rm">eeniglijk</span>, <span class="rm">geduriglijk</span>, <span class="rm">koninklijk</span>, <span class="rm">teugelloos</span>, <span class="rm">ouderloos</span>, <span class="rm">regeeringloosheid</span> enz.</i>
+
+</p>
+<p>4) <i>Wanneer het grondwoord op eene <span class="rm">g</span> eindigt, die als <span class="rm">ch</span> wordt uitgesproken, stelt de <span class="rm">e</span> eene uitspraak voor, met de werkelijke in strijd, terwijl hare weglating vanzelve de verscherping der <span class="rm">g</span> ten gevolge heeft; daarom schrijft de Redactie<span class="corr" id="xd0e12425" title="Bron: .">:</span> <span class="rm">behaaglijk</span>, <span class="rm">bijvoeglijk</span>, <span class="rm">genoeglijk</span>, <span class="rm">gevoeglijk</span>, <span class="rm">heuglijk</span>, <span class="rm">klaaglijk</span>, <span class="rm">ontzaglijk</span> enz.; daarentegen <span class="rm">dagelijks</span>, <span class="rm">degelijk</span>, <span class="rm">mogelijk</span> enz., in welke woorden de <span class="rm">g</span> hare zachte uitspraak behoudt.</i>
+<span class="pagenum">[<a id="pb93" href="#pb93">93</a>]</span></p>
+<p>Nog moet hier aangemerkt worden, dat de schrijfwijze <i>&ograve;rdenlijk</i> of <i>&ograve;rdentlijk</i>, afkomstig uit den tijd, toen men <i>ordene</i>, <i>orden</i> (van lat. <i>ordo</i>, <i>ordinis</i>) zeide, thans noodwendig is vervallen, nu iedereen <i>orde</i> zonder <i>n</i> uitspreekt en schrijft. De Redactie schrijft derhalve <i>ordelijk</i>, evenals <i>eindelijk</i>, <i>zedelijk</i> en <i>redelijk</i>, welk laatste oorspronkelijk ook <i>redenlijk</i> werd geschreven, als van <i>redene</i>, <i>reden</i> afgeleid. <i>Ord&egrave;ntelijk</i>, met den klemtoon op de tweede lettergreep, hoewel het insgelijks zijnen oorsprong aan de thans verouderde uitspraak <i>orden</i> heeft te danken, is ten gevolge van de wijziging zijner beteekenis een afzonderlijk woord geworden, hetwelk evenzeer recht
+van bestaan heeft als <i>zindelijk</i> nevens <i>zinnelijk</i> of <i>zinlijk</i>.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s113">113. Daar het gewaande achtervoegsel <i>-ling</i> (zie de verhandeling over <i>-ing</i> in Dr. <span class="smallcaps">De Jager&#8217;s</span> <i>Archief</i>, I, 101 en v.) niets anders is dan het suffix <i>-ing</i>, voorafgegaan door eene euphonische <i>l</i>, en deze derhalve geene reden van bestaan heeft, wanneer het grondwoord reeds op <i>l</i> eindigt, schrijven wij <i>hemeling</i> enz. Het is bekend, dat deze schrijfwijze, ofschoon om eene andere reden, reeds een ijverig voorstander vond in <span class="smallcaps">Bilderdijk</span>, aan wien echter, in een oogenblik van onbedachtzaamheid, de spelling <i>heuvelling</i> ontsnapte (III, blz. 10).
+
+</p>
+<p><i>Adellijk</i>, <i>middellijk</i> en <i>onmiddellijk</i> moeten de dubbele <i>l</i> hebben, als zijnde gevormd met het achtervoegsel <i>-lijk</i> van <i>adel</i> en <i>middel</i>. De spelling <i>adel-ijk</i> steunde op de verkeerde meening, dat <i>-lijk</i> uit <i>l-ig</i> zou bestaan. De Nieuwhoogduitsche schrijfwijze <i>adelig</i> met eene <i>g</i> wordt door ohd. <i>adall&icirc;h</i>, mhd. <i>adellich</i>, weersproken, waarom ook <span class="smallcaps">Grimm</span> met anderen <i>adelich</i> met <i>ch</i> spelde, en de meer gebruikelijke met <i>g</i> voor &raquo;falsch&#8221; verklaarde. De spelling <i>midde-lijk</i> is gegrond op de onjuiste onderstelling, dat het grondwoord <i>mid</i> of <i>midden</i> zou wezen. Het tegendeel blijkt <span class="pagenum">[<a id="pb94" href="#pb94">94</a>]</span>overtuigend uit de spreekwijze <i>zonder middel</i>, die eertijds in gebruik was, waar wij thans <i>onmiddellijk</i> bezigen (zie <span class="smallcaps">Janssen</span> en <span class="smallcaps">Van Dale</span>, <i>Bijdragen</i>, Dl. VI, blz. 180, art. 23).
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s114">114. De woorden <i>middeldeur</i>, <i>middellandsch</i>, <i>middellijf</i>, <i>middellijn</i>, <i>middelmaat</i>, <i>middelmatig</i>, <i>middelmuur</i>, <i>middelpad</i>, <i>middelschot</i>, <i>middelsoort</i>, <i>middelstand</i>, <i>middelweg</i>, met <i>middel</i> samengesteld, zijn te lang algemeen aangenomen, dan dat er eene geldige reden zou bestaan om, in strijd met de meest gewone
+uitspraak, in de overige <i>midden</i> te schrijven. Zij zijn een gevolg van de vroeger geheerscht hebbende neiging om het eerste lid van samenstellingen op <i>-el</i> te laten eindigen, waaraan wij <i>ringelduif</i>, <i>schorteldoek</i>, <i>vastelavond</i> e.a. te danken hebben. De Redactie schrijft daarom ook <i>middeleeuwen</i>, <i>Middelnederlandsch</i>, <i>middelpunt</i>, <i>middelrif</i> enz. In &eacute;&eacute;n woord, het is waar, wordt gewoonlijk de <i>n</i> uitgesproken: men zegt namelijk <i>middenevenredig</i>; doch in verband met al de andere bovengenoemde schijnt het raadzaam ook hier op gelijke wijze te handelen en dus ook hier
+op grond der Analogie de <i>l</i> aan te nemen.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s115">115. <span class="smallcaps">Siegenbeek</span> schreef, op voorgang van <span class="smallcaps">Huydecoper</span>, in 1804 de spelling <i>eigenlijk</i>, <i>openlijk</i> enz. voor. Toen zich echter eenige stemmen voor de schrijfwijze <i>eigentlijk</i>, <i>opentlijk</i>, met eene ingelaschte <i>t</i> lieten hooren, gaf de Hoogleeraar toe en verklaarde hij zich voor de laatste. Dit werkte intusschen weinig uit; de groote
+meerderheid ging voort <i>eigenlijk</i>, <i>wezenlijk</i> enz. te schrijven, en slechts enkelen volgden de nieuwe beslissing. De Redactie meent de eerste spelling te moeten aannemen,
+omdat die <i>t</i> niet tot het <span class="pagenum">[<a id="pb95" href="#pb95">95</a>]</span>wezen dier woorden behoort, de afleiding niet opheldert, de duidelijkheid niet bevordert, noch door het hedendaagsche beschaafde
+spreken vereischt wordt. Zij beschouwt haar als het uitvloeisel van eene vergroving der uitspraak, die gelijkstaat met eene
+<i>b</i> in <i>hembd</i> of eene <i>p</i> in hij <i>kompt</i>, en met de <i>d</i> in de minder edele woorden <i>vilder</i>, <i>boender</i>, <i>diender</i> (nevens het edeler <i>dienaar</i>). Wanneer zij die <i>t</i> aannam, zou zij rekenen lijnrecht aan te druischen tegen de hedendaagsche richting der taal, die naar beschaving en verfijning
+der uitspraak streeft.
+
+</p>
+<p>Om dezelfde redenen verwerpt zij ook de <i>t</i> in <i>gantsch</i>, gelijk <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> schreef op voorgang van de Staten-overzetters des Bijbels. <i>Gantsch</i> zonder <i>t</i> is zoowel met de beschaafde uitspraak als met de afleiding in overeenstemming.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s116">116. <i>Iemand</i> en zijne ontkenning <i>niemand</i>, mnl. <i>ieman</i> en <i>iemen</i>, bestaat uit <i>i</i>e en <i>man</i> in de thans verouderde beteekenis van <span class="letterspaced">mensch</span> in het algemeen. De aangehechte tongletter heeft hier dus in het geheel geene beteekenis, maar dient louter ter versterking
+van de sluitende <i>n</i>, waartoe de taal zoowel de <i>d</i> als de <i>t</i> bezigt. De natuur der sluitletter kan derhalve evenmin bij analogie bepaald als uit de uitspraak opgemaakt worden. Immers
+in <i>mijnenthalve</i>, <i>ordentelijk</i>, <i>erkentelijk</i>, <i>bekentenis</i> komt eene ingelaschte <i>t</i> voor; doch <i>arend</i>, oudt. <i>aren</i>; <i>boender</i>, <i>diender</i>, van <i>boenen</i> en <i>dienen</i>; <i>hoenders</i> van <i>hoen</i>; <i>zindelijk</i> uit <i>zinlijk</i>; <i>Hendrik</i>, hd. <i>Heinrich</i>, hebben ter steuning der <i>n</i> eene <i>d</i>. De regel der onverbuigbare woorden, die eene <i>t</i> zou gebieden, kan hier ook niet worden toegepast; want <i>iemand</i> en <i>niemand</i> behooren als voornaamw. tot de verbuigbare, en worden in de 2<sup>de</sup> naamvallen <i>iemands</i> en <i>niemands</i> ook werkelijk verbogen. Men is dus tot de verbuigbare verwezen, en deze bekomen volgens het hedendaagsche gebruik in de onverbogen
+vormen tot sluitletter dien medeklinker, <span class="pagenum">[<a id="pb96" href="#pb96">96</a>]</span>die in de verbogene gehoord wordt. Blijkens <span class="smallcaps">Plantijn</span>, <span class="smallcaps">Kiliaan</span>, de Staten-overzetters des Bijbels, <span class="smallcaps">De Decker</span> en anderen, luidden de 3<sup>de</sup> en 4<sup>de</sup> naamv. vroeger <i>iemanden</i>, <i>niemanden</i>, met eene <i>d</i>. Die vormen zijn thans buiten gebruik; doch hadden zij niet bestaan en in het bewustzijn van het volk gelegen, men zou, gelijk
+voorheen, thans nog algemeen <i>iemant</i> en <i>niemant</i> schrijven, evenals men <i>want</i>, <i>leeft</i>, <i>legt</i>, <i>leent</i>, <i>hoort</i> met <i>t</i> spelt, omdat die vormen geene verlenging ondergaan, die het bewustzijn kon levendig houden, dat zij eigenlijk volgens de
+afleiding en ons taaleigen eene <i>d</i> zouden moeten hebben.
+
+</p>
+<p>De Redactie ziet derhalve geene reden om van het bijna algemeene gebruik af te wijken; zij schrijft <i>iemand</i>, <i>niemand</i> met eene <i>d</i>, welke evenzeer gewettigd is als die van <i>arend</i>, mv. <i>arenden</i>.
+
+</p>
+<p><i>Ten mijnent</i>, <i>zijnent</i>, <i>harent</i>, <i>onzent</i>, <i>uwent</i>, <i>hunnent</i>, hoewel uit verbogen vormen ontstaan, behooren, als bijwoordelijke uitdrukkingen, tot de onverbuigbare woorden, en worden
+dus consequent en volgens het algemeene gebruik met <i>t</i> geschreven.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s117">117. Volgens de afleiding zou <i>ootmoed</i>, ohd. <i>&ocirc;thmuothi</i>, <i>oodmuati</i>, ags. <i>e&aacute;dhm&ocirc;d</i>, ouds. <i>&ocirc;dhmuodi</i>, bij <span class="smallcaps">Kiliaan</span> nog <i>oodmoed</i>, eene <i>d</i> moeten hebben, als bestaande uit <i>ood</i>, goth. <i>auths</i>, ohd. <i>&ocirc;di</i>, <i>aothi</i>, ags. <i>e&aacute;dh</i>, ouds. <i>&ocirc;dh</i>, <i>&ocirc;dhi</i> (ledig, licht, gemakkelijk), dat <i>noode</i> heeft opgeleverd, en verminkt ook voorkomt in <i>oolijk</i>, bij <span class="smallcaps">Kil.</span> <i>oodelick</i>, <i>oyelick</i>, <i>oolijk</i>. De vormen in de verwante talen, ook het uitvallen der tongletter uit <i>oolijk</i>, bewijzen, dat zij oorspronkelijk zacht is geweest, namelijk eene <i>d</i>, uit <i>th</i> of <i>dh</i> ontstaan. Intusschen zou het herstellen der <i>d</i> volstrekt geen voordeel aanbrengen. Al kon daardoor ook de verwantschap met <i>noode</i> en <i>oolijk</i> blijken, die kennis zou voor het publiek <span class="pagenum">[<a id="pb97" href="#pb97">97</a>]</span>de beteekenis van het woord niet duidelijk maken. Die <i>d</i> zou veeleer eene tegengestelde uitwerking kunnen hebben en ten onrechte doen denken aan eene samenstelling met <i>ood</i> in <i>kleinood</i>, dat <span class="letterspaced">schat</span> beteekent, en het eerste lid van ooievaar, bij <span class="smallcaps">Kil.</span> <i>odevaer</i>, uitmaakt, en dat blijkens goth. <i>aud</i>, ohd. <i>aot</i>, <i>&ocirc;t</i>, ags. <i>e&aacute;d</i>, ouds. <i>&ocirc;d</i>, geheel anders dan het vorige <i>ood</i> luidde.
+
+</p>
+<p>Om de opgegeven reden achten wij het onraadzaam hier de afleiding meer dan de uitspraak te doen gelden, en geven wij aan de
+gebruikelijke spelling <i>ootmoed</i> met eene <i>t</i> de voorkeur.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s118">118. <i>Omtrent</i>, dat oorspronkelijk <i>rondom</i>, vervolgens <i>in den omtrek</i>, <i>in de nabijheid</i> beteekende, doch thans bijna uitsluitend overdrachtelijk gebezigd wordt, evenals <i>omstreeks</i>, eigenlijk <i>in de omstreek</i>, behoorde volgens de afleiding op <i>d</i> uit te gaan. Het bestaat uit het voorzetsel <i>om</i>, dat door <i>trend</i> nader bepaald wordt, gelijk <i>bij</i> door <i>na</i> in <i>bijna</i>, omzetting van <i>na bij</i>. <i>Trent</i>, <i>trend</i> is een bijv. naamw., hier als bijwoord gebezigd, en beteekent <i>rond</i>, blijkens ofri., deensch en zweedsch <i>trind</i>, rond. In het Deensch dient <i>trind</i>, gelijk <i>round</i> in het Engelsch, zoowel alleenstaande als door <i>om</i> gevolgd (<i>trind</i>, <i>trind om</i>), als voorzetsel met den zin van <i>rondom</i>. Ook in het Oudfriesch stond <i>om</i> nog achteraan: <i>trind umbe</i>, <i>trund om</i>, rondom. Dat de sluitmedeklinker oorspronkelijk eene <i>d</i> was, blijkt uit ags. <i>trendel</i>, kring, cirkel; uit eng. <i>to trundle</i>, draaien, en <i>trendle</i>, as of tap in een molen. Doch het weder invoeren der vergeten <i>d</i>, die als sluitletter tot <i>t</i> verscherpt is, zou tot niets dienen, op geen enkel bekend verwant woord wijzen, dat de beteekenis van het woord kon ophelderen.
+Wij vinden daarom geene overwegende reden om de afleiding in spijt van de uitspraak te doen gelden, en nutteloos eene uitzondering
+te <span class="pagenum">[<a id="pb98" href="#pb98">98</a>]</span>maken op den regel, dat onverbuigbare woorden op scherpe medeklinkers eindigen. Wij gaan dus voort <i>omtrent</i> met de door het Gebruik gewettigde <i>t</i> te schrijven, evenals <i>want</i>, dat anders, blijkens onl. <i>wanda</i>, insgelijks zijne <i>d</i> zou moeten terugnemen.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s119">119. Eene niet minder gewichtige quaestie, die een zeer groot aantal woorden betreft, is de spelling der verkleinwoorden,
+met of zonder <i>n</i> op het einde. Het weglaten der <i>n</i> was in de vorige eeuw nagenoeg algemeen geworden. <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> meende, op etymologische gronden, die den toets der critiek niet kunnen doorstaan, haar weder te moeten aannemen. De Redactie
+kan hem daarin niet navolgen. Die <i>n</i> achter <i>-je</i> is in strijd met de beschaafde uitspraak, waarin men niet van een <i>meisjen</i> of <i>huisjen</i>, nog minder van <i>meisjens</i> of <i>huisjens</i> hoort, en wordt voor de duidelijkheid niet gevorderd.
+
+</p>
+<p>Dat zij uit de beschaafde uitspraak geheel verdwenen is, bewijzen de dichters overtuigend. De <i>e</i> van het verkleinend achtervoegsel vloeit in de po&euml;zie met een volgenden klinker ineen, b.v.: &raquo;<i>Nedrig vogeltje, elks behagen</i>,&#8221; hetgeen noch bij de pluralia op <i>en</i>, noch bij de infinitieven kan plaats hebben. Men behoudt de <i>n</i> alleen dan, wanneer men de ineensmelting van het achtervoegsel en een volgenden klinker wil verhinderen. Daar de hedendaagsche
+richting der taal wil, dat men de slot-<i>n</i> achter de toonlooze <i>e</i> maar flauw late hooren, zouden de enkelvouden <i>huisjen</i>, <i>kopjen</i>, <i>schoteltjen</i> enz. op zich zelve niet zoo erg tegen de beschaafde uitspraak aandruischen, men zou de <i>n</i> daarin nagenoeg kunnen onderdrukken; doch dan waren die enkelvouden in strijd met de meervouden <i>huisjens</i>, <i>kopjens</i>, <i>schoteltjens</i>, die, z&oacute;&oacute; geschreven, naar analogie van <i>kuikens</i>, <i>leugens</i>, <i>molens</i>, het duidelijk uitspreken der <i>n</i> zouden eischen. Deze <span class="pagenum">[<a id="pb99" href="#pb99">99</a>]</span>letter zou derhalve de woorden niet verstaanbaarder, maar wel onwelluidender maken en tot eene pedante uitspraak aanleiding
+geven. Vergel. <a href="#s61">&sect; 61</a> en 62.
+
+</p>
+<p>Ten opzichte van de woorden op <i>-ken</i> is de Redactie van een ander gevoelen. Deze&#8212;de in Belgi&euml; meest gebruikelijke&#8212;vorm der verkleinwoorden is in den tegenwoordigen
+toestand der taal van Noord-Nederland bijna als provincialisme en archa&iuml;sme te beschouwen, en is, in de laatstgenoemde hoedanigheid
+althans, nog gepast in den bijbel- en kanselstijl, die gaarne deftige, eenigszins verouderde vormen bezigt. Wij willen om
+die reden de <i>n</i> achter <i>kindeken</i>, <i>jongsken</i>, <i>dochterken</i> enz. behouden, te meer daar <i>zachtkens</i> en <i>allengskens</i> haar gebiedend eischen; in minder deftigen stijl echter, waarin <i>-ken</i> stijf zou klinken, zien wij geen bezwaar in <i>boekske</i>, <i>jongske</i> enz.
+
+</p>
+<p>De uitspraak leert duidelijk genoeg, wanneer v&oacute;&oacute;r het achtervoegsel <i>-je</i> eene <i>t</i> moet ingelascht worden. Er bestaat te dien aanzien alleen verschil van gevoelen bij de woorden op <i>d</i> en <i>m</i>. <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> en vele zijner volgelingen voegen ook achter deze letters eene <i>t</i> in, en schrijven: &raquo;<i>handtjen</i>, <i>kladtjen</i>, <i>bloemtjen</i>&#8221; enz.; terwijl de meeste schrijvers aan <i>handje</i>, <i>kladje</i>, <i>bloempje</i>, <i>boompje</i> enz. de voorkeur geven. Bij het kiezen tusschen de beiderlei schrijfwijzen moet men in het oog houden, dat de ware vorm van
+het achtervoegsel <i>-je</i> is, niet <i>-tje</i>; gelijk blijkt uit <i>liefje</i>, <i>kluifje</i>, <i>boogje</i>, <i>leugje</i>, <i>vischje</i>, <i>muschje</i>, <i>doekje</i>, <i>beekje</i>, <i>popje</i>, <i>reepje</i>, <i>lesje</i>, <i>kusje</i> enz.
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps">Bilderdijk&#8217;s</span> spelling <i>handtjen</i> rustte op eene ongegronde onderstelling. Hij meende, dat de <i>d</i> aan het einde van eene lettergreep, op Engelsche wijze, steeds denzelfden klank had als aan het begin; het was bij hem &raquo;levendig,
+dat men <i>hand</i> altijd met een scheva [eene toonlooze <i>e</i>] moet doen hooren, immers uitspreken.&#8221; <i>Spraakl.</i>, blz. 213. <i>Hand</i> was derhalve voor hem, naar luid zijner eigene woorden, nagenoeg hetzelfde als <i>hande</i>, en <i>handtjen</i> dus als <i>handetjen</i>. Spreekt men z&oacute;&oacute; uit, dan is de <i>t</i> even onmisbaar als in <span class="pagenum">[<a id="pb100" href="#pb100">100</a>]</span><i>kommetje</i>, <i>mannetje</i>; doch z&oacute;&oacute; spreekt tegenwoordig wel niemand. Wie thans <i>handtjen</i>, <i>hondtjen</i>, <i>draadtjen</i> enz. geschreven ziet, die leest, alsof er <i>hantjen</i>, <i>hontjen</i>, <i>draatjen</i> enz. stond. Die uitspraak nu is &ograve;f goed &ograve;f niet goed. Wie in <i>moordjaar</i>, <i>landjonker</i> de <i>d</i> zachter uitbrengt dan de <i>t</i> in <i>straatjongen</i>, zal haar afkeuren; maar die hoort en maakt ook onderscheid tusschen <i>pondje</i> en <i>pontje</i>, <i>wandje</i> en <i>wantje</i> enz., en zal dus ook de spelling <i>handtjen</i> enz. en de daarop gegronde uitspraak verwerpen, als strijdig met die uitspraak, die hij voor de ware houdt, en met de duidelijkheid,
+die verschillende woorden zooveel doenlijk wil onderscheiden hebben.
+
+</p>
+<p>Wie daarentegen in <i>moordjaar</i>, <i>landjonker</i> de <i>d</i> even scherp uitbrengt als de <i>t</i> in <i>straatjongen</i>, die neemt aan, dat de <i>d</i>, als zij sluitletter wordt en niet gevolgd is door eene <i>b</i> of <i>d</i>, vanzelve in <i>t</i> overgaat, gelijk zulks werkelijk aan het einde van een woord geschiedt. Voor hem is dus reeds vanzelve de <i>t</i>-klank aanwezig, en derhalve de inlassching van het letterteeken <i>t</i> even overtollig, als het zijn zou in <i>kanttje</i>, <i>tenttje</i>, <i>punttje</i>. Wie in <i>handtje</i>, <i>kindtje</i> de <i>t</i> noodzakelijk acht, moet, om consequent te blijven, terugkeeren tot de sinds lang verworpen spelling <i>handt</i>, <i>kindt</i> enz., die dan evenzeer noodzakelijk is.
+
+</p>
+<p>In de gewone uitspraak is in de letterverbinding <i>dt</i> de <i>d</i> stom, en klinkt <i>hij wordt</i>, <i>bidt</i>, <i>antwoordt</i> enz., als <i>hij wort</i>, <i>bit</i>, <i>antwoort</i>. Beide letters te laten hooren is, zoo al niet ondoenlijk, dan toch even wanluidend als het letterlijk uitspreken van <i>gch</i>, waartegen men zoozeer heeft geijverd. Derhalve, hoe men <i>handtje</i>, <i>hondtje</i> enz. ook neemt en uitspreekt, de <i>t</i> achter de <i>d</i> is &ograve;f strijdig met de uitspraak, &ograve;f overtollig en niet gemotiveerd, en in elk geval strijdig met de welluidendheid.
+
+</p>
+<p>De woorden op <i>m</i>, voorafgegaan door een langen klank, nemen in de gewone uitspraak eene <i>p</i> aan. Dit is een natuurlijk gevolg van de wijze, waarop de <i>m</i> en <i>p</i> worden voortgebracht; beide vereischen het sluiten der lippen. Wie <span class="pagenum">[<a id="pb101" href="#pb101">101</a>]</span><i>boompje</i> zegt, drukt ze bij de <i>m</i> op elkander, en houdt ze slechts een oogenblik langer in dien stand om de <i>p</i> te verkrijgen. Spreekt men <i>boomtje</i> uit, dan moet men voor de <i>m</i> de lippen sluiten, voor de <i>t</i> ze weder openen en de tong te werk stellen. De <i>p</i> ontstaat dus in <i>bloempje</i> als vanzelve, ten minste gemakkelijker dan de <i>t</i> in <i>bloemtje</i>, die zelfs eenige oplettendheid vereischt. <i>Bloempje</i> is uit dien hoofde natuurlijker dan <i>bloemtje</i>, en de <i>p</i> daarom te verkiezen boven de <i>t</i>, tenzij men achter de <i>m</i> eene toonlooze <i>e</i> late hooren en <i>bloemetje</i> of <i>blommetje</i> uitspreke, in welk geval de <i>t</i>, gelijk achter alle klinkers, hare rechten doet gelden.
+
+</p>
+<p>De <i>p</i> klinkt op zich zelve wel niet leelijker, platter of plomper dan de <i>t</i>, en stellig niet in het gezelschap van de aanverwante <i>m</i>. Er is dan ook geene enkele grondige reden te bedenken, waarom zij geweerd zou moeten worden. De reden, die <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> daarvoor aanvoerde, was uit de lucht gegrepen. Hij meende, dat men vroeger <i>bloemptje</i>, <i>boomptje</i> enz. geschreven had, dat de <i>p</i> eene tusschenletter was, &raquo;alleen uit de verbinding der <i>m</i> en <i>t</i> ontstaan&#8221;, en die men &raquo;nu dwaaslijk met wegwerping der <i>t</i> wilde behouden&#8221;; hij stelde <i>bloempje</i> gelijk met het platte <i>kompt</i> en <i>neempt</i>. Intusschen zijn er geene voorbeelden van de spelling <i>boomptje</i>, <i>bloemptje</i> aan te wijzen, en <span class="smallcaps">Bilderdijk&#8217;s</span> beweren onderstelt ten onrechte de onmisbaarheid der <i>t</i> in het verkleinende achtervoegsel. Doch dit luidt <i>-je</i> of <i>-jen</i>, niet <i>-tje</i> of <i>-tjen</i>. De <i>t</i> en <i>p</i> worden slechts ingelascht ter versterking van de zoo zachte en zwakke <i>j</i>, waartoe, indien de taal zulks gewild had, ook de derde tenuis <i>k</i> had kunnen dienen, gelijk blijkt uit den Frieschen eigennaam <i>Froukje</i>, hetzelfde woord als <i>Vrouwtje</i>, en uit de werkwoorden <i>boerkje</i>, het boerenbedrijf uitoefenen; <i>briefkje</i>, brieven schrijven, enz. De <i>t</i> heeft in de algemeen Nederlandsche deminutieven evenmin eene beteekenis als de <i>p</i> achter de <i>m</i> en de <i>k</i> in de genoemde Friesche woorden; zij heeft louter euphonische waarde, gelijk de <i>n</i> in <i>honing</i>, <i>diens</i>, <i>wiens</i> <span class="pagenum">[<a id="pb102" href="#pb102">102</a>]</span>enz. De lipletter <i>p</i> staat derhalve in <i>bloempje</i> niet ten koste van de <i>t</i>, maar is, gelijk ook juist <i>kompt</i>, <i>neempt</i> en dergelijke woorden leeren, de natuurlijke en eigenaardige versterking der lipletter <i>m</i>, evenals de tongletter <i>t</i><a class="noteref" id="xd0e13854src" href="#xd0e13854">7</a> van de tongletters <i>l</i>, <i>n</i> en <i>r</i> in <i>stoeltje</i>, <i>zoontje</i>, <i>deurtje</i>, en als de keelletter <i>k</i> van de keelletter <i>g</i>, die in de verbinding <i>ng</i> nog flauw met den klank der Fransche en Friesche <i>g</i> gehoord wordt. Ten gevolge daarvan zegt men <i>koninkje</i>, <i>woninkje</i>, <i>rottinkje</i> enz., terwijl wel nooit iemand <i>koninktje</i> zal uitgesproken of geschreven hebben. De <i>p</i> is achter de <i>m</i> evenmin overtollig als de <i>t</i> achter een klinker of vloeiende letter, omdat de <i>j</i> dan te zwak wordt geoordeeld; men zal er toch wel nimmer toe komen om <i>raamje</i>, <i>boomje</i> enz. te zeggen, evenmin als <i>zeeje</i>, <i>koeje</i>, <i>stoelje</i>, <i>maanje</i>, <i>deurje</i>.
+
+</p>
+<p>Om de aangevoerde redenen is de Redactie van oordeel, dat de inlassching der <i>t</i> in verkleinwoorden, gevormd van woorden, die op <i>d</i> eindigen, &ograve;f in strijd is met de uitspraak &ograve;f overtollig, en dat die <i>t</i> in allen gevalle geen nut doet, maar slechts tot eene onwelluidende uitspraak aanleiding kan geven; vervolgens dat de <i>p</i> de eigenaardige versterkingsletter der <i>m</i> is, door physiologische taalwetten gevorderd en in overeenstemming met de bijna algemeene uitspraak. Daarom meent zij te
+moeten schrijven <i>draadje</i>, <i>handje</i> enz. zonder <i>t</i>, en <i>raampje</i>, <i>boompje</i> enz. met eene <i>p</i>, doch natuurlijk <i>bloemetje</i> en <i>blommetje</i> met eene <i>t</i> achter de toonlooze <i>e</i>. Het behoeft echter wel niet vermeld te worden, dat zij geene inbreuk wil maken op ieders vrijheid om, waar men het dienstig
+mocht oordeelen, in po&euml;zie b.v., <i>bloemtje</i> te schrijven, dat men nu eenmaal&#8212;te recht of te onrecht&#8212;als fijner en kiescher aanmerkt.
+<span class="pagenum">[<a id="pb103" href="#pb103">103</a>]</span></p>
+<p id="s120">120. Eene andere vraag, omtrent het al of niet bezigen eener slot-<i>n</i>, betreft de woorden <i>behalve</i>, <i>derhalve</i>, <i>weshalve</i>, <i>allenthalve</i>, <i>mijnenthalve</i>, <i>zijnenthalve</i> enz., gelijk men gewoonlijk schrijft. Ook deze vereischen eene afzonderlijke overweging. Zij zijn geene eigenlijke samenstellingen,
+maar slechts samenkoppelingen van het substantief <i>half</i>, <i>halve</i> met een voorafgaand woord, hetwelk, zoo het gebruik zulks gewild had, ook van <i>halve</i> gescheiden had kunnen blijven. <i>Halve</i> beteekent <i>zijde</i>, <i>kant</i>, gelijk blijkt uit het 34<sup>ste</sup> vers van den 67<sup>sten</sup> der Oudnederl. psalmen: &raquo;<i>Singit Gode, thie upst&icirc;git ovir himel himeles te <span class="letterspaced">&ocirc;sterhalvon</span></i>&#8221;; &raquo;Psallite Deo, qui ascendit super coelum coeli <i>ad orientem</i> (<i>ad partes orientales</i>)&#8221;. In alle verwante talen was dit woord vrouwelijk, en werd het zoowel onder den vorm, die aan ons <i>halve</i>, als onder dien, welke aan ons <i>half</i> beantwoordt, sterk verbogen; waaruit volgt, dat het alleen in het meervoud eene <i>n</i> kan hebben en dat een genitief en datief singul.: <i>dezer halven</i>, onbestaanbare vormen zijn. Naar deze gegevens zijn de bovengenoemde woorden te beoordeelen.
+
+</p>
+<p><i>Behalve</i> bestaat uit het genoemde substantief en de praepositie <i>bij</i>, mnl. <i>bi</i>, hier ten gevolge der samenkoppeling tot <i>be</i> verzwakt. <i>Behalve</i> is dus eigenlijk <i>bij halve</i>, en beteekent zooveel als <i>bij zijde</i>, <i>ter zijde gezet</i>, <i>aan een kant gesteld</i>, d.i. <i>niet medegerekend</i>. Het Ohd. hield de woorden nog gescheiden en schreef in het enkelv. <i>pi halpo</i> (in parte, in secreto), en in het meerv. <i>pi halpon</i> (in partibus). In het Oudnederl. luidde het woord <i>behalvo</i> en <i>behalvon</i> (Ps. LV, 10, en verg, de <i>Gloss. Lips.</i>). Uit een en ander volgt, dat hier aan geene afleiding door middel van een suffix <i>-en</i>, veelmin, gelijk <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> wilde, aan een participium van een werkw. <i>behalven</i> of <i>behalden</i> te denken is. Het voorzetsel <i>bi</i>, <i>bij</i>, regeerde oudtijds den dativus, zoodat <i>halve</i> hier een derde naamval moet zijn. De quaestie, of men met <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> en anderen <i>behalven</i> met eene <i>n</i>, of, in overeenstemming met de beschaafde uitspraak, <span class="pagenum">[<a id="pb104" href="#pb104">104</a>]</span><i>behalve</i> te schrijven heeft, komt dus neder op de vraag, of men hier met het enkel- dan wel met het meervoud van <i>halve</i> te doen heeft. Daar nu &eacute;&eacute;n voorwerp maar aan &eacute;&eacute;ne zijde kan geplaatst worden, zoo is het meervoud <i>behalven</i> volstrekt ondenkbaar, wanneer er van het uitzonderen van slechts &eacute;&eacute;n ding sprake is; terwijl ook eene veelheid van uitzonderingen
+zeer goed geacht kan worden aan een en denzelfden kant geschoven te zijn. De schrijfwijze <i>behalve</i> zonder <i>n</i>, de eenige, die in alle gevallen verdedigbaar is, beantwoordt dus niet slechts aan de uitspraak, maar ook aan de afleiding
+en de beteekenis des woords, en is derhalve zonder twijfel te verkiezen.
+
+</p>
+<p>De overige uitdrukkingen zijn van een anderen aard en komen alle daarin overeen, dat <i>halve</i> absoluut gebezigd is, zoodat v&oacute;&oacute;r alles moet uitgemaakt worden, welke absolute casus hier aangetroffen wordt. De samenkoppelingen
+<i>mijnentwege</i>, <i>onzentwege</i> enz., die nagenoeg hetzelfde beteekenen als <i>mijnenthalve</i>, <i>onzenthalve</i>, kunnen hier den weg wijzen. Zij zijn alle kennelijk samengesteld met <i>wege</i>, datief van <i>weg</i>. Daar nu <i>halve</i> in <i>derhalve</i> en <i>weshalve</i> blijkbaar in dezelfde betrekking staat, heeft men ook hier een dativus absolutus. In het eerstgenoemde is <i>der</i>, evenals in <i>dermate</i>, <i>derwijze</i>, dus de derde naamval van het aanwijz. voornw. <i>die</i>, congrueerende met <i>halve</i>: <i>dierhalve</i> (van die zijde bezien). In <i>weshalve</i> daarentegen treft men het relativum <i>wat</i> aan, in den genitief <i>wes</i>, die door <i>halve</i> geregeerd wordt. <i>Weshalve</i> is dus zooveel als: <i>beschouwd van de zooeven genoemde zijde</i>. Daar niets hier aanleiding geeft om aan het meervoud van <i>halve</i> te denken, is het rationeel het gebruikelijke enkelvoud, dat voor alle gevallen passend is en met de uitspraak overeenstemt,
+te houden en <i>derhalve</i>, <i>weshalve</i> te blijven schrijven.
+
+</p>
+<p>De spelling der overige woorden is meer aan twijfel onderhevig. Zeker is het, dat <i>allenthalve</i> uit hoofde zijner beteekenis (<i>van alle kanten</i> of <i>van alle zijden</i>) het meerv. van <i>halve</i> onderstelt, en dat de vormen der bezittel. voornaamw. <span class="pagenum">[<a id="pb105" href="#pb105">105</a>]</span><i>mijnen</i>, <i>zijnen</i>, <i>onzen</i>, enz., bij een vrouwelijk substantief staande, slechts derde naamvallen van het meerv. kunnen zijn. Men zou hierin eene reden
+kunnen zien om in <i>allenthalve</i>, <i>mijnenthalve</i> enz. aan <i>halve</i> den meervoudsvorm te geven. Wanneer men echter in aanmerking neemt, dat oudtijds, blijkens de verwante talen, dergelijke
+absolute datieven zonder merkbaar onderscheid van beteekenis door elkander in het enkel- en meervoud gebezigd werden; dat
+het Mnl. reeds <i>halven</i> met <i>halve</i> verwarde, en den meervoudsvorm gebruikte, waar men het enkelvoud verwachten zou<a class="noteref" id="xd0e14273src" href="#xd0e14273">8</a>, en dat <i>halve</i>, misschien wel ten gevolge dier verwarring, thans blijkbaar niet meer als een op zich zelf bestaand woord wordt beschouwd,
+maar veeleer als een suffix, waarbij men aan geen getal meer denkt; dan zal men erkennen, dat het weinig nut zou hebben, indien
+men de hier bedoelde woorden door de spelling van de drie eerstgenoemde onderscheidde. De Redactie acht dit te minder raadzaam,
+omdat het begrip van een meervoud bezwaarlijk overeen te brengen is met <i>mijnenthalven</i> en <i>zijnenthalven</i>, noch met <i>harenthalven</i> en <i>uwenthalven</i>, wanneer deze laatste op &eacute;&eacute;nen persoon zien, zoodat de grammaticale vorm dezer uitdrukkingen door die spelling niet gerechtvaardigd
+zou zijn. Zij schrijft daarom zoowel <i>allenthalve</i>, <i>mijnenthalve</i>, <i>hunnenthalve</i> enz., als <i>behalve</i>, <i>derhalve</i> en <i>weshalve</i>, zonder <i>n</i>. Vergelijk hier de laatste zinsnede van <a href="#s67">&sect; 67</a>.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+<span class="pagenum">[<a id="pb106" href="#pb106">106</a>]</span></p>
+<p id="s121">121. Hetgeen bij <i>behalve</i> gezegd is, doet denken aan <i>bezijden</i>. Dit woord komt zeker in zooverre met <i>behalve</i> overeen, dat het geene afleiding met een achtervoegsel <i>-en</i>, maar eene samenkoppeling is; immers het Ags. schreef de deelen gescheiden: <i>be s&icirc;dan</i>. De analogie schijnt derhalve de spelling <i>bezijde</i> zonder <i>n</i> te vorderen. Wanneer men echter bedenkt, dat er ten opzichte der spelling van dit woord nooit verschil bestaan heeft, en
+dat hier in overeenstemming met het Eng. <i>besides</i> waarschijnlijk aan het meerv. van <i>zijde</i> moet gedacht worden, dan vindt de Redactie geene overwegende redenen om in dit woord de gebruikelijke spelling, die in overeenstemming
+is met de beschaafde uitspraak, te veranderen. Derhalve blijft zij <i>bezijden</i> schrijven. Zie ook hier <a href="#s67">&sect; 67</a> aan het slot.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s122">122. De Redactie acht het ongeraden zoodanige letters, die in de uitspraak geheel verdwenen zijn, alleen op grond der afleiding
+in het schrift te herstellen. Daarom meent zij de <i>d</i> in <i>thans</i> en <i>althans</i>, en evenzoo in de participiale vormen <i>doorgaans</i>, <i>nopens</i>, <i>volgens</i>, <i>wetens</i>, <i>willens</i> enz. niet weder te mogen aannemen, om dezelfde reden, waarom wel niemand het gewone <i>bijkans</i> voor den oorspronkelijken vorm <i>bijkants</i> zou wenschen te verruilen. De spelling <i>thands</i>, <i>doorgaands</i> enz. doet wel is waar de afleiding dezer woorden beter kennen, doch deze kennis kan weinig of niets strekken ter opheldering
+hunner beteekenis, en dit toch zou de eenige denkbare reden kunnen zijn om in strijd met de Regels der Uitspraak en der Welluidendheid
+te handelen. Daarenboven zou die spelling lichtelijk aanleiding kunnen geven tot eene verharde uitspraak, die de taal blijkbaar
+door het allengs weglaten der <i>d</i> heeft trachten te vermijden.
+
+</p>
+<p>Dat in de woorden <i>thans</i> en <i>althans</i> de <i>h</i> wordt behouden, <span class="pagenum">[<a id="pb107" href="#pb107">107</a>]</span>ofschoon die mede in de uitspraak geheel stom is geworden, kan oppervlakkig schijnen met den hier gestelden regel in strijd
+te zijn; doch inderdaad is het een ander geval, omdat de <i>h</i> in deze woorden door het Gebruik altijd erkend is geworden. Zie hier <a href="#s66">&sect; 66</a>, <i>a</i>.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s123">123. Van hetzelfde gevoelen als in <a href="#s122">&sect; 122</a> zijn wij ten aanzien van de stomme <i>ch</i> achter de <i>s</i>. Deze weder in te voeren in woorden, waaruit het gebruik haar reeds heeft verbannen, als <i>harnas</i>(<i>ch</i>), <i>moss</i>(<i>ch</i>)<i>el</i>, het bijw. <i>ras</i>(<i>ch</i>) en andere, zou lijnrecht strijdig zijn met den Regel der Uitspraak en zou ook de beteekenis niet duidelijker maken.
+
+</p>
+<p>Evenzoo zou het niet te verdedigen wezen, indien men tegen de uitspraak en het gebruik aan, zonder genoegzaam door de afleiding
+gesteund te worden, alleen om den wille der analogie, achter bijvoegl. naamw. eene <i>ch</i> voegde, wanneer die nooit met <i>sch</i> worden geschreven. Voortgezet onderzoek heeft het vermoeden bevestigd, dat de Germaansche talen, hoewel de voorbeelden niet
+menigvuldig zijn, soms door de achtervoeging eener bloote <i>s</i>, en dus niet altijd met <i>-sch</i>, ook van bekende grondwoorden adjectieven vormden. Nu wij weten, dat woorden als <i>bits</i> van <i>bijten</i>, <i>spits</i> van <i>sp</i>it enz. niet stellig tegen het taaleigen strijden, achten wij ons niet gerechtigd, aan de genoemde en dergelijke woorden eene
+<i>ch</i> te geven, die in de uitspraak niet gehoord en niet stellig door de etymologie ge&euml;ischt wordt. Wij blijven derhalve schrijven
+<i>bits</i>, <i>dwars</i>, <i>spits</i>, <i>wars</i> enz.
+
+</p>
+<p>Uit woorden, waar, in stelligen strijd met de afleiding, eene <i>ch</i> is ingeslopen, achten wij ons verplicht die weg te laten; wij schrijven derhalve <i>torsen</i>, oud-fransch <i>torser</i>, nevens <i>tros</i>, <i>trossen</i>, fr. <i>trousse</i>, <i>trousser</i>. Alleen in <i>heesch</i> en <i>gansch</i>, waarin de <i>ch</i> tegen de afleiding aan heeft plaats genomen, wordt zij door de regelmaat en het gebruik gewettigd, <span class="pagenum">[<a id="pb108" href="#pb108">108</a>]</span>vermits de enkele <i>s</i> in de overige bijvoegl. naamw., wanneer zij door een langen klinker of eene <i>n</i> wordt voorafgegaan, in de verbuiging in <i>z</i> verandert, hetgeen niet geschiedt bij <i>heesch</i> en <i>gansch</i>, die in de verbuiging de scherpe letter behouden: <i>heesche</i>, <i>gansche</i>. Daarentegen <i>dwaas</i>, <i>dwaze</i>; <i>boos</i>, <i>booze</i>; <i>vies</i>, <i>vieze</i>; <i>vuns</i>, <i>vunze</i>; <i>lens</i>, <i>lenze</i>.
+
+</p>
+<p>De <i>ch</i> heeft in <i>losch</i> (lynx) en het door <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> aangenomen <i>wasch</i> (cera) evenmin reden van bestaan, als achter <i>zes</i>, <i>os</i>, <i>vos</i>, <i>was</i> (toeneming) en dergelijke. In al deze woorden toch heeft de keelklank oudtijds niet achter, maar v&oacute;&oacute;r de <i>s</i> plaats gevonden; zooals onder andere blijkt uit hd. <i>luchs</i>, <i>wachs</i>, <i>sechs</i>, <i>ochs</i>, <i>fuchs</i>, <i>wuchs</i>. Wij schrijven derhalve <i>los</i> en <i>was</i>.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s124">124. Er bestaat verschil van gevoelen omtrent de spelling van den overtreffenden trap der bijvoegl. naamwoorden, die op de
+sisklanken <i>s</i> en <i>sch</i> eindigen; sommigen schrijven overeenkomstig de gewone uitspraak: <i>wijste</i>, <i>frischte</i>; anderen, op grond der Grammatica: <i>wijsste</i>, <i>frischste</i>. Ofschoon ieder zich zooveel doenlijk onthoudt van zulke superlatieven, die soms, op het gehoor althans, dubbelzinnig zijn,
+kunnen zij toch niet altijd vermeden worden, zoodat de Redactie ook hier voor zich zelve beslissen moet. Bij een weinig nadenken
+blijkt de keus niet moeilijk te zijn. Ongetwijfeld zou de Grammatica <i>wijsste</i>, <i>frischste</i> eischen; doch er bestaan redenen genoeg, welke ons die spelling ontraden. Zij is vooreerst in strijd met de gewone beschaafde
+uitspraak, die geene poging doet om de twee <i>s</i>&#8217;s te laten hooren, ten andere kan zij niet consequent gevolgd worden. Niemand zal immers in de onverbogen vormen twee <i>s</i>&#8217;s willen brengen: <i>het wijsst</i>, <i>het frischst</i>. Die schrijfwijze zou trouwens geheel in strijd zijn met den geest der Nederlandsche Spelling, die nooit, op Hoogduitsche
+wijze, <span class="pagenum">[<a id="pb109" href="#pb109">109</a>]</span>in eene en dezelfde lettergreep eenen medeklinker verdubbelt; en, zoo men haar al aannemen wilde, zou zij tot eene zeer onwelluidende
+sissende uitspraak aanleiding geven. De <i>s</i> in het eene geval te bezigen en in het andere weg te laten, strijdt niet alleen met de regelmaat, maar ook met de analogie
+van andere woorden, die streng genomen dezelfde onregelmatigheid eischen. Men acht de enkele <i>s</i> evenzeer toereikend in <i>Friesche</i> als in <i>Friesch</i>, van het znw. <i>Fries</i>, en zoo ook in <i>Parijsche</i>, <i>Boloneesche</i>, <i>Chineesche</i>, <i>Japaneesche</i>, <i>Siameesche</i> enz.; terwijl men er nooit aan gedacht heeft haar te verdubbelen in <i>trotsche</i>, dat door aanhechting van sch gevormd is van het zelfst. naamw. <i>trots</i>. De spelling <i>wijst</i>&#8212;<i>wijste</i>, <i>boos</i>&#8212;<i>booste</i>, <i>loos</i>&#8212;<i>looste</i> enz. is dus eer regelmatig dan onregelmatig te noemen; terwijl <i>frischte</i>, <i>malschte</i> enz., waarin de <i>sch</i> toch ook slechts als <i>s</i> klinkt, door de analogie voldoende gewettigd is. Wij geven derhalve, overeenkomstig de eischen der Uitspraak, der Analogie
+en der Welluidendheid, aan de schrijfwijze <i>booste</i>, <i>looste</i>, <i>wijste</i>, <i>frischte</i>, <i>malschte</i> enz. de voorkeur.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s125">125. De schrijfwijze <i>allezins</i>, <i>anderzins</i>, <i>eenigzins</i> en <i>veelzins</i> beantwoordt niet aan de uitspraak, die de spelling <i>allesins</i>, <i>andersins</i>, <i>eenigsins</i> en <i>veelsins</i> zou vorderen. De genoemde bijwoorden bestaan uit <i>alles</i>, <i>anders</i>, <i>eenigs</i>, <i>veels</i>, de sterke genitieven van <i>al</i>, <i>ander</i>, <i>eenig</i>, <i>veel</i>, en denzelfden naamval van zin, in de beteekenis van <i>kant</i>, <i>richting</i>, <i>opvatting</i>. Zij komen dus, wat hun vorm betreft, overeen met <i>alles jaars</i>, dat o.a. bij <span class="smallcaps">Hooft</span> voorkomt, en met de bijwoordelijke uitdrukkingen <i>eensdeels</i>, <i>mijns inziens</i>, <i>goedsmoeds</i>, <i>blootshoofds</i> enz. De <i>z</i> heeft derhalve hare verscherping in de uitspraak te danken aan de <i>s</i>, die men weglaat op voorgang van <span class="smallcaps">Siegenbeek</span>, welke haar evenwel in <i>geenszins</i> wilde behouden hebben. De afleiding <span class="pagenum">[<a id="pb110" href="#pb110">110</a>]</span>en de analogie echter, evenzeer als de uitspraak, eischen haar te herstellen, of ten minste de <i>z</i> van <i>zin</i> in <i>s</i> te veranderen: <i>allesins</i>, <i>eenigsins</i>. De Redactie meent den eisch, die door de drie grondregels der Spelling gelijkelijk gedaan wordt, te moeten involgen door,
+in overeenstemming met <i>geenszins</i>, ook <i>alleszins</i> enz. te schrijven. Daardoor wordt tevens aan de uitspraak voldaan. Immers het samentreffen van de <i>s</i> en <i>z</i> maakt het volstrekt niet noodzakelijk, dat men ieder dezer letters afzonderlijk uitspreekt: <i>alles-zins</i>, <i>eenigs-zins</i>. Niemand toch zegt <i>geens-zins</i>, evenmin als <i>dans-zaal</i>, <i>kruis-straf</i>, <i>mis-stap</i> enz.; welke woorden, natuurlijk en ongedwongen uitgesproken, als <i>geensins</i>, <i>dansaal</i>, <i>kruistraf</i>, <i>mistap</i> enz. luiden. De spelling <i>allesins</i>, <i>andersins</i>, <i>eenigsins</i>, <i>geensins</i> en <i>veelsins</i> zou, in strijd met <a href="#s49">&sect; 49</a>, geheel noodeloos de etymologie dezer woorden onkenbaar maken, in welke <i>zin</i> eene beteekenis heeft, waarin het ook buiten deze samenstellingen dikwijls voorkomt en die overeenstemt met het Fransche
+<i>sens</i> in <i>en tout sens</i>, <i>de tous les sens</i>. Derhalve <i>alleszins</i>, <i>anderszins</i>, <i>eenigszins</i>, <i>veelszins</i>, evenals <i>geenszins</i>.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s126">126. De spelling <i>verw</i>, <i>verwen</i>, <i>verwpot</i>, <i>verwwinkel</i> enz., hoewel in overeenstemming met de Middelnederlandsche vormen <i>varuw</i> en <i>vaerwe</i>, wordt door de hedendaagsche uitspraak veroordeeld, welke in de bedoelde woorden, evenals in <i>gerfkamer</i> (van het verouderde <i>gaerwen</i>), de <i>w</i> door de <i>v</i> (<i>f</i>) vervangt. Daar de gebruikelijke spelling door het wijzen op den ouderen vorm de beteekenis niet duidelijker maakt, acht
+de Redactie zich niet gerechtigd hier tegen den hoofdregel der Spelling te handelen; zij schrijft derhalve overeenkomstig
+de beschaafde uitspraak niet alleen <i>verf</i>, <i>verfkwast</i>, <i>verfwinkel</i> enz., maar ook <i>verven</i>, <i>verver</i>, <i>ververij</i> enz.
+
+</p>
+<p>Daarentegen acht zij het niet geoorloofd, de <i>w</i> van <i>murw</i> <span class="pagenum">[<a id="pb111" href="#pb111">111</a>]</span>in <i>v</i> (<i>f</i>) te veranderen. De uitspraak <i>murf</i> is verre van algemeen, ja klinkt min of meer plat, terwijl deze schrijfwijze, geheel nutteloos, voor het oog het verband
+zou verbreken met <i>vermurwen</i>, hetwelk door niemand als <i>vermurven</i> wordt uitgesproken.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s127">127. Het tweede lid der samenstellingen <i>buskruid</i> en <i>rattenkruid</i> (gelijk men gewoon is te schrijven) is thans door zijne beteekenis gescheiden van <i>kruid</i> (herba). Het doet ons veeleer denken aan <i>stof</i>, <i>poeder</i>, dan aan een product van het <i>kruiden</i>- of plantenrijk. Wel is waar hebben de jongste onderzoekingen geleerd, dat wij hier niet (gelijk de Redactie vroeger vermoedde)
+met twee verschillende woorden te doen hebben, maar met een zelfde woord in twee uiteenloopende opvattingen<a class="noteref" id="xd0e15069src" href="#xd0e15069">9</a>. Doch al is ook het eene, wat den oorsprong betreft, met het andere identisch, door de afwijkende beteekenis zijn zij voor
+ons gevoel nu eenmaal verschillend geworden. Wij kunnen bij den naam van het salpeterpoeder, waarmede wij ons schietgeweer
+laden, of bij dien van het metaalpoeder, dat wij gebruiken om ratten te dooden, niet meer aan een <i>kruid</i> of <i>gewas</i> denken. Reeds daarom is het wenschelijk, het onderscheid van beteekenis ook in de spelling te doen uitkomen. Daar komt bij,
+dat het woord in den zin van <i>poeder</i> nu, zoo al niet tot de onverbuigbare, dan toch tot de onverbogen woorden behoort, aan welke de taal liefst de scherpe sluitletter
+pleegt toe te kennen. Wij meenen daarom in deze beteekenis de <i>t</i> te moeten bezigen, en schrijven dus <i>kruit</i> (pulvis pyrius), <span class="pagenum">[<a id="pb112" href="#pb112">112</a>]</span><i>buskruit</i> en <i>rattenkruit</i>, ter onderscheiding van <i>kruid</i> (herba), <i>onkruid</i>, <i>nieskruid</i>, <i>wormkruid</i> enz. Evenzoo schrijft men algemeen <i>schroot</i>, omdat ook dit woord nu niet meer verbogen wordt, ofschoon het, naar zijn oorsprong beschouwd, insgelijks de <i>d</i> zou vereischen; want <i>schroot</i> (bij <span class="smallcaps">Kiliaan</span> <i>schroode</i> en <i>schroye</i>) is eene afleiding van het oude werkwoord <i>schroden</i> (snijden), en beteekent eigenlijk <i>snijdsel</i>, t.w. de afgesneden of afgehakte stukken ijzerwerk, waarmede men het geschut in plaats van met kogels laadt. In de beide
+woorden <i>schroodbeitel</i> en <i>schroodijzer</i>, waarin de beteekenis van <i>schroden</i> nog gevoeld wordt, is de <i>d</i> behouden gebleven; maar <i>schroot</i>, door veranderde opvatting geheel van zijnen oorsprong vervreemd en daarenboven niet meer verbogen, heeft voorgoed de <i>t</i> aangenomen. Op dezelfde wijze behoort dan ook <i>kruit</i> van <i>kruid</i> gescheiden te worden, nu het eenmaal door veranderde beteekenis een ander woord is geworden.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s128">128. De spelling en daardoor allengs meer algemeen geworden uitspraak <i>Dingsdag</i> is stellig in strijd met de afleiding en de oorspronkelijke beteekenis van het woord. Reeds het Middelnederlandsch, dat <i>Diinsdach</i>, ook <i>Disendach</i> en <i>Dinxendach</i> schreef, was het spoor min of meer bijster; en toen men eenmaal <i>Dingsdag</i> begon te spreken, dwaalde men geheel af. Men beschouwde den <i>Dingsdag</i> als den <i>dag der rechtsgedingen</i>, alsof hij uitsluitend voor terechtzittingen bestemd ware; een gevoelen, waarvan de ongegrondheid thans wordt erkend, maar
+dat zeker zal hebben bijgedragen om de uitspraak en spelling <i>Dingsdag</i> meer veld te doen winnen, hoewel deze geheel verkeerd is. Immers, evenals de overige dagen der week, is ook de derde genoemd
+naar eene heidensche godheid, en wel naar het Germaansche evenbeeld van den krijgsgod <i>Mars</i>; de Nederlandsche benaming is <span class="pagenum">[<a id="pb113" href="#pb113">113</a>]</span>eene vertaling van het lat. <i>dies Martis</i>. In het Oudnederlandsch moet die god, blijkens de Nederlandsche uitspraak en de verwante talen, <i>Diu</i> of <i>Dio</i> hebben geheeten; in de hedendaagsche taal zou de naam <i>Die</i> luiden. Derhalve ware <i>Diesdag</i> de regelmatige vertaling van <i>dies Martis</i>; doch het gebruik heeft hier eene <i>n</i> ingeschoven, evenals in de genitieven van <i>die</i> en <i>wie</i>, welke thans <i>diens</i> en <i>wiens</i>, maar oudtijds ook <i>dies</i> en <i>wies</i> luidden. Die inschuiving der <i>n</i> had hier echter de verkorting der voorafgaande vocaal ten gevolge, gelijk in <i>kinkhoest</i> uit <i>kiekhoest</i> (hd. <i>keuchhusten</i>); en die verkorting kon te gereeder plaats vinden en algemeen worden, omdat de god <i>Die</i> met zijnen eeredienst weldra in vergetelheid geraakte. Op deze wijze ontstond, in overeenstemming met hd. <i>Dinstag</i> en <i>Diestag</i>, bij ons <i>Dinsdag</i>, dat klaarblijkelijk veel nader dan <i>Dingsdag</i> bij den oorspronkelijken vorm komt en tot op zekere hoogte als regelmatig kan beschouwd worden. Die betere uitspraak is ook
+nog lang niet uitgestorven: in meer dan &eacute;&eacute;n gewest wordt nog altijd <i>Dinsdag</i> gezegd, en ook in Holland, waar de verkeerde uitspraak het meest is doorgedrongen, wordt de zuiverder vorm nog wel vernomen,
+ook buiten de lagere volksklasse, in wier mond het niet ongewone <i>Dijnsdag</i> nog van den ouden vorm getuigt; in Zeeland zegt men nog <i>Dizendag</i>.
+
+</p>
+<p>Om deze reden acht de Redactie zich verplicht den verbasterden vorm <i>Dingsdag</i>, die tot eene valsche opvatting aanleiding geeft, te laten varen, en de zooveel oorspronkelijker uitspraak van het meerendeel
+des volks te volgen. Ieder blijft natuurlijk vrij, naar smaak en goeddunken te handelen; maar men zal in elk geval van de
+Redactie van het Nederlandsch Woordenboek niet willen vergen hare goedkeuring te hechten aan eene zoo gedrochtelijke spelling
+als <i>Dingsdag</i>, die, alleen uit de platte Hollandsche uitspraak geboren, eene geheel verkeerde voorstelling geeft van den oorsprong en de
+eigenlijke beteekenis des woords, en even onooglijk is als <i>Woengsdag</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb114" href="#pb114">114</a>]</span>gelijk men in de oude kluchtspelen wel geschreven vindt.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s129">129. Het woord <i>schepter</i>, lat. <i>sceptrum</i>, fr. <i>sceptre</i>, vereischt volgens den Regel der Uitspraak de <i>ch</i>. Het moge waar zijn, zooals <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> en <span class="smallcaps">Wiselius</span> verzekerden, dat in het begin dezer eeuw nog algemeen <i>septer</i>, zonder den keelklank, werd uitgesproken; het moge zoo wezen, dat de veranderde uitspraak, de invoeging van den keelklank,
+een gevolg is geweest van de in 1804 aangenomene en sedert meest gebruikelijke spelling <i>schepter</i>; maar d&agrave;t de uitspraak veranderd is en men tegenwoordig meest algemeen de <i>ch</i> doet hooren, is niet te loochenen. Die uitspraak heeft ook niets, dat ons bevreemden of hinderen kan. Het woord is, evenals
+<i>schrijn</i>(<i>werker</i>) van lat. <i>scrinium</i>, buiten twijfel Nederlandsch geworden, en behoort dus ook de Nederlandsche spelling te volgen, waarin de <i>sch</i> aan lat. <i>sc</i> beantwoordt, gelijk men zelfs aan bastaardwoorden, als <i>schabel</i> (lat. <i>scabellum</i>) en <i>schorpioen</i> (lat. <i>scorpio</i>) enz. de <i>ch</i> toekent.
+
+</p>
+<p>Wie op de zachtere&#8212;naar het Fransch klinkende&#8212;uitspraak bijzonder gesteld mocht zijn, moge de schrijfwijze <i>septer</i> behouden: wij voor ons nemen &egrave;n in de uitspraak &egrave;n in de spelling zonder bezwaar <i>schepter</i> aan. In allen gevalle is de derde vorm, <i>scepter</i>, bepaaldelijk af te keuren, als stellig met ons taaleigen in strijd.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s130">130. Bij de keus tusschen <i>amt</i>, <i>ambt</i>, en <i>ampt</i>, welke schrijfwijzen alle drie hare voorstanders hebben gehad of nog hebben, behoeft men niet in twijfel te staan. <i>Amt</i> voldoet minder goed dan een der beide andere vormen aan de uitspraak, waarin nog altijd, overeenkomstig met de afleiding
+van <i>ambacht</i>, goth. <i>andbahti</i>, eene labiale muta <span class="pagenum">[<a id="pb115" href="#pb115">115</a>]</span>flauw gehoord wordt. <i>Ampt</i>, waarvoor de scherpe sluitletter <i>t</i> pleit, zou bij analogie ook de spelling <i>apt</i> voor <i>abt</i> vorderen, welke niet slechts in strijd zou zijn met de etymologie en het algemeen Gebruik, maar dat woord ook onkenbaar maken
+en geheel van <i>abdij</i> en <i>abdis</i> scheiden zou. De <i>b</i> in <i>ambt</i> daarentegen is zoowel door het Gebruik als door de Afleiding gewettigd: redenen te over om bij deze spelling te blijven.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p id="s131">131. De eerste algemeene spelregel eischt volstrekt eene wijziging in de spelling van <i>likteeken</i>, als onvereenigbaar met de gewone uitspraak. De <i>k</i> toch, een overblijfsel van den onverbasterden vorm, onl. <i>liictekin</i>, mnl. <i>lijcteken</i>, <i>lijcteeken</i>, is aan de volgende <i>t</i> gelijk geworden (<i>geassimileerd</i>), en heeft daardoor alle reden van bestaan verloren. Immers zij is niet toereikend om de afleiding te doen kennen, gelijk
+o.a. daaruit blijkt, dat reeds <span class="smallcaps">Ten Kate</span> het woord ten onrechte van <i>lijk</i> (vleesch) afleidde, en als <i>teeken in het vleesch</i> verklaarde: welk gevoelen bij verscheidene andere taalkundigen al te gereeden ingang vond. Intusschen weet men thans, dat
+<i>lik</i> hier de stam is van het mnl. werkwoord <i>liken</i>, nnl. (<i>b)</i><i>lijken</i>, zoodat de afleiding, zou zij uit de spelling kenbaar worden, <i>lijkteeken</i> zou vorderen. Daar nu wel niemand verlangen zal voortaan <i>lijkteeken</i> te schrijven, dat trouwens verkeerd begrepen zou worden, en in elk geval de hedendaagsche engere beteekenis niet zou ophelderen,
+zijn wij van oordeel, dat de Regel der Beschaafde Uitspraak hier zijne volle toepassing eischt. Wij schrijven daarom dienovereenkomstig
+<i>litteeken</i> met <i>tt</i>, op gelijke wijze als <i>balling</i> voor <i>banling</i>, en <i>spalling</i>, jong varken, voor <i>spaanling</i>, van <i>spanen</i> (spenen), met twee <i>l</i>&#8217;s worden geschreven.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+<span class="pagenum">[<a id="pb116" href="#pb116">116</a>]</span></p>
+<p id="s132">132. Ofschoon &egrave;n de afleiding &egrave;n de voorgang der ouden in <i>nog</i> (etiam, adhuc) evenzeer als in <i>noch</i> (nec) eene <i>ch</i> zouden eischen, meent de Redactie de orthographische onderscheiding dezer twee zoo menigvuldig voorkomende woorden, die aan
+de duidelijkheid zoo bevorderlijk is, niet te mogen opgeven. Zij aarzelt daarom niet, <i>nog</i> (adhuc) met eene <i>g</i> als eene nuttige en noodzakelijke uitzondering te beschouwen op den anders algemeenen regel, dat onverbuigbare woorden op
+scherpe sluitletters eindigen.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div3">
+<h4>Samenstellingen.</h4>
+<p id="s133">133. Ook met betrekking tot de samengestelde woorden en uitdrukkingen doen zich twijfelingen voor, die invloed hebben op het
+schrijven, en wier oplossing derhalve tot het gebied der Spelling behoort. Zij betreffen:
+
+</p>
+<p>A. de vraag: Welke opeenvolgingen van woorden moeten als samenstellingen beschouwd en als zoodanig verbonden worden? welke
+moeten gescheiden blijven?
+
+</p>
+<p>B. de vraag omtrent de verbindingsletters, die in samengestelde woorden de deelen aaneenhechten.
+
+
+</p>
+<div class="div4">
+<h5>A. Welke woorden en uitdrukkingen moeten aaneen geschreven worden? welke in hunne deelen gescheiden blijven?</h5>
+<p id="s134">134. Wanneer twee begrippen verbonden worden om vereenigd een nieuw begrip te vormen, hetwelk als eene blijvende aanwinst
+wordt toegevoegd aan den schat der begrippen en voorstellingen, in de taal uitgedrukt, dan maken de woorden, welke die vereenigde
+begrippen aanduiden, een <span class="pagenum">[<a id="pb117" href="#pb117">117</a>]</span><i>samengesteld woord</i> uit. Bij het uitspreken wordt alsdan gewoonlijk op het eene woord zooveel meer, op het andere zooveel minder nadruk gelegd,
+dat de klemtoon van het eene dien van het andere overheerscht, en de uitspraak van beide wordt zoodanig versneld, dat de stem
+in geen geval eene tusschenruimte tusschen de beide deelen openlaat; vergelijk <i>een kl&eacute;&iacute;nkind</i> met <i>een klein kind</i>; <i>v&oacute;&oacute;r aan de straat</i> met <i>voor&aacute;&aacute;n</i>. Die verandering in de uitspraak is voor het oor het bewijs, dat de geest de voorstellingen tot eene eenheid verbonden heeft.
+Het schrift geeft voor het oog blijk van die samenstelling door de woorden aaneen te schrijven of door ze met een koppelteeken
+(hyphen) te verbinden, b.v. <i>grootvader</i>, <i>huisvriend</i>, <i>Fernambuc-hout</i>; het eerste is regel, het laatste uitzondering, waarvan later.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Een samengesteld woord kan, het is waar, uit drie of meer woorden bestaan; maar altijd blijft het eene verbinding van slechts
+twee leden, die echter zelve weder door samenstelling kunnen ontstaan zijn, b.v. <i>boekdrukkers-gezel</i>, <i>avond-maaltijd</i>, <i>timmermans-werktuig</i>, <i>godsdienst-oefening</i>, <i>avond-godsdienstoefening</i>.&#8212;Of wel, een der begrippen wordt uitgedrukt door een woord, hetwelk v&oacute;&oacute;r de samenstelling vergezeld was van andere, die er
+onmisbaar bij behooren; b.v. in <i>terzijdestelling</i> (van <i>ter zijde stellen</i>) en <i>inderdaad</i> (voor <i>in de daad</i>) kunnen <i>ter</i> bij <i>zijde</i> en <i>de</i> bij <i>daad</i> niet worden gemist; doch zij maken blijkbaar geen derde zelfstandig lid in de compositie uit. Zoo is b.v. <i>desniettemin</i> op deze wijze ontstaan: <i>te-min</i>(<i>der</i>), <i>niet-temin</i>, <i>des-niettemin</i>.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s135">135. Wanneer twee woorden eene <i>eigenlijke samenstelling</i> uitmaken, dan is hunne betrekking onderling van dien aard, dat bij eene ontbinding of oplossing der samenstelling een der
+leden buiten syntactisch verband geraakt, zoodat, om aan de eischen der Grammatica te voldoen, de woorden omgezet of in vorm
+gewijzigd, of wel andere ingevoegd moeten worden; b.v. <i>zonnelicht</i>&#8212;<i>licht</i> der zon<i></i>; <i>geldbeurs</i>&#8212;<i>beurs</i> voor <i>geld</i>; <i>Godmensch</i>&#8212;<i>God</i> en <i>mensch</i>, of <i>god</i>delijk <i>mensch</i>; <i>driehonderd</i>&#8212;<i>drie</i>maal <i>honderd</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb118" href="#pb118">118</a>]</span>of <i>drie</i> malen <i>honderd</i>; <i>theeblad</i>&#8212;<i>blad</i>, waarop de benoodigdheden om <i>thee</i> te drinken geplaatst worden<span class="corr" id="xd0e15665" title="Niet in bron">.</span> Daaruit vloeit onmiddellijk voort, dat woorden, waarbij zulk eene eigenlijke samenstelling plaats vindt, noodwendig aaneen
+geschreven moeten worden, omdat anders door het verbreken der betrekking een der leden alle grammatische en logische beteekenis
+verliest, los in de lucht hangt en eigenlijk niet meer verstaan wordt. Zoo zou b.v. de verbale stam <i>bewaar</i> in <i>bewaarscholen</i> alle beteekenis verliezen, wanneer men schreef: <i>De bewaar scholen zijn inrichtingen van den jongsten tijd.</i>
+
+</p>
+<p id="s136">136. Maar nevens de talrijke <i>eigenlijke samenstellingen</i> vindt men een niet minder groot getal woorden en vooral uitdrukkingen, welke uit deelen bestaan, die wel onderling hetzij
+grammatisch hetzij logisch verbonden zijn, maar waarbij de band der deelen losser is, zoodat men dien zonder merkelijke schade
+voor de duidelijkheid zou kunnen verbreken. Deze zijn geene eigenlijke samenstellingen en verdienen veeleer <i>koppelingen</i> te heeten. Bij deze nu kan het twijfelachtig zijn, in hoeverre zij &ograve;f vereenigd &ograve;f gescheiden moeten worden; en werkelijk
+handelt het Gebruik te dien opzichte zeer oneenparig, zoodat wij verplicht zijn een leidend beginsel aan te nemen. Het is
+hier echter de plaats niet om het onderwerp in zijn geheelen omvang te onderzoeken; en men moet bekennen, dat het ook uit
+den aard der zaak ondoenlijk zou zijn regels vast te stellen, die in alle gevallen gelden, omdat 1&ordm; de consequente toepassing
+ook van het beste beginsel toch altijd beperkt wordt door de eischen van den goeden smaak, die zich vooral hier doen gelden,
+waar het alleen den uiterlijken vorm der woorden betreft; en omdat 2&ordm; in vele gevallen een gevestigd gebruik ook zijne rechten
+heeft, die men niet miskennen kan. Evenwel zijn de algemeene beginselen, die hier gelden moeten, bij eenig nadenken wel aan
+te wijzen. Na rijpe overweging meenen wij den hoofdregel, die in de meeste twijfelachtige gevallen beslissen kan, aldus te
+moeten stellen:
+<span class="pagenum">[<a id="pb119" href="#pb119">119</a>]</span></p>
+<p id="s137">137. <i>Samengestelde uitdrukkingen, die als een zelfstandig deel der rede kunnen beschouwd worden, maken een onderscheiden geheel
+uit en behooren als zoodanig aaneen geschreven te worden, in drie gevallen:</i>
+
+</p>
+<p>1) <i>Wanneer zij tot de eigenlijke samenstellingen behooren (<span class="rm">zie <a href="#s135">&sect; 135</a></span>).</i>
+
+</p>
+<p>2) <i>Wanneer bij de vereeniging der deelen &ograve;f een van beide, &ograve;f beide hunne beteekenis hebben gewijzigd om te zamen een nieuw begrip
+ie vormen, zoodat de beteekenis der vereenigde uitdrukking eene andere is dan die, welke de bloote som der op elkander volgende
+deelen zou medebrengen.</i>
+
+</p>
+<p>Zoo is b.v. <i>iets goedmaken</i> zooveel als <i>iets herstellen</i>; <i>iets goed maken</i> zou beteekenen <i>iets zoo vervaardigen, dat het goed is</i>. <i>Deug niet</i> zou de negatieve imperativus zijn van <i>deugen</i>, het bevel om slecht te wezen; <i>een deugniet</i> daarentegen is <i>een <span class="letterspaced">persoon</span> die niet deugt</i>. Een <i>boos wicht</i> is een <i>klein kind</i>, en wel bepaaldelijk <i>een meisje, dat stout is</i>; maar een <i>booswicht</i> is een <i>volwassen manspersoon, die alle deugd met voeten treedt</i>.
