diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 02:34:13 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 02:34:13 -0700 |
| commit | 425edb48251d5469afb8cbc9fbf693cffb9e10eb (patch) | |
| tree | 615c490ea7ffeb92f03be5e2ca03a673cb08326b /27219-h | |
Diffstat (limited to '27219-h')
| -rw-r--r-- | 27219-h/27219-h.htm | 20914 |
1 files changed, 20914 insertions, 0 deletions
diff --git a/27219-h/27219-h.htm b/27219-h/27219-h.htm new file mode 100644 index 0000000..8a170af --- /dev/null +++ b/27219-h/27219-h.htm @@ -0,0 +1,20914 @@ +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> +<head> +<title>Silii Italici Punicorum</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8"> + +<style type = "text/css"> + +body {margin-left: 10%; margin-right: 10%;} + +div.argument {margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;} +div.text {margin-top: 1em; margin-bottom: 3em; margin-left: 2em;} + +a {text-decoration: none;} + +hr {width: 80%; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;} +hr.mid {width: 50%;} +hr.tiny {width: 20%;} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6 {text-align: center; font-style: normal; +font-weight: normal; line-height: 1.5; margin-top: .5em; +margin-bottom: .5em;} + +h1 {font-size: 250%;} +h2 {font-size: 200%;} +h3 {font-size: 150%;} +h4 {font-size: 120%;} +h5 {font-size: 100%;} +h6 {font-size: 85%;} + +p {margin-top: .5em; margin-bottom: 0em; +line-height: 1.2;} + +div.text p {margin-top: 0em; margin-left: 2em; text-indent: -2em; +max-width: 25em;} +div.text p.indent {text-indent: -1em;} + +div.argument p {margin-top: 0em; margin-left: 1em; text-indent: -1em;} + + +/* tables */ + +table {margin-left: auto; margin-right: auto; margin-top: 1em; +margin-bottom: 1em;} + +td {vertical-align: top; padding: .1em .5em; font-size: 92%;} + +table p {margin-top: 0em; margin-left: 1.5em; text-indent: -1.5em; +line-height: normal;} + + +.smallcaps {font-variant: small-caps;} +.extended {letter-spacing: 0.2em;} + + +/* correction popup */ + +ins.correction {text-decoration: none; border-bottom: thin dotted red;} + +span.pagenum {position: absolute; font-weight: normal; font-style: +normal; text-align: right; text-indent: 0em; color: #666; +background-color: inherit; right: 92%; font-size: 85%; color: #000; +background-color: inherit;} + +div.vol1 span.pagenum:before {content: "I.";} +div.vol2 span.pagenum:before {content: "II.";} + +span.linenum {position: absolute; font-weight: normal; font-style: +normal; text-align: right; text-indent: 0; color: #333; +background-color: inherit; right: 8%; font-size: 80%;} + +div.mynote {background-color: #DDE; color: #000; padding: .5em 1em 1em; +margin: 1em 5%; font-family: sans-serif; font-size: 90%;} + +</style> +</head> + +<body> + + +<pre> + +Project Gutenberg's Punicorum Libri Septemdecim, by Caius Silius Italicus + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Punicorum Libri Septemdecim + +Author: Caius Silius Italicus + +Editor: Nicolaus Eligius Lemaire + +Release Date: November 9, 2008 [EBook #27219] + +Language: Latin + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PUNICORUM LIBRI SEPTEMDECIM *** + + + + +Produced by Louise Hope, Robert Connal and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This +file was produced from images generously made available +by the Bibliothèque nationale de France (BnF/Gallica) at +http://gallica.bnf.fr) + + + + + + +</pre> + + +<div class = "mynote"> +<p><a name = "start" id = "start">This text</a> uses utf-8 (unicode) +file encoding. If the apostrophes and quotation marks in this paragraph +appear as garbage, you may have an incompatible browser or unavailable +fonts. First, make sure that your browser’s “character set” or “file +encoding” is set to Unicode (UTF-8). You may also need to change the +default font.</p> + +<p>The text and Argument of the <i>Punica</i> are taken from the 1823 +critical edition of N. E. Lemaire. The full version, with notes, +critical apparatus and supplementary material, is separately available +from Project Gutenberg.</p> + +<p>Typographical errors are marked with <ins class = "correction" title += "like this">mouse-hover popups</ins>. The inconsistent handling of +nested quotations is in the original.</p> +</div> + +<hr class = "mid"> + +<h1>CAIUS SILIUS</h1> + +<h3>ITALICUS.</h3> + +<h2>PUNICORUM</h2> + +<h3>LIBRI SEPTEMDECIM</h3> + +<h6>CURANTE</h6> + +<h4>N. E. LEMAIRE</h4> + +<hr class = "mid"> + +<table summary = "contents"> +<tr> +<td><p class = "smallcaps">C. Silii Italici Punicorum</p></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber1">lib. I</a></td> +<td><a href = "#lib1_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line1_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber2">lib. II</a></td> +<td><a href = "#lib2_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line2_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber3">lib. III</a></td> +<td><a href = "#lib3_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line3_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber4">lib. IV</a></td> +<td><a href = "#lib4_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line4_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber5">lib. V</a></td> +<td><a href = "#lib5_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line5_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber6">lib. VI</a></td> +<td><a href = "#lib6_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line6_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber7">lib. VII</a></td> +<td><a href = "#lib7_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line7_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber8">lib. VIII</a></td> +<td><a href = "#lib8_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line8_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber9">lib. IX</a></td> +<td><a href = "#lib9_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line9_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber10">lib. X</a></td> +<td><a href = "#lib10_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line10_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber11">lib. XI</a></td> +<td><a href = "#lib11_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line11_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber12">lib. XII</a></td> +<td><a href = "#lib12_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line12_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber13">lib. XIII</a></td> +<td><a href = "#lib13_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line13_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber14">lib. XIV</a></td> +<td><a href = "#lib14_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line14_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber15">lib. XV</a></td> +<td><a href = "#lib15_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line15_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber16">lib. XVI</a></td> +<td><a href = "#lib16_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line16_1">Textus</a></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#liber17">lib. XVII</a></td> +<td><a href = "#lib17_arg"><i>Argumentum.