+
+</p>
+<p>3) <i>Wanneer de woorden verouderde grammatische vormen bevatten, die als overblijfsels der oudheid in vroeger gevormde en door
+de overlevering geijkte woorden kunnen geduld worden, doch die bij eene scheiding der deelen eene zelfstandigheid zouden erlangen,
+waarop zij bij den tegenwoordigen toestand der taal geene aanspraak meer kunnen maken.</i>
+
+</p>
+<p>Tot opheldering diene het woord <i>goedsmoeds</i>, waarin het adjectief <i>goed</i> in den thans verouderden sterken genitief voorkomt. De uitdrukking is ontstaan in den tijd, toen men regelmatig den tweeden
+naamval van het enkelvoud ook aldus vormde: <i>des goeds mans</i>, <i>ons liefs Heeren</i>, <i>der heiliger Kerken</i>, <i>onser liever Vrouwen</i>, <i>des heiligs sacraments</i>, enz. Nu echter deze vorm van den genitief der bijvoeglijke naamwoorden geheel verouderd is en als zoodanig niet meer verstaan
+wordt, kan <i>goeds</i> niet langer als <span class="pagenum">[<a id="pb120" href="#pb120">120</a>]</span>een op zich zelf staand woord gelden, maar behoort <i>goedsmoeds</i> als eene door het Gebruik geijkte vereenigde uitdrukking, als eene eenheid derhalve, te worden aangemerkt.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+
+</p>
+<p>I.
+
+</p>
+<p id="s138">138. Volgens den eersten regel behooren aaneen geschreven te worden:
+
+</p>
+<p>1) Alle eigenlijke samenstellingen, waarbij, naar <a href="#s135">&sect; 135</a>, als men ze oploste, invoeging, omzetting, of vormverandering van woorden zou moeten plaats hebben: derhalve <i>badplaats</i>, <i>bloeddorst</i>, <i>bloedgetuige</i>, <i>bloedhond</i>, <i>bloedplakkaat</i>, <i>bloedschande</i>, <i>bloedschuld</i>, <i>bloedverwant</i>, <i>bloedvlek</i>, <i>bloedworst</i>, <i>bloedwraak</i>, <i>bloedzuiger</i>, <i>boomvrucht</i>, <i>bruggenhoofd</i>, <i>buitenlucht</i>, <i>geldbeurs</i>, <i>hongersnood</i>, <i>huishuur</i>, <i>huurhuis</i>, <i>kaarsvet</i>, <i>menschenvrees</i>, <i>stiklucht</i>, <i>theeblad</i>, <i>theegoed</i>, <i>zeedijk</i>, <i>zijmuur</i>,&#8212;<i>allerliefst</i>, <i>brandschoon</i>, <i>doofstom</i>, <i>huisbakken</i>, <i>nagelvast</i>,&#8212;<i>elkander</i>,&#8212;<i>buikspreken</i>, <i>knikkebollen</i>, <i>koorddansen</i>, <i>schaatsenrijden</i>, <i>watertanden</i>, <i>weggaan</i>,&#8212;<i>driehonderd</i>, <i>zestien</i> enz.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Men schrijft algemeen en te recht <i>tweehonderd</i>, <i>driehonderd</i>, <i>vijftienhonderd</i> enz. aaneen; daarentegen gescheiden: <i>twee duizend</i>, <i>tien duizend</i>, <i>honderd duizend</i>, ofschoon die uitdrukkingen oogenschijnlijk insgelijks als <i>tweemaal</i>, <i>tienmaal</i>, <i>honderdmaal duizend</i> zijn op te vatten. De verbinding van <i>honderd</i> met het multipliceerende telwoord heeft geen bezwaar in, omdat dit laatste (althans buiten de gemeenzame spreektaal) niet
+hooger klimt dan <i>negentien</i>, en dus altijd slechts een- twee- of drielettergrepig is. Bij <i>duizend</i> echter kan het tot 999 stijgen, zoodat men door alles aaneen te schrijven niet zelden een zeer lang veellettergrepig woord
+zou verkrijgen, hetwelk moeilijk te overzien zou zijn. Niet fraai toch en niet gemakkelijk te lezen zijn woorden als <i>zevenhonderdzevenennegentigduizend</i> en dergelijke. Het kan dus niet bevreemden, dat het Gebruik zulke composities niet heeft gewild en in die <span class="pagenum">[<a id="pb121" href="#pb121">121</a>]</span>gevallen de telwoorden gescheiden houdt. Het zou dan ook niet raadzaam zijn, hier het verstandige Gebruik te trotseeren; te
+minder daar eene logisch en grammatisch juiste opvatting mogelijk is, waardoor de gebruikelijke schrijfwijze volkomen gerechtvaardigd
+wordt. Men beschouwe in alle dergelijke gevallen <i>duizend</i> als substantief, gelijk <i>millioen</i>, dat steeds als substantief wordt gebezigd, zonder daarom den meervoudsvorm aan te nemen. <i>Negenhonderd twee en veertig duizend</i> is grammatisch evengoed te wettigen als <i>negenhonderd twee en veertig millioen</i>, indien men <i>duizend</i> slechts als een zelfst. naamwoord aanmerkt.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s139">139. 2) Alle zoodanige vereenigingen van woorden, die oorspronkelijk door koppeling ontstaan zijn, doch allengs ware <i>samenstellingen</i> zijn geworden en daarvan blijk geven door veranderden klemtoon en onverbuigbaarheid van het eerste lid. Tot deze soort behoort
+b.v. <i>hoogepriester</i>. Dit woord werd oorspronkelijk als twee woorden beschouwd en als zoodanig gescheiden geschreven: <i>de h&oacute;&oacute;ge priester</i>, gelijk <i>de h&oacute;&oacute;ge geestelijkheid</i>, <i>een h&oacute;&oacute;g ambtenaar</i> enz. De Staten-overzetters des Bijbels begonnen er echter eene samenstelling in te zien; zij hechtten de woorden aaneen,
+doch gingen soms nog voort met <i>hoog</i> te verbuigen: <i>des hoogenpriesters</i> enz. Thans echter blijft <i>hooge</i> steeds onveranderd, terwijl de klemtoon is versterkt en zelfs op <i>priester</i> overgegaan: <i>des hoogepr&iacute;&eacute;sters</i>; twee zaken die onwedersprekelijk bewijzen, dat het woord eene samenstelling is en wel eene eigenlijke, dewijl <i>hooge</i> in <i>des hooge priesters</i> door het gemis der <i>n</i> onmogelijk tot <i>priester</i> zou kunnen behooren en dus los in de lucht zou hangen.
+
+</p>
+<p>Deze zelfde blijken van compositie vindt men in <i>dollek&egrave;rvel</i>, <i>edelgest&eacute;&eacute;nte</i>, <i>hoogesch&oacute;&oacute;l</i>, <i>koudesch&aacute;&aacute;l</i>, <i>koudv&uacute;&uacute;r</i>, <i>niewj&aacute;&aacute;r</i>, <i>oudej&aacute;&aacute;r</i>, <i>roodek&oacute;&oacute;l</i>, <i>rood&aacute;&aacute;rde</i>, <i>zoetem&egrave;lk</i>, <i>zoutev&igrave;sch</i>, <i>zwartkrijt</i>. Bij <i>kl&eacute;&iacute;nkind</i>, mv. <i>kl&eacute;&iacute;nkinderen</i>, niet <i>kleine kinderen</i>, <i>gr&oacute;&oacute;tvader</i>, <i>gr&oacute;&oacute;tmoeder</i>, <i>&oacute;&uacute;dtante</i>, <i>bl&igrave;ndeman</i>, <i>d&ograve;lleman</i>, <i>gr&oacute;&oacute;tmeester</i>, <i>gr&oacute;&oacute;tvorst</i>, <i>h&oacute;&oacute;galtaar</i>, <i>h&oacute;&oacute;gambt</i>, <i>h&oacute;&oacute;gmis</i>, <i>h&oacute;&oacute;gtijd</i>, <i>gr&oacute;&oacute;tschrift</i>, <i>kl&eacute;&iacute;nschrift</i>, <i>br&uacute;&iacute;nkolen</i>, <i>sm&agrave;ldeel</i> enz. is de klemtoon wel niet op het substantief overgegaan, doch merkbaar <span class="pagenum">[<a id="pb122" href="#pb122">122</a>]</span>versterkt, terwijl de onbuigbaarheid van het adjectief de innige verbinding voldingend bewijst. Ook de titels als <i>Weledelgestreng</i>, <i>Edelgrootachtbaar</i> (waarvan beneden), die uit koppelingen ontstaan zijn, moeten, uit hoofde van de onverbuigbaarheid der daarin voorkomende
+adjectieven, gedeeltelijk tot de eigenlijke samenstellingen gerekend worden.
+
+</p>
+<p>Op dezelfde wijze zijn door koppeling ontstaan de adjectieven, samengesteld met de als adverbia gebezigde praeposities <i>door</i>, <i>in</i> en <i>over</i>; b.v. <i>doordroog</i>, <i>dooreerlijk</i>, <i>doorgoed</i>, <i>doorkoud</i>,&#8212;<i>indroog</i>, <i>ingierig</i>, <i>ingoed</i>, <i>ingoor</i>, <i>inlui</i>,&#8212;<i>overgroot</i>, <i>overklein</i>, <i>overoud</i>, <i>overvet</i>, <i>overzoet</i>, <i>overzout</i> enz. In het Middelnederlandsch schreef men veelal gescheiden: <i>dore sondech</i>, <i>over scone</i>, <i>over vrome</i>, <i>uut scone</i> enz.; daar echter <i>door</i>, <i>in</i> en <i>over</i> op zich zelve staande nooit in de hier bedoelde beteekenis gebruikt worden, en dus in <i>door goed</i>, <i>in droog</i>, <i>over heet</i> enz. buiten alle verband zouden staan, moeten de genoemde en alle dergelijke verbindingen als eigenlijke samenstellingen
+aangemerkt en noodwendig aaneen geschreven worden.
+
+</p>
+<p id="s140">140. 3) De woorden die, door middel van een suffix, van twee of meer op zich zelve staande woorden zijn afgeleid, b.v. <i>likeurstoker</i> van <i>likeur</i> en <i>stoken</i>. Daar het suffix <i>-er</i> het werkwoord <i>stoken</i> in een substantief herleid heeft, kan het object <i>likeur</i> niet langer object blijven, maar moet het noodwendig met <i>stoker</i> verbonden worden: <i>likeurstoker</i>, of met een voorzetsel achteraan treden: <i>stoker van likeuren</i>.
+
+</p>
+<p>Tot deze klasse van woorden behooren een aantal substantieven op <i>-er</i>, <i>-ster</i> en <i>-ing</i>, als: <i>broodbakker</i>, <i>houthakker</i>, <i>kleedermaker</i>, <i>mijnwerker</i>; <i>achtenveertiger</i> (van <i>48 ponden</i> of <i>jaren</i>), <i>driedekker</i> (van <i>drie dekken</i>); <i>wafelbakker</i>, <i>turftonster</i>, <i>huisbewaarster</i>; <i>houtverkooping</i>, <i>landverhuring</i>, <i>terzijdestelling</i> enz.; alsmede de infinitieven: <i>het inachtnemen</i>, <i>het terechtbrengen</i> enz.
+
+</p>
+<p>Vervolgens vele adjectieven op <i>-ig</i> en <i>-sch</i>, als: <i>viervoetig</i>, van <i>vier voeten</i>, <i>zeshoekig</i>, <i>eenzijdig</i>, <i>stijfhoofdig</i>; <i>alledaagsch</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb123" href="#pb123">123</a>]</span><i>bijderhandsch</i>, <i>vanderhandsch</i>, <i>grootscheepsch</i>, <i>ouderwetsch</i>, <i>nieuwerwetsch</i>, <i>oudwijfsch</i>, <i>nieuwmodisch</i>, <i>zoetemelksch</i>.
+
+</p>
+<p>Ook behooren hiertoe alle samengestelde bijwoorden met de adverbiale <i>s</i>; b.v. <i>bijkan(t)s</i>, <i>buitendijks</i>, <i>desgelijks</i>, <i>dikwijls</i>, <i>insgelijks</i>, <i>nochtans</i> (van <i>nog-dan</i>), <i>rechtstreeks</i>, <i>telkens</i> (<i>te-elkens</i>), <i>thans</i> (<i>te-hands</i>), <i>toenmaals</i>, <i>veelmaals</i> enz. Daarom behoort men insgelijks aaneen te schrijven: <i>bijtijds</i>, <i>buitentijds</i>, <i>intijds</i><span class="corr" id="xd0e16404" title="Niet in bron">,</span> <i>tegoeds</i> (of <i>te goed</i>), <i>terloops</i>, <i>tersluiks</i> (of <i>ter sluik</i>), <i>tevergeefs</i> (of <i>vergeefs</i>), <i>vannieuws</i> enz. Daar de adverbiale <i>s</i> reeds een alleenstaand substantief of adjectief in een adverbium verandert, b.v. <i>daags</i>, <i>deels</i>, <i>fluks</i> (van <i>vlug</i>), <i>links</i>, <i>rechts</i>, <i>steeds</i> enz., zouden de woorden <i>tijds</i>, <i>loops</i>, <i>sluiks</i>, <i>goeds</i> enz., indien zij alleen konden staan, op zich zelve reeds adverbi&euml;n moeten zijn, waardoor de voorzetsels <i>bij</i>, <i>te</i>, <i>van</i> enz. overtollig zouden worden.
+
+</p>
+<p>Zelfs de woorden <i>des</i> en <i>noods</i>, tot adverbium vereenigd, behooren verbonden te worden: <i>desnoods</i>. Deze uitdrukking toch is geen absolute genitief, maar bestaat uit <i>des</i>, genitief van <i>dat</i>, door <i>nood</i> geregeerd; men zeide voorheen algemeen en zegt thans nog wel: <i>des nood zijnde</i> (daaraan behoefte zijnde), hetgeen uit misverstand eerst in <i>des noods zijnde</i> overging, en vervolgens tot <i>desnoods</i> afgekort werd.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+
+</p>
+<p>II.
+
+</p>
+<p id="s141">141. Wanneer bij de vereeniging van twee uitdrukkingen eene van beide of beide hare beteekenis hebben gewijzigd om te zamen
+een nieuw begrip te vormen, zoodat de beteekenis der vereenigde uitdrukkingen eene andere is dan <span class="pagenum">[<a id="pb124" href="#pb124">124</a>]</span>die, welke de bloote som der op elkander volgende deelen zou medebrengen, wordt de graphische verbinding uit den aard der
+zaak door de grammatica en de duidelijkheid ge&euml;ischt. Immers men heeft dan blijkbaar niet meer eene vereeniging van twee in
+den geest duidelijk gescheiden begrippen, door de opeenvolgende woorden uitgedrukt, maar eigenlijk een nieuw begrip, dat slechts
+door beide vereenigd vertegenwoordigd wordt, zoodat het aaneenschrijven voor de juiste opvatting noodzakelijk is.
+
+</p>
+<p>Tot dergelijke vereenigingen behooren:
+
+</p>
+<p id="s142">142. 1) Een aantal verba, verbonden met een substantief, adjectief of adverbium van wijze, in welke de beteekenis der genoemde
+woorden of van het verbum zelf is gewijzigd, als: <i>gadeslaan</i>, <i>handhaven</i>, <i>huishouden</i>, <i>raadplegen</i>, <i>rechtspreken</i>, <i>waarnemen</i>, <i>waarschuwen</i>; <i>gevangennemen</i>, <i>goeddoen</i>, <i>goedmaken</i>, <i>goedvinden</i>, <i>hoogachten</i>, <i>kwijtraken</i>, <i>kwijtschelden</i>, <i>liefhebben</i>, <i>loslaten</i>, <i>schadeloosstellen</i>, <i>vrijlaten</i>, <i>schoonmaken</i>; <i>grootspreken</i>, <i>harddraven</i>, <i>hardrijden</i>, <i>liefkoozen</i>, <i>snelschrijven</i>, <i>voortgaan</i>, <i>voortvaren</i>, <i>voortvloeien</i>, <i>weldoen</i> enz.
+
+</p>
+<p>Waneer echter het eerste woord een substantief is, dat eene bepaling bij zich nemen <span class="letterspaced">kan</span>, dan is zulks een bewijs, dat ieder lid op zich zelf blijft bestaan, en dat er derhalve geene samenstelling plaats heeft;
+waaruit voortvloeit, dat de woorden in die gevallen niet aaneen geschreven behooren te worden. Daarom moet b.v. <i>acht geven</i> en <i>&#8212; slaan</i>, <i>staat maken</i>, <i>prijs stellen</i> enz. gescheiden blijven, dewijl men zegt: <i>acht <span class="letterspaced">op iets</span> geven</i>, <i><span class="letterspaced">geene</span> acht <span class="letterspaced">op iets</span> slaan</i>, <i><span class="letterspaced">geen</span> staat <span class="letterspaced">op iets</span> maken</i>, <i><span class="letterspaced">hoogen</span> prijs <span class="letterspaced">op iets</span> stellen</i>.
+
+</p>
+<p>Daar de uitdrukkingen <i>plaats nemen</i>, <i>&#8212; hebben</i>, <i>&#8212; vinden</i> eene dergelijke bepaling toelaten, als men b.v. zegt: <i>Neem eene betere plaats</i>; <i>Het heeft</i> of <i>vindt geene plaats</i> enz., zoo behooren ook deze woorden gescheiden te blijven. Alleen <i>plaats grijpen</i>, dat nooit eenige bepaling toelaat en waarin <i>grijpen</i> overdrachtelijk wordt opgevat, zou hierbuiten staan en, stipt genomen, aaneen geschreven <span class="pagenum">[<a id="pb125" href="#pb125">125</a>]</span>moeten worden. Wij erkennen echter gaarne, dat deze onderscheiding, hoezeer ook grammatisch gegrond, in de practijk niet wel
+toepasselijk is, en achten het niet raadzaam deze &eacute;&eacute;ne uitdrukking van de vorige af te zonderen. Wij blijven daarom <i>plaats grijpen</i> schrijven, evenals <i>plaats hebben</i>, <i>plaats vinden</i>, <i>plaats nemen</i>.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Bij samenstellingen van adjectieven handelt het gebruik anders. Deze worden alleen dan gescheiden, wanneer zij <i>werkelijk</i> eene bepaling bij zich hebben of in een der trappen van vergelijking staan. Men schrijft <i>hoogachten</i>, <i>goedmaken</i> en <i>goedvinden</i> aaneen, ofschoon <i>zeer hoog achten</i>, <i>hooger achten</i>, <i>zeer goed vinden</i>, <i>beter vinden</i>, <i>het best vinden</i>, <i>beter maken</i> te recht gescheiden blijven, zoowel om den vorm dier uitdrukkingen, als omdat het gronddenkbeeld daarin kennelijk eene wijziging
+heeft ondergaan. <i>Hooger achten</i> toch is eigenlijk de versterking van <i>hoog achten</i>, niet van <i>hoogachten</i>.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s143">143. 2) De talrijke klasse van werkwoorden met zoogenaamde <i>scheidbare</i> en <i>onscheidbare voorzetsels</i>, als <i>aangeven</i>, <i>achterstaan</i>, <i>bijblijven</i>, <i>bovendrijven</i>, <i>doordringen</i>, <i>omslaan</i>, <i>opkomen</i>, <i>onderloopen</i>, <i>overloopen</i>, <i>tegenspreken</i>, <i>uitmunten</i>, <i>voorstellen</i>; <i>aanschouwen</i>, <i>doorzoeken</i>, <i>omsingelen</i>, <i>onderstellen</i>, <i>overwinteren</i> enz. In deze en alle dergelijke woorden toch heeft niet slechts het voorzetsel zijne beheersching losgelaten, en is het in
+een bijwoord veranderd, maar ook de beteekenis van het verbum is meestal &ograve;f geheel gewijzigd, &ograve;f ten minste zoo ver op den
+achtergrond getreden, dat er een nieuw begrip is ontstaan. Om dezelfde laatstgenoemde reden worden ook de adverbia, die eene
+richting uitdrukken, met het verbum verbonden, als: <i>achterovervallen</i>, <i>afkomen</i>, <i>bijeenvoegen</i>, <i>heengaan</i>, <i>medenemen</i>, <i>misloopen</i>, <i>rechtuitgaan</i>, <i>terugbrengen</i>, <i>toesnellen</i>, <i>samenstellen</i>, <i>voorbijsnellen</i>, <i>vooruitloopen</i>, <i>wederbrengen</i>, <i>wedergeven</i> enz.
+
+</p>
+<p id="s144">144. 3) De bijvoeglijke naamwoorden vergezeld van de bijwoorden <i>wel</i>, <i>vol</i> en <i>al</i> in de beteekenis van <i>zeer</i>, b.v. <i>weldoend</i>, <i>welbespraakt</i>, <i>welgeboren</i>, <i>welzalig</i>, <i>volkomen</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb126" href="#pb126">126</a>]</span>volmaakt, <i>volzalig</i>, <i>algoed</i>, <i>aloud</i>, <i>alwijs</i> enz., vermits die bijwoorden hier in eene gewijzigde beteekenis staan.
+
+</p>
+<p>Hetzelfde wat van <i>vol</i> en <i>wel</i> gezegd is, geldt ook van <i>zeer</i>, alsmede van <i>hoog</i> en <i>edel</i>, wanneer deze in titels als adverbia gebruikt worden. Al die woorden verliezen dan de beteekenis, die zij op zich zelve staande
+hebben, en behooren dus met het volgende ware of als substantief gebezigde adjectief verbonden te worden. Daarom schrijft
+men het regelmatigst: <i>Weledel</i>, <i>Weledelgeboren</i>, <i>Hoogwelgeboren</i>, <i>Hooggeboren</i>, <i>Edelachtbaar</i>, <i>Grootedelachtbaar</i>, <i>Zeergeleerd</i>, <i>Hooggeleerd</i>, <i>Weleerwaard</i>, <i>Hoogeerwaard</i>, <i>Zeergestreng</i> enz. Vergelijk <a href="#s139">&sect; 139</a>.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Composita met het zelfst. voornaamw. <i>al</i>, als: <i>alwetend</i>, <i>alvermogend</i>, <i>alziend</i>, behooren tot de eigenlijke samenstellingen, dewijl bij eene ontbinding der deelen <i>al</i> in <i>alles</i> zou moeten veranderd worden: <i>alles wetend</i>, <i>alles vermogend</i>.&#8212;<i>Almachtig</i> is gevormd van <i>almacht</i> (vermogen om <i>alles</i> te doen.)
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s145">145. 4) De benamingen van kleuren, uit twee adjectieven bestaande, hetzij het eerste in een adverbium verandert, als b.v.
+<i>hooggeel</i>, <i>lichtbruin</i>, <i>donkerbruin</i>, hetzij het, gelijk in <i>zwartbont</i> en <i>roodbont</i>, een waar adjectief blijft. Hier toch ontstaat een nieuw begrip; <i>donkerrood</i>, <i>lichtgeel</i> beteekenen niet hetzelfde als <i>donker rood</i> en <i>licht geel</i>, welke laatste uitdrukkingen ook voor comparatie vatbaar zijn: <i>donkerder rood</i>, <i>zeer donker rood</i>; terwijl daarentegen <i>zeer donkerrood</i>, <i>zeer lichtgeel</i> natuurlijk niet bestaan. Vergelijk de aanmerking in <a href="#s142">&sect; 142</a>.
+
+</p>
+<p id="s146">146. 5) De pronomina: <i>degene</i>, <i>diegene</i>, <i>hetwelk</i>, <i>dezulke</i>, <i>dezelve</i> en <i>dezelfde</i>. Daar het graphisch verbinden van twee woorden, waarvan het eerste zijne gewone verbuiging behoudt, strijdig kan geacht worden
+met het strenge begrip van samenstelling, hebben <span class="smallcaps">Bilderdijk</span> en anderen het aaneenschrijven der genoemde uitdrukkingen veroordeeld. Deze vereischen dus eene toetsing aan de gestelde
+beginselen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb127" href="#pb127">127</a>]</span></p>
+<p><i>Gene</i> geeft, als het op zich zelf staat, te kennen, dat het bedoelde voorwerp zich op eenigen afstand van den spreker bevindt,
+en onderstelt altijd eene tegenstelling met iets anders, dat dichter bij is; ook wordt het in die opvatting nooit van het
+lidwoord vergezeld. <i>Degene</i> en <i>hetgene</i> (of <i>hetgeen</i>) daarentegen beteekenen, dat de aangeduide personen en zaken door een volgenden bijzin bepaald worden, en drukken dus een
+geheel eigenaardig begrip uit, hetwelk bij geene mogelijkheid uit de beide woorden op zich zelve kan worden opgemaakt. Hier
+bestaat dus, zoozeer als bij eenig ander woord, eene afdoende reden om, het gebruik volgende, verbonden te schrijven: <i>degene</i>, <i>desgenen</i>, <i>dengene</i>; <i>hetgeen</i> of <i>hetgene</i>.&#8212;<i>Diegene</i> en <i>datgene</i> verschillen van <i>degene</i> en <i>hetgeen</i> alleen door meerderen nadruk, maar bevinden zich overigens in hetzelfde geval en worden dus insgelijks te recht aaneen geschreven.
+
+</p>
+<p>In <i>hetwelk</i> heeft het lidwoord <i>het</i> blijkbaar alle beteekenis verloren, daar <i>hetwelk</i> volstrekt niets m&eacute;&eacute;r zegt dan het bloote <i>welk</i>, evenals het ouderwetsche <i>dewelke</i> niets m&eacute;&eacute;r beteekent dan het gewone <i>welke</i>. Toen zich nog in de vorige eeuw <i>dewelke</i> en <i>hetwelk</i> door grooteren nadruk van <i>welke</i>, <i>welk</i> onderscheidden, hadden artikel en relatief beide kracht, en kon het verbinden misschien met recht veroordeeld worden; thans
+is <i>hetwelk</i> ongetwijfeld als eene koppeling te beschouwen en, gelijk het gebruik wil, in &eacute;&eacute;n woord te schrijven: <i>hetwelk</i>.
+
+</p>
+<p>In <i>dezulke</i>, van zaken gebezigd, komt <i>zulk</i> in zijne gewone opvatting (als <i>zoodanig</i>) voor; <i>dezulken</i> echter, van personen gezegd, beteekent doorgaans niet: <i>zij, die z&oacute;&oacute; <span class="letterspaced">zijn</span></i>, maar: <i>zij, die z&oacute;&oacute; <span class="letterspaced">doen</span></i>. De regel zou derhalve eischen, dat de woorden in het eene geval gescheiden, in het andere verbonden geschreven werden. Intusschen
+blijkt het verschil niet altijd even duidelijk en loopen de beide beteekenissen soms ineen. Het komt ons niet raadzaam voor
+in enkele gevallen eene onderscheiding te maken, die niet <span class="letterspaced">altijd</span> kan worden toegepast en die steeds in eene spitsvondigheid <span class="pagenum">[<a id="pb128" href="#pb128">128</a>]</span>bestaat. Daarom zien wij geene voldoende reden om bij dit woord van het gebruik af te wijken, en schrijven wij derhalve steeds
+verbonden: <i>dezulke</i>, <i>dezulken</i>.
+
+</p>
+<p><i>Zelf</i> drukt absolute identiteit uit, en kan het best door <i>in eigen persoon</i> omschreven worden. Dit begrip echter staat bij <i>dezelve</i>, <i>hetzelve</i> zoo ver op den achtergrond, dat het niet meer merkbaar is. Wie zich dus nog van de genoemde persoonlijke voornaamwoorden
+mocht willen bedienen, zou geene reden hebben om ze anders dan verbonden te schrijven: <i>dezelve</i>, <i>hetzelve</i>.
+
+</p>
+<p>Eenigszins anders is het gelegen met <i>dezelfde</i> en <i>hetzelfde</i>: het lidwoord behoudt daarin zijne kracht, en <i>zelfde</i>, een versterkte vorm van <i>zelf</i> doet het begrip van <i>absolute identiteit</i> ten sterkste uitkomen. Men kan dus een oogenblik in bedenking staan, of die uitdrukkingen wel als composita te beschouwen
+zijn. Wanneer men echter in aanmerking neemt, dat zij voor het taalgevoel inderdaad een ondeelbaar begrip uitdrukken, en dat
+het woord <i>zelfde</i> in de beteekenis van <i>absolute identiteit</i> nooit op zich zelf staat, dan zal men zeker geen genoegzamen grond vinden om bij die woorden van het gebruik af te wijken.
+De Redactie blijft derhalve schrijven: <i>dezelfde</i>, <i>hetzelfde</i>.
+
+</p>
+<p>Het lidwoord <i>een</i> is nooit aan een volgend woord verbonden geworden; daarom schrijft men gescheiden: <i>eene zekere soort</i>, <i>een zeker gevoel</i>, en dus ook <i>een zelfde geval</i>, <i>een zelfde begrip</i>, waarin <i>zelfde</i> geene absolute identiteit, als in <i>dezelfde</i>, maar slechts eene relatieve, slechts volkomene gelijkheid ten opzichte van de eene of andere hoedanigheid, uitdrukt.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Ook in <i>mijns gelijke</i>, <i>zijns gelijke</i>, <i>haars gelijke</i> enz. behouden de woorden <i>mijns</i>, <i>zijns</i> enz., die de objectieve genitieven zijn van de personalia <i>ik</i>, <i>hij</i> enz. en door <i>gelijke</i> geregeerd worden, geheel en al hunne eigene beteekenis, evenzeer als dit gesubstantiveerde adjectief. Er is dus evenmin reden
+om <i>mijns</i> enz. aan <i>gelijke</i> te hechten, als om <i>mijner</i> en <i>onzer</i> aan <i>erbarmen</i>, <i>gedenken</i> of <i>schamen</i> te verbinden in: <i>Hij heeft zich mijner erbarmd</i>; <i>Wil mijner gedenken</i>; &raquo;<i>Zoo zullen we Uwer ons nooit schamen</i>&#8221; enz.
+</p>
+</div><p>
+<span class="pagenum">[<a id="pb129" href="#pb129">129</a>]</span></p>
+<p>De gebruikelijke verbinding van <i>mijn</i> en <i>heer</i> in den beleefdheidstitel <i>Mijnheer</i> steunt op goeden grond, daar <i>mijn</i> in die samenstelling zijne beteekenis verloren heeft, en om die reden in de overeenkomstige woorden <i>Mevrouw</i> en <i>Mejuffrouw</i> tot <i>me</i> verzwakt is. Het meervoud <i>Mijne heeren</i> echter kan niet als compositum beschouwd worden, vermits <i>mijne</i> daarin, strijdig met het vereischte van samengestelde woorden, zijne verbuiging behoudt.
+
+</p>
+<p id="s147">147. 6) De bijwoordelijke uitdrukkingen, bestaande uit twee adverbia, waarvan het eene, ten gevolge der vereeniging, zijne
+beteekenis gewijzigd heeft, als: <i>weleer</i>, <i>veeleer</i>, <i>dusverre</i>, <i>hoeverre</i>, <i>zooverre</i>, <i>zoolang</i>, <i>evenlang</i>, <i>evenzeer</i>, <i>zoozeer</i>, <i>evenveel</i>, <i>hoeveel</i>, <i>zooveel</i> enz., verschillend van <i>veel eer</i>, <i>hoe ver</i>, <i>zoo lang</i>, <i>zoo zeer</i> enz.
+
+</p>
+<p>Hiertoe behooren vanzelve ook die uitdrukkingen, waarin het tweede lid een voorzetsel is, als bijwoord gebezigd, b.v. <i>kortom</i>, <i>linksom</i>, <i>middenin</i>, <i>nabij</i>, <i>rechtsom</i>, <i>rechtuit</i>, <i>rondom</i>, <i>ronduit</i>; <i>achteraan</i>, <i>achterin</i>, <i>achterop</i>, <i>achterover</i>, <i>achteruit</i>; <i>bovenaan</i>, <i>bovenop</i>, <i>bovenuit</i>; <i>onderaan</i>, <i>onderin</i>, <i>onderuit</i>; <i>tusschenin</i>, <i>vooraan</i>, <i>voorin</i>, <i>vooronder</i>, <i>voorover</i>, <i>vooruit</i>; <i>voortaan</i> enz. Ook <i>af</i> was oorspronkelijk een voorzetsel en verkeert dus in hetzelfde geval; derhalve insgelijks: <i>achteraf</i>, <i>kortaf</i>, <i>linksaf</i>, <i>rechtsaf</i>, <i>vooraf</i> enz.
+
+</p>
+<p>Hier is natuurlijk geene sprake van het geval, waarin eene ware praepositie door een adverbium voorafgegaan wordt. Alsdan
+toch behouden beide woorden hunne eigene beteekenis, en zou het verbinden ten onrechte plaats hebben. Daarom schrijft men
+gescheiden: <i>midden in den tuin</i>; <i>boven op den zolder</i>; <i>het water liep er onder uit</i>.
+
+</p>
+<p id="s148">148. 7) De uitdrukkingen, bestaande uit de bijwoorden van plaats <i>hier</i>, <i>daar</i> en <i>waar</i>, wanneer deze, gepaard met een in bijwoord veranderd voorzetsel, de waarde hebben van een voornaamwoord, dat door een voorzetsel
+beheerscht wordt, als: <i>hieraan</i> (aan dit), <i>hieraf</i> (van dit), <span class="pagenum">[<a id="pb130" href="#pb130">130</a>]</span><i>daardoor</i> (door dat), <i>daarmede</i> (met dat), <i>waartoe</i> (tot hetwelk) enz.
+
+</p>
+<p>Ten opzichte van de bijwoorden <i>ergens</i>, <i>nergens</i>, <i>overal</i> en <i>er</i>, tot hetzelfde doel met een voorzetsel vereenigd, maakt het Gebruik eene uitzondering. Men schrijft gescheiden: <i>ergens aan</i>, <i>nergens door</i>, <i>overal bij</i>, <i>er bij</i>, <i>er van</i>, <i>er uit</i> enz., hetgeen blijkbaar daaraan is toe te schrijven, dat zoodanige uitdrukkingen met <i>overal</i>, <i>ergens</i> en <i>nergens</i> alleen in gemeenzamen stijl voorkomen en meer gesproken dan geschreven worden; en dat <i>er</i> meestal door tusscheninstaande woorden van zijn voorzetsel gescheiden is: <i>Men had <span class="rm">er</span> nooit <span class="rm">aan</span> gedacht</i>; <i>Hij zou <span class="rm">er</span> in dat geval toch <span class="rm">toe</span> besloten hebben</i>.
+
+</p>
+<p id="s149">149. 8) De bijwoordelijke uitdrukkingen, die bestaan uit een voorzetsel, gevolgd
+
+</p>
+<p><i>a</i>) van een zelfstandig naamwoord, dat in die verbinding nimmer een bepalend woord bij zich neemt, wanneer &ograve;f dit zelfst. naamw.
+&ograve;f het voorzetsel zijne beteekenis wijzigt, als: <i>achterwege</i>, <i>onderweg</i>, <i>overeind</i>, <i>bijgeval</i> (door een toeval), <i>integendeel</i>, <i>inzonderheid</i> enz.
+
+</p>
+<p><i>b</i>) van een bijwoord of een bijvoeglijk naamwoord, wanneer een der genoemde woorden of wel het voorzetsel zelve zijne beteekenis
+heeft gewijzigd; als: <i>overdwars</i>, <i>overlang</i>, <i>overluid</i>, <i>opnieuw</i>, <i>vanhier</i>, <i>vandaar</i>, <i>vanwaar</i>, <i>voorwaar</i>, <i>voorzeker</i>, <i>voorgoed</i> (verschillend van <i>van hier</i>, <i>van daar</i>, <i>van waar</i>, <i>voor zeker</i>, <i>voor goed</i>, in welke laatste uitdrukkingen de beide bijeenbehoorende woorden hunne kracht behouden).
+
+</p>
+<p><i>c</i>) van de zelfstandige voornaamwoorden <i>al</i> en <i>een</i>: <i>bovenal</i> (boven alles), <i>vooral</i>, <i>overal</i>, <i>aaneen</i>, <i>achtereen</i>, <i>bijeen</i>, <i>dooreen</i>, <i>opeen</i>, <i>uiteen</i>.
+
+</p>
+<p>Het voorzetsel <i>te</i> maakt hier natuurlijk eene uitzondering, zoowel wanneer het alleen staat, als wanneer het met de datieven der lidwoorden
+<i>de</i> en <i>het</i> tot <i>ter</i> of <i>ten</i> is samengesmolten. Eene der gewone functies toch van <i>te</i> is juist het vormen van bijwoordelijke uitdrukkingen, terwijl andere <span class="pagenum">[<a id="pb131" href="#pb131">131</a>]</span>zulks slechts bij uitzondering doen. Men schrijft daarom gescheiden: <i>te huis</i>, <i>te land</i>, <i>te water</i>, <i>ter zee</i>, <i>ten hove</i>, <i>ten dage</i>, <i>ter ure</i>, <i>te paard</i>, <i>te scheep</i>, <i>te voet</i>, <i>ter been</i>; <i>te koop</i>, <i>te huur</i>, <i>te geef</i>, <i>ter leen</i>, <i>te kijk</i>, <i>te grabbel</i>, <i>te zoek</i>, <i>te berge</i>, <i>te pas</i>, <i>te onpas</i>, <i>te rade</i>, <i>te recht</i>, <i>te onrecht</i>, <i>ten onrechte</i>, <i>ten eerste</i>, <i>ten tweede</i>, <i>ten laatste</i> enz.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Daar het lidwoord en het voornaamw. <i>zelfde</i>, volgens <a href="#s146">&sect; 146</a>, steeds aaneen geschreven worden, en er geene reden bestaat om ze te scheiden, wanneer er eene samentrekking met <i>te</i> plaats heeft, maken uitdrukkingen als <i>tenzelfden tijde</i>, <i>terzelfder tijd</i>, <i>terzelfder plaats</i>, <i>terzelfder ure</i> enz. natuurlijk uitzonderingen op dezen regel.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>In <i>terstond</i>, <i>terug</i> en <i>terdege</i> of <i>terdeeg</i> worden <i>stond</i>, <i>rug</i> en <i>deeg</i> niet meer in hunne eigenlijke beteekenis opgevat; vandaar dat die uitdrukkingen als samenstellingen te beschouwen zijn en
+dus aaneenverbonden behooren geschreven te worden. Hetzelfde geldt, wel is waar, ook bij <i>te berge</i>, maar die uitdrukking staat uitsluitend bij slechts &eacute;&eacute;n werkwoord: <i>te berge <span class="letterspaced">rijzen</span></i>; hare bijwoordelijke natuur wordt dus nagenoeg niet gevoeld, wat bij de andere drie wel degelijk het geval is. <i>Terstond</i> en <i>terdege</i> toch kunnen bij ieder verbum gevoegd worden, en <i>terug</i> dient om de beteekenis van een vrij aanzienlijk getal verba te wijzigen: <i>terugbrengen</i>, <i>-deinzen</i>, <i>-eischen</i>, <i>-gaan</i>, <i>-geven</i>, <i>-houden</i>, <i>-roepen</i>, <i>-vragen</i>, <i>-zenden</i> enz. De gevallen staan dus geenszins gelijk; weshalve wij geene voldoende reden zien om hier van het gevestigde gebruik af
+te wijken. Wij schrijven dus <i>te berge</i> in twee woorden, maar <i>terstond</i>, <i>terug</i> en <i>terdege</i> of <i>terdeeg</i> aaneen.
+
+</p>
+<p>De uitdrukkingen <i>te leur</i> en <i>te loor</i>, met het thans verouderde substantief <i>leur</i> of <i>loor</i> gevormd, komen op zich zelve nooit voor, maar de eerste alleen in verbinding met het werkwoord <i>stellen</i>, de tweede alleen met <i>gaan</i>, en bij die verbinding nemen de vereenigde uitdrukkingen eene <span class="pagenum">[<a id="pb132" href="#pb132">132</a>]</span>nieuwe beteekenis aan, zoodat hier werkelijk eene eenheid ontstaat en dus samenstelling plaats heeft. Volgens <a href="#s141">&sect; 141</a> behoren deze uitdrukkingen derhalve, als te zamen een nieuw begrip vertegenwoordigende, aaneen geschreven te worden: <i>teleurstellen</i>, <i>teloorgaan</i>.
+
+</p>
+<p>Van <i>bij</i> geldt nagenoeg hetzelfde als van <i>te</i>. In het Middelnederlandsch werd het regelmatig gebezigd voor <i>door</i>, evenals het Engelsche <i>by</i>. Deze beteekenis, hoewel zeldzamer, is nog niet geheel verouderd, blijkens de uitdrukkingen: <i>bij besluit</i>, <i>bij missive</i>, <i>bij een schrijven</i>, <i>bij eene verordening</i>, <i>bij reglement</i> enz. Daarom moet <i>bij</i> in uitdrukkingen als: <i>bij toeval</i>, <i>bij erfenis</i>, <i>bij uitzondering</i>, <i>bij loting</i>, <i>bij verkiezing</i> enz. evenzeer geacht worden zijne eigenlijke beteekenis te hebben als in: <i>bij ontstentenis</i>, <i>bij gebrek</i> enz. <i>Bijgeval</i> echter wordt te recht aaneen geschreven, omdat <i>geval</i> daar in de min gewone beteekenis van <i>toeval</i> voorkomt.
+
+</p>
+<p id="s150">150. 9) Onder de praepositionale uitdrukkingen alleen <i>tegenover</i>, <i>rondom</i>, <i>niettegenstaande</i> en <i>ingevolge</i>. De overige, bestaande uit een voorzetsel, gevolgd van een substantief, blijven in overeenstemming met <a href="#s142">&sect; 142</a> gescheiden, omdat dit substantief zelf eene bepaling eischt, bestaande uit eenen genitief of uit een ander voorzetsel met
+zijne eigene beheersching; b.v. <i>in geval van nood</i>, <i>naar mate van zijne bekwaamheid</i>; en zoo ook <i>door middel van</i>, <i>uit hoofde van</i>, <i>in overeenstemming met</i>, <i>in betrekking tot</i> enz., terwijl men zegt <i>ingevolge dezen nood</i>, niet <i>van dezen nood</i> of <i>dezes noods</i>. Derhalve ook: <i>uit kracht</i>, <i>door toedoen</i>, <i>door bemiddeling</i>, <i>naar gelang</i>, <i>naar luid</i>, <i>op hoop</i>, <i>in spijt</i>, <i>ten spijt</i>, <i>ten behoeve</i>, <i>ten gevalle</i>, <i>ten aanzien</i>, <i>ten overstaan</i>, <i>ten aanhooren</i>, <i>ten aanschouwen</i> enz.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Natuurlijk kan er nog minder sprake zijn om die woorden aaneen te schrijven, wanneer het substantief een artikel, pronomen
+of adjectief bij zich heeft; b.v. als men zegt: <i>naar <span class="letterspaced">de</span> mate zijner bekwaamheden</i>, <i>door <span class="letterspaced">het <span class="pagenum">[<a id="pb133" href="#pb133">133</a>]</span>krachtigste</span> middel van overreding</i>, <i>in <span class="letterspaced">volkomene</span> overeenstemming met zijne bedoelingen</i>, <i>in <span class="letterspaced">nauwe</span> betrekking tot uw welzijn</i> enz. In zulke gevallen behoudt ieder woord zijne eigene grammaticale waarde, en vervalt het begrip van een samengesteld voorzetsel
+geheel.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s151">151. 10) Alle uitdrukkingen, die de waarde van een voegwoord hebben, en waarin de beteekenis van ieder deel niet volkomen
+duidelijk uitkomt; b.v. <i>alhoewel</i>, <i>alsmede</i>, <i>alsof</i>, <i>bijaldien</i>, <i>derhalve</i>, <i>dewijl</i>, <i>doordien</i>, <i>evenals</i>, <i>ingeval</i>, <i>naarmate</i>, <i>nademaal</i>, <i>tenware</i>, <i>tenzij</i>, <i>hoezeer</i>, <i>hoewel</i>, <i>zooals</i>, <i>zoodat</i>, <i>zoowel</i> enz., en zoo ook <i>daarenboven</i>, <i>daarentegen</i>, <i>desniettegenstaande</i>, <i>desniettemin</i>. Wanneer echter ieder deel zijne eigene kracht kennelijk behoudt, worden zij niet graphisch verbonden. Daarom schrijft men
+gescheiden: <i>niet alleen.... maar ook</i>, <i>nu eens.... dan eens</i>, <i>vanhier dat</i>, <i>vandaar dat</i>, <i>dan dat</i>. Zoo scheidt men ook: <i>zoolang als</i>, <i>zoodra als</i>; want <i>zoolang</i> en <i>zoodra</i> zijn alleen reeds als voegwoorden in gebruik, en derhalve, wanneer zij door <i>als</i> gevolgd worden, veeleer als bijwoorden dan als voegwoorden te beschouwen. Vergelijk b.v. <i>Zoolang hij ziek is, kan van de zaak niets komen</i>, met: <i>Hij zal afwezig blijven, zoolang als zijn broeder ziek is.</i> Wanneer <i>nadat</i> en <i>voordat</i> een bijwoord ter versterking v&oacute;&oacute;r zich bekomen, worden <i>voor</i> en <i>na</i>, in overeenstemming met <a href="#s145">&sect; 145</a>, van <i>dat</i> gescheiden: <i>lang voor dat</i>, <i>lang na dat</i>.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Uit deze en de vorige &sect; volgt dat het voegwoord <i>naarmate</i> ook graphisch onderscheiden is van het praepositionale <i>naar mate</i>: <i>Hij werd nederiger, naarmate zijn aanzien steeg. Hij zal naar mate</i> (of <i>naar de mate</i>) <i>van zijne diensten beloond worden.</i></p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s152">152. 11) Van de tusschenwerpsels worden <i>helaas</i> en <i>eilieve</i> aaneen geschreven, en te recht, omdat <i>laas</i>, mnl. <i>laes</i>, <i>lacy</i>, op zich zelf verouderd is, en lieve niet meer als een vocatief gedacht wordt. Daarentegen behoort <i>och of</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb134" href="#pb134">134</a>]</span>hoewel de conjunctie <i>of</i> daar de verouderde beteekenis van <i>indien</i> heeft, vaneen geschreven te worden, vermits anders de constructie der volgende woorden niet te rechtvaardigen is; vergelijk
+b.v.: <i>Och, of (<span class="rm">indien</span>) gij mij gelooven wildet (hoe zou ik mij verheugen).</i>
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+
+</p>
+<p>III.
+
+</p>
+<p id="s153">153. De uitdrukkingen, waarin woorden voorkomen met verouderde grammatische vormen, worden aaneen geschreven, omdat die woorden
+bij eene scheiding eene zelfstandigheid zouden erlangen, waarop zij bij den tegenwoordigen toestand der taal geene aanspraak
+meer kunnen maken. Hiertoe behooren:
+
+</p>
+<p>1) de uitdrukkingen, waarin het eerste lid in den sterken manlijken of onzijdigen genitief voorkomt, als: <i>goedsmoeds</i>, <i>droogsvoets</i>, <i>blootsvoets</i>, <i>blootshoofds</i>, <i>heelshuids</i>, <i>luidskeels</i> (ook <i>luidkeels</i>) enz.
+
+</p>
+<p>2) de uitdrukkingen, bestaande uit een voorzetsel, gevolgd door een sterken manlijken of onzijdigen genitief, als: <i>binnenshuis</i>, <i>buitenshuis</i>, <i>binnenslands</i>, <i>buitenslands</i>, <i>binnensmonds</i>, <i>binnensrands</i>, <i>binnenstijds</i>, enz.
+
+</p>
+<p>3) de uitdrukkingen, waarin de <i>d</i> van het zoogenaamde bepalende lidwoord door den invloed van den slotmedeklinker van het voorafgaande voorzetsel tot <i>t</i> verscherpt wordt of met dien medeklinker ineensmelt, als: <i>metterdaad</i>, <i>mettertijd</i>, <i>metterwoon</i>, <i>uitermate</i>.
+
+</p>
+<p>4) de uitdrukkingen, bestaande uit een substantief, dat bepaald wordt door <i>d&egrave;r</i>, <i>d&egrave;s</i> en <i>w&egrave;s</i>, verouderde vormen van de voornaamwoorden <i>die</i> en <i>wat</i>, hetzij beide eene bijstelling uitmaken, als: <i>derhalve</i>, <i>dermate</i>, <i>destijds</i>, hetzij het eerste door het tweede geregeerd wordt, als: <i>desbevoegd</i>, <i>deskundige</i>, <i>weshalve</i>.
+<span class="pagenum">[<a id="pb135" href="#pb135">135</a>]</span></p>
+<p>5) de uitdrukkingen, bestaande uit een adjectief in den sterken genitief op <i>-er</i>, gevolgd van een substantief in oneigenlijken zin genomen, als: <i>allerwegen</i>, <i>halverwegen</i> (verschillend van <i>halfweg</i>), <i>gewapenderhand</i>, <i>langzamerhand</i>, <i>gelukkigerwijze</i>, <i>toevalligerwijze</i>; <i>hand</i> en <i>wijze</i> worden bijna als suffixen opgevat.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Een genitiefvorm op <i>-er</i> klinkt, uit hoofde van zijne overeenkomst met de zeer gewone comparatiefvormen, minder vreemd dan die op <i>-s</i> in <i>bloots</i>, <i>goeds</i>, <i>heels</i> enz. Dit schijnt de reden te zijn, waarom het Gebruik de verbinding niet noodig acht, wanneer het substantief zijne eigenlijke
+beteekenis behoudt, als in <i>onverrichter zake</i>, <i>ouder gewoonte</i>, <i>zaliger gedachtenis</i> enz. Hieruit is het ook te verklaren, waarom <i>met luider stem</i>, <i>in aller ijl</i>, <i>te gelijker tijd</i>, niet aaneen geschreven worden, maar wel <i>inderdaad</i>, waarin <i>daad</i> niet in den eigenlijken zin wordt opgevat.
+</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div4">
+<h5>Het gebruik van het koppelteeken.</h5>
+<p id="s154">154. Wanneer een der opgenoemde regels het graphisch verbinden van woorden vordert, doch het werkelijk aaneenschrijven een
+woord opleveren zou van een te vreemd en zonderling voorkomen, of dat uit hoofde zijner lengte moeilijk zou te overzien zijn,
+dan worden de deelen door een koppelteeken (hyphen) vereenigd.
+
+</p>
+<p id="s155">155. Men bezigt uit dien hoofde het koppelteeken:
+
+</p>
+<p>1) Wanneer in een compositum <i>eigennamen</i> of van eigennamen gevormde adjectieven voorkomen, als:
+
+</p>
+<p><i>a</i>) in de benamingen van koopwaren, waarin het eerste lid de naam is van de landstreek of de plaats, die de waar oplevert, of
+vanwaar zij uitgevoerd wordt, b.v. <i>Baai-tabak</i>, <i>Cayenne-peper</i>, <i>Java-koffie</i>, <i>Manilla-sigaren</i>, <i>Riga-balsem</i>, <i>Smyrna-vijgen</i>, <i>Zuidzee-traan</i> enz.
+<span class="pagenum">[<a id="pb136" href="#pb136">136</a>]</span></p>
+<p>Deze schrijfwijze heeft voornamelijk ten doel, den eigennaam duidelijk te doen uitkomen. Wanneer deze echter in de uitspraak
+onherkenbaar misvormd is, kan het doel door de scheiding niet meer bereikt worden, en schrijft men de deelen werkelijk aaneen;
+b.v. <i>sinaasappel</i>, voor <i>Messina&#8217;s-appel</i>, enz.
+
+</p>
+<p><i>b</i>) in de zelfstandige naamwoorden, waarvan het eerste lid een adjectief is, gevormd van een eigennaam, als: <i>Berlijnsch-blauw</i>, <i>Engelsch-zout</i>, <i>Friesch-groen</i>, <i>Pruisisch-zuur</i> enz.
+
+</p>
+<p>c) in de bijvoeglijke naamwoorden, bestaande uit de koppeling van twee adjectieven, die van eigennamen zijn afgeleid, als:
+<i>Engelsch-Russisch</i>, <i>Fransch-Engelsch</i>, <i>Franco-Gallisch</i>, <i>Indisch-Europeesch</i>, <i>Indo-Germaansch</i> enz.
+
+</p>
+<p id="s156">156. 2) Wanneer titels van personen, in burgerlijke, rechterlijke of militaire betrekkingen, bestaan
+
+</p>
+<p>a) uit twee bastaardwoorden, als: <i>adjunct-commies</i>, <i>adspirant-ingenieur</i>, <i>ambassadeur-plenipotentiaris</i>, <i>gouverneur-generaal</i>, <i>minister-resident</i>, <i>procureur-crimineel</i>, <i>politie-commissaris</i>, <i>substituut-griffier</i>, <i>auditeur-militair</i>, <i>admiraal-generaal</i>, <i>luitenant-generaal</i>, <i>luitenant-kolonel</i>, <i>sergeant-majoor</i>.
+
+</p>
+<p>b) uit een Nederlandsch woord en een bastaardwoord, wanneer beide reeds op zich zelve titels zijn, of wanneer het tweede een
+adjectief is, dat dan, strijdig met ons taaleigen, achter het substantief komt: <i>grootmeester-nationaal</i>, <i>kapitein-kwartiermeester</i>, <i>kapitein-geweldiger</i>, <i>staten-generaal</i>, <i>raad-pensionaris</i> enz.
+
+</p>
+<p id="s157">157. 3) Wanneer geographische eigennamen bestaan uit een eigennaam en een bijvoegl. naamwoord of een bijwoord, als: <i>Groot-Britanni&euml;</i>, <i>Klein-Azi&euml;</i>, <i>Nieuw-Holland</i>, <i>Nieuw-York</i>, <i>Rood-Rusland</i>, <i>Wit-Rusland</i>, <i>Noord-Brabant</i>, <i>Zuid-Holland</i>, <i>Achter-Indi&euml;</i>, <i>Voor-Indi&euml;</i>, <i>Beneden-Egypte</i>.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Het koppelteeken wordt natuurlijk niet gebezigd, wanneer het tweede lid <span class="pagenum">[<a id="pb137" href="#pb137">137</a>]</span>der samenstelling een gemeen zelfst. naamw. is; dus niet in <i>Amazonenrivier</i>, <i>Noordzee</i>, <i>Zuiderzee</i>, <i>Oostzee</i>, <i>Oostergoo</i>, <i>Westergoo</i>, <i>Westland</i>, <i>Opsterland</i>, <i>Salland</i>, <i>Teisterbant</i>, <i>Hartsgebergte</i>, <i>Reuzengebergte</i>.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s158">158. 4) Wanneer een bijvoeglijk woord, hetzij een adjectief, een lidwoord of een voornw., alleen betrekking heeft op het eerste
+lid eener volgende samenstelling, niet op dit woord in zijn geheel genomen. In dit geval wordt het bijvoeglijke woord door
+een hyphen met het compositum verbonden, als: <i>bolvormige-driehoeksmeting</i>, <i>platte-driehoeksmeting</i>, <i>dolle-hondsbeet</i>, <i>&#8217;s-Gravendeel</i>, <i>&#8217;s-Gravenhage</i>, <i>groot-zegelbewaarder</i>, <i>&#8217;s-Heerenberg</i>, <i>&#8217;s-Hertogenbosch</i>, <i>Mijns-Heerenland</i>, <i>oude-kleerkoop</i>, <i>klein-kinderschooltje</i>, <i>oude-mannenhuis</i>, <i>ijzeren-spoorweg</i>, <i>rijnsche-wijnflesch</i>, <i>desolate-boedelkamer</i>, <i>Beiersch-bierbrouwerij</i>, <i>Groene-weeshuis</i> (naar de kleeding der weezen), <i>St.-Catharinagasthuis</i>, <i>Heilige-Geestgasthuis</i>, <i>Lieve-Vrouwenkerk</i> enz.
+
+</p>
+<p id="s159">159. Omtrent het schrijven der telwoorden zou men in twijfel kunnen staan, in hoeverre zij al of niet verbonden moeten worden.
+Raadpleegt men het gewone gebruik, dan vindt men een telwoord alleen d&agrave;n graphisch aan een volgend gehecht, wanneer het de
+waarde van een multiplicatief adverbium heeft; b.v. <i>twee</i> in <i>tweehonderd</i> (tweemaal honderd); ook worden <i>dertien</i>, <i>veertien</i>, <i>vijftien</i> enz. tot <i>negentien</i> aaneen geschreven; in alle andere gevallen laat men de deelen gescheiden. Men schrijft b.v. <i>zeshonderd negen en veertig duizend vijfhonderd negentien</i>, <i>zes en twintig</i> enz. Daar echter ook het langste telwoord een zelfstandig deel eener rede uitmaakt, doet zich de vraag voor, of dit gebruik
+niet is af te keuren, en of niet alle bestanddeelen van een samengesteld telwoord ten minste door koppelteekens behooren vereenigd
+te worden. Bij eene nadere beschouwing echter laat zich de vraag niet anders dan ontkennend beantwoorden, omdat in zulke vereenigingen
+al de vereischten eener compositie ontbreken, namelijk een overheerschende klemtoon, de duidelijke samenvatting der <span class="pagenum">[<a id="pb138" href="#pb138">138</a>]</span>leden in &eacute;&eacute;ne voorstelling, en de wijziging der beteekenis van ten minste &eacute;&eacute;n lid. Zoo zoekt men b.v. in <i>driehonderd vier en vijftig milli&oacute;&eacute;n zevenhonderd drie en zestig d&uacute;&iacute;zend negenhonderd acht en z&eacute;ventig</i> vergeefs naar een woord, dat door zijn sterkeren nadruk al de overige woorden overheerscht en tot een geheel verbindt. Men
+hoort kennelijk drie hoofdaccenten, namelijk op <i>millioen</i>, <i>duizend</i> en <i>zeventig</i>; deze zijn even sterk en bewijzen mede, wat iedereen trouwens bij zich zelven kan waarnemen, dat de geest het geheele getal
+niet in eens omvat, maar het zich achtereenvolgens in drie gedeelten voorstelt, die men zelfs, zonder eenig nadeel voor de
+duidelijkheid, door komma&#8217;s zou kunnen scheiden. Eindelijk, ieder woord wordt in deze en dergelijke verbindingen in zijne
+gewone beteekenis opgevat, behalve dat de getallen, die in vereeniging met <i>honderd</i> als multiplicativa staan (<i>tweehonderd</i>, <i>achttienhonderd</i>), door de ellips van <i>maal</i> of <i>malen</i> eene gewijzigde kracht bekomen, ten blijke waarvan zij dan ook met dit woord graphisch verbonden zijn. De Redactie ziet derhalve
+geene overwegende reden, om hier van de algemeene gewoonte af te wijken, die ten overvloede door het overeenstemmend Gebruik
+in alle beschaafde talen gewettigd wordt. Zij laat dus al de bestanddeelen van een samengesteld telwoord gescheiden, behalve
+<i>tien</i> en <i>honderd</i>, die aan het onmiddellijk voorgaande gehecht worden: <i>dertien</i>, <i>veertien</i>, <i>vijftien</i>, <i>negentien</i>; <i>tweehonderd</i>, <i>zevenhonderd</i>, <i>zeventienhonderd</i> enz.
+
+</p>
+<p id="s160">160. Meer grond bestaat er voor het graphisch verbinden der bestanddeelen van samengestelde ranggetallen, als b.v. <i>drie en twintigste</i>, <i>vier honderd en zevende</i>, <i>zeshonderd vier en negentigste</i>. In deze en dergelijke uitdrukkingen worden de verschillende leden door het afleidingssuffix <i>-de</i> of <i>-ste</i>, aan het laatste lid gehecht, tot een geheel verbonden, zoodat zij, in den tegenwoordigen toestand der taal, tot die soort
+van eigenlijke samenstellingen behooren, waarover in <a href="#s140">&sect; 140</a> gehandeld is. Intusschen pleiten <span class="pagenum">[<a id="pb139" href="#pb139">139</a>]</span>gedeeltelijk dezelfde redenen, die in de vorige &sect; zijn aangevoerd, hier tegen de verbinding der bestanddeelen. Men heeft dergelijke
+samengestelde uitdrukkingen dan ook nooit als eigenlijke composita beschouwd, hetgeen daaruit blijkt, dat men oudtijds de
+suffixen <i>-de</i> en <i>-ste</i>, ten minste achter de hoofdbestanddeelen, herhaalde, en b.v. schreef: <i>het hondertste ende tiende jaer</i>; <i>drie dusentste vierhonderdste ende seven ende tachtigste</i>. Daarom achten wij het ongeraden, met de bedoelde uitdrukkingen zoo geheel anders te handelen dan met de eigenlijke getallen,
+en, in strijd met het gevestigde Gebruik in onze en andere beschaafde talen, wanstaltige woordvormen voor te staan, die het
+oog dikwijls niet zou kunnen overzien. Wij aarzelen derhalve niet, ten opzichte der ranggetallen eene uitzondering op den
+regel van <a href="#s140">&sect; 140</a> te maken en voort te gaan met gescheiden te schrijven: <i>negen en zeventigste</i>, <i>vijfhonderd dertiende</i>, enz.
+
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div4">
+<h5>B. Hoe te handelen met de verbindingsklanken tusschen de leden eener samenstelling?</h5>
+<p id="s161">161. De tweede onzekerheid bij het schrijven van samengestelde woorden betreft den vorm van het eerste lid, die uit de uitspraak
+niet altijd duidelijk blijkt, hetgeen bij vele tot verschil in spelling aanleiding geeft. Zoo schrijven b.v. sommigen <i>pereboom</i> en <i>tarwebrood</i>, anderen <i>perenboom</i> en <i>tarwenbrood</i>. De Leer der Spelling moet hier uitspraak doen.
+
+</p>
+<p>De onzekerheid spruit uit verschillende oorzaken voort; het is van belang die te kennen. Ook bij dit onderzoek is het noodig
+het onderscheid in het oog te houden tusschen de <i>eigenlijke samenstellingen</i> en de <i>samenkoppelingen</i>, van welke echter, gelijk reeds is aangemerkt, sommige later voor oor en oog in eigenlijke samenstellingen zijn overgegaan;
+<span class="pagenum">[<a id="pb140" href="#pb140">140</a>]</span>vergelijk <a href="#s135">&sect; 135</a> en <a href="#s139">139</a>. Deze verandering van vorm en nog andere redenen, die straks ter sprake komen, maken ook het onderscheiden van <i>oudere</i> en <i>jongere</i> samenstellingen noodzakelijk.
+
+</p>
+<p>De letters, ten opzichte waarvan onzekerheid en verschil bestaat, noemt men <i>verbindingsklanken</i> of <i>verbindingsletters</i>. Beginnen wij met te onderzoeken, wat men er door te verstaan heeft, welke letters zoo te noemen zijn.
+
+</p>
+<p id="s162">162. De woordstammen, d.i. de woorden, van alle buigingsuitgangen ontdaan, waren in den oudsten toestand der Indo-Germaansche
+talen twee&euml;rlei: <i>vocalisch</i>, uitgaande op een der korte klinkers <i>a</i>, <i>i</i> en <i>u</i> (oe); of <i>consonantisch</i>, eindigende op eene n, voorafgegaan door eene korte <i>a</i>, of door eene lange <i>&icirc;</i> of <i>&ucirc;</i> (goth. <i>ei</i> of <i>&ocirc;</i>). Bij het vormen van eigenlijke samenstellingen werd het eerste lid oorspronkelijk, indien het een vocalischen stam had,
+in zijn onveranderden stamvorm voor het tweede lid gevoegd; was het consonantisch, dan werd de <i>n</i> afgeworpen, en de voorafgaande lange klinker verkort. Dientengevolge eindigde het eerste lid der eigenlijke samenstellingen
+op weinige uitzonderingen na&#8212;kennelijk alle onregelmatigheden&#8212;steeds op een der korte klinkers <i>a</i>, <i>i</i> of <i>u</i> (oe). Daar nu deze klinkers een deel van het eerste lid uitmaken, kon er toen bij eigenlijke samenstellingen geene sprake
+zijn van opzettelijk ter verbinding ingevoegde letters.
+
+</p>
+<p>Uit deze waarneming vloeit nog iets voort. Indien het eerste lid in zulke composita voorkwam in zijn stamvorm, zonder eenig
+teeken dat eene betrekking aanduidde, dan is het zeker, dat men oorspronkelijk bij het samenstellen volstrekt niet dacht aan
+de verhouding van het eerste lid tot het tweede, maar het aan den hoorder overliet zich die verhouding daarbij te denken.
+
+</p>
+<p id="s163">163. Het begrip van samenkoppeling sluit reeds uit zich zelf het aanwezig zijn van verbindingsklanken uit. Eene koppeling
+bestaat in het aaneenhechten van twee, soms van meer woorden, die in de rede op elkander volgen; daarom <span class="pagenum">[<a id="pb141" href="#pb141">141</a>]</span>komt het eerste lid natuurlijk niet in zijn stamvorm voor, maar, zoo het een verbuigbaar woord is, in een vorm waarin het
+in de rede zelfstandig kan optreden; een naamwoord derhalve in een naamval van het enkel- of meervoud, een werkwoord in de
+onbepaalde of in de gebiedende wijs. Zoo heeft b.v. het woord <i>God</i> in <i>godsdienst</i> den vorm van den 2<sup>den</sup>, in <i>godebehaaglijk</i> dien van den 3<sup>den</sup>, in <i>godverheerlijkend</i> dien van den 4<sup>den</sup> naamval, omdat die woorden vereenigingen zijn van de uitdrukkingen <i>Gods dienst</i>, <i>Gode behaaglijk</i>, <i>God verheerlijkend</i>. Het werkwoord <i>spelen</i> staat in <i>spelevaren</i> in de onbepaalde wijs, doch met onderdrukte <i>n</i>, omdat dit woord eene verbinding is van <i>spelen varen</i> (verg. <i>lezen leeren</i>); in <i>vergeet-mij-nietje</i> staat <i>vergeten</i> in de gebiedende wijs.
+
+</p>
+<p id="s164">164. Doch bestonden er oorspronkelijk geene verbindingsklanken, verschillende oorzaken hebben samengewerkt om hun bestaan
+eerst te onderstellen, en later werkelijk zulke letters in te voegen. Daar de woordstammen onveranderd natuurlijk alleen in
+samenstellingen voorkwamen, maar in de verbogen vormen, onder welke zij in de rede optraden, allerlei wijzigingen ondergingen,
+geraakte de natuur van de eindklinkers der stammen spoedig in vergetelheid, en begon men ze voor opzettelijk ingevoegde klanken,
+voor bloote verbindingsletters, aan te zien. Zij werden allengs zwakker uitgesproken, en gingen ten laatste in de toonlooze
+<i>e</i> over. Zoo ontstonden b.v. <i>dageraad</i>, <i>nachtegaal</i>, <i>bruidegom</i> van de stammen <i>daga</i>, <i>nahta</i>, <i>bruthi</i>. Wanneer men deze woorden vergelijkt met de later gevormde <i>dagboek</i>, <i>nachtverblijf</i>, <i>bruidleidster</i>, enz., dan krijgt de toonlooze <i>e</i>, ofschoon een deel van het eerste lid zijnde, het voorkomen van eene ingevoegde letter zonder beteekenis of reden van bestaan,
+van een blooten verbindingsklank. Haar aanwezen bewijst intusschen, dat de genoemde woorden tot de oudste samenstellingen
+behooren, uit den tijd, toen men de woordstammen <i>daga</i>, <i>nahta</i> en <i>bruthi</i> nog kende.
+
+</p>
+<p>165. Even willekeurig schijnt de toonlooze <i>e</i> in vele samenstellingen, <span class="pagenum">[<a id="pb142" href="#pb142">142</a>]</span>wier eerste lid vroeger op dezen thans afgesleten klinker eindigde, b.v. in <i>wiegelied</i>, <i>harteleed</i>, <i>bruggegeld</i>, <i>ruggegraat</i>, <i>willekeur</i> enz., van de verouderde vormen <i>wiege</i>, <i>harte</i>, <i>brugge</i>, <i>rugge</i>, <i>wille</i>.
+
+</p>
+<p id="s166">166. Bij samenkoppelingen hebben andere oorzaken gewerkt om letters, die inderdaad tot het eerste lid behooren, als ingevoegd
+te doen beschouwen. De tweede naamval, die thans alleen in het enkelvoud van het manlijke en onzijdige geslacht een kenmerkenden
+uitgang heeft (<i>-s</i>, <i>-es</i>, <i>-n</i> of <i>-en</i>), nam voorheen ook bij zwakke vrouwelijke woorden, als <i>vrouwe</i>, <i>kerke</i>, <i>eere</i>, eene <i>-n</i> aan: <i>der vrouwen</i>, <i>der kerken</i>, <i>der eeren</i>. Het meervoud, dat thans in alle naamvallen op eene <i>-n</i> of eene <i>-s</i> eindigt, ging vroeger bij alle sterk verbogen woorden op <i>-e</i> uit (in den 3<sup>den</sup> naamval op <i>-en</i>): <i>honde</i>, <i>geite</i>, <i>dinghe</i>, of bij sommige onzijdige op <i>-er</i>: <i>kinder</i>, <i>kalver</i>. Het was dus natuurlijk, dat men, toen er geene vrouwelijke genitieven op <i>-n</i>, geene meervouden op <i>-e</i> of <i>-er</i> meer bestonden, de <i>-n</i>, <i>-e</i> of <i>-er</i> in woorden als <i>vrouwenkleed</i>, <i>eerenprijs</i>, <i>paardeboonen</i>, <i>kinderkamer</i>, <i>raderwerk</i> enz. voor ingevoegde letters aanzag.
+
+</p>
+<p>Voorheen vormde men, naar het schijnt meest van werkwoorden, adjectieven op <i>-el</i>, als <i>behaghel</i>, <i>krijgel</i>, <i>schamel</i>, <i>vergetel</i>, <i>vermetel</i>, <i>verstandel</i>. Zij werden vooral in samenstellingen en afleidingen gebezigd, als in <i>schamelheid</i>, <i>vergetelheid</i>, <i>vermetelheid</i>. Was nu zulk een adjectief buiten gebruik geraakt en vergeten, dan kreeg <i>-el</i> in eene samenstelling het voorkomen van willekeurig ingevoegd te zijn, b.v. in <i>schorselwoensdag</i>, <i>schortelkleed</i>, <i>schrikkeljaar</i>, <i>schrikkelmaand</i>, <i>troostelbier</i> enz.
+
+</p>
+<p id="s167">167. Toen men nu eenmaal van het bestaan van verbindingsklanken meende overtuigd te zijn, was het natuurlijk dat men bij het
+vormen van nieuwe composita, als op het gevoel af, naar bestaande modellen te werk ging en dikwijls geheel ten onrechte letters
+invoegde. Op die wijze ontstonden, naar het voorbeeld van <i>koningsmoord</i>, <i>vaderlandsliefde</i>, <i>kindskind</i>, de composita <i>jongelingsvereeniging</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb143" href="#pb143">143</a>]</span><i>belegeringswerken</i>, <i>vrijheidsliefde</i>, <i>dochtersman</i>, waardoor de <i>s</i> in composita ook achter vrouwelijke substantieven allengs het teeken van den tweeden naamval werd; naar <i>ganzemarkt</i>, <i>paardekooper</i>, <i>hoenderhok</i>, waarin het eerste lid een meervoud voorstelde, ook andere waarbij men aan een enkelvoud dacht, als <i>ganzepen</i>, <i>paardestaart</i>, <i>hoenderei</i>; naar <i><span class="corr" id="xd0e19277" title="Bron: krijsgsman">krijgsman</span></i>, <i>krijgstuig</i> ook <i>leidsman</i>, <i>scheidsmuur</i>; naar <i>schorteldoek</i>, <i>schrikkeljaar</i> ook <i>ringelduif</i>, <i>noteltere</i> (noteboom).
+
+</p>
+<p>Dientengevolge heeft men thans het volste recht om van verbindingsklanken te spreken; en, daar het niet altijd met zekerheid
+kan bepaald worden, of eene letter tot het voorste lid behoort, of slechts ingelascht is, zullen wij ook de wettig aanwezige
+onder den naam van <i>verbindingsklanken</i> of <i>-letters</i> begrijpen. Onder deze benamingen worden derhalve hier verstaan de letters <i>-e</i>, <i>-n</i>, <i>-s</i>, <i>-el</i>, <i>-en</i> en <i>-er</i>, voorkomende in het midden van samenstellingen, en niet behoorende tot den hedendaagschen stam van het eerste lid; dus b.v.
+de <i>e</i> in <i>dageraad</i>, de <i>s</i> in <i>wolfsklauw</i>, de lettergreep <i>el</i> in <i>schorteldoek</i>, <i>en</i> in <i>menschenbloed</i>, <i>er</i> in <i>hoenderhok</i>, omdat de stammen der eerste leden thans <i>dag</i>, <i>wolf</i>, <i>schort</i>, <i>mensch</i>, <i>hoen</i> luiden.
+
+</p>
+<p id="s168">168. Moest het vermelde noodwendig de strekking hebben om den vorm onzer composita onzeker te maken, er kwam nog de bekende
+eigenaardigheid van het Nederlandsch bij, dat wij de <i>n</i> achter eene toonlooze <i>e</i> slechts zeer flauw uitspreken en soms geheel onderdrukken. Daarom kan het gehoor alleen niet meer beslissen, of men <i>pere-</i> of <i>perenboom</i> te schrijven heeft; daardoor hebben sommige infinitieven, b.v. <i>ruilen</i> in <i>ruilebuiten</i>, <i>spelen</i> in <i>spelevaren</i>, hunne <i>n</i> verloren. Dat onderdrukken had natuurlijk het meest plaats in dagelijksche woorden, die men vaker hoorde uitspreken, dan
+men ze geschreven zag. In het omgekeerde geval bleef de <i>n</i> bestaan. Dit ziet men onder andere aan het zeldzaam voorkomende <i>eerenprijs</i> (naam eener plant), dat men in de woordenboeken met eene <i>n</i> geschreven vindt, <span class="pagenum">[<a id="pb144" href="#pb144">144</a>]</span>naast het meer gebruikelijke <i>eereprijs</i>, in den eigenlijken zin van het woord genomen.
+
+</p>
+<p>169. Er is nog meer dat het bepalen van den vorm der composita moeilijk maakt. In de vroegste tijden reeds ging men, schijnbaar
+althans, met willekeur te werk, en vormde men, zonder eenig merkbaar onderscheid in de beteekenis te stellen, nu eens eigenlijke
+samenstellingen, dan eens koppelingen. De namen van de dagen der week leveren merkwaardige voorbeelden van die schijnbare
+regelloosheid op. <i>Zondag</i>, <i>Maandag</i>, <i>Donderdag</i>, <i>Vrijdag</i>, <i>Zaterdag</i> zijn eigenlijke samenstellingen, ofschoon het eerste lid, blijkens lat. <i>dies Solis</i>, <i>Lunae</i> enz., stellig in de betrekking van den genitief staat. Daarentegen zijn <i>Dinsdag</i> (<i>Dies dach</i>, <i>dag van den god Die</i>) en <i>Woensdag</i> (<i>Wodans dach</i>), meer overeenkomstig met de Latijnsche voorbeelden <i>dies Martis</i> en <i>dies Mercurii</i>, slechts koppelingen. Die ongelijkheid, ofschoon zij waarschijnlijk hare oorzaken heeft, laat zich thans niet meer verklaren.
+Men zal zulks moeten erkennen, als men bedenkt, dat men in het Middelnederlandsch zoowel <i>Manendach</i>, met den zwakken genitief van <i>mane</i>, als <i>Maendach</i>, <i>Donresdach</i> (<i>Donderdag</i>) naast <i>Donredach</i> en <i>Vriendach</i> of <i>Vrijndach</i> naast <i>Vridach</i> aantreft. Ook later ging men&#8212;voor ons verstand ten minste&#8212;niet regelmatiger te werk. Zoo geeft, om slechts iets te noemen,
+<span class="smallcaps">Kiliaan</span> <i>sonnenschijn</i> op, als eene koppeling van <i>schijn</i> met den zwakken genitivus <i>sonnen</i>; maar daarentegen <i>maenschijn</i>, als eene echte samenstelling van <i>maen</i> en <i>schijn</i>.
+
+</p>
+<p id="s170">170. Hier komt nog bij, dat de taal thans stellig naar andere beginselen te werk gaat en meer naar duidelijkheid streeft.
+Bepaaldelijk wil zij den vorm van het meervoud, waar het begrip het denkbeeld van een meervoud medebrengt, terwijl men zich
+oudtijds met den stamvorm vergenoegde. Dit blijkt b.v. uit de vergelijking van de nieuwere woorden <i>beeldengalerij</i>, <i>krankzinnigengesticht</i>, <i>woordenboek</i> enz. met de oudere <i>beeldhouwer</i>, <i>weeshuis</i>, <i>woordboeck</i> enz.
+<span class="pagenum">[<a id="pb145" href="#pb145">145</a>]</span></p>
+<p>171. Uit deze waarnemingen, beschouwd in verband met het onderdrukken der <i>n</i>, volgt, dat men bij het verklaren en bepalen der verbindingsletters, althans in de bijzondere gevallen, weinig of geen licht
+kan vinden bij onze Ouden, omdat dezen, oogenschijnlijk ten minste, zonder regelmaat te werk gingen. Zoo laat zich b.v. niet
+uitmaken, of ons hedendaagsche <i>zonneschijn</i> en <i>maneschijn</i> samenstellingen zijn van <i>zon</i> en <i>maan</i> in hun verouderden vorm <i>sonne</i> en <i>mane</i>, dan wel koppelingen, bloote aanhechtingen van <i>schijn</i> aan de zwakke genitieven <i>sonnen</i> en <i>manen</i>, met dezelfde onderdrukking der <i>n</i>, die b.v. in <i>spele(n)varen</i> heeft plaats gehad.
+
+</p>
+<p id="s172">172. Te midden echter van al die schijnbare onregelmatigheden straalt een beginsel door, dat thans nog geldt, te weten het
+streven naar welluidendheid, of liever, negatief gesproken, het zoeken om onwelluidende vormen te vermijden.
+
+</p>
+<p>Ontegenzeglijk klinkt het samentreffen van sommige medeklinkers nagenoeg even onaangenaam, als zulks algemeen erkend wordt
+van de onmiddellijke opeenvolging van twee klinkers, waarvoor men zelfs opzettelijk een naam, <i>hiatus</i>, <i>gaping</i>, heeft uitgedacht. Sommige verbindingsletters hebben dan ook buiten tegenspraak geen ander doel, dan het vermijden van zulk
+een wanluidend samentreffen, en niet zelden strekt de <i>e</i> alleen om twee medeklinkers, de <i>n</i> om twee klinkers te scheiden.
+
+</p>
+<p id="s173">173. Even zeker is het, dat buitengewoon lange samenstellingen onwelluidend zijn en daarom door de taal zooveel mogelijk vermeden
+worden. Dit blijkt duidelijk uit woorden als <i>jongelingsvereeniging</i>, <i>vondelingshuis</i> en dergelijke, voor <i>jongelingenvereeniging</i>, <i>vondelingenhuis</i>: vormen, die men niet gebruikt, omdat zij &eacute;&eacute;ne lettergreep langer zijn, ofschoon zij door de analogie van <i>boerenbedrijf</i>, <i>ziekenhuis</i> enz. zouden gevorderd worden.
+
+</p>
+<p>174. Van het tegenwoordige standpunt beschouwd, schijnt het alleszins wenschelijk dat er regels gesteld worden, die <span class="pagenum">[<a id="pb146" href="#pb146">146</a>]</span>volstrekte regelmatigheid in de samenstellingen brengen, en waarbij men de beteekenis en de onderlinge verhouding der leden
+niet voorbijziet. Uit alles echter moet gebleken zijn, dat zulks geheel ondoenlijk is. Een aantal woorden uit vroegeren tijd,
+samengesteld naar thans onbekende beginselen, of schijnbaar tegen alle beginselen aan, hebben een vasten vorm gekregen, die
+nu niet meer te veranderen is, b.v. <i>eierdop</i>, <i>eierschaal</i>. Aan het stellen van algemeene regels, voor eene geheel consequente en tevens logisch juiste compositie, is derhalve niet
+te denken, dewijl zulks onvermijdelijk eene wijziging in den vorm van een zeer groot aantal woorden ten gevolge zou moeten
+hebben, die, zoo zij daardoor ook al niet geheel onkenbaar werden, dan toch een al te zonderlingen indruk maken zouden. Wien
+toch zou het niet bevreemden <i>dagraad</i>, <i>bruidsgom</i> en <i>nachtgaal</i> geschreven te vinden, ofschoon deze woorden in overeenstemming zouden zijn met <i>dagboek</i>, <i>dagregister</i>, <i>dagreis</i> enz., met <i>bruidsdagen</i>, <i>bruidstranen</i>, <i>bruidsgift</i>, <i>bruidsgoed</i> enz., en met <i>nachtgewaad</i>, <i>nachtgoed</i>, <i>nachtkaars</i> enz.
+
+</p>
+<p>Logisch juist zijn de woorden <i>ziekenhuis</i>, <i>oude-mannenhuis</i>, <i>invalidenhuis</i>, <i>kinderhuis</i> (met het oude meervoud <i>kinder</i>); minder goed zijn <i>weeshuis</i> en <i>duifhuis</i>, hoewel te rechtvaardigen, als gevormd naar de oorspronkelijke wijze van samenstellen; geheel onverdedigbaar is daarentegen
+<i>vondelingshuis</i>. Doch wie zou zijne goedkeuring willen hechten aan een regel, die voorschreef met strikt logische juistheid <i>kinderenhuis</i>, <i>vondelingenhuis</i>, <i>weezenhuis</i> te schrijven, en <i>duifhuis</i> door <i>duivenhuis</i> te vervangen, ten einde het met <i>duivenhok</i> en <i>duiventil</i> in overeenstemming te brengen?
+
+</p>
+<p>175. Is het stellen van algemeen geldige regels voor het vormen van composita volstrekt onmogelijk, het is gelukkig ook niet
+noodig. De Spelling heeft alleen te bepalen, hoe de gesproken woorden, haar door de Etymologie of het Gebruik kant en klaar
+geleverd, behooren geschreven te worden. Zij behoeft zich dus slechts te bemoeien met die <span class="pagenum">[<a id="pb147" href="#pb147">147</a>]</span>samenstellingen, wier vorm niet duidelijk uit de uitspraak blijkt, en waarvan dientengevolge verschillende schrijfwijzen bestaan.
+
+</p>
+<p>176. Doch ook z&oacute;&oacute; genomen heeft de zaak nog vele bezwaren in. Het aantal der onzekere vormen is groot en bestaat uit verschillende
+soorten; en daarnevens bevinden zich verscheidene woorden, tot dezelfde soorten behoorende, die steeds onveranderlijk op dezelfde
+wijze geschreven worden, wier vormen dus wel degelijk bepaald zijn, maar naar verschillende en tegenstrijdige beginselen.
+Zoo schrijft men onveranderlijk <i>sterrekunde</i> en <i>instrumentmaker</i>, met <i>sterre</i> en <i>instrument</i> in den enkelvoudigen stamvorm; daarentegen, evenzeer onveranderlijk, <i>volkenkunde</i> en <i>sigarenmaker</i>, met <i>volk</i> en <i>sigaar</i> in den meervoudsvorm. Het is duidelijk, dat er geen regel bestaan k&agrave;n, waarin beiderlei vormen gelijkelijk passen. Welke
+regels men dus ook voor de onzekere vormen aanneme, er blijven altijd eenige woorden over, die, zoo men te hunnen opzichte
+het Gebruik wil blijven eerbiedigen, noodwendig buiten de regels vallen. Men zou de zoodanige als uitzonderingen kunnen beschouwen
+en vermelden, indien de uitspraak en spelling van alle even zeker ware als die van de vier bovengenoemde, of indien er eenig
+herkenningsteeken bij die uitzonderingen bestond. Daar dit echter in geenen deele het geval is, en men toch wel niet verlangen
+kan, dat wij geheel beginselloos te werk gaan, zoo blijft ons niets anders over, dan 1&ordm;. eenige regels aan te nemen, die,
+zoo weinig mogelijk met het oude gebruik strijdende, op de hedendaagsche richting der taal gegrond zijn, en daardoor recht
+geven tot de verwachting, dat nieuwe woorden dienovereenkomstig zullen gevormd worden; en 2&ordm;. de weinige woorden, wier vorm
+door het Gebruik anders bepaald is, met die regels in overeenstemming te brengen. Uit het aangevoerde toch moet niet slechts
+de onmogelijkheid gebleken zijn van dit te vermijden, maar ook evenzeer de wenschelijkheid, dat er eenmaal een einde kome
+aan de bestaande wanorde in het stuk der compositie, en dat men <span class="pagenum">[<a id="pb148" href="#pb148">148</a>]</span>daarbij duidelijk bewuste verstandige beginselen volge. Wij voor ons ten minste rekenen ons verplicht daarnaar te streven.
+
+</p>
+<p id="s177">177. Het is duidelijk, dat de Spelling ook bij het stellen van zulke regels, althans in de eerste plaats, behoort te werk
+te gaan naar dezelfde beginselen, die bij het schrijven der grondwoorden gelden, voor zooverre die hier van toepassing kunnen
+zijn. De Regels der Gelijkvormigheid (<a href="#s49">&sect; 49</a>) en der Afleiding (<a href="#s54">&sect; 54</a>) bepalen den vorm der te verbinden woorden, doch zwijgen natuurlijk van de verbindingsletters; en daar men geheel van de
+onderstelling uitgaat, dat de Uitspraak niet beslist, zullen voornamelijk de Analogie (<a href="#s59">&sect; 59</a>) en de Welluidendheid (<a href="#s62">&sect; 62</a>) moeten <span class="corr" id="xd0e19744" title="Bron: geraadpleeegd">geraadpleegd</span> worden.
+
+</p>
+<p>In &eacute;&eacute;n opzicht zal men genoodzaakt zijn van de aangenomen gewone beginselen af te wijken: aan het Gebruik zullen hier aan
+de eene zijde minder, aan de andere meer rechten moeten toegekend worden. Nergens had dit vrijer spel dan in het stuk der
+compositie, waar zoovele verschillende beginselen golden, en aanleiding gaven om de meest uiteenloopende richtingen aan te
+nemen. Zal er eenige regelmaat in het schrijven der samenstellingen bestaan, dan zal men soms van het Gebruik moeten afwijken,
+zonder te kunnen bewijzen dat het volstrekt verkeerd is, terwijl men het in andere gevallen zal moeten eerbiedigen, ofschoon
+het moeilijk kan gerechtvaardigd worden; vergel. hier <a href="#s66">&sect; 66</a>. Zoo is de spelling <i>zedeleer</i> en <i>sterrekunde</i> op zich zelve geheel wettig, als eene samenstelling met den stamvorm <i>zede</i> en <i>sterre</i>; maar de Analogie en de hedendaagsche richting der taal eischen <i>zedenleer</i> en <i>sterrenkunde</i>; hier kunnen wij het Gebruik niet langer laten gelden. Daarentegen zijn de gewone vormen <i>eierdop</i>, <i>eierschaal</i> (bij <span class="smallcaps">Kiliaan</span> nog <i>ey-dop</i>, <i>ey-schale</i>) verkeerd, en het meervoud door niets goed te maken; doch wie zal nu <i>eidop</i>, <i>eischaal</i> willen geschreven zien?
+
+</p>
+<p id="s178">178. Daar de bemoeiingen der Spelling zich niet verder behoeven uit te strekken dan tot die verbindingsletters, die in de
+uitspraak niet duidelijk worden gehoord, is het <span class="pagenum">[<a id="pb149" href="#pb149">149</a>]</span>klaar, dat alle onderzoekingen zich hier bepalen tot de <i>n</i> en de <i>s</i>. Men kan alleen onzeker zijn, of eene toonlooze <i>e</i> al of niet door <i>n</i> gevolgd, en of eene <i>s</i> of <i>z</i>, waarmede het tweede lid begint, al of niet door eene <i>s</i> wordt voorafgegaan; b.v. of men <i>konijnen-</i> of <i>konijnehaar</i>, <i>dorps-</i> of <i>dorp-schuit</i>, <i>eenigs-</i> of <i>eenig-zins</i> te schrijven heeft. Omtrent de overige letters, over het al of niet aanwezig zijn van <i>e</i> en <i>er</i>, en van <i>s</i>, niet door <i>s</i> of <i>z</i> gevolgd, beslist de Uitspraak.
+
+</p>
+<p>Ten einde onder de duizenden samengestelde woorden niet geheel in den blinde rond te tasten, zal het dienstig zijn vooraf
+na te gaan, onder welke soort van samenstellingen de vermelde onzekerheden worden aangetroffen. Bij dat onderzoek zullen wij
+het veiligst te werk gaan, indien wij achtereenvolgens die woordsoorten uitmonsteren, bij welke eene inlassching van verbindingsletters
+niet denkbaar is, of in elk geval verkeerd zou wezen. Daar de verbindingsletters steeds &ograve;f werkelijk uitgangen van het eerste
+lid zijn, &ograve;f als zoodanig worden aangemerkt, zal men de samenstellingen naar de natuur van het eerste lid in soorten of klassen
+moeten onderscheiden.
+
+</p>
+<p>Alleen een voegwoord kan niet het eerste lid eener samenstelling uitmaken; alle andere rededeelen, zelfs het lidwoord van
+bepaaldheid, b.v. in <i>dewijl</i>, en de tusschenwerpsels <i>ei</i> en <i>he</i> in <i>eilaas</i> en <i>helaas</i>, treden als eerste leden van composita op. Voor zooverre echter de samenstellingen met onverbuigbare woorden beginnen, is
+het duidelijk, dat er geene sprake van verbindingsletters kan wezen. Immers vermits deze letters steeds werkelijke of gewaande
+buigingsuitgangen zijn, ontbrak bij de woorden, die met indeclinabilia, met bijwoorden, voorzetsels of tusschenwerpsels beginnen,
+de aanleiding tot het aanwezig zijn of tot het ontstaan van verbindingsletters geheel en al. Men treft er onder dezulke dan
+ook geene aan, zelfs niet waar de welluidendheid ze zou kunnen vorderen. Men schrijft algemeen <i>medearbeider</i>, <i>mede&euml;rfgenaam</i>, <i>mede&iuml;ngezetene</i>, <i>medeoorzaak</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb150" href="#pb150">150</a>]</span><i>mede&uuml;itverkorene</i>, waarin niemand ter wegneming van den hiatus eene <i>n</i> invoegt; eene waarneming, die bewijst, dat ook die verbindingsletters, die blootelijk voor de welluidendheid strekken, toch
+naar de analogie der buigingsletters ontstaan zijn.
+
+</p>
+<p>De met onverbuigbare woorden aanvangende samenstellingen leveren derhalve ten opzichte der verbindingsletters geene onzekerheden
+op; deze zijn dus alleen denkbaar bij die soorten van composita, wier eerste lid verbuigbaar is. Doch ook van deze vallen
+terstond een paar soorten weg, waarover men zich niet verder te bekommeren heeft. De hoofdgetallen blijven in de eigenlijke
+samenstellingen onveranderd, en staan in zooverre gelijk met de onverbuigbare woorden. Men zegt en schrijft <i>driewerf</i>, <i>viermaal</i>, <i>vijfhoek</i>, <i>zeskantig</i>, <i>driesprong</i>, <i>tiental</i>, <i>honderdvoud</i>, <i>duizendvoudig</i> enz. De vormen op <i>-en</i>, als <i>twee&euml;n</i>, <i>drie&euml;n</i>, <i>vieren</i> enz., komen slechts alleenstaande, nooit in samenstellingen voor; het gewone <i>vierendeel</i> is eene verbasterde uitspraak voor <i>vierdedeel</i>. Er bestond dus ook nooit aanleiding tot het ontstaan eener verbindings<i>-n</i>, zelfs niet ten gevalle der welluidendheid, hier evenmin als bij de indeclinabilia; men zegt <i>tweeoogig</i> en <i>driearmig</i>, niet <i>tweenoogig</i> en <i>drienarmig</i>. De vrouwelijke genitiefvorm op <i>-er</i> treedt slechts voor <i>-lei</i> en <i>-hande</i> in <i>eenerlei</i>, <i>twee&euml;rhande</i> enz. en baart geene twijfelingen. Van de telwoorden blijven derhalve alleen die weinige ter nadere behandeling over, die,
+als <i>geen</i> en <i>veel</i>, op de wijze van bijvoeglijke woorden verbogen worden.
+
+</p>
+<p>Ook de zelfstandige voornaamwoorden vallen buiten het onderzoek. Van deze komt alleen <i>zelf</i> als het eerste lid in samenstellingen voor. Ofschoon men het voorheen wel eens eene <i>s</i> gaf, en b.v. soms <i>zelfsbedrog</i> schreef, in het hedendaagsche gebruik blijft het onveranderlijk <i>zelf</i>: <i>zelfbeschuldiging</i>, <i>zelfvertrouwen</i>, <i>zelfverloochening</i> enz.
+
+</p>
+<p id="s179">179. Uit het aangevoerde volgt, dat alle twijfelachtige gevallen moeten gezocht worden onder woorden, aanvangende <span class="pagenum">[<a id="pb151" href="#pb151">151</a>]</span>met zelfstandige naamwoorden, werkwoorden of bijvoeglijke woorden, te weten lidwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, bijvoeglijke
+voornaamwoorden en onbepaalde telwoorden. Deze waarneming stelt ons in staat om over den aard der verbindings<i>-s</i> en <i>-n</i> te oordelen. De <i>n</i> zal achter zelfstandige naamwoorden &ograve;f het teeken moeten zijn van den zwakken genitief, &ograve;f dat van het meervoud; achter bijvoeglijke
+woorden een naamvalsuitgang; achter werkwoorden het teeken van den infinitief; &ograve;f zij zal bloot euphonisch moeten wezen, wat
+achter allerlei woorden, behalve indeclinabilia, kan plaats hebben. De <i>s</i> kan achter zelfstandige naamwoorden den genitief of het meervoud aanduiden; achter bijvoeglijke woorden zal zij het teeken
+van den sterken genitief wezen; &ograve;f zij zal achter beide soorten als euphonisch zijn te beschouwen; achter stammen van werkwoorden
+zal zij slechts de laatstgenoemde waarde kunnen hebben.
+
+</p>
+<p>Beginnen wij met het onderzoek naar
+
+
+</p>
+<div class="div5">
+<h6>De inlassching der verbindings<i>-n</i>.
+</h6>
+<p id="s180">180. Uit de vorige &sect; vloeit voort, dat men bij het oordeelen over de noodzakelijkheid of overtolligheid der verbindingsletters
+volstrekt noodig heeft te weten, tot welke soort van woorden het eerste lid behoort. In de meeste gevallen is dit niet moeilijk
+te bepalen. Een werkwoord, al staat het in den stamvorm, laat zich door zijne beteekenis in den regel duidelijk genoeg onderkennen;
+doch substantieven en adjectieven zijn niet altijd zoo gemakkelijk te onderscheiden. Met name is dit het geval met de stoffelijke
+bijvoeglijke naamwoorden en de zelfstandige, waarvan zij gevormd zijn door aanhechting van het achtervoegsel <i>-en</i>, welks <i>n</i> in het dagelijksch leven zelden duidelijk uitgesproken, maar meestal geheel onderdrukt wordt. Dit maakt, dat men op het gehoor
+af niet kan onderscheiden, of men in <span class="pagenum">[<a id="pb152" href="#pb152">152</a>]</span>samenstellingen met zelfstandige naamwoorden of met stoffelijke adjectieven te doen heeft; of men b.v. <i>tarwen-</i> of <i>tarwebrood</i>, <i>rijsten-</i> of <i>rijstebrij</i> moet schrijven. Daar de uitspraak hier niet beslist, en de beteekenis, oppervlakkig beschouwd, beide schrijfwijzen schijnt
+te wettigen, zal de analogie moeten geraadpleegd worden. Men heeft te vragen, of er andere samenstellingen bestaan, waarvan
+het eerste lid stellig en buiten allen twijfel een stoffelijk bijvoeglijk naamwoord is. Bij onderzoek blijkt, dat er geen
+enkel zoodanig woord is te vinden, maar integendeel een aantal, waarin het eerste lid uit een zelfstandig naamwoord bestaat,
+dat de plaats bekleedt van een stoffelijk bijvoeglijk naamw., of althans hetzelfde uitdrukt. Zoo spreekt men van <i>blik-</i>, <i>hout-</i>, <i>ijzer-</i>, <i>koper-</i> en <i>tinwaren</i>; van <i>hout-</i>, <i>ijzer-</i>, <i>koper-</i> en <i>zilverwerk</i>; van <i>goud-</i>, <i>ijzer-</i>, <i>koper-</i> en <i>zilverdraad</i>; van <i>goud-</i> en <i>zilverlaken</i>; van <i>goudguldens</i> en <i>zilvergeld</i>; van <i>stroohoeden</i>; van <i>steen-</i> en <i>suikergoed</i>; van <i>pleisterbeelden</i>; van <i>steen-</i> en <i>zandwegen</i>; van <i>steenrotsen</i>, <i>stroodaken</i> en <i>turfmuren</i>; van <i>amandeltaarten</i>, <i>honingkoeken</i> en <i>peperkoek</i>; terwijl er geen enkel compositum met <i>gouden</i>, <i>zilveren</i> enz. is aan te wijzen. Hieruit blijkt duidelijk genoeg, dat onze taal geene samenstellingen met stoffelijke bijvoeglijke
+naamwoorden kent.
+
+</p>
+<p>Dit liet zich reeds a priori voorzien. Het Nederlandsch toch, ofschoon zoozeer als eenige taal het vermogen bezittende om
+samen te stellen, maakt evenwel van dat vermogen slechts met tact en wijze spaarzaamheid gebruik. Het vormt geene samenstellingen,
+waaraan geene behoefte is; het koppelt daarom ook geen adjectief aan het volgende substantief, wanneer er geen nieuw begrip
+ontstaat, verschillende van dat, wat de woorden onvereenigd reeds zouden uitdrukken. Composita als <i>aequatoriaalcirkel</i>, <i>gymnasiaalonderwijs</i>, <i>proportionaalpasser</i>, <i>privaatlessen</i> enz. zijn <i>germanismen</i>, even grof als <i>privaataudientie</i>, <i>privaatleven</i>, <i>existentiaaloordeelen</i> en dergelijke. Een compositum <i>goudenhorloge</i> <span class="pagenum">[<a id="pb153" href="#pb153">153</a>]</span>kon niet ontstaan, omdat <i>gouden horloge</i> volkomen hetzelfde uitdrukt. Men kan derhalve in de uitspraak <i>roggenbrood</i>, <i>tarwenbrood</i> enz., geene stoffelijke bijvoeglijke naamwoorden erkennen. Het moge wezen, dat <i>roggebrood</i>, <i>tarwebrood</i> enz. ontstaan zijn door het samenkoppelen van <i>roggen brood</i>, <i>tarwen brood</i> enz., ten gevolge waarvan sommigen <i>roggenbrood</i> en zelfs <i>roggembrood</i> uitspreken; maar nu de gevoelens verdeeld zijn, moet het taaleigen beslissen. Het is uit dien hoofde raadzaam te schrijven:
+<i>boekweitebrood</i>, <i>gerstebrood</i>, <i>roggebrood</i>, <i>tarwebrood</i>, als samenstellingen met <i>boekweit</i> (oudtijds <i>boeckweyte</i>), <i>gerst</i> (oudt. <i>gerste</i>), <i>rogge</i> en <i>tarwe</i>; en zoo ook <i>rijstebrij</i>, <i>rijstepap</i>, gelijk <i>haverbrij</i>, <i>gortpap</i>, <i>meelpap</i>, van <i>rijst</i> (oudt. <i>rijs</i>) met eene ingelaschte <i>e</i> of <i>te</i> naar het voorbeeld der overige samenstellingen, die meestal drielettergrepig zijn. Wie in sommige der opgenoemde woorden
+de <i>n</i> zou willen laten hooren, zou de woorden moeten scheiden en <i>roggen brood</i>, <i>weiten pannekoeken</i> enz. schrijven, dewijl de <i>n</i> zich ook niet als teeken van den zwakken genitivus laat rechtvaardigen, vermits de taal de betrekking tusschen de stof en
+het daaruit vervaardigde nooit door een 2<sup>den</sup> naamval uitdrukt. Daarentegen schrijve men: <i>boonenbrood</i>, <i>kanenbrood</i>, <i>gruttenbrij</i>, <i>frambozenkoekjes</i>, <i>erwtensoep</i>, omdat deze gevormd zijn van de meervouden <i>boonen</i>, <i>kanen</i>, <i>grutten</i>, <i>frambozen</i>, <i>erwten</i>.
+
+</p>
+<p>Verder volgt hieruit, dat men, van aarden vaatwerk en van een kunstweg sprekende, overeenkomstig het bijna algemeene gebruik,
+<i>aardewerk</i> en <i>aardebaan</i> zeggen moet; niet <i>aardenwerk</i>, <i>aardenbaan</i>, ofschoon deze vormen, taalkundig nooit te verdedigen, wel door eene ongeoorloofde samenkoppeling met <i>aarden</i> kunnen ontstaan zijn.
+
+</p>
+<p id="s181">181. Indien het zeker is, dat men in die gevallen, waarin de zin desnoods een stoffelijk bijvoeglijk naamwoord zou toelaten,
+met een zelfstandig naamw. te doen heeft, dan lijdt het wel geen twijfel, dat zulks nog veeleer het geval is bij woorden,
+in wier beteekenis slechts met moeite die <span class="pagenum">[<a id="pb154" href="#pb154">154</a>]</span>van een stoffelijk bijvoeglijk naamwoord in te wringen is. In dit geval verkeeren de boomnamen, samengesteld met een woord,
+dat reeds op zich zelf een boomnaam is, b.v. <i>berkeboom</i>, <i>beukeboom</i> enz. Een <i>berkeboom</i> is toch wel bezwaarlijk op te vatten als een <i>berken</i> of <i>berkenhouten boom</i>, gelijkstaande met <i>berken bezem</i>, <i>berken roede</i>. Daarom treft men in <i>berke-</i>, <i>beuke-</i>, <i>denne-</i>, <i>eike-</i>, <i>elze-</i>, <i>essche-</i>, <i>ijpe-</i>, <i>sparre-</i> en <i>wilgeboom</i>, waarin sommigen eene <i>n</i> schrijven, evengoed als in <i>abeel-</i>, <i>ceder-</i>, <i>olm-</i>, <i>palm-</i> en <i>pijnboom</i>, en in <i>lindeboom</i>, waarin nooit eene <i>n</i> gehoord wordt, geene bijvoeglijke naamwoorden aan, maar de boomnamen in hun ouden vorm <i>berke</i>, <i>beuke</i>, <i>denne</i>, <i>eike</i> enz., uit den tijd toen zij, gelijk <i>linde</i> nog, op <i>e</i> uitgingen. Daar <i>boom</i> in <i>berkeboom</i> als het ware de appositie is van <i>berk</i>, en beide leden derhalve in gelijke betrekking staan, is de <i>n</i> ook niet als teeken van den zwakken genitief te verdedigen.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>De woorden <i>grenen</i> en <i>vuren</i>, die in onze taal den grondvorm missen, maar rechtstreeks zijn afgeleid van Noordsche benamingen van denneboomen, zijn wel
+stoffelijke bijvoegl. naamwoorden; doch daar de grondvormen bij ons onbekend zijn, kunnen zij niet anders dan als Nederlandsche
+grondwoorden beschouwd worden, die als zoodanig in de samenstelling onveranderlijk zijn.
+</p>
+</div><p>
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<h4>De <i>n</i> achter substantieven als teeken van den zwakken genitief.
+</h4>
+<p id="s182">182. De <i>n</i> kan als teeken van den genitief gewettigd schijnen achter de substantieven der zwakke declinatie, dat wil zeggen achter dezulke,
+die in den 2<sup>den</sup> naamval van het enkelvoud <i>n</i> of <i>en</i> aannemen, en die zich voorheen ook daardoor onderscheidden, dat zij in alle naamvallen van <span class="pagenum">[<a id="pb155" href="#pb155">155</a>]</span>het meervoud op <i>en</i> uitgingen, terwijl die der sterke declinatie <i>e</i> of <i>s</i> aannamen. Deze zijn, behalve het onzijdige <i>hart</i> (<i>des harten</i>), louter manlijke persoonsnamen; te weten alle die op <i>e</i> eindigen, als <i>bode</i>, <i>erve</i>, <i>getuige</i>; de als persoonsnamen gebezigde bijvoeglijke naamwoorden: <i>arme</i>, <i>bediende</i>, <i>blinde</i>, <i>gedaagde</i>, <i>gevangene</i>, <i>kreupele</i>, <i>lamme</i>, <i>rijke</i>, <i>overste</i>, <i>zieke</i> enz., waartoe ook die behooren, welke de <i>e</i> hebben afgeworpen, als <i>dwaas</i> (<i>des dwazen</i>), <i>gek</i>, <i>vrek</i>, <i>zot</i>, en eindelijk nog <i>graaf</i>, <i>heer</i>, <i>mensch</i>, <i>paus</i>, <i>prins</i> en <i>vorst</i>, die voorheen, op <i>paus</i> na, insgelijks op <i>e</i> uitgingen, en gedeeltelijk soms nog met <i>e</i> geschreven worden, als <i>grave</i>, <i>heere</i>, <i>mensche</i>.
+
+</p>
+<p id="s183">183. De zwakke declinatie was oudtijds veel talrijker en bevatte niet slechts nog andere manlijke en onzijdige substantieven,
+die thans sterk verbogen worden, maar ook vrouwelijke, die nu alle verbuiging hebben verloren.
+
+</p>
+<p>Tot de manlijke behoorden nog andere persoonsnamen, als <i>hertog</i>, <i>jood</i>, <i>profeet</i>, <i>slaaf</i>, <i>soldaat</i>;&#8212;diernamen als <i>aap</i>, <i>beer</i>, <i>bul</i> of <i>bol</i>, <i>draak</i>, <i>haan</i>, <i>haas</i>, <i>os</i>, <i>pauw</i>; en namen van levenlooze dingen, als <i>gaard</i>, <i>naam</i>, <i>wil</i>. Deze gingen insgelijks meest op de toonlooze <i>e</i> uit: <i>jode</i>, <i>profete</i>, <i>slave</i>, <i>ape</i>, <i>bere</i>, <i>bolle</i>, <i>drake</i>, <i>hane</i>, <i>hase</i>, <i>osse</i>, <i>paeuwe</i>, <i>gaerde</i>, <i>name</i>, <i>wille</i> enz.
+
+</p>
+<p>Ook de onzijdige <i>ooge</i> en <i>oore</i> werden oorspronkelijk zwak verbogen, ten gevolge waarvan zij eerst vrouwelijk werden, om later, na afwerping der <i>e</i>, tot het onzijdige geslacht terug te keeren.
+
+</p>
+<p>Grooter was de klasse der vrouwelijke zwakke substantieven, waartoe <i>vrouwe</i>, <i>coninginne</i>, <i>deure</i>, <i>eere</i>, <i>kerke</i>, <i>mane</i>, <i>sonne</i> e.a. behoorden.
+
+</p>
+<p>184. De verbuiging der genoemde woorden veranderde natuurlijk niet plotseling en op eenmaal; zij bleef lang tusschen zwak
+en sterk dobberen, zoodat men zelfs bij eenen en denzelfden schrijver nevens elkander <i>des profeets</i> en <i>des profeten</i>, <i>des leeuws</i> en <i>des leeuwen</i>, <i>des osses</i> en <i>des ossen</i>, <i>der vrouwe</i> en <i>der vrouwen</i>, <i>der aerde</i> <span class="pagenum">[<a id="pb156" href="#pb156">156</a>]</span>en <i>der aerden</i>, <i>der eere</i> en <i>der eeren</i> enz. aantreft.
+
+</p>
+<p>Het langst hield de zwakke vorm stand, wanneer het regeerende substantief of een ander innig verbonden woord op den genitief
+volgde. Zoo leest men bij dezelfde schrijvers: <i>eens profeten sone</i>, <i>des leeuwen muyl</i>, <i>des profeten Jeremia</i> enz., naast: <i>de stemme eens fellen leeuws</i>, <i>Ahia des profeets</i> enz., waar de omgekeerde woordschikking plaats heeft.
+
+</p>
+<p id="s185">185. Uit constructi&euml;n als de eerstgenoemde, waarin de genitief v&oacute;&oacute;r het beheerschende woord staat, b.v. <i>eens profeten sone</i>, <i>eens vorsten telg</i>, <i>eens heeren knecht</i>, <i>des prinsen vlag</i>, <i>eens bullen pees</i>, <i>eens hanen poot</i>, <i>eens leeuwen muil</i>, <i>eens ossen tong</i> enz., konden lichtelijk door koppeling composita ontstaan, als <i>profetenzoon</i>, <i>vorstentelg</i>, <i>heerenknecht</i>, <i>prinsenvlag</i>, <i>bullenpees</i>, <i>hanenpoot</i>, <i>leeuwenmuil</i>, <i>ossentong</i> enz.; op dezelfde wijze als <i>Godszoon</i>, <i>bokspoot</i>, <i>hondstand</i>, <i>wolfshonger</i> enz. uit <i>Gods zoon</i>, <i>eens boks poot</i>, <i>eens honds tand</i>, <i>eens wolfs honger</i>. Zeker is het dat sommige samenstellingen werkelijk aan zulk eene koppeling haar ontstaan te danken hebben, b.v. <i>&#8217;s-Gravenhage</i>, <i>&#8217;s-Hertogenbosch</i>, <i>Mijns-Heerenland</i>, <i>eerenprijs</i> (naam eener plant); het afgekorte lidwoord <i>&#8217;s</i> (voor <i>des</i>), het voornaamw. <i>mijns</i> en het gemis van het meerv. van <i>eer</i> of <i>eere</i> stellen zulks buiten twijfel. Men mag dus veilig aannemen, dat ten minste eenige der bovengenoemde, misschien alle, en nog
+vele andere koppelingen enkelvoudige genitieven bevatten. Doch even zeker is het, dat men daarbij, behalve bij eigennamen,
+gelijk de bovengenoemde van lidwoorden of voornaamwoorden vergezeld, thans niet meer aan een tweeden naamval denkt; de uitspraak
+der meest gebruikelijke woorden leert zulks duidelijk. Men zegt toch algemeen zonder <i>n</i>: <i>bullepees</i>, <i>hanekam</i>, <i>hanepoot</i>, <i>haneveer</i>, <i>hazesprong</i>, <i>ossetong</i>, <i>pauweveer</i>; niet <i>bullenpees</i>, <i>hanenkam</i> enz., ofschoon men daarnevens wel degelijk van <i>bokspooten</i>, <i>hondstanden</i>, <i>lamsbouten</i>, <i>ramshorens</i> en <i>arendsneuzen</i> spreekt, waarin ontwijfelbaar de sterke genitivus <span class="pagenum">[<a id="pb157" href="#pb157">157</a>]</span>gehoord wordt. De oorzaak is klaarblijkelijk daarin gelegen, dat de zwakke genitieven zeldzaam geworden en uit de omgangstaal
+geheel verbannen zijn, en nu alleen nog in hoogeren stijl worden gebezigd. Het is een gevolg van de richting, die onze taal
+in de laatste eeuwen heeft genomen. De zwakke genitief leeft niet meer in het bewustzijn des volks, hij is verouderd; de sterke
+heeft zijne plaats ingenomen op weinige uitzonderingen na, die tot den deftigen stijl behooren, welke gaarne eenigszins verouderde
+uitdrukkingen bezigt. Er staat eene andere richting tegenover, namelijk het toenemen der <i>n</i> van het meervoud. In het Middelnederlandsch eindigden alle sterke substantieven in het meervoud slechts op eene <i>e</i>: <i>honde</i>, <i>hande</i> enz., thans alle op <i>en</i>. In de 17<sup>de</sup> eeuw nog gingen de gesubstantiveerde adjectieven, als <i>arme</i>, <i>rijke</i> enz., in het meervoud op <i>e</i> uit, thans insgelijks op <i>en</i>: <i>de armen</i> enz. De <i>n</i> van het meervoud is dus toegenomen, naarmate die van den zwakken genitief verminderd is. Aan de vereenigde werking der beide
+richtingen is het toe te schrijven, dat men de <i>n</i> in de composita niet meer als het teeken van den genitief, maar als den uitgang van het meervoud aanmerkt. Duidelijk blijkt
+zulks uit die samenstellingen, waarin het eerste lid een vroeger zwak verbogen substantief is, die dus de <i>n</i> behoorden te hebben, maar ze door <i>s</i> hebben vervangen, als: <i>naamsverwisseling</i>, <i>wilskracht</i>, <i>hartstocht</i>, <i>hartsvriendin</i>, <i>eershalve</i>, <i>maansverduistering</i>, <i>vrouwspersoon</i>, <i>zonsondergang</i> enz. Neemt men hierbij in aanmerking, dat, niettegenstaande alle vrouwelijke woorden thans onverbogen blijven, er toch in
+composita een groot aantal worden aangetroffen, waarin <i>s</i> de betrekking van den genitief uitdrukt, als in <i>deugdsbetrachting</i>, <i>krachtsontwikkeling</i>, <i>liefdesverklaring</i>, <i>stadspoort</i>, <i>vriendschapsbetuiging</i>, <i>waarheidsliefde</i>, <i>zielsverdriet</i>, <i>zuinigheidsmaatregel</i>; en dat er volstrekt geene samenstellingen als <i>deurenpost</i>, <i>kerkentoren</i>, <i>manenschijn</i>, <i>stedenpoort</i>, <i>zonnenstraal</i> enz. bestaan, ofschoon men daarin met recht de <i>n</i> van den 2<sup>den</sup> naamval <span class="pagenum">[<a id="pb158" href="#pb158">158</a>]</span>zou verwachten, dan moet men wel besluiten, dat de taal in samenstellingen geene <i>n</i> meer als teeken van den 2<sup>den</sup> naamval beschouwt. Maar dan zou het ook eene miskenning van hare geschiedenis wezen, indien men thans nog in composita eene
+twijfelachtige <i>n</i> wilde schrijven, alleen op grond, dat zij de betrekking van een enkelvoudigen genitivus moest aanduiden.
+
+</p>
+<p id="s186">186. Uit het aangevoerde volgt, dat de samenstellingen met het enkelvoudige <i>hart</i> geene <i>n</i> behooren te hebben. Men zegt algemeen: <i>hartediefje</i>, <i>harteleed</i>, <i>hartelust</i>; en de woorden <i>hartstocht</i> en <i>hartsvriendin</i> bewijzen voldingend, dat men zelfs bij dit woord, ofschoon het werkelijk nog zwak verbogen wordt, in composita niet meer
+aan den zwakken genitief denkt. Daarom is <i>hartewensch</i> de eenige thans consequente vorm, hoewel men nu en dan nog wel <i>hartenwensch</i> gespeld ziet. De vormen met <i>harten-</i> verwekken kennelijk de gedachte aan een meervoud, gelijk b.v. <i>hartenaas</i>, <i>hartenheer</i> in het kaartspel.
+
+</p>
+<p id="s187">187. Doch alhoewel het zeker is, dat de taal thans het invoegen eener twijfelachtige <i>n</i> niet wettigt, indien er in het geheel geen andere grond voor bestaat dan het uitdrukken van een genitief, die niet meer gevoeld
+wordt, even zeker is het, dat zij die invoeging niet verbiedt, wanneer daarvoor andere redenen aan te voeren zijn.
+
+</p>
+<p>In geen geval zal iemand de <i>n</i> willen missen in <i>&#8217;s-Gravendeel</i>, <i>&#8217;s-Gravenhage</i>, <i>&#8217;s-Heerenberg</i>, <i>&#8217;s-Hertogenbosch</i>, <i>Mijns-Heerenland</i> en dergelijke namen, in welke hare beteekenis ten gevolge der voorafgaande genitieven <i>&#8217;s</i> en <i>mijns</i> duidelijk wordt gevoeld. Maar er zijn ook andere gevallen, waarin men eene <i>n</i> zal willen schrijven, ofschoon zij alleen kan beschouwd worden als teeken van een enkelvoudigen 2<sup>den</sup> naamval, waarvan men zich niet duidelijk bewust is. Er bestaan namelijk eenige woorden met dubbele beteekenis, die in de
+eene, in de oneigenlijke opvatting, als teeken van het meervoud eene <i>n</i> eischen, welke in de eigenlijke slechts den 2<sup>den</sup> naamval van het enkelvoud kan vertegenwoordigen. <span class="pagenum">[<a id="pb159" href="#pb159">159</a>]</span>De overdrachtelijke opvatting dier woorden, dus hun vorm met <i>n</i>, is de gewone; de eigenlijke, die strikt genomen de <i>n</i> zou kunnen missen, komt uit haren aard slechts hoogst zelden voor, terwijl het voor de duidelijkheid onverschillig is en
+dus nutteloos en spitsvondig zou zijn de beide opvattingen door verschil in spelling te onderscheiden. Daar nu de <i>n</i> in de bedoelde woorden als teeken van den zwakken genitief grammatisch volkomen gerechtvaardigd is, zoo hebben daar de Analogie
+en het in <a href="#s67">&sect; 67</a> aangemerkte volle kracht. Zie over deze woorden beneden <a href="#s194">&sect; 194</a>.
+
+</p>
+<p>Kan de hoedanigheid van teeken van den zwakken genitief eene voldoende reden zijn om eene <i>n</i> te schrijven, waar de Analogie daarvoor pleit; zij is geen voldoende grond voor haar behoud, waar de Analogie haar verwerpt.
+Dit is het geval bij <i>eerenprijs</i> als plantnaam. Het is wel niet denkbaar, dat men de plant (<i>veronica</i>) zal verwarren met een <i>eereprijs</i> als eerbewijs; de onderscheiding door de spelling is dus volstrekt nutteloos en daarom af te keuren. Wij schrijven uit dien
+hoofde <i>eereprijs</i> zonder <i>n</i> in de beide opvattingen van het woord, naar analogie van <i>eereboog</i>, <i>eerelid</i>, <i>eereplaats</i>, <i>eerepoort</i>, <i>eerepost</i>, <i>eerezetel</i> enz.
+
+
+
+</p>
+<h4>De <i>n</i> achter substantieven als het teeken van het meervoud.
+</h4>
+<p id="s188">188. Daar in eigenlijke samenstellingen het eerste lid oorspronkelijk in den stamvorm, dus noch in het enkelvoud noch in het
+meervoud voorkwam, behooren alle samenstellingen met een meervoudig eerste lid noodwendig tot de nieuwere tijden. Doordien
+er nu een aantal composita gevonden worden, die een meervoud onderstellen, maar wier <span class="pagenum">[<a id="pb160" href="#pb160">160</a>]</span>eerste lid desniettemin enkelvoudig is, b.v. <i>geweermaker</i>, <i>pijlkoker</i>, <i>patroontasch</i>, <i>weeshuis</i> enz., heeft men wel eens getwijfeld aan het bestaan van eigenlijke samenstellingen, wier eerste lid meervoudig is. Er worden
+er evenwel genoeg gevonden, die niet twijfelachtig zijn. Niemand toch denkt er aan, in plaats van <i>kinderschooltje</i>, <i>kalverliefde</i>, <i>eierkorf</i>, <i>raderwerk</i>, <i>lucifersdoosje</i>, <i>huisjesmelker</i>, <i>meisjesgek</i>, <i>sigarenkoker</i>, <i>krankzinnigengesticht</i> enz., <i>kindschooltje</i>, <i>eikorf</i> enz. te zeggen en te schrijven; en toch, <i>-er</i> duidt steeds, en de <i>s</i> en <i>en</i> duiden in de genoemde woorden ontegenzeglijk het meervoud aan.
+
+</p>
+<p>Het aanwezig zijn van samenstellingen met een meervoud, die voorheen onmogelijk waren, en die meestal eerst in de jongste
+tijden gevormd zijn, bewijst&#8212;wat in zoovele andere opzichten blijkt&#8212;dat de taal ook bij het samenstellen al meer en meer het
+begrip op den voorgrond schuift, en de duidelijkheid wil bevorderen, al kan zulks ook slechts geschieden met opoffering der
+oudere vormen en taalregels. Men heeft hierin een wenk te zien, dien men bij het kiezen tusschen verschillende schrijfwijzen
+moet gehoorzamen, ook dan zelfs, wanneer het Gebruik in een enkel geval stellig nog het oudere voortrekt. Wij nemen daarom
+als regel aan, dat die samenstellingen, eigenlijke zoowel als koppelingen, wier eerste lid noodwendig als de aanduiding eener
+veelheid moet opgevat worden, <i>in twijfelachtige gevallen</i> den meervoudsvorm vereischen, dat wil zeggen, achter de toonlooze <i>e</i> eene <i>n</i> als teeken van het meervoud moeten hebben. Wij schrijven volgens dat beginsel met eene n: <i>bessensap</i>, <i>biezenkistje</i>, <i>boekenkast</i>, <i>boekenrek</i>, <i>boekenstalletje</i>, <i>brievenbesteller</i>, <i>brievenpost</i>, <i>brillenslijper</i>, <i>broekenstof</i> (en <i>broekstof</i>), <i>dennenwoud</i>, <i>dievenbende</i>, <i>druivennat</i>, <i>druiventros</i>, <i>duitendief</i>, <i>duiventil</i>, <i>eendenkooi</i>, <i>eikenbosch</i>, <i>engelenkoor</i>, <i>gortenteller</i>, <i>grappenmaker</i>, <i>hanengevecht</i>, <i>heldenschaar</i>, <i>hemdenlinnen</i>, <i>hertenkamp</i>, <i>hoedenmaker</i>, <i>ijpenlaan</i>, <i>jodenbuurt</i>, <i>kleerenmaker</i> (en <i>kleermaker</i>), <i>koekenbakker</i>, <i>kousenwever</i>, <i>mandenmaker</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb161" href="#pb161">161</a>]</span><i>messenmaker</i>, <i>muggenzifter</i>, <i>pottenbakker</i>, <i>pottenkast</i>, <i>pruikenmaker</i>, <i>rozenkrans</i>, <i>sigarenfabriek</i>, <i>snarenspeeltuig</i>, <i>stoelendraaier</i>, <i>stokkenknecht</i>, <i>woordenboek</i>, <i>woordenlijst</i> enz., omdat bij die woorden steeds aan eene veelheid wordt gedacht, en b.v. eene kast, waarin, onder andere dingen, &eacute;&eacute;n boek
+wordt geborgen, geene <i>boeke-</i> noch <i>boekenkast</i> heet, noch een grofsmid, die voor eigen gebruik een mes vervaardigt, dientengevolge een <i>messe-</i> of <i>messenmaker</i> wordt. De meeste der opgenoemde woorden worden trouwens algemeen met eene <i>n</i> gespeld; er kan geene reden bestaan om voor diegene, die men gewoonlijk anders schrijft, eene uitzondering te maken.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Onder de opgenoemde woorden zullen die op <i>-maker</i> (<i>-makerij</i>) en dergelijke den meesten aanstoot geven. Men ziet ze op uithangborden en in andere opschriften doorgaans, hoewel met loffelijke
+uitzonderingen, zonder <i>n</i> geschreven. Wanneer men echter in aanmerking neemt, dat die spelling &ograve;f dagteekent uit den tijd, toen de woorden der sterke
+declinatie in het meervoud nog op <i>e</i> uitgingen, een gebruik dat feitelijk afgeschaft is; &ograve;f dat zij een gevolg is van het onderdrukken der <i>n</i> in de uitspraak, hetgeen slechts misbruik kan heeten; maar dat de <i>e</i> in verreweg de meeste gevallen niet anders dan als het teeken van het meervoud kan beschouwd worden: dan is het rationeel
+die spelling te volgen, welke de taal sedert een paar eeuwen buiten de samenstelling als regel heeft aangenomen.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s189">189. Ingevolge dit beginsel schrijven wij, tegen het algemeene gebruik aan, <i>zedenkunde</i>, <i>zedenleer</i>, <i>sterrenkunde</i> met den meervoudsvorm. Ofschoon de vormen <i>zedeleer</i> en <i>sterrekunde</i> verdedigd kunnen worden als eigenlijke samenstellingen met <i>zede</i> en <i>sterre</i> in den stamvorm, en dus gelijkstaande met <i>dierkunde</i>, <i>boekvertrek</i> enz., zouden wij meenen de nieuwere richting in de taal te miskennen, indien wij hier, het Gebruik volgende, het eenvoudige,
+bij <i>dierkunde</i>, <i>weeshuis</i> en dergelijke niet, maar hier zeer goed aanwendbare middel versmaadden, om aan het woord den vorm te geven, die thans vereischt
+wordt, en dien men <span class="pagenum">[<a id="pb162" href="#pb162">162</a>]</span>stellig kiezen zou, indien het woord niet reeds bestond, maar nog eerst gevormd moest worden; gelijk blijkt uit de jongere
+woorden <i>plantenkunde</i>, <i>volkenkunde</i>, <i>warenkennis</i>.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Deze regel, hoezeer ook schijnbaar algemeen, neemt nochtans niet alle ongelijkheid weg; er blijven naast de genoemde en dergelijke
+woorden een aantal bestaan, wier eerste lid wel altijd den enkelvoudigen vorm zal behouden, b.v. hoefsmid, <i>geweermaker</i>, <i>pijlkoker</i>, <i>zwaardveger</i> enz. Bepaaldelijk behooren hiertoe alle, die op de toonlooze lettergrepen <i>-el</i>, <i>-em</i>, <i>-en</i> en <i>-er</i> uitgaan, als: <i>ketelboeter</i>, <i>orgelmaker</i>, <i>bezembinder</i>, <i>wagenmaker</i>, <i>leugendichter</i>, <i>ankersmid</i>, <i>spijkerfabriek</i>. Wie zou deze en dergelijke woorden, wier vorm trouwens door de uitspraak niet twijfelachtig gelaten wordt, in <i>gewerenmaker</i>, <i>zwaardenveger</i>, <i>ketelsboeter</i> enz., willen veranderd hebben? <i>Hoevensmid</i>, hoewel het woord een meervoud onderstelt, zou het begrip vooral niet beter uitdrukken dan <i>hoefsmid</i>.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s190">190. Van een aantal woorden is het niet twijfelachtig, dat het eerste lid enkelvoudig gedacht wordt, b.v. <i>bijleman</i> (sappeur), <i>bakkebaard</i>, <i>brilleglas</i>, <i>bruggegeld</i>, <i>druivepit</i>, <i>galgebrok</i>, <i>hertebeest</i>, <i>lampeglas</i>, <i>messescheede</i>, <i>mollevel</i>, <i>notedop</i>, <i>pruimesteen</i>, <i>ruggemerg</i>, <i>slippedrager</i>, <i>spillebeen</i>, <i>tinnegieter</i>, enz.&#8212;Dezulke bekomen natuurlijk geene <i>n</i>, tenzij deze door de euphonie ter vermijding van den hiatus ge&euml;ischt wordt, b.v. <i>geitenoog</i>, <i>ganzenei</i>, <i>brillenhuisje</i> enz., waarvan beneden.
+
+</p>
+<p id="s191">191. Uit de twee vorige &sect;&sect; volgt, dat vele substantieven als eerste leden van composita stellig nu eens in het enkelvoud,
+dan eens in het meervoud behooren te staan; zoo b.v. <i>paard</i> in <i>paardekop</i>, <i>paardestaart</i>, en <i>paardenmarkt</i>, <i>paardenkooper</i>. Niet altijd echter ligt het even klaar voor oogen, welke vorm vereischt wordt, vermits niet zelden zoowel het enkel- als
+het meervoud denkbaar is. Heeft men b.v. <i>kurketrekker</i> of <i>kurkentrekker</i> te schrijven? is het een werktuig om telkens slechts de kurk van &eacute;&eacute;ne flesch, of om de kurken van alle voorkomende flesschen
+te trekken? Zulke vragen, waarop de beteekenis geen beslissend <span class="pagenum">[<a id="pb163" href="#pb163">163</a>]</span>antwoord geven kan, doen zich vele voor; hoe de spelling van zulke woorden in te richten? Wij meenen hier twee hoofdgevallen
+te moeten onderscheiden: het woord in quaestie kan in dagelijksch gebruik zijn, en zijn vorm om zoo te zeggen nagenoeg vaststaan;
+het kan ook tot de meer zeldzaam voorkomende behooren. In het laatste geval is de spelling doorgaans nog dobberend, en kan
+men dus vrijer handelen en de beginselen onbeschroomd toepassen; in het eerste is men minder vrij en half genoodzaakt de spelling,
+zooveel zonder verzaking van beginselen mogelijk is, met het Gebruik in overeenstemming te laten. Om die redenen meenen wij
+het volgende in het oog te moeten houden:
+
+</p>
+<p id="s192">192. Aan woorden, het dagelijksch leven en de huishouding betreffende, die elk oogenblik in ieders mond komen, zet eene nooit
+of zelden uitgesproken <i>n</i> een voorkomen van deftigheid en stijfheid bij, strijdig met hunne beteekenis. Om die reden meenen wij de invoeging der <i>n</i> in zoodanige woorden zooveel mogelijk te moeten vermijden, en het enkelvoud te erkennen, waar de beteekenis zulks maar eenigszins
+toelaat. Zoo schrijven wij b.v. <i>flesschebakje</i>, omdat het telkens voor slechts &eacute;&eacute;ne flesch dient, en om dergelijke reden ook: <i>hondeketting</i>, <i>kurketrekker</i>, <i>kurketang</i>, <i>pennemes</i>, <i>pijpedop</i>, <i>pijpewroeter</i>, <i>pruikebol</i>, <i>mutsebol</i>, <i>hoededoos</i> enz. Waar het enkelvoud echter geheel tegen de natuurlijke opvatting strijdt, gelooven wij den meervoudsvorm ook bij zulke
+dagelijksche woorden te moeten aannemen, en b.v. <i>flesschenrek</i>, <i>kurkenmandje</i>, <i>pennenkoker</i>, <i>naaldenkoker</i>, <i>speldenkussen</i>, <i>messenmandje</i>, <i>pijpenlade</i>, <i>pijpenmandje</i> enz. te schrijven.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Men moge deze onderscheiding spitsvondig noemen, in de Spelling, zal zij niet geheel beginselloos en willekeurig zijn, is
+men niet zelden gedwongen onderscheidingen in het oog te houden, die op zich zelve geene of slechts geringe waarde hebben;
+vergelijk <a href="#s67">&sect; 67</a>. Wij aarzelen hier te minder op de beschrevene wijze te werk te gaan, daar wij in dezen voorgangers hebben in de Fransche
+grammatici, die bij composita op gelijke wijze handelen, <span class="pagenum">[<a id="pb164" href="#pb164">164</a>]</span>en die, voor zooverre ons bekend is, geene afkeuring hebben ondervonden. Men denke hier aan het verschil in de spelling van
+<i>chauffe-lit</i>, <i>porte-bougie</i>, <i>tire-balle</i>, <i>tire-bouchon</i>, <i>serre-t&ecirc;te</i> enz., en van <i>chauffe-pieds</i>, <i>essuie-mains</i>, <i>porte-clefs</i>, <i>tire-bottes</i>, <i>serre-papiers</i> enz.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s193">193. In sommige gevallen, waarin de beteekenis strikt genomen de beide getallen toelaat, wil het Gebruik den meervoudsvorm.
+Dit heeft plaats bij samenstellingen, wier eerste lid een persoonsnaam is, die zekeren stand in de maatschappij uitdrukt,
+als: <i>boer</i>, <i>heer</i>, <i>slaaf</i>, <i>vrouw</i> en dergelijke. Ofschoon een <i>boerenzoon</i> de zoon is van &eacute;&eacute;nen <i>boer</i>, eene <i>soldatenmonteering</i> de monteering van &eacute;&eacute;nen <i>soldaat</i>, eene <i>vrouwenmuts</i> de muts van &eacute;&eacute;ne <i>vrouw</i>, schrijft men toch deze woorden steeds met eene <i>n</i>. Evenzeer zegt en schrijft men nagenoeg algemeen: <i>bodenloon</i>, <i>boerenbedrijf</i>, <i>boerendochter</i>, <i>boerenhofstede</i>, <i>boerenwoning</i>, <i>heerendienst</i>, <i>heerenhuis</i>, <i>heerenknecht</i>, <i>heldenarm</i>, <i>heldendaad</i>, <i>heldenmoed</i>, <i>maagdenhart</i>, <i>maagdenschenner</i>, <i>matrozenhoed</i>, <i>matrozenlied</i>, <i>matrozenpak</i>, <i>meidendienst</i>, <i>meidendracht</i>, <i>slavenaard</i>, <i>slavenarbeid</i>, <i>slavendienst</i>, <i>slavenwerk</i>, <i>soldatenkind</i>, <i>soldatenvrouw</i>, <i>studentenhaver</i>, <i>studentenlied</i>, <i>vorstenkroon</i>, <i>vorstentelg</i>, <i>vorstenzoon</i>, <i>vrouwenhand</i>, <i>vrouwenhemd</i>, <i>vrouwenkleed</i>, <i>vrouwenrok</i> enz. Kennelijk denkt men hierbij aan het meervoud, aan den geheelen stand, door het meervoudige eerste lid vertegenwoordigd.
+<i>Boerenwoning</i> wordt opgevat als <i>woning</i>, gelijk iemand uit den <i>boerenstand</i> bewoont; <i>vrouwenrok</i> als rok, gelijk de <i>vrouwen</i> dragen. <i>Menschenbloed</i>, <i>vorstentelg</i> mogen oorspronkelijk beteekend hebben: <i>bloed van een mensch</i>, <i>telg</i> of <i>kind van een vorst</i>, thans worden die uitdrukkingen opgevat als <i>bloed</i> van een individu van het genus <i>menschen</i>, als <i>telg</i> van een geslacht van <i>vorsten</i>.&#8212;Ongetwijfeld heeft de verbuiging tot de vestiging van dit gebruik medegewerkt. De genoemde woorden toch vormen hun meervoud
+uitsluitend met <i>en</i>, zoodat de <i>s</i> het meervoud in die samenstellingen niet vertegenwoordigen <span class="pagenum">[<a id="pb165" href="#pb165">165</a>]</span>kan. Daarentegen nemen dezulke, die hun meervoud &ograve;f alleen met <i>s</i> &ograve;f met <i>s</i> en <i>en</i> beide vormen, als: <i>jongen</i>&#8212;<i>jongens</i>, <i>kok</i>&#8212;<i>koks</i>, <i>meisje</i>&#8212;<i>meisjes</i>, <i>knecht</i>&#8212;<i>knechts</i> en <i>knechten</i>, <i>man</i>&#8212;<i>mans</i> en <i>mannen</i>, <i>officier</i>&#8212;<i>officiers</i> en <i>officieren</i>, <i>smid</i>&#8212;<i>smids</i> en <i>smeden</i> enz., in zulke samenstellingen doorgaans de <i>s</i> aan: <i>jongenspak</i>, <i>jongenswerk</i>, <i>knechtsdienst</i>, <i>knechtslivrei</i>, <i>koksmaat</i>, <i>kokswerk</i>, <i>kuipersambacht</i>, <i>kuipersboor</i>, <i>manshand</i>, <i>mansrok</i>, <i>meisjeskleeren</i>, <i>meisjesstem</i>, <i>officiersepaulet</i>, <i>officiersuniform</i>, <i>sergeantsvrouw</i>, <i>smidsknecht</i>, <i>smidswerk</i>, <i>smidswinkel</i> enz.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a.</i> Zulke samenstellingen met <i>s</i> behooren veelal tot den dagelijkschen stijl. Komt een woord alleen in meer deftigen stijl voor, dan heeft het eerste lid
+den meervoudsvorm op <i>en</i>, als: <i>mannenmoed</i>, <i>officiereneer</i>, <i>knechtenaard</i>.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Op grond dezer waarneming stellen wij ons den volgenden regel: <i>De samenstellingen, wier eerste lid een een- of tweelettergrepige persoonsnaam is, die zijn meervoud uitsluitend met <span class="rm">en</span> vormt, hebben het eerste lid in den meervoudsvorm, zoodra het begrip de voorstelling van veelheid slechts toelaat, d.i. zoodra
+het eerste lid gedacht kan worden den geheelen stand te vertegenwoordigen.</i> Volgens dezen regel schrijven wij ook: <i>boerinnenjak</i>, <i>-muts</i>, <i>gekkenpraat</i> (praat zooals die van gekken), <i>maagdenpalm</i>, <i>maagdenwas</i>, <i>boeren-</i>, <i>heeren-</i>, <i>prinsessenboonen</i>, <i>prinsessenbier</i> enz., ofschoon het Gebruik hier soms dobbert of zelfs het omgekeerde wil.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>b.</i> De regel bevat twee beperkingen. Hij sluit vooreerst de woorden van meer dan twee lettergrepen uit, als: <i>jongeling</i>, <i>kweekeling</i>, <i>komediant</i>, <i>muzikant</i>, <i>predikant</i> en dergelijke, ofschoon zij hun meervoud door achtervoeging van <i>en</i> maken. Men zegt niet: <i>jongelingendroomen</i>, <i>jongelingenjaren</i>, <i>komediantenvrouw</i>, <i>predikantenkostuum</i>, <i>predikantenzoon</i>, maar met <i>s</i>: <i>komediantsvrouw</i>, <i>predikantskostuum</i>, <i>predikantszoon</i> enz. Blijkbaar is het de Welluidendheid, die <span class="pagenum">[<a id="pb166" href="#pb166">166</a>]</span>noodelooze lange samenstellingen afkeurt, maar die het meervoud slechts toelaat, waar het onvermijdelijk is, b.v. bij <i>komediantentroep</i>, <i>predikantenvereeniging</i> en dergelijke. Men zegt zelfs <i>jongelingsvereeniging</i>, ofschoon <i>jongelingenvereeniging</i> zou te verkiezen zijn. Zie hier <a href="#s173">&sect; 173</a>. Alleen de meerlettergrepige vrouwennamen op <i>-in</i>, als <i>koningin</i>, <i>hertogin</i>, maken uitzonderingen. Zij volgen de analogie van <i>boerin</i>: <i>koninginnenkroon</i> enz.
+
+
+</p>
+<p><i>c.</i> De tweede beperking is uitgedrukt in de woorden: &raquo;zoodra het begrip de voorstelling eener veelheid toelaat.&#8221; Immers, waar
+dit het geval niet is, is de meervoudsvorm ook niet in gebruik. Daarom zegt men niet <i>vrouwenpersoon</i>, maar <i>vrouwspersoon</i>. Alleen schrijve men <i>Lieve-Vrouwenkerk</i> en <i>Lieve-Vrouwen-bedstroo</i>, omdat die woorden, ofschoon het begrip van een enkelvoud bevattende, voorheen naar de zwakke verbuiging van <i>vrouwe</i> gevormd zijn, en in de beschaafde uitspraak de <i>n</i>, als teeken van den genitief, kennelijk hebben behouden.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s194">194. Nagenoeg in hetzelfde geval als de woorden van persoonsnamen, gevormd, verkeeren sommige samenstellingen, wier eerste
+lid een manlijke diernaam is. Ook deze hebben in sommige gevallen den meervoudsvorm. Het Gebruik handelt hier echter minder
+eenparig. Zoo zegt en schrijft men vrij algemeen: <i>apengezicht</i>, <i>berenklauw</i>, <i>drakenbloed</i>, <i>elpenbeen</i>, <i>leeuwenbek</i>; doch nooit <i>bullenpees</i>, <i>hanenkam</i>, <i>hanenveer</i>, <i>hazensprong</i>, <i>kattenkwaad</i>, <i>koeienkop</i>, <i>muizenkeutel</i>, <i>pauwenveer</i>, <i>vlooienbeet</i>. Stellig is ook hier de declinatie de oorzaak van het bestaan der <i>n</i>, want men zegt <i>arendsneus</i>, <i>bokspoot</i>, <i>boksbaard</i> (plant), <i>hondstong</i> (plant), <i>hondstanden</i> (hoektanden), <i>wolfshonger</i>, <i>wolfsklauw</i> (plant) enz., van <i>arend</i>, <i>bok</i>, <i>hond</i> enz., welke steeds tot de sterke declinatie behoord hebben. Ofschoon het waarschijnlijk is, dat sommige dier composita met
+<i>n</i> oorspronkelijk koppelingen van zwakke enkelvoudige genitieven waren, zoo kunnen zij volgens <a href="#s185">&sect; 185</a> thans niet meer als zoodanig erkend worden, maar is het een vereischte, dat men ten minste aan het meervoud denken <span class="letterspaced">kan</span>. De schrijfwijzen <i>hanenkam</i>, het woord in den oneigenlijken zin genomen, <i>mollenpoot</i>, <i>paardenstaart</i>, zijn dus reeds uit dien hoofde verwerpelijk, omdat de beteekenis het enkelvoud <span class="pagenum">[<a id="pb167" href="#pb167">167</a>]</span>van <i>haan</i>, <i>mol</i> en <i>paard</i> onderstelt. De meeste woorden, waarin het Gebruik de <i>n</i> wil, laten trouwens ook, evenals de composita met persoonsnamen (waarvan in de vorige &sect;), inderdaad toe aan het meervoud
+te denken, en hebben daarbij meest een overdrachtelijken zin. Zoo beteekent <i>apengezicht</i> nooit, immers hoogst zelden, het gezicht van eenen aap, maar wel het gelaat van een mensch; het woord kan dus opgevat worden
+als <i>gezicht, gelijkende op dat van apen</i> in het algemeen. Evenzoo verstaat men door <i>berenklauw</i> zelden den klauw van een beer, maar doorgaans &ograve;f eene plant, &ograve;f den poot van een of ander meubel, die den vorm heeft van
+eenen klauw zooals die van beren; door <i>drakenbloed</i> eene soort van hars, door <i>leeuwenbek</i> eene bloem. Niet alle woorden echter nemen overdrachtelijk gebezigd de <i>n</i> aan; zoo b.v. niet <i>hanekam</i> (bloem), <i>rattestaart</i> (ronde vijl). De oorzaken van die uitzonderingen zijn verschillend. Vooreerst is het zeker, dat 1&ordm;. de woorden, waarachter
+het Gebruik de <i>n</i> stellig wil, manlijk zijn en voorheen zwak werden verbogen, als <i>aap</i>, <i>beer</i> enz., zie boven <a href="#s183">&sect; 183</a>, waardoor alle vrouwelijke en onzijdige, en ook de voorheen sterke manlijke, worden buitengesloten; en dat 2&ordm;. het aanwezig
+zijn eener <i>s</i> het teeken is, dat een woord &ograve;f steeds sterk is geweest, &ograve;f dat zijn zwakke vorm in vergetelheid is geraakt. Vervolgens,
+dat 3&ordm;. de <i>n</i> in dagelijksche, veel gebruikte woorden te deftig klinkt. Nemen wij bij dat alles ook de Analogie in aanmerking, dan meenen
+wij, in overeenstemming met den regel voor de samenstellingen met persoonsnamen in de vorige &sect;, den volgenden regel te moeten
+stellen:
+
+</p>
+<p><i>Samenstellingen, wier eerste lid een manlijke diernaam is, die geene composita met <span class="rm">s</span> vormt, nemen eene <span class="rm">n</span> als teeken van het meervoud aan, wanneer zij <span class="letterspaced">gewoonlijk</span>, hetzij eigenlijk hetzij overdrachtelijk, gebezigd worden in eene beteekenis, waarbij men aan het geheele geslacht, de geheele
+diersoort, denkt. Zij behouden de <span class="rm">n</span> volgens <a href="#s187">&sect; 187</a> ook wanneer zij&#8212;wat zelden <span class="pagenum">[<a id="pb168" href="#pb168">168</a>]</span>het geval is&#8212;in eene eigenlijke opvatting voorkomen, waarin de <span class="rm">n</span> slechts als het teeken van den enkelvoudigen 2<sup>d</sup>en naamval kan beschouwd worden.</i>
+
+</p>
+<p>Volgens dezen regel schrijven wij: <i>apengezicht</i>, <i>apenkuur</i>, <i>apenliefde</i>, <i>berenjong</i>, <i>berenklauw</i> (plant, of poot van een meubel), <i>drakenbloed</i> (hars), <i>hazenlip</i>, <i>hazenmond</i> (gebrekkige vorming van lip of mond), <i>hazenslaap</i>, <i>leeuwenbek</i> (bloem), <i>leeuwenkop</i> (versiersel), <i>leeuwenwelp</i>, <i>stierenkop</i> (hoofdig of norsch mensch) enz., naar analogie van <i>menschenkind</i>, <i>heerendienst</i>, <i>boerenzoon</i>, <i>vorstentelg</i> enz. Wij behouden die spelling op grond der Analogie ook dan, wanneer <i>apengezicht</i>, <i>berenklauw</i>, <i>leeuwenkop</i> in hunne eigenlijke beteekenis genomen worden voor gezicht van een aap, klauw van een beer, kop van een leeuw, omdat deze
+laatste opvatting tot de zeldzame uitzonderingen behoort.