</i></a></td> +<td class = "smallcaps"><a href = "#line17_1">Textus</a></td> +</tr> +</table> + +<div class = "vol1"> + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">1</span> + +<h3>C. SILII ITALICI</h3> + +<h1 class = "extended">PUNICORUM</h1> + +<h2><a name = "liber1" id = "liber1"> +LIBER PRIMUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib1_arg" id = "lib1_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Exposito</span> totius operis argumento; +<a href = "#line1_1">1-20.</a></p> +<p>Carthaginis origo describitur, ubi Juno inprimis colebatur; <a href = +"#line1_21">21-28.</a></p> +<p>Quæ prospiciens, Romanos, Trojana stirpe oriundos, et plurimum jam +opibus, armis, et potentia valentes, Carthaginem, Romæ æmulam, aliquando +eversuros esse, Pœnis et potissimum Hannibali, quem natura crudelem, +perfidum, fortem, laudis, vindictæ, præliorumque avidum et sine ulla +religione finxerat, ad bellum cum hoc populo gerendum, animum incendit; +<a href = "#line1_29">29-69.</a></p> +<p>Ad idem bellum, ineunte etiam ætate, Hannibal a patre suo Hamilcare, +altaribus admotus, in Didonis templo, coramque sacerdote, quæ ex victimæ +immolatæ extis futura ejus fata et res gestas auguratur, solenni +jurejurando adigitur; <a href = "#line1_70">70-139.</a></p> +<p>Hamilcare mortuo, summa imperii committitur Hasdrubali, ejus genero, +viro crudeli et ad iram proclivi, qui Tagum, Hispaniæ regulum, cruci +subfigit; <a href = "#line1_140">140-164.</a></p> +<p>Famulus autem Tagi cæde Hasdrubalis dominum ulciscitur, et inter +tormenta risu serenaque lætitia exsultat; <a href = +"#line1_165">165-181.</a></p> +<p>Quo facto, Hannibal admodum adolescens, a toto exercitu, qui ex Pœnis +et Hispanis constat, imperator salutatur; <a href = +"#line1_182">182-238.</a></p> +<p>Iste fortis, animosus, gloriæque cupidus, omni militiæ labore se +exercet, et sæpius ne nocturnum quidem tempus ad quietem sibi reservat; +<a href = "#line1_239">239-267.</a></p> +<p>Quam primum autem militum animos sibi conciliavit, nullam interponit +moram, quin Saguntum, Hispaniæ Tarraconensis urbem, obpugnet, et hanc +causam belli cum Romanis, Saguntinorum sociis, gerendi adripiat; <a href += "#line1_268">268-295.</a></p> +<p>Castra extemplo urbi admovet, et milites suos ad vallum invadendum +murosque superandos hortatu et exemplo incitat; <a href = +"#line1_296">296-349.</a></p> +<span class = "pagenum">2</span> +<p>Saguntini oppidum aliquandiu phalarica tuentur, sed testudine hostium +facta, moenia procumbunt, et porta urbis recluditur; <a href = +"#line1_350">350-375.</a></p> +<p>Tum Murrus Pœnos subeuntes fortiter et ingenti cæde repellit, donec +tandem ab Hannibale, qui non minorem hostium numerum prostraverat, +confossus perit; <a href = "#line1_376">376-517.</a></p> +<p>Victor autem, dum ad corpus Murri spoliandum adproperat, magna +hostium multitudine circumventus et mortifero vulnere ictus, ex maximo, +in quo versatur, vitæ discrimine Junonis interventu eripitur, et ægre se +ad vulnus sanandum ex acie recipit; <a href = +"#line1_518">518-555.</a></p> +<p>Quum itaque, duce Pœnorum sauciato et præterea imminente jam nocte, +prælium dirimeretur, obsessi, ne tam exoptatam rei bene gerendæ +occasionem amitterent, majore animo vires reparant, concilio convocato +de summa belli deliberant, legatosque Romam mittendos decernunt; <a href += "#line1_556">556-573.</a></p> +<p>Isti navibus prospere in Tiberim transvehuntur; <a href = +"#line1_574">574-607.</a></p> +<p>Et Senatum populi Rom. in templo, spoliis belli Punici primi ornato, +adeunt; <a href = "#line1_608">608-629.</a></p> +<p>Sicoris adversam suorum fortunam exponit, et Romanos tam fœderis cum +Saguntinis icti religione, quam originis similitudine et communis +periculi metu, ad ineundam belli societatem et Sagunti libertatem +dignitatemque tuendam movere conatur; <a href = +"#line1_630">630-671.</a></p> +<p>Oratione ejus finita, legati, scissis vestibus, corpora humo +adfligunt, et patres aliquandiu animi pendent. Cn. Corn. Lentulus auctor +est, ut Hannibal ad meritam pœnam poscatur, Carthaginique, si eum +Romanis dedere recusaret, bellum extemplo indicatur: at Q. Fabius +Maximus Cunctator suadet, ut consideratius rebus suis consulant, et +legati prius mittantur, qui renuntient, utrum dux Pœnorum sua sponte, an +Senatus auctoritate bellum Saguntinis intulerit? Postremo dolor ira +mixtus patres ad consilium Lentuli præferendum impellit; <a href = +"#line1_672">672-694.</a></p> + +</div> + +<span class = "pagenum">3</span> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> + +<p><a name = "line1_1" id = "line1_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Ordior</span> arma, quibus cælo se gloria +tollit</p> +<p>Æneadum, patiturque ferox Œnotria jura</p> +<p>Carthago. Da, Musa, decus memorare laborum</p> +<span class = "pagenum">4</span> +<p>Antiquæ Hesperiæ, quantosque ad bella crearit,</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Et quot Roma viros, sacri quum perfida pacti</p> +<p>Gens Cadmea super regno certamina movit;</p> +<p>Quæsitumque diu, qua tandem poneret arce</p> +<p>Terrarum Fortuna caput. Ter Marte sinistro</p> +<p>Juratumque Jovi fœdus conventaque patrum</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Sidonii fregere duces; atque impius ensis</p> +<p>Ter placitam suasit temerando rumpere pacem.</p> +<span class = "pagenum">5</span> +<p>Sed medio finem bello excidiumque vicissim</p> +<p>Molitæ gentes; propiusque fuere periclo,</p> +<p>Quîs superare datum. Reseravit Dardanus arces</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p>Ductor Agenoreas: obsessa Palatia vallo</p> +<span class = "pagenum">6</span> +<p>Pœnorum, ac muris defendit Roma salutem.</p> + +<p class = "indent"> +Tantarum causas irarum odiumque perenni</p> +<p>Servatum studio, et mandata nepotibus arma</p> +<p>Fas aperire mihi, superasque recludere mentes.</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Jamque adeo magni repetam primordia motus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line1_21" id = "line1_21"> </a> +Pygmalioneis quondam per caerula terris</p> +<p>Pollutum fugiens fraterno crimine regnum</p> +<p>Fatali Dido Libyes adpellitur oræ:</p> +<p>Tum pretio mercata locos, nova mœnia ponit,</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Cingere qua secto permissum litora tauro.</p> +<span class = "pagenum">7</span> +<p>Hic Juno, ante Argos (sic credidit alta vetustas)</p> +<p>Ante Agamemnoniam gratissima tecta Mycenen</p> +<p>Optavit profugis æternam condere gentem.</p> +<p><a name = "line1_29" id = "line1_29"> </a> +Verum ubi magnanimis Romam caput urbibus alte</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Exserere, ac missas etiam trans æquora classes</p> +<p>Totum signa videt victricia ferre per orbem,</p> +<p>Jam propius metuens, bellandi corda furore</p> +<span class = "pagenum">8</span> +<p>Phœnicum exstimulat. Sed enim conamine primæ</p> +<p>Contuso pugnæ, fractisque in gurgite cœptis</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Sicanio Libycis, iterum instaurata capessens</p> +<p>Arma remolitur. Dux agmina subficit unus</p> +<p>Turbanti terras pontumque movere paranti.</p> + +<p class = "indent"> +Jamque Deæ cunctas sibi belliger induit iras</p> +<p>Hannibal: hunc audet solum componere fatis.</p> +<span class = "pagenum">9</span> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Sanguineo tum læta viro, atque in regna Latini</p> +<p>Turbine mox sævo venientum haud inscia cladum,</p> +<p>«Intulerit Latio, spreta me, Troius, inquit,</p> +<p>Exsul Dardaniam, et bis numina capta Penates,</p> +<p>Sceptraque fundarit victor Lavinia Teucris;</p> +<span class = "pagenum">10</span> +<span class = "linenum">45</span> +<p>Dum Romana tuæ, Ticine, cadavera ripæ</p> +<p>Non capiant, similisque mihi per Celtica rura</p> +<p>Sanguine Pergameo Trebia et stipantibus armis</p> +<p>Corporibusque virum retro fluat, ac sua largo</p> +<p>Stagna reformidet Trasymenus turbida tabo;</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Dum Cannas tumulum Hesperiæ, campumque cruore</p> +<p>Ausonio mersum sublimis Iapyga cernam,</p> +<span class = "pagenum">11</span> +<p>Teque vadi dubium coeuntibus, Aufide, ripis</p> +<p>Per clipeos, galeasque virum, cæsosque per artus</p> +<p>Vix iter Hadriaci rumpentem ad litora ponti.»</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>Hæc ait, ac juvenem facta ad Mavortia flammat.</p> + +<p class = "indent"> +Ingenio motus avidus fideique sinister</p> +<p>Is fuit; exsuperans astu; sed devius æqui.</p> +<p>Armato nullus Divum pudor; improba virtus,</p> +<p>Et pacis despectus honos; penitusque medullis</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Sanguinis humani flagrat sitis: his super, ævi</p> +<span class = "pagenum">12</span> +<p>Flore virens, avet Ægates abolere, parentum</p> +<p>Dedecus, ac Siculo demergere fœdera ponto.</p> +<p>Dat mentem Juno, ac laudum spe corda fatigat.</p> +<p>Jamque aut nocturno penetrat Capitolia visu,</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Aut rapidis fertur per summas passibus Alpes.</p> +<p>Sæpe etiam famuli turbato ad limina somno</p> +<span class = "pagenum">13</span> +<p>Expavere trucem per vasta silentia vocem,</p> +<p>Ac largo sudore virum invenere futuras</p> +<p>Miscentem pugnas, et inania bella gerentem.</p> + +<span class = "linenum">70</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_70" id = "line1_70"> </a> +Hanc rabiem in fines Italum Saturniaque arva</p> +<p>Addiderat quondam puero patrius furor: ortus</p> +<p>Sarrana prisci Barcæ de gente, vetustos</p> +<p>A Belo numerabat avos: namque orba marito</p> +<p>Quum fugeret Dido famulam Tyron, impia diri</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Belides juvenis vitaverat arma tyranni,</p> +<p>Et se participem casus sociarat in omnes.</p> +<p>Nobilis hoc ortu, et dextra spectatus Hamilcar,</p> +<span class = "pagenum">14</span> +<p>Ut fari primamque datum distinguere lingua</p> +<p>Hannibali vocem, sollers nutrire furores,</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Romanum sevit puerili in pectore bellum.</p> + +<p class = "indent"> +Urbe fuit media sacrum genetricis Elissæ</p> +<p>Manibus, et patria Tyriis formidine cultum,</p> +<p>Quod taxi circum et piceæ squalentibus umbris</p> +<p>Abdiderant, cælique arcebant lumine, templum.</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Hoc sese, ut perhibent, curis mortalibus olim</p> +<span class = "pagenum">15</span> +<p>Exuerat Regina loco. Stant marmore mœsto</p> +<p>Effigies, Belusque parens, omnisque nepotum</p> +<p>A Belo series: stat gloria gentis Agenor,</p> +<p>Et qui longa dedit terris cognomina Phœnix.</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Ipsa sedet tandem æternum conjuncta Sychæo:</p> +<p>Ante pedes ensis Phrygius jacet: ordine centum</p> +<p>Stant aræ cælique Deis Ereboque potenti.</p> +<span class = "pagenum">16</span> +<p>Hic, crine effuso, atque Hennææ numina divæ,</p> +<p>Atque Acheronta vocat Stygia cum veste sacerdos.</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Immugit tellus, rumpitque horrenda per umbras</p> +<p>Sibila; inadcensi flagrant altaribus ignes.</p> +<span class = "pagenum">17</span> +<p>Tum magico volitant cantu per inania manes</p> +<p>Exciti, vultusque in marmore sudat Elissæ.</p> +<p>Hannibal hæc patrio jussu ad penetralia fertur,</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Ingressique habitus atque ora explorat Hamilcar.</p> +<span class = "pagenum">18</span> +<p>Non ille evantis Massylæ palluit iras,</p> +<p>Non diros templi ritus, adspersaque tabo</p> +<p>Limina, et audito surgentes carmine flammas.</p> +<p>Olli permulcens genitor caput, oscula libat,</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Adtollitque animos hortando, et talibus implet:</p> + +<p class = "indent"> +«Gens recidiva Phrygum Cadmeæ stirpis alumnos</p> +<p>Fœderibus non æqua premit: si fata negarint</p> +<span class = "pagenum">19</span> +<p>Dedecus id patriæ nostra depellere dextra,</p> +<p>Hæc tua sit laus, nate, velis! age, concipe bella</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Latura exitium Laurentibus! horreat ortus</p> +<p>Jam pubes Tyrrhena tuos; partusque recusent,</p> +<p>Te surgente, puer, Latiæ producere matres.»</p> + +<p class = "indent"> +His acuit stimulis; subicitque haud mollia dictu:</p> +<p>«Romanos terra atque undis, ubi competet ætas,</p> +<span class = "pagenum">20</span> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Ferro ignique sequar, Rhœteaque fata revolvam.</p> +<p>Non Superi mihi, non Martem cohibentia pacta,</p> +<p>Non celsæ obstiterint Alpes, Tarpeiaque saxa.</p> +<p>Hanc mentem juro nostri per numina Martis;</p> +<p>Per Manes, Regina, tuos.» Tum nigra triformi</p> +<span class = "pagenum">21</span> +<span class = "linenum">120</span> +<p>Hostia mactatur Divæ, raptimque recludit</p> +<p>Spirantis artus poscens responsa sacerdos,</p> +<p>Ac fugientem animam properatis consulit extis.</p> + +<p class = "indent"> +Ast ubi quæsitas artis de more vetustæ</p> +<p>Intravit mentes Superum, sic deinde profatur:</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>«Ætolos late consterni milite campos,</p> +<p>Idæoque lacus flagrantes sanguine cerno.</p> +<span class = "pagenum">22</span> +<p>Quanta procul moles scopulis ad sidera tendit,</p> +<p>Cujus in aerio pendent tua vertice castra!