+
+</p>
+<p>Daarentegen schrijven wij zonder <i>n</i>: <i>kattekwaad</i>, <i>paardevoet</i> (gebrekkig gevormde menschenvoet), <i>rattestaart</i> (vijl), omdat <i>kat</i>, <i>paard</i> en <i>rat</i> niet manlijk zijn;&#8212;<i>bokkesprong</i>, <i>mollepoot</i>, omdat de <i>s</i> van <i>bokspoot</i> en <i>molshoop</i> verbieden aan de zwakke declinatie te denken. Zoo ook <i>hanekam</i> (bloem), <i>haneveer</i> (twistziek mensch), omdat beide woorden evenzeer in hun eigenlijken zin in gebruik zijn, waarin zij buiten alle tegenspraak
+de al te deftige <i>n</i> hebben uitgeworpen, die daarin slechts als het teeken van den enkelvoudigen 2<sup>d</sup>en naamval, niet als teeken van het meervoud kan beschouwd worden. Nagenoeg in hetzelfde geval verkeert <i>hanepooten</i>, slecht schrift, ofschoon het woord zelden in eigenlijken zin wordt genomen; de niet twijfelachtige uitspraak van de overige
+samenstellingen met haan, als <i>hanebalk</i>, <i>haneschree</i>, <i>hanespoor</i>, <i>hanetred</i>, maakt het niet raadzaam in <i>hanepoot</i> de Analogie te verlaten. <i>Hanengekraai</i>, voor gekraai der gezamenlijke hanen eener buurt, vereischt, gelijk ieder gevoelt, de <i>n</i> van het meervoud.
+
+</p>
+<p>Men vergete vooral niet, dat het buitensluiten der vrouwelijke <span class="pagenum">[<a id="pb169" href="#pb169">169</a>]</span>en onzijdige woorden geene betrekking heeft tot die gevallen, waarin de <i>n</i> als meervoudsvorm of voor de Welluidendheid volstrekt gevorderd wordt; b.v. <i>kattengeslacht</i>, <i>eendenkooi</i>, <i>koeienhaar</i>, <i>paardenras</i>, <i>zwijnenaard</i> enz.
+
+</p>
+<p id="s195">195. Evenzoo is het gelegen met kruidkundige, dus wetenschappelijke benamingen, waarin de meervoudsvorm de natuurlijkste is.
+De spelling van zoodanige woorden staat doorgaans niet vast, zoodat men daarbij geheel vrij is in zijne keus. Bedenkt men
+bovendien, dat gebrekkige benamingen nergens aanstootelijker zijn dan in de wetenschappen, dan zal men niet aarzelen die vormen
+te kiezen, die de aard der zaak vereischt. De botanische benamingen, wier eerste lid een diernaam is, moeten in twee soorten
+onderscheiden worden: zij zijn &ograve;f overdrachtelijk gebezigde namen van lichaamsdeelen, als <i>ganzetong</i>; &ograve;f zij geven te kennen, dat de plant in de eene of andere, hetzij wezenlijke, hetzij gewaande, betrekking tot eene diersoort
+staat, als <i>slangenkruid</i>. In het eerste geval zal niemand bij eenig nadenken den meervoudsvorm verkiezen, wanneer deze niet door den voorgaanden regel
+(<a href="#s194">&sect; 194</a>) voorgeschreven wordt; in het tweede geval zal ieder dien als den meest gepasten aanmerken, dewijl men dan kennelijk het
+oog heeft op het geheele geslacht, niet op een enkel individu. Daarom schrijven wij: <i>ganzetong</i>, <i>ganzevoet</i>, <i>kattestaart</i>, <i>paardestaart</i>, <i>slangekop</i> enz. zonder <i>n</i>; daarentegen <i>biggenkruid</i>, <i>duivenkervel</i>, <i>eendenkroos</i>, <i>geitenblad</i>, <i>hazendistel</i>, <i>kattendoorn</i>, <i>konijnenblad</i>, <i>muizengerst</i>, <i>paardenbloem</i>, <i>paddenstoel</i>, <i>slangenbloem</i>, <i>slangenwortel</i> enz. met <i>n</i>.
+
+</p>
+<p id="s196">196. Eene afzonderlijke behandeling verdienen de boomnamen, wier eerste lid de vrucht aanduidt, die zij opleveren. Beide getallen
+zijn hier te dulden, en het meervoud schijnt het natuurlijkste. Die woorden behooren echter tot de dagelijksche uitdrukkingen,
+die in elken stijl te pas komen, maar veel meer in den gewonen dan in den verhevenen; het boven in <a href="#s192">&sect; 192</a> aangevoerde is hier dus van toepassing. <span class="pagenum">[<a id="pb170" href="#pb170">170</a>]</span>De vraag is derhalve, of het begrip van het enkelvoud van het eerste lid met de beteekenis van het geheele woord kan vereenigd
+worden; en het antwoord luidt bevestigend. Men zegt: <i>een appel</i>, <i>een abrikoos</i>, <i>een peer</i>, <i>een perzik</i>, <i>een blauwe</i> en <i>een witte druif</i> enz., voor <i>appelboom</i>, <i>abrikozeboom</i>, <i>pereboom</i> enz., daarbij aan de anders vrouwelijke woorden <i>abrikoos</i>, <i>peer</i>, <i>perzik</i> enz. het manlijk geslacht toekennende. Men kan hier dus aannemen, dat tusschen <i>abrikoos</i>, <i>appel</i> enz. en <i>boom</i> dezelfde verhouding bestaat als tusschen <i>berk</i>, <i>eik</i> enz. en <i>boom</i>, in <i>berkeboom</i>, <i>eikeboom</i> enz. (zie boven, <a href="#s181">&sect; 181</a>). De spelling <i>besseboom</i>, <i>druiveboom</i>, <i>kerseboom</i>, <i>krenteboom</i>, <i>noteboom</i>, <i>pereboom</i>, <i>pruimeboom</i>, <i>vijgeboom</i>, met het enkelvoud van de verouderde vormen besse, <i>druive</i>, <i>kerse</i>, <i>corinte</i>, <i>note</i>, <i>pere</i>, <i>pruime</i>, <i>vijge</i>, is dus op zich zelve beschouwd gewettigd. Men zal haar voor de verkieslijkste houden, als men bedenkt, dat zij niet alleen
+in overeenstemming is met de gebruikelijke uitspraak, maar ook met de schrijfwijze van andere dergelijke boomnamen, waar het
+eerste lid boven allen twijfel in het enkelvoud staat, als: <i>amandelboom</i>, <i>appelboom</i>, <i>citroenboom</i>, <i>dadelboom</i> (<i>dadelpalm</i>), <i>granaatboom</i>, <i>kastanjeboom</i>, <i>oranjeboom</i> (niet <i>kastanjes-</i> en <i>oranjesboom</i>), <i>mispelboom</i>, <i>olijfboom</i>. Het enkelvoud is dan ook vanouds, wel niet de volstrekt eenige, maar toch de meest gebruikelijke vorm geweest. <span class="smallcaps">Kiliaan</span>, hoewel hij <i>peere</i>, <i>pruyme</i> en <i>vijghe</i> opgeeft, schrijft <i>peerboom</i>, <i>pruymboom</i>, <i>vijghboom</i>, en zoo ook <i>kersseboom</i>, <i>notboom</i>; <span class="smallcaps">Plantijn</span>: <i>kerseboom</i>, <i>noteboom</i>, <i>pereboom</i>, <i>perzeboom</i>, <i>pruymboom</i>, <i>vijgeboom</i> of <i>vijchboom</i>, van het enkelvoudige <i>kerse</i>, <i>note</i>, <i>pere</i>, <i>perze</i>, <i>pruyme</i>, <i>vijge</i>.
+
+</p>
+<p>Uit het aangevoerde volgt, dat men bij analogie ook <i>rozeboom</i>, <i>syringeboom</i>, <i>tulpeboom</i> enz. zal behooren te spellen. Immers men zegt, van de boomen sprekende: <i>Hier staan rozen</i>, <i>dat is een syring</i>, enz.
+
+</p>
+<p id="s197">197. Er zijn ook woorden, wier beteekenis stellig niet altijd dezelfde is, maar die het eene oogenblik op een enkel-, <span class="pagenum">[<a id="pb171" href="#pb171">171</a>]</span>het andere op een meervoud zien, terwijl daarbij doorgaans nog een derde geval denkbaar is, waarin men aangaande het ware
+getal in onzekerheid verkeert. Een voorbeeld zal de zaak ophelderen. Eene hoeveelheid vleesch of leder kan afkomstig zijn
+van &eacute;&eacute;n of meer dieren. In het eerste geval zal men zich juist uitdrukken door <i>geitevleesch</i> en <i>schapeleder</i>, in het tweede door <i>geitenvleesch</i> en <i>schapenleder</i> te schrijven; ook kan het geval zich voordoen, dat men aangaande de herkomst in het onzekere is. Hoe moet men met zoodanige
+woorden handelen? moet men hun een onveranderlijken vorm toekennen, of mag men gebruik maken van het middel om, zulks verkiezende,
+telkens de juiste beteekenis aan te duiden? Wij behoeven met ons antwoord niet lang verlegen te staan. Waar onzekerheid van
+het Gebruik en dobbering van de Spelling als het ware vanzelve een gemakkelijk middel aan de hand geven om juistheid in stijl
+te bevorderen en den rijkdom der taal te vermeerderen, achten wij ons niet gerechtigd dat te verwerpen. Van zulke woorden
+rekenen wij ons verplicht den dubbelen vorm te erkennen. Doch daarmede ontstaan de vragen: hoe moet men handelen, als het
+getal onzeker is? en onder welken vorm moeten zoodanige woorden in een woordenboek vermeld worden? Slechts in weinige gevallen
+zal het moeilijk zijn in dezen te beslissen. Doorgaans zal het voor de hand liggen, welke opvatting de gewone, en dus welke
+spelling de verkieslijkste is. In gevallen van onzekerheid zal de meest gewone vorm in het woordenboek worden opgegeven, met
+vermelding van den bijvorm, die, waar bijzondere nauwkeurigheid wordt vereischt, den schrijver buitendien ten dienste staat.
+Ook het onderscheid tusschen dagelijksche en meer deftige woorden zal tot de beslissing kunnen bijdragen. Zoo zal men ongetwijfeld
+bij de huishoudelijke woorden <i>schapevleesch</i>, <i>geiteleder</i>, aan den enkelvoudigen vorm zonder <i>n</i> de voorkeur geven, vooral wanneer men bedenkt, dat men in de overeenkomstige woorden <i>kalfsvleesch</i>, <i>lamsvleesch</i>, <i>rundvleesch</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb172" href="#pb172">172</a>]</span><i>hartsleder</i>, <i>kalfsleder</i> stellig het enkelvoud aantreft. Daardoor wordt echter niemand het recht betwist om, als hij zulks noodig acht, <i>schapenvleesch</i> te spellen.
+
+</p>
+<p>Natuurlijk zal men omgekeerd te werk gaan, waar de beteekenis gewoonlijk het begrip van het meervoud medebrengt. Zoo zal men
+in gewone gevallen aan <i>kippenloop</i>, <i>paardenstal</i>, <i>duivenslag</i>, <i>zwanendrift</i> enz. de voorkeur geven boven <i>kippeloop</i>, <i>paardestal</i>, al liep er ook geene enkele kip in den loop, en al ware de stal maar voor &eacute;&eacute;n paard ingericht. Doch wie dit laatste in een
+bijzonder geval volstrekt wil doen uitkomen, schrijve alsdan <i>paardestal</i>.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Het beginsel, in deze &sect; door ons aangenomen, hetwelk van woorden als <i>schapevleesch</i>, <i>geitevleesch</i>, <i>paardenstal</i> enz. een dubbelen vorm toelaat, is schijnbaar in strijd met <a href="#s194">&sect; 194</a>, waarin wij meenden de <i>n</i> in <i>apengezicht</i>, <i>berenklauw</i> enz. te moeten schrijven, ook dan, wanneer die woorden, in hun eigenlijken zin genomen, het gezicht van eenen werkelijken
+aap, den klauw van eenen werkelijken beer aanduiden. Bij eene nadere beschouwing zal men bevinden, dat de gevallen niet gelijkstaan.
+Bij <i>een apengezicht</i> zal niemand aan <i>het gezicht van twee of drie apen</i> denken, terwijl de <i>n</i> grammaticaal door de voormalige zwakke verbuiging van <i>aap</i> gerechtvaardigd is. De vorm is onberispelijk, en er is geene verkeerde opvatting te vreezen. Bij <i>schapenvleesch</i> en dergelijke woorden is alles geheel anders. De <i>n</i> achter <i>schaap</i>, dat steeds sterk verbogen werd, is niet anders te verklaren dan als teeken van het meervoud, en kan dus niet toegelaten
+worden in uitdrukkingen, waarbij men volstrekt aan het enkelvoud denkt, b.v. als men zegt: <i>Mag ik u nog een stukje schapevleesch aanbieden?</i> Omgekeerd zou men den meervoudsvorm niet gaarne missen, als men, de geheele soort bedeelende, zegt: <i>schapenvleesch is voor sommige gestellen nadeelig</i>.
+</p>
+</div><p>
+
+
+
+</p>
+<h4>De <i>n</i> achter bijvoeglijke woorden.
+</h4>
+<p id="s198">198. Bij de lidwoorden, de bijvoeglijke naamwoorden en voornaamwoorden, en bij de telwoorden, die als bijvoeglijke <span class="pagenum">[<a id="pb173" href="#pb173">173</a>]</span>voornaamwoorden worden verbogen, zijn ten opzichte van de <i>n</i> twijfelingen denkbaar; doch bij eene nadere beschouwing blijkt, dat er inderdaad geene bestaan.
+
+</p>
+<p>Alle samenstellingen, waarvan het eerste lid een bijvoeglijk woord is, zijn koppelingen. Zij zijn in twee hoofdsoorten te
+onderscheiden, naar gelang het laatste lid een substantief of een verbum is.
+
+</p>
+<p id="s199">199. Wanneer het laatste lid een substantief en het woord in zijn geheel genomen insgelijks een substantief is, b.v. bij <i>hoogepriester</i>, <i>hoogeschool</i>, <i>grootvader</i>, <i>kleinkind</i>, dan wordt het bijvoeglijke woord, steeds een adjectief, aangemerkt als in den 1<sup>sten</sup> naamval voorgevoegd te zijn, en blijft het den nominatiefvorm onveranderd behouden, in welken naamval de geheele samenstelling
+ook te staan kome. Wij zeggen thans niet meer <i>des hoogenpriesters</i>, maar <i>des hoogepriesters</i>, evenals <i>des grootmeesters</i>. Van de inlassching eener <i>n</i> in woorden als <i>blindeman</i>, <i>hoogepriester</i>, <i>hoogeschool</i>, <i>wittebrood</i>, <i>roodekool</i>, <i>zoutevisch</i> enz. kan derhalve geene sprake zijn. Alleen &eacute;&eacute;n woord maakt eene uitzondering, te weten: <i>goedendag</i>, als benaming van een middeleeuwsch wapentuig. Dit woord is echter eene koppeling van den groet: <i>goeden dag!</i> waarin de beide woorden in den 4<sup>den</sup> naamval staan, en de <i>n</i> dus door de etymologie vereischt wordt.
+
+</p>
+<p>200. Wanneer het laatste lid een substantief, maar het woord in zijn geheel genomen een bijwoord of een voegwoord is, dan
+staat de gansche uitdrukking in den 2<sup>den</sup> of in den 4<sup>den</sup> naamval, en dan behoort het eerste lid den vorm te hebben, dien geslacht en naamval eischen. Dus zal men moeten schrijven:
+<i>grootendeels</i> en <i>meerendeels</i>, samentrekking van <i>meererendeels</i> (2<sup>de</sup> naamval onzijdig), <i>dewijl</i> (4<sup>de</sup> naamval vrouwelijk). Soms echter is het eerste lid in den stamvorm voorgevoegd, en dan kan er geene sprake zijn van eene
+ingelaschte <i>n</i>; b.v. bij <i>eenmaal</i>, <i>menigmaal</i>, <i>veeltijds</i> enz. Twijfelingen bestaan hier niet.
+
+</p>
+<p id="s201">201. Wanneer het laatste lid een verbum is, dan staat <span class="pagenum">[<a id="pb174" href="#pb174">174</a>]</span>het bijvoeglijke woord in den regel praedicatief, hetgeen zeggen wil, dat het thans onverbuigbaar is. In dit geval kan er
+dus weder geene sprake zijn van het inlasschen eener <i>n</i>, die niet reeds tot den stam van het adjectief behoort. Het gebruik leert zulks dan ook duidelijk: het heet steeds goedmaken,
+onverschillig of men <i>eenen misstap</i>, <i>eene fout</i> of <i>een verlies goedmaakt</i>. De samenstellingen <i>goedendag-</i>, <i>goedennacht-</i>, <i>goedenmorgenzeggen</i> enz. verkeeren in een ander geval. <i>Goed</i> is daarin het attribuut van <i>dag</i>, <i>nacht</i> enz., welke woorden in den 4<sup>den</sup> naamv. staan en de overeenstemming van het adjectief <i>goed</i> vorderen.
+
+
+
+</p>
+<h4>De <i>n</i> achter werkwoorden.
+</h4>
+<p id="s202">202. De werkwoorden komen in eigenlijke samenstelling in den regel in den stamvorm voor, b.v. in <i>breekbeitel</i>, <i>droogoven</i>, <i>eetlepel</i>, <i>hangijzer</i>, <i>jaagpad</i>, <i>koopvrouw</i>, <i>loopbaan</i>, <i>schrijfpen</i> enz. Moeilijker is het uit te maken, met welken vorm men te doen heeft bij sommige koppelingen van geheele uitdrukkingen,
+tot den gemeenzamen stijl behoorende: als <i>bedilal</i> (<i>bedil al</i>, <i>bedil alles</i>), <i>deugniet</i>, <i>doeniet</i>, <i>durfal</i>, <i>flapuit</i>, <i>hangop</i>, <i>houvast</i>, <i>kwistgoed</i>, <i>praatgraag</i>, <i>roerom</i>, <i>slokop</i>, <i>spilpenning</i>, <i>stokebrand</i>, <i>waaghals</i>, <i>weetniet</i> enz. In sommige schijnt het werkwoord in de gebiedende wijs te staan, b.v. in <i>kruidje-roer-mij-niet</i> (lat. <i lang="la">noli me tangere</i>), in <i>Pakaan</i> (hondennaam), in <i>roerom</i>, <i>sladood</i>, <i>vergeet-me-nietje</i>. Bij dezulke wier stam op <i>t</i> eindigt, als <i>kwistgoed</i>, <i>praatgraag</i>, <i>weetniet</i>, zou men aan den 3<sup>den</sup> pers. van het enkelvoud kunnen denken, indien niet andere, als <i>bedilal</i> (niet <i>bediltal</i>), <i>deugniet</i> enz., wier beteekenis met de genoemde overeenkomt, zulks verboden. Intusschen blijkt duidelijk genoeg, dat men hier niet
+<span class="pagenum">[<a id="pb175" href="#pb175">175</a>]</span>met den infinitief te doen heeft, en dat de toonlooze <i>e</i> in <i>brekebeen</i>, <i>brekespel</i>, <i>drinkebroer</i>, <i>huilebalk</i>, <i>likkebaard</i>, <i>schendekeuken</i>, <i>stokebrand</i> enz. geene verkorting van den infinitiefuitgang is.
+
+</p>
+<p>Wanneer men sommige der laatstgenoemde woorden vergelijkt met <i>kijk-in-de-pot</i>, <i>spring-in-&#8217;t-veld</i>, <i>stortenbeker</i> (stort den beker), en met verscheidene Hoogduitsche eigennamen, als <i>Haszenpflug</i> (<i>hasze den Pflug</i>), <i>Hebenstreit</i> (<i>hebe den Streit</i>), <i>Leidenfrost</i> (<i>leide den Frost</i>) enz., dan wordt het waarschijnlijk, dat men <i>brekebeen</i> als <i>breek de been</i> (voor <i>beenen</i>), <i>hangebast</i> als <i>hang de bast</i> (d.i. strop), <i>likkebaard</i> als <i>lik den baard</i>, <i>schendekeuken</i> als <i>schend de keuken</i> enz. op te vatten heeft. Deze verklaring gaat echter niet altijd op, b.v. niet bij <i>brekespel</i>. Of is dit <i>breketspel</i> (<i>breek het spel</i>)? En hoe moeten <i>drinkebroer</i> e.a. worden opgevat? Is hier de <i>e</i> alleen ingevoegd om de ophooping van medeklinkers te voorkomen? In deze en dergelijke onzekerheden zal niemand het raadzaam
+achten de <i>n</i>, die het manlijk geslacht van <i>baard</i> en <i>brand</i> schijnt te vorderen, te herstellen, en voortaan <i>likkenbaard</i>, <i>stokenbrand</i> te schrijven, te minder daar men bij <i>brekespel</i>, <i>drinkebroer</i>, <i>huilebalk</i> e.a. altijd in het onzekere blijft, zonder door den vorm een verstandigen zin te kunnen uitdrukken.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Nu en dan hoort men <i>deugeniet</i> uitspreken, doch gewoonlijk <i>deugniet</i>. Wanneer men bedenkt, dat <i>niet</i> geen substantief is, zoodat hier aan geen uitgestooten lidwoord, noch aan eenig tusschenbeidekomend woord te denken valt,
+en dat die samenstelling volkomen gelijkstaat met <i>doeniet</i>, <i>durfniet</i>, <i>weetniet</i>, dan ziet men, dat <i>deugniet</i> zonder <i>e</i> de regelmatige vorm is.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s203">203. Meer reden schijnt er te bestaan voor het herstellen der <i>n</i> in die werkwoorden, wier eerste lid eene onbepaalde wijs is, zooals in <i>koekeloeren</i>, <i>ruilebuiten</i>, <i>spelemeien</i>, <i>spelevaren</i>. Bedenkt men echter, dat de <i>n</i> aan de drie <span class="pagenum">[<a id="pb176" href="#pb176">176</a>]</span>eerste toch nog niet hun waren vorm: <i>koeken</i> (kijken) <i>en loeren</i>, <i>ruilen en buiten</i>, <i>spelen en meien</i> zou teruggeven, zoodat <i>koekenloeren</i> enz. toch niet duidelijker zou wezen dan <i>koekeloeren</i> enz.; dat het begrip <i>spelevaren</i> ook niet volkomen juist door <i>spelen varen</i> uitgedrukt wordt: dan ziet men geene voldoende reden om woorden, waarbij de weglating der <i>n</i> in de uitspraak niet twijfelachtig is en omtrent wier spelling geen verschil bestaat, door het weder invoegen der uitgestooten
+letter een deftig voorkomen te geven, dat in strijd zou zijn met hunne weinig deftige beteekenis.
+
+
+</p>
+<h4>De <i>n</i> als invoegsel voor de welluidendheid.
+</h4>
+<p id="s204">204. De verbindings-<i>n</i> heeft bloot euphonische waarde, wanneer zij, van het hedendaagsche standpunt bezien, met de beteekenis van het woord in geen
+verband staat, en louter dient om een wanluidend samentreffen van twee letters te voorkomen. Van dien aard is de <i>n</i> in <i>galgenaas</i> en <i>tarwenoogst</i>, vergeleken met <i>galgebrok</i> en <i>tarwemeel</i>.
+
+</p>
+<p>De euphonische <i>n</i> strekt ter vermijding van den hiatus of de gaping, d.i. van het ophouden der stem tusschen twee klinkers. Zij wordt dus vooreerst
+ingelascht achter eene toonlooze <i>e</i>, waarop onmiddellijk een andere klinker zou moeten volgen, b.v. in <i>duive-n-ei</i>. De <i>h</i>, die eene zeer verzwakte <i>ch</i> is, ofschoon nog altijd een medeklinker, wordt niet toereikend geacht om de gaping tusschen twee klinkers aan te vullen.
+Vandaar dat sommige onzer beste schrijvers in de 17<sup>d</sup>e eeuw en nog later achter het lidwoord <i>de</i> en achter andere bijvoeglijke woorden op <i>e</i> uitgaande, niet slechts voor een klinker, maar ook voor eene <i>h</i>, eene euphonische <i>n</i> voegden, en b.v. <i>den oorlog</i>, <i>den hond</i> schreven, ook <span class="pagenum">[<a id="pb177" href="#pb177">177</a>]</span>wanneer deze woorden in den eersten naamval stonden. Daar nu de <i>h</i> steeds onmiddellijk v&oacute;&oacute;r een klinker komt, vereischen de samenstellingen, wier eerste lid op eene toonlooze <i>e</i> eindigt, en wier tweede met <i>h</i> begint, insgelijks de inlassching der <i>n</i>; b.v. <i>dasse-n-huid</i>, <i>eike-n-hout</i>.
+
+</p>
+<p id="s205">205. Wanneer men het aangevoerde in aanmerking neemt, zal men den volgenden regel stellen: <i>Wanneer de toonlooze <span class="rm">e</span> gevolgd wordt door een klinker of eene <span class="rm">h</span>, dan eischt de Welluidendheid de inlassching eener <span class="rm">n</span>.</i>
+
+</p>
+<p>Dienovereenkomstig schrijven wij: <i>duivenei</i>, <i>eendenei</i>, <i>ganzenei</i>, <i>galgenaas</i>, <i>geitenoog</i>, <i>bruggenhoofd</i>, <i>dassenhaar</i>, <i>dassenhol</i>, <i>ganzenhagel</i>, <i>hondenhok</i>, <i>slakkenhuisje</i>, <i>berkenhout</i>, <i>beukenhout</i>, <i>eikenhout</i> enz.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Daar <i>mede</i>, als bijwoord, tot de indeclinabilia behoort, welke soort van woorden nooit verbindingsletters toelaten (zie <a href="#s178">&sect; 178</a>), kan men de gebruikelijke spelling <i>medearbeider</i>, <i>mede&euml;rfgenaam</i>, <i>medeoorzaak</i> enz. niet als uitzondering op bovenstaanden regel beschouwen.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s206">206. De samenstellingen met <i>kerk</i> vereischen eene afzonderlijke behandeling. <i>Kerk</i>, mnl. <i>kerke</i>, werd oudtijds zwak verbogen, <i>der kerken</i>, en daardoor ontstonden <i>kerkenraad</i>, <i>kerkenorde</i>, uit welk laatste door onderdrukking der <i>n</i> <i>kerkeorde</i>. Deze vorm laat zich volgens onze regels niet rechtvaardigen: de welluidendheid eischt &ograve;f <i>kerkenorde</i>, &ograve;f <i>kerkorde</i>, overeenstemmende met <i>kerkaltaar</i>, <i>kerkorgel</i>, <i>kerkuil</i>. Daar men thans geen zwakken genitief meer erkent (zie <a href="#s185">&sect; 185</a>), kan <i>kerkenraad</i> alleen een meervoud bevatten, en een raad beteekenen, die meer dan &eacute;&eacute;ne kerk betreft. Hecht men er, gelijk gewoonlijk plaats
+heeft, dien zin niet aan, dan is volgens den hedendaagschen toestand der taal alleen <i>kerkeraad</i> te rechtvaardigen.
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb178" href="#pb178">178</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div5">
+<h6>Over de verbindings-<i>s</i>.
+</h6>
+<p id="s207">207. Men kan alleen in twijfel staan, of in eene samenstelling al dan niet eene verbindings-<i>s</i> aanwezig is, wanneer het tweede lid begint met eene <i>s</i>, of met eene <i>z</i>, die scherp (als <i>s</i>) wordt uitgesproken; b.v. in <i>dorpsschout</i>, <i>varkensziekte</i>, <i>baatzucht</i>. Wanneer de <i>z</i> zacht klinkt, gelijk in <i>hondeziekte</i>, <i>geelzucht</i>, <i>waterzucht</i>, zal niemand het aanzijn eener <i>s</i> (<i>hondesziekte</i>, <i>waterszucht</i>) vermoeden.
+
+</p>
+<p>In nog een geval bestaat er geen grond om eene <i>s</i> te onderstellen, namelijk achter den stam van een werkwoord, b.v. in <i>stuifzand</i>, <i>drijfzand</i>, waarin de <i>z</i> door den invloed der voorgaande <i>f</i> verscherpt wordt. Daar men slechts bij uitzondering om den wille der welluidendheid achter verbale stammen eene <i>s</i> inlascht in de gevallen, die beneden opgegeven worden, heeft men alleen die woorden te onderzoeken, wier eerste lid een naamwoord
+is, hetzij een substantief, hetzij een bijvoeglijk woord.
+
+</p>
+<p>Nog zal men bij het stellen der regels in het oog moeten houden, dat <i>ss</i> en <i>sz</i> op zich zelf geene welluidende klanken zijn, zoodat de inlassching eener <i>s</i>, waar zij voor de uitspraak kan worden gemist, en door de beteekenis of regelmaat niet gevorderd wordt, niet verkieslijk
+is. Men kan derhalve als algemeenen regel stellen, dat de <i>s</i> alleen dan behoort ingelascht te worden, wanneer de noodzakelijkheid ten duidelijkste blijkt.
+
+
+</p>
+<h4>De verbindings-<i>s</i> als teeken van den tweeden naamval achter zelfstandige naamwoorden.
+</h4>
+<p id="s208">208. De verbindings-<i>s</i> treedt als teeken van den 2<sup>d</sup>en naamval in samenstellingen niet slechts achter manlijke en <span class="pagenum">[<a id="pb179" href="#pb179">179</a>]</span>onzijdige substantieven, als in <i>timmermansgereedschap</i>, <i>bakkersoven</i>, <i>levensbericht</i>, <i>kindskind</i>, maar ook achter vrouwelijke, als <i>zusterskind</i>, <i>dochtersman</i>, <i>stadspoort</i>, <i>vrijheidsboom</i>, <i>zielsverdriet</i> enz.; vergelijk <a href="#s185">&sect; 185</a>.
+
+</p>
+<p>Het onderscheid der geslachten kan derhalve geenen regel aan de hand doen, en men zal eeniglijk te letten hebben op de analogie
+en op de betrekking, welke inderdaad die van den genitief van het enkelvoud moet wezen.
+
+</p>
+<p>Daar men volgens den bovengestelden algemeenen regel met de <i>s</i> spaarzaam moet zijn, kan zij alleen dan gewettigd worden, wanneer uit andere overeenkomstige samenstellingen duidelijk blijkt,
+dat het woord in de betrekking van den genitief de <i>s</i> verlangt. Zoo leeren b.v. de woorden <i>bakkersnering</i>, <i>bakkersoven</i>, <i>bakkerswinkel</i>, <i>dorpsbestuur</i>, <i>dorpsherberg</i>, <i>dorpsleeraar</i>, <i>krijgsmansdeugd</i>, <i>krijgsmanseed</i>, <i>sergeantsrang</i>, <i>sergeantsuniform</i>, <i>sergeantsvrouw</i>, <i>stadsmuur</i>, <i>stadspoort</i>, <i>stadswal</i>, <i>vollersambacht</i>, <i>vollerskuip</i>, <i>varkensoog</i>, <i>varkensvleesch</i>, <i>varkensribbetje</i>, <i>veiligheidskaart</i>, <i>vrijheidsliefde</i>, <i>zuinigheidsmaatregel</i>, <i>landschapshuis</i>, <i>landschapsvergadering</i>, <i>burgerschapsrechten</i>, <i>vriendschapsband</i> enz., dat de woorden <i>bakker</i>, <i>dorp</i>, <i>krijgsman</i>, <i>officier</i>, <i>sergeant</i>, <i>stad</i> enz., en die op <i>-heid</i> en <i>-schap</i> in de betrekking van den genitief de <i>s</i> vorderen, en dat men derhalve ook <i>bakkersschotel</i> (houten werktuig), <i>dorpsschool</i>, <i>krijgsmansstand</i>, <i>sergeantsstrepen</i>, <i>stadsschout</i>, <i>varkensstal</i>, <i>varkensziekte</i>, <i>waarheidszucht</i>, <i>landschapsschrijver</i> te spellen heeft.
+
+</p>
+<p>Dat men wel degelijk op de onderlinge verhouding der deelen heeft te letten, blijkt uit <i>landschapschilder</i>, waar <i>landschap</i> een meervoud <i>landschappen</i> vertegenwoordigt, en dus niet in den 2<sup>d</sup>en naamval van het enkelvoud voorkomt. Niemand zal dan ook op de gedachte komen om <i>landschapsschilder</i> te schrijven, dan in eene beteekenis, die niet in gebruik is en die overeenkomen zou met <i>landschapsschrijver</i>.
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb180" href="#pb180">180</a>]</span></p>
+<h4>De verbindings-<i>s</i> als teeken van het meervoud.
+</h4>
+<p id="s209">209. Moet men spaarzaam zijn met de <i>s</i> van den 2<sup>d</sup>en naamval, nog meer is zulks het geval met die van het meervoud. De dubbele <i>s</i>, en evenzoo <i>sz</i>, is moeilijk uit te spreken, en klinkt onaangenaam achter eene liquida, <i>l</i>, <i>m</i>, <i>n</i> of <i>r</i>, voorafgegaan door eene toonlooze <i>e</i>; d.i. juist achter die substantieven, die hun meervoud doorgaans met <i>s</i> vormen. De woorden op <i>-el</i>, <i>-em</i>, <i>-en</i> en <i>-er</i> behouden daarom, gelijk reeds vroeger is aangemerkt (<a href="#s189">&sect; 189</a>, <i>aanm.</i>), den enkelvoudigen vorm, ook waar de beteekenis dien van het meervoud zou vereischen; men zegt en schrijft: <i>appelmand</i>, <i>sleutelbos</i>, <i>bezembinder</i>, <i>leugenbeest</i>, <i>wagenmaker</i>, <i>letterkast</i>, <i>letterzetter</i> (niet <i>appelsmand</i> enz.), en evenzoo als het eerste lid een persoonsnaam is, b.v. <i>burgerrecht</i>, <i>burgerwapening</i>, <i>dragonderregiment</i>, <i>ridderorde</i>, <i>rooverbende</i>, <i>ruiterbende</i>, <i>ruiterzalf</i> enz. Neemt men zulks in aanmerking, dan zal men geene noodzakelijkheid zien, noch de vrijheid vinden, om achter de opgenoemde
+toonlooze lettergrepen eene <i>s</i> in te lasschen, die zou moeten dienen om het meervoud aan te duiden. Wij schrijven derhalve <i>ankersmid</i>, <i>burgerstand</i>, <i>burgersoci&euml;teit</i>, <i>cijferschrift</i>, <i>dragonderstal</i>, <i>kachelsmid</i>, <i>letterspecie</i>, <i>leugenstoffeerder</i>, <i>priesterschaar</i>, <i>priesterschap</i>, <i>ridderstand</i>, <i>ruiterstal</i>, <i>vezelstof</i>, zonder eene verbindings-<i>s</i>, die door de Analogie niet wordt ge&euml;ischt en strekken zou om eene onwelluidende uitspraak te bevorderen.
+
+</p>
+<p>Anders is het gelegen met het achtervoegsel <i>-ier</i>, dat den vollen klemtoon heeft. Het vordert de <i>s</i> van het meervoud, gelijk blijkt uit: <i>officierstafel</i>, <i>officiersvereeniging</i>, <i>kanonnierskazerne</i>, <i>pontonnierscompagnie</i> enz.; daarom zal men ook <i>kurassiersstal</i>, <i>officierssoci&euml;teit</i> enz. schrijven.
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb181" href="#pb181">181</a>]</span></p>
+<h4>De verbindings-<i>s</i> als teeken van den tweeden naamval achter bijvoeglijke woorden.
+</h4>
+<p id="s210">210. Wanneer het eerste lid een bijvoeglijk woord is, hetzij een bijvoeglijk naam- of voornaamwoord, hetzij een onbepaald
+telwoord, dan kan de <i>s</i> alleen het teeken zijn van den tweeden naamval, in welke dan ook het tweede lid staat, b.v. in <i>blootshoofds</i>.
+
+</p>
+<p>Ook hier is alleen dan onzekerheid denkbaar, wanneer het tweede lid met <i>s</i> of <i>z</i> begint. Men kan b.v. een oogenblik weifelen tusschen de spelling <i>goedschiks</i> en <i>goedsschiks</i>. Wanneer men echter bedenkt, dat de geheele uitdrukking wel is waar een zoogenaamde genitivus absolutus is, overeenkomende
+met <i>blootshoofds</i>, <i>goedsmoeds</i>, <i>gewapenderhand</i>, maar dat het gebruik reeds in sommige dergelijke uitdrukkingen, als <i>veeltijds</i>, <i>droogvoets</i>, de <i>s</i> kennelijk heeft uitgestooten, dan zal men geene afdoende reden zien om, in strijd met de Welluidendheid, een woord te bezwaren
+met eene <i>s</i>, die voor de duidelijkheid niet gevorderd wordt.
+
+</p>
+<p>211. Anders is het gelegen met woorden, waarin <i>zin</i> het tweede lid is, voorafgegaan door een bepalend woord, als <i>alleszins</i>, <i>eenigszins</i> enz., waarvan reeds boven gehandeld is. De <i>z</i> heeft daarin hare verscherping te danken aan de <i>s</i> van het eerste lid. Blijft deze weg, dan herneemt zij noodwendig haren zachten klank, en verkrijgt men <i>alle-zins</i>, <i>geen-zins</i> enz., hetgeen tegen de gebruikelijke uitspraak strijdt. De <i>s</i> is derhalve in al die woorden volstrekt onmisbaar; zie boven, <a href="#s125">&sect; 125</a>.
+
+
+
+</p>
+<h4>De verbindings-<i>s</i> als euphonische letter achter stammen van werkwoorden.
+</h4>
+<p id="s212">212. De verbindings-<i>s</i> had in de tot hiertoe behandelde gevallen, op weinige uitzonderingen na, nog altijd eene beteekenis. <span class="pagenum">[<a id="pb182" href="#pb182">182</a>]</span>Deze mist zij natuurlijk, wanneer het eerste lid de stam van een werkwoord is, gelijk b.v. in <i>leidsvrouw</i>, <i>scheidsman</i>, <i>raagshoofd</i>, waarin zij kennelijk alleen om den wille der uitspraak is ingevoegd. Bedenkt men dit, dan zal men niet in de verzoeking
+komen om in woorden, wier eerste lid de stam van een werkwoord is, en wier tweede met <i>s</i> of <i>z</i> begint, b.v. in <i>hebzucht</i>, eene <i>s</i> te schrijven, die alleen zou moeten strekken om een sisklank voor te stellen, die zonder dat reeds in het woord aanwezig
+is, en, dubbel uitgesproken, onwelluidend klinkt. Wij schrijven derhalve <i>leidst&egrave;r</i> (<i>leidstar</i>), evengoed als het afgeleide <i>leidst&#277;r</i>, zonder <i>s</i>, niettegenstaande <i>leidsman</i> en <i>leidsvrouw</i> eene <i>s</i> hebben.
+
+
+
+</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div class="div3">
+<h4>Overzicht over de regels voor de samenstelling.</h4>
+<p id="s213">213. De grondbeginselen en regels, die wij bij het schrijven van samengestelde woorden in het oog houden, komen derhalve kortelijk
+hierop neder:
+
+</p>
+<p>I. In samenstellingen, wier eerste lid een onverbuigbaar woord (<i>indeclinabile</i>, zie <a href="#s50">&sect; 50</a>, <i>aanm.</i>) is, komen geene verbindingsletters voor, zoomin ten behoeve der Welluidendheid als om eenige andere reden (<a href="#s178">&sect; 178</a>). Geen der volgende regels is derhalve daarop toepasselijk. Wij schrijven dus zonder <i>n</i>: <i>medearbeider</i>, <i>mede&euml;rfgenaam</i>, <i>medehelper</i>, <i>medehulp</i>.
+
+</p>
+<p>II. Stoffelijke bijvoeglijke naamwoorden komen niet als eerste lid in samenstellingen voor. Composita als <i>aardenwerk</i>, <i>tarwenbrood</i>, <i>roggenbrood</i>, <i>gerstenpap</i> enz., voor <i>aardewerk</i>, <i>roggebrood</i> enz., bestaan er niet (<a href="#s180">&sect; 180</a>), evenmin als <i>berkenboom</i>, <i>eikenboom</i> enz. (<a href="#s181">&sect; 181</a>).
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb183" href="#pb183">183</a>]</span></p>
+<div class="blockquote">
+<p>Het behoeft nauwelijks aangemerkt te worden, dat verbindingen van een adjectief met het eerste lid eener samenstelling, door
+het koppelteeken aangeduid, als <i>oude-mannenhuis</i> enz. (<a href="#s158">&sect; 158</a>), niet tot de eigenlijke samenstellingen te rekenen zijn, en dus buiten dezen regel vallen. Het adjectief blijft daar op
+zich zelf als adjectief bestaan; niets verhindert dus om desnoods <i>gouden-horlogemaker</i>, <i>koperen-balansenfabriek</i>, <i>zijden-kousenfabrikant</i> enz. te schrijven, ofschoon zulke verbindingen niet fraai zijn te noemen.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>III. De <i>n</i> achter de toonlooze <i>e</i> dient in samenstellingen &ograve;f 1&ordm;. tot vermijding van den hiatus; &ograve;f 2&ordm;. achter zelfstandige naamwoorden ter aanduiding van
+het meervoud; &ograve;f 3&ordm;. achter bijvoeglijke woorden ter uitdrukking van eenen naamval. De zwakke genitief wordt in samenstellingen
+niet meer gevoeld: het is dus geene afdoende reden voor het inlasschen eener <i>n</i>, dat zij den enkelvoudigen 2<sup>den</sup> naamval zou moeten uitdrukken (<a href="#s172">&sect; 172</a> en 185).
+
+</p>
+<p>IV. Samenstellingen, wier tweede lid met eenen klinker of eene <i>h</i> begint, krijgen achter eene toonlooze <i>e</i> eene <i>n</i> ter vermijding van den hiatus; b.v. <i>ganzenei</i>, <i>hondenhaar</i> (<a href="#s204">&sect; 204</a> en 205).
+
+</p>
+<p>V. De samenstellingen, wier eerste lid een zelfstandig naamwoord is, zijn vierderlei:
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>1&ordm; het eerste lid brengt noodwendig de voorstelling van een meervoud mede; b.v. in <i>heldenschaar</i>, <i>eikenlaan</i> (<a href="#s188">&sect; 188</a>);
+
+</p>
+<p>2&ordm; het eerste lid vertegenwoordigt noodwendig een enkelvoud, b.v. in <i>druivepit</i>, <i>tinnegieter</i> (<a href="#s190">&sect; 190</a>);
+
+</p>
+<p>3&ordm; het eerste lid is, <i>te gelijker tijd</i>, voor twee&euml;rlei opvatting vatbaar, kan &egrave;n als enkel- &egrave;n als meervoudig gedacht worden; b.v. in <i>kurketrekker</i>, <i>mutsebol</i> (<a href="#s191">&sect; 191</a> en 192);
+
+</p>
+<p>4&ordm; het eerste lid kan, <i>bij afwisseling</i>, nu een enkel-, dan een meervoud voorstellen; b.v. in <i>schapevleesch</i> en <i>schapenvleesch</i> (<a href="#s197">&sect; 197</a>).
+</p>
+</div><p>
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb184" href="#pb184">184</a>]</span></p>
+<div class="blockquote">
+<p>A) Met <i>n</i> achter de toonlooze <i>e</i> worden geschreven
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a</i>) al de woorden, bedoeld in n&ordm;. 1 (<a href="#s188">&sect; 188</a>);
+
+
+</p>
+<p><i>b</i>) van de woorden, bedoeld in n&ordm; 3:
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><span class="Greek" lang="el">&#945;</span>) de samenstellingen, wier eerste lid een &eacute;&eacute;n- of tweelettergrepige persoonsnaam is; alsmede de woorden op <i>-in</i> of <i>-inne</i>, <i>-es</i> of <i><span class="corr" id="xd0e24428" title="Niet in bron">-</span>esse</i>, die meerlettergrepig zijn; b.v. <i>boerendochter</i>, <i>heldendaad</i>, <i>vrouwenkleed</i>, <i>koninginnenmantel</i> (<a href="#s193">&sect; 193</a>);
+
+
+</p>
+<p><span class="Greek" lang="el">&#946;</span>) de samenstellingen, wier eerste lid een manlijke diernaam is, die geene composita met <i>s</i> vormt; b.v. <i>apengezicht</i>, <i>berenklauw</i> (<a href="#s194">&sect; 194</a>);
+
+
+</p>
+<p><span class="Greek" lang="el">&#947;</span>) botanische benamingen, wier eerste lid een diernaam is, onverschillig manlijk, vrouwelijk of onzijdig, wanneer de samenstelling
+geen lichaamsdeel aanduidt, maar op de geheele diersoort ziet; b.v. <i>duivenkervel</i>, <i>slangenkruid</i> (<a href="#s195">&sect; 195</a>).
+</p>
+</div><p>
+</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>B) Zonder <i>n</i> achter de toonlooze <i>e</i> worden geschreven
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a</i>) al de woorden, bedoeld in n&ordm; 2, tenzij de <i>n</i> door Regel IV voor de welluidendheid gevorderd wordt (<a href="#s190">&sect; 190</a>);
+
+
+</p>
+<p><i>b</i>) van de woorden, bedoeld in n&ordm; 3:
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><span class="Greek" lang="el">&#945;</span>) die, welke het dagelijksch leven en de huishouding betreffen, b.v. <i>pennemes</i>, <i>kurketang</i> (<a href="#s192">&sect; 192</a>);
+
+
+</p>
+<p><span class="Greek" lang="el">&#946;</span>) namen van boomen, wier eerste lid de naam is eener vrucht of eener bloem, b.v. <i>pereboom</i>, <i>tulpeboom</i> (<a href="#s196">&sect; 196</a>).
+</p>
+</div><p>
+</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>C) Naar gelang der omstandigheden worden afwisselend zonder of met <i>n</i> geschreven de woorden, bedoeld in n&ordm; 4 (<a href="#s197">&sect; 197</a>).
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>VI. Bij samenstellingen, wier eerste lid een bijvoeglijk woord is, komen geene twijfelachtige gevallen voor; de spraakkunst
+beslist ondubbelzinnig het al of niet aanwezig <span class="pagenum">[<a id="pb185" href="#pb185">185</a>]</span>zijn eener <i>n</i> (<a href="#s198">&sect; 198</a>&#8211;201). In woorden, wier eerste lid een werkwoord is, wordt nooit eene <i>n</i> ingelascht (<a href="#s202">&sect; 202</a> en 203).
+
+</p>
+<p>VII. De verbindings<i>-s</i> dient in samenstellingen, wier eerste lid een naamwoord is, &ograve;f als teeken van den tweeden naamval van het enkelvoud, &ograve;f als
+teeken van het meervoud (<a href="#s208">&sect; 208</a>&#8211;211). In de weinige woorden, waarin zij achter een werkwoord voorkomt, staat zij alleen om den wille der welluidendheid (<a href="#s212">&sect; 212</a>).
+
+</p>
+<p>VIII. Eene verbindings<i>-s</i> is alleen twijfelachtig in samengestelde woorden, wier tweede lid begint met eene <i>s</i>, of met eene <i>z</i>, die scherp (als <i>s</i>) wordt uitgesproken (<a href="#s207">&sect; 207</a>).
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>A) Eene twijfelachtige <i>s</i> wordt ingevoegd
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a</i>) als teeken van den 2<sup>den</sup> naamval enkelvoud:
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><span class="Greek" lang="el">&#945;</span>) in samenstellingen, wier eerste lid een substantief is, dat in niet twijfelachtige gevallen eene <i>s</i> aanneemt; b.v. in <i>dorpsschool</i>, om de analogie van <i>dorpsbestuur</i>, <i>dorpsherberg</i>, <i>dorpsleeraar</i>, <i>dorpsonderwijzer</i> (<a href="#s208">&sect; 208</a>);
+
+
+</p>
+<p><span class="Greek" lang="el">&#946;</span>) in de samenstellingen met het woord <i>zin</i>, als <i>alleszins</i>, <i>eenigszins</i> enz. (<a href="#s125">&sect; 125</a> en 211);
+</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p><i>b</i>) als teeken van het meervoud in samenstellingen, wier eerste lid een persoonsnaam is, die op <i>-ier</i> eindigt, als <i>kanonnierskazerne</i> (<a href="#s209">&sect; 209</a>).
+</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>B) Eene twijfelachtige <i>s</i> wordt niet ingevoegd in de volgende gevallen:
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a</i>) niet in samenstellingen, wier eerste lid een substantief is, dat op <i>-el</i>, <i>-em</i>, <i>-en</i> of <i>-er</i> eindigt, wanneer de <i>s</i> zou moeten dienen om het meervoud te vertegenwoordigen; b.v. niet in <i>burgerstand</i> (<a href="#s209">&sect; 209</a>);
+
+
+</p>
+<p><i>b</i>) niet in absolute genitieven, als <i>goedschiks</i>, niet <i>goedsschiks</i> (<a href="#s210">&sect; 210</a>);
+</p>
+</div><p>
+</p>
+</div><p>
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb186" href="#pb186">186</a>]</span></p>
+<div class="blockquote">
+<p></p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>c</i>) niet achter werkwoorden, b.v. <i>leidstar</i>, niet <i>leidsstar</i> (<a href="#s212">&sect; 212</a>).
+</p>
+</div><p>
+</p>
+</div><p>
+
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div3">
+<h4>De spelling der bastaardwoorden.</h4>
+<p id="s214">214. Evenals ieder beschaafd volk bezigen wij een aantal woorden, die niet in den boezem onzer eigene taal ontstaan, maar
+bij onderscheidene gelegenheden uit andere talen ontleend zijn. Die vreemde woorden vervallen vanzelve in drie klassen: 1)
+de zoodanige, die geheel Nederlandsch geworden, met het volle burgerrecht begiftigd, als het ware genaturaliseerd zijn; 2)
+de woorden, die geheel <i>vreemd</i> zijn gebleven; en 3) de woorden, die tusschen deze beide soorten in staan, d.i. de eigenlijk gezegde <i>bastaardwoorden</i>.
+
+</p>
+<p id="s215">215. De eerste klasse bestaat uit dezulke, die, meestal sedert onheuglijke tijden bij ons in gebruik, hun vreemden vorm geheel
+en al hebben afgelegd, in alle opzichten, in klemtoon zoowel als in klank, aan echte Nederlandsche woorden gelijk zijn geworden,
+en wier derivata op Nederlandsche wijze gevormd zijn. Deze schijnen geene uitheemsche bestanddeelen, geene vreemde voor- noch
+achtervoegsels te bevatten, en onderscheiden zich in niets van oorspronkelijke Nederlandsche woorden dan door hunne afkomst
+en het gemis van Nederlandsche verwanten in opklimmende linie. Tot de zoodanige behoort b.v. <i>kerk</i>, gr. <span class="Greek" lang="el">&#954;&#965;&#961;&#953;&#945;&#954;&#8057;&#957;</span>. Dit woord verschilt in vorm niet van <i>berk</i>, <i>merk</i> en <i>werk</i>, het heeft echt Nederlandsche afstammelingen: <i>kerkje</i>, <i>kerksch</i>, <i>kerkelijk</i>, <i>moederkerk</i>, <i>kerkdeur</i> enz., maar <span class="Greek" lang="el">&#954;&#8059;&#961;&#953;&#959;&#962;</span>, het grondwoord waarvan <span class="Greek" lang="el">&#954;&#965;&#961;&#953;&#945;&#954;&#8057;&#957;</span> gevormd is, ligt buiten het Nederlandsche taalgebied.
+
+</p>
+<p>Het grootste aantal der tot deze klasse behoorende woorden is eenlettergrepig, als: <i>aas</i> (gewicht), <i>ark</i>, <i>beest</i>, <i>beurs</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb187" href="#pb187">187</a>]</span><i>boei</i>, <i>bres</i>, <i>brief</i>, <i>bul</i> (open brief<span class="corr" id="xd0e24791" title="Bron: ,)">),</span> <i>dom(kerk)</i>, <i>feest</i>, <i>fijn</i>, <i>fraai</i>, <i>gom</i>, <i>graad</i>, <i>inkt</i>, <i>kaap</i>, <i>kaars</i>, <i>kaart</i>, <i>kaas</i>, <i>kalk</i>, <i>kelk</i>, <i>kers</i>, <i>keurs</i>, <i>klaar</i>, <i>klerk</i>, <i>kleur</i>, <i>kluis</i>, <i>koers</i>, <i>koets</i>, <i>koor</i>, <i>koord</i>, <i>korst</i>, <i>kous</i>, <i>krent</i>, <i>kroon</i>, <i>kroot</i>, <i>kruin</i>, <i>kruis</i>, <i>kuur</i>, <i>kwart</i>, <i>lamp</i>, <i>lans</i>, <i>leek</i>, <i>lijn</i>, <i>mijl</i>, <i>munt</i>, <i>nis</i>, <i>paar</i>, <i>paard</i>, <i>paars</i>, <i>part</i>, <i>peer</i>, <i>pen</i>, <i>pers</i>, <i>pijl</i>, <i>pijn</i>, <i>pil</i>, <i>plaats</i>, <i>plein</i>, <i>pleit</i>, <i>pluim</i>, <i>pool</i>, <i>poort</i>, <i>poos</i>, <i>pop</i>, <i>post</i>, <i>preek</i>, <i>prent</i>, <i>proef</i>, <i>prooi</i>, <i>proost</i>, <i>rest</i>, <i>saus</i>, <i>sein</i>, <i>soep</i>, <i>stool</i>, <i>straal</i>, <i>taart</i>, <i>test</i>, <i>tijm</i>, <i>toer</i>, <i>toets</i>, <i>toon</i>, <i>toorts</i>, <i>trein</i>, <i>troef</i>, <i>troon</i>, <i>vlam</i>, <i>vork</i>, <i>wijl</i> (sluier).
+
+</p>
+<p>Een groot aantal andere is tweelettergrepig met den klemtoon op de eerste syllabe, onverschillig of deze reeds in den oorspronkelijken
+vorm den klemtoon had of dien eerst in het Nederlandsch gekregen heeft. De tweede lettergreep is dan meestal geheel of nagenoeg
+toonloos, waardoor zoodanige woorden het voorkomen hebben van Nederlandsche woorden met een achtervoegsel. Hiertoe behooren:
+<i>bijbel</i>, <i>duivel</i>, <i>engel</i>, <i>fakkel</i>, <i>kamer</i>, <i>kamfer</i>, <i>kanker</i>, <i>karper</i>, <i>keizer</i>, <i>kerker</i>, <i>ketter</i>, <i>kevie</i>, <i>kluister</i>, <i>konkel</i>, <i>koppel</i>, <i>kouter</i>, <i>kussen</i>, <i>lelie</i>, <i>letter</i>, <i>menie</i>, <i>mijter</i>, <i>mode</i>, <i>monnik</i>, <i>mosterd</i>, <i>neger</i>, <i>olie</i>, <i>orde</i>, <i>orgel</i>, <i>pauze</i>, <i>peper</i>, <i>perzik</i>, <i>priester</i>, <i>regel</i>, <i>rente</i>, <i>sekse</i>, <i>sekte</i>, <i>singel</i>, <i>sintel</i>, <i>spiegel</i>, <i>suiker</i>, <i>tafel</i>, <i>tegel</i>, <i>tempel</i>, <i>tichel</i>, <i>tijger</i>, <i>toren</i>, <i>zegen(wensch)</i>, <i>zemel</i> enz.
+
+</p>
+<p>Verplaatsing van den klemtoon is geschied bij <i>deken</i> (<i>decanus</i>), <i>kansel</i>, <i>kelder</i>, <i>kemel</i>, <i>kervel</i>, <i>keten</i>, <i>keuken</i>, <i>kolder</i>, <i>schotel</i>, <i>venster</i>, <i>vijver</i>, <i>zegen</i> (vischnet), <i>zolder</i> en andere. Genoemde woorden komen in vorm overeen met de echt Nederlandsche <i>teugel</i>, <i>hamer</i>, <i>naaister</i>, <i>lomperd</i>, <i>koude</i>, <i>merrie</i>.
+
+</p>
+<p>Zeldzaam zijn de tweelettergrepige, die, gelijk <i>beschuit</i>, <i>bestel</i> en <i>vernis</i>, het voorkomen hebben van Nederlandsche woorden met praefixen, als <i>bedrog</i>, <i>verval</i>. Andere gelijken weder op andere wijzen naar echt Nederlandsche woorden: zoo hebben <i>bakelaar</i> en <i>kandelaar</i> denzelfden vorm als <i>kakelaar</i> en <i>wandelaar</i>. Weder andere hebben den schijn <span class="pagenum">[<a id="pb188" href="#pb188">188</a>]</span>van composita, als <i>aalmoes</i>, <i>altaar</i>, <i>bisschop</i>, <i>luipaard</i>, <i>meerkat</i>, <i>pelgrim</i>, die uiterlijk niet verschillen van <i>aschschop</i> enz.
+
+</p>
+<p>216. De tweede klasse bestaat uit woorden, wier uitspraak en accentuatie niet in het geringste veranderd of gewijzigd is,
+en die juist zoo als in de vreemde taal worden uitgesproken. Hiertoe behooren b.v.: <i>facto</i>, <i>jure</i>, <i>incognito</i>, <i>partim</i>, <i>passim</i>, <i>raptim</i>, <i>totaliter</i>, <i>generaliter</i>, <i>pro</i>, <i>contra</i>, <i>ergo</i>, <i>idem</i>, <i>item</i>, <i>punctum</i>, <i>anno</i>, <i>datum</i>, <i>primo</i>, <i>secundo</i>, <i>medio</i>, <i>ultimo</i>, <i>lustrum</i>, <i>grammatica</i>, <i>logica</i>, <i>physica</i>, <i>centrum</i>, <i>hypotenusa</i>, <i>praesens</i>, <i>praeteritum</i>, <i>participium</i>, <i>banco</i>, <i>bon</i>, <i>bruto</i>, <i>franco</i>, <i>netto</i>, <i>tarra</i>, <i>debet</i>, <i>credit</i>, <i>a costi</i>, <i>whist</i>, <i>spadille</i>, <i>manille</i>, <i>quadrille</i>, <i>basta</i>, <i>ponto</i>, <i>mis&egrave;re</i>, <i>budget</i>, <i>bonbon</i>, <i>bureau</i>, <i>blanc-manger</i>, <i>bougie</i>, <i>cadeau</i>, <i>chapeau</i>, <i>chenille</i>, <i>conservatoire</i>, <i>douche</i>, <i>eau de Cologne</i>, <i>joujou</i>, <i>shawl</i> of <i>ch&acirc;le</i>, <i>savoir-vivre</i>, <i>souper</i>, <i>diner</i>, <i>carte-blanche</i>, <i>vaudeville</i> enz.
+
+</p>
+<p id="s217">217. De derde klasse bestaat uit woorden, die in de uitspraak eene geringere of grootere wijziging hebben ondergaan, welke
+echter niet voldoende is om hun het uitheemsch voorkomen geheel te ontnemen. Zoodanige woorden zijn door die wijziging gerukt
+uit de taal, waartoe zij oorspronkelijk behoorden, en zijn in zekeren zin Nederlandsch geworden; doch het overblijfsel van
+de vreemde uitspraak of van den vreemden vorm verhindert, ze gelijk te stellen met echt Nederlandsche woorden en ze in de
+eerste klasse te rangschikken. Zij behooren dus eigenlijk eenigermate aan twee talen, waarom men ze niet ongepast <i>bastaardwoorden</i> kan noemen.
+
+</p>
+<p>Wanneer woorden der tweede klasse op Nederlandsche wijze worden verbogen of een Nederlandsch affix bekomen, al blijft hun
+vorm voor het overige onaangetast, dan treden zij natuurlijk in de klasse der bastaardwoorden; b.v. <i>bougies</i>, <i>bons</i>, <i>datums</i>, <i>items</i>, <i>paternosters</i>, <i>doctors</i> of <i>doctoren</i>, <i>b&ograve;nnetje</i>, <i>cadeaus</i>, <i>cadeautjes</i>, <i>itempjes</i>, <i>militairen</i>, <i>militaire macht</i> enz.
+<span class="pagenum">[<a id="pb189" href="#pb189">189</a>]</span></p>
+<p id="s218">218. De veranderingen, die de eigenlijke bastaardwoorden ondergaan hebben, bepalen zich in den regel tot het uiteinde van
+het woord. Soms wordt de vreemde uitgang geheel weggelaten, b.v. in <i>praefix</i>, lat. <i>praefixum</i>; <i>instinct</i>, lat. <i>instinctum</i>; soms wordt die uitgang slechts gewijzigd, b.v. in <i>linie</i>, lat. <i>linea</i>; <i>olie</i>, lat. <i>oleum</i>; <i>citroen</i>, fr. <i>citron</i>; <i>meloen</i>, fr. <i>melon</i>; <i>consequent</i>, nu eens lat. <i>consequens</i>, dan eens lat. <i>consequenter</i>; <i>syllogisme</i>, gr. <span class="Greek" lang="el">&#963;&#965;&#955;&#955;&#959;&#947;&#953;&#963;&#956;&#8057;&#962;</span>. Het afwerpen of wijzigen van den uitgang heeft niet zelden ook eene wijziging der voorgaande lettergreep ten gevolge: b.v.
+in <i>titel</i>, lat. <i>titulus</i>; <i>artikel</i>, lat. <i>articulus</i>; <i>vocaal</i>, lat. <i>vocalis</i>; <i>systeem</i>, gr. <span class="Greek" lang="el">&#963;&#8059;&#963;&#964;&#951;&#956;&#945;</span>; <i>republiek</i>, fr. <i>r&eacute;publique</i>; <i>sigaar</i>, sp. <i>cigarro</i>.&#8212;Somtijds echter bepaalt de geheele verandering zich tot de wijziging van de uitspraak der eindlettergreep, zonder dat zulks
+eene verandering in de spelling teweegbrengt; b.v. in <i>officier</i>, fr. <i>officier</i>.
+
+</p>
+<p>Bij woorden, uit levende talen ontleend, heeft echter niet zelden ook eene wijziging in het lichaam van het woord plaats;
+b.v. in <i>grenadier</i> en <i>genie</i>, waarin niet slechts de uitgangen <i>ier</i> en <i>ie</i> anders klinken dan in fr. <i>grenadier</i> en <i>g&eacute;nie</i>, maar ook de <i>g</i> van <i>gre</i> en de <i>e</i> van <i>ge</i>; <i>vermicelli</i> wordt bij ons doorgaans uitgesproken als <i>vermiselli</i>, zelden als in het Italiaansch: <i>vermitsjelli</i>.
+
+</p>
+<p id="s219">219. Dergelijke wijzigingen zijn echter verre van toereikend om in alle gevallen aan een vreemd woord het voorkomen van een
+echt Nederlandsch te geven. Niet zelden blijft er desniettegenstaande een vreemde klank in over, b.v. in <i>genie</i>, <i>logement</i>, <i>sergeant</i> enz.; zoo ook in <i>artikel</i>, <i>titel</i>, <i>citer</i>, die, om geheel Nederlandsch te kunnen heeten, in <i>artijkel</i>, <i>tijtel</i> en <i>sijter</i> hadden behooren te veranderen, gelijk onder andere met <i>bijbel</i>, <i>mijter</i>, <i>tijger</i> heeft plaats gehad. Zelfs het zoo gebruikelijke <i>cijfer</i> kan niet als volkomen Nederlandsch beschouwd worden, vermits de <i>f</i> van het lat. <i>cifra</i> niet in <i>v</i> is overgegaan, en de uitgang <i>-fer</i> wel achter korte, als b.v. <i>blaffer</i>, <i>keffer</i>, <i>koffer</i>, <i>duffer</i>, maar <span class="pagenum">[<a id="pb190" href="#pb190">190</a>]</span>nooit achter lange klinkers of tweeklanken voorkomt. In dit geval toch treft men alleen <i>-ver</i> aan: b.v. in <i>braver</i>, <i>gever</i>, <i>liever</i>, <i>grover</i>, <i>zuiver</i>, <i>ijver</i>, <i>stijver</i> enz. In de meeste gevallen blijft de accentuatie van het bastaardwoord zijn vreemden oorsprong verraden. Hoogst zelden toch
+treedt de klemtoon in meerlettergrepige woorden op de eerste syllabe over, waardoor zij, gelijk <i>aalmoes</i>, <i>altaar</i>, <i>kandelaar</i>, <i>olifant</i>, het voorkomen van Nederlandsche composita, of, gelijk <i>ketel</i>, <i>schotel</i>, <i>venster</i>, van Nederlandsche derivata verkrijgen. Blijft de klemtoon op de tweede of derde lettergreep rusten, als b.v. in <i>probl&eacute;&eacute;m</i>, <i>publi&eacute;k</i>, <i>ork&aacute;&aacute;n</i>, <i>di&aacute;ken</i>, <i>ep&igrave;stel</i>, <i>convoc&aacute;tie</i>, <i>exec&uacute;tie</i>, dan worden zij terstond als vreemde woorden herkend, te meer daar de klemtoon in meerlettergrepige bastaardwoorden zelden
+die van echt Nederlandsche in kracht evenaart; vergelijk b.v. <i>evangelie</i>, <i>publicatie</i>, met <i>overmoedig</i>, <i>onderdanig</i>. Ten gevolge van een en ander onderkent men oogenblikkelijk <i>diameter</i>, <i>circulatie</i>, <i>evangelist</i> enz. als vreemde woorden.
+
+</p>
+<p id="s220">220. Ook nog op eene andere wijze openbaart zich niet zelden de vreemde herkomst en natuur der bastaardwoorden, namelijk uit
+de onmogelijkheid om op Nederlandsche wijze derivata te vormen. Wanneer men het deminutief-suffix uitzondert, dat zelfs achter
+woorden der tweede klasse kan treden, b.v. in <i>bureautje</i>, <i>assessortje</i>, dan is men doorgaans genoodzaakt van de zoogenaamde bastaardachtervoegsels gebruik te maken. <i>Tiran</i> of <i>tyran</i> b.v. levert niet op: <i>tyransch</i>, <i>tyrannelijk</i>, <i>tyranschap</i>, noch het werkwoord <i>tyrannen</i>, maar <i>tyranniek</i>, <i>tyrannij</i>, <i>tyranniseeren</i>; <i>souverein</i> niet <i>souvereinschap</i>, maar <i>souvereiniteit</i>. Dikwijls komt daarbij de oudere, minder sterk gewijzigde vorm weder te voorschijn; b.v. in <i>apostolisch</i> of <i>apostoliek</i> van <i>apostel</i>; <i>diaconie</i>, <i>diaconaal</i> van <i>diaken</i>; of liever, <i>apostoliek</i>, <i>diaconie</i>, <i>diaconaal</i> zijn niet afgeleid van <i>apostel</i> en <i>diaken</i>, maar zijn de&#8212;onafhankelijk van <i>apostel</i> en diaken&#8212;overgenomen vreemde woorden <i>apostolicus</i>, <i>diaconia</i>, <i>diaconalis</i>; gelijk <i>systematisch</i> en <i>syntactisch</i> niet <span class="pagenum">[<a id="pb191" href="#pb191">191</a>]</span>in den boezem onzer taal gevormd zijn van <i>systeem</i> en <i>syntaxe</i>, maar van de adjectieven <i>systematicus, syntacticus</i>. Hetzelfde heeft plaats bij <i>titulair</i>, <i>commissaris</i>, <i>commissionnair</i>, die niet van <i>titel</i> en <i>commissie</i> zijn gevormd.
+
+</p>
+<p>Zelfs woorden, die men anders tot de eerste klasse zou brengen, blijven op deze wijze van hunne vreemde herkomst getuigen;
+b.v. <i>abt</i>, doordien het niet <i>abdesse</i>, maar <i>abdis</i>, lat. <i>abbatissa</i>, geeft; <i>fout</i> door <i>foutief</i>; <i>klant</i> door <i>klandizie</i>; <i>cirkel</i> door <i>circulatie</i> en <i>circulaire</i>; cel door <i>cellulair</i>; <i>cent</i> zelfs door <i>centesimaal</i>, terwijl het niet &eacute;&eacute;n Nederlandsch derivaat heeft.
+
+</p>
+<p id="s221">221. De spelling der woorden, die stellig tot de eerste klasse behooren, levert weinig zwarigheden op. Die woorden worden
+beschouwd als genaturaliseerd, als geheel <i>verdietscht</i> en met het volle burgerrecht begiftigd. Zij worden daarom nagenoeg algemeen als oorspronkelijke Nederlandsche woorden geschreven.
+Niemand spelt thans meer <i>caars</i>, <i>caart</i>, <i>cleur</i>, <i>clooster</i>, <i>coster</i>, <i>coucen</i>, <i>cruis</i>, <i>groupe</i>, <i>persic</i>, <i>punct</i>, <i>train</i>, <i>troupe</i>, enz. De Redactie meent overeenkomstig dit gebruik als beginsel te moeten aannemen, <i>dat de Nederlandsche spelling in al die woorden behoort gevolgd te worden, ook in die, waaromtrent de gevoelens min of meer
+verdeeld zijn</i>. Zij schrijft derhalve <i>sieren</i> en <i>singel</i> met eene <i>s</i>, en <i>troon</i> zonder <i>h</i>, ofschoon sommigen nog aan <i>cieren</i>, <i>cieraad</i>, <i>cingel</i> en <i>throon</i> de voorkeur geven. Deze woorden toch worden geheel als Nederlandsche behandeld en verbogen, treden met echt Nederlandsche
+in compositie en vormen derivata op Nederlandsche wijze: <i>opsieren</i>, <i>versieren</i>, <i>sierplant</i>, <i>sieraden</i>, <i>sieradi&euml;n</i> (gelijk <i>kleinoodi&euml;n</i>, dat echt Nederlandsch is); <i>omsingelen</i>; <i>onttronen</i>, <i>hemeltroon</i>, <i>troonopvolger</i>, enz.