</p> +<p>Jamque jugis agmen rapitur; trepidantia fumant</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p>Mœnia, et Hesperio tellus porrecta sub axe</p> +<p>Sidoniis lucet flammis: fluit ecce cruentus</p> +<p>Eridanus: jacet ore truci super arma virosque,</p> +<p>Tertia qui tulerat sublimis opima Tonanti.</p> +<p>Heu! quænam subitis horrescit turbida nimbis</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Tempestas, ruptoque polo micat igneus æther?</p> +<span class = "pagenum">23</span> +<p>Magna parant Superi: tonat alti regia cæli;</p> +<p>Bellantemque Jovem cerno.» Venientia fata</p> +<p>Scire ultra vetuit Juno, fibræque repente</p> +<p>Conticuere: latent casus longique labores.</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p><a name = "line1_140" id = "line1_140"> </a> +Sic clausum linquens arcano pectore bellum,</p> +<p>Atque hominum finem Gades Calpenque secutus,</p> +<p>Dum fert Herculeis Garamantica signa columnis,</p> +<p>Occubuit sævo Tyrius certamine ductor.</p> +<span class = "pagenum">24</span> +<p>Interea rerum Hasdrubali traduntur habenæ,</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Occidui qui solis opes, et vulgus Hiberum,</p> +<p>Bæticolasque viros furiis agitabat iniquis.</p> +<p>Tristia corda ducis, simul immedicabilis ira,</p> +<p>Et fructus regni feritas erat: asper amore</p> +<p>Sanguinis, et metui demens credebat honorem;</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Nec nota docilis poena satiare furores.</p> +<span class = "pagenum">25</span> +<p>Ore excellentem et spectatum fortibus ausis</p> +<p>Antiqua de stirpe Tagum, Superumque hominumque</p> +<p>Immemor, erecto subfixum robore mœstis</p> +<p>Ostentabat ovans populis sine funere regem.</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Auriferi Tagus adscito cognomine fontis</p> +<p>Perque antra et ripas Nymphis ululatus Hiberis.</p> +<p>Mæonium non ille vadum, non Lydia mallet</p> +<span class = "pagenum">26</span> +<p>Stagna sibi, nec qui riguo perfunditur auro</p> +<p>Campum, atque inlatis Hermi flavescit arenis.</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Primus inire manu, postremus ponere Martem.</p> +<p>Quum rapidum effusis ageret sublimis habenis</p> +<p>Quadrupedem, non ense virum, non eminus hasta</p> +<p>Sistere erat: volitabat ovans, aciesque per ambas</p> +<p>Jam Tagus auratis adgnoscebatur in armis.</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p><a name = "line1_165" id = "line1_165"> </a> +Quem postquam diro suspensum robore vidit</p> +<p>Deformem leti famulus, clam conripit ensem</p> +<p>Dilectum domino, pernixque inrumpit in aulam,</p> +<p>Atque inmite ferit geminato vulnere pectus.</p> +<p>At Pœni succensi ira, turbataque luctu</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Et sævis gens læta, ruunt tormentaque portant.</p> +<span class = "pagenum">27</span> +<p>Non ignes candensque chalybs, non verbera passim</p> +<p>Ictibus innumeris lacerum scindentia corpus,</p> +<p>Carnificesve manus, penitusve infusa medullis</p> +<p>Pestis, et in medio lucentes vulnere flammæ</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Cessavere: ferum visu dictuque, per artem</p> +<p>Sævitiæ extenti, quantum tormenta jubebant,</p> +<p>Creverunt artus, atque, omni sanguine rapto,</p> +<p>Ossa liquefactis fumarunt fervida membris.</p> +<p>Mens intacta manet; superat, ridetque dolores,</p> +<span class = "pagenum">28</span> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Spectanti similis, fessosque labore ministros</p> +<p>Increpitat, dominique crucem clamore reposcit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line1_182" id = "line1_182"> </a> +Hæc inter spretæ miseranda piacula pœnæ,</p> +<p>Erepto trepidus ductore exercitus, una</p> +<p>Hannibalem voce atque alacri certamine poscit.</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Hinc studia adcendit patriæ virtutis imago,</p> +<p>Hinc fama in populos jurati didita belli,</p> +<p>Hinc virides ausis anni fervorque decorus,</p> +<p>Atque armata dolis mens et vis insita fandi.</p> + +<p class = "indent"> +Primi ductorem Libyes clamore salutant;</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Mox et Pyrenes populi, et bellator Hiberus:</p> +<p>Continuoque ferox oritur fiducia menti,</p> +<p>Cessisse imperio tantum terræque marisque.</p> +<p>Æoliis candens austris et lampade Phœbi</p> +<p>Æstifero Libye torquetur subdita Cancro,</p> +<span class = "pagenum">29</span> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Aut ingens Asiæ latus, aut pars tertia terris.</p> +<p>Terminus huic roseos amnis Lageus ad ortus</p> +<p>Septeno inpellens tumefactum gurgite pontum:</p> +<p>At qua diversas clementior adspicit Arctos,</p> +<p>Herculeo dirimente freto, diducta propinquis</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Europes videt arva jugis: ultra obsidet æquor;</p> +<p>Nec patitur nomen proferri longius Atlas,</p> +<p>Atlas subducto tracturus vertice cælum.</p> +<span class = "pagenum">30</span> +<p>Sidera nubiferum fulcit caput, æthereasque</p> +<p>Erigit æternum compages ardua cervix:</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Canet barba gelu, frontemque inmanibus umbris</p> +<p>Pinea silva premit; vastant cava tempora venti,</p> +<p>Nimbosoque ruunt spumantia flumina rictu.</p> +<p>Tum geminæ laterum cautes maria alta fatigant;</p> +<p>Atque ubi fessus equos Titan inmersit anhelos,</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Flammiferum condunt fumanti gurgite currum.</p> +<p>Sed qua se campis squalentibus Africa tendit,</p> +<p>Serpentum largo coquitur fecunda veneno.</p> +<span class = "pagenum">31</span> +<p>Felix qua pingues mitis plaga temperat agros,</p> +<p>Nec Cerere Hennæa, Phario nec victa colono.</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Hic passim exsultant Nomades, gens inscia freni;</p> +<p>Quîs inter geminas per ludum mobilis aures</p> +<p>Quadrupedem flectit non cedens virga lupatis.</p> +<p>Altrix bellorum bellatorumque virorum</p> +<p>Tellus, nec fidens nudo sine fraudibus ensi.</p> + +<span class = "linenum">220</span> +<p class = "indent"> +Altera complebant Hispanæ castra cohortes,</p> +<p>Auxilia Europa genitoris parta tropæis.</p> +<span class = "pagenum">32</span> +<p>Martius hinc sonipes campos hinnitibus inplet,</p> +<p>Hinc juga cornipedes erecti bellica raptant:</p> +<p>Non Eleus eat campo ferventior axis.</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p>Prodiga gens animæ, et properare facillima mortem.</p> +<p>Namque ubi transcendit florentes viribus annos,</p> +<p>Inpatiens ævi spernit novisse senectam,</p> +<p>Et fati modus in dextra est. Hic omne metallum:</p> +<p>Electri gemino pallent de semine venæ,</p> +<span class = "pagenum">33</span> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Atque atros chalybis fetus humus horrida nutrit.