+
+</p>
+<p id="s222">222. De woorden <i>cedel</i> (blijkens den ouderen vorm <i>cedul</i> het Fransche <i>c&eacute;dule</i>, en niet naar het lat. <i>schedula</i> gevormd), <i>ceder</i>, lat. <i>cedrus</i>, en <i>cijns</i>, lat. <i>census</i>, geven bedenking, of zij al of niet tot de eerste klasse moeten gebracht worden. Zij zijn volkomen Nederlandsch van klank
+<span class="pagenum">[<a id="pb192" href="#pb192">192</a>]</span>en hebben geene vreemd klinkende derivaten. <i>Cedel</i> wordt zelfs saamgetrokken tot <i>ce&ecirc;l</i>, en helpt <i>gedenkcedel</i>, <i>huurce&ecirc;l</i>, <i>ce&ecirc;lmaker</i> enz. vormen; <i>ceder</i> komt voor in <i>cederachtig</i>, <i>cederboom</i>, <i>cederhout</i>, <i>cijns</i> in <i>cijnsbaar</i>, <i>cijnsplichtig</i>; alleen de <i>c</i> verraadt de vreemde herkomst. Volgens de Analogie behooren die woorden derhalve tot de eerste klasse en zou de <i>c</i> door de <i>s</i> moeten worden vervangen. Hier staat echter tegenover, dat zij steeds zonder uitzondering met <i>c</i> geschreven en daarom ook alleen onder dien vorm bekend zijn; dat zelfs het zoo gewone <i>ce&ecirc;l</i> altijd zijne <i>c</i> behouden heeft; dat de <i>cederboomen</i> en het <i>cederhout</i> te weinig populair zijn om onder de veranderde vormen <i>seder</i>, <i>sederen</i>, <i>sederhout</i> terstond herkend te worden; en dat <i>cijns</i> weinig meer wordt gebruikt, maar een historisch woord is geworden, dat dus een vasten vorm heeft aangenomen. Wanneer wij
+dat alles bedenken, achten wij het niet raadzaam in strijd met het heerschende gebruik eene spelling te veranderen, waaromtrent
+nooit verschil van gevoelen heeft bestaan, om eene andere aan te nemen, die door velen niet terstond begrepen zou worden.
+Wij beschouwen daarom de genoemde woorden als bastaardwoorden, die door hunne spelling van hun vreemden oorsprong getuigenis
+geven, en blijven schrijven: <i>cedel</i> (<i>ce&ecirc;l</i>), <i>ceder</i>, <i>cijns</i>.
+
+</p>
+<p id="s223">223. De spelling van de woorden der tweede klasse levert in het geheel geene bedenkingen op. Het ligt in den aard der zaak,
+<i>dat vreemde woorden, die in de uitspraak geenerlei wijziging hebben ondergaan, hunne oorspronkelijke spelling, de zichtbare
+voorstelling hunner uitspraak, onveranderd behooren te behouden</i>.
+
+</p>
+<p id="s224">224. Veel grooter zijn de bezwaren, verbonden aan het bepalen van de spelling der woorden, die de derde klasse uitmaken. Daaromtrent
+toch zijn de gevoelens zoo verdeeld, dat men bezwaarlijk volkomene overeenstemming tusschen twee schrijvers ontdekken zal.
+Wanneer men echter niet in bijzonderheden treedt, dan kan men in het zoozeer verschillend gebruik twee hoofdrichtingen onderscheiden,
+die, van <span class="pagenum">[<a id="pb193" href="#pb193">193</a>]</span>twee tegenovergestelde uitersten uitgaande, nagenoeg lijnrecht tegen elkander inloopen. Men kan ze gevoeglijk de <i>oudere</i> en de <i>nieuwere richting</i> noemen.
+
+</p>
+<p id="s225">225. De oudere dagteekent van 1804, en heeft zich tot beginsel gesteld, dat de bastaardwoorden over het algemeen hunne oorspronkelijke
+spelling behooren te behouden. Zij wil alleen de uitgangen overeenkomstig het Nederlandsche spraakgebruik gewijzigd hebben,
+en maakt geene uitzonderingen dan alleen ten opzichte van die woorden, welke, onder alle standen der maatschappij in gebruik,
+door allen op Nederlandsche wijze geschreven worden. Deze richting laat derhalve verschillende vreemde schrijfwijzen te midden
+van de inheemsche bestaan, onderstelt in den lezer de kennis der vreemde spelling en uitspraak, en duldt vele uitzonderingen;
+doch deze zijn geene noodwendige uitvloeisels van het aangenomen beginsel, maar worden alle door buitenliggende omstandigheden
+veroorzaakt.
+
+</p>
+<p id="s226">226. De nieuwere richting, nagenoeg veertig jaren jonger, heeft zich ten doel gesteld de spelling der vreemde woonden zoodanig
+in te richten, dat de Nederlander de kennis der vreemde taal voor de juiste uitspraak ontberen kan. Zij gaat kennelijk uit
+van de onderstelling, dat men alleen dan recht heeft een vreemd woord te bezigen, wanneer het geschikt is om z&oacute;&oacute; geschreven
+te worden, dat de lezende Nederlander, toegerust met de kennis van de spelling en uitspraak zijner eigene taal, aan de doode
+letter de levende uitspraak kan teruggeven en zich de beteekenis herinneren.
+
+</p>
+<p>Ook deze richting heeft hare uitzonderingen, vermits wij een aantal vreemde woorden bezigen, wier klank niet kan worden afgebeeld,
+indien men onze letters uitsluitend op Nederlandsche wijze wil uitspreken, terwijl een aantal andere in Nederlandsch gewaad
+gestoken volstrekt onherkenbaar zouden zijn. Deze uitzonderingen vloeien uit het aangenomen beginsel zelf voort, hetwelk dus
+niet vol te houden is; daarentegen worden de uitzonderingen op de oudere richting regelmatige toepassingen van het hier aangenomen
+beginsel.
+<span class="pagenum">[<a id="pb194" href="#pb194">194</a>]</span></p>
+<p>227. Beide richtingen hebben hare voor- en nadeelen, die de Redactie, genoodzaakt eene keus te doen, onderling heeft te vergelijken
+en aan de algemeene spellingbeginselen, in de Eerste Afdeeling ontvouwd, te toetsen.
+
+</p>
+<p id="s228">228. De oudere richting beveelt zich door de volgende voordeelen aan:
+
+</p>
+<p>1) De spelling der vreemde woorden en bastaardwoorden behoeft niet gezocht en eerst door nieuwe, afzonderlijke regels bepaald
+te worden. Zij is <span class="letterspaced">gegeven</span>: wat het hoofddeel der woorden aangaat, door de <span class="letterspaced">vreemde</span> spelling; wat de uitgangen betreft, door de gewone <span class="letterspaced">Nederlandsche</span> spelregels.
+
+</p>
+<p>2) De spelling stelt uit haren aard de ware uitspraak getrouw voor. Men kent deze &ograve;f onmiddellijk door het beoefenen der vreemde
+taal, waaruit het woord ontleend is, &ograve;f bij overlevering van anderen die haar kennen. De vreemde taal en de vreemde spelling
+zijn en blijven dus altijd de kenbronnen der uitspraak. De vreemde spelling stelt natuurlijk steeds de juiste uitspraak voor,
+hetgeen de Nederlandsche in vele gevallen slechts zeer gebrekkig kan doen; de ware uitspraak van <i>sherry</i>, <i>chocolade</i>, <i>machine</i>, <i>genie</i>, <i>ingenieur</i>, <i>sergeant</i>, <i>patrouilleeren</i>, <i>compagnon</i>, wordt slechts onjuist en eenigszins plomp door <i>sjerrie</i>, <i>sjokolade</i>, <i>masjine</i>, <i>zjenie</i>, <i>inzjenieur</i>, <i>serzjant</i>, <i>patroeljeeren</i>, <i>kompanjon</i> of <i>kompanion</i> afgebeeld. Zelfs onze <i>oe</i> schijnt te lang en te zwaar voor de Fransche <i>ou</i>, in <i>gouverneur</i> en <i>souverein</i>.
+
+</p>
+<p>3) De oorspronkelijke spelling blijft wijzen op de etymologie der woorden. Zij verscheurt den band niet, die het woord verbindt
+met zijne verwanten in de oorspronkelijke taal, waarin het is ontstaan en zijne beteekenis heeft gekregen, en waarin het eigenlijk
+leeft. Zij behoudt dus al de voordeelen, die eene verwijzing op de etymologie kan opleveren voor allen, die de vreemde taal
+verstaan; en dezen maken de meerderheid uit dergenen, die zich het meest van vreemde woorden en bastaardwoorden bedienen.
+
+</p>
+<p>4) Die richting brengt uit zich zelve geene uitzonderingen <span class="pagenum">[<a id="pb195" href="#pb195">195</a>]</span>mede; de bestaande zijn gevolgen van het Gebruik, van oorzaken buiten het stelsel zelf gelegen. Zij kan dus met het volste
+recht gezegd worden van een beginsel uit te gaan, dat, op zich zelf genomen, consequent zou kunnen toegepast worden.
+
+</p>
+<p id="s229">229. De voordeelen aan de nieuwere richting, aan het spellen op meer Nederlandsche wijze, verbonden, zijn de volgende:
+
+</p>
+<p>1) Daardoor wordt het uitspreken en spellen van een aantal woorden voor den minkundige, die de vreemde taal niet kent, gemakkelijk
+gemaakt. Althans de meeste woorden uit de doode talen, uit het Grieksch en Latijn, ontleend, kunnen door de Nederlandsche
+spelling z&oacute;&oacute; worden voorgesteld, als de Nederlander gewoon is ze uit te spreken.
+
+</p>
+<p>2) Daardoor wordt in vele gevallen het contrast opgeheven tusschen de Nederlandsche en de vreemde spelling, die niet zelden
+in hetzelfde woord vereenigd aangetroffen worden: een contrast, dat op zich zelf geen nut heeft, en dus tegen den goeden smaak
+schijnt aan te druischen, dewijl het de eenheid en regelmatigheid verbreekt.
+
+</p>
+<p>3) Wanneer vreemde woorden op Nederlandsche wijze worden geschreven, bekomen zij een meer Nederlandsch voorkomen en worden
+eenigermate in de taal ingelijfd.
+
+</p>
+<p>4) De uitzonderingen op de toepassing van het beginsel der oudere richting vallen dan in den regel, houden op uitzonderingen
+te zijn. Daardoor is de nieuwere richting ontslagen van de moeilijke taak om naar de redenen te zoeken welke die uitzonderingen
+wettigen, en den regel te bepalen waarvan zij afhangen.
+
+</p>
+<p id="s230">230. Wanneer de Redactie de voordeelen der beide richtingen vergelijkt en aan de beginselen eener gezonde orthographie toetst,
+dan kan zij niet aarzelen aan de oudere de voorkeur te geven; vooral wanneer zij bedenkt, dat alles, wat voor deze richting
+pleit, een bezwaar tegen de andere uitmaakt. De <i>oudere</i> toch is in overeenstemming met de beide groote spellingbeginselen, die in onze taal meer dan <span class="pagenum">[<a id="pb196" href="#pb196">196</a>]</span>in eenige andere worden gehuldigd en op prijs gesteld: <i>juiste voorstelling der uitspraak</i> en <i>verwijzing op de etymologie en de verwante woorden</i>. De nieuwere verloochent het laatste als het ware uit principe, en is niet in staat aan het eerste te voldoen. Daar een aantal
+klanken in de vreemde woorden, uit levende talen genomen, niet dan plomp en onvolkomen op Nederlandsche wijze kunnen voorgesteld
+worden, is het nieuwere stelsel van nature en reeds <i>a priori</i> gebrekkig, brengt het een aantal gebreken met zich, die het in vele gevallen buiten staat stellen het beoogde doel te bereiken.
+Daar de spelling op Nederlandsche wijze uit haren aard de verwijzing op de etymologie verwaarloost, versmaadt zij roekeloos
+een krachtig hulpmiddel ter bevordering der duidelijkheid; terwijl zij omgekeerd den minkundige bij het eene of andere bastaardwoord
+niet zelden geheel ten onrechte aan eene verwantschap met Nederlandsche woorden doet denken, waardoor het rechte verstand
+van het woord voor hem belemmerd wordt. Het woord <i>compascuum</i> b.v. is zeker voor den onkundige onverstaanbaar; de latinist echter begrijpt het terstond; doch deze zal zich wel eenige
+oogenblikken moeten bezinnen, wanneer hij <i>kompasku&uuml;m</i> geschreven vindt. De onkundige begrijpt het woord onder deze spelling evenmin, maar maakt zich nu een geheel verkeerd, duister
+begrip, dewijl hij natuurlijk aan iets denkt, dat op een <i>kompas</i> betrekking heeft. Zal dit vooroordeel hem niet in den weg staan, als hij uit het verband van den zin de beteekenis van het
+hem onbekende vreemde woord tracht op te maken? Zal het hem bij <i>diftong</i>, <i>vokaal</i>, <i>instinkt</i>, <i>dialekt</i>, <i>longroem</i> (eng. <i>longroom</i>) enz. beter gaan?
+
+</p>
+<p>De nieuwere richting berooft zich zelve ook van het voordeel, om gelijkluidende of schijnbaar gelijkluidende woorden door
+de spelling te onderscheiden, b.v. <i>korporaal</i> en <i>corporaal</i> (altaardoek), <i>dokter</i> en <i>doctor</i>, <i>kan&ograve;n</i> en <i>c&aacute;non</i>, enz.
+
+</p>
+<p>231. De oudere richting vindt hare spelling zoogoed als gegeven: de nieuwere moet de hare nog vaststellen en kan <span class="pagenum">[<a id="pb197" href="#pb197">197</a>]</span>daarbij dikwijls niet anders dan willekeurig te werk gaan. De schrijvers, die der laatste toegedaan zijn, handelen dan ook
+geenszins eenparig; men vindt geschreven: <i>kompanjon</i>, <i>kompagnon</i> en <i>kompanion</i>; <i>konzekwent</i>, <i>konsekwent</i> en <i>konsequent</i>; <i>kurzief</i> en <i>kursief</i>, enz. Hoe moet het zijn? Wie en wat zal hier beslissen? Van de oplossing van deze en dergelijke vragen is de oudere richting
+ontslagen; zij weet, dat het Fransch en Latijn de schrijfwijzen: <i>compagnon</i>, <i>consequent</i>, <i>consonant</i>, <i>cursief</i> enz. vorderen.
+
+</p>
+<p>232. De voordeelen der nieuwere richting zijn meer denkbeeldig dan wezenlijk. Het eerstgenoemde punt blijkt, bij eene nadere
+beschouwing, veeleer op last dan op gemak uit te loopen. Zij, ten wier behoeve de meer Nederlandsche spelling zou moeten strekken,
+worden er niet door gebaat; voor de anderen, die er geene behoefte aan hebben, is zij een groot bezwaar. Kon en wilde men
+alle vreemde woorden volgens de gewone regels der Nederlandsche spelling behandelen, dan zou zulks zeker in zooverre verkieslijk
+zijn, dat de kennis der vreemde talen kon ontbeerd worden. Wij hebben echter boven gezien, dat er een aantal gevallen bestaan,
+waarin de uitspraak niet door Nederlandsche letters kan voorgesteld worden. Doch, wat meer zegt, zelfs de sterkste voorstanders
+der nieuwere richting zijn niet gezind de Nederlandsche spelregels geheel en al toe te passen, zelfs niet in vele gevallen,
+waarin dit zeer goed mogelijk zou zijn. En te recht, want vele woorden zouden dan een al te vreemd en zonderling voorkomen
+krijgen. Niemand heeft nog willen schrijven: <i>tema</i>, <i>tee</i>, <i>teorie</i>, <i>ekzamineeren</i>, <i>eksekuutsie</i>, <i>suksessie</i>, <i>okkazie</i>, <i>publiseeren</i>, <i>publikaatsie</i>, <i>konsi&euml;nsie</i>, <i>inkwizietsie</i>, <i>sistema</i>, <i>higrometer</i>, <i>sienisch</i> (voor <i>cynisch</i>), <i>scheptisch</i> (voor <i>sceptisch</i>), <i>tietel</i>, <i>artiekel</i>, <i>viziete</i>, <i>sieter</i> (voor <i>citer</i>), <i>kado</i>, <i>buro</i>, <i>odekolonje</i>, <i>soepjee</i> (voor <i>souspied</i>) enz., ofschoon die schrijfwijzen door onze spelregels zouden gevorderd worden en de vreemde uitspraak vrij goed vertegenwoordigen.
+De geheele vervorming, die men verlangt, komt hoofdzakelijk hierop neder, dat men de <span class="pagenum">[<a id="pb198" href="#pb198">198</a>]</span><i>ph</i> door <i>f</i>; de <i>c</i>, als zij den keelklank heeft, door <i>k</i>; en de <i>s</i>, wanneer zij zacht luidt, door <i>z</i> wil vervangen hebben; b.v. in <i>filozoof</i>, <i>fyzika</i>, <i>konzonant</i> enz. Over de vervanging van <i>qu</i> en de Fransche <i>ou</i> door <i>kw</i> en <i>oe</i> blijken de gevoelens verdeeld te zijn; en slechts zeer enkelen schrijven <i>-nion</i> en <i>-nie</i> in de plaats van <i>-gnon</i> en <i>-gnie</i>. Daarentegen wil men over het algemeen de <i>th</i> en <i>y</i> in Grieksche woorden; de <i>x</i>; de enkele <i>i</i>, ook ter voorstelling van den <i>i</i>-klank in lettergrepen met den vollen klemtoon; en de <i>c</i> ter aanduiding van den sisklank behouden hebben, op grond, dat genoemde letters evengoed als de <i>t</i>, <i>i</i>, <i>ks</i> en <i>s</i> tot het Nederlandsche alphabet behooren. Die gewenschte vervorming blijft dus in elk geval zeer beperkt, laat in een aantal
+woorden den vreemden vorm bestaan, en handelt bovendien inconsequent. De <i>th</i> is immers evenzeer vreemd als de <i>ph</i>. Men zegge toch niet: &raquo;de <i>th</i> is eene Nederlandsche letter, gelijk blijkt uit <i>thans</i> en <i>althans</i>, terwijl de <i>ph</i> in geen enkel Nederlandsch woord voorkomt&#8221;. Men bedriegt zich dan ten opzichte der eerstgenoemde. In de geheel exceptioneele
+woorden <i>thans</i> en <i>althans</i>, uit <i>te hande</i> en <i>al te hande</i>, heeft men de gewone <i>t</i> van <i>te</i> en de stom geworden <i>h</i> van <i>hand</i>, terwijl de <i>th</i> in <i>theorie</i> en de <i>ph</i> in <i>physica</i> beide vertegenwoordigers zijn van de enkelvoudige Grieksche letters <span class="Greek" lang="el">&#952;</span> en <span class="Greek" lang="el">&#966;</span>. Beide staan dus op &eacute;&eacute;ne lijn; de <i>th</i> is niet meer Nederlandsch dan de <i>ph</i>.&#8212;Indien de <i>c</i> werkelijk evenzeer Nederlandsch is als de <i>k</i> en <i>s</i>, dan bestaat er ook geene reden om haar te weren uit woorden als <i>consonant</i> en <i>logica</i>, waar zij als <i>k</i> luidt. Stelt men het omgekeerde, beschouwt men haar als vreemd, dan moet zij ook als sisklank verworpen worden uit <i>koncert</i> en <i>citroen</i>; en wil men haar slechts &eacute;&eacute;nen klank, dien van <i>s</i>, toestaan, dan zou men ook <i>akcent</i>, <i>akces</i>, <i>akcident</i>, <i>sukces</i> moeten schrijven, wat te recht niemand verlangt.
+
+</p>
+<p>Bij die gedeeltelijke vervorming blijft steeds eenige kennis van vreemde talen noodzakelijk. De minkundige zal altijd moeten
+weten, dat <i>artikel</i>, <i>titel</i>, <i>visite</i> en <i>machine</i> uit <span class="pagenum">[<a id="pb199" href="#pb199">199</a>]</span>den vreemde zijn overgenomen; dat in het Grieksch <i>thermometer</i> met <span class="Greek" lang="el">&#952;</span>, <i>hypotenusa</i> met <span class="Greek" lang="el">&#964;</span>, <i>synode</i> met <span class="Greek" lang="el">&#965;</span> en <i>citer</i> met <span class="Greek" lang="el">&#953;</span> geschreven wordt, wil hij geen gevaar loopen <i>artiekel</i>, <i>tietel</i>, <i>viziete</i>, <i>masjiene</i>, <i>termometer</i>, <i>hipothenuza</i>, <i>sinode</i>, <i>sieter</i> te spellen.
+
+</p>
+<p id="s233">233. Uit het aangevoerde blijkt duidelijk genoeg, dat het der nieuwere richting aan een consequent toepasbaar beginsel ontbreekt,
+en dat de onkundige er volstrekt niet door geholpen wordt. Doch, wat erger is, zij noodzaakt de Nederlandsche grammatica een
+aantal ingewikkelde spelregels te ontwerpen, die het verschillend gebruik van de Nederlandsche letters <i>c</i> en <i>s</i>, <i>i</i>, <i>ie</i> en <i>y</i>, <i>th</i> en <i>t</i>, <i>qu</i> en <i>kw</i> bepalen. Deze zou rekenschap moeten geven, waarom zij nu eens <i>c</i>, dan <i>s</i>; nu <i>i</i>, dan <i>ie</i> of <i>y</i>; nu <i>th</i> of <i>qu</i>, dan <i>t</i> of <i>kw</i> wilde geschreven hebben. Die regels zouden dan ten laatste toch wijzen op het verschil in den oorsprong der woorden, op het
+onderscheid tusschen in- en uitheemsch, en alle zouden eenige kennis der vreemde talen onderstellen. De spelling <i>ka<span class="rm">t</span>egorie</i>, <i>e<span class="rm">th</span>ika</i>, <i>f<span class="rm">i</span>lozofie</i> en <i>f<span class="rm">y</span>zika</i> vereischt evenzeer bekendheid met het Grieksche taaleigen, of het zoeken in een woordenboek, als die van <i>ca<span class="rm">t</span>egorie</i>, <i>e<span class="rm">th</span>ica</i>, <i>ph<span class="rm">i</span>losophie</i> en <i>ph<span class="rm">y</span>sica</i>.
+
+</p>
+<p>Het schijnbare gemak blijkt dus inderdaad een last te zijn. De minkundigen, die zich bijna niet bedienen van vreemde woorden,
+welker spelling niet geheel inheemsch is geworden, zijn er niet mede gebaat; terwijl zij, die het meest van vreemde woorden
+gebruik maken en veelal de oorspronkelijke spelling kennen, nu noodeloos bezwaard worden met het aanleeren van regels ter
+bepaling, hoe en in welke gevallen de vreemde spelling moet gewijzigd worden.
+
+</p>
+<p id="s234">234. Het tweede der bovengenoemde voordeelen verplaatst ons op het gebied der Aesthetica. Aan hare eischen zou inderdaad meer
+voldaan worden, indien het contrast tusschen de inheemsche en de verschillende vreemde spellingen kon worden opgeheven, omdat
+die tegenstellingen volstrekt geen <span class="pagenum">[<a id="pb200" href="#pb200">200</a>]</span>nut hebben, niet dienen om de verschillende schrijfwijzen wederzijds op te helderen of fraaier te doen uitkomen. Daar echter
+de <span class="corr" id="xd0e26874" title="Bron: vreeemde">vreemde</span> spelling niet kan worden geweerd uit al die woorden, waarin vreemde klanken voorkomen, welke niet door het Nederlandsche
+letterschrift kunnen vertegenwoordigd worden, is het middel niet toereikend om de kwaal te genezen; w&egrave;l beschouwd, verergert
+het haar veeleer. Immers nu ontstaat tusschen de in- en uitheemsche spelling eene derde, eene bastaardspelling, b.v. in <i>koncert</i>, <i>koncentrisch</i>, <i>konzequent</i>. Doch, wat meer zegt, er wordt zoodoende een nieuw contrast geschapen tusschen de natuur en den vorm van het woord, dat zeker
+niet schoon is, en juist aan diegenen den grootsten aanstoot geeft, die zich het meest van vreemde woorden bedienen. Over
+den smaak valt wel is waar weinig te twisten, maar de Aesthetica leert toch grondstellingen, die door allen gereedelijk aangenomen
+worden. Het is boven allen twijfel verheven, dat <span class="letterspaced">waarheid</span>, d.i. hier overeenstemming tusschen uiterlijk en innerlijk, eene noodwendige voorwaarde voor het schoone is. Eene kerk in
+den vorm van een woonhuis, en een woonhuis in den vorm eener kerk, k&ugrave;nnen niet schoon zijn. Alleen wansmaak kon behagen scheppen
+in melkkannen, die apen, of in palmboomen, die zwanen of pauwen voorstelden; en een reukfleschje in den vorm van een beeldje,
+al is dit ook nog zoo fraai gevormd, is leelijk in het oog van ieder, die slechts een weinig over het wezen der schoonheid
+heeft nagedacht. Evenzeer strijdig met den goeden smaak is het spellen op Nederlandsche wijze van woorden, die door hun klank
+en vorm beide protesteeren tegen het kleed, dat men hun heeft aangetrokken en dat hun niet past, omdat het niet voor hen gemaakt
+is. Er ligt, w&egrave;l beschouwd, iets plomps in de spelling <i>koncert</i> of <i>konsert</i>, <i>filozoof</i>, <i>fyzikus</i>, <i>konsequent</i> of <i>konzekwent</i>, <i>ekwipaadje</i>, <i>kwantiteit</i>, enz., hetwelk den beschaafde en geletterde ergert, zoolang zijn oog niet aan het zien van zulke smakelooze schrijfwijzen
+gewend is. Dit is dan ook wel eene der voornaamste redenen, waarom dit <span class="pagenum">[<a id="pb201" href="#pb201">201</a>]</span>stelsel nooit meer dan enkele voorstanders gevonden heeft.
+
+</p>
+<p>235. Ook het derde der gewaande voordeelen komt bij eenig nadenken op zeer weinig uit. Welk nut kan er gelegen zijn in het
+geven van een meer Nederlandsch voorkomen aan een vreemd woord, hetwelk zijne afkomst blijft verraden? Wanneer klank en samenstelling
+uitheemsch zijn, kan de spelling daaraan niets veranderen. De Latijnsche praefixen <i>prae-</i> en <i>con-</i> of <i>com-</i> worden geene Nederlandsche voorvoegsels, wanneer men <i>prepozitie</i>, <i>preseptor</i>, <i>konditie</i>, <i>kompozitie</i> met <i>e</i> en <i>k</i> schrijft. <i>Apoteoze</i>, <i>analieze</i>, <i>fizionomie</i>, <i>mizantroop</i>, <i>zofema</i>, <i>ekwipaadje</i>, <i>epolet</i>, <i>cad&oacute;</i>, <i>plat&oacute;</i> enz., zijn bedorven en nauwlijks verstaanbaar Grieksch en Fransch, maar geen grein meer Nederlandsch dan <i>apotheose</i>, <i>analyse</i>, <i>physionomie</i>, <i>misanthroop</i>, <i>sophema</i>, <i>equipage</i>, <i>epaulet</i>, <i>cadeau</i>, <i>plateau</i> enz.
+
+</p>
+<p>De eenige beteekenis, die men aan die inheemsche inkleeding hechten kan, bestaat hierin, dat zij een blijk is, dat het woord
+veel door Nederlanders wordt gebruikt. Doch welk nut is in dat vertoon gelegen? Zal de schrijver er door willen te kennen
+geven, dat hij zich gerechtigd acht het woord te bezigen? Wil hij daarmede den lezer het paspoort laten zien, opdat deze den
+bastaard ongehinderd late voorbijgaan? Aangenomen, dat dit eenig practisch nut had, wie zal dan nog bepalen, of een woord
+lang en algemeen genoeg in gebruik is geweest om dat gedeeltelijke burgerrecht deelachtig te worden? Wat zal bij de beoordeeling
+de maatstaf zijn? Uiterlijke kenteekenen ontbreken hier. Geheel vreemde woorden, die volstrekt geene verandering ondergaan
+hebben en die niemand zou willen verdietschen, vereenigen zich in samenstelling met echt Nederlandsche, als in <i>successierechten</i>, <i>epauletknoop</i>, <i>verjaarcadeau</i> enz., en nemen zelfs Nederlandsche voor- en achtervoegsels aan, b.v. on<i>systematisch</i>, <i>cadeau</i>tje, ge<i>analys</i>eerd, enz. Compositie en derivatie met Nederlandsche woorden en affixen rechtigen derhalve niet tot eene geheel Nederlandsche
+spelling.
+
+</p>
+<p>236. Het geven van een Nederlandsch voorkomen aan <span class="pagenum">[<a id="pb202" href="#pb202">202</a>]</span>vreemde woorden is eene mystificatie, die, niet slechts uit een theoretisch maar ook uit een practisch oogpunt bezien, te
+veroordeelen is en blijft. Het spreekt wel vanzelf, dat de grammatica, die de natuur zoowel als het gebruik der woorden wil
+kennen, theoretisch eene spelling moet afkeuren, die de afkomst en niet zelden ook de beteekenis der woorden verduistert.
+Maar ook van het practisch standpunt beschouwd, verdient de vreemde spelling de voorkeur. Deze waarschuwt den minkundige,
+dat hij geene pogingen behoeft aan te wenden om het vreemd gespelde woord uit zijne moedertaal te verklaren, en snijdt tevens
+zooveel mogelijk alle zinspeling op minder kiesche zaken af, die soms door eene veranderde schrijfwijze wordt uitgelokt, en
+waartoe onze mindere stand wel eenigszins geneigd is.
+
+</p>
+<p>237. Eindelijk het voordeel, daarin gelegen, dat de uitzonderingen op de oudere richting in de nieuwere regelmatigheden zijn,
+wordt theoretisch en practisch meer dan opgewogen door de uitzonderingen op de laatstgenoemde. Immers de eerste hebben haar
+bestaan alleen te danken aan het Gebruik, maar vloeien niet uit het aangenomen beginsel zelf voort. De nieuwere richting daarentegen
+is met talrijke uitzonderingen geboren; en deze noodwendige worden nog grootelijks vermeerderd door het aantal gevallen, waarin
+men het beginsel zou kunnen toepassen, maar niet toepassen wil, om de al te zonderlinge en onverstaanbare vormen, die eene
+volstrekte consequentie zou opleveren.
+
+</p>
+<p id="s238">238. Wanneer men dit alles w&egrave;l overweegt, kan men bij de keuze tusschen de twee richtingen niet verlegen staan. Ongetwijfeld
+moet men die spelling verkiezen, die als het ware gegeven is en in gereedheid ligt, en die getrouw blijft aan de twee groote
+spellingbeginselen, welke het Nederlandsch bij het schrijven zijner eigene woorden huldigt, boven de andere, welke die beginselen,
+deels uit noodzaak, deels uit principe, verzaakt, de uitspraak niet zelden onjuist afbeeldt, de etymologie verloochent, en
+strijdig is met den <span class="pagenum">[<a id="pb203" href="#pb203">203</a>]</span>goeden smaak: eene spelling, die niet is gegeven, maar volgens willekeurig aan te nemen beginselen nog moet worden bepaald
+en vastgesteld, en die daarbij uit zich zelve genoodzaakt is een aantal uitzonderingen toe te laten.
+
+</p>
+<p id="s239">239. De Redactie ziet echter geenszins de groote bezwaren voorbij, die ook op den weg der oudere richting gelegen zijn. Deze
+is wel niet uit zich zelve genoodzaakt uitzonderingen te maken, maar wordt door het Gebruik gedwongen er een aantal te erkennen.
+Immers, het zou eene vruchtelooze poging zijn, indien men in woorden als <i>kwartier</i>, <i>kapitaal</i>, <i>kazerne</i>, <i>kompas</i> en dergelijke de oorspronkelijke spelling trachtte te herstellen. Intusschen is het nog niemand gelukt de grenslijn te trekken,
+waar de vreemde spelling ophoudt en de Nederlandsche begint. Bij eenig nadenken wordt het dan ook duidelijk, dat die grens
+uit den aard der zaak niet te trekken is; of, om duidelijker te spreken, er zijn een aantal vreemde woorden in gebruik, waarvan
+het ondoenlijk is, op redelijke gronden en in consequente overeenstemming met andere dergelijke, te bepalen aan welke zijde
+der linie zij zich bevinden. Men wordt van de waarheid hiervan overtuigd, wanneer men bedenkt, dat er woorden zijn, die, niet
+slechts door verschillende personen, maar zelfs door een en denzelfden persoon, naar gelang der omstandigheden, verschillend
+worden uitgesproken. Hoe zou er in de spelling vastheid en gelijkmatigheid kunnen bestaan, waar de uitspraak wankel en veranderlijk
+is? Een paar voorbeelden zullen toereikend zijn, om den lezer verscheidene andere te herinneren. Een beschaafd man zal in
+gezelschap spreken van keurig geslepene <i>karaffen</i>; maar als hij een glas water verlangt, zegt hij zonder bezwaar tot den knecht: geef mij de <i>kraf</i> eens aan! Hij zal u op de soci&euml;teit vragen: hebt gij dat bericht in de <i>courant</i> gelezen? en als gij ontkennend antwoordt, roept hij terstond om de <i>krant</i>. In een wetenschappelijk congres spreekt men over de beste wijze om <i>cichorei</i> te telen, maar in een winkel bestelt men <i>suikerij</i>.
+<span class="pagenum">[<a id="pb204" href="#pb204">204</a>]</span></p>
+<p>Doch vooral bestaat zulk een verschil in de uitspraak derzelfde woorden bij lieden van verschillende beschaving. Een vischwijf,
+met haars gelijke in krakeel, zal deze een <i>kanalje</i>, een <i>karonje</i>, en hare woning een <i>kavalje</i> schelden; de trotsche aristocraat ziet met minachting neder op het <i>canaille</i> en <i>rapaille</i>. De brouwersknecht kent <i>gijl</i>, de verver <i>konzenielje</i>; de wetenschappelijke man spreekt van <i>chijl</i> en <i>cochenille</i>; en zoo wisselt de uitspraak der vreemde woorden telkens af, al naarmate de beschaving van den spreker of de eisch der omstandigheden
+medebrengt.
+
+</p>
+<p>240. Wanneer de uitspraak van dezelfde woorden van allerlei omstandigheden en inzonderheid van den smaak, niet van de woorden
+zelve afhangt, moet de spelling uit haren aard nog veel onzekerder zijn, en zal de een aan de oorspronkelijke, de ander aan
+eene meer Nederlandsche de voorkeur geven, zonder altijd redenen voor zijne schrijfwijze te kunnen aanvoeren. De Redactie,
+van wie wel niet het onmogelijke kan gevergd worden, erkent dan ook gaarne, dat zij buiten machte is vaste regels te stellen,
+die in ieder geval kunnen voldoen. Zij acht hare taak vervuld, wanneer zij het grondbeginsel, waarvan zij uitgaat, zoo nauwkeurig
+mogelijk omschrijft, en in het algemeen de richting bepaalt, die zij bij de uitzonderingen meent te moeten volgen.
+
+</p>
+<p>Na rijpe overweging, acht zij het grondbeginsel aldus te moeten formuleeren:
+
+</p>
+<p id="s241">241. <i>Bastaardwoorden, ontleend uit talen, die het Latijnsche [d.i. hier hetzelfde als het Nederlandsche <a class="noteref" id="xd0e27098src" href="#xd0e27098">10</a>] letterschrift <span class="pagenum">[<a id="pb205" href="#pb205">205</a>]</span>bezigen, worden op de oorspronkelijke wijze geschreven, voor zooverre hunne uitspraak onveranderd is gebleven. Waar deze echter
+gewijzigd is, en de oorspronkelijke spelling tot eene ongewone uitspraak aanleiding geven zou, wordt de spelling in zooverre
+op Nederlandsche wijze veranderd.</i>
+
+</p>
+<p>De wijziging der uitspraak heeft plaats 1) aan het einde der woorden, 2) in het lichaam van het woord.
+
+</p>
+<p id="s242">242. 1) De wijziging aan het einde der woorden heeft meestal haren oorsprong te danken aan de noodzakelijkheid om de woorden
+op Nederlandsche wijze te verbuigen. Zij bestaat doorgaans in het afkappen der laatste lettergreep, ten gevolge waarvan dikwijls
+eene wijziging in de spelling der voorlaatste noodzakelijk wordt. Zoo is b.v. <i>praefix</i> het Lat. <i>praefixum</i>, <i>evangelist</i> het Lat. <i>evangelista</i>, <i>publicist</i> het Fransche <i>publiciste</i>, <i>trompet</i> het Fransche <i>trompette</i>. Daar de klinker in de voorlaatste lettergreep der genoemde vreemde woorden geene verandering in de uitspraak ondergaat,
+blijven <i>praefix</i>, <i>evangelist</i>, <i>publicist</i> en <i>trompet</i> voor het overige onveranderd. Anders is het, wanneer <i>advocatus</i>, <i>particula</i>, <i>problema</i> en <i>publique</i> de laatste syllabe verliezen; de <i>a</i> en <i>e</i> moeten alsdan in <i>advocaat</i> en <i>probleem</i> noodwendig verdubbeld worden; de <i>u</i> van <i>particula</i> gaat in de toonlooze <i>e</i> over, en dit maakt weder de verandering van <i>c</i> in <i>k</i> noodzakelijk, waardoor de vorm <i>partikel</i> ontstaat; de uitgang <i>-ique</i> moet, na afwerping zijner <i>e</i>, bij ons <i>-iek</i> worden: <i>publiek</i>.
+
+</p>
+<p>In sommige woorden schijnt de verbastering van den uitgang niet op deze wijze verklaard te kunnen worden. Zoo laat de vorm
+<i>soci&euml;teit</i> zich schijnbaar evenmin van lat. <i>societas</i> als van fr. <i>soci&eacute;t&eacute;</i> afleiden. In zulke gevallen moet men niet uit het oog verliezen, dat Latijnsche woorden niet altijd in den nominatiefvorm
+zijn overgenomen, maar dat dikwijls een verbogen naamval ten grondslag ligt. Dit heeft plaats bij <i>soci&euml;teit</i>, <i>majesteit</i>, <i>sextant</i> enz., lat. <i>societas</i>&#8212;<i>societatis</i>, <i>majestas</i>&#8212;<i>majestatis</i>, <i>sextans</i>&#8212;<i>sextantis</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb206" href="#pb206">206</a>]</span>enz.; vanhier de <i>t</i> in deze en dergelijke woorden. Ook de meervouden <i>tangenten</i>, <i>secanten</i>, van <i>tangens</i> en <i>secans</i>, zijn op die wijze te verklaren.
+
+</p>
+<p>Niet altijd echter is de laatste lettergreep van het vreemde woord afgeknot; dikwijls is alleen de uitspraak veranderd. Zoo
+zijn b.v. <i>palais</i>, <i>laquai</i>, <i>souverain</i>, <i>livr&eacute;e</i>, <i>g&eacute;n&eacute;ral</i>, <i>profit</i>, in <i>paleis</i>, <i>lakei</i>, <i>souverein</i>, <i>livrei</i>, <i>generaal</i>, <i>profijt</i> enz. overgegaan.
+
+</p>
+<p>Door deze en dergelijke veranderingen zijn de bekende bastaarduitgangen <i>-aal</i>, <i>-aan</i>, <i>-aat</i>, <i>-ant</i>, <i>-eel</i>, <i>-eeren</i>, <i>-eet</i>, <i>-ent</i>, <i>-et</i>, <i>-ief</i>, <i>-iek</i>, <i>-iel</i>, <i>-iet</i>, <i>-ijn</i>, <i>-ijt</i>, <i>-oen</i>, <i>-oor</i>, <i>-uut</i> en andere ontstaan, die geheel op Nederlandsche wijze behandeld worden. Alleen de uitgangen <i>-air</i> en <i>-oir</i> der Fransche adjectieven behouden hunne vreemde <i>ai</i> en <i>oi</i>, b.v. in <i>militair</i>, <i>stationnair</i>, <i>transitoir</i>, <i>executoir</i> enz.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Ter voorkoming van misverstand zij aangemerkt, dat hier gesproken wordt van <span class="letterspaced">uitgangen</span> in het algemeen, d.i. van klanken waarop woorden uitgaan, en niet van <span class="letterspaced">achtervoegsels</span> (<i>suffixen</i>), d.i. bepaalde uitgangen, die achter bestaande woorden gevoegd worden om nieuwe woorden te vormen. Niet al de genoemde uitgangen
+zijn achtervoegsels, of zijn het altijd. Zoo zijn <i>-aat</i> en <i>-iet</i> suffixen in <i>optimaat</i> en <i>Isra&euml;liet</i>, maar niet in <i>praecipitaat</i> en <i>chrysoliet</i>. Een achtervoegsel <i>-eet</i> bestaat niet, evenmin als <i>-noom</i>, <i>-anthroop</i> of <i>-troop</i> achtervoegsels zijn; vergelijk de aanmerking op <a href="#s77">&sect; 77</a>.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s243">243. Het bastaardachtervoegsel <i>-aadje</i> vereischt eene afzonderlijke overweging. Het is uit het Fransch ontleend ten tijde dat <i>-age</i> (Ital. <i>-aggio</i>, Lat. <i>-aticum</i>: zie <span class="smallcaps">Diez</span>, <i>Gramm. der Roman. Sprachen</i>, 2<sup>de</sup> uitg., D. II, bl. 288 vlg.) in die taal nog, op Italiaansche wijze, als <i>aadzje</i> luidde. Die uitspraak heerschte toen ook bij ons, maar kon slechts gebrekkig in Nederlandsch schrift worden uitgedrukt; vandaar
+de verschillende schrijfwijzen: <i>pelgrimaedse</i>, <i>pelgrimagie</i>, <i>pelgrimaedje</i>. Thans, nu wij in dat en alle dergelijke woorden, evenmin als de Franschen, eene <i>d</i> laten hooren, is de spelling <i>pelgrimaadje</i>, <i>stellaadje</i> enz. buiten alle verhouding <span class="pagenum">[<a id="pb207" href="#pb207">207</a>]</span>met de uitspraak geraakt, terwijl zij soms aanleiding geeft, dat zoodanige woorden geheel letterlijk overeenkomstig hun vorm
+worden uitgesproken. Daar de uitspraak <i>g</i> als <i>zj</i> toch plaats vindt in de Nederlandsche woorden <i>genie</i>, <i>logement</i>, <i>gage</i>, <i>gelei</i>, <i>horloge</i> enz., en dus bij ons niet onbekend is, en iedereen ook gewoon is <i>college</i>, <i>manege</i>, <i>engagement</i>, <i>menage</i>, <i>courage</i>, <i>courtage</i> te schrijven, bestaat er inderdaad geene overwegende reden, om de zonderlinge spelling <i>-aadje</i> te behouden. Wij aarzelen daarom niet eene schrijfwijze te laten varen, die eene geheel verouderde uitspraak tot grondslag
+heeft, maar met de hedendaagsche in strijd is, sinds lang velen tot aanstoot en ergernis heeft gestrekt, en nooit consequent
+is toegepast. Wij meenen derhalve te moeten schrijven: <i>bagage</i>, <i>lekkage</i>, <i>pelgrimage</i>, <i>slijtage</i>, <i>stellage</i>, <i>stoffage</i>, <i>tuigage</i> enz.; en evenzoo: <i>page</i>. Z&oacute;&oacute; vervalt ook vanzelf de ongelijkheid in de spelling van <i>passaadje</i> en <i>passagier</i> enz.
+
+</p>
+<p id="s244">244. 2) Veranderingen in het lichaam der woorden, ter voorkoming eener ongewone uitspraak, hebben bijna uitsluitend in Fransche
+woorden plaats. Zij bestaan voornamelijk in het weglaten der accenten, b.v. in <i>genie</i>, <i>ingenieur</i>, fr. <i>g&eacute;nie</i>, <i>ing&eacute;nieur</i>, waarin de Fransche <i>&eacute;</i> voor de toonlooze <i>e</i> heeft plaats gemaakt. Zoo is ook de uitspraak der Fransche <i>g</i> in <i>garnison</i>, <i>guitare</i>, <i>guide</i> voor de gewone Nederlandsche geweken. Daarom laat men de <i>u</i> in <i>gitaar</i> enz. weg.
+
+</p>
+<p>Om gelijke reden schrijft men <i>pleizier</i> of <i>plezier</i> voor <i>plais&iacute;er</i>, en <i>seizoen</i> voor <i>saisoen</i>, dewijl de <i>ai</i>, op Fransche wijze uitgesproken, in deze woorden niet meer in gebruik is.
+
+</p>
+<p id="s245">245. Eene bijzondere aanmerking moet gemaakt worden betreffende de woorden, die uit het Grieksch ontleend zijn. Deze namelijk
+worden wel in de oorspronkelijke taal met een ander letterschrift geschreven, doch dit is voor ons geheel onverschillig, omdat
+de meeste dier woorden door het kanaal van het Latijn tot onze kennis zijn gekomen en, dienovereenkomstig, op Latijnsche wijze
+uitgesproken en gespeld worden. Wij zeggen niet: <i>hupoteinoeza</i>, <i>sustema</i>, <i>fuzik&egrave;</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb208" href="#pb208">208</a>]</span><i>euangelion</i>, <i>oikonomia</i>, <i>Makedonia</i>, <i>Kimoon</i>, <i>Platoon</i>, <i>Thrazuboelos</i>, <i>Aiguptos</i>, <i>hetairen</i> enz.; maar wij spreken die woorden uit, overeenkomstig den vorm, dien zij in het Latijn bekomen: <i>hypotenusa</i>, <i>systema</i>, <i>physica</i>, <i>evangelium</i> (of <i>evangelie</i>), <i>oeconomia</i> (of <i>oeconomie</i>), <i>Macedoni&euml;</i>, <i>Cimon</i>, <i>Plato</i>, <i>Thrasybulus</i>, <i>Egypte</i> (of <i>Aegypte</i>), <i>hetaeren</i> enz.
+
+</p>
+<p>Eene consequente spelling op Grieksche wijze is derhalve zoogoed als onmogelijk; en deze wordt trouwens ook door niemand verlangd.
+Doch hoewel de Latijnsche schrijfwijze als maatstaf en regel voor de Grieksche beschouwd wordt, maken sommigen eene uitzondering
+ten opzichte van de <span class="Greek" lang="el">&#954;</span> en <span class="Greek" lang="el">&#966;</span>, die zij niet door de Latijnsche <i>c</i> en <i>ph</i>, maar door <i>k</i> en <i>f</i> teruggegeven willen hebben; zij schrijven daarom <i>theokratie</i>, <i>fyzika</i> of <i>fysika</i>, <i>filosofie</i> of <i>filozofie</i>. Deze spelling, uit welk oogpunt ook beschouwd, is inconsequent en maakt noodeloos inbreuk op den&#8212;anders algemeenen&#8212;regel.
+Geschiedt zulks om de spelling meer met het Grieksche spraakgebruik overeen te brengen, dan wordt de <i>f</i> verkeerd aangewend, dewijl <span class="Greek" lang="el">&#966;</span> zoo ooit, zeker niet te allen tijde de waarde van <i>f</i> gehad heeft. Is het om aan de woorden een meer Nederlandsch voorkomen te geven, waarom dan de <i>th</i> en de <i>y</i> ter uitdrukking van de <span class="Greek" lang="el">&#952;</span> en <span class="Greek" lang="el">&#965;</span> behouden, terwijl de enkele <i>t</i> en <i>i</i> de gewone uitspraak dier letters even goed zouden voorstellen? Die spelling is dus inderdaad slechts eene nuttelooze en willekeurige
+afwijking van de regelmaat, waarop men weder uitzonderingen zou moeten maken. Immers het bezigen van <i>k</i>, waar het Grieksch eene <span class="Greek" lang="el">&#954;</span> heeft, is niet vol te houden. Vele woorden, welker uitspraak bij ons vaststaat, eischen volstrekt de <i>c</i>, als: <i>Bucephalus</i>, <i>Centaur</i>, <i>Cepheus</i>, <i>Cerberus</i>, <i>Cilici&euml;</i>, <i>Cyprus</i>, <i>Cyrus</i>, <i>Macedoni&euml;</i> enz. In <i>Cekrops</i>, <i>cykloop</i> en andere zouden <i>c</i> en <i>k</i> om dezelfde letter te vertegenwoordigen naast elkander staan; en wie zou <i>Bakchus</i> of <i>Bakkhus</i> willen schrijven? En toch, elke andere spelling: <i>Bacchus</i> of <i>Bachus</i>, ware dan eene nieuwe onregelmatigheid, eene willekeurige <span class="pagenum">[<a id="pb209" href="#pb209">209</a>]</span>uitzondering op eene uitzondering.&#8212;Evenmin laat de <i>f</i> zich consequent bezigen. Men zal toch aan <i>Sappho</i> wel niet den Hoogduitschachtigen vorm <i>Sapfo</i> willen geven. Men verlangt de <i>f</i> voornamelijk om den wille der uitspraak. Nu is het wel niet te ontkennen, dat <i>ph</i>, waar men eene <i>f</i> moet laten hooren, tot verkeerdheden aanleiding kan geven; doch het is evenzeer waar, dat het Nederlandsch als grondbeginsel
+aangenomen heeft, geen erkenden spelregel, waartoe ook die der Analogie behoort, te verzaken, alleen om eene verkeerde uitspraak
+te voorkomen<a class="noteref" id="xd0e27813src" href="#xd0e27813">11</a>. Men kan <i>b&eacute;ken</i> als <i>bek&egrave;n</i>, <i>b&eacute;ving</i> als <i>bev&igrave;ng</i>, <i>voork&oacute;men</i> als <i>v&oacute;&oacute;rkomen</i>, <i>w&eacute;derroepen</i> als <i>wederr&oacute;&eacute;pen</i>, <i>&oacute;verkomen</i> als <i>overk&oacute;men</i> uitspreken; dit is echter nooit als eene afdoende reden beschouwd, om die woorden te spellen op eene wijze, die met geldige
+regels in strijd is; b.v. niet <i>beeken</i>, <i>beeving</i>, <i>voorkoomen</i> enz. Men zou dus niet gerechtvaardigd zijn, indien men op den algemeen uitvoerbaren regel: Grieksche woorden volgen de Latijnsche
+spelling, alleen om den wille eener mogelijke verkeerde uitspraak uitzonderingen ging maken. Indien men zich zulks veroorloofde
+ten opzichte der <i>ph</i>, men zou het ook in andere gevallen als beginsel moeten erkennen; en waar zou dat heen? Wie zich ergert aan de uitspraak
+<i>catal&oacute;gus</i>, <i>&oacute;d&#277;on</i>, <i>sp&egrave;ct&#259;tor</i>, eene wanspraak veel algemeener dan <i>potografie</i> en <i>pizika</i>, zou met hetzelfde recht <i>cataalogus</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb210" href="#pb210">210</a>]</span><i>odeeon</i>, <i>spectaator</i> enz. kunnen eischen: spellingen, die wel niemand verlangt, en die ook niet fraai zouden zijn, maar zeker den lof van consequentie
+zouden verdienen. De Redactie kan dan ook geene enkele geldige reden bedenken, om ten aanzien der twee genoemde letters anders
+te handelen, dan zij in de overige gevallen genoodzaakt is te doen. Zij meent derhalve den regel: Grieksche woorden worden
+op Latijnsche wijze gespeld, consequent te moeten volgen, en schrijft dus ook: <i>academie</i>, <i>theocratie</i>, <i>physica</i>, <i>orthographie</i>, <i>philosophie</i> enz.
+
+</p>
+<p id="s246">246. De uit het Grieksch ontleende bastaardwoorden zijn, wat de uitgangen betreft, aan denzelfden regel als de overige onderworpen;
+zie <a href="#s242">&sect; 242</a>. Zoo schrijve men: <i>biograaf</i>, <i>photograaf</i>, <i>telegraaf</i>, <i>telescoop</i>, <i>philanthroop</i>, <i>philosoof</i>, <i>basilisk</i>, <i>apocrief</i>, <i>acustiek</i>, <i>cliniek</i>, <i>diptiek</i>, <i>synoniem</i>, <i>proseliet</i>, <i>apostel</i>, <i>diaken</i>, <i>scaphander</i> enz.
+
+</p>
+<p>Het zou inconsequent, onregelmatig en zelfs onnatuurlijk zijn, indien men de eindlettergrepen, die ten gevolge van het afvallen
+der Grieksche of Grieksch-Latijnsche uitgangen eene wijziging in de spelling moeten ondergaan, en daarmede aan de Nederlandsche
+spellingwetten worden onderworpen, nog gedeeltelijk op Grieksche wijze schreef. Wanneer men van <i>basiliscus</i> <i>-us</i> of <span class="Greek" lang="el">-&#959;&#962;</span> afsnijdt, moet de <i>c</i> in het meervoud <i>basilisken</i> natuurlijk in <i>k</i> veranderen; het enkelvoud wil dan, volgens den erkenden regel, ook de <i>k</i> in <i>basilisk</i>. Trouwens niemand schrijft <i>basilisc</i>, evenmin als grotesq, naar fr. <i>grotesque</i>, of <i>grottesc</i>, naar ital. <i>grottesco</i>. Is die onderwerping aan de Nederlandsche spelregels in sommige gevallen onvermijdelijk, dan eischt de Analogie haar ook
+in die gevallen, waar twijfel schijnt te bestaan. Hiertoe behooren de woorden op <i>-aaf</i>, <i>-ief-</i> en <i>-oof</i>, als <i>geograaf</i>, <i>telegraaf</i>, <i>apocrief</i>, <i>philosoof</i> enz. De Grieksch-Latijnsche woorden <i>geographus</i>, <i>apocryphus</i> en <i>philosophus</i>, na afwerping van <i><span class="corr" id="xd0e28038" title="Niet in bron">-</span>us</i>: <i>geograph</i>, <i>apocryph</i> en <i>philosoph</i>, eischen de verdubbeling der <i>a</i> en <i>o</i>, en de verandering van de niet verdubbelbare <i>y</i> in <i>ie</i>; dus <i>geograaf</i>, <i>apocrief</i> en <span class="pagenum">[<a id="pb211" href="#pb211">211</a>]</span><i>philosoof</i>, of <i>geograaph</i>, <i>apocrieph</i>, <i>philosooph</i>. Die dubbele <i>a</i> en <i>o</i> en de <i>ie</i> zijn vreemd aan het Grieksche en Latijnsche taaleigen, maar zijn geheel Nederlandsch; de tweede <i>a</i> en <i>o</i> valt zelfs in het meervoud, op Nederlandsche wijze, weder uit. Een en ander bewijst, dat die uitgangen als Nederlandsch beschouwd
+moeten worden. De vreemde <i>ph</i> nu maakt, vooral in verbogen vormen, als <i>geographen</i>, <i>apocriephe</i>, eene vreemde vertooning, omdat zij in strijd is met de letters, waartusschen zij staat. Hare vervanging door <i>f</i> is derhalve even natuurlijk als consequent, en is tevens in overeenstemming met het Gebruik, dat kennelijk aan <i>geografen</i>, <i>apocriefe</i> enz. boven <i>geographen</i> en <i>apocriephe</i> de voorkeur geeft. Ook is zij in volmaakte overeenstemming met de vervanging van <i>th</i> door <i>t</i> in <i>a&euml;roliet</i>, <i>chrysoliet</i> enz., lat.-gr. <i>a&euml;rolithus</i>, <i>chrysolithus</i>, waarin het Gebruik, klaarblijkelijk om dezelfde redenen, geene <i>th</i> achter de <i>ie</i> wil.&#8212;<i>Triumf</i> of <i>triomf</i>, lat. <i>triumphus</i>, en <i>nimf</i>, lat. <i>nympha</i>, hebben, als dichterlijke woorden, reeds om eene andere reden eene <i>f</i>; zie <a href="#s251">&sect; 251</a>.
+
+</p>
+<p>In <i>biographie</i>, <i>ethnographie</i>, <i>philosophie</i> enz. echter zijn de lettergrepen <i>graph</i> en <i>soph</i> onaangetast gebleven, en bevindt de <i>ph</i> zich niet tusschen bepaaldelijk Nederlandsche letters; hier bestaat dus geene reden voor het bezigen der <i>f</i>. <i>Geographie</i> enz. is niet gevormd van ndl. <i>geograaf</i>, evenmin als <i>diaconie</i> en <i>apostolisch</i> van ndl. <i>diaken</i> en <i>apostel</i>; maar het is eene verbastering van het lat.-gr. <i>geographia</i>, gelijk <i>diaconie</i> en <i>apostolisch</i> van <i>diaconia</i> en <i>apostolicus</i>. <i>Geografie</i> enz. te schrijven omdat <i>geograaf</i> eene <i>f</i> heeft, zou even onnatuurlijk zijn, als wanneer men <i>lietograaf</i> (uit <i>lithographns</i>) met <i>ie</i> wilde schrijven, omdat lat.-gr. <i>lithus</i> in <i>a&euml;roliet</i> en <i>chrysoliet</i> in <i>-liet</i> verandert.
+
+</p>
+<p id="s247">247. Eene afzonderlijke beschouwing eischt de spelling van het woord <i>telegrafist</i>, dat zich in een geheel ander geval bevindt dan <i>geographie</i> en dergelijke. Het is niet gevormd van een Grieksch woord <i>telegraphistes</i>, gelijk <i>evangelist</i> van <i>euangelistes</i>; <span class="pagenum">[<a id="pb212" href="#pb212">212</a>]</span>de naam zou moeten zijn <i>telegraaf</i>, gelijk <i>bibliograaf</i>, <i>biograaf</i>, <i>ethnograaf</i>, <i>geograaf</i>, <i>historiograaf</i>, <i>stenograaf</i>, <i>tachygraaf</i> enz. Daar <i>telegraaf</i> echter reeds als de benaming van het werktuig of de inrichting gebezigd werd, en men derhalve voor de personen, aan zulk
+eene inrichting verbonden, een anderen vorm noodig had, heeft men, strijdig met het Grieksche taaleigen, het woord <i>telegrafist</i> gevormd, dat in zooverre als Nederlandsch kan worden beschouwd, omdat wij met het achtervoegsel <i>-ist</i> ook van Nederlandsche woorden persoonsnamen maken, b.v. <i>bloemist</i>, <i>fluitist</i>, <i>orgelist</i>, <i>klokkenist</i>. De vorm <i>telegrafist</i> is trouwens ook de gebruikelijke.
+
+</p>
+<p id="s248">248. De spelling <i>geographie</i> enz. beslist insgelijks de keuze tusschen <i>geographisch</i> en <i>geografisch</i> enz. Bij <i>geographische</i> of <i>biographische woordenboeken</i>, bij <i>ethnographische verhandelingen</i> en <i>topographische kaarten</i> denkt men aan de kennis, uit die woordenboeken, verhandelingen of kaarten te putten; bij een <i>stenographisch bericht</i> en een <i>photographisch portret</i> aan datgene, dat <i>stenographie</i> en <i>photographie</i> heet: de schrijver of kunstenaar, de <i>geograaf</i> of <i>photograaf</i>, komt daarbij wel niet in aanmerking, staat ten minste ver op den achtergrond. De hier bedoelde woorden zijn derhalve gevormd
+van de woorden <i>biographie</i>, <i>geographie</i> enz., gelijk <i>historisch</i> van <i>historie</i> komt; zij moeten dus ongetwijfeld eene <i>ph</i> hebben. Wat <i>telegraphisch</i> betreft, ofschoon dit, blijkens de beteekenis, niet van <i>telegraphie</i>, maar van <i>telegraaf</i> is afgeleid, is het toch gevormd in overeenstemming met de boven genoemde woorden. Het is dus niet raadzaam, het in de spelling
+daarvan te scheiden. De analogie eischt ook hier de <i>ph</i>.
+
+</p>
+<p id="s249">249. Bezaten wij een ww. <i>geographeeren</i>, het zou gevormd zijn van het Grieksch <span class="Greek" lang="el">&#947;&#949;&#969;&#947;&#961;&#945;&#966;&#8051;&#969;</span>. Van dezelfde vorming zouden <i>photographeeren</i>, <i>lithographeeren</i> enz. wezen, indien de daaraan beantwoordende vormen in het Grieksch bestonden. Die woorden kunnen dus geacht worden onmiddellijk
+uit die taal overgenomen te zijn, gelijk <i>photographie</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb213" href="#pb213">213</a>]</span><i>lithographie</i> enz. om de analogie van <i>geographie</i>, gr. <span class="Greek" lang="el">&#947;&#949;&#969;&#947;&#961;&#945;&#966;&#8055;&#945;</span>. De lettergreep <i>graph</i> blijft daarin insgelijks onveranderd. Hier bestaan dus dezelfde redenen voor het behoud der <i>ph</i>, als bij <i>geographie</i> en andere op <i>-phie</i>, weshalve <i>photographeeren</i>, <i>lithographeeren</i> enz. de regelmatige vormen zijn.
+
+</p>
+<p id="s250">250. Na de opgave der grondbeginselen, die de Redactie bij het schrijven der bastaardwoorden voornemens is te volgen, blijft
+haar nog overig de gevallen te omschrijven, waarin zij meent, dat het algemeen Gebruik het spellen op Nederlandsche wijze
+volstrekt vordert, en die derhalve als onvermijdelijke uitzonderingen op de gegeven regels moeten beschouwd worden.
+
+</p>
+<p>Wanneer men de woorden der beide eerste klassen vergelijkt, dan ziet men, dat die, welke begrippen uitdrukken, die onder alle
+rangen en standen der maatschappij gangbaar zijn, een geheel Nederlandsch gewaad hebben aangenomen; terwijl die, welke hun
+vreemden vorm onveranderd hebben behouden, slechts in hoogere standen, in bijzondere kringen, of door lieden van wetenschappelijke
+vorming gebruikt worden. Deze waarneming geeft het richtsnoer aan de hand, dat bij het spellen der bastaardwoorden tot leiddraad
+strekken kan. <i>Uitdrukkingen, bepaaldelijk meer door hoogere standen gebezigd of betrekking hebbende op personen en verhoudingen, tot die
+standen behoorende; benamingen van voorwerpen van weelde; termen, uitsluitend gebruikelijk in wetenschappen, of in kunsten
+en beroepen die eene wetenschappelijke voorbereiding vereischen, worden geschreven overeenkomstig de boven opgegeven regels.
+Benamingen daarentegen van alledaagsche voorwerpen; uitdrukkingen van denkbeelden, onder alle standen gangbaar; namen van
+zaken, voorkomende in ambachten en beroepen, door minkundigen uitgeoefend, worden, zooveel de uitspraak het toelaat, op Nederlandsche
+wijze geschreven.</i>
+
+</p>
+<p>Wanneer men het Gebruik gadeslaat, ziet men, dat het werkelijk doorgaans z&oacute;&oacute; handelt. Immers men schrijft meestal <span class="pagenum">[<a id="pb214" href="#pb214">214</a>]</span>overeenkomstig de vreemde spelling: <i>dejeuneeren</i>, <i>soupeeren</i>, <i>incommodeeren</i>, <i>receptie</i>, <i>felicitatie</i>, <i>discretie</i>, <i>canap&eacute;</i>, <i>candelaber</i> (of <i>candelabre</i>), <i>lorgnet</i>, <i>specerij</i>, <i>vermicelli</i>, <i>macaroni</i>, <i>morilles</i>, <i>philosophie</i>, <i>physica</i>, <i>logica</i>, <i>categorie</i>, <i>ma&ccedil;onnerie</i>, <i>loge</i>, <i>concreet</i>, <i>abstract</i>, <i>scrupel</i>, <i>lancet</i>, <i>pincet</i>, <i>bistouri</i>, <i>crayon</i>, <i>aquarel</i>, <i>pose</i>, <i>silhouet</i>, <i>photographie</i>, <i>tachygraaf</i> enz.; daarentegen <i>dukaat</i>, <i>biljart</i>, <i>biljet</i>, <i>kapel</i>, <i>kapelaan</i>, <i>knaster</i>, <i>kamfer</i>, <i>kapitaal</i>, <i>karakter</i>, <i>karwats</i>, <i>kwartier</i>, <i>kazerne</i>, <i>kasteel</i>, <i>kastelein</i>, <i>likeur</i>, <i>ons</i> (gewicht), <i>kamperfoelie</i>, <i>peterselie</i>, <i>postiljon</i>, <i>stukadoor</i>, <i>kastrol</i>, <i>karkas</i>, <i>loods</i> (houten gebouw), <i>penseel</i>, <i>vermiljoen</i>, <i>traktaatje</i>, <i>traktement</i> enz.
+
+</p>
+<p>Met het oog op die onderscheiding schrijven wij <i>advocaat</i> evenzeer met eene <i>c</i> als <i>procureur</i>, gelijk bij dit laatste woord gewoonlijk geschiedt. Die woorden toch duiden personen aan uit den aanzienlijken stand; en
+reeds de goede smaak eischt die spelling in de combinatie: <i>N.N., Advocaat en Procureur</i>.
+
+</p>
+<p id="s251">251. Eene bijzondere opmerking moet hier gemaakt worden omtrent enkele woorden, die wel tot eene hoogere klasse van denkbeelden
+behooren, maar eene eigenaardige populariteit hebben verkregen door het veelvuldig gebruik in de po&euml;zie, die uit haren aard
+afkeerig is van het gebruik van eigenlijk vreemde woorden, als niet passende in den hoogeren stijl. Die woorden derhalve,
+die in de po&euml;tische taal voorgoed zijn aangenomen, zijn daardoor vanzelf als Nederlandsche gestempeld. Zoodanige zijn: <i>po&euml;zie</i> of <i>po&euml;zij</i> zelf, <i>nimf</i>, <i>porfier</i>, <i>saffier</i>, <i>z&eacute;fir</i> of <i>zefi&eacute;r</i> enz. De analogie zou de vreemde spelling <i>po&euml;sie</i>, <i>nymf</i>, <i>porphier</i>, <i>sapphier</i>, <i>zephyr</i> of <i>zephier</i> vereischen; doch zij hebben van onze dichters het burgerrecht verkregen, dat hun op de inheemsche spelling aanspraak geeft.
+
+</p>
+<p id="s252">252. Tot de woorden, aan het slot van <a href="#s250">&sect; 250</a> genoemd, behooren ook die, welke in onze taal hunne beteekenis gewijzigd hebben, en daardoor inderdaad eigenlijk Nederlandsch
+geworden zijn. Zoo wordt te recht veelal geschreven: <span class="pagenum">[<a id="pb215" href="#pb215">215</a>]</span><i>dokter</i> (voor geneesheer), <i>kommies</i> (voor beambte bij de belastingen, fr. <i>douanier</i>), <i>komedie</i> (voor schouwburg), <i>lokaal</i> (voor vertrek, zaal), <i>spektakel</i> enz.; ofschoon men daarnevens, bij eene andere opvatting der woorden, de echte spelling behoudt in <i>doctor</i> (als wetenschappelijken titel ook in andere faculteiten), <i>commies</i> (voor ambtenaar aan een der ministeri&euml;n of bij de posterijen, fr. <i>commis</i>), <i>comedie</i> (soort van drama), <i>locaal</i> (adjectief), <i>de Spectator</i>, enz. Zoo schijnt het evenzeer raadzaam, <i>kritiek</i> (hachelijk) te onderscheiden van <i>critiek</i> (oordeelkunde) en <i>critisch</i> (oordeelkundig). De onderscheiding moge bij den eersten aanblik eene spitsvondigheid schijnen&#8212;en in het gebruik wordt zij
+zeker tot dusverre niet in acht genomen&#8212;, toch steunt zij op een wezenlijk beginsel en kan niet onverschillig zijn voor een
+schrijver, die met oordeel te werk gaat, en een gewijzigden woordvorm te recht aanmerkt als een geschikt middel om den lezer
+de wijziging van een begrip te doen opmerken.
+
+</p>
+<p id="s253">253. Ten gevolge van den invloed, dien het zoo uiteenloopend gebruik op de woorden oefent, is er soms een verschil ontstaan
+tusschen de spelling der stamwoorden en hunne afleidsels; b.v. bij <i>c&aacute;non</i> (regel), <i>canoniek</i> en <i>kanunnik</i>; <i>klasse</i>, <i>classis</i> en <i>classicaal</i>; <i>krediet</i> en <i>credit</i>; <i>koerier</i> en <i>courant</i>; <i>konserf</i> en <i>conservatief</i>; <i>lier</i> en <i>lyrisch</i>; <i>klerk</i> en <i>clericaal</i>; <i>sekuur</i> en <i>securiteit</i>; <i>orgel</i> (<span class="Greek" lang="el">&#8004;&#961;&#947;&#945;&#957;&#959;&#957;</span>) en <i>organist</i> (minder gewoon <i>orgelist</i>), enz. Vergelijkt men deze en dergelijke verschillen in de spelling, dan zal men daarin eene nieuwe bevestiging zien van
+den boven in <a href="#s250">&sect; 250</a> gestelden regel.
+
+</p>
+<p id="s254">254. Eindelijk nog eene opmerking, die bij het schrijven van enkele woorden in het oog moet gehouden worden. Wij bezigen eenige
+Latijnsche bastaardwoorden, die in dubbelen vorm in de taal bestaan, maar op twee verschillende wijzen worden geschreven,
+doordien de eene vorm onmiddellijk aan het Latijn ontleend is, terwijl de andere middellijk uit het Fransch tot ons is gekomen.
+In die gevallen is <span class="pagenum">[<a id="pb216" href="#pb216">216</a>]</span>de Latijnsche vorm de wetenschappelijke, de Fransche de gewone en dagelijksche. Hierop grondt zich het verschil in spelling
+van <i>praesens</i> en <i>present</i>, van <i>praeses</i> en <i>president</i>, van <i>praeparaten</i> en <i>preparatieven</i>, van <i>oeconomie</i> en <i>economie</i>, <i>phoenix</i> en <i>feniks</i>, <i>dioecese</i> en <i>diocese</i>, <i>procurator</i> en <i>procureur</i>, <i>secunde</i> en <i>seconde</i>, <i>nummer</i> en <i>nommer</i>, <i>fundament</i> en <i>fondement</i>, <i>familie</i> en <i>famielje</i>, <i>subject</i> en <i>sujet</i> (als in: <i>een slecht <span class="rm">of</span> gemeen sujet</i>), enz.
+
+</p>
+<p id="s255">255. Dat wij bij wetenschappelijke benamingen aan de Latijnsche en Latijnsch-Grieksche vormen de voorkeur geven, blijkt o.a.
+ook daaruit, dat wij, overeenkomstig het oorspronkelijke Grieksche woord <span class="Greek" lang="el">&#967;&#951;&#956;&#949;&#8055;&#945;</span>, in <i>chemie</i> eene <i>e</i> uitspreken en schrijven, en niet eene <i>i</i>, gelijk fr. <i>chimie</i> zou medebrengen. Daarom schrijft de Redactie <i>acustiek</i> met eene <i>u</i> en <i>hypotenusa</i> met eene <i>t</i>, dewijl de regelmatige Latijnsche vormen dier woorden (<i>acustica</i> en <i>hypotenusa</i>) die letters hebben. De gewone spelling <i>acoustiek</i> steunt op de Fransche schrijfwijze <i>acoustique</i>, en <i>hypothenusa</i> op het voorheen gebruikelijke <i>hypoth&eacute;nuse</i>, welke laatste spelling echter bepaald verkeerd was en dan ook later te recht door <i>hypot&eacute;nuse</i> is vervangen.&#8212;De niet geheel ongewone spelling <i>autheur</i>, <i>authoriteit</i> en <i>cathegorie</i>, voor <i>auteur</i>, <i>autoriteit</i> of <i>auctoriteit</i> en <i>categorie</i>, heeft volstrekt niets ter verontschuldiging, evenmin als die van de eigennamen <i>Anthonius</i> en <i>Margaretha</i>, voor <i>Antonius</i> en <i>Margareta</i>.