</p> +<p>Sed scelerum causas operit Deus. Astur avarus</p> +<p>Visceribus laceræ telluris mergitur imis,</p> +<p>Et redit infelix effosso concolor auro.</p> +<p>Hinc certant, Pactole, tibi Duriusque, Tagusque,</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Quique super Gravios lucentes volvit arenas,</p> +<span class = "pagenum">34</span> +<p>Infernæ populis referens oblivia Lethes.</p> +<p>Nec Cereri terra indocilis, nec inhospita Baccho,</p> +<p>Nullaque Palladia sese magis arbore tollit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line1_239" id = "line1_239"> </a> +Hæ postquam Tyrio gentes cessere tyranno,</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Utque dati rerum freni, nunc arte paterna</p> +<p>Conciliare viros; armis consulta Senatus</p> +<p>Vertere, nunc donis: primus sumsisse laborem,</p> +<p>Primus iter carpsisse pedes, partemque subire,</p> +<p>Si valli festinet opus: nec cetera segnis,</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Quæcumque ad laudem stimulant: somnumque negabat</p> +<p>Naturæ, noctemque vigil ducebat in armis;</p> +<p>Interdum projectus humi: turbæque Libyssæ</p> +<span class = "pagenum">35</span> +<p>Insignis sagulo duris certare maniplis:</p> +<p>Celsus et in magno præcedens agmine ductor</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Imperium perferre suum: tum vertice nudo</p> +<p>Excipere insanos imbres cælique ruinam.</p> +<p>Spectarunt Pœni, tremuitque exercitus Astur,</p> +<p>Torquentem quum tela Jovem, permixtaque nimbis</p> +<span class = "pagenum">36</span> +<p>Fulmina, et excussos ventorum flatibus ignes</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Turbato transiret equo: nec pulvere fessum</p> +<p>Agminis ardenti labefecit Sirius astro.</p> +<p>Flammiferis tellus radiis quum exusta dehiscit,</p> +<p>Candentique globo medius coquit æthera fervor,</p> +<p>Femineum putat inventa jacuisse sub umbra:</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Exercetque sitim, et spectato fonte recedit.</p> +<span class = "pagenum">37</span> +<p>Idem conreptis sternacem ad prælia frenis</p> +<p>Frangere equum, et famam letalis amare lacerti;</p> +<p>Ignotique amnis tranare sonantia saxa,</p> +<p>Atque e diversa socios arcessere ripa.</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Idem expugnati primus stetit aggere muri;</p> +<p>Et quoties campo rapidus fera prælia miscet,</p> +<p>Qua sparsit ferrum, latus rubet æquore limes.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line1_268" id = "line1_268"> </a> +Ergo instat fatis, et, rumpere fœdera certus,</p> +<p>Quo datur, interea Romam comprendere bello</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Gaudet, et extremis pulsat Capitolia terris.</p> +<p>Prima Saguntinas turbarunt classica portas,</p> +<p>Bellaque sumta viro belli majoris amore.</p> +<span class = "pagenum">38</span> +<p>Haud procul Herculei tollunt se litore muri,</p> +<p>Clementer crescente jugo, quîs nobile nomen</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Conditus excelso sacravit colle Zacynthos.</p> +<p>Hic comes Alcidæ remeabat in agmine Thebas</p> +<p>Geryone exstincto, cæloque ea facta ferebat.</p> +<p>Tres animas namque id monstrum, tres corpore dextras</p> +<p>Armarat, ternaque caput cervice gerebat.</p> +<span class = "pagenum">39</span> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Haud alium vidit tellus, cui ponere finem</p> +<p>Non posset mors una viro, duræque Sorores</p> +<p>Tertia bis rupto torquerent stamina filo.</p> +<p>Hinc spolia ostentabat ovans, captivaque victor</p> +<p>Armenta ad fontes medio fervore vocabat,</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Quum tumidas fauces adcensis sole venenis</p> +<p>Calcatus rupit letali vulnere serpens;</p> +<p>Inachiumque virum terris prostravit Hiberis.</p> +<p>Mox profugi ducente Noto advertere coloni,</p> +<p>Insula quos genuit Graio circumflua ponto,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Atque auxit quondam Laertia regna Zacynthos.</p> +<p>Firmavit tenues ortus mox Daunia pubes,</p> +<span class = "pagenum">40</span> +<p>Sedis inops; misit largo quam dives alumno,</p> +<p>Magnanimis regnata viris, nunc Ardea nomen.</p> +<p>Libertas populis pacto servata decusque</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Majorum, et Pœnis urbi imperitare negatum.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line1_296" id = "line1_296"> </a> +Admovet abrupto flagrantia fœdere ductor</p> +<p>Sidonius castra, et latos quatit agmine campos.</p> +<span class = "pagenum">41</span> +<p>Ipse caput quassans circumlustravit anhelo</p> +<p>Muros sævus equo, mensusque paventia tecta,</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Pandere jamdudum portas ac cedere vallo</p> +<p>Inperat, et longe clausis sua fœdera, longe</p> +<p>Ausoniam fore, nec veniæ spem Marte subactis;</p> +<p>Scita Patrum, et leges, et jura, fidemque, Deosque</p> +<p>In dextra nunc esse sua. Verba ocius acer</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Intorto sancit jaculo, figitque per arma</p> +<p>Stantem pro muro et minitantem vana Caicum.</p> +<span class = "pagenum">42</span> +<p>Concidit exacti medius per viscera teli;</p> +<p>Effusisque simul prærupto ex aggere membris,</p> +<p>Victori moriens tepefactam retulit hastam.</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>At multo ducis exemplum clamore secuti</p> +<p>Involvunt atra telorum mœnia nube.</p> +<p>Clara nec in numero virtus latet: obvia quisque</p> +<p>Ora duci portans, ceu solus bella capessit.</p> +<span class = "pagenum">43</span> +<p>Hic crebram fundit Baliari verbere glandem,</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Terque levi ducta circum caput altus habena</p> +<p>Permissum ventis abscondit in aere telum.</p> +<p>Hic valido librat stridentia saxa lacerto:</p> +<p>Huic inpulsa levi torquetur lancea nodo.</p> +<p>Ante omnes ductor, patriis insignis in armis,</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Nunc picea jactat fumantem lampada flamma,</p> +<p>Nunc sude, nunc jaculo, nunc saxis inpiger instat:</p> +<p>Aut hydro inbutas, bis noxia tela, sagittas</p> +<p>Contendit nervo, atque insultat fraude pharetræ:</p> +<p>Dacus ut armiferis Geticæ telluris in oris,</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Spicula quæ patrio gaudens acuisse veneno</p> +<span class = "pagenum">44</span> +<p>Fundit apud ripas inopina binominis Histri.</p> + +<p class = "indent"> +Cura subit, collem turrita cingere fronte,</p> +<p>Castelloque urbem circumvallare frequenti.</p> +<p>Heu priscis numen populis, at nomine solo</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>In terris jam nota Fides! stat dura juventus:</p> +<p>Ereptamque fugam, et claudi videt aggere muros.</p> +<p>Sed dignam Ausonia mortem putat esse Sagunto,</p> +<p>Servata cecidisse fide. Jamque acrius omnes</p> +<span class = "pagenum">45</span> +<p>Intendunt vires; adductis stridula nervis</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Phocais effundit vastos ballista molares,</p> +<p>Atque eadem, ingentis mutato pondere teli,</p> +<p>Ferratam excutiens ornum media agmina rumpit.</p> +<p>Alternus resonat clangor: certamine tanto</p> +<p>Conseruere acies, veluti circumdata vallo</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Roma foret; clamatque super, «Tot millia, gentes</p> +<span class = "pagenum">46</span> +<p>Inter tela satæ, jam capto stamus in hoste?</p> +<p>Anne pudet cœpti? pudet ominis? en bona virtus,</p> +<p>Primitiæque ducis! Taline inplere paramus</p> +<p>Italiam fama? tales præmittere pugnas?»</p> + +<span class = "linenum">345</span> +<p class = "indent"> +Adcensæ exsultant mentes, haustusque medullis</p> +<p>Hannibal exagitat, stimulantque sequentia bella.</p> +<p>Invadunt manibus vallum, cæsasque relinquunt</p> +<p>Dejecti muris dextras. Subit arduus agger,</p> +<p>Inponitque globos pugnantum desuper urbi.</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p><a name = "line1_350" id = "line1_350"> </a> +Armavit clausos, ac portis arcuit hostem</p> +<p>Librari multa consueta falarica dextra,</p> +<span class = "pagenum">47</span> +<p>Horrendum visu robur, celsisque nivosæ</p> +<p>Pyrenes trabs lecta jugis, cui plurima cuspis;</p> +<p>Vix muris toleranda lues, sed cetera pingui</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p>Uncta pice, atque atro circumlita sulfure fumant.</p> +<p>Fulminis hæc ritu, summis e mœnibus arcis</p> +<p>Incita, sulcatum tremula secat aera flamma.</p> +<p>Qualis sanguineo præstringit lumina crine,</p> +<span class = "pagenum">48</span> +Ad terram cælo decurrens ignea lampas. +<span class = "linenum">360</span> +<p>Hæc ictu rapido pugnantum sæpe per auras,</p> +<p>Adtonito ductore, tulit fumantia membra.</p> +<p>Hæc vastæ lateri turris ceu turbine fixa,</p> +<p>Dum penitus pluteis Vulcanum exercet adesis,</p> +<p>Arma virosque simul pressit flagrante ruina.</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Tandem condensis actæ testudinis armis</p> +<p>Subducto Pœni vallo, cæcaque latebra,</p> +<p>Pandunt prolapsam subfossis mœnibus urbem.</p> +<p>Terribilem in sonitum procumbens aggere victo</p> +<p>Herculeus labor, atque inmania saxa resolvens,</p> +<span class = "pagenum">49</span> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Mugitum ingentem cælo dedit. Alpibus altis</p> +<p>Aeriæ rupes, scopulorum mole revulsa</p> +<p>Haud aliter scindunt resonanti fragmine montem.</p> +<p>Surgebat cumulo certatim prorutus agger,</p> +<p>Obstabatque jacens vallum, ni protenus instent</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Hinc atque hinc acies media pugnare ruina.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line1_376" id = "line1_376"> </a> +Emicat ante omnes primævo flore juventæ</p> +<p>Insignis Rutulo Murrus de sanguine: at idem</p> +<p>Matre Saguntina Graius, geminoque parente</p> +<p>Dulichios Italis miscebat prole nepotes.</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Hic magno socios Aradum clamore vocantem.</p> +<p>Qua corpus loricam inter galeamque patescit,</p> +<p>Conantis motus speculatus, cuspide sistit,</p> +<span class = "pagenum">50</span> +<p>Prostratumque premens telo, voce insuper urguet:</p> +<p>«Fallax Pœne, jaces: certe Capitolia primus</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Scandebas victor! quæ tanta licentia voti?</p> +<p>Nunc Stygio fer bella Jovi.» Tum fervidus hastam</p> +<p>Adversi torquens defigit in inguine Hiberi;</p> +<p>Oraque dum calcat jam singultantia leto;</p> +<p>«Hac iter est, inquit, vobis ad mœnia Romæ,</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>O metuenda manus! sic, quo properatis, eundum.»</p> +<p>Mox instaurantis pugnam circumsilit arma,</p> +<p>Et rapto nudum clipeo latus haurit Hiberi.</p> +<p>Dives agri, dives pecoris, famæque negatus</p> +<p>Bella feris arcu jaculoque agitabat Hiberus.</p> +<span class = "pagenum">51</span> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Felix heu! nemorum, et vitæ laudandus opacæ,</p> +<p>Si sua per patrios tenuisset spicula saltus!</p> +<p>Hunc miseratus adest infesto vulnere Ladmus.</p> +<p>Cui sævum adridens; «Narrabis Hamilcaris umbris</p> +<p>Hanc, inquit, dextram, quæ jam post funera vulgi</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Hannibalem vobis comitem dabit:» et ferit alte</p> +<p>Insurgens gladio cristatæ cassidis æra,</p> +<p>Perque ipsum tegimen crepitantia dissipat ossa.</p> +<p>Tum frontem Chremes intonsam umbrante capillo</p> +<span class = "pagenum">52</span> +<p>Septus, et horrentes effingens crine galeros;</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Tum Masulus, crudaque virens ad bella senecta</p> +<p>Karthalo, non pavidus fetas mulcere leænas;</p> +<p>Flumineaque urna cælatus Bagrada parmam;</p> +<p>Et vastæ Nasamon Syrtis populator Hyempsal,</p> +<p>Audax in fluctu laceras raptare carinas;</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Una omnes dextraque cadunt iraque peremti.</p> +<p>Nec non serpentem diro exarmare veneno</p> +<p>Doctus Athyr, tactuque graves sopire chelydros,</p> +<span class = "pagenum">53</span> +<p>Ac dubiam admoto sobolem explorare ceraste.</p> +<p>Tu quoque fatidicis Garamanticus adcola lucis,</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Insignis flexo galeam per tempora cornu,</p> +<span class = "pagenum">54</span> +<p>Heu! frustra reditum sortes tibi sæpe locutas</p> +<p>Mentitumque Jovem increpitans, occumbis, Iarbas.</p> +<p>Et jam corporibus cumulatus creverat agger,</p> +<p>Perfusæque atra fumabant cæde ruinæ.</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Tum ductorem avido clamore in prælia poscit</p> +<p>Fulmineus ceu Spartanis latratibus actus,</p> +<p>Quum silvam occursu venantum perdidit, hirto</p> +<span class = "pagenum">55</span> +<p>Horrescit sætis dorso, et postrema capessit</p> +<p>Prælia, canentem mandens aper ore cruorem,</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Jamque gemit geminans contra venabula dentem.</p> + +<span class = "pagenum">56</span> +<p class = "indent"> +At parte ex alia qua se insperata juventus</p> +<p>Extulerat portis, ceu spicula nulla manusque</p> +<p>Vim ferre exitiumve queant, permixtus utrisque</p> +<p>Hannibal agminibus passim furit et quatit ensem,</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Cantato nuper senior quem fecerat igni</p> +<p>Litore ab Hesperidum Temisus; qui carmine pollens</p> +<p>Fidebat magica ferrum crudescere lingua:</p> +<p>Quantus Bistoniis late Gradivus in oris</p> +<span class = "pagenum">57</span> +<p>Belligero rapitur curru, telumque coruscans,</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Titanum quo pulsa cohors, flagrantia bella</p> +<p>Cornipedum adflatu tonat, et stridoribus axis.</p> +<p>Jamque Hostum, Rutulumque Pholum, ingentemque Metiscum,</p> +<p>Jam Lygdum, Duriumque simul, flavumque Galæsum,</p> +<p>Et geminos, Chromin atque Gyan, demiserat umbris;</p> +<span class = "pagenum">58</span> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Daunum etiam, grata quo non spectatior alter</p> +<p>Voce movere fora, atque orando fingere mentes,</p> +<p>Nec legum custos sollertior, aspera telis</p> +<p>Dicta admiscentem: «Quænam te, Pœne, paternæ</p> +<p>Huc adigunt Furiæ? non hæc Sidonia tecta</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p>Feminea fabricata manu, pretiove parata,</p> +<p>Exsulibusve datum dimensis litus arenis;</p> +<p>Fundamenta Deum Romanaque fœdera cernis.»</p> +<p>Ast illum, toto jactantem talia campo,</p> +<p>Ingenti raptum nisu, medioque virorum</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Avulsum inter tela globo, et post terga revinctum,</p> +<p>Hannibal ad pœnam lentæ mandaverat iræ.</p> +<span class = "pagenum">59</span> +<p>Increpitansque suos inferri signa jubebat;</p> +<p>Perque ipsos cædis cumulos, stragemque jacentum</p> +<p>Monstrabat furibundus iter, cunctosque ciebat</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Nomine, et in prædas stantem dabat inprobus urbem.</p> + +<p class = "indent"> +Sed postquam a trepidis adlatum, fervere partem</p> +<p>Diversam Marte infausto, Murroque secundos</p> +<p>Hunc Superos tribuisse diem, ruit ocius amens</p> +<p>Lymphato cursu, atque ingentes deserit actus.</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Letiferum nutant fulgentes vertice cristæ:</p> +<span class = "pagenum">60</span> +<p>Crine ut flammifero terret fera regna cometes,</p> +<p>Sanguineum spargens ignem; vomit atra rubentes</p> +<p>Fax cælo radios, ac sæva luce coruscum</p> +<p>Scintillat sidus, terrisque extrema minatur.</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Præcipiti dant tela viam, dant signa, virique;</p> +<p>Atque ambæ trepidant acies: jacit igneus hastæ</p> +<p>Dirum lumen apex, ac late fulgurat umbo.</p> +<p>Talis ubi Ægæo surgente ad sidera ponto</p> +<p>Per longum vasto Cori cum murmure fluctus</p> +<span class = "pagenum">61</span> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Suspensum in terras portat mare, frigida nautis</p> +<p>Corda tremunt: sonat ille procul, flatuque tumescens</p> +<p>Curvatis pavidas transmittit Cycladas undis.</p> +<p>Non cuncta e muris unum incessentia tela,</p> +<p>Fumantesque ante ora faces, non saxa per artem</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Tormentis excussa tenent: ut tegmina primum</p> +<p>Fulgentis galeæ conspexit, et arma cruento</p> +<p>Inter solem auro rutilantia, turbidus infit:</p> +<p>«En, qui res Libycas, inceptaque tanta retardet,</p> +<p>Romani Murrus belli mora! Fœdera, faxo,</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p>Jam noscas, quid vana queant, et vester Iberus.</p> +<span class = "pagenum">62</span> +<p>Fer tecum castamque fidem servataque jura:</p> +<p>Deceptos mihi linque Deos.» Cui talia Murrus:</p> +<p>«Exoptatus ades! mens olim prælia poscit,</p> +<p>Speque tui flagrat capitis: fer debita fraudum</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Præmia, et Italiam tellure inquire sub ima.</p> +<p>Longum in Dardanios fines iter, atque nivalem</p> +<p>Pyrenen, Alpesque tibi mea dextera donat.»</p> + +<p class = "indent"> +Hæc inter cernens subeuntem comminus hostem,</p> +<p>Præruptumque loci fidum sibi, conripit ingens</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Aggere convulso saxum, et nitentis in ora</p> +<p>Devolvit, pronoque silex ruit incitus ictu.</p> +<span class = "pagenum">63</span> +<p>Subsedit duro concussus fragmine muri.</p> +<p>Tum pudor adcendit mentem, nec conscia fallit</p> +<p>Virtus pressa loco; frendens luctatur, et ægro</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Scandit in adversam per saxa vetantia nisu.</p> +<p>Sed postquam propior vicino lumine fulsit,</p> +<p>Et tota se mole tulit, velut incita clausum</p> +<p>Agmina Pœnorum cingant, et cuncta paventem</p> +<p>Castra premant, lato Murrus caligat in hoste.</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Mille simul dextræ, densusque micare videtur</p> +<p>Ensis, et innumeræ nutare in casside cristæ.</p> +<p>Conclamant utrimque acies, ceu tota Saguntos</p> +<p>Igne micet: trahit instanti languentia leto</p> +<p>Membra pavens Murrus, supremaque vota capessit:</p> +<span class = "pagenum">64</span> +<span class = "linenum">505</span> +<p><ins class = "correction" title = "« conjectural">«</ins>Conditor +Alcide, cujus vestigia sacra</p> +<p>Incolimus, terræ minitantem averte procellam,</p> +<p>Si tua non segni defenso mœnia dextra.»</p> + +<p class = "indent"> +Dumque orat cæloque adtollit lumina supplex;</p> +<p>«Cerne, ait, an nostris longe Tirynthius ausis</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Justius adfuerit: ni displicet æmula virtus,</p> +<p>Haud me dissimilem, Alcide, primoribus annis</p> +<p>Agnosces, invicte, tuis: fer numen amicum;</p> +<p>Et, Trojæ quondam primis memorate ruinis,</p> +<p>Dexter ades Phrygiæ delenti stirpis alumnos.»</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Sic Pœnus, pressumque ira simul exigit ensem,</p> +<p>Qua capuli statuere moræ; teloque relato</p> +<p>Horrida labentis perfunditur arma cruore.</p> +<p><a name = "line1_518" id = "line1_518"> </a> +Ilicet ingenti casu turbata juventus</p> +<span class = "pagenum">65</span> +<p>Procurrit: nota arma viri corpusque superbo</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Victori spoliare negant: coit aucta vicissim</p> +<p>Hortando manus, et glomerata mole feruntur.</p> +<p>Hinc saxis galea, hinc clipeus sonat æreus hastis;</p> +<p>Incessunt sudibus, librataque pondera plumbi</p> +<p>Certatim jaciunt: decisæ vertice cristæ,</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Dereptumque decus nutantum in cæde jubarum:</p> +<p>Jamque agitur largus per membra fluentia sudor,</p> +<p>Et stant loricæ squamis horrentia tela;</p> +<p>Nec requies, tegimenve datur mutare sub ictu.</p> +<p>Genua labant, fessique humeri gestamina laxant.</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Tum creber, penitusque trahens suspiria, sicco</p> +<p>Fumat ab ore vapor, nisuque elisus anhelo</p> +<span class = "pagenum">66</span> +<p>Auditur gemitus, fractumque in casside murmur.</p> +<p>Mente adversa domat, gaudetque nitescere duris</p> +<p>Virtutem, et decoris pretio discrimina pensat.</p> + +<span class = "linenum">535</span> +<p class = "indent"> +Hic subitus scisso densa inter nubila cælo</p> +<p>Erupit quatiens terram fragor; et super ipsas</p> +<p>Bis Pater intonuit geminato fulmine pugnas.</p> +<p>Inde inter nubes ventorum turbine cœco</p> +<p>Ultrix injusti vibravit lancea belli,</p> +<span class = "pagenum">67</span> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Ac femine adverso librata cuspide sedit.</p> + +<p class = "indent"> +Tarpeiæ rupes, Superisque habitabile saxum;</p> +<p>Et vos, virginea lucentes semper in ara,</p> +<p>Laomedonteæ Trojana altaria flammæ;</p> +<p>Heu! quantum vobis fallacis imagine teli</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Promisere Dei? propius si pressa furenti</p> +<p>Hasta foret, clausæ starent mortalibus Alpes,</p> +<p>Nec, Trasymene, tuis nunc Allia cederet undis.</p> + +<p class = "indent"> +Sed Juno, adspectans Pyrenes vertice celsæ</p> +<p>Nava rudimenta, et primos in Marte calores,</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Ut videt impressum conjecta cuspide vulnus,</p> +<span class = "pagenum">68</span> +<p>Advolat, obscura circumdata nube, per auras,</p> +<p>Et validam duris evellit ab ossibus hastam.</p> +<p>Ille tegit clipeo fusum per membra cruorem,</p> +<p>Tardaque paulatim et dubio vestigia nisu</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Alternata trahens, aversus ab aggere cedit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line1_556" id = "line1_556"> </a> +Nox tandem optatis terras pontumque tenebris</p> +<p>Condidit, et pugnas erepta luce diremit.</p> +<p>At duræ invigilant mentes, molemque reponunt</p> +<p>Noctis opus: clausos acuunt extrema pericli,</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Et fractis rebus violentior ultima virtus.</p> +<p>Hinc puer, invalidique senes, hinc femina ferre</p> +<span class = "pagenum">69</span> +<p>Certat opem in dubiis miserando nava labori,</p> +<p>Saxaque mananti subvectat vulnere miles.</p> +<p>Jam Patribus clarisque senum sua munia curæ:</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Concurrunt, lectosque viros hortantur, et orant,</p> +<p>Defessis subeant rebus, revocentque salutem,</p> +<p>Et Latia extremis inplorent casibus arma.</p> + +<p class = "indent"> +«Ite citi, remis velisque inpellite puppim,</p> +<p>Saucia dum castris clausa est fera: tempore Martis</p> +<span class = "pagenum">70</span> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Utendum est rapto, et grassandum ad clara periclis.</p> +<p>Ite citi, deflete fidem murosque ruentes,</p> +<p>Antiquaque domo meliora arcessite fata.</p> +<p>Mandati summa est: dum stat, remeate, Saguntos.»</p> +<p><a name = "line1_574" id = "line1_574"> </a> +Ast illi celerant, qua proxima litora, gressum,</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Et fugiunt tumido per spumea cærula velo.</p> +<p>Pellebat somnos Tithoni roscida conjux,</p> +<p>Ac rutilus primis sonipes hinnitibus altos</p> +<p>Adflarat montes, roseasque movebat habenas.</p> +<p>Jam celsa e muris exstructa mole juventus</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Clausam nocturnis ostentat turribus urbem.</p> +<p>Rerum omnes pendent actus, et milite mæsto</p> +<p>Laxata obsidio, ac pugnandi substitit ardor,</p> +<p>Inque ducem versæ tanto discrimine curæ.</p> + +<p class = "indent"> +Interea Rutulis longinqua per æquora vectis</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Herculei ponto cœpere exsistere colles,</p> +<span class = "pagenum">71</span> +<p>Et nebulosa jugis adtollere saxa Monœci.</p> +<p>Thracius hos Boreas scopulos inmitia regna</p> +<p>Solus habet, semperque rigens nunc litora pulsat,</p> +<p>Nunc ipsas alis plangit stridentibus Alpes;</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Atque ubi se terris glaciali fundit ab Arcto,</p> +<p>Haud ulli contra fiducia surgere vento.</p> +<p>Vorticibus torquet rapidis mare, fractaque anhelant</p> +<p>Æquora, et injecto conduntur gurgite montes:</p> +<p>Jamque volans Rhenum Rhodanumque in nubila tollit.</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Hunc postquam Boreæ dirum evasere furorem,</p> +<span class = "pagenum">72</span> +<p>Alternos mæsti casus bellique marisque,</p> +<p>Et dubium rerum eventum sermone volutant.</p> +<p>«O patria! o Fidei domus inclyta, quo tua nunc sunt</p> +<p>Fata loco? sacræne manent in collibus arces?</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>An cinis, heu Superi! tanto de nomine restat?</p> +<p>Ferte leves auras, flatusque ciete secundos,</p> +<p>Si nondum insultat templorum Pœnicus ignis</p> +<p>Culminibus, Latiæque valent subcurrere classes.»</p> +<p>Talibus inlacrimant noctemque diemque querelis,</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Donec Laurentes puppis defertur ad oras,</p> +<p>Qua pater, adceptis Anienis ditior undis,</p> +<p>In pontum flavo descendit gurgite Thybris.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line1_608" id = "line1_608"> </a> +Hinc consanguineæ subeunt jam mœnia Romæ.</p> +<p>Concilium vocat augustum, castaque beatos</p> +<span class = "pagenum">73</span> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Paupertate Patres, ac nomina parta triumphis</p> +<p>Consul, et æquantem Superos virtute Senatum.</p> +<p>Facta animosa viros, et recti sacra cupido</p> +<p>Adtollunt, hirtæque togæ, neglectaque mensa,</p> +<p>Dexteraque a curvis capulo non segnis aratris;</p> +<span class = "pagenum">74</span> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Exiguo faciles, et opum non indiga corda,</p> +<p>Ad parvos curru remeabant sæpe penates.</p> + +<p class = "indent"> +In foribus sacris, primoque in limine templi</p> +<p>Captivi currus, belli decus, armaque rapta</p> +<span class = "pagenum">75</span> +<p>Pugnantum ducibus, sævæque in Marte secures,</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Perfossi clipei, et servantia tela cruorem,</p> +<p>Claustraque portarum pendent: hic Punica bella,</p> +<p>Ægates cernas, fusaque per æquora classe</p> +<p>Exactam ponto Libyen testantia rostra:</p> +<p>Hic galeæ Senonum, pensatique inprobus auri</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Arbiter ensis inest, Gallisque ex arce fugatis</p> +<p>Arma revertentis pompa gestata Camilli:</p> +<p>Hic spolia Æacidæ, hic Epirotica signa,</p> +<p>Et Ligurum horrentes coni, parmæque relatæ</p> +<span class = "pagenum">76</span> +<p>Hispana de gente rudes, Alpinaque gæsa.</p> + +<span class = "linenum">630</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line1_630" id = "line1_630"> </a> +Sed postquam clades patefecit et horrida bella</p> +<p>Orantum squalor, præsens adstare Sagunti</p> +<p>Ante oculos visa est extrema precantis imago.</p> +<span class = "pagenum">77</span> +<p>Tum senior mæsto Sicoris sic incipit ore:</p> +<p>«Sacrata gens clara fide, quam rite fatentur</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Marte satam populi ferro parere subacti,</p> +<p>Ne crede emensos levia ob discrimina pontum.</p> +<p>Vidimus obsessam patriam, murosque trementes:</p> +<p>Et, quem insana freta, aut cœtus genuere ferarum,</p> +<p>Vidimus Hannibalem: procul his a mœnibus, oro,</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Arcete, o Superi, nostroque in Marte tenete</p> +<p>Fatiferæ juvenem dextræ: qua mole sonantes</p> +