+
+</p>
+<p>256. Ziedaar hetgeen de Redactie, na rijpe overweging, gemeend heeft te moeten vaststellen voor de door haar te volgen spelling,
+voor zooverre het ingewikkeld en veelbetwist vraagstuk der bastaardwoorden betreft. Zij vleit zich, dat hare beschouwing den
+lezer de overtuiging zal hebben gegeven, dat men aan den eenen kant ook hier een leidend beginsel kan volgen, in overeenstemming
+met de algemeene gronden van taal en spelling; maar aan de andere zijde, dat voorschriften, die alles tot in de minste bijzonderheden
+regelen, hier even onbestaanbaar zijn als overal elders, <span class="pagenum">[<a id="pb217" href="#pb217">217</a>]</span>waar de beslissing van allerlei omstandigheden afhangt en derhalve, in elk bijzonder geval, alleen door oordeel en smaak kan
+worden bepaald.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div3">
+<h4>Over het verdeelen der woorden in lettergrepen.</h4>
+<p id="s257">257. Het leerstuk aangaande de verdeeling der woorden in lettergrepen geeft het antwoord op de vraag: <i>tot welke lettergreep moeten, bij het afbreken van een woord, de tusschenletters gerekend worden? tot de voorgaande of tot
+de volgende lettergreep?</i>
+
+</p>
+<p>Bij het beantwoorden dier vraag heeft men de vreemde woorden en bastaardwoorden van de echt Nederlandsche af te zonderen,
+en bij deze laatste weder onderscheid te maken tusschen verbogene, afgeleide en samengestelde woorden.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a</i>) Door <i>tusschenletters</i> worden hier verstaan alle <span class="letterspaced">medeklinkers</span>, die in eenig woord tusschen twee klinkers of tweeklanken staan. <i>Beginletters</i> noemen wij alle <span class="letterspaced">medeklinkers</span>, die zich aan het begin van een woord v&oacute;&oacute;r den eersten klinker of tweeklank bevinden; <i>sluitletters</i> alle <span class="letterspaced">medeklinkers</span>, die aan het einde van een woord achter den laatsten klinker of tweeklank komen. Zoo zijn b.v. de <i>g</i> in <i>dagen</i>, de <i>r</i> en <i>b</i> in <i>arbeid</i>, de <i>r</i>, <i>t</i> en <i>s</i> in <i>koortsen</i> <span class="letterspaced">tusschenletters</span>: in <i>strandt</i> zijn <i>s</i>, <i>t</i> en <i>r</i> <span class="letterspaced">begin-</span>, <i>n</i>, <i>d</i> en <i>t</i> <span class="letterspaced">sluitletters</span>.
+
+
+</p>
+<p><i>b</i>) Onder <i>afgeleide woorden</i> begrijpen wij hier ook de zoogenaamde <i>middelwoorden</i>, ook wel <i>onechte stammen</i> geheeten, d.i. dezulke, die door hunne voor- of achtervoegsels het voorkomen van <i>afgeleide</i> woorden hebben, doch die niet van bekende grondwoorden gevormd zijn, b.v. <i>gezond</i>, <i>hagel</i> e.a. Zij worden geheel als de overeenkomstige woorden van bekenden vorm behandeld en vereischen dus geene afzonderlijke regels;
+trouwens, zoodra hunne etymologie bekend wordt, houden zij op <i>middelwoorden</i> te zijn en gaan zij in de klasse der afleidingen over.
+</p>
+</div><p>
+<span class="pagenum">[<a id="pb218" href="#pb218">218</a>]</span></p>
+<p>258. De scheiding der lettergrepen is geenszins iets willekeurigs, maar hangt in iedere taal ten nauwste samen met hare eigenaardige
+uitspraak en spelling. De Redactie gaat daarbij te werk naar de volgende grondbeginselen, die onze taal zelve aan de hand
+geeft:
+
+</p>
+<p id="s259">259. I. Wanneer in <span class="letterspaced">niet samengestelde</span> woorden tusschen twee opeenvolgende lettergrepen slechts &eacute;&eacute;n medeklinker voorkomt, dan behoort deze tot de volgende lettergreep;
+b.v. in <i>dra-gen</i>, <i>e-ten</i>, <i>ho-pen</i>, <i><span class="corr" id="xd0e29100" title="Bron: uren">u-ren</span></i>, <i>za-lig</i>, <i>wa-sem</i> enz.
+
+</p>
+<p>De taal zelve leert duidelijk, dat zij z&oacute;&oacute; gescheiden wil hebben. Vooreerst door het uitstooten van &eacute;&eacute;ne <i>a</i> en <i>u</i>, dikwijls ook van eene <i>e</i> en <i>o</i>, wanneer deze in het onverbogene woord of het grondwoord verdubbeld zijn. In het tegenovergestelde geval toch zou zij den
+dubbelen klinker eischen in <i>draag-en</i>, <i>eet-en</i>, <i>hoop-en</i>, <i>uur-en</i>, <i>zaal-ig</i>, <i>waas-em</i> enz., evenzeer als in <i>draag</i>, <i>eet</i>, <i>hoop</i>, <i>uur</i>, <i>zaal</i>, <i>waas</i>, waarin de tusschenletter als sluitletter voorkomt.&#8212;Vervolgens door de verdubbeling der tusschenletter in woorden als <i>heb-ben</i>, <i>had-den</i>, <i>zon-nig</i>, <i>ken-ner</i> enz., die onnoodig zou wezen, indien in <i>heb-en</i>, <i>had-en</i>, <i>zon-ig</i>, <i>ken-er</i> enz. de enkele tusschenletter tot de eerste lettergreep behoorde.&#8212;Eindelijk door de verandering der uitspraak in <i>d&agrave;g</i>&#8212;<i>d&aacute;gen</i>, <i>bev&egrave;l</i>&#8212;<i>bev&eacute;len</i>, <i>sl&ograve;t</i>&#8212;<i>sl&oacute;ten</i>, en door den overgang der <i>f</i> en <i>s</i> van woorden als <i>brief</i>, <i>buis</i>, <i>lees</i>, <i>lief</i> enz. in de <i>v</i> en <i>z</i> van <i>brie-ven</i>, <i>bui-zen</i>, <i>le-zer</i>, <i>lie-ve</i>, hetgeen bewijst, dat zij als beginletters worden aangemerkt.
+
+</p>
+<p id="s260">260. Het is dus onloochenbaar, dat het Nederlandsch liever eene volgende lettergreep met een medeklinker begint dan eene voorafgaande
+daarmede te sluiten.&#8212;De ingelaschte <i>d</i> in <i>bevrij(d)en</i>, <i>belij(d)en</i>, <i>vlie(d)en</i>, <i>wij(d)en</i>, <i>na(d)er</i> (van <i>na</i>) e.a.; de <i>k</i> in <i>bijker</i> en <i>kooiker</i> van <i>bij</i> en <i>(eenden)kooi</i>; de woorden <i>weldoe(n)er</i>, <i>opzie(n)er</i>, <i>voorgan(g)er</i>, <i>voorstan(d)er</i>, van <i><span class="corr" id="xd0e29288" title="Bron: doen-">doe-n</span></i>, <i>zie-n</i>, <i>gaa-n</i>, <i>staa-n</i>; de flauwe <i>j</i>, die in <i>zee-en</i>, <i>thee-en</i> gehoord wordt; de als <i>j</i> klinkende <span class="pagenum">[<a id="pb219" href="#pb219">219</a>]</span><i>i</i> in <i>koei-en</i>, <i>vlooi-en</i> (van <i>koe</i> en <i>vloo</i>), bewijzen, dat onze taal eene volgende lettergreep ongaarne met een klinker laat aanvangen; terwijl daarentegen <i>leiband</i>, <i>scheikunde</i>, <i>gelui</i>, <i>zijweg</i>, van <i>leiden</i>, <i>scheiden</i>, <i>luiden</i>, <i>zijde</i>; <i>leelijk</i> van <i>leed</i>, <i>kwalijk</i> van <i>kwaad</i>, <i>schielijk</i> van <i>schier</i> toonen, dat zij niet schroomt eene lettergreep open te laten.
+
+</p>
+<p id="s261">261. II. Wanneer er twee opeenvolgende tusschenletters voorkomen in woorden, die <span class="letterspaced">niet samengesteld</span> zijn noch <span class="letterspaced">afgeleid</span> door middel van een achtervoegsel, dat gelijk <i>-de</i>, <i>-ste</i>, met een medeklinker begint, dan behoort de eerste tusschenletter tot de voorgaande, de tweede tot de volgende lettergreep;
+b.v. in <i>bul-ten</i>, <i>hel-den</i>, <i>kas-ten</i>, <i>mel-ken</i>, <i>bul-tig</i>.
+
+</p>
+<p>Dat de eerste medeklinker tot de voorgaande lettergreep behoort, blijkt vooreerst uit de spelling <i>naal-den</i>, <i>paar-den</i>, <i>vaar-dig</i>, <i>huur-der</i> enz. met den dubbelen klinker, die anders geheel overtollig zou wezen. Vervolgens uit de uitspraak van woorden als <i>h&agrave;nden</i>, <i>h&egrave;lden</i>, <i>h&igrave;nden</i>, <i>h&ograve;nden</i>, <i>h&ugrave;lde</i>; en uit de verdubbeling der medeklinkers in <i>kat-ten</i>, <i>bel-len</i>, <i>min-naar</i>, <i>kop-pig</i> enz., welke in het tegenovergestelde geval geen doel zou treffen.
+
+</p>
+<p>Dat de tweede tusschenletter tot de volgende lettergreep gerekend wordt, volgt reeds uit den vorigen regel (I), en wordt nader
+bevestigd door den overgang der <i>f</i> en <i>s</i> tot <i>v</i> en <i>z</i> in woorden als <i>kalf</i>&#8212;<i>kalven</i>, <i>erf</i>&#8212;<i>erven</i>, <i>baars</i>&#8212;<i>baarzen</i>, <i>els</i>&#8212;<i>elzen</i>, <i>zalf</i>&#8212;<i>zalven</i>, <i>hals</i>&#8212;<i>halzen</i> enz.
+
+</p>
+<p id="s262">262. Een twijfel is bij sommigen gerezen omtrent het afbreken der woorden met de tusschenletters <i>ng</i>. De eigenaardige uitspraak van dezen klank deed den schijn ontstaan, alsof <i>ng</i> slechts &eacute;&eacute;n enkele medeklinker was. In wezenlijkheid echter is dit niet het geval. De <i>ng</i> is, blijkens haar oorsprong, onloochenbaar de vereeniging van dezelfde gutturale <i>n</i>, die in <i>den-ken</i> en <i>zin-ken</i> gehoord wordt, met de <i>g</i> in haar oorspronkelijken klank (d.i. dien der Friesche en Fransche <i>g</i>, als in <i>grand</i>, <i>guerre</i> enz.). Moge al de <span class="pagenum">[<a id="pb220" href="#pb220">220</a>]</span>uitspraak allengs zijn gewijzigd, zoodat de <i>g</i> bijna geheel verflauwd is en nauwelijks meer vernomen wordt, dit kan toch geene voldoende reden zijn om de beide letters,
+gelijk sommigen willen, als eene eenheid te beschouwen en daarom bij het afbreken ongescheiden te laten. Stelde <i>ng</i> inderdaad een gewonen enkelvoudigen medeklinker voor, men zou, volgens regel I en <a href="#s260">&sect; 260</a>, <i>ta-ngen</i>, <i>ze-ngen</i>, <i>to-ngen</i> enz. moeten schrijven. Doch dit wil niemand, en het zou ook geheel strijdig zijn met den aard der taal. In geen enkel woord
+treft men v&oacute;&oacute;r <i>ng</i> een helderen klinker aan, gelijk de <i>&aacute;</i> <i>&eacute;</i>, <i>&oacute;</i> in <i>t&aacute;-kel</i>, <i>z&eacute;-gel</i>, <i>b&oacute;-gen</i>; men vindt uitsluitend een kort afgebrokenen, als in <i>t&agrave;k</i>, <i>z&egrave;g</i>, <i>d&ograve;f</i>. Dit bewijst onwedersprekelijk, dat de voorgaande lettergrepen zonder uitzondering gesloten zijn, dat wil zeggen, op een
+medeklinker eindigen, en steeds gesloten blijven, ook wanneer de woorden verbuiging ondergaan, zoodat de <i>n</i> en <i>g</i> niet beide tot de volgende lettergreep gebracht kunnen worden. Trouwens <i>ng</i> laat zich aan het begin eener lettergreep niet uitspreken, wat bij de schrijfwijze <i>ta-ngen</i> enz. ondersteld wordt. Schrijft men daarentegen <i>ding-en</i>, dan zondigt men tegen het beginsel, boven in <a href="#s260">&sect; 260</a> omschreven, dat in onze taal zoo duidelijk is uitgedrukt. De beide schrijfwijzen, <i>di-ngen</i> en <i>ding-en</i>, zijn dus evenzeer te verwerpen. Alleen <i>din-gen</i> is met de afleiding en den aard van ons taaleigen in overeenstemming. Voor de uitspraak kan het geen bezwaar opleveren, mits
+men den aard en de kracht der letters kenne; en die kennis is bij alles, wat spelling betreft, een onmisbaar vereischte, dat
+men recht heeft te onderstellen<span class="corr" id="xd0e29599" title="Niet in bron">.</span>
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a</i>) Vreest men nochtans door het scheiden der <i>n</i> en <i>g</i> (<i>han-gen</i>) de bekende verkeerde uitspraak in de hand te werken, dan vermijde men in het schrift het afbreken der zoodanige woorden,
+hetgeen zonder groot bezwaar geschieden kan. <i>Vangen</i>, <i>vanger</i>, <i>brengen</i>, <i>brenger</i> zijn geen langer woorden dan <i>langst</i>, <i>vangst</i>, <i>op-brengst</i>, waarbij geene scheiding mogelijk is.
+
+
+</p>
+<p><i>b</i>) Dezelfde opmerking geldt nog meer bij de woorden <i>kachel</i>, <i>echo</i>, <i>richel</i>, <i>tichel</i> enz., waarin niemand de regelmatige verdubbeling der <i>ch</i> wil, ofschoon de eerste lettergreep als gesloten moet beschouwd worden. Men scheide bij <span class="pagenum">[<a id="pb221" href="#pb221">221</a>]</span>deze woorden de lettergrepen liever niet; dan bestaat er geen gevaar, dat men de eerste verkeerd zal uitspreken. De <i>ch</i> bij de eerste lettergreep te voegen en <i>lach-en</i>, <i>lich-aam</i> af te breken, is volgens regel I slechts een tweede vergrijp tegen ons taaleigen, dat eigenlijk de spelling <i>lach-chen</i> enz. zou eischen. Het zou eene nieuwe taalfout zijn, aan eene bestaande toegevoegd.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s263">263. III. Hetzelfde streven der taal, waarop de Regel der Gelijkvormigheid (<a href="#s49">&sect; 49</a>) berust, namelijk om de duidelijkheid te bevorderen door in afgeleide en samengestelde woorden den vorm der deelen zooveel
+doenlijk ongeschonden te bewaren, openbaart zich ook bij de verdeeling der woorden in lettergrepen. Het duidelijkst ziet men
+zulks bij samenstellingen. Daarin toch blijft iedere letter in het woord, waartoe zij behoort. Men scheidt aldus: <i>eer-ambt</i>, <i>mein-eed</i>, <i>uit-een</i>, <i>haard-asch</i> enz., en niet, gelijk de twee vorige grondbeginselen zouden medebrengen, <i>ee-rambt</i>, <i>mei-need</i>, <i>ui-teen</i>, <i>haar-dasch</i> enz.
+
+</p>
+<p>Dat de taal het volstrekt z&oacute;&oacute; wil, blijkt uit de spelling <i>kwab-aal</i>, <i>bedil-al</i>, <i>slok-op</i>, <i>al-om</i>, <i>veel-al</i>, <i>wel-eer</i>, niet <i>kwab-baal</i>, <i>bedil-lal</i>, <i>slok-kop</i>, <i>al-lom</i>, <i>ve-lal</i> (naast <i>ve-len</i>), <i>wel-leer</i> enz.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p><i>a</i>) <i>Alleen</i> en <i>wanneer</i> met verdubbelde <i>l</i> en <i>n</i> maken hier uitzonderingen. Die spelling bewijst, dat men deze woorden niet meer als samenstellingen van <i>al</i> en <i>een</i>, <i>wan</i> en <i>eer</i> herkent.
+
+
+</p>
+<p><i>b</i>) Ofschoon de gewone uitspraak door verkeerde toepassing van regel II vrij algemeen in <i>aar-daker</i> en <i>aar-dappel</i> de <i>d</i>, en in <i>el-kander</i> en <i>mal-kander</i> de <i>k</i> bij de volgende lettergreep voegt, zoo kan dit misbruik geene voldoende reden zijn om bij de genoemde woorden eene inbreuk
+op den regel te maken. Men breke daarom af: <i>aard-aker</i>, <i>aard-appel</i>, <i>elk-ander</i>, <i>malk-ander</i> (uit <i>manlijk</i>, d.i. ieder, en <i>ander</i>).
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s264">264. Hetzelfde beginsel openbaart zich, ofschoon minder regelmatig, bij de afgeleide woorden. Vooreerst worden dezulke, die
+gevormd zijn met (onscheidbare) voorvoegsels, als <i>be-</i>, <i>ge-</i>, <i>her-</i>, <i>on-</i> enz., welke eigenlijk samenstellingen <span class="pagenum">[<a id="pb222" href="#pb222">222</a>]</span>zijn, geheel op de wijze der composita behandeld. Men scheidt aldus: <i>be-dwelmen</i>, <i>ge-dragen</i>, <i>her-overen</i>, <i>on-eens</i>, <i>ont-erven</i>, <i>wan-orde</i>; niet, gelijk de vorige grondbeginselen zouden vorderen: <i>b&egrave;d-welmen</i>, <i>g&egrave;d-ragen</i>, <i>h&eacute;-roveren</i>, <i>&ograve;-neens</i>, <i>on-terven</i>, <i>w&aacute;-norde</i>; de uitspraak en de spelling bewijzen duidelijk het tegendeel.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Al onze voorvoegsels <i>be-</i>, <i>er-</i>, <i>ge-</i>, <i>her-</i>, <i>on-</i>, <i>ont-</i>, <i>oor-</i> en <i>wan-</i> zijn oorspronkelijk op zich zelve bestaande woorden geweest. De daarmede gevormde woorden zijn dus eigenlijk composita. Dat
+die voorvoegsels nu niet meer, althans niet onder dien vorm, als zelfstandige woorden gebezigd worden en eene veel algemeener
+beteekenis hebben aangenomen dan zij oorspronkelijk hadden, is de oorzaak, dat de Nederlandsche grammatica de daarmede gevormde
+woorden tot de afleidingen brengt. De Hoogduitsche taalkundigen beschouwen zulke woorden nog altijd als samenstellingen; en
+onze spelling bewijst, dat zij, wat den uiterlijken vorm ten minste betreft, nog steeds daartoe behooren.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s265">265. Ook de woorden, door aanhechting der achtervoegsels <i>-achtig</i>, <i>-haft</i>, <i>-haftig</i>, <i>-schap</i> en <i>-zaam</i> gevormd, zijn oorspronkelijk composita, en volgen den regel der samengestelde woorden. Men scheidt aldus: <i>aap-achtig</i>, <i>bok-achtig</i>, <i>snap-achtig</i>, <i>wit-achtig</i>, <i>held-haftig</i>, <i>partij-schap</i>, <i>voogdij-schap</i>, <i>moei-zaam</i>. Dat de taal zulks eischt, blijkt zoowel uit de uitspraak als uit de spelling. Wilde zij hier de twee vorige beginselen gehuldigd
+hebben, zij zou <i>a-pachtig</i>, <i>bok-kachtig</i>, <i>snap-pachtig</i>, <i>wit-tachtig</i> uitspreken en schrijven.
+
+</p>
+<p>De woorden op <i>-aard</i> zijn insgelijks samenstellingen (zie <a href="#s100">&sect; 100</a>) en moeten derhalve op dezelfde wijze behandeld worden. Wij breken daarom aldus af: <i>bast-aard</i>, <i>dronk-aard</i>, <i>woest-aard</i>, <i>wreed-aard</i> enz., niet <i>bas-taard</i>, <i>dron-kaard</i>, <i>wree-daard</i> enz.; en schrijven dienovereenkomstig: <i>grijs-aard</i>, <i>laf-aard</i>, niet <i>grij-zaard</i>, <i>laf-faard</i>. Alleen de onregelmatig, d.i. van werkwoorden gevormde <i>grijnzaard</i> en <i>veinzaard</i> kunnen niet anders dan als afleidingen beschouwd, <span class="pagenum">[<a id="pb223" href="#pb223">223</a>]</span>gespeld en afgebroken worden (<i>grijn-zaard</i>, <i>vein-zaard</i>).
+
+</p>
+<p id="s266">266. Bij de woorden, kennelijk afgeleid door middel van ware achtervoegsels, die geheel uit medeklinkers bestaan of er mede
+beginnen, als: <i>-d</i>, <i>-t</i>, <i>-s</i>, <i>-sch</i>, <i>-st</i>, <i>-de</i>, <i>-te</i>, <i>-se</i>, <i>-ster</i>, gaat de taal volgens hetzelfde beginsel te werk: het grondwoord blijft in zijn geheel en het achtervoegsel wordt geheel
+afgescheiden. Bij de achtervoegsels, die uit slechts &eacute;&eacute;nen medeklinker bestaan of met &eacute;&eacute;nen medeklinker aanvangen, volgt dit
+reeds vanzelf uit de twee vorige regels (I en II.) In overeenstemming daarmede scheidt men aldus: <i>klach-ten</i> van <i>klach-t</i>, <i>slach-ter</i>, <i>deug-den</i> van <i>deug-d</i>, <i>lood-sen</i> van <i>lood-s</i>, <i>lief-de</i>, <i>hoog-te</i>, <i>vre-de</i>, <i>vee-te</i>, <i>smid-se</i> enz. Doch hetzelfde heeft insgelijks plaats bij die, welke uit twee medeklinkers bestaan of met twee beginnen, namelijk bij
+<i>-st</i>, <i>-sch</i> en het vervrouwelijkende <i>-ster</i>. Ook bij <i>-sch</i>, dat thans als eene enkele <i>s</i> luidt, geschiedt zulks in overeenstemming met regel I en II: <i>vlee-schelijk</i>, <i>ei-schen</i>, <i>groot-sche</i>. De gebruikelijke scheiding <i>gedwee-ste</i>, <i>mee-ste</i>, <i>mooi-ste</i>, <i>fraai-ste</i>, <i>lui-ste</i>, en <i>naai-ster</i>, <i>brei-ster</i>, <i>vrij-ster</i>, <i>vlei-ster</i>, is in strijd met regel II, die <i>gedwees-te</i>, <i>naais-ter</i> enz. eischen zou; maar zij bewijst ten klaarste, dat de taal ook de achtervoegsels, zooveel slechts doenlijk, in hun geheel
+laat en als de afzonderlijke deelen eener samenstelling behandelt. Hieruit volgt, dat men ook <i>bang-ste</i>, <i>hard-ste</i>, <i>hoog-ste</i>, en <i>bak-ster</i>, <i>zang-ster</i> zal moeten scheiden, waarin drie of vier tusschenletters voorkomen, omtrent welk geval de regels I en II zwijgen.&#8212;Alleen
+de woorden <i>naas-te</i> (overtreffende trap van <i>na</i>) en <i>bes-te</i> (voor <i>betste</i>) zijn uitzonderingen, die genoeg zijn gewettigd: de eerste door de spelling met de dubbele <i>a</i>, ter voorkoming van de uitspraak <i>n&agrave;ste</i>; de tweede doordien de scheiding <i>be-ste</i> tot de uitspraak <i>b&eacute;-ste</i> aanleiding zou geven.
+
+</p>
+<p id="s267">267. De taal zelve toont derhalve ook hier duidelijk, dat zij den vorm der deelen, waaruit de woorden bestaan, zooveel <span class="pagenum">[<a id="pb224" href="#pb224">224</a>]</span>met de uitspraak overeen is te brengen, ongeschonden wil voor oogen stellen. Maar dan is ook de vraag opgelost, hoe men te
+handelen heeft met de <i>t</i>, <i>p</i> en <i>s</i>, die in sommige verkleinwoorden v&oacute;&oacute;r <i>-je</i> en <i>-ken</i> (of <i>-ke</i>) ingelascht worden. Zij maken, wel is waar, geen onmisbaar bestanddeel dier achtervoegsels uit, maar zijn toch alleen om
+hunnentwil aanwezig; en zij behooren zeker niet tot het grondwoord, d.i. tot de voorgaande lettergreep. Het taaleigen brengt
+derhalve mede, dat men aldus verdeelt: <i>stoel-tje</i>, <i>zoon-tje</i>, <i>boom-pje</i>, <i>bloem-pje</i>, <i>jong-ske(n)</i>, <i>penning-ske(n)</i>, <i>doek-ske(n)</i>, enz.
+
+</p>
+<p>Dat men rationeel handelt en de duidelijkheid bevordert door zoodoende het grondwoord geheel af te zonderen, blijkt uit de
+vergelijking van <i>oor-tje</i> (klein <i>oor</i>) en <i>oort-je</i> (geldswaarde), van <i>buur-tje</i> (buurman) en <i>buurt-je</i> (kleine <i>buurt</i>), van <i>va&acirc;r-tje</i> (vadertje) en <i>vaart-je</i> (kleine <i>vaart</i>), van <i>zee-tje</i> (kleine <i>zee</i>) en <i>zeet-je</i> (zitje).
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>In het Grieksch, en in navolging hiervan ook in het Latijn, pleegt men alleen die consonanten bij de volgende lettergreep
+te voegen, waarmede Grieksche woorden kunnen beginnen. Men zou geneigd kunnen zijn dit op onze taal toe te passen en op dien
+grond de verdeeling <i>bloem-pje</i>, <i>jong-sken</i> te verwerpen. Men bedenke echter, dat het Nederlandsch geen Grieksch is; dat alle woorden, die thans met <i>sch</i> beginnen, voorheen met <i>sk</i> aanvingen; en dat <i>pj</i> zich even gemakkelijk laat uitspreken als <i>tj</i>, blijkens Friesch <i>pjuuk</i> (piek, schaatsenrijdershaak,) naast <i>tjalk</i>, <i>tjilpen</i> enz. De uitspraak levert dus geen bezwaar op tegen de hier voorgeslagene wijze van verdeeling, zoodat de Regel der Gelijkvormigheid
+hier volle kracht kan hebben.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s268">268. Reeds bij regel I is gebleken, dat de taal ten opzichte der achtervoegsels, die met een klinker beginnen, als <i>-er</i>, <i>-ig</i>, <i>-ier</i> enz., anders te werk gaat. Daar zij zooveel doenlijk zoekt te vermijden dat eene volgende lettergreep met een klinker begint,
+schroomt zij niet eene sluitletter van het grondwoord te scheiden en bij het suffix te voegen, b.v. <i>verra-der</i>, <i>bin-der</i>, <i>tui-nier</i>, <i>toch-tig</i>, <i>zan-dig</i> enz. Hier gelden dus regel I en II.
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb225" href="#pb225">225</a>]</span></p>
+<div class="blockquote">
+<p>Woorden, wier etymologische vorm volstrekt onkenbaar geworden is, volgen de regels I en II; dus: <i>we-reld</i>, niet <i>weer-eld</i>, ofschoon uit <i>weer</i> en <i>ald</i>; <i>lie-verd</i>, niet <i>lief-erd</i>, ofschoon <i>-erd</i> hetzelfde woord is als <i>-aard</i> in <i>grijsaard</i>.
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p id="s269">269. IV. Minder duidelijk verklaart zich de taal ten aanzien van het verdeelen der woorden, waarin drie of vier letters bijeen
+staan, en die niet rechtstreeks onder den voorgaanden regel vallen, omdat hunne etymologie bij het algemeen onbekend is, als:
+<i>ambt</i>, <i>arts</i>, <i>koorts</i>, <i>toorts</i>, <i>ernst</i>, <i>hengst</i>, <i>erwt</i>, <i>schurft</i>. Zij zijn deels oorspronkelijk vreemde woorden, als <i>toorts</i> (fr. <i>torche</i>), <i>venster</i> (lat. <i>fenestra</i>); deels afgeleide, als <i>vor-st</i> (van <i>voor</i>), <i>worst</i> (van <i>wirren</i> of <i>werren</i>, in de <i>war</i> brengen, en vroeger ook <i>vermengen</i>); <i>ambt</i> is eene samentrekkhig van <i>ambacht</i>. De vorm kan hier dus niet gevoeglijk als richtsnoer bij het afbreken dienen. Dit verhindert evenwel niet, dat er tamelijk
+goede regels te vinden zijn.&#8212;Vooreerst is het natuurlijk, dat men tot de volgende lettergreep geene letters brengen mag, die
+zich niet gezamenlijk aan het begin eener syllabe laten uitspreken, dus geene <i>bt</i>, <i>ft</i>, <i>wt</i>. Daaruit volgt, dat men <i>amb-ten</i>, <i>schurf-tig</i>, <i>erw-ten</i> afbreekt, niet <i>am-bten</i>, <i>schur-ftig</i>, <i>er-wten</i>, ofschoon de etymologie zulks eischen zou.&#8212;Bij <i>artsen</i>, <i>ertsen</i>, <i>schertsen</i>, <i>koortsen</i>, <i>toortsen</i> enz. kan men een oogenblik in twijfel staan omtrent de keus tusschen <i>art-sen</i>, <i>koort-sen</i> en <i>ar-tsen</i>, <i>koor-tsen</i>, daar de <i>ts</i>, blijkens de verouderde schrijfwijzen <i>tsamen</i>, <i>tsestig</i>, <i>tseventig</i>, <i>tsidderen</i>, zich aan het begin eener lettergreep wel laat uitspreken. Wanneer men echter bedenkt, dat de taal die woorden thans zonder
+<i>t</i> wil uitgesproken hebben, en daardoor niet onduidelijk te kennen geeft, dat zij <i>ts</i> voor niet welluidend houdt, dan zal men aan de verdeeling <i>art-sen</i>, <i>schert-sen</i>, <i>koort-sen</i> zonder aarzelen de voorkeur geven.&#8212;Onder de woorden met <i>st</i>, voorafgegaan door &eacute;&eacute;nen of twee medeklinkers, als <i>angst</i>, <i>korst</i> enz., zijn er eenige met <i>t</i>, niet met <i>st</i>, gevormd. Zeker is zulks het <span class="pagenum">[<a id="pb226" href="#pb226">226</a>]</span>geval met (<i>wij</i>) <i>dorsten</i> (durfden), waarschijnlijk ook met <i>dorst</i>; de meeste echter zijn stellig afleidingen met <i>st</i>, als <i>angst</i>, <i>ernst</i>, <i>worst</i>, die men derhalve volgens Regel III te behandelen heeft: <i>ang-stig</i>, <i>ern-stig</i>, <i>wor-sten</i>. Het is uit dien hoofde het raadzaamst, en zeker het gemakkelijkst, de weinige overige insgelijks op dezelfde wijze te verdeelen,
+al zou de etymologie ook het omgekeerde eischen; dus <i>ven-ster</i>, <i>un-ster</i>, <i>glin-steren</i>, <i>heng-sten</i>, <i>hal-ster</i>, <i>bor-stel</i>, <i>dor-sten</i>, evenzeer als <i>dien-sten</i>, <i>gun-sten</i>, <i>kun-sten</i>, <i>win-sten</i>, <i>toekom-stig</i>, van de bekende grondwoorden <i>dienen</i>, <i>gunnen</i>, <i>kunnen</i>, <i>winnen</i>, <i>komen</i>.
+
+</p>
+<p id="s270">270. V. In vreemde woorden en eigennamen, als: <i>&aacute;brikoos</i>, <i>&aacute;grimonie</i>, <i>Acropolis</i>, <i>Abraham</i>, <i>Acra</i>, <i>Adriaan</i><span class="corr" id="xd0e30596" title="Niet in bron">,</span> <i>Aglaja</i>, <i>Atropos</i> enz., waarin eene vaste letter (<i>muta</i>) door eene vloeiende (<i>liquida</i>) gevolgd wordt, gaat men, blijkens de uitspraak, naar het vreemde spraakgebruik te werk, en brengt men de beide medeklinkers
+tot de volgende lettergreep, zoodat men scheidt: <i>a-brikoos</i>, <i>a-grimonie</i>, <i>A-braham</i> enz.
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>Sommige dichters handelen evenzoo bij Nederlandsche woorden, wanneer zij om het metrum tusschen eene muta en eene liquida
+een toonloozen klinker uitstooten; b.v. bij <i>a-dren</i> voor <i>aderen</i>, <i>vo-glen</i>, <i>ne-drig</i>. Anderen schrijven <i>aadren</i>, <i>vooglen</i>, <i>needrig</i>, hetgeen de scheiding <i>aad-ren</i>, <i>voog-len</i> enz. onderstelt.
+</p>
+</div><p>
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb227" href="#pb227">227</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3247src" id="xd0e3247">1</a></span> Uit het <i>Verslag</i> der Belgische Spelling-Commissie blz. 35 vlg., blijkt, dat het verschil in de uitspraak van dezelfde woorden op verschillende
+plaatsen in Belgi&euml; vooral niet geringer is dan in Noord-Nederland.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3338src" id="xd0e3338">2</a></span> Voor het Sanskrit en Gothisch is die stelling geene bloote hypothese, tot wier erkenning men alleen door gevolgtrekkingen
+gedwongen wordt. In de eerstgenoemde taal komen wel twee letterteekens voor, die thans als <i>e</i> en <i>o</i> worden uitgesproken, doch uit alles blijkt ten klaarste, dat <i>e</i> vroeger <i>ai</i> en <i>o</i> vroeger <i>au</i> geweest is; zie <span class="smallcaps">Bopp</span>, <i>Vergleichende Grammatik</i>. <a href="#s2">&sect; 2</a>. Reeds eene vergelijking der letter<span class="letterspaced">teekens</span> voor <i>&acirc;i</i> = <i>aai</i> en <i>&acirc;u</i> = <i>aau</i> met die voor <i>&ecirc;</i> = <i>ai</i> en <i>&ocirc;</i> = <i>au</i> leert dit duidelijk.
+
+</p>
+<p class="footnote">In het Gothisch komen insgelijks twee letterteekens voor, die op <span class="Greek" lang="el">&#949;</span> en <span class="Greek" lang="el">&#937;</span> gelijken, en daarom in Latijnsch letterschrift door <i>e</i> en <i>o</i> voorgesteld worden, maar deze stemmen niet overeen met de <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s in de overige Germaansche talen: aan het eerste, ofschoon het een langen <i>i</i>-klank voorstelde, beantwoordt onze lange <i>&acirc;</i> in <i>daad</i>, <i>jaar</i>, <i>slaap</i>; en de Friesche <i>ie</i> in <i>died</i>, <i>jier</i>, <i>sliep</i>; aan het tweede onze <i>oe</i> in <i>boek</i>, <i>goed</i>, <i>stoel</i>; terwijl bovendien blijkt, dat die klanken uit tweeklanken, meestal uit <i>ia</i> en <i>ua</i>, soms ook uit <i>ai</i> en <i>au</i> samengesmolten zijn.
+
+</p>
+<p class="footnote">Dat ook het Oudnoordsch aanvankelijk geene <i>e</i>&#8217;s noch <i>o</i>&#8217;s bezat, blijkt uit de zoogenaamde Helsingrunen, in welk alphabet geene andere klinkers dan <i>a</i>, <i>i</i> en <i>u</i> voorkomen; zie <span class="smallcaps">U. W. Dieterich</span>, <i>Runen-sprachschatz</i>, blz. X.
+
+</p>
+<p class="footnote">Er zijn wel is waar schrijvers, die beweren, dat <span class="smallcaps">Ulfila</span> door <i>ai</i> en <i>au</i> onze <i>e</i>- en <i>o</i>-<span class="corr" id="xd0e3506" title="Bron: klankeu">klanken</span> heeft voorgesteld. Zij gronden dat beweren op de wijze, waarop hij in Grieksche woorden <span class="Greek" lang="el">&#949;</span> en <span class="Greek" lang="el">&#959;</span> heeft weergegeven. Dit heeft echter niet verhinderd, dat <span class="smallcaps">Grimm</span>, dien iedereen wel voor den grootsten kenner der Germaansche talen zal houden, steeds is voortgegaan <i>ai</i> en <i>au</i> als ware tweeklanken te beschouwen. In het vorige jaar is door <span class="smallcaps">F. Dietrich</span> in een afzonderlijk werkje, <i>Die Aussprache des Gothischen</i>, aangetoond, dat <i>ai</i> en <i>au</i> ook nog lang na <span class="smallcaps">Ulfila</span> echte tweeklanken waren, en door niet-Gothen als zoodanig werden gehoord en opgevat; dat de Gothen de vreemde eigennamen
+naar hunnen tongval wijzigden, en dat het aannemen van <i>ai</i> = <span class="Greek" lang="el">&#949;</span> en <i>au</i> = <span class="Greek" lang="el">&#959;</span> <span class="pagenum">[<a id="xd0e3551" href="#xd0e3551">38n</a>]</span>toch volstrekt niet toereikend is om hunne spelling van de Grieksche woorden te verklaren.
+
+</p>
+<p class="footnote">Eene vergelijking van de Gothische schrijfwijze met de gelijktijdige van het Grieksch en Latijn geeft de tegenstrijdigste
+uitkomsten, en bevestigt slechts, wat door deskundigen erkend wordt, namelijk, dat de uitspraak en spelling der beide laatstgenoemde
+talen in het Gothische tijdperk tamelijk onzeker en verward was. Indien men deze spelling tot maatstaf van die van het Gothisch
+wilde aannemen, zou men tot het ongerijmde besluit moeten komen, dat goth. <i>a</i> te gelijker tijd als <span class="Greek" lang="el">&#945;</span>, <span class="Greek" lang="el">&#949;</span> en <i>au</i>,&#8212;<i>i</i> als <span class="Greek" lang="el">&#953;</span>, <span class="Greek" lang="el">&#949;</span>, <span class="Greek" lang="el">&#949;&#953;</span>, <span class="Greek" lang="el">&#951;</span>, <span class="Greek" lang="el">&#965;</span> en <span class="Greek" lang="el">&#967;</span>,&#8212;<i>u</i> als <span class="Greek" lang="el">&#959;&#965;</span>, <span class="Greek" lang="el">&#959;</span>, <span class="Greek" lang="el">&#969;</span> enz. klonk.
+
+</p>
+<p class="footnote">Het onregelmatige gebruik der klinkers en tweeklanken, waaraan men zooveel gewicht hecht, bestond alleen bij woorden uit het
+Grieksch en Latijn overgenomen, inzonderheid bij eigennamen; daarentegen kan men in de spelling van het Gothisch zelf, inzonderheid
+ten opzichte van de klinkers, eene regelmaat opmerken, die verwonderlijk mag heeten, als men bedenkt dat de Gothen kennelijk
+geheel naar de uitspraak, en niet naar grammatische regels, te werk gingen.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e7061src" id="xd0e7061">3</a></span> In een geheel ander geval verkeeren de woorden met tweeklanken op <i>u</i>, als <i>blauw</i>, <i>eeuw</i>, <i>ruw</i>, <i>nieuw</i>, <i>rouw</i>, enz. Daarbij gaat men geheel regelmatig te werk, en schrijft men de <i>w</i> zoowel in de onverbogene als in de verbogen vormen: <i>blauw</i>&#8212;<i>blauwe</i> enz., en niet zonder reden. In slechts weinige woorden, misschien slechts in &eacute;&eacute;n: <i>leeuw</i>, lat. <i>leo</i>, is de <i>w</i> een overgangsletter en van lateren oorsprong; vermoedelijk in alle andere maakt zij een wezenlijk bestanddeel van de stamlettergreep
+uit, maar is niet, gelijk de <i>j</i> in <i>drajen</i> enz. slechts een achtervoegsel. Ook hoort men in de uitspraak nog iets van de <i>w</i> op het einde der lettergrepen, b<span class="corr" id="xd0e7108" title="Bron: ,">.</span> v. in <i>uw</i>, <i>ruw</i>, <i>schuw</i>, <i>mouw</i>, <i>rouw</i>, enz., die niet volkomen hetzelfde klinken als <i>u</i>, <i>nu</i>, <i>kou</i> en <i>zou</i> (verkortingen van <i>koude</i> en <i>zoude</i>, waarin de <i>w</i> niet behoort). Het een en ander verklaart, waarom de voorstanders der schrijfwijze <i>baaien</i> enz. ten opzichte van de <i>w</i> niet van de gewone spelling zijn afgeweken.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e8657src" id="xd0e8657">4</a></span> Wij gevoelen geen berouw over onze keus, sedert een ijverig voorstander der <i>gch</i> leert, dat men de beide letters, de <i>g</i> zoowel als de <i>ch</i>, moet laten hooren, en overeenkomstig den aard der <i>g</i> den keelklank zachtelijk laten aanvangen, om dan allengs tot <i>ch</i> te verscherpen<span class="corr" id="xd0e8674" title="Bron: &#8221;"></span> (<i>Tijdspiegel</i> van Juni 1863): iets dat niet mogelijk is zonder een hoogst onwelluidenden klank voort te brengen. Bij de spelling met de
+enkele <i>ch</i> zal niemand tot zulk eene uitspraak vervallen; wij meenen dus met recht hier den Regel der Welluidendheid te hebben doen
+gelden.&#8212;De bewering van dien zelfden recensent, dat de woorden als <i>lachen</i> enz., met de enkele <i>ch</i> geschreven, niet te spellen zijn, heeft ons zeer bevreemd. In de vorige eeuw zou dat schijnbaar ongetwijfeld indruk hebben
+gemaakt, en misschien ook voor ons reden genoeg geweest zijn om de <i>gch</i> te behouden. Thans zal ieder, die behoorlijk spellen kan, die de zoogenaamde klankmethode kent, in die bewering niets meer
+dan eene drogreden zien. Hij weet, dat men thans bij het spellen, gelijk de aard der zaak medebrengt, iedere letter met dien
+klank noemt, dien hij in het woord heeft, en spreekt, als hij b.v. <i>b&egrave;dst&eacute;d&#275;</i> spelt, de drie <i>e</i>&#8217;s op drie verschillende wijzen uit: <i>&egrave;</i>, <i>&eacute;</i> en <i>&#275;</i>. Hij zal dus dienovereenkomstig <i>l</i>, <i>&agrave;</i>, <i>ch</i>, <i>&#275;</i>, <i>n</i> zeggen, en zoodoende ook zonder <i>g</i> den juisten klank treffen, evengoed als hij <i>d</i>, <i>&agrave;</i>, <i>g</i>, <i>dag</i> zegt, en niet <i>d</i>, <i>&aacute;</i>, <i>g</i>, hetgeen <i>daag</i> zou opleveren. Wat geschiedt, kan geschieden.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e10957src" id="xd0e10957">5</a></span> Het bevreemdt ons, dat een geacht beoordeelaar dit punt betwist. Wij willen gaarne erkennen, dat de uitspraak <i>H&aacute;&aacute;rl&#277;m</i> en <i>Arnh&#277;m</i> in de volkstaal wel gehoord wordt; doch in de beschaafde uitspraak wordt zeer zeker <i>Haarl&egrave;m</i> en <i>Arnh&egrave;m</i> gezegd. In den laatsten naam klinkt de <i>&egrave;</i> wel iets flauwer dan in den eersten, maar het blijft toch altijd eene <i>&egrave;</i> en daalt niet tot eene geheel toonlooze <i>e</i>. Zoo spreekt men ook wel degelijk van den <i>H&agrave;&agrave;rl&egrave;mmer Hout</i>, niet van den <i>H&agrave;&agrave;rl&euml;&#774;mer Hout</i>.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e11899src" id="xd0e11899">6</a></span> Omtrent de spelling van het hier behandelde woord heeft de Redactie lang gewankeld. In de eerste uitgave (<a href="#s96">&sect; 96</a>) gaf zij de voorkeur aan <i>juffrouw</i>, in de tweede (<a href="#s110">&sect; 110</a>) aan <i>jufvrouw</i>, en nu in de derde keert zij tot <i>juffrouw</i> terug. De reden was eenvoudig gelegen in verschil van gevoelen tusschen de beide redacteurs, die, hoe eenstemmig ook in bijna
+alle vraagstukken, het omtrent dit punt nooit eens hebben kunnen worden. In de eerste uitgave was mijne overtuiging aangenomen;
+in de tweede had ik aan den aandrang van <span class="smallcaps">Te Winkel</span> moeten toegeven, op grond dat wij van het beginsel uitgingen, in de bestaande spelling geene verandering te maken dan bij
+volstrekte noodzakelijkheid, terwijl die noodzakelijkheid niet bleek zoolang de beide redacteurs het niet eens waren. Thans
+echter, nu ik bij herhaalde overweging mijne vroegere opvatting nog altijd als de ware beschouw, en mijne tegenwoordige mederedacteuren,
+Dr. <span class="smallcaps">Verwijs</span> en Dr. <span class="smallcaps">Cosijn</span>, eenstemmig met mij denken, heb ik niet geaarzeld de vroegere uitspraak der Redactie te herstellen en de spelling met <i>ff</i> voorgoed aan te nemen.
+
+</p>
+<p class="footnote">M. D. V.</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e13854src" id="xd0e13854">7</a></span> Men noemt de <i>t</i> doorgaans eene <i>tandletter</i>. Wanneer men echter bedenkt, dat tot het uitspreken eene sluiting der mondbuis door middel van de <span class="letterspaced">tong</span> vereischt wordt, dan zal men de benaming <i>tongletter</i> in het algemeen, en voor dit geval in het bijzonder, gepaster achten.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e14273src" id="xd0e14273">8</a></span> Zoo vindt men b.v. &raquo;<i>van Gods halven</i>&#8221; in <span class="smallcaps">Maerlant&#8217;s</span> <i>Spieg. Hist.</i> III, 7, 25, 76; &raquo;<i>van minen halven</i>&#8221; in <span class="smallcaps">Serrure&#8217;s</span> <i>Vad. Mus.</i> I, 310, vs. 70; waar het enkelvoud ongetwijfeld te verkiezen zou zijn.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e15069src" id="xd0e15069">9</a></span> Zie <span class="smallcaps">Hildebrand</span>, <i>Deutsches W&ouml;rterbuch</i>, op <span class="letterspaced">Kraut</span>, en <span class="smallcaps">Beckering Vinckers</span> in <i>Taal- en Letterb.</i> III. 125 vlgg.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e27098src" id="xd0e27098">10</a></span> Wij onthouden ons vooralsnog van het vaststellen van regels, die de spelling betreffen van woorden, uit talen ontleend, die
+een ander letterschrift hebben, gelijk b.v. de Oostersche. Dit onderwerp toch vereischt een afzonderlijk onderzoek, des te
+moeilijker, doordien de vorm, welken zoodanige woorden bij ons hebben aangenomen, gedeeltelijk ook afhangt van het kanaal,
+waardoor zij tot ons gekomen zijn. Met woorden, uit het Grieksch ontleend, is het eenigszins anders gelegen: zie beneden,
+<a href="#s245">&sect; 245</a>.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e27813src" id="xd0e27813">11</a></span> De nadenkende lezer zal inzien, dal de schrijfwijze <i>lachen</i>, <i>lichaam</i> enz., die de Redactie ter bevordering der welluidendheid, dus om de uitspraak, heeft aangenomen, zich in een geheel ander
+geval bevindt. Die spelling verzaakt zeker den erkenden regel, dat medeklinkers met zich zelve verdubbeld worden; doch die
+regel is niet door ons, maar door het algemeen Gebruik ter zijde gezet. Niemand wil het regelmatige <i>lachchen</i>, <i>lichchaam</i>, evenmin zij die <i>lagchen</i>, als zij die <i>lachen</i> voorstaan. Wij moesten uit die twee gebrekkige en onregelmatige spellingen kiezen, en lieten den Regel der Welluidendheid
+beslissen, omdat andere zwegen.
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Toevoegsel, in te lasschen tusschen <a href="#s119">&sect; 119</a> en 120.<a class="noteref" id="xd0e30658src" href="#xd0e30658">1</a></h2>
+<p>In de verkleinwoorden, afgeleid van samengetrokken vormen, in welke eene <i>d</i> is uitgestooten, is men tot dusverre gewoon geweest die <i>d</i> in de spelling te herstellen. Men schrijft <i>laadje</i>, <i>slaadje</i>, <i>bedsteedje</i>, <i>sleedje</i>, <i>zoodje</i>, <i>zijdje</i>, <i>luidjes</i>, van <i>lade</i>, <i>salade</i>, <i>bedstede</i>, <i>slede</i>, <i>zode</i>, <i>zijde</i>, <i>luiden</i> (<i>lieden</i>). Aan de wettigheid van die schrijfwijze werd nooit getwijfeld: zij scheen als vanzelf aangewezen. En toch berustte zij op
+een misverstand, dat men slechts behoeft op te merken, om er terstond de onjuistheid van in te zien. De regelmatige verkleining
+van de genoemde woorden zou <i>ladetje</i>, <i>saladetje</i>, <i>bedstedetje</i>, <i>sledetje</i> enz. zijn; doch die vormen heeft de taal niet gewild, zij waren te slepend voor woorden van meestal zeer alledaagsche beteekenis.
+Evenals de spreektaal in de grondwoorden bijna uitsluitend de samengetrokken vormen <i>la</i>, <i>sla</i>, <i>bedstee</i>, <i>slee</i>, <i>zoo</i>, <i>zij</i>, <i>lui</i> (van mnl. <i>luide</i>, <i>liede</i>) bezigt, deed men hetzelfde bij de vorming der verkleinwoorden, die dus niet van de oorspronkelijke, maar van de samengetrokken
+vormen zijn afgeleid. In die samentrekkingen was de <i>d</i> van <i>lade</i>, <i>slede</i> enz. voorgoed verdwenen. Er kan geen de minste reden bestaan om die <i>d</i> terug te roepen, en <i>laadje</i>, <i>sleedje</i> enz. te schrijven. Die vormen zouden op grondwoorden als <i>laad</i>, <i>sleed</i> enz. wijzen, die niet bestaan. De tongletter, die in de genoemde verkleinwoorden gehoord wordt, is derhalve niet de <i>d</i> van de oorspronkelijke woorden, maar de <i>t</i>, die noodzakelijk ingelascht <span class="pagenum">[<a id="pb228" href="#pb228">228</a>]</span>moest worden in deminutieven van woorden als <i>la</i>, <i>slee</i>, <i>zoo</i>, <i>zij</i>, alle op klinkers uitgaande. Evenals van <i>pa</i>, <i>ma</i>, <i>zee</i>, <i>ei</i>, <i>lei</i>, <i>kneu</i>, <i>bij</i>, <i>bui</i> enz. de verkleinwoorden <i>paatje</i>, <i>maatje</i>, <i>zeetje</i>, <i>eitje</i>, <i>leitje</i>, <i>kneutje</i>, <i>bijtje</i>, <i>buitje</i> enz. luiden, behooren ook de van <i>la</i>, <i>slee</i> enz. afgeleide met de <i>t</i> geschreven te worden. De Redactie aarzelt dan ook niet eene spelling te laten varen, die op geenerlei wijze te rechtvaardigen
+is, en schrijft daarom naar den eisch der taal: <i>laatje</i>, <i>slaatje</i>, <i>bedsteetje</i>, <i>sleetje</i>, <i>zootje</i>, <i>zijtje</i>, <i>luitjes</i> enz.
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb229" href="#pb229">229</a>]</span></p>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e30658src" id="xd0e30658">1</a></span> Om geene verandering te brengen in de nommers der paragrafen, wordt dit toevoegsel afzonderlijk achteraan geplaatst.
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Naschrift.</h2>
+<p>Wij zijn aan het einde van ons onderzoek gekomen. De vraagstukken in onze Nederlandsche spelling, die vroeger of later verschil
+van gevoelen hebben uitgelokt, of die tot dusverre tot twijfel en onzekerheid aanleiding gaven, maar nooit opzettelijk werden
+beantwoord, hebben wij achtereenvolgens behandeld. Wij hebben alles getoetst aan de algemeene beginselen, die tot leiddraad
+moesten verstrekken, alle punten in onderlingen samenhang beschouwd, en getracht onze keuze zooveel mogelijk in overeenstemming
+te brengen zoowel met de behoeften der practijk als met de eischen der wetenschap. Gaarne erkennen wij, dat ons onderzoek
+niet al de moeilijkheden uit den weg heeft geruimd, die aan het zoo ingewikkeld leerstuk der orthographie onafscheidelijk
+zijn verbonden. De rijke verscheidenheid van klanken, die eene levende taal bezit, met het geringe aantal letterteekenen,
+waarover men te beschikken heeft, altijd nauwkeurig af te beelden, en daarbij tevens de eischen in acht te nemen, die zoowel
+de afstamming der woorden en hunne onderlinge verwantschap, als de betamelijke eerbied voor het gevestigd gebruik kan doen
+gelden: ziedaar zeker eene taak, die met onoplosbare bezwaren gepaard gaat. Maar wij durven ons vleien, dat onze arbeid de
+zaak toch een stap verder gebracht heeft; dat in de door ons aangenomen spelling talrijke gebreken zijn opgeruimd, en de tot
+hiertoe in ons vaderland gevolgde schrijfwijze zeker heeft aangewonnen in nauwkeurigheid, zuiverheid, regelmaat en consequentie.
+De moeilijkheden, die de spelling in de practijk en bij het <span class="pagenum">[<a id="pb230" href="#pb230">230</a>]</span>onderwijs blijft opleveren, mogen dan onvermijdelijk wezen: het is reeds veel gewonnen, indien wij er in geslaagd zijn die
+aanmerkelijk te verminderen. Men houde hierbij wel in het oog, dat die moeilijkheden niet alleen in ons Nederlandsch bestaan.
+Schijnt wellicht, bij eene oppervlakkige beschouwing, in andere talen de spelling eenvoudiger en gemakkelijker, het is ook
+inderdaad niet meer dan schijn. Zoodra men de orthographie van het Fransch, het Engelsch, het Hoogduitsch vooral, nauwkeurig
+overweegt, ontdekt men overal inconsequentie, gemis van regelmaat, verwarring en willekeur: gebreken, die alleen daarom minder
+sterk in het oog vallen, omdat zij nooit behoorlijk in het licht zijn gesteld, terwijl men veelal lijdelijk berust in het
+eenmaal aangenomen gebruik, door het wetgevend gezag van enkele taalgeleerden of door den voorgang der beste schrijvers bepaald.
+Dat gebruik kent men uit leerboeken of woordenlijsten, die men raadpleegt zonder zich om gronden en beginselen, om regelmaat
+of verwarring, te bekommeren. Ook onze Nederlandsche spelling kan op dezelfde wijze uit gelijksoortige hulpboeken worden gekend,
+en reeds in zooverre staat onze taal bij vreemde niet achter. Maar zij heeft dit boven andere vooruit, dat hare schrijfwijze&#8212;langdurig
+onderzocht, veelzijdig besproken en telkens opnieuw beproefd&#8212;met bewustzijn uit erkende en deugdelijke beginselen is afgeleid
+en naar een vasten maatstaf geregeld; dat zij weet wat zij doet, en waarom zij z&oacute;&oacute; en niet anders handelt. Waarlijk, een voorrecht,
+dat wij wel op prijs mogen stellen! Indien eene verstandige spelling gunstig getuigt van de denkkracht der natie, dan zal
+voorzeker die onzer moedertaal niet tegen ons volk getuigen.
+
+
+
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="back"><span class="pagenum">[<a id="pb231" href="#pb231">231</a>]</span><div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Zaakregister.</h2>
+<p>De alleenstaande nommers verwijzen naar de paragrafen van den tekst.
+
+
+</p>
+<ol class="lsoff">
+<li><b>A</b>, is een der drie oorspronkelijke klinkers, blz. <a href="#pb37" class="pageref">37</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>heeft een aantal zachte <i>e</i>&#8217;s opgeleverd, blz. <a href="#pb38" class="pageref">38</a>,
+
+</li>
+<li>wordt in geslotene lettergrepen door verdubbeling verlengd <a href="#s73">73</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Aaneen te schrijven</b> of te verbinden zijn:
+
+<ol class="lsoff">
+<li>eigenlijke samenstellingen, waarbij, indien men ze oploste, invoeging, omzetting of vormverandering zou moeten plaats hebben,
+<a href="#s138">138</a>,
+
+</li>
+<li>eigenlijke samenstellingen, uit koppelingen ontstaan <a href="#s139">139</a>,
+
+</li>
+<li>woorden, door middel van een achtervoegsel afgeleid <a href="#s140">140</a>,
+
+</li>
+<li>werkw., verbonden met zelfst. nw., bijv. nw. en bijw.,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>wanneer, wanneer niet <a href="#s142">142</a>,
+
+</li>
+<li>met zoogenaamde scheidbare en onscheidbare voorzetsels en bijw. van richting <a href="#s143">143</a>,
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>bijv. nw. met de bijw. <i>wel</i>, <i>vol</i> en <i>al</i> <a href="#s144">144</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>benamingen van kleuren <a href="#s145">145</a>,
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>voornaamw., welke <a href="#s146">146</a>,
+
+</li>
+<li>telw., welke <a href="#s138">138</a>, <i>aanm.</i>
+
+</li>
+<li>bijw., welke <a href="#s147">147</a>&#8211;149,
+
+</li>
+<li>voorzets., welke <a href="#s150">150</a>,
+
+</li>
+<li>voegw., welke <a href="#s151">151</a>,
+<span class="pagenum">[<a id="pb232" href="#pb232">232</a>]</span></li>
+<li>tusschenw., welke <a href="#s152">152</a>,
+
+</li>
+<li>titels, welke <a href="#s139">139</a>, <a href="#s144">144</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>aau</b>, zie <i>au</i>.
+
+</li>
+<li><b>Achtervoegsel</b> of <i>suffix</i> heet elke achter een woord gevoegde <i>letter</i> of <i>lettergreep</i>, die geen op zich zelf bestaand woord is, en niet dient om te verbuigen of te vervoegen, maar om een nieuw woord te vormen.
+Ook <i>woorden</i>, die ter vorming van nieuwe woorden achtergevoegd worden, en &ograve;f in het geheel niet meer, &ograve;f niet meer z&oacute;&oacute; geschreven, op
+zich zelve staande in gebruik zijn, worden tot de achtervoegsels gerekend; b.v. <i>-schap</i>, <i>-zaam</i>, <i>-aard</i>, <i>-erd</i>; zie <a href="#s100">100</a>, <a href="#s265">265</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>waarin verschillend van een <span class="letterspaced">uitgang</span> <a href="#s242">242</a>, <i>aanm.</i>;
+
+</li>
+<li>welke bij het afbreken der woorden in hun geheel worden afgescheiden <a href="#s265">265</a>&#8211;267, welke niet <a href="#s268">268</a>;
+
+</li>
+<li><i>-aadje</i>, zie hier <i>-age</i>,
+
+</li>
+<li><i>-aard</i> en <i>-erd</i>, niet <i>-aart</i>, <i>-ert</i> <a href="#s100">100</a>,
+
+</li>
+<li><i>-age</i>, niet <i>-aadje</i> <a href="#s243">243</a>,
+
+</li>
+<li><i>-eel</i>, <i>-eele</i>, <i>-eelen</i> <a href="#s77">77</a>, <a href="#s79">79</a>; wanneer <i>-el-</i> blz. <a href="#pb44" class="pageref">44</a>,
+
+</li>
+<li><i>-eeren</i>, niet <i>-eren</i> <a href="#s77">77</a>, <a href="#s79">79</a>,
+
+</li>
+<li><i>-ees</i>, <i>-eezen</i>, niet <i>-ezen</i> <a href="#s77">77</a>, <a href="#s79">79</a>,
+
+</li>
+<li><i>-el</i>, in bijv. nw. en in samenstellingen <a href="#s166">166</a>, <a href="#s167">167</a>,
+
+</li>
+<li><i>-eet</i>, <i>-ete</i>, <i>-eten</i>, geen achtervoegsel <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i>,
+
+</li>
+<li><i>-er</i>, soms een blijk van samenstelling <a href="#s140">140</a>,
+
+</li>
+<li><i>-erd</i>, zie hier <i>-aard</i>,
+
+</li>
+<li><i>-heid</i>, mv. <i>-heden</i> <a href="#s77">77</a>&#8211;79,
+
+</li>
+<li><i>-ie</i>, wanneer in het mv. <i>i-en</i> (<i>i&euml;n</i>), wanneer <i>ie-en</i> (<i>ie&euml;n</i>) <a href="#s83">83</a>,
+
+</li>
+<li><i>-ief</i>, <i>-ieve</i>, <i>-ieven</i>, wordt soms <i>-iv<span class="corr" id="xd0e31236" title="Bron: ,-">-,</span></i> <a href="#s82">82</a>,
+
+</li>
+<li><i>-iek</i>, <i>-ieke</i>, <i>-ieken</i> niet <i>-ijk</i> <a href="#s86">86</a>; wordt soms <i>-ik-</i> <a href="#s82">82</a>,
+
+</li>
+<li><i>-iet</i>, <i>-iete</i>, <i>-ieten</i>, wordt soms <i>-it-</i> <a href="#s82">82</a>,
+
+</li>
+<li><i>-ig</i>, soms een blijk van samenstelling <a href="#s140">140</a>,
+
+</li>
+<li><i>-ijk</i>, wanneer te verwerpen en in <i>-iek</i> te veranderen <a href="#s86">86</a>,
+
+</li>
+<li><i>-ing</i>, soms een blijk van samenstelling <a href="#s140">140</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>wanneer <i>-ing</i> te bezigen en niet <i>-ling</i> <a href="#s113">113</a>,
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><i>-isch</i>, waarom niet <i>-iesch</i> <a href="#s84">84</a>,
+<span class="pagenum">[<a id="pb233" href="#pb233">233</a>]</span></li>
+<li><i>-je</i>, niet <i>-jen</i> <a href="#s119">119</a>,
+
+</li>
+<li><i>-ken</i> en <i>-ke</i> <a href="#s119">119</a>,
+
+</li>
+<li><i>-lijk</i>, neemt soms eene toonlooze <i>e</i> v&oacute;&oacute;r zich; wanneer <a href="#s112">112</a>,
+
+</li>
+<li><i>-ling</i>, een samengesteld achtervoegsel <a href="#s113">113</a>,
+
+</li>
+<li><i>-loos</i>, <i>-looze</i>, niet <i>-loze</i> <a href="#s77">77</a>, <a href="#s79">79</a>; neemt soms eene toonlooze <i>e</i> v&oacute;&oacute;r zich; wanneer <a href="#s112">112</a>,
+
+</li>
+<li><i>-pje</i> <a href="#s119">119</a>,
+
+</li>
+<li><i>-s</i>, achter bijw. een blijk van samenstelling <a href="#s140">140</a>,
+
+</li>
+<li><i>-sch</i>, hoe te schrijven achter woorden op <i>s</i> <a href="#s124">124</a>; is soms een blijk van samenstelling <a href="#s140">140</a>,
+
+</li>
+<li><i>-ster</i>, soms een blijk van samenstelling <a href="#s109">109</a>,
+
+</li>
+<li><i>-tje</i>, niet te bezigen achter woorden op <i>d</i> <a href="#s119">119</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>ae</b>, waarom niet gebezigd in de plaats van <i>aa</i> <a href="#s73">73</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>waarom niet als voorstelling van den klank tusschen <i>a</i> en <i>e</i> in <i>wereld</i> en <i>vers</i> <a href="#s81">81</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Aesthetica</b> of <i>Schoonheidsleer</i>, hare eischen aan de Spelling <a href="#s36">36</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>vordert vooral waarheid, d.i. overeenstemming tusschen uiterlijk en innerlijk <a href="#s234">234</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Affix</b> (<i>aanvoegsel</i>) heet elke letter of lettergreep, welke ter vorming van een nieuw woord v&oacute;&oacute;r of achter een bestaand woord gevoegd wordt,
+wanneer die op zich zelve geen woord is, &ograve;f, z&oacute;&oacute; geschreven, niet meer als zoodanig gebruikt wordt. <i>Affix</i> is dus de algemeene benaming, die <i>voorvoegsel</i> of <i>praefix</i> en <i>achtervoegsel</i> of <i>suffix</i> omvat; zie deze woorden.
+
+</li>
+<li><b>Afleiding</b>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>Regel der Afleiding, hoe hij luidt <a href="#s54">54</a>; staat gewoonlijk beneden dien der Beschaafde Uitspraak <a href="#s57">57</a>; in welke bijzondere gevallen niet <a href="#s58">58</a>; zijn rang en waarde <a href="#s72">72</a>;
+
+</li>
+<li>afleiding
+
+<ol class="lsoff">
+<li>der woorden op <i>-hande</i> en <i>-lei</i> <a href="#s93">93</a>,
+
+</li>
+<li>op <i>-halve</i> <a href="#s120">120</a>,
+
+</li>
+<li>der achtervoegsels <i>-aard</i> en <i>-erd</i> <a href="#s100">100</a>,
+<span class="pagenum">[<a id="pb234" href="#pb234">234</a>]</span></li>
+<li>van <i>admiraal</i> <a href="#s104">104</a>,
+
+</li>
+<li>van <i>Dinsdag</i> <a href="#s128">128</a>,
+
+</li>
+<li>van <i>kruit</i> <a href="#s127">127</a>,
+
+</li>
+<li>van <i>litteeken</i> <a href="#s131">131</a>,
+
+</li>
+<li>van <i>nochtans</i> <a href="#s97">97</a>,
+
+</li>
+<li>van <i>omtrent</i> <a href="#s118">118</a>,
+
+</li>
+<li>van <i>ootmoed</i> <a href="#s117">117</a>,
+
+</li>
+<li>van <i>samen</i> <a href="#s108">108</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>ai</b>, is de oorspronkelijke tweeklank, waaruit de meeste scherpe <i>e</i>&#8217;s zijn ontstaan, blz. <a href="#pb39" class="pageref">39</a>.
+
+</li>
+<li><b>Apperceptie</b> en <b>appercipieeren</b>, wat <a href="#s20">20</a>; kan door de spelling worden bevorderd <a href="#s21">21</a>.
+
+</li>
+<li><b>au</b>, is de oorspronkelijke tweeklank, waaruit de meeste scherpe <i>o</i>&#8217;s zijn ontstaan, blz. <a href="#pb39" class="pageref">39</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>de schrijfwijze <i>au</i> is geschikter ter voorstelling van den thans bedoelden tweeklank dan <i>aau</i> <a href="#s74">74</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Bastaarduitgangen</b>, welke en hoe te spellen <a href="#s242">242</a>, <a href="#s246">246</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li><i>-age</i>, niet <i>-aadje</i> <a href="#s243">243</a>,
+
+</li>
+<li><i>-eet</i>, <i>-ete</i>, <i>-eten</i>, <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i>,
+
+</li>
+<li><i>-loog</i>, <i>-loge</i>, <i>-logen</i> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i>,
+
+</li>
+<li><i>-noom</i>, <i>-nomen</i> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i>,
+
+</li>
+<li><i>-oop</i>, <i>-open</i> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i>,
+
+</li>
+<li><i>-scoop</i>, <i>-scopen</i> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Bastaardwoorden</b>, wat <a href="#s214">214</a>, <a href="#s217">217</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>hoe ontstaan <a href="#s218">218</a>,
+
+</li>
+<li>waaraan te onderkennen <a href="#s219">219</a>, <a href="#s220">220</a>,
+
+</li>
+<li>hoe te spellen <a href="#s242">242</a>&#8211;250.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b><span class="corr" id="xd0e31790" title="Bron: Beginlettters">Beginletters</span></b>, wat <a href="#s257">257</a>, <i>a</i>.
+
+</li>
+<li><b>Beschaafde Uitspraak</b>, wat <a href="#s11">11</a>; moet door het schrift vertegenwoordigd worden <a href="#s39">39</a>, doch kan nooit volkomen juist worden voorgesteld <a href="#s42">42</a>.
+
+<ol class="lsoff">
+<li>Regel der Beschaafde Uitspraak, hoe hij luidt <a href="#s40">40</a>; zijne
+<span class="pagenum">[<a id="pb235" href="#pb235">235</a>]</span></li>
+<li>verhouding tot de dialecten <a href="#s41">41</a>; is de grondregel der spelling <a href="#s40">40</a>, <i>c</i> en <a href="#s69">69</a>; overheerscht alle andere regels <a href="#s46">46</a>, <a href="#s70">70</a>, doch moet door andere regels aangevuld worden <a href="#s47">47</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Boekentaal</b>, zie Schrijftaal.
+
+</li>
+<li><b>C</b>, te bezigen in Grieksche woorden ter vervanging der <span class="Greek" lang="el">&#954;</span> <a href="#s245">245</a>.
+
+<ol class="lsoff">
+<li>waarom te behouden in <i>cijfer</i> <a href="#s219">219</a>, in <i>cel</i>, <i>cent</i> en <i>cirkel</i> <a href="#s220">220</a>, in <i>cedel</i>, <i>ceder</i>, <i>cijns</i> <a href="#s222">222</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>ch</b>, wordt niet verdubbeld <a href="#s95">95</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>de stomme <i>ch</i> achter <i>s</i>, in welke woorden te behouden, uit welke weg te laten <a href="#s123">123</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>cht</b>, wanneer te bezigen, wanneer <i>gt</i> <a href="#s94">94</a>.
+
+
+</li>
+<li><b>D</b>, niet in te lasschen in <i>drie&euml;rhande</i>, <i>drie&euml;rlei</i>, <i>twee&euml;rhande</i>, <i>twee&euml;rlei</i> <a href="#s93">93</a>.
+
+<ol class="lsoff">
+<li>niet <i>t</i>, te bezigen als sluitletter van de achtervoegsels <i>-aard</i> en <i>-erd</i> <a href="#s100">100</a>, en van het znw. <i>aard</i> <a href="#s101">101</a>,
+
+</li>
+<li>te behouden in <i>admiraal</i> <a href="#s104">104</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>in <i>iemand</i> en <i>niemand</i> <a href="#s116">116</a>,
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>te vervangen door <i>t</i> in <i>buskruit</i> en <i>rattenkruit</i> <a href="#s127">127</a>,
+
+</li>
+<li>is in <i>t</i> overgegaan in sommige woorden, die daarom met <i>t</i>, niet met <i>dt</i> moeten geschreven worden <a href="#s102">102</a>,
+
+</li>
+<li>niet te herstellen in <i>thans</i>, <i>althans</i>, <i>doorgaans</i>, <i>nopens</i>, <i>volgens</i> enz. <a href="#s122">122</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Dialecten</b>, wat zij zijn en hoe zij ontstaan <a href="#s10">10</a>; hebben in de spelling slechts eene raadgevende stem <a href="#s41">41</a>; zijn ontoereikend om de spelling met <i>e</i> en <i>o</i> of <i>ee</i> en <i>oo</i> te bepalen <a href="#s75">75</a>.
+
+</li>
+<li><b>ds</b>, wanneer te bezigen, wanneer <i>ts</i> <a href="#s99">99</a>.
+
+
+</li>
+<li><b>E</b>, is geen oorspronkelijke klinker, maar uit andere ontstaan, blz. <a href="#pb37" class="pageref">37</a>: de zachte uit <i>a</i> of <i>i</i>, de scherpe uit <i>ai</i>, blz. <a href="#pb38" class="pageref">38</a> en <a href="#s39">39</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>als verbindingsletter in samenstellingen, hoe ontstaan <a href="#s164">164</a>&#8211;166,
+<span class="pagenum">[<a id="pb236" href="#pb236">236</a>]</span></li>
+<li>wanneer de toonlooze <i>e</i> in te voegen in de woorden op <i>-lijk</i>, <i>-ling</i> en <i>-loos</i> <a href="#s112">112</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>F</b>, gaat over in <i>v</i> in <i>dievegge</i> <a href="#s107">107</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>vervangt <i>ph</i> in de bastaarduitgangen <i>-aaf</i>, <i>-ief</i>, <i>-oof</i> <a href="#s246">246</a>; doch niet in het lichaam der Grieksche woorden <a href="#s245">245</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>G</b>, te behouden in <i>nog</i> (tot hiertoe, bovendien) <a href="#s132">132</a>.
+
+</li>
+<li><b>Gaping</b>, zie Hiatus.
+
+</li>
+<li><b>Gebruik</b> (het), in samenstellingen <a href="#s177">177</a>.
+
+<ol class="lsoff">
+<li>Regel van het Gebruik, hoe hij luidt <a href="#s65">65</a>; beperking van den regel <a href="#s66">66</a>; is geen eigenlijke spelregel <a href="#s66">66</a>, <i>b</i>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Gelijkvormigheid</b> in de spelling, wat <a href="#s48">48</a>; strekt ter bevordering der apperceptie <a href="#s49">49</a>, <i>f</i>.
+
+<ol class="lsoff">
+<li>Regel der Gelijkvormigheid, hoe hij luidt <a href="#s49">49</a>; is grootendeels dezelfde als die, welken men gewoonlijk den Regel der Afleiding noemde <a href="#s49">49</a>, <i>e</i>; zijne strekking <a href="#s49">49</a>, <i>f</i>; is in rang de tweede algemeene spelregel <a href="#s71">71</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Genitief</b> (zwakke), wat <a href="#s182">182</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>komt in samenstellingen slechts zelden voor <a href="#s185">185</a>&#8211;187; in welke <a href="#s185">185</a>, <a href="#s194">194</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>gt</b>, wanneer te bezigen, wanneer <i>cht</i> <a href="#s94">94</a>.
+
+</li>
+<li><b>H</b>, niet te bezigen in <i>nochtans</i> <a href="#s97">97</a>, noch in <i>troon</i> <a href="#s221">221</a>, noch in <i>Antonius</i>, <i>Margareta</i>, <i>hypotenusa</i> <a href="#s255">255</a>.
+
+</li>
+<li><b>Hiatus</b>, of <i>gaping</i>, wat <a href="#s172">172</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>wordt in samenstellingen vermeden door het invoegen van eene <i>n</i> <a href="#s204">204</a>, <a href="#s205">205</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>I</b>, is een der oorspronkelijke klinkers, blz. <a href="#pb37" class="pageref">37</a>.
+
+<ol class="lsoff">
+<li>heeft een aantal zachte <i>e</i>&#8217;s opgeleverd, blz. <a href="#pb38" class="pageref">38</a>.
+
+</li>
+<li>vervangt soms <i>ie</i> in de achtervoegsels <i>-ief</i><span class="corr" id="xd0e32324" title="Niet in bron">,</span> <i>-iek</i>, <i>-iet</i> <a href="#s82">82</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>ie</b>, stelt een te langen klank voor om in het achtervoegsel <i>-isch</i> gebezigd te kunnen worden <a href="#s84">84</a>,
+<span class="pagenum">[<a id="pb237" href="#pb237">237</a>]</span><ol class="lsoff">
+<li>gaat soms over in <i>i</i> in de achtervoegsels <i>-ief</i>, <i>-iek</i>, <i>-iet</i> <a href="#s82">82</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>IJ</b>, oorsprong en waarde <a href="#s85">85</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>te veranderen in <i>ie</i> in het achtervoegsel <i>-iek</i> (<i>-ijk</i>) en in <i>koffie</i>, <i>melodie</i>, <i>po&euml;zie</i> <a href="#s86">86</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>in <i>i</i> in <i>Januari</i>, <i>Juni</i> enz. <a href="#s87">87</a>;
+
+</li>
+<li>in <i>ei</i> in <i>sacristein</i> en <i>karwei</i> (werk) <a href="#s88">88</a>;
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>moet <i>ei</i> vervangen in <i>malvezij</i> en <i>karwij</i> (zaad) <a href="#s88">88</a>;
+
+</li>
+<li>moet blijven in <i>dozijn</i>, <i>ijzen</i>, <i>ijselijk</i> <a href="#s88">88</a>, in <i>bij</i>, <i>hij</i>, <i>wij</i>, <i>zij</i>, <i>razernij</i> enz. <a href="#s89">89</a>;
+
+</li>
+<li>niet te bezigen in de plaats van <i>y</i> in de tweeklanken <i>ay</i>, <i>ey</i>, <i>oey</i>, <i>uy</i> <a href="#s86">86</a>, <i>aanm.</i>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Indeclinabilia</b>, zie Woorden (onveranderlijke).
+
+</li>
+<li><b>J</b>, hare waarde in het samengestelde letterteeken <i>ij</i> <a href="#s85">85</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>niet meer te bezigen achter de tweeklanken <i>aai</i>, <i>ei</i>, <i>ooi</i>, <i>ui</i>, <i>oei</i> <a href="#s92">92</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>K</b>, niet te verdubbelen achter de toonlooze <i>i</i> <a href="#s106">106</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>te vervangen door <i>t</i> in <i>litteeken</i> voor <i>likteeken</i> <a href="#s131">131</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Klemtoon</b>, als kenmerk van bastaardwoorden <a href="#s219">219</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>verandering van den klemtoon, een blijk van samenstelling <a href="#s134">134</a>, <a href="#s139">139</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Koppelingen</b>, wat <a href="#s136">136</a>, <a href="#s137">137</a><sup>2</sup> en <a href="#s163">163</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>hoe zij in eigenlijke samenstellingen kunnen overgaan <a href="#s139">139</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Koppelteeken</b>, (gebruik van het)
+
+<ol class="lsoff">
+<li>in woorden van eigennamen gevormd <a href="#s155">155</a> en <a href="#s157">157</a>,
+
+</li>
+<li>in titels <a href="#s156">156</a>,
+
+</li>
+<li>achter bijvoeglijke woorden <a href="#s158">158</a>,
+
+</li>
+<li>wordt niet gebezigd in hoofd- en ranggetallen <a href="#s159">159</a>, <a href="#s160">160</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>L</b>, niet te bezigen v&oacute;&oacute;r het gewaande achtervoegsel <i>-ling</i> <a href="#s113">113</a>.
+<span class="pagenum">[<a id="pb238" href="#pb238">238</a>]</span></li>
+<li><b>Letterschrift</b>, wat <a href="#s2">2</a>, <a href="#s3">3</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>ons letterschrift beantwoordt niet aan alle eischen <a href="#s47">47</a>, <i>a</i>-<i>d</i>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>M</b>, niet te verdubbelen achter de toonlooze <i>u</i> <a href="#s106">106</a>.
+
+</li>
+<li><b>Meervoudsvorm</b> der woorden op <i>-ie</i> <a href="#s83">83</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>der vreemde eigennamen op heldere of lange klinkers <a href="#s90">90</a>,
+
+</li>
+<li>der Nederl. woorden op <i>a</i> <a href="#s90">90</a>, <i>aanm.</i>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Middelwoorden</b>, wat <a href="#s257">257</a>, <i>b</i>.
+
+</li>
+<li><b>N</b>, niet te schrijven achter de verkleinwoorden op <i>-je</i>, <i>-pje</i>, <i>-tje</i> <a href="#s119">119</a>, blz. <a href="#pb98" class="pageref">98</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>noch in <i>ordelijk</i>, voor <i>ordenlijk</i>, blz. <a href="#pb93" class="pageref">93</a>.
+
+</li>
+<li>wanneer achter <i>-ke</i> <a href="#s119">119</a>, blz. <a href="#pb99" class="pageref">99</a>,
+
+</li>
+<li>in de uitspraak onderdrukt in sommige samenstellingen <a href="#s168">168</a>, <a href="#s203">203</a>,
+
+</li>
+<li>als verbindingsletter, zie Verbindings-<i>n</i>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>ng</b>, geen enkelvoudige medeklinker, en daarom bij het afbreken der woorden te scheiden <a href="#s262">262</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>niet te bezigen in <i>Dinsdag</i> <a href="#s128">128</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>O</b>, is geen oorspronkelijke klinker, maar uit andere ontstaan, blz. <a href="#pb37" class="pageref">37</a>: de zachte uit den oorspronkelijken klinker <i>u</i> (oe), de scherpe meestal uit <i>au</i>, blz. <a href="#pb38" class="pageref">38</a> en <a href="#s39">39</a>.
+
+</li>
+<li><b>Onverbuigbaarheid</b> van een op zich zelf verbuigbaar woord, een kenmerk van samenstelling <a href="#s139">139</a>.
+
+</li>
+<li><b>Oorsprong</b> der <i>e</i>&#8217;s en <i>o</i>&#8217;s <a href="#s75">75</a>; waarom dezen aan te nemen tot grondslag voor het spellen <a href="#s76">76</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>der toonlooze <i>e</i> in sommige samenstellingen <a href="#s164">164</a>&#8211;166,
+
+</li>
+<li>der <i>ij</i> <a href="#s85">85</a>,
+
+</li>
+<li>der lettergrepen <i>-el-</i> en <i>-er-</i> in sommige samenstellingen <a href="#s166">166</a>.
+
+</li>
+</ol>
+<span class="pagenum">[<a id="pb239" href="#pb239">239</a>]</span></li>
+<li><b>Overtreffende trap</b> der woorden op <i>-s</i> en <i>-sch</i>, hoe te schrijven <a href="#s124">124</a>.
+
+</li>
+<li><b>P</b>, ingelascht in verkleinwoorden, gevormd van woorden op <i>m</i> <a href="#s119">119</a>, blz. <a href="#pb101" class="pageref">101</a>.
+
+</li>
+<li><b>ph</b>, te bezigen in bastaardwoorden uit het Grieksch ontleend <a href="#s245">245</a>, behalve in de uitgangen <i>-aaf</i>, <i>-ief</i>, <i>-oof</i> <a href="#s246">246</a>.
+
+</li>
+<li><b>Praefix</b>, zie Voorvoegsel.
+
+</li>
+<li><b>Psychologie</b>, wat zij van het schrift eischt <a href="#s38">38</a>.
+
+</li>
+<li><b>Regels voor het verdeelen der woorden in lettergrepen.</b>
+
+<ol class="lsoff">
+<li>regels voor de niet samengestelde woorden
+
+<ol class="lsoff">
+<li>met &eacute;&eacute;ne tusschenletter <a href="#s259">259</a>,
+
+</li>
+<li>met twee opeenvolgende tusschenletters <a href="#s261">261</a>;
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>voor de samengestelde woorden <a href="#s263">263</a>;
+
+</li>
+<li>voor de woorden met voorvoegsels <a href="#s264">264</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>met de onechte achtervoegsels <i>-aard</i>, <i>-achtig</i>, <i>-haft</i>, <i>-haftig</i>, <i>-schap</i> en <i>-zaam,</i> <a href="#s265">265</a>,
+
+</li>
+<li>met de ware achtervoegsels, die met een medeklinker beginnen <a href="#s266">266</a>,
+
+</li>
+<li>met de ware achtervoegsels, die met een klinker beginnen <a href="#s268">268</a>;
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>voor de woorden met meer dan twee tusschenletters, die niet onder de vorige regels vallen <a href="#s269">269</a>;
+
+</li>
+<li>voor de vreemde woorden <a href="#s270">270</a>;
+
+</li>
+<li>voor het aaneenschrijven der woorden, zie Aaneen;
+
+</li>
+<li>voor het gebruik van het koppelteeken, zie Koppelteeken.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Reproductie</b> der gedachten en woorden, hoe teweeg te brengen <a href="#s1">1</a>, <a href="#s3">3</a>, <a href="#s4">4</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>is het doel van het schrift <a href="#s7">7</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>S</b>, achter een langen klinker of tweeklank niet te verdubbelen <a href="#s105">105</a>;
+<span class="pagenum">[<a id="pb240" href="#pb240">240</a>]</span><ol class="lsoff">
+<li>in te lasschen in de woorden, samengesteld met <i>zins</i> <a href="#s125">125</a>;
+
+</li>
+<li>als verbindingsletter, zie Verbindings-<i>s</i>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Samenstelling</b>, wat <a href="#s134">134</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>het Nederlandsch maakt een verstandig gebruik van het vermogen om samen te stellen <a href="#s180">180</a>;
+
+</li>
+<li>oudere en nieuwere samenstelling <a href="#s161">161</a>,
+
+</li>
+<li>oudere, hoedanig <a href="#s162">162</a>,
+
+</li>
+<li>nieuwere, hoedanig <a href="#s167">167</a>, <a href="#s170">170</a>,
+
+</li>
+<li>eigenlijke samenstellingen, wat <a href="#s135">135</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>moeten aaneen geschreven worden <a href="#s138">138</a>;
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>overzicht der regels voor de samenstelling <a href="#s213">213</a>;
+
+</li>
+<li>van welke samenstellingen de vorm onzeker <a href="#s178">178</a>, <a href="#s179">179</a>;
+
+</li>
+<li>lange samenst. welluidendheidshalve vermeden <a href="#s193">193</a>, <i>b</i>;
+
+</li>
+<li>met <i>middel</i>, niet <i>midden</i> <a href="#s114">114</a>;
+
+</li>
+<li>spelling der samengestelde woorden op <i>-boom</i> <a href="#s181">181</a>, <a href="#s196">196</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>van andere kruidkundige benamingen <a href="#s195">195</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>sch</b>, verdubbeld door het voorvoegen eener <i>s</i> <a href="#s96">96</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>wanneer gebezigd <a href="#s123">123</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Schrift</b>, zijn doel <a href="#s1">1</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>onmisbaar voor de rechte kennis eener taal <a href="#s19">19</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Schrijf-</b> of <b>Boekentaal</b>, wat <a href="#s11">11</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>waarom hooger geacht dan andere dialecten <a href="#s12">12</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Sluitletters</b>, wat <a href="#s257">257</a>, <i>a</i>.
+
+</li>
+<li><b>Spelling</b> (de), wat <a href="#s23">23</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>nut eener eenparige spelling <a href="#s16">16</a>;
+
+</li>
+<li>hoe de spelling te beschouwen <a href="#s26">26</a>&#8211;28;
+
+</li>
+<li>eene volmaakte spelling niet bestaanbaar <a href="#s28">28</a>;
+
+</li>
+<li>van welke soort van woorden eene verandering der spelling mogelijk <a href="#s30">30</a>;
+
+</li>
+<li>drie&euml;rlei spelling: <i>volgens</i> de uitspraak, <i>vereenigbaar</i> met de uitspraak, <i>strijdig</i> met de uitspraak <a href="#s68">68</a>;
+<span class="pagenum">[<a id="pb241" href="#pb241">241</a>]</span></li>
+<li>spelling der onveranderlijke woorden (<i>indeclinabilia</i>) <a href="#s50">50</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>der verkleinwoorden <a href="#s119">119</a> en blz. <a href="#pb227" class="pageref">227</a><span class="corr" id="xd0e33247" title="Bron: .">,</span>
+
+</li>
+<li>der vreemde woorden, die geheel Nederlandsch zijn geworden <a href="#s221">221</a>,
+
+</li>
+<li>der eigenlijke vreemde woorden <a href="#s223">223</a>,
+
+</li>
+<li>der vreemde woorden, bij dichters in gebruik <a href="#s251">251</a>,
+
+</li>
+<li>der bastaardwoorden <a href="#s224">224</a>&#8211;256;
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>twee&euml;rlei richting in de spelling der bastaardwoorden <a href="#s224">224</a>,
+
+</li>
+<li>oudere richting, hoedanig <a href="#s225">225</a>, welke hare voordeelen <a href="#s228">228</a>,
+
+</li>
+<li>nieuwe richting, hoedanig <a href="#s226">226</a>, welke hare voordeelen <a href="#s229">229</a>,
+
+</li>
+<li>vergelijking der beide richtingen <a href="#s230">230</a>&#8211;237,
+
+</li>
+<li>waarom de oudere richting te verkiezen <a href="#s238">238</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Spelregels</b>, wanneer niet te veranderen <a href="#s26">26</a>.
+
+<ol class="lsoff">
+<li>algemeene spelregels, wat <a href="#s24">24</a>, <a href="#s25">25</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>waarom onmisbaar <a href="#s31">31</a>, <a href="#s32">32</a>,
+
+</li>
+<li>hunne natuurlijke volgorde en onderlinge verhouding <a href="#s69">69</a>&#8211;72;
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>regel der beschaafde uitspraak <a href="#s40">40</a>, zie nader bij Beschaafde uitspraak:
+
+<ol class="lsoff">
+<li>der gelijkvormigheid <a href="#s49">49</a>, zie nader bij Gelijkvormigheid;
+
+</li>
+<li>der onderscheiding, wat hij eischt <a href="#s51">51</a>;
+
+</li>
+<li>der afleiding <a href="#s54">54</a>, zie nader bij Afleiding;
+
+</li>
+<li>der analogie <a href="#s59">59</a>;
+
+</li>
+<li>der welluidendheid <a href="#s62">62</a>, zie nader bij Welluidendheid;
+
+</li>
+<li>van het gebruik <a href="#s55">55</a>, zie nader bij Gebruik,
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>bijzondere spelregels, wat <a href="#s24">24</a>, <a href="#s25">25</a>, <a href="#s65">65</a>.
+
+</li>
+<li>regel voor het spellen der achtervoegsels met den vollen klemtoon, als <i>-eeren</i>, <i>-eel</i>, <i>-ees</i>, <i>-loos</i> <a href="#s77">77</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>voor het gebruik van <i>cht</i> en <i>gt</i> <a href="#s94">94</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>van <i>ds</i> en <i>ts</i> <a href="#s99">99</a>,
+
+</li>
+<li>van <i>samen</i> en <i>zamen</i> <a href="#s108">108</a>,
+
+</li>
+<li>van de toonlooze <i>e</i> in woorden op <i>-lijk</i>, <i>-ling</i> en <i>-loos</i> <a href="#s112">112</a>.
+
+</li>
+</ol>
+<span class="pagenum">[<a id="pb242" href="#pb242">242</a>]</span></li>
+<li>der verbindings-<i>n</i>, zie Verbindings-<i>n</i>,
+
+</li>
+<li>der verbindings-<i>s</i>, zie Verbindings-<i>s</i>;
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>regel voor het aaneenschrijven der samengestelde woorden, zie Aaneen;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>voor de keus tusschen den enkel- en den meervoudsvorm van het eerste lid eener samenstelling <a href="#s188">188</a>&#8211;197;
+
+</li>
+<li>voor de keus tusschen den Latijnschen en den Franschen vorm van een bastaardwoord <a href="#s254">254</a>;
+
+</li>
+<li>voor de samenstellingen, wier eerste lid is
+
+<ol class="lsoff">
+<li>een persoonsnaam, die een geheelen stand vertegenwoordigt <a href="#s193">193</a>,
+
+</li>
+<li>de naam van een dier <a href="#s194">194</a>, <a href="#s195">195</a>, <a href="#s197">197</a>,
+
+</li>
+<li>de naam van een boom <a href="#s181">181</a>,
+
+</li>
+<li>de naam van eene vrucht of eene bloem <a href="#s196">196</a>;
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li>voor het spellen der Grieksche woorden, blz. <a href="#pb207" class="pageref">207</a> vlgg.
+
+<ol class="lsoff">
+<li>der bastaardwoorden <a href="#s241">241</a>, <a href="#s242">242</a>,
+
+</li>
+<li>der bastaarduitgangen <a href="#s242">242</a>, <a href="#s246">246</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Stoffelijke bijvoegl. naamw.</b>, komen niet voor als eerste lid eener samenstelling <a href="#s180">180</a>, <a href="#s181">181</a>.
+
+</li>
+<li><b>T</b>, te bezigen in <i>kruit</i> (poeder), <i>buskruit</i> en <i>rattenkruit</i> <a href="#s127">127</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>bij voorkeur niet in te lasschen in woorden op <i>-lijk</i>, noch in <i>gansch</i> <a href="#s115">115</a>,
+
+</li>
+<li>niet in verkleinw., gevormd van woorden op <i>d</i>, blz. <a href="#pb99" class="pageref">99</a>;
+
+</li>
+<li>moet in sommige woorden, als <i>rit</i>, <i>gebint</i>, <i>beeltenis</i> enz., de <i>d</i> vervangen <a href="#s102">102</a>; zoo ook in <i>antwoord</i> <a href="#s103">103</a>, en <i>ootmoed</i> <a href="#s117">117</a>;
+
+</li>
+<li>niet te verdubbelen achter een toonloozen klinker <a href="#s106">106</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Titels</b>, welke aaneen te schrijven <a href="#s139">139</a>, <a href="#s144">144</a>.
+
+</li>
+<li><b>Tongvallen</b>, zie Dialecten.
+<span class="pagenum">[<a id="pb243" href="#pb243">243</a>]</span></li>
+<li><b>Toonlooze klinkers en lettergrepen</b>, wat <a href="#s84">84</a>, <i>aanm.</i>
+
+</li>
+<li><b>ts</b>, wanneer te bezigen, wanneer <i>ds</i> <a href="#s99">99</a>.
+
+</li>
+<li><b>Tusschenletters</b>, wat <a href="#s257">257</a>, <i>a</i>.
+
+</li>
+<li><b>Uitgangen</b>, wat, en waarin verschillend van <i>achtervoegsels</i> <a href="#s242">242</a>, <i>aanm.</i>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li><i>-eet</i>, <i>-loog</i>, <i>-noom</i>, <i>-scoop</i>, <i>-throop</i>, <i>-troop</i> zijn, zoo men wil, <i>uitgangen</i>, maar geene <i>achtervoegsels</i> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i>,
+
+</li>
+<li><i>-aat</i>, <i>-iet</i>, [**aal, iel?] soms <i>achtervoegsels</i>, soms niet <a href="#s242">242</a>, <i>aanm.</i>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Uitlatingsteeken</b> (<i>ecthlipsis</i>), zijn gebruik bij vreemde woorden <a href="#s90">90</a>.
+
+</li>
+<li><b>V</b>, tot <i>f</i> verscherpt in <i>fonkelen</i> e.a. <a href="#s114">114</a>, maar niet in <i>ontvangen</i> en <i>ontvonken</i> <a href="#s109">109</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>vervangt de <i>w</i> in <i>verf</i>, <i>verven</i> enz. <a href="#s126">126</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Verbindingsklanken</b> of <b>-letters</b>, in samenstellingen, welke <a href="#s167">167</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>bestonden oorspronkelijk niet <a href="#s162">162</a>, <a href="#s163">163</a>,
+
+</li>
+<li>hoe ontstaan <a href="#s164">164</a>&#8211;167,
+
+</li>
+<li>van welke het gebruik onzeker <a href="#s178">178</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Verbindings-n</b>, als teeken van den zwakken genitief thans slechts in weinige gevallen in gebruik <a href="#s185">185</a>&#8211;187,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>in welke <a href="#s185">185</a>, <a href="#s194">194</a>;
+
+</li>
+<li>als teeken van het meervoud, in welke gevallen <a href="#s188">188</a>, <a href="#s189">189</a>, <a href="#s191">191</a>&#8211;195, <a href="#s197">197</a>;
+
+</li>
+<li>als teeken van een verbogen naamval <a href="#s198">198</a>&#8211;201;
+
+</li>
+<li>als invoegsel voor de welluidendheid <a href="#s204">204</a>, <a href="#s205">205</a>;
+
+</li>
+<li>komt niet voor in samenstellingen, wier eerste lid is
+
+<ol class="lsoff">
+<li>een onverbuigbaar woord <a href="#s178">178</a>,
+
+</li>
+<li>een werkwoord <a href="#s202">202</a>, <a href="#s203">203</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Verbindings-s</b>, als teeken van den <a href="#s2">2</a><sup>den</sup> naamval,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>achter zelfst. naamw. <a href="#s208">208</a>,
+
+</li>
+<li>achter bijvoegl. woorden <a href="#s210">210</a>, <a href="#s125">125</a>;
+<span class="pagenum">[<a id="pb244" href="#pb244">244</a>]</span></li>
+<li>als teeken van het meervoud <a href="#s209">209</a>;
+
+</li>
+<li>als invoegsel voor de welluidendheid <a href="#s212">212</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Verdubbeling</b> der <i>a</i> en <i>u</i> <a href="#s73">73</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>der <i>e</i> en <i>o</i> <a href="#s75">75</a>&#8211;80,
+
+</li>
+<li>der <i>k</i> <a href="#s106">106</a>,
+
+</li>
+<li>der <i>m</i> <a href="#s1">1</a>O6,
+
+</li>
+<li>der <i>sch</i> <a href="#s96">96</a>,
+
+</li>
+<li>der <i>t</i> <a href="#s106">106</a>;
+
+</li>
+<li>de <i>ch</i> wordt niet verdubbeld <a href="#s95">95</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Verkleinwoorden</b>, hoe te spellen <a href="#s119">119</a> en blz. <a href="#pb227" class="pageref">227</a>.
+
+</li>
+<li><b>Verlenging</b> der <i>a</i> en <i>u</i> door verdubbeling <a href="#s73">73</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>der woorden op <i>aai</i>, <i>ei</i>, <i>ooi</i>, <i>ui</i>, <i>oei</i> <a href="#s92">92</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Voorvoegsel</b> of <i>praefix</i> heet elke v&oacute;&oacute;r een woord gevoegde letter of lettergreep, die onder dien vorm niet meer als woord op zich zelf in gebruik
+is; b.v. de <i>g</i> in <i>g-lijden</i> van <i>lijden</i>, <i>be</i>, voor <i>bij</i>, in <i>bezitten</i>; zie ook <a href="#s264">264</a>, <i>aanm.</i>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>wordt bij het afbreken der woorden, indien het eene lettergreep uitmaakt, in zijn geheel afgescheiden <a href="#s264">264</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>W</b>, in <i>verf</i>, <i>verven</i> enz. door de <i>v</i> te vervangen, doch niet in <i>murw</i> <a href="#s126">126</a>.
+
+</li>
+<li><b>Welluidendheid</b>, wat in &#8217;t algemeen in de taal <a href="#s62">62</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>wordt in samenstellingen in acht genomen <a href="#s172">172</a>, <a href="#s204">204</a>, <a href="#s205">205</a>;
+
+</li>
+<li>regel der welluidendheid <a href="#s62">62</a>, zijn rang en waarde <a href="#s72">72</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Wetten</b>, in de wetenschappen, wat <a href="#s23">23</a>, <i>aanm.</i>
+
+</li>
+<li><b>Woorden</b>, genaturaliseerde, wat, en waarin nog steeds verschillend van echt Nederlandsche <a href="#s215">215</a>;
+
+<ol class="lsoff">
+<li>onverbuigbare of onveranderlijke, wat en hoe te spellen <a href="#s50">50</a>;
+
+</li>
+<li>samengestelde, zie Samenstelling;
+
+</li>
+<li>vreemde, worden bastaardwoorden door het aannemen van de Nederl. verbuiging of van een Nederl. affix <a href="#s217">217</a>,
+<span class="pagenum">[<a id="pb245" href="#pb245">245</a>]</span></li>
+<li>door het afwerpen van den vreemden uitgang <a href="#s218">218</a>.
+
+</li>
+</ol>
+
+</li>
+<li><b>Zwakke genitief</b>, wat <a href="#s182">182</a>, <a href="#s183">183</a>,
+
+<ol class="lsoff">
+<li>wordt in samenstellingen niet meer verstaan, en is dientengevolge zeldzaam geworden <a href="#s185">185</a>;
+
+</li>
+<li>in welke samenstellingen volstrekt te behouden <a href="#s187">187</a>,
+
+</li>
+<li>in welke te dulden <a href="#s194">194</a>.
+
+</li>
+</ol>
+</li>
+</ol><p>
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb246" href="#pb246">246</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Lijst der woorden, wier spelling opzettelijk behandeld is.</h2>
+<p>De alleenstaande nommers verwijzen naar de paragrafen van den tekst.
+
+
+</p>
+<table>
+<tr valign="top">
+<td>
+<ol class="lsoff">
+<li><b>aaien</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>aandoenlijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>aanvankelijk</b> <a href="#s98">98</a>.
+</li>
+<li><b>aanzienlijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>aar</b> (korenaar) <a href="#s91">91</a>.
+</li>
+<li><b>aard</b> (natuur) <a href="#s101">101</a>.
+</li>
+<li><b>aardebaan</b>, blz. <a href="#pb153" class="pageref">153</a>.
+</li>
+<li><b>aardewerk</b>, blz. <a href="#pb153" class="pageref">153</a>.
+</li>
+<li><b>aardig</b> <a href="#s101">101</a>.
+</li>
+<li><b>abrikozeboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>abstract</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>academie</b>, blz. <a href="#pb210" class="pageref">210</a>.
+</li>
+<li><b>achtereen</b> <a href="#s149">149</a>.
+</li>
+<li><b>Achter-Indi&euml;</b> <a href="#s157">157</a>.
+</li>
+<li><b>acht geven</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>achthonderd</b> <a href="#s159">159</a>.
+</li>
+<li><b>acht slaan</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>acustiek</b> <a href="#s255">255</a>, <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>adellijk</b> <a href="#s113">113</a>.
+</li>
+<li><b>adjunct-commies</b> <a href="#s156">156</a>, <i>a</i>.
+</li>
+<li><b>admiraal</b> <a href="#s104">104</a>.
+</li>
+<li><b>admiraal-generaal</b> <a href="#s156">156</a>, <i>a</i>.
+</li>
+<li><b>adspirant-ingenieur</b> <a href="#s156">156</a>, <i>a</i>.
+</li>
+<li><b>advocaat</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>aequatoriaalcirkel</b>, verwerpelijk germanisme, blz. <a href="#pb152" class="pageref">152</a>.
+</li>
+<li><b>a&euml;roliet</b> <a href="#s246">246</a>, <b>a&euml;rolieten</b> <a href="#s82">82</a>.
+</li>
+<li><b>afhankelijk</b> <a href="#s98">98</a>.
+</li>
+<li><b>Algoede</b> <a href="#s144">144</a>.
+</li>
+<li><b>alhoewel</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>allenthalve</b> <a href="#s120">120</a>.
+</li>
+<li><b>allerwegen</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>alleszins</b> <a href="#s125">125</a>.
+</li>
+<li><b>aloud</b> <a href="#s144">144</a>.
+</li>
+<li><b>alsmede</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>alsof</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>althans</b> <a href="#s122">122</a>.
+</li>
+<li><b>alwijs</b> <a href="#s144">144</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb247" href="#pb247">247</a>]</span></li>
+<li><b>Amazonenrivier</b> <a href="#s157">157</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>ambassadeur-plenipotentiaris</b> <a href="#s156">156</a>.
+</li>
+<li><b>ambt</b> <a href="#s130">130</a>.
+</li>
+<li><b>anderszins</b> <a href="#s125">125</a>.
+</li>
+<li><b>ankersmid</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>Antonius</b> <a href="#s255">255</a>.
+</li>
+<li><b>Antwerpen</b> <a href="#s103">103</a>.
+</li>
+<li><b>antwoord</b> <a href="#s103">103</a>.
+</li>
+<li><b>apengezicht</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>apenkuur</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>apenliefde</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>apocrief</b>, <b>apocriefe</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>aquarel</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>asem</b> <a href="#s105">105</a>.
+</li>
+<li><b>astronoom</b>, <b>astronomen</b> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>auditeur-militair</b> <a href="#s156">156</a>.
+</li>
+<li><b>autoriteit</b> of <b>auctoriteit</b> <a href="#s255">255</a>.
+</li>
+<li><b>baaien</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>baaierd</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>Baai-tabak</b> <a href="#s155">155</a> <i>a</i>.
+</li>
+<li><b>bagage</b> <a href="#s243">243</a>.
+</li>
+<li><b>bajonet</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>bakkersschotel</b> <a href="#s208">208</a>.
+</li>
+<li><b>balie</b> <a href="#s86">86</a>, mv. <b>bali&euml;n</b> <a href="#s83">83</a>.
+</li>
+<li><b>basilisk</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>bastaard</b> <a href="#s100">100</a>.
+</li>
+<li><b>bedsteetje</b>, blz. <a href="#pb227" class="pageref">227</a>.
+</li>
+<li><b>beeltenis</b> <a href="#s102">102</a>.
+</li>
+<li><b>beer</b> (varken, waterkeering, muurstut en heiblok), mv. <b>beeren</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>beer</b> (verscheurend dier), mv. <b>beren</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>begeeren</b> <a href="#s80">80</a>, <i>a</i>.
+</li>
+<li><b>behalve</b> <a href="#s120">120</a>.
+</li>
+<li><b>bei</b>, mv. <b>beien</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>Beiersch</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>Beiersch-bierbrouwerij</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>belangeloos</b> <a href="#s112">112</a>, <b>belangelooze</b> <a href="#s79">79</a>.
+</li>
+<li><b>beminlijk</b> en <b>beminnelijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>Beneden-Egypte</b> <a href="#s157">157</a>.
+</li>
+<li><b>berenjong</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>berenklauw</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>Bergumer</b> <a href="#s106">106</a>.
+</li>
+<li><b>berkeboom</b> <a href="#s181">181</a>.
+</li>
+<li><b>berkenhout</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>Berlijnsch-blauw</b> <a href="#s155">155</a>, <i>b</i>.
+</li>
+<li><b>besseboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>bessensap</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>beukeboom</b> <a href="#s181">181</a>.
+</li>
+<li><b>beukenhout</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>bezijden</b> <a href="#s121">121</a>.
+</li>
+<li><b>biggenkruid</b> <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>bij</b> <a href="#s89">89</a>.
+</li>
+<li><b>bijaldien</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>bijderhandsch</b> <a href="#s140">140</a>.
+</li>
+<li><b>bijeen</b> <a href="#s149">149</a>, <i>c</i>.
+</li>
+<li><b>bijeenzamelen</b> <a href="#s108">108</a>.
+</li>
+<li><b>bijgeval</b> <a href="#s149">149</a>, <i>a</i>.
+</li>
+<li><b>bijleman</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>bijtijds</b> <a href="#s140">140</a>.
+</li>
+<li><b>biljart</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>biljet</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>binnenshuis</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>binnenskamers</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>binnenslands</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>binnensmonds</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>binnenstijds</b> <a href="#s153">153</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb248" href="#pb248">248</a>]</span></li>
+<li><b>bint</b> <a href="#s102">102</a>.
+</li>
+<li><b>biograaf</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>biographie</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>biographisch</b> <a href="#s248">248</a>.
+</li>
+<li><b>bistouri</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>bits</b> <a href="#s123">123</a>.
+</li>
+<li><b>blauw</b> <a href="#s74">74</a>.
+</li>
+<li><b>blindeman</b>, <b>des blindemans</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>bloemetje</b> <a href="#s119">119</a>.
+</li>
+<li><b>bloem-pje</b> <a href="#s119">119</a>, <a href="#s267">267</a>.
+</li>
+<li><b>blommetje</b> <a href="#s119">119</a>.
+</li>
+<li><b>blootshoofds</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>blootsvoets</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>bochel</b> <a href="#s95">95</a>.
+</li>
+<li><b>bodenloon</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>boeien</b>, <b>boeier</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>boekenkast</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>boekenrek</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>boekenstalletje</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>boerenbedrijf</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>boerenboonen</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>boerendochter</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>boerenhofstede</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>boerenwoning</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>boerinnenjak</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>boerinnenmuts</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>bokkesprong</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>bolvormige-driehoeksmeting</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>boom-pje</b> <a href="#s119">119</a>, <a href="#s267">267</a>.
+</li>
+<li><b>boonenbrood</b>, blz. <a href="#pb153" class="pageref">153</a>.
+</li>
+<li><b>boos</b>, overtreffende trap <b>booste</b> <a href="#s124">124</a>.
+</li>
+<li><b>botterik</b>, <b>botteriken</b> <a href="#s106">106</a>.
+</li>
+<li><b>bovenal</b> <a href="#s149">149</a>, <i>c</i>.
+</li>
+<li><b>bovenop</b> en <b>boven op</b> <a href="#s147">147</a>.
+</li>
+<li><b>brasem</b> <a href="#s105">105</a>.
+</li>
+<li><b>breien</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>brengen</b>, <b>ik bracht</b>, <b>gebracht</b> <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>brievenbesteller</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>brievenpost</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>brilleglas</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>brillenhuisje</b> <a href="#s204">204</a>.
+</li>
+<li><b>brillenslijper</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>broekenstof</b> of <b>broekstof</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>bruggegeld</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>bruggenhoofd</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>bruinkolen</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>buien</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>buitendijks</b> <a href="#s140">140</a>.
+</li>
+<li><b>buitenshuis</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>buitenslands</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>buitentijds</b> <a href="#s140">140</a> en <b>buitenstijds</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>burgerstand</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>buskruit</b> <a href="#s127">127</a>.
+</li>
+<li><b>Cayenne-peper</b> <a href="#s155">155</a>, <i>a</i>.
+</li>
+<li><b>canaille</b> en <b>kanalje</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>canap&eacute;</b>, <b>canap&eacute;&#8217;s</b> <a href="#s250">250</a>, <a href="#s90">90</a>.
+</li>
+<li><b>candelaber</b> of <b>candelabre</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>canoniek</b> <a href="#s253">253</a>.
+</li>
+<li><b>categorie</b>, <a href="#s233">233</a>, <a href="#s255">255</a>.
+</li>
+<li><b>catholiek</b>, <b>catholieken</b> of <b>katholiek</b> enz. <a href="#s86">86</a>.
+</li>
+<li><b>cedel</b>, <b>ce&ecirc;l</b> <a href="#s222">222</a>.
+</li>
+<li><b>ceder</b> <a href="#s222">222</a>.
+</li>
+<li><b>cel</b> <a href="#s220">220</a>.
+</li>
+<li><b>cent</b> <a href="#s220">220</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb249" href="#pb249">249</a>]</span></li>
+<li><b>chemie</b> <a href="#s255">255</a>.
+</li>
+<li><b>chijl</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>chrysoliet</b>, <b>chrysolieten</b> <a href="#s246">246</a>, <a href="#s82">82</a>.
+</li>
+<li><b>Cicero</b>, <b>Cicero&#8217;s</b> <a href="#s90">90</a>.
+</li>
+<li><b>cichorei</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>cijfer</b> <a href="#s219">219</a>.
+</li>
+<li><b>cijferschrift</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>cijns</b> <a href="#s222">222</a>.
+</li>
+<li><b>cirkel</b> <a href="#s220">220</a>.
+</li>
+<li><b>classicaal</b> <a href="#s253">253</a>.
+</li>
+<li><b>classis</b> <a href="#s253">253</a>.
+</li>
+<li><b>clericaal</b> <a href="#s253">253</a>.
+</li>
+<li><b>cliniek</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>cochenille</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>comedie</b> (blijspel), verschillend van <b>komedie</b> (schouwburg) <a href="#s252">252</a>.
+</li>
+<li><b>commies</b> (ambtenaar aan een der ministeri&euml;n of bij de posterijen), verschillend van <b>kommies</b> (ambtenaar bij de belastingen) <a href="#s252">252</a>.
+</li>
+<li><b>compascuum</b> <a href="#s230">230</a>.
+</li>
+<li><b>compleet</b>, <b>complete</b>, blz. <a href="#pb43" class="pageref">43</a>.
+</li>
+<li><b>concreet</b>, <b>concrete</b>, blz. <a href="#pb43" class="pageref">43</a> en &sect; <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>conservatief</b> <a href="#s253">253</a>.
+</li>
+<li><b>courant</b> en <b>krant</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>crayon</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>credit</b> (term in het Italiaansch boekhouden), verschillend van <b>krediet</b> (vertrouwen) <a href="#s253">253</a>.
+</li>
+<li><b>critiek</b> (oordeelkunde), verschillend van <b>kritiek</b> (hachelijk) <a href="#s252">252</a>.
+</li>
+<li><b>critisch</b> (oordeelkundig) <a href="#s252">252</a>.
+</li>
+<li><b>daaraan</b>, <b>daarbij</b>, <b>daardoor</b> <a href="#s148">148</a>.
+</li>
+<li><b>daarenboven</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>daarentegen</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>daarin</b>, <b>daarmede</b> enz. <a href="#s148">148</a>.
+</li>
+<li><b>dadelijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>dagelijks</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>dassenhaar</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>dassenhol</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>dassenhuid</b> <a href="#s204">204</a>.
+</li>
+<li><b>dauw</b> <a href="#s74">74</a>.
+</li>
+<li><b>deel</b> (gedeelte), mv. <b>deelen</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>deel</b> (plank en dorschvloer), mv. <b>delen</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>deemoedig</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>deesem</b>, <a href="#s105">105</a> en blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>degelijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>degene</b>, blz. <a href="#pb127" class="pageref">127</a>.
+</li>
+<li><b>dejeuneeren</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>denneboom</b> <a href="#s181">181</a>.
+</li>
+<li><b>dennenwoud</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>derhalve</b> <a href="#s120">120</a>, <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>dermate</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>dertienhonderd</b> enz. <a href="#s159">159</a>.
+</li>
+<li><b>deskundige</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>desniettegenstaande</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>desniettemin</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>desnoods</b> <a href="#s140">140</a>.
+</li>
+<li><b>desolate-boedelkamer</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>destijds</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>deugdelijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>deugniet</b> <a href="#s202">202</a>, <i>aanm</i>.
+</li>
+<li><b>dezelfde</b>, blz. <a href="#pb128" class="pageref">128</a>.
+</li>
+<li><b>dezelve</b>, blz. <a href="#pb128" class="pageref">128</a>.
+</li>
+<li><b>dezulke</b>, blz. <a href="#pb127" class="pageref">127</a>.
+</li>
+<li><b>diaconie</b>, blz. <a href="#pb211" class="pageref">211</a>.
+</li>
+<li><b>diaken</b> <a href="#s246">246</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb250" href="#pb250">250</a>]</span></li>
+<li><b>diegene</b>, blz. <a href="#pb127" class="pageref">127</a>.
+</li>
+<li><b>diemit</b>, <b>diemiten</b> <a href="#s106">106</a>.
+</li>
+<li><b>dievegge</b> <a href="#s107">107</a>.
+</li>
+<li><b>dievenbende</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>Dinsdag</b> <a href="#s128">128</a>.
+</li>
+<li><b>diptiek</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>discretie</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>dochterken</b> en <b>dochterke</b>, blz. <a href="#pb99" class="pageref">99</a>.
+</li>
+<li><b>doctor</b> (titel), verschillend van <b>dokter</b> (geneesheer) <a href="#s252">252</a>.
+</li>
+<li><b>Dokkumer</b> <a href="#s106">106</a>.
+</li>
+<li><b>dokter</b> (geneesheer), verschillend van <b>doctor</b> (titel) <a href="#s252">252</a>.
+</li>
+<li><b>dolle-hondsbeet</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>dollekervel</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>dolleman</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>donkerblauw</b>, <b>donkerrood</b> enz., verschillend van <b>donker blauw</b>, <b>donker rood</b> <a href="#s145">145</a>.
+</li>
+<li><b>dooier</b> (van een ei) <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>door</b>, <b>dooren</b> (van een ei) <a href="#s91">91</a>.
+</li>
+<li><b>doordien</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>doordroog</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>dooreen</b> <a href="#s149">149</a>, <i>c.</i></li>
+<li><b>dooreerlijk</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>doorgaans</b> <a href="#s122">122</a>.
+</li>
+<li><b>doorgoed</b>, <b>doorkoud</b> enz. <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>door middel van</b> <a href="#s150">150</a>.
+</li>
+<li><b>dorpsschool</b> <a href="#s208">208</a>.
+</li>
+<li><b>dorpsschout</b> <a href="#s208">208</a>.
+</li>
+<li><b>dozijn</b> <a href="#s88">88</a>.
+</li>
+<li><b>draadje</b>, blz. <a href="#pb100" class="pageref">100</a>.
+</li>
+<li><b>draaier</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>dragonderstal</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>drakenbloed</b>, blz. <a href="#pb167" class="pageref">167</a>.
+</li>
+<li><b>drie&euml;rhande</b> <a href="#s93">93</a>.
+</li>
+<li><b>drie&euml;rlei</b> <a href="#s93">93</a>.
+</li>
+<li><b>driehonderd</b> <a href="#s159">159</a>.
+</li>
+<li><b>droog</b>, <b>droge</b>, <b>droger</b>, <b>drogen</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>droogvoets</b> of <b>droogsvoets</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>druiveboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>druivennat</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>druiventros</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>druivepit</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>duitendief</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>duivenei</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>duivenkervel</b> <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>duivenslag</b> <a href="#s197">197</a>.
+</li>
+<li><b>duiventil</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>dukaat</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>dwepen</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>dwingelandij</b> <a href="#s89">89</a>.
+</li>
+<li><b>echel</b> <a href="#s95">95</a>.
+</li>
+<li><b>echo</b> <a href="#s95">95</a>, mv. <b>echo&#8217;s</b> <a href="#s90">90</a>.
+</li>
+<li><b>economie</b> en <b>oeconomie</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>Edelachtbaar</b> <a href="#s144">144</a>, <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>edelgesteente</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>Edelgrootachtbaar</b> <a href="#s144">144</a>, <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>eega</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>, mv. <b>eegaas</b> <a href="#s90">90</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>een</b>, <b>eene</b>, <b>een zelfde</b>, blz. <a href="#pb128" class="pageref">128</a>.
+</li>
+<li><b>eendenei</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>eendenkooi</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>eendenkroos</b> <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>eenigszins</b> <a href="#s125">125</a>.
+</li>
+<li><b>eereprijs</b> <a href="#s187">187</a>.
+</li>
+<li><b>ei</b>, mv. <b>eieren</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>eigenlijk</b> <a href="#s112">112</a>, <a href="#s115">115</a>.
+</li>
+<li><b>eikeboom</b> <a href="#s181">181</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb251" href="#pb251">251</a>]</span></li>
+<li><b>eikenbosch</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>eikenhout</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>eilieve</b> <a href="#s152">152</a>.
+</li>
+<li><b>elfhonderd</b> <a href="#s159">159</a>.
+</li>
+<li><b>elzeboom</b> <a href="#s181">181</a>.
+</li>
+<li><b>engelenkoor</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>Engelsch-Russisch</b> <a href="#s155">155</a>, <i>c.</i></li>
+<li><b>Engelsch-zout</b> <a href="#s155">155</a>, <i>b.</i></li>
+<li><b>er aan</b>, <b>er bij</b>, <b>er door</b> enz. <a href="#s148">148</a>.
+</li>
+<li><b>ergens aan</b>, <b>ergens bij</b>, <b>ergens door</b> enz. <a href="#s148">148</a>.
+</li>
+<li><b>erwtensoep</b>, blz. <a href="#pb153" class="pageref">153</a>.
+</li>
+<li><b>ethnographie</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>ethnographisch</b> <a href="#s248">248</a>.
+</li>
+<li><b>evenals</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>evenzeer</b> <a href="#s147">147</a>.
+</li>
+<li><b>executoir</b> <a href="#s242">242</a>.
+</li>
+<li><b>fabriek</b>, <b>fabrieken</b> <a href="#s82">82</a>, <a href="#s86">86</a>.
+</li>
+<li><b>fabrikant</b> <a href="#s82">82</a>.
+</li>
+<li><b>falie</b>, mv. <b>fali&euml;n</b> <a href="#s86">86</a>, <a href="#s83">83</a>.
+</li>
+<li><b>familie</b> en <b>famielje</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>fatsoen</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>fatsoenlijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>Februari</b> <a href="#s87">87</a>.
+</li>
+<li><b>felicitatie</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>feniks</b> en <b>phoenix</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>flauw</b> <a href="#s74">74</a>.
+</li>
+<li><b>flesch</b>, mv. <b>flesschen</b> <a href="#s96">96</a>.
+</li>
+<li><b>flesschebakje</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>flesschenrek</b> <a href="#s188">188</a>, <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>flits</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>foelie</b> <a href="#s86">86</a>.
+</li>
+<li><b>fondement</b> en <b>fundament</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>fonkelen</b>, in overdrachtelijken zin, <a href="#s111">111</a>.
+</li>
+<li><b>frambozenkoekje</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>Franco-Gallisch</b> <a href="#s155">155</a>, <i>c.</i></li>
+<li><b>Fransch-Engelsch</b> <a href="#s155">155</a>, <i>c.</i></li>
+<li><b>Friesch-groen</b> <a href="#s155">155</a>, <i>b.</i></li>
+<li><b>frisch</b>, overtreff. trap <b>frischte</b> <a href="#s124">124</a>.
+</li>
+<li><b>fundament</b> en <b>fondement</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>gadeslaan</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>galgebrok</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>galgenaas</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>gansch</b> <a href="#s115">115</a>, <a href="#s123">123</a>.
+</li>
+<li><b>ganzenei</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>ganzenhagel</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>ganzetong</b> (plant) <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>ganzevoet</b> (plant) <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>Garibaldi&#8217;s</b> <a href="#s90">90</a>.
+</li>
+<li><b>gauw</b> <a href="#s74">74</a>.
+</li>
+<li><b>gebindten</b>, zie <b>gebint</b>.
+</li>
+<li><b>gebint</b>, <b>gebinten</b> <a href="#s102">102</a>.
+</li>
+<li><b>geenszins</b> <a href="#s125">125</a>.
+</li>
+<li><b>geesel</b> <a href="#s105">105</a>.
+</li>
+<li><b>geheschen</b> <a href="#s96">96</a>.
+</li>
+<li><b>geiteleer</b> en <b>geitenleer</b> of <b>-leder</b> <a href="#s197">197</a>.
+</li>
+<li><b>geitenblad</b> <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>geitenoog</b> <a href="#s190">190</a>, <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>geitevleesch</b> en <b>geitenvleesch</b> <a href="#s197">197</a>.
+</li>
+<li><b>gekkenpraat</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>gekreschen</b> <a href="#s96">96</a>.
+</li>
+<li><b>gelijke</b> (<b>mijns</b>, <b>uws</b> enz.) <a href="#s146">146</a>, <i>aanm</i>.
+</li>
+<li><b>gelukkigerwijze</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>gemeenlijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>genie</b>, mv. <b>genie&euml;n</b> <a href="#s83">83</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb252" href="#pb252">252</a>]</span></li>
+<li><b>genius</b>, mv. <b>geni&euml;n</b> <a href="#s83">83</a>.
+</li>
+<li><b>genoeglijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>geograaf</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>geographie</b> <a href="#s245">245</a>.
+</li>
+<li><b>geographisch</b> <a href="#s248">248</a>.
+</li>
+<li><b>gerstebrood</b>, blz. <a href="#pb153" class="pageref">153</a>.
+</li>
+<li><b>gevangennemen</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>gevoeglijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>gewapenderhand</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>gewicht</b> <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>gewoonlijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>gezamenlijk</b> <a href="#s108">108</a>, <a href="#s112">112</a>, <a href="#s115">115</a>.
+</li>
+<li><b>gezeglijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>gezicht</b> <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>gids</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>gijl</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>gindsch</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>gitaar</b> <a href="#s244">244</a>.
+</li>
+<li><b>goddelijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>goeddoen</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>goedendag</b> (wapentuig) <a href="#s199">199</a>.
+</li>
+<li><b>goedendagzeggen</b> enz. <a href="#s201">201</a>.
+</li>
+<li><b>goedmaken</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>goedschiks</b> <a href="#s210">210</a>.
+</li>
+<li><b>goedsmoeds</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>goedvinden</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>Gorkumer</b> <a href="#s106">106</a>.
+</li>
+<li><b>gortenteller</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>gouverneur</b> <a href="#s228">228</a>.
+</li>
+<li><b>gouverneur-generaal</b> <a href="#s156">156</a>, <i>a.</i></li>
+<li><b>grappenmaker</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>grauw</b> <a href="#s74">74</a>.
+</li>
+<li><b>&#8217;s-Gravendeel</b>, <b>&#8217;s-Gravenhage</b>, <b>&#8217;s-Gravenland</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>grenen</b> <a href="#s181">181</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>grijnzaard</b> <a href="#s265">265</a>.
+</li>
+<li><b>grijsaard</b> <a href="#s100">100</a>, <a href="#s265">265</a>.
+</li>
+<li><b>groenling</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>Groot-Britanni&euml;</b> <a href="#s157">157</a>.
+</li>
+<li><b>Grootedelachtbaar</b> <a href="#s144">144</a>.
+</li>
+<li><b>grootmeester-nationaal</b> <a href="#s156">156</a>, <i>b.</i></li>
+<li><b>grootschrift</b>, verschillend van <b>groot schrift</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>grootspreken</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>groot-zegelbewaarder</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>gruttenbrij</b>, blz. <a href="#pb153" class="pageref">153</a>.
+</li>
+<li><b>guds</b>, zie <b>guts</b>.
+</li>
+<li><b>guts</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>gutsen</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>gymnasiaalonderwijs</b>, verwerpelijk germanisme, blz. <a href="#pb152" class="pageref">152</a>.
+</li>
+<li><b>haar</b> (hoofdhaar) <a href="#s91">91</a>.
+</li>
+<li><b>haars gelijke</b>, zie gelijke.
+</li>
+<li><b>halverwegen</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>handhaven</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>handje</b> <a href="#s119">119</a>.
+</li>
+<li><b>hanebalk</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>hanekam</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>hanengekraai</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>hanengevecht</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>hanepoot</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>haneschree</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>hanespoor</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>hanetred</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>haneveer</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>harddraven</b>, <b>hardrijden</b>, verschillend van <b>hard draven</b>, <b>hard rijden</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>harenthalve</b> <a href="#s120">120</a>.
+</li>
+<li><b>harmonie</b>, bij dichters ook
+</li>
+<li><b>harmonij</b> <a href="#s86">86</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb253" href="#pb253">253</a>]</span></li>
+<li><b>hartediefje</b>, <b>harteleed</b>, <b>hartelust</b>, <b>hartewensch</b> <a href="#s186">186</a>.
+</li>
+<li><b>hartenaas</b>, <b>hartenboer</b>, <b>hartenheer</b> enz. <a href="#s186">186</a>, <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>Hartsgebergte</b> <a href="#s157">157</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>hazendistel</b> <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>hazenlip</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>hazenmond</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>hazenslaap</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>hebbelijkheid</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>Hebe&#8217;s</b> <a href="#s90">90</a>.
+</li>
+<li><b>heelshuids</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>heep</b>, <b>hepen</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>&#8217;s-Heerenberg</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>heerenboonen</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>heerendienst</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>heerenhuis</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>heerenknecht</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>heesch</b> <a href="#s123">123</a>.
+</li>
+<li><b>Heilige-Geestgasthuis</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>heir</b> (legermacht), mv. <b>heiren</b> <a href="#s91">91</a>.
+</li>
+<li><b>helaas</b> <a href="#s152">152</a>.
+</li>
+<li><b>heldenarm</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>heldendaad</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>heldenmoed</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>heldenschaar</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>heliotroop</b>, <b>heliotropen</b> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>hemdenlinnen</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>hemeling</b> <a href="#s113">113</a>.
+</li>
+<li><b>hertebeest</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>hertenkamp</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>&#8217;s-Hertogenbosch</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>hetwelk</b>, blz. <a href="#pb127" class="pageref">127</a>.
+</li>
+<li><b>heuglijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>hieraan</b>, <b>hieraf</b>, <b>hierbij</b>, <b>hierdoor</b> enz. <a href="#s148">148</a>.
+</li>
+<li><b>hij</b> <a href="#s89">89</a>.
+</li>
+<li><b>hoededoos</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>hoedenmaker</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>hoeverre</b>, verschillend van <b>hoe ver</b> <a href="#s147">147</a>.
+</li>
+<li><b>hoewel</b> (voegw.), verschillend van <b>hoe wel</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>hoezeer</b> (voegw.), verschillend van <b>hoe zeer</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>hondeketting</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>hondenhok</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>hondje</b> <a href="#s119">119</a>.
+</li>
+<li><b>hoogachten</b>, verschillend van <b>hoog achten</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>hoogaltaar</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>Hoogeerwaard</b> <a href="#s139">139</a>, <a href="#s144">144</a>.
+</li>
+<li><b>hoogepriester</b>, <b>des hoogepriesters</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>hoogeschool</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>Hooggeboren</b> <a href="#s139">139</a>, <a href="#s144">144</a>.
+</li>
+<li><b>hooggeel</b> <a href="#s145">145</a>.[**.verwijderd]
+</li>
+<li><b>Hooggeleerd</b> <a href="#s139">139</a>, <a href="#s144">144</a>.
+</li>
+<li><b>hoogte</b> <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>Hoogwelgeboren</b> <a href="#s139">139</a>, <a href="#s144">144</a>.
+</li>
+<li><b>hooien</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>hoonen</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>horoscoop</b>, <b>horoscopen</b> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>huishouden</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>hunnenthalve</b> <a href="#s120">120</a>.
+</li>
+<li><b>huns gelijke</b>, zie gelijke.
+</li>
+<li><b>hypotenusa</b>, <b>hypotenusa&#8217;s</b> <a href="#s255">255</a>, <a href="#s90">90</a>.
+</li>
+<li><b>iemand</b> <a href="#s116">116</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb254" href="#pb254">254</a>]</span></li>
+<li><b>ijpeboom</b> <a href="#s181">181</a>.
+</li>
+<li><b>ijpenlaan</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>IJsel</b> <a href="#s105">105</a>.
+</li>
+<li><b>ijselijk</b> <a href="#s88">88</a><span class="corr" id="xd0e38021" title="Niet in bron">.</span></li>
+<li><b>ijzen</b> <a href="#s88">88</a>.
+</li>
+<li><b>ijzeren-spoorweg</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>in aller ijl</b> <a href="#s153">153</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>incommodeeren</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>Indisch-Europeesch</b> <a href="#s155">155</a>, <i>c.</i></li>
+<li><b>Indo-Germaansch</b> <a href="#s155">155</a>, <i>c.</i></li>
+<li><b>indroog</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>ingeval (voegw.)</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>in geval van</b> (uitdrukking met de waarde van een voorzetsel) <a href="#s150">150</a>.
+</li>
+<li><b>ingevolge</b> <a href="#s150">150</a>.
+</li>
+<li><b>ingierig</b>, <b>ingoed</b>, <b>ingoor</b>, <b>inlui</b> enz. <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>integendeel</b> <a href="#s149">149</a> <i>a.</i></li>
+<li><b>intijds</b> <a href="#s140">140</a>.
+</li>
+<li><b>inzonderheid</b> <a href="#s149">149</a> <i>a.</i></li>
+<li><b>Isra&euml;liet</b>, <b>Isra&euml;lieten</b> <a href="#s82">82</a>.
+</li>
+<li><b>Januari</b> <a href="#s87">87</a>.
+</li>
+<li><b>Java-koffie</b> <a href="#s155">155</a>, <i>a.</i></li>
+<li><b>jezu&iuml;et</b>, <b>jezu&iuml;eten</b>, <b>jezu&iuml;tisme</b> <a href="#s82">82</a>.
+</li>
+<li><b>Jodenbuurt</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>jongsken</b> en <b>jongske</b>, blz. <a href="#pb99" class="pageref">99</a>.
+</li>
+<li><b>jonkheer</b> <a href="#s98">98</a>.
+</li>
+<li><b>jonkheid</b> <a href="#s98">98</a>.
+</li>
+<li><b>jonkvrouw</b> <a href="#s98">98</a>.
+</li>
+<li><b>juffer</b> <a href="#s110">110</a>.
+</li>
+<li><b>juffrouw</b> <a href="#s110">110</a>.
+</li>
+<li><b>Juli</b> <a href="#s87">87</a>.
+</li>
+<li><b>Juni</b> <a href="#s87">87</a>.
+</li>
+<li><b>kaatsen</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>kachel</b> <a href="#s95">95</a>.
+</li>
+<li><b>kachelsmid</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>kamfer</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>kamperfoelie</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>kanalje</b> en <b>canaille</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>kanenbrood</b>, blz. <a href="#pb153" class="pageref">153</a>.
+</li>
+<li><b>kanonnierskazerne</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>kanunnik</b> <a href="#s253">253</a>.
+</li>
+<li><b>kapel</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>kapelaan</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>kapitaal</b> <a href="#s239">239</a>, <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>kapitein-geweldiger</b> <a href="#s156">156</a>, <i>b.</i></li>
+<li><b>kapitein-kwartiermeester</b> <a href="#s156">156</a>, <i>b.</i></li>
+<li><b>karaf</b> en <b>kraf</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>karakter</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>karkas</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>karonje</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>karwats</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>karwei (werk)</b> <a href="#s88">88</a>.
+</li>
+<li><b>karwij (zaad)</b> <a href="#s88">88</a>.
+</li>
+<li><b>kastanjeboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>kasteel</b>, <b>kasteelen</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>kastelein</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>kastrol</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>katholiek</b>, <b>katholieken</b> en <b>catholiek</b>, <b>catholieken</b> <a href="#s86">86</a>.
+</li>
+<li><b>kattendoorn</b> of <b>-doren</b> <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>kattengeslacht</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>kattestaart</b> <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>kauw</b> <a href="#s74">74</a>.
+</li>
+<li><b>kavalje</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>kazerne</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>keel</b> (in de bouwkunde en wapenkunde), <b>kelen</b>, hetzelfde woord als <b>keel</b> (lichaamsdeel), blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>keren</b> (vegen), blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb255" href="#pb255">255</a>]</span></li>
+<li><b>kerkenorde</b> of <b>kerkorde</b> <a href="#s206">206</a>.
+</li>
+<li><b>kerkeraad</b> <a href="#s206">206</a>.
+</li>
+<li><b>kerseboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>kettinkje</b> <a href="#s98">98</a>.
+</li>
+<li><b>kevie</b> <a href="#s86">86</a>.
+</li>
+<li><b>kievit</b>, <b>kieviten</b> <a href="#s106">106</a>.
+</li>
+<li><b>kindeken</b> en <b>kindeke</b>, blz. <a href="#pb99" class="pageref">99</a>.
+</li>
+<li><b>kindsch</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>kippenloop</b> <a href="#s197">197</a>.
+</li>
+<li><b>klaaglijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>klacht</b> <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+</ol>
+</td>
+<td>
+<ol class="lsoff">
+<li><b>klasse</b>, maar <b>classis</b>, <b>classicaal</b> <a href="#s253">253</a>.
+</li>
+<li><b>klauw</b> <a href="#s74">74</a>.
+</li>
+<li><b>kleerenmaker</b> en <b>kleermaker</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>Klein-Azi&euml;</b> <a href="#s157">157</a>.
+</li>
+<li><b>klein-kinderschooltje</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>kleinschrift</b>, verschillend van <b>klein schrift</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>klerk</b>, maar <b>clericaal</b> <a href="#s253">253</a>.
+</li>
+<li><b>kloot</b> (wereldkloot), mv. <b>klooten</b> of <b>kloten</b> <a href="#s80">80</a>, <i>c.</i></li>
+<li><b>klooven</b> (doen splijten), onderscheiden van <b>kloven</b>, mv. van <b>kloof</b>, en van <b>wij kloven</b>, onvolm: verl. tijd van <b>kluiven</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>klotsen</b>,[** , weg?] <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>knaster</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>knauwen</b> <a href="#s74">74</a>.
+</li>
+<li><b>knie</b>, <b>knie&euml;n</b> <a href="#s83">83</a>.
+</li>
+<li><b>knods</b>, zie <b>knots</b>.[**formatting gecorrigeerd]
+</li>
+<li><b>knoeien</b>, <b>knoeier</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>knoop</b>, <b>knoopen</b> <a href="#s80">80</a>, <i>b.</i></li>
+<li><b>knots</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>koeiekop</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>koeienhaar</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>koekeloeren</b> <a href="#s203">203</a>.
+</li>
+<li><b>koekenbakker</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>koerier</b> <a href="#s253">253</a>.
+</li>
+<li><b>koets</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>koffie</b> <a href="#s86">86</a>.
+</li>
+<li><b>koliek</b> <a href="#s86">86</a>.
+</li>
+<li><b>komedie</b> (schouwburg), verschillend van <b>comedie</b> (soort van tooneelspel) <a href="#s252">252</a>.
+</li>
+<li><b>komeet</b>, <b>kometen</b> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>kommies</b> (ambtenaar bij de belastingen), verschillend van <b>commies</b> (ambtenaar aan een der ministeri&euml;n of bij de posterijen) <a href="#s252">252</a>.
+</li>
+<li><b>kompas</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>konijnenblad</b> <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>koninginnenkroon</b>, <b>-mantel</b> enz. <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>koninkje</b> <a href="#s98">98</a>.
+</li>
+<li><b>koninklijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>koninkrijk</b> <a href="#s98">98</a>.
+</li>
+<li><b>konserf</b>, maar <b>conservatief</b> <a href="#s253">253</a>.
+</li>
+<li><b>konzenielje</b>, maar <b>cochenille</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>kooien</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>koozen</b> (liefkoozen), blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>koudeschaal</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>koudvuur</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>kousenwever</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>krant</b> en <b>courant</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>krauwen</b> <a href="#s74">74</a>.
+</li>
+<li><b>krediet</b> (vertrouwen), verschillend <span class="pagenum">[<a id="pb256" href="#pb256">256</a>]</span>van <b>credit</b> (term in het boekhouden) <a href="#s255">255</a>.
+</li>
+<li><b>krenteboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>krijgsmansstand</b> <a href="#s208">208</a>.
+</li>
+<li><b>krijt</b> <a href="#s88">88</a>.
+</li>
+<li><b>kritiek</b> (hachelijk), verschillend van <b>critiek</b> (oordeelkunde) <a href="#s252">252</a>.
+</li>
+<li><b>kroon</b>, <b>kronen</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>kruid</b> (plant), onderscheiden van <b>kruit</b> (poeder) <a href="#s127">127</a>.
+</li>
+<li><b>kruien</b>, <b>kruier</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>kruisen</b> <a href="#s105">105</a>.
+</li>
+<li><b>kruisigen</b> <a href="#s105">105</a>.
+</li>
+<li><b>kruit</b> (poeder), onderscheiden van <b>kruid</b> (plant) <a href="#s127">127</a>.
+</li>
+<li><b>kuchen</b> <a href="#s95">95</a>.
+</li>
+<li><b>kurassiersstal</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>kurkenmandje</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>kurketang</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>kurketrekker</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>kwartier</b> <a href="#s239">239</a>, <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>kwee</b> (soort van vrucht), mv. <b>kwee&euml;n</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>kwijtraken</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>kwijtschelden</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>laagte</b> <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>laatje</b>, blz. <a href="#pb227" class="pageref">227</a>.
+</li>
+<li><b>lakei</b> <a href="#s242">242</a>.
+</li>
+<li><b>lampeglas</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>lancet</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>landschapschilder</b> <a href="#s208">208</a>.
+</li>
+<li><b>landschapsschrijver</b> <a href="#s208">208</a>.
+</li>
+<li><b>langzamerhand</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>lankmoedig</b> <a href="#s98">98</a>.
+</li>
+<li><b>lauw</b> <a href="#s74">74</a>.
+</li>
+<li><b>leeperd</b> <a href="#s100">100</a>.
+</li>
+<li><b>leeuwenbek</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>leeuwenkop</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>leeuwenwelp</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>leidstar</b>, <b>leidst&egrave;r</b> <a href="#s212">212</a>.[**leidster?]
+</li>
+<li><b>lekkage</b> <a href="#s243">243</a>.
+</li>
+<li><b>letterspecie</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>lichaam</b> <a href="#s95">95</a>.
+</li>
+<li><b>licht</b> (daglicht) <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>licht</b> (niet zwaar) <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>lichtblauw</b>, <b>lichtbruin</b>, <b>lichtgeel</b> enz., verschillend van <b>licht blauw</b>, <b>licht bruin</b>, <b>licht geel</b> enz. <a href="#s145">145</a>.
+</li>
+<li><b>liefhebben</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>liefkoozen</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>Lieve-Vrouwen-bedstroo</b>, <a href="#s193">193</a>, <i>c.</i></li>
+<li><b>Lieve-Vrouwenkerk</b> <a href="#s158">158</a>, <a href="#s193">193</a>, <i>c.</i></li>
+<li><b>lijdelijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>likeur</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>likkebaard</b> <a href="#s202">202</a>.
+</li>
+<li><b>likteeken</b>, zie <b>litteeken</b>.
+</li>
+<li><b>lindeboom</b> <a href="#s181">181</a>.
+</li>
+<li><b>lindenhout</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>linie</b>, mv. <b>lini&euml;n</b> <a href="#s83">83</a>.
+</li>
+<li><b>lithographeeren</b> <a href="#s249">249</a>.
+</li>
+<li><b>litteeken</b> <a href="#s131">131</a>.
+</li>
+<li><b>livrei</b> <a href="#s242">242</a>.
+</li>
+<li><b>locaal</b> (bijv. naamw.), verschillend van <b>lokaal</b> (vertrek, zaal) <a href="#s252">252</a>.
+</li>
+<li><b>loge</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>logica</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>lokaal</b> (vertrek, zaal), verschillend van <b>locaal</b> (bijv. naamw.) <a href="#s252">252</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb257" href="#pb257">257</a>]</span></li>
+<li><b>lomperd</b> <a href="#s100">100</a>.
+</li>
+<li><b>loods</b> (man) <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>loods</b> (houten gebouw) <a href="#s99">99</a>, <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>loos</b>, <b>loozer</b>, <b>looste</b> <a href="#s124">124</a>.
+</li>
+<li><b>lorgnet</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>los</b> (lynx) <a href="#s123">123</a>.
+</li>
+<li><b>loslaten</b>, verschillend van <b>los laten</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>luidskeels</b> en <b>luidkeels</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>luitenant-generaal</b> <a href="#s156">156</a>, <i>a.</i></li>
+<li><b>luitjes</b>, blz. <a href="#pb227" class="pageref">227</a>.
+</li>
+<li><b>maagdelijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>maagdenhart</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>maagdenpalm</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>maagdenschenner</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>maagdenwas</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>maaier</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>macaroni</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>macht</b> <a href="#s94">94</a> [*94?].
+</li>
+<li><b>ma&ccedil;onnerie</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>malie</b>, mv. <b>mali&euml;n</b> <a href="#s83">83</a>.
+</li>
+<li><b>malvezei</b> <a href="#s88">88</a>.
+</li>
+<li><b>mandenmaker</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>Manilla-sigaren</b> <a href="#s155">155</a>.
+</li>
+<li><b>mannelijk</b> en <b>manlijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>mannenmoed</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>Margareta</b> <a href="#s255">255</a>.
+</li>
+<li><b>Maria&#8217;s</b> <a href="#s90">90</a>.
+</li>
+<li><b>matrozenhoed</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>matrozenlied</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>matrozenpak</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>medearbeider</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>mede&euml;rfgenaam</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>medeoorzaak</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>meer</b> (waterplas) <a href="#s91">91</a>.
+</li>
+<li><b>meidendienst</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>meidendracht</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>melodie</b>, <b>melodie&euml;n</b>, bij dichters ook <b>melodij</b> <a href="#s86">86</a>, <a href="#s83">83</a>.
+</li>
+<li><b>menigte</b> <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>Mennoniet</b>, <b>Mennonieten</b> <a href="#s82">82</a>.
+</li>
+<li><b>menschenbloed</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>merrie</b>, mv. <b>merries</b> en <b>merri&euml;n</b> <a href="#s86">86</a>.
+</li>
+<li><b>messenmaker</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>messenmandje</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>messescheede</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>metgezel</b> <a href="#s102">102</a>.
+</li>
+<li><b>metterdaad</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>mettertijd</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>metterwoon</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>middeleeuwen</b> <a href="#s114">114</a>.
+</li>
+<li><b>middelevenredig</b> <a href="#s114">114</a>.
+</li>
+<li><b>middellijk</b> <a href="#s113">113</a>.
+</li>
+<li><b>Middelnederlandsch</b> <a href="#s114">114</a>.
+</li>
+<li><b>middelpunt</b> <a href="#s114">114</a>.
+</li>
+<li><b>middelrif</b> <a href="#s114">114</a>.
+</li>
+<li><b>middenin</b>, verschillend van <b>midden in</b> <a href="#s147">147</a>.
+</li>
+<li><b>mij</b> <a href="#s89">89</a>.
+</li>
+<li><b>mijnenthalve</b> <a href="#s120">120</a>.
+</li>
+<li><b>Mijnheer</b>, mv. <b>Mijne heeren</b>, blz. <a href="#pb129" class="pageref">129</a>.
+</li>
+<li><b>mijns gelijke</b>, zie <b>gelijke</b>.
+</li>
+<li><b>Mijns-Heerenland</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>militair</b> <a href="#s242">242</a>.
+</li>
+<li><b>minister-resident</b> <a href="#s156">156</a>, <i>a.</i></li>
+<li><b>misanthroop</b>, <b>misanthropen</b> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>moeilijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>mogelijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>mogen</b>, <b>moogt</b>, <b>mocht</b>, <a href="#s94">94</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb258" href="#pb258">258</a>]</span></li>
+<li><b>mollepoot</b> <a href="#s190">190</a>, <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>mollevel</b> <a href="#s190">190</a>, <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>monnik</b>, <b>monniken</b> <a href="#s106">106</a>.
+</li>
+<li><b>mooi</b>, <b>mooier</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>morille</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>mosch</b>, <b>mosschen</b> of <b>musch</b>, <b>musschen</b> <a href="#s96">96</a>.
+</li>
+<li><b>motief</b>, mv. <b>motieven</b>, doch <b>motiveeren</b> <a href="#s82">82</a>.
+</li>
+<li><b>muggenzifter</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>muizengerst</b> <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>murw</b> <a href="#s126">126</a>.
+</li>
+<li><b>musch</b>, <b>musschen</b> of <b>mosch</b>, <b>mosschen</b> <a href="#s96">96</a>.
+</li>
+<li><b>mutsebol</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>muziek</b> <a href="#s86">86</a>, doch <b>muzikaal</b>, <b>muzikant</b> <a href="#s82">82</a>.
+</li>
+<li><b>naaldenkoker</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>naar gelang van</b>, <b>naar luid van</b>, <b>naar mate van</b> <a href="#s150">150</a>, doch <b>naarmate</b> (voegw.) <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>nademaal</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>nauw</b> <a href="#s74">74</a>.
+</li>
+<li><b>negenhonderd</b> <a href="#s159">159</a>.
+</li>
+<li><b>nergens aan</b>, <b>nergens bij</b>, <b>nergens door</b> enz. <a href="#s148">148</a>.
+</li>
+<li><b>niemand</b> <a href="#s116">116</a>.
+</li>
+<li><b>nieskruid</b> <a href="#s127">127</a>.
+</li>
+<li><b>niettegenstaande</b> <a href="#s150">150</a>.
+</li>
+<li><b>Nieuw-Holland</b> <a href="#s157">157</a>.
+</li>
+<li><b>nieuwjaar</b>, verschillend van <b>een nieuw jaar</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>Nieuw-York</b> <a href="#s157">157</a>.
+</li>
+<li><b>nimf</b> <a href="#s251">251</a>.
+</li>
+<li><b>noch</b> (ook niet) <a href="#s132">132</a>.
+</li>
+<li><b>nochtans</b> <a href="#s97">97</a>.
+</li>
+<li><b>nog</b> (tot hiertoe, daarenboven) <a href="#s132">132</a>.
+</li>
+<li><b>nommer</b> en <b>nummer</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>Noord-Brabant</b> <a href="#s157">157</a>.
+</li>
+<li><b>Noord-Holland</b> <a href="#s157">157</a>.
+</li>
+<li><b>Noordzee</b> <a href="#s157">157</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>nopens</b> <a href="#s122">122</a>.
+</li>
+<li><b>noteboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>notedop</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>nummer</b> en <b>nommer</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>och of</b> <a href="#s152">152</a>.
+</li>
+<li><b>oeconomie</b> en <b>economie</b> <a href="#s254">254</a>,[** .?]
+</li>
+<li><b>oeconoom</b>, <b>oeconomen</b> <a href="#s77">77</a>.[*,?] <i>aanm.</i></li>
+<li><b>officierstafel</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>officiersvereeniging</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>oir</b> (erfgenaam) <a href="#s91">91</a>.
+</li>
+<li><b>olie</b>, <b>oli&euml;n</b> <a href="#s83">83</a>.
+</li>
+<li><b>omtrent</b> <a href="#s118">118</a>.
+</li>
+<li><b>ondershands</b> <a href="#s153">153</a>.
+</li>
+<li><b>onderuit</b>, verschillend van <b>onder uit</b> <a href="#s147">147</a>.
+</li>
+<li><b>onhebbelijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>onkruid</b> <a href="#s127">127</a>.
+</li>
+<li><b>ons</b> (gewicht) <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>ons gelijke</b>, zie <b>gelijke</b>.
+</li>
+<li><b>ontstentenis</b> <a href="#s102">102</a>.
+</li>
+<li><b>ontvangen</b> <a href="#s109">109</a>.
+</li>
+<li><b>ontvonken</b> <a href="#s109">109</a>.
+</li>
+<li><b>ontzaglijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>onverrichter zake</b> <a href="#s153">153</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>onzenthalve</b> <a href="#s120">120</a>.
+</li>
+<li><b>ooievaar</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>oorsprong</b> <a href="#s91">91</a>.
+</li>
+<li><b>oorzaak</b> <a href="#s91">91</a>.
+</li>
+<li><b>Oostergoo</b> <a href="#s157">157</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>Oostzee</b> <a href="#s157">157</a>, <i>aanm.</i><span class="pagenum">[<a id="pb259" href="#pb259">259</a>]</span></li>
+<li><b>ootmoed</b> <a href="#s117">117</a>.
+</li>
+<li><b>opeen</b> <a href="#s149">149</a>, <i>c.</i></li>
+<li><b>openlijk</b> <a href="#s112">112</a>, <a href="#s115">115</a>.
+</li>
+<li><b>opnieuw</b> <a href="#s149">149</a>.
+</li>
+<li><b>opruien</b>, <b>opruier</b>, <b>opruiing</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>Opsterland</b> <a href="#s157">157</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>opzamelen</b> <a href="#s108">108</a>.
+</li>
+<li><b>oranjeboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>ordelijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>ordentelijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>orthographie</b> <a href="#s245">245</a>, <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>oudejaar</b>, verschillend van <b>het oude jaar</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>oude-kleerkoop</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>oude-mannenhuis</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>ouder gewoonte</b> <a href="#s153">153</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>overal aan</b>, <b>overal bij</b>, <b>overal door</b> enz. <a href="#s148">148</a>.
+</li>
+<li><b>overdwars</b>, <b>overlang</b> enz. <a href="#s149">149</a>.
+</li>
+<li><b>overgroot</b>, <b>overklein</b>, <b>overoud</b>, <b>overvet</b> enz. <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>Overijsel</b> <a href="#s105">105</a>.
+</li>
+<li><b>paardekop</b> <a href="#s191">191</a>.
+</li>
+<li><b>paardenbloem</b> <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>paardenkooper</b> <a href="#s191">191</a>.
+</li>
+<li><b>paardenmarkt</b> <a href="#s191">191</a>.
+</li>
+<li><b>paardenras</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>paardenstal</b> <a href="#s197">197</a>.
+</li>
+<li><b>paardestaart</b> <a href="#s191">191</a>.
+</li>
+<li><b>paardevoet</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>paddenstoel</b> <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>page</b> <a href="#s243">243</a>.
+</li>
+<li><b>paleis</b> <a href="#s242">242</a>.
+</li>
+<li><b>Paschen</b> <a href="#s96">96</a>.
+</li>
+<li><b>passage</b> <a href="#s243">243</a>.
+</li>
+<li><b>pauw</b> <a href="#s74">74</a>.
+</li>
+<li><b>pelgrimage</b> <a href="#s243">243</a>.
+</li>
+<li><b>pennemes</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>pennenkoker</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>penseel</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>pereboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>perzik</b>, <b>perziken</b> <a href="#s106">106</a>.
+</li>
+<li><b>perzikeboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>philanthroop</b>, <b>philanthropen</b> <a href="#s246">246</a> en blz. <a href="#pb43" class="pageref">43</a>.
+</li>
+<li><b>philoloog</b>, <b>philologen</b>, blz. <a href="#pb43" class="pageref">43</a>.
+</li>
+<li><b>philosoof</b>, <b>philosofen</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>philosophie</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>phoenix</b> en <b>feniks</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>photograaf</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>photographeeren</b> <a href="#s249">249</a>.
+</li>
+<li><b>photographie</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>photographisch</b> <a href="#s248">248</a>.
+</li>
+<li><b>physica</b> <a href="#s245">245</a>.
+</li>
+<li><b>pijnlijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>pijpedop</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>pijpenlade</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>pijpenmandje</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>pijpewroeter</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>pincet</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>plaats</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>plaats grijpen</b>, <b>plaats hebben</b>, <b>plaats nemen</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>planeet</b>, <b>planeten</b> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>platte-driehoeksmeting</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>plechtig</b> <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>plegen</b>, <b>ik placht</b> <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>pleizier</b> of <b>plezier</b> <a href="#s244">244</a>.
+</li>
+<li><b>po&euml;et</b>, <b>po&euml;ten</b> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>po&euml;zie</b>, bij dichters ook <b>po&euml;zij</b>, <a href="#s86">86</a>, <a href="#s251">251</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb260" href="#pb260">260</a>]</span></li>
+<li><b>politie-commissaris</b> <a href="#s156">156</a>, <i>a.</i></li>
+<li><b>pontonnierscompagnie</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>porfier</b> <a href="#s251">251</a>.
+</li>
+<li><b>pose</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>postiljon</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>pottenbakker</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>pottenkast</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>praeparaat</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>praesens</b>, doch <b>present</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>praeses</b>, doch <b>president</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>preparatieven</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>present</b>, doch <b>praesens</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>president</b>, doch <b>praeses</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>priesterschaar</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>prinsessenbier</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>prinsessenboonen</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>procurator</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>procureur</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>procureur-crimineel</b> <a href="#s156">156</a>, <i>a.</i></li>
+<li><b>profeet</b>, <b>profeten</b> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>profijt</b> <a href="#s242">242</a>.
+</li>
+<li><b>proseliet</b>, <b>proselieten</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>pruikebol</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>pruikenmaker</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>pruimesteen</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>Pruisen</b> <a href="#s105">105</a>.
+</li>
+<li><b>Pruisisch-zuur</b> <a href="#s155">155</a> <i>b.</i></li>
+<li><b>ra</b>, <b>raas</b> <a href="#s90">90</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>raad-pensionaris</b> <a href="#s156">156</a> <i>b.</i></li>
+<li><b>raadplegen</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>raam-pje</b> <a href="#s119">119</a>, <a href="#s267">267</a>.
+</li>
+<li><b>rantsoen</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>rattenkruit</b> <a href="#s127">127</a>.
+</li>
+<li><b>rattestaart</b> (ronde vijl) <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>rauw</b> <a href="#s74">74</a>.
+</li>
+<li><b>razernij</b> <a href="#s89">89</a>.
+</li>
+<li><b>receptie</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>recht</b> <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>rechter</b> <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>rechtspreken</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>redelijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>reliquie</b>, <b>reliquie&euml;n</b> <a href="#s83">83</a>.
+</li>
+<li><b>republiek</b>, <b>republieken</b> <a href="#s82">82</a>.
+</li>
+<li><b>republikein</b> <a href="#s82">82</a>.
+</li>
+<li><b>Reuzengebergte</b> <a href="#s157">157</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>richel</b> <a href="#s95">95</a>.
+</li>
+<li><b>ridderstand</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>ridselen</b>, zie <b>ritselen</b>.
+</li>
+<li><b>Riga-balsem</b> <a href="#s155">155</a>, <i>a.</i></li>
+<li><b>rijnsche-wijnflesch</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>rijstebrij</b>, blz. <a href="#pb153" class="pageref">153</a>.
+</li>
+<li><b>rit</b> <a href="#s102">102</a>.
+</li>
+<li><b>ritmeester</b> <a href="#s102">102</a>.
+</li>
+<li><b>ritselen</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>roggebrood</b>, blz. <a href="#pb153" class="pageref">153</a>.
+</li>
+<li><b>rondom</b> <a href="#s150">150</a>.
+</li>
+<li><b>roodaarde</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>roodbont</b> <a href="#s145">145</a>.
+</li>
+<li><b>roodekool</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>Rood-Rusland</b> <a href="#s157">157</a>.
+</li>
+<li><b>rots</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>rozeboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>rozenkrans</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>ruggemerg</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>ruilebuiten</b> <a href="#s203">203</a>.
+</li>
+<li><b>ruiterstal</b> <a href="#s209">209</a>.
+</li>
+<li><b>sacristein</b> <a href="#s88">88</a>.
+</li>
+<li><b>sacristij</b> <a href="#s88">88</a>.
+</li>
+<li><b>saffier</b> <a href="#s251">251</a>.
+</li>
+<li><b>sajet</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>Salland</b> <a href="#s157">157</a>.
+</li>
+<li><b>samen</b> (<b>te zamen</b>) <a href="#s108">108</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb261" href="#pb261">261</a>]</span></li>
+<li><b>samenhangen</b>, <b>-hang</b> <a href="#s108">108</a>.
+</li>
+<li><b>samenkomen</b>, <b>-komst</b> <a href="#s108">108</a>.
+</li>
+<li><b>samenspreken</b>, <b>-spraak</b> <a href="#s108">108</a>.
+</li>
+<li><b>samenvloeiing</b> <a href="#s92">92</a>.
+</li>
+<li><b>scaphander</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>schaats</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>schadeloos</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>schadeloosstellen</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>schapeleer</b> en <b>schapenleer</b> <a href="#s197">197</a>.
+</li>
+<li><b>schapevleesch</b> en <b>schapenvleesch</b> <a href="#s197">197</a>.
+</li>
+<li><b>schendekeuken</b> <a href="#s202">202</a>.
+</li>
+<li><b>schepter</b> <a href="#s129">129</a>.
+</li>
+<li><b>scherts</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>schoonmaken</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>schroot</b> <a href="#s127">127</a>.
+</li>
+<li><b>scrupel</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>seconde</b> en <b>secunde</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>securiteit</b>, doch <b>sekuur</b> <a href="#s253">253</a>.
+</li>
+<li><b>seizoen</b> <a href="#s244">244</a>.
+</li>
+<li><b>sekuur</b>, doch <b>securiteit</b> <a href="#s253">253</a>.
+</li>
+<li><b>sergeant-majoor</b> <a href="#s156">156</a>, <i>a.</i></li>
+<li><b>sergeantsstrepen</b> <a href="#s208">208</a>.
+</li>
+<li><b>sieraad</b> <a href="#s221">221</a>.
+</li>
+<li><b>sieren</b> <a href="#s221">221</a>.
+</li>
+<li><b>sigaar</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>sigarenfabriek</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>silhouet</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>sinaasappel</b> <a href="#s155">155</a>.
+</li>
+<li><b>sinds</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>singel</b> <a href="#s221">221</a>.
+</li>
+<li><b>slaatje</b>, blz. <a href="#pb227" class="pageref">227</a>.
+</li>
+<li><b>slakkenhuisje</b> <a href="#s205">205</a>.
+</li>
+<li><b>slangekop</b> <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>slangenbloem</b>, <b>-wortel</b> <a href="#s195">195</a>.
+</li>
+<li><b>slavenaard</b>, <b>-arbeid</b>, <b>-dienst</b>, <b>-werk</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>sleepen</b> (voorttrekken), verschillend van <b>slepen</b> (gesleept of voortgetrokken worden), blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>sleetje</b>, blz. <a href="#pb227" class="pageref">227</a>.
+</li>
+<li><b>slijtage</b> <a href="#s243">243</a>.
+</li>
+<li><b>slippedrager</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>sloof</b> (voorschoot), mv. <b>slooven</b>, verschillend van <b>sloof</b> (sukkelaarster), mv. <b>sloven</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>smaldeel</b> <a href="#s139">139</a>.
+</li>
+<li><b>smidse</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>Smyrna-vijgen</b> <a href="#s155">155</a>, <i>a.</i></li>
+<li><b>snarenspeeltuig</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>snelschrijven</b>, verschillend van <b>snel schrijven</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>soldatenkind</b>, <b>-lied</b>, <b>-vrouw</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>soupeeren</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>souverein</b> <a href="#s228">228</a>, n<sup>o</sup>. <a href="#s2">2</a>.
+</li>
+<li><b>Spanjaard</b> <a href="#s100">100</a>.
+</li>
+<li><b>sparreboom</b> <a href="#s181">181</a>.
+</li>
+<li><b>specerij</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>spectator</b> <a href="#s252">252</a>.
+</li>
+<li><b>spektakel</b> <a href="#s252">252</a>.
+</li>
+<li><b>speldenkussen</b> <a href="#s192">192</a>.
+</li>
+<li><b>spelemeien</b> <a href="#s203">203</a>.
+</li>
+<li><b>spelevaren</b> <a href="#s203">203</a>.
+</li>
+<li><b>spie</b>, <b>spie&euml;n</b> <a href="#s83">83</a>.
+</li>
+<li><b>spillebeen</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>spits</b>, zelfst. en bijvoegl. nw. <a href="#s123">123</a>.
+</li>
+<li><b>sprinkhaan</b> <a href="#s98">98</a>.
+</li>
+<li><b>stadsschout</b> <a href="#s208">208</a>.
+</li>
+<li><b>staten-generaal</b> <a href="#s156">156</a>, <i>b.</i></li>
+<li><b>stationnair</b> <a href="#s242">242</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb262" href="#pb262">262</a>]</span></li>
+<li><b>St.-Catharinagasthuis</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>steeds</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>steedsch</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>stellage</b> <a href="#s243">243</a>.
+</li>
+<li><b>stenographisch</b> <a href="#s248">248</a>.
+</li>
+<li><b>sterrenkunde</b> <a href="#s189">189</a>.
+</li>
+<li><b>stierenkop</b> <a href="#s194">194</a>.
+</li>
+<li><b>St.-Janskerk</b> <a href="#s158">158</a>.
+</li>
+<li><b>stoelendraaier</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>stoffage</b> <a href="#s243">243</a>.
+</li>
+<li><b>stokebrand</b> <a href="#s202">202</a>.
+</li>
+<li><b>stokkenknecht</b> <a href="#s188">188</a>.
+</li>
+<li><b>studentenlied</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>stukadoor</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>subject</b> en <b>sujet</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>substantief</b>, <b>substantieven</b> <a href="#s82">82</a>, <a href="#s86">86</a>.
+</li>
+<li><b>substituut-griffier</b> <a href="#s156">156</a>, <i>a.</i></li>
+<li><b>suikerij</b> en <b>cichorei</b> <a href="#s239">239</a>.
+</li>
+<li><b>sujet</b> en <b>subject</b> <a href="#s254">254</a>.
+</li>
+<li><b>synoniem</b>, <b>synoniemen</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>syringeboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>tachygraaf</b> <a href="#s245">245</a>, <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>tapijt</b> <a href="#s88">88</a>.
+</li>
+<li><b>tarwebrood</b>, blz. <a href="#pb153" class="pageref">153</a>.
+</li>
+<li><b>te gelijker tijd</b> <a href="#s153">153</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>tegenover</b> <a href="#s150">150</a>.
+</li>
+<li><b>tegoeds</b> of <b>te goed</b> <a href="#s140">140</a>.
+</li>
+<li><b>Teisterbant</b> <a href="#s157">157</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>te land</b>, <b>te voet</b>, <b>te paard</b> enz. <a href="#s149">149</a>.
+</li>
+<li><b>telegraaf</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>telegrafist</b> <a href="#s247">247</a>.
+</li>
+<li><b>telegraphisch</b> <a href="#s248">248</a>.
+</li>
+<li><b>telescoop</b> <a href="#s246">246</a>, mv. telescopen <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>teleurstellen</b> <a href="#s149">149</a>[**.]
+</li>
+<li><b>telkens</b> <a href="#s140">140</a>.
+</li>
+<li><b>Teloorgaan</b> <a href="#s149">149</a>. [*hoofdletter?]
+</li>
+<li><b>ten hove</b>, <b>ten onrechte</b> enz. <a href="#s149">149</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>tenware</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>tenzelfden</b> <a href="#s149">149</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>tenzij</b> <a href="#s151">151</a>.
+</li>
+<li><b>terdege</b>, <b>terdeeg</b> <a href="#s149">149</a>.
+</li>
+<li><b>ter leen</b>, <b>ter zee</b> enz. <a href="#s149">149</a>.
+</li>
+<li><b>terloops</b> <a href="#s140">140</a>.
+</li>
+<li><b>tersluiks</b> of <b>ter sluik</b> <a href="#s140">140</a>.
+</li>
+<li><b>terstond</b> <a href="#s149">149</a>.
+</li>
+<li><b>terug</b> <a href="#s149">149</a>.
+</li>
+<li><b>terugbrengen</b>, <b>-deinzen</b> enz. <a href="#s149">149</a>.
+</li>
+<li><b>terzelfder</b> <a href="#s149">149</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>tevergeefs</b> of <b>vergeefs</b> <a href="#s140">140</a>.
+</li>
+<li><b>thans</b> <a href="#s122">122</a>.
+</li>
+<li><b>theocratie</b> <a href="#s245">245</a>.
+</li>
+<li><b>theoloog</b>, <b>theologen</b> <a href="#s77">77</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>tichel</b> <a href="#s95">95</a>.
+</li>
+<li><b>tinnegieter</b> <a href="#s190">190</a>.
+</li>
+<li><b>tocht</b> <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>toets</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>toevalligerwijze</b> <a href="#s153">153</a>, n<sup>o</sup>. <a href="#s5">5</a>.
+</li>
+<li><b>toon</b> (muziektoon), mv. <b>tonen</b>, verschillend van <b>toonen</b> (wijzen) en <b>toon</b> (teen), mv. <b>toonen</b>, blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>toonloos</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>toorts</b> <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>topographie</b> <a href="#s246">246</a>.
+</li>
+<li><b>topographisch</b> <a href="#s248">248</a>.
+</li>
+<li><b>torsen</b> <a href="#s123">123</a>.
+</li>
+<li><b>traktaatje</b> <a href="#s250">250</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb263" href="#pb263">263</a>]</span>
+<b>traktement</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>tralie</b>, mv. <b>tralies</b> en <b>trali&euml;n</b> <a href="#s83">83</a>.
+</li>
+<li><b>transitoir</b> <a href="#s242">242</a>.
+</li>
+<li><b>triomf</b> en <b>triumf</b> <a href="#s246">246</a>, <a href="#s251">251</a>.
+</li>
+<li><b>troon</b>, <b>tronen</b> <a href="#s221">221</a> en blz. <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.
+</li>
+<li><b>trots</b> (zelfst. nw.) <a href="#s99">99</a>.
+</li>
+<li><b>trotsch</b> (bijv. nw.) <a href="#s124">124</a>.
+</li>
+<li><b>tucht</b> <a href="#s94">94</a>.
+</li>
+<li><b>tuigage</b> <a href="#s243">243</a>.
+</li>
+<li><b>tulpeboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>tusschen</b> <a href="#s96">96</a>.
+</li>
+<li><b>tusschenin</b> <a href="#s147">147</a>.
+</li>
+<li><b>twaalfhonderd</b> <a href="#s159">159</a>.
+</li>
+<li><b>twee</b>, <b>twee&euml;n</b> <a href="#s83">83</a>.
+</li>
+<li><b>twee&euml;rhande</b> <a href="#s93">93</a>.
+</li>
+<li><b>twee&euml;rlei</b> <a href="#s93">93</a>.
+</li>
+<li><b>tweehonderd</b> <a href="#s159">159</a>.
+</li>
+<li><b>uiteen</b> <a href="#s149">149</a>.
+</li>
+<li><b>uitermate</b> <a href="#s153">153</a>, n<sup>o</sup>. <a href="#s3">3</a>.
+</li>
+<li><b>uit hoofde van</b> <a href="#s150">150</a>.
+</li>
+<li><b>uws gelijke</b>, zie <b>gelijke</b>.
+</li>
+<li><b>vandaar</b>, <b>vanhier</b> <a href="#s149">149</a>, <i>b.</i></li>
+<li><b>vanderhandsch</b> <a href="#s140">140</a>.
+</li>
+<li><b>vannieuws</b> <a href="#s140">140</a>.
+</li>
+<li><b>varkensstal</b> <a href="#s208">208</a>.
+</li>
+<li><b>varkensziekte</b> <a href="#s208">208</a>.
+</li>
+<li><b>veeleer</b> en <b>veel eer</b> <a href="#s147">147</a>.
+</li>
+<li><b>veelszins</b> <a href="#s125">125</a>.
+</li>
+<li><b>veinzaard</b> <a href="#s100">100</a>, <a href="#s265">265</a>.
+</li>
+<li><b>venijn</b> <a href="#s88">88</a>.
+</li>
+<li><b>verbintenis</b> <a href="#s102">102</a>.
+</li>
+<li><b>verf</b>, <b>verfpot</b>, <b>verfwinkel</b> <a href="#s126">126</a>.
+</li>
+<li><b>vergeefs</b> of <b>tevergeefs</b> <a href="#s140">140</a>.
+</li>
+<li><b>vermicelli</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>vermiljoen</b> <a href="#s250">250</a>.
+</li>
+<li><b>vermurwen</b> <a href="#s126">126</a>.
+</li>
+<li><b>vers</b> <a href="#s81">81</a>.
+</li>
+<li><b>verstandelijk</b> <a href="#s112">112</a>.
+</li>
+<li><b>verven</b>, <b>verver</b> <a href="#s126">126</a>.
+</li>
+<li><b>verzamelen</b>, <b>verzameling</b> <a href="#s108">108</a>.
+</li>
+<li><b>vierhonderd</b> <a href="#s159">159</a>.
+</li>
+<li><b>vijfhonderd</b> <a href="#s159">159</a>.
+</li>
+<li><b>vijgeboom</b> <a href="#s196">196</a>.
+</li>
+<li><b>visch</b>, <b>visschen</b> <a href="#s96">96</a>.
+</li>
+<li><b>vla</b>, <b>vlaas</b> <a href="#s90">90</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>volgens</b> <a href="#s122">122</a>.
+</li>
+<li><b>volzalig</b> <a href="#s144">144</a>.
+</li>
+<li><b>vonkelen</b> (in eigenlijken zin) <a href="#s111">111</a>.
+</li>
+<li><b>vooraan</b>, <b>voorin</b>, <b>vooronder</b>, <b>voorover</b>, <b>vooruit</b> <a href="#s147">147</a>.
+</li>
+<li><b>vooral</b>, <b>voorgoed</b>, <b>voorwaar</b>, <b>voorzeker</b> <a href="#s149">149</a> <i>b.</i></li>
+<li><b>Voor-Indi&euml;</b> <a href="#s157">157</a>.
+</li>
+<li><b>voorshands</b> <a href="#s153">153</a>, n<sup>o</sup>. <a href="#s2">2</a>.
+</li>
+<li><b>vorstenkroon</b>, <b>-telg</b>, <b>-zoon</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>vrijlaten</b>, verschillend van <b>vrij laten</b> <a href="#s142">142</a>.
+</li>
+<li><b>vroolijk</b>, blz. <a href="#pb49" class="pageref">49</a>.
+</li>
+<li><b>vrouwenhand</b>, <b>-hemd</b>, <b>-kleed</b>, <b>-rok</b> <a href="#s193">193</a>.
+</li>
+<li><b>vuren</b>(<b>hout</b>) <a href="#s181">181</a>, <i>aanm.</i></li>
+<li><b>waarheidszucht</b> <a href="#s208">208</a>.
+</li>
+<li><b>was</b> (van bijen) <a href="#s123">123</a>.
+</li>
+<li><b>wasch</b>, <b>wasschen</b> <a href="#s96">96</a>.
+</li>
+<li><b>welbespraakt</b>, <b>weldoend</b> <a href="#s144">144</a>.
+</li>
+<li><b>Weledel</b>, <b>Weledelgeboren</b>,
+</li>
+</ol>
+</td>
+</tr>
+</table><p>
+
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="transcribernote">
+<h2>Colofon</h2>
+<h3>Beschikbaarheid</h3>
+<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het
+kopi&euml;ren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<p>Deze transcriptie is gemaakt aan de hand van scans beschikbaar gemaakt door <a href="http://books.google.com/books?id=KlpTDJIVOk8C">Google</a>. Dezelfde scans zijn ook beschikbaar via <a href="http://www.archive.org/details/degrondbeginsel00winkgoog">archive.org</a>.
+
+</p>
+<p>De laatste bladzijde van dit boek ontbreekt in het ons ter beschikking staande exemplaar. Indien u toegang heeft tot deze
+bladzijde, wordt u verzocht een scan hiervan naar Project Gutenberg te sturen.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give
+it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<h3>Codering</h3>
+<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde
+van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn
+gemarkeerd met het corr-element.
+
+</p>
+<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met &#8220;. Geneste
+dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens.
+
+</p>
+<h3>Documentgeschiedenis</h3>
+<ol class="lsoff">
+<li>2008-07-10 Begonnen.
+
+</li>
+</ol>
+<h3>Externe Referenties</h3>
+<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn dat deze links voor u niet werken.</p>
+<h3>Verbeteringen</h3>
+<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
+<table width="75%">
+<tr>
+<th>Bladzijde</th>
+<th>Bron</th>
+<th>Verbetering</th>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e171">V</a></td>
+<td width="40%">leiddraad</td>
+<td width="40%">leidraad</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e183">VII</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e482">XXI</a></td>
+<td width="40%">213</td>
+<td width="40%">212</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e511">XXII</a></td>
+<td width="40%">213</td>
+<td width="40%">212</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e582">XXII</a></td>
+<td width="40%">213</td>
+<td width="40%">212</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e3506">37</a></td>
+<td width="40%">klankeu</td>
+<td width="40%">klanken</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4056">42</a></td>
+<td width="40%">heden</td>
+<td width="40%">-heden</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e4425">45</a></td>
+<td width="40%">&#277;re</td>
+<td width="40%">-&#277;re</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e7108">61</a></td>
+<td width="40%">,</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e8674">69</a></td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+<td width="40%">
+[<i>Verwijderd</i>]
+
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e8881">70</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e9796">75</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">-</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e9804">75</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">-</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e9812">75</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">-</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e9823">75</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">-</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e12425">92</a></td>
+<td width="40%">.</td>
+<td width="40%">:</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e15665">118</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e16404">123</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e19277">143</a></td>
+<td width="40%">krijsgsman</td>
+<td width="40%">krijgsman</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e19744">148</a></td>
+<td width="40%">geraadpleeegd</td>
+<td width="40%">geraadpleegd</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e24428">183</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">-</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e24791">187</a></td>
+<td width="40%">,)</td>
+<td width="40%">),</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e26874">200</a></td>
+<td width="40%">vreeemde</td>
+<td width="40%">vreemde</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e28038">210</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">-</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e29100">218</a></td>
+<td width="40%">uren</td>
+<td width="40%">u-ren</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e29288">218</a></td>
+<td width="40%">doen-</td>
+<td width="40%">doe-n</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e29599">220</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e30596">226</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e31236">232</a></td>
+<td width="40%">,-</td>
+<td width="40%">-,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e31790">234</a></td>
+<td width="40%">Beginlettters</td>
+<td width="40%">Beginletters</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e32324">236</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e33247">241</a></td>
+<td width="40%">.</td>
+<td width="40%">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e38021">254</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of De grondbeginselen der Nederlandsche
+spelling, by L. A. te Winkel
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE GRONDBEGINSELEN ***
+
+***** This file should be named 27335-h.htm or 27335-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/7/3/3/27335/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This book was
+produced from scanned images of public domain material
+from the Google Print project.)
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/27335-h/images/signature.png b/27335-h/images/signature.png
new file mode 100644
index 0000000..0e197d6
--- /dev/null
+++ b/27335-h/images/signature.png
diff --git a/27335-page-images/f0001.png b/27335-page-images/f0001.png
new file mode 100644
index 0000000..5775a8a
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0001.png
diff --git a/27335-page-images/f0002.png b/27335-page-images/f0002.png
new file mode 100644
index 0000000..ada3da8
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0002.png
diff --git a/27335-page-images/f0003.png b/27335-page-images/f0003.png
new file mode 100644
index 0000000..4542da5
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0003.png
diff --git a/27335-page-images/f0004.png b/27335-page-images/f0004.png
new file mode 100644
index 0000000..cd386e5
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0004.png
diff --git a/27335-page-images/f0005.png b/27335-page-images/f0005.png
new file mode 100644
index 0000000..710a511
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0005.png
diff --git a/27335-page-images/f0006.png b/27335-page-images/f0006.png
new file mode 100644
index 0000000..289ad2d
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0006.png
diff --git a/27335-page-images/f0007.png b/27335-page-images/f0007.png
new file mode 100644
index 0000000..0b2c1ae
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0007.png
diff --git a/27335-page-images/f0008.png b/27335-page-images/f0008.png
new file mode 100644
index 0000000..06930de
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0008.png
diff --git a/27335-page-images/f0009.png b/27335-page-images/f0009.png
new file mode 100644
index 0000000..435a088
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0009.png
diff --git a/27335-page-images/f0010.png b/27335-page-images/f0010.png
new file mode 100644
index 0000000..4acb463
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0010.png
diff --git a/27335-page-images/f0011.png b/27335-page-images/f0011.png
new file mode 100644
index 0000000..1277b39
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0011.png
diff --git a/27335-page-images/f0012.png b/27335-page-images/f0012.png
new file mode 100644
index 0000000..8406e5d
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0012.png
diff --git a/27335-page-images/f0013.png b/27335-page-images/f0013.png
new file mode 100644
index 0000000..62bbbf0
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0013.png
diff --git a/27335-page-images/f0014.png b/27335-page-images/f0014.png
new file mode 100644
index 0000000..aa2781c
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0014.png
diff --git a/27335-page-images/f0015.png b/27335-page-images/f0015.png
new file mode 100644
index 0000000..7bb0a92
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0015.png
diff --git a/27335-page-images/f0016.png b/27335-page-images/f0016.png
new file mode 100644
index 0000000..20be8e5
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0016.png
diff --git a/27335-page-images/f0017.png b/27335-page-images/f0017.png
new file mode 100644
index 0000000..40d066b
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0017.png
diff --git a/27335-page-images/f0018.png b/27335-page-images/f0018.png
new file mode 100644
index 0000000..7edf3f0
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0018.png
diff --git a/27335-page-images/f0019.png b/27335-page-images/f0019.png
new file mode 100644
index 0000000..e8e76bd
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0019.png
diff --git a/27335-page-images/f0020.png b/27335-page-images/f0020.png
new file mode 100644
index 0000000..95a9519
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0020.png
diff --git a/27335-page-images/f0021.png b/27335-page-images/f0021.png
new file mode 100644
index 0000000..5f647b0
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0021.png
diff --git a/27335-page-images/f0022.png b/27335-page-images/f0022.png
new file mode 100644
index 0000000..325851c
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/f0022.png
diff --git a/27335-page-images/p0001.png b/27335-page-images/p0001.png
new file mode 100644
index 0000000..01fbcd1
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0001.png
diff --git a/27335-page-images/p0002.png b/27335-page-images/p0002.png
new file mode 100644
index 0000000..8adfe0c
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0002.png
diff --git a/27335-page-images/p0003.png b/27335-page-images/p0003.png
new file mode 100644
index 0000000..ae8716b
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0003.png
diff --git a/27335-page-images/p0004.png b/27335-page-images/p0004.png
new file mode 100644
index 0000000..0a13568
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0004.png
diff --git a/27335-page-images/p0005.png b/27335-page-images/p0005.png
new file mode 100644
index 0000000..6e05c1d
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0005.png
diff --git a/27335-page-images/p0006.png b/27335-page-images/p0006.png
new file mode 100644
index 0000000..519a51b
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0006.png
diff --git a/27335-page-images/p0007.png b/27335-page-images/p0007.png
new file mode 100644
index 0000000..5e4ebf6
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0007.png
diff --git a/27335-page-images/p0008.png b/27335-page-images/p0008.png
new file mode 100644
index 0000000..aef4592
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0008.png
diff --git a/27335-page-images/p0009.png b/27335-page-images/p0009.png
new file mode 100644
index 0000000..ab7eab0
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0009.png
diff --git a/27335-page-images/p0010.png b/27335-page-images/p0010.png
new file mode 100644
index 0000000..bba3083
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0010.png
diff --git a/27335-page-images/p0011.png b/27335-page-images/p0011.png
new file mode 100644
index 0000000..065355c
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0011.png
diff --git a/27335-page-images/p0012.png b/27335-page-images/p0012.png
new file mode 100644
index 0000000..0e076c7
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0012.png
diff --git a/27335-page-images/p0013.png b/27335-page-images/p0013.png
new file mode 100644
index 0000000..92668d4
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0013.png
diff --git a/27335-page-images/p0014.png b/27335-page-images/p0014.png
new file mode 100644
index 0000000..2058014
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0014.png
diff --git a/27335-page-images/p0015.png b/27335-page-images/p0015.png
new file mode 100644
index 0000000..dd3c739
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0015.png
diff --git a/27335-page-images/p0016.png b/27335-page-images/p0016.png
new file mode 100644
index 0000000..a4e6cd7
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0016.png
diff --git a/27335-page-images/p0017.png b/27335-page-images/p0017.png
new file mode 100644
index 0000000..27b6bb3
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0017.png
diff --git a/27335-page-images/p0018.png b/27335-page-images/p0018.png
new file mode 100644
index 0000000..18dc861
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0018.png
diff --git a/27335-page-images/p0019.png b/27335-page-images/p0019.png
new file mode 100644
index 0000000..d507a65
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0019.png
diff --git a/27335-page-images/p0020.png b/27335-page-images/p0020.png
new file mode 100644
index 0000000..2276df1
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0020.png
diff --git a/27335-page-images/p0021.png b/27335-page-images/p0021.png
new file mode 100644
index 0000000..d6fd26d
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0021.png
diff --git a/27335-page-images/p0022.png b/27335-page-images/p0022.png
new file mode 100644
index 0000000..d380ef8
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0022.png
diff --git a/27335-page-images/p0023.png b/27335-page-images/p0023.png
new file mode 100644
index 0000000..2584066
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0023.png
diff --git a/27335-page-images/p0024.png b/27335-page-images/p0024.png
new file mode 100644
index 0000000..affee60
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0024.png
diff --git a/27335-page-images/p0025.png b/27335-page-images/p0025.png
new file mode 100644
index 0000000..f423a11
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0025.png
diff --git a/27335-page-images/p0026.png b/27335-page-images/p0026.png
new file mode 100644
index 0000000..d9baeeb
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0026.png
diff --git a/27335-page-images/p0027.png b/27335-page-images/p0027.png
new file mode 100644
index 0000000..667f487
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0027.png
diff --git a/27335-page-images/p0028.png b/27335-page-images/p0028.png
new file mode 100644
index 0000000..c961f84
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0028.png
diff --git a/27335-page-images/p0029.png b/27335-page-images/p0029.png
new file mode 100644
index 0000000..14b0b2c
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0029.png
diff --git a/27335-page-images/p0030.png b/27335-page-images/p0030.png
new file mode 100644
index 0000000..329e664
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0030.png
diff --git a/27335-page-images/p0031.png b/27335-page-images/p0031.png
new file mode 100644
index 0000000..cae29bf
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0031.png
diff --git a/27335-page-images/p0032.png b/27335-page-images/p0032.png
new file mode 100644
index 0000000..32984b1
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0032.png
diff --git a/27335-page-images/p0033.png b/27335-page-images/p0033.png
new file mode 100644
index 0000000..1b78e14
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0033.png
diff --git a/27335-page-images/p0034.png b/27335-page-images/p0034.png
new file mode 100644
index 0000000..ae085a5
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0034.png
diff --git a/27335-page-images/p0035.png b/27335-page-images/p0035.png
new file mode 100644
index 0000000..f8e7be5
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0035.png
diff --git a/27335-page-images/p0036.png b/27335-page-images/p0036.png
new file mode 100644
index 0000000..ec9cc6b
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0036.png
diff --git a/27335-page-images/p0037.png b/27335-page-images/p0037.png
new file mode 100644
index 0000000..a84a2d6
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0037.png
diff --git a/27335-page-images/p0038.png b/27335-page-images/p0038.png
new file mode 100644
index 0000000..fe95a7c
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0038.png
diff --git a/27335-page-images/p0039.png b/27335-page-images/p0039.png
new file mode 100644
index 0000000..8c6c88c
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0039.png
diff --git a/27335-page-images/p0040.png b/27335-page-images/p0040.png
new file mode 100644
index 0000000..985e9d1
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0040.png
diff --git a/27335-page-images/p0041.png b/27335-page-images/p0041.png
new file mode 100644
index 0000000..a6bf7bd
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0041.png
diff --git a/27335-page-images/p0042.png b/27335-page-images/p0042.png
new file mode 100644
index 0000000..750c451
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0042.png
diff --git a/27335-page-images/p0043.png b/27335-page-images/p0043.png
new file mode 100644
index 0000000..4ce76fa
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0043.png
diff --git a/27335-page-images/p0044.png b/27335-page-images/p0044.png
new file mode 100644
index 0000000..d8efb7f
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0044.png
diff --git a/27335-page-images/p0045.png b/27335-page-images/p0045.png
new file mode 100644
index 0000000..ab67a09
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0045.png
diff --git a/27335-page-images/p0046.png b/27335-page-images/p0046.png
new file mode 100644
index 0000000..371209d
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0046.png
diff --git a/27335-page-images/p0047.png b/27335-page-images/p0047.png
new file mode 100644
index 0000000..bffcaf2
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0047.png
diff --git a/27335-page-images/p0048.png b/27335-page-images/p0048.png
new file mode 100644
index 0000000..217137b
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0048.png
diff --git a/27335-page-images/p0049.png b/27335-page-images/p0049.png
new file mode 100644
index 0000000..633f195
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0049.png
diff --git a/27335-page-images/p0050.png b/27335-page-images/p0050.png
new file mode 100644
index 0000000..af55396
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0050.png
diff --git a/27335-page-images/p0051.png b/27335-page-images/p0051.png
new file mode 100644
index 0000000..a5cb611
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0051.png
diff --git a/27335-page-images/p0052.png b/27335-page-images/p0052.png
new file mode 100644
index 0000000..f2beab8
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0052.png
diff --git a/27335-page-images/p0053.png b/27335-page-images/p0053.png
new file mode 100644
index 0000000..eba58c3
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0053.png
diff --git a/27335-page-images/p0054.png b/27335-page-images/p0054.png
new file mode 100644
index 0000000..76c9c09
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0054.png
diff --git a/27335-page-images/p0055.png b/27335-page-images/p0055.png
new file mode 100644
index 0000000..9279ed6
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0055.png
diff --git a/27335-page-images/p0056.png b/27335-page-images/p0056.png
new file mode 100644
index 0000000..a373919
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0056.png
diff --git a/27335-page-images/p0057.png b/27335-page-images/p0057.png
new file mode 100644
index 0000000..46ddbbb
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0057.png
diff --git a/27335-page-images/p0058.png b/27335-page-images/p0058.png
new file mode 100644
index 0000000..3659415
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0058.png
diff --git a/27335-page-images/p0059.png b/27335-page-images/p0059.png
new file mode 100644
index 0000000..495c99a
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0059.png
diff --git a/27335-page-images/p0060.png b/27335-page-images/p0060.png
new file mode 100644
index 0000000..57efdf6
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0060.png
diff --git a/27335-page-images/p0061.png b/27335-page-images/p0061.png
new file mode 100644
index 0000000..88f2bca
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0061.png
diff --git a/27335-page-images/p0062.png b/27335-page-images/p0062.png
new file mode 100644
index 0000000..76a118f
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0062.png
diff --git a/27335-page-images/p0063.png b/27335-page-images/p0063.png
new file mode 100644
index 0000000..e45e2b1
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0063.png
diff --git a/27335-page-images/p0064.png b/27335-page-images/p0064.png
new file mode 100644
index 0000000..aa62bea
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0064.png
diff --git a/27335-page-images/p0065.png b/27335-page-images/p0065.png
new file mode 100644
index 0000000..a995c11
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0065.png
diff --git a/27335-page-images/p0066.png b/27335-page-images/p0066.png
new file mode 100644
index 0000000..322f235
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0066.png
diff --git a/27335-page-images/p0067.png b/27335-page-images/p0067.png
new file mode 100644
index 0000000..9076f50
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0067.png
diff --git a/27335-page-images/p0068.png b/27335-page-images/p0068.png
new file mode 100644
index 0000000..863e917
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0068.png
diff --git a/27335-page-images/p0069.png b/27335-page-images/p0069.png
new file mode 100644
index 0000000..2a54036
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0069.png
diff --git a/27335-page-images/p0070.png b/27335-page-images/p0070.png
new file mode 100644
index 0000000..19ac102
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0070.png
diff --git a/27335-page-images/p0071.png b/27335-page-images/p0071.png
new file mode 100644
index 0000000..0db398c
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0071.png
diff --git a/27335-page-images/p0072.png b/27335-page-images/p0072.png
new file mode 100644
index 0000000..34771ac
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0072.png
diff --git a/27335-page-images/p0073.png b/27335-page-images/p0073.png
new file mode 100644
index 0000000..adf2d38
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0073.png
diff --git a/27335-page-images/p0074.png b/27335-page-images/p0074.png
new file mode 100644
index 0000000..1ba92de
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0074.png
diff --git a/27335-page-images/p0075.png b/27335-page-images/p0075.png
new file mode 100644
index 0000000..4601084
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0075.png
diff --git a/27335-page-images/p0076.png b/27335-page-images/p0076.png
new file mode 100644
index 0000000..765dccb
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0076.png
diff --git a/27335-page-images/p0077.png b/27335-page-images/p0077.png
new file mode 100644
index 0000000..8efe541
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0077.png
diff --git a/27335-page-images/p0078.png b/27335-page-images/p0078.png
new file mode 100644
index 0000000..37520ca
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0078.png
diff --git a/27335-page-images/p0079.png b/27335-page-images/p0079.png
new file mode 100644
index 0000000..70dc3e7
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0079.png
diff --git a/27335-page-images/p0080.png b/27335-page-images/p0080.png
new file mode 100644
index 0000000..07a62d2
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0080.png
diff --git a/27335-page-images/p0081.png b/27335-page-images/p0081.png
new file mode 100644
index 0000000..3d6e4a7
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0081.png
diff --git a/27335-page-images/p0082.png b/27335-page-images/p0082.png
new file mode 100644
index 0000000..bcda52b
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0082.png
diff --git a/27335-page-images/p0083.png b/27335-page-images/p0083.png
new file mode 100644
index 0000000..1c94d96
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0083.png
diff --git a/27335-page-images/p0084.png b/27335-page-images/p0084.png
new file mode 100644
index 0000000..863fc40
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0084.png
diff --git a/27335-page-images/p0085.png b/27335-page-images/p0085.png
new file mode 100644
index 0000000..9f224fe
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0085.png
diff --git a/27335-page-images/p0086.png b/27335-page-images/p0086.png
new file mode 100644
index 0000000..77fefc6
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0086.png
diff --git a/27335-page-images/p0087.png b/27335-page-images/p0087.png
new file mode 100644
index 0000000..3fff510
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0087.png
diff --git a/27335-page-images/p0088.png b/27335-page-images/p0088.png
new file mode 100644
index 0000000..195d175
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0088.png
diff --git a/27335-page-images/p0089.png b/27335-page-images/p0089.png
new file mode 100644
index 0000000..dd7e671
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0089.png
diff --git a/27335-page-images/p0090.png b/27335-page-images/p0090.png
new file mode 100644
index 0000000..fe9df19
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0090.png
diff --git a/27335-page-images/p0091.png b/27335-page-images/p0091.png
new file mode 100644
index 0000000..1e62352
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0091.png
diff --git a/27335-page-images/p0092.png b/27335-page-images/p0092.png
new file mode 100644
index 0000000..504cc3d
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0092.png
diff --git a/27335-page-images/p0093.png b/27335-page-images/p0093.png
new file mode 100644
index 0000000..e4a3463
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0093.png
diff --git a/27335-page-images/p0094.png b/27335-page-images/p0094.png
new file mode 100644
index 0000000..6675f2b
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0094.png
diff --git a/27335-page-images/p0095.png b/27335-page-images/p0095.png
new file mode 100644
index 0000000..a1785c8
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0095.png
diff --git a/27335-page-images/p0096.png b/27335-page-images/p0096.png
new file mode 100644
index 0000000..7d3ca2f
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0096.png
diff --git a/27335-page-images/p0097.png b/27335-page-images/p0097.png
new file mode 100644
index 0000000..61de8ee
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0097.png
diff --git a/27335-page-images/p0098.png b/27335-page-images/p0098.png
new file mode 100644
index 0000000..209ff4e
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0098.png
diff --git a/27335-page-images/p0099.png b/27335-page-images/p0099.png
new file mode 100644
index 0000000..b910210
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0099.png
diff --git a/27335-page-images/p0100.png b/27335-page-images/p0100.png
new file mode 100644
index 0000000..d463ed4
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0100.png
diff --git a/27335-page-images/p0101.png b/27335-page-images/p0101.png
new file mode 100644
index 0000000..1c66f50
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0101.png
diff --git a/27335-page-images/p0102.png b/27335-page-images/p0102.png
new file mode 100644
index 0000000..49ef46b
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0102.png
diff --git a/27335-page-images/p0103.png b/27335-page-images/p0103.png
new file mode 100644
index 0000000..f5421c9
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0103.png
diff --git a/27335-page-images/p0104.png b/27335-page-images/p0104.png
new file mode 100644
index 0000000..05bcabe
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0104.png
diff --git a/27335-page-images/p0105.png b/27335-page-images/p0105.png
new file mode 100644
index 0000000..0430fa3
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0105.png
diff --git a/27335-page-images/p0106.png b/27335-page-images/p0106.png
new file mode 100644
index 0000000..13caa67
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0106.png
diff --git a/27335-page-images/p0107.png b/27335-page-images/p0107.png
new file mode 100644
index 0000000..d37dd6a
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0107.png
diff --git a/27335-page-images/p0108.png b/27335-page-images/p0108.png
new file mode 100644
index 0000000..b60cc43
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0108.png
diff --git a/27335-page-images/p0109.png b/27335-page-images/p0109.png
new file mode 100644
index 0000000..148d37b
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0109.png
diff --git a/27335-page-images/p0110.png b/27335-page-images/p0110.png
new file mode 100644
index 0000000..2e98daa
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0110.png
diff --git a/27335-page-images/p0111.png b/27335-page-images/p0111.png
new file mode 100644
index 0000000..2fc8ed3
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0111.png
diff --git a/27335-page-images/p0112.png b/27335-page-images/p0112.png
new file mode 100644
index 0000000..f93c4a8
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0112.png
diff --git a/27335-page-images/p0113.png b/27335-page-images/p0113.png
new file mode 100644
index 0000000..6c52202
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0113.png
diff --git a/27335-page-images/p0114.png b/27335-page-images/p0114.png
new file mode 100644
index 0000000..5a774cd
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0114.png
diff --git a/27335-page-images/p0115.png b/27335-page-images/p0115.png
new file mode 100644
index 0000000..4710b08
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0115.png
diff --git a/27335-page-images/p0116.png b/27335-page-images/p0116.png
new file mode 100644
index 0000000..3f4fc36
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0116.png
diff --git a/27335-page-images/p0117.png b/27335-page-images/p0117.png
new file mode 100644
index 0000000..7277450
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0117.png
diff --git a/27335-page-images/p0118.png b/27335-page-images/p0118.png
new file mode 100644
index 0000000..514ecd3
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0118.png
diff --git a/27335-page-images/p0119.png b/27335-page-images/p0119.png
new file mode 100644
index 0000000..68eca10
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0119.png
diff --git a/27335-page-images/p0120.png b/27335-page-images/p0120.png
new file mode 100644
index 0000000..8c39c4a
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0120.png
diff --git a/27335-page-images/p0121.png b/27335-page-images/p0121.png
new file mode 100644
index 0000000..a984a58
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0121.png
diff --git a/27335-page-images/p0122.png b/27335-page-images/p0122.png
new file mode 100644
index 0000000..9e6b649
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0122.png
diff --git a/27335-page-images/p0123.png b/27335-page-images/p0123.png
new file mode 100644
index 0000000..a592814
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0123.png
diff --git a/27335-page-images/p0124.png b/27335-page-images/p0124.png
new file mode 100644
index 0000000..b08fe23
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0124.png
diff --git a/27335-page-images/p0125.png b/27335-page-images/p0125.png
new file mode 100644
index 0000000..01f88ff
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0125.png
diff --git a/27335-page-images/p0126.png b/27335-page-images/p0126.png
new file mode 100644
index 0000000..85ae2eb
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0126.png
diff --git a/27335-page-images/p0127.png b/27335-page-images/p0127.png
new file mode 100644
index 0000000..20bea8f
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0127.png
diff --git a/27335-page-images/p0128.png b/27335-page-images/p0128.png
new file mode 100644
index 0000000..ac117d5
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0128.png
diff --git a/27335-page-images/p0129.png b/27335-page-images/p0129.png
new file mode 100644
index 0000000..a5eacbd
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0129.png
diff --git a/27335-page-images/p0130.png b/27335-page-images/p0130.png
new file mode 100644
index 0000000..3305307
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0130.png
diff --git a/27335-page-images/p0131.png b/27335-page-images/p0131.png
new file mode 100644
index 0000000..8b0764f
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0131.png
diff --git a/27335-page-images/p0132.png b/27335-page-images/p0132.png
new file mode 100644
index 0000000..fcb92bf
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0132.png
diff --git a/27335-page-images/p0133.png b/27335-page-images/p0133.png
new file mode 100644
index 0000000..015e188
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0133.png
diff --git a/27335-page-images/p0134.png b/27335-page-images/p0134.png
new file mode 100644
index 0000000..f249d50
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0134.png
diff --git a/27335-page-images/p0135.png b/27335-page-images/p0135.png
new file mode 100644
index 0000000..13df486
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0135.png
diff --git a/27335-page-images/p0136.png b/27335-page-images/p0136.png
new file mode 100644
index 0000000..267b366
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0136.png
diff --git a/27335-page-images/p0137.png b/27335-page-images/p0137.png
new file mode 100644
index 0000000..167a415
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0137.png
diff --git a/27335-page-images/p0138.png b/27335-page-images/p0138.png
new file mode 100644
index 0000000..9ea4b49
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0138.png
diff --git a/27335-page-images/p0139.png b/27335-page-images/p0139.png
new file mode 100644
index 0000000..7f35efa
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0139.png
diff --git a/27335-page-images/p0140.png b/27335-page-images/p0140.png
new file mode 100644
index 0000000..37591d7
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0140.png
diff --git a/27335-page-images/p0141.png b/27335-page-images/p0141.png
new file mode 100644
index 0000000..bcde66c
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0141.png
diff --git a/27335-page-images/p0142.png b/27335-page-images/p0142.png
new file mode 100644
index 0000000..37cca1b
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0142.png
diff --git a/27335-page-images/p0143.png b/27335-page-images/p0143.png
new file mode 100644
index 0000000..60977cf
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0143.png
diff --git a/27335-page-images/p0144.png b/27335-page-images/p0144.png
new file mode 100644
index 0000000..90d3aaa
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0144.png
diff --git a/27335-page-images/p0145.png b/27335-page-images/p0145.png
new file mode 100644
index 0000000..91c7326
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0145.png
diff --git a/27335-page-images/p0146.png b/27335-page-images/p0146.png
new file mode 100644
index 0000000..852c941
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0146.png
diff --git a/27335-page-images/p0147.png b/27335-page-images/p0147.png
new file mode 100644
index 0000000..23bbed7
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0147.png
diff --git a/27335-page-images/p0148.png b/27335-page-images/p0148.png
new file mode 100644
index 0000000..d80d460
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0148.png
diff --git a/27335-page-images/p0149.png b/27335-page-images/p0149.png
new file mode 100644
index 0000000..6050ad3
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0149.png
diff --git a/27335-page-images/p0150.png b/27335-page-images/p0150.png
new file mode 100644
index 0000000..81184a6
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0150.png
diff --git a/27335-page-images/p0151.png b/27335-page-images/p0151.png
new file mode 100644
index 0000000..1000c99
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0151.png
diff --git a/27335-page-images/p0152.png b/27335-page-images/p0152.png
new file mode 100644
index 0000000..5f1b834
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0152.png
diff --git a/27335-page-images/p0153.png b/27335-page-images/p0153.png
new file mode 100644
index 0000000..3f0bfac
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0153.png
diff --git a/27335-page-images/p0154.png b/27335-page-images/p0154.png
new file mode 100644
index 0000000..9791809
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0154.png
diff --git a/27335-page-images/p0155.png b/27335-page-images/p0155.png
new file mode 100644
index 0000000..3f471ba
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0155.png
diff --git a/27335-page-images/p0156.png b/27335-page-images/p0156.png
new file mode 100644
index 0000000..c7578a1
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0156.png
diff --git a/27335-page-images/p0157.png b/27335-page-images/p0157.png
new file mode 100644
index 0000000..7c67d16
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0157.png
diff --git a/27335-page-images/p0158.png b/27335-page-images/p0158.png
new file mode 100644
index 0000000..594ef24
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0158.png
diff --git a/27335-page-images/p0159.png b/27335-page-images/p0159.png
new file mode 100644
index 0000000..9c39824
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0159.png
diff --git a/27335-page-images/p0160.png b/27335-page-images/p0160.png
new file mode 100644
index 0000000..25dcbfc
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0160.png
diff --git a/27335-page-images/p0161.png b/27335-page-images/p0161.png
new file mode 100644
index 0000000..91e2223
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0161.png
diff --git a/27335-page-images/p0162.png b/27335-page-images/p0162.png
new file mode 100644
index 0000000..c963d9b
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0162.png
diff --git a/27335-page-images/p0163.png b/27335-page-images/p0163.png
new file mode 100644
index 0000000..127c0c6
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0163.png
diff --git a/27335-page-images/p0164.png b/27335-page-images/p0164.png
new file mode 100644
index 0000000..b3d3750
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0164.png
diff --git a/27335-page-images/p0165.png b/27335-page-images/p0165.png
new file mode 100644
index 0000000..4251120
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0165.png
diff --git a/27335-page-images/p0166.png b/27335-page-images/p0166.png
new file mode 100644
index 0000000..4423df8
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0166.png
diff --git a/27335-page-images/p0167.png b/27335-page-images/p0167.png
new file mode 100644
index 0000000..1134251
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0167.png
diff --git a/27335-page-images/p0168.png b/27335-page-images/p0168.png
new file mode 100644
index 0000000..a27a013
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0168.png
diff --git a/27335-page-images/p0169.png b/27335-page-images/p0169.png
new file mode 100644
index 0000000..3844017
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0169.png
diff --git a/27335-page-images/p0170.png b/27335-page-images/p0170.png
new file mode 100644
index 0000000..7e245cd
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0170.png
diff --git a/27335-page-images/p0171.png b/27335-page-images/p0171.png
new file mode 100644
index 0000000..fd3fe21
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0171.png
diff --git a/27335-page-images/p0172.png b/27335-page-images/p0172.png
new file mode 100644
index 0000000..34f2b02
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0172.png
diff --git a/27335-page-images/p0173.png b/27335-page-images/p0173.png
new file mode 100644
index 0000000..c2398cb
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0173.png
diff --git a/27335-page-images/p0174.png b/27335-page-images/p0174.png
new file mode 100644
index 0000000..c1ccf60
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0174.png
diff --git a/27335-page-images/p0175.png b/27335-page-images/p0175.png
new file mode 100644
index 0000000..a9287f9
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0175.png
diff --git a/27335-page-images/p0176.png b/27335-page-images/p0176.png
new file mode 100644
index 0000000..96ba90e
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0176.png
diff --git a/27335-page-images/p0177.png b/27335-page-images/p0177.png
new file mode 100644
index 0000000..906c849
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0177.png
diff --git a/27335-page-images/p0178.png b/27335-page-images/p0178.png
new file mode 100644
index 0000000..05658b1
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0178.png
diff --git a/27335-page-images/p0179.png b/27335-page-images/p0179.png
new file mode 100644
index 0000000..af28eab
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0179.png
diff --git a/27335-page-images/p0180.png b/27335-page-images/p0180.png
new file mode 100644
index 0000000..b2d41fc
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0180.png
diff --git a/27335-page-images/p0181.png b/27335-page-images/p0181.png
new file mode 100644
index 0000000..9ddbfca
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0181.png
diff --git a/27335-page-images/p0182.png b/27335-page-images/p0182.png
new file mode 100644
index 0000000..235646a
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0182.png
diff --git a/27335-page-images/p0183.png b/27335-page-images/p0183.png
new file mode 100644
index 0000000..bc76152
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0183.png
diff --git a/27335-page-images/p0184.png b/27335-page-images/p0184.png
new file mode 100644
index 0000000..2d82f4f
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0184.png
diff --git a/27335-page-images/p0185.png b/27335-page-images/p0185.png
new file mode 100644
index 0000000..f720d18
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0185.png
diff --git a/27335-page-images/p0186.png b/27335-page-images/p0186.png
new file mode 100644
index 0000000..edc6fd3
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0186.png
diff --git a/27335-page-images/p0187.png b/27335-page-images/p0187.png
new file mode 100644
index 0000000..a503e85
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0187.png
diff --git a/27335-page-images/p0188.png b/27335-page-images/p0188.png
new file mode 100644
index 0000000..b9b365e
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0188.png
diff --git a/27335-page-images/p0189.png b/27335-page-images/p0189.png
new file mode 100644
index 0000000..083a9a2
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0189.png
diff --git a/27335-page-images/p0190.png b/27335-page-images/p0190.png
new file mode 100644
index 0000000..fa02756
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0190.png
diff --git a/27335-page-images/p0191.png b/27335-page-images/p0191.png
new file mode 100644
index 0000000..0094f70
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0191.png
diff --git a/27335-page-images/p0192.png b/27335-page-images/p0192.png
new file mode 100644
index 0000000..02d1ea8
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0192.png
diff --git a/27335-page-images/p0193.png b/27335-page-images/p0193.png
new file mode 100644
index 0000000..a64f36a
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0193.png
diff --git a/27335-page-images/p0194.png b/27335-page-images/p0194.png
new file mode 100644
index 0000000..878f504
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0194.png
diff --git a/27335-page-images/p0195.png b/27335-page-images/p0195.png
new file mode 100644
index 0000000..66e1ad0
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0195.png
diff --git a/27335-page-images/p0196.png b/27335-page-images/p0196.png
new file mode 100644
index 0000000..3de1bce
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0196.png
diff --git a/27335-page-images/p0197.png b/27335-page-images/p0197.png
new file mode 100644
index 0000000..8416fd6
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0197.png
diff --git a/27335-page-images/p0198.png b/27335-page-images/p0198.png
new file mode 100644
index 0000000..e1f32c5
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0198.png
diff --git a/27335-page-images/p0199.png b/27335-page-images/p0199.png
new file mode 100644
index 0000000..fbd1140
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0199.png
diff --git a/27335-page-images/p0200.png b/27335-page-images/p0200.png
new file mode 100644
index 0000000..bd21236
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0200.png
diff --git a/27335-page-images/p0201.png b/27335-page-images/p0201.png
new file mode 100644
index 0000000..9567d5e
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0201.png
diff --git a/27335-page-images/p0202.png b/27335-page-images/p0202.png
new file mode 100644
index 0000000..2104e6d
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0202.png
diff --git a/27335-page-images/p0203.png b/27335-page-images/p0203.png
new file mode 100644
index 0000000..b758079
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0203.png
diff --git a/27335-page-images/p0204.png b/27335-page-images/p0204.png
new file mode 100644
index 0000000..3fec6a3
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0204.png
diff --git a/27335-page-images/p0205.png b/27335-page-images/p0205.png
new file mode 100644
index 0000000..fc0b41a
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0205.png
diff --git a/27335-page-images/p0206.png b/27335-page-images/p0206.png
new file mode 100644
index 0000000..f383b81
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0206.png
diff --git a/27335-page-images/p0207.png b/27335-page-images/p0207.png
new file mode 100644
index 0000000..a9aba20
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0207.png
diff --git a/27335-page-images/p0208.png b/27335-page-images/p0208.png
new file mode 100644
index 0000000..c8bc6a9
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0208.png
diff --git a/27335-page-images/p0209.png b/27335-page-images/p0209.png
new file mode 100644
index 0000000..214fc3c
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0209.png
diff --git a/27335-page-images/p0210.png b/27335-page-images/p0210.png
new file mode 100644
index 0000000..064fd7c
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0210.png
diff --git a/27335-page-images/p0211.png b/27335-page-images/p0211.png
new file mode 100644
index 0000000..8673016
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0211.png
diff --git a/27335-page-images/p0212.png b/27335-page-images/p0212.png
new file mode 100644
index 0000000..0a4c98e
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0212.png
diff --git a/27335-page-images/p0213.png b/27335-page-images/p0213.png
new file mode 100644
index 0000000..5451fc0
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0213.png
diff --git a/27335-page-images/p0214.png b/27335-page-images/p0214.png
new file mode 100644
index 0000000..343ac0c
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0214.png
diff --git a/27335-page-images/p0215.png b/27335-page-images/p0215.png
new file mode 100644
index 0000000..75356a5
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0215.png
diff --git a/27335-page-images/p0216.png b/27335-page-images/p0216.png
new file mode 100644
index 0000000..c7205b3
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0216.png
diff --git a/27335-page-images/p0217.png b/27335-page-images/p0217.png
new file mode 100644
index 0000000..79fe719
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0217.png
diff --git a/27335-page-images/p0218.png b/27335-page-images/p0218.png
new file mode 100644
index 0000000..d9010e6
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0218.png
diff --git a/27335-page-images/p0219.png b/27335-page-images/p0219.png
new file mode 100644
index 0000000..71c52d0
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0219.png
diff --git a/27335-page-images/p0220.png b/27335-page-images/p0220.png
new file mode 100644
index 0000000..a40cbe2
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0220.png
diff --git a/27335-page-images/p0221.png b/27335-page-images/p0221.png
new file mode 100644
index 0000000..158f83f
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0221.png
diff --git a/27335-page-images/p0222.png b/27335-page-images/p0222.png
new file mode 100644
index 0000000..9aac80d
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0222.png
diff --git a/27335-page-images/p0223.png b/27335-page-images/p0223.png
new file mode 100644
index 0000000..53d1e7c
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0223.png
diff --git a/27335-page-images/p0224.png b/27335-page-images/p0224.png
new file mode 100644
index 0000000..fed7fe4
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0224.png
diff --git a/27335-page-images/p0225.png b/27335-page-images/p0225.png
new file mode 100644
index 0000000..05cc531
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0225.png
diff --git a/27335-page-images/p0226.png b/27335-page-images/p0226.png
new file mode 100644
index 0000000..8692f63
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0226.png
diff --git a/27335-page-images/p0227.png b/27335-page-images/p0227.png
new file mode 100644
index 0000000..7c2c5a7
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0227.png
diff --git a/27335-page-images/p0228.png b/27335-page-images/p0228.png
new file mode 100644
index 0000000..b9765e5
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0228.png
diff --git a/27335-page-images/p0229.png b/27335-page-images/p0229.png
new file mode 100644
index 0000000..29582b3
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0229.png
diff --git a/27335-page-images/p0230.png b/27335-page-images/p0230.png
new file mode 100644
index 0000000..e0102f7
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0230.png
diff --git a/27335-page-images/p0231.png b/27335-page-images/p0231.png
new file mode 100644
index 0000000..9bed31a
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0231.png
diff --git a/27335-page-images/p0232.png b/27335-page-images/p0232.png
new file mode 100644
index 0000000..2e66f47
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0232.png
diff --git a/27335-page-images/p0233.png b/27335-page-images/p0233.png
new file mode 100644
index 0000000..ea0d994
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0233.png
diff --git a/27335-page-images/p0234.png b/27335-page-images/p0234.png
new file mode 100644
index 0000000..f7382d4
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0234.png
diff --git a/27335-page-images/p0235.png b/27335-page-images/p0235.png
new file mode 100644
index 0000000..9bfe349
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0235.png
diff --git a/27335-page-images/p0236.png b/27335-page-images/p0236.png
new file mode 100644
index 0000000..05539bf
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0236.png
diff --git a/27335-page-images/p0237.png b/27335-page-images/p0237.png
new file mode 100644
index 0000000..fa874b1
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0237.png
diff --git a/27335-page-images/p0238.png b/27335-page-images/p0238.png
new file mode 100644
index 0000000..7b6761d
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0238.png
diff --git a/27335-page-images/p0239.png b/27335-page-images/p0239.png
new file mode 100644
index 0000000..5a09a26
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0239.png
diff --git a/27335-page-images/p0240.png b/27335-page-images/p0240.png
new file mode 100644
index 0000000..bc5d4e0
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0240.png
diff --git a/27335-page-images/p0241.png b/27335-page-images/p0241.png
new file mode 100644
index 0000000..9fd1e27
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0241.png
diff --git a/27335-page-images/p0242.png b/27335-page-images/p0242.png
new file mode 100644
index 0000000..44b3e79
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0242.png
diff --git a/27335-page-images/p0243.png b/27335-page-images/p0243.png
new file mode 100644
index 0000000..2d4a4ae
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0243.png
diff --git a/27335-page-images/p0244.png b/27335-page-images/p0244.png
new file mode 100644
index 0000000..d78c4ca
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0244.png
diff --git a/27335-page-images/p0245.png b/27335-page-images/p0245.png
new file mode 100644
index 0000000..3f80937
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0245.png
diff --git a/27335-page-images/p0246.png b/27335-page-images/p0246.png
new file mode 100644
index 0000000..01912ce
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0246.png
diff --git a/27335-page-images/p0247.png b/27335-page-images/p0247.png
new file mode 100644
index 0000000..6a5f8a9
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0247.png
diff --git a/27335-page-images/p0248.png b/27335-page-images/p0248.png
new file mode 100644
index 0000000..5480ad8
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0248.png
diff --git a/27335-page-images/p0249.png b/27335-page-images/p0249.png
new file mode 100644
index 0000000..bdcaa64
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0249.png
diff --git a/27335-page-images/p0250.png b/27335-page-images/p0250.png
new file mode 100644
index 0000000..271abee
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0250.png
diff --git a/27335-page-images/p0251.png b/27335-page-images/p0251.png
new file mode 100644
index 0000000..cc146ed
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0251.png
diff --git a/27335-page-images/p0252.png b/27335-page-images/p0252.png
new file mode 100644
index 0000000..b6d5396
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0252.png
diff --git a/27335-page-images/p0253.png b/27335-page-images/p0253.png
new file mode 100644
index 0000000..ba149cc
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0253.png
diff --git a/27335-page-images/p0254.png b/27335-page-images/p0254.png
new file mode 100644
index 0000000..eafa2a8
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0254.png
diff --git a/27335-page-images/p0255.png b/27335-page-images/p0255.png
new file mode 100644
index 0000000..70cff7b
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0255.png
diff --git a/27335-page-images/p0256.png b/27335-page-images/p0256.png
new file mode 100644
index 0000000..4b42edb
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0256.png
diff --git a/27335-page-images/p0257.png b/27335-page-images/p0257.png
new file mode 100644
index 0000000..5208f26
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0257.png
diff --git a/27335-page-images/p0258.png b/27335-page-images/p0258.png
new file mode 100644
index 0000000..6b69bf7
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0258.png
diff --git a/27335-page-images/p0259.png b/27335-page-images/p0259.png
new file mode 100644
index 0000000..8f78920
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0259.png
diff --git a/27335-page-images/p0260.png b/27335-page-images/p0260.png
new file mode 100644
index 0000000..7200874
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0260.png
diff --git a/27335-page-images/p0261.png b/27335-page-images/p0261.png
new file mode 100644
index 0000000..d73e072
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0261.png
diff --git a/27335-page-images/p0262.png b/27335-page-images/p0262.png
new file mode 100644
index 0000000..99346d4
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0262.png
diff --git a/27335-page-images/p0263.png b/27335-page-images/p0263.png
new file mode 100644
index 0000000..9d1a546
--- /dev/null
+++ b/27335-page-images/p0263.png
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..ff33317
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #27335 (https://www.gutenberg.org/ebooks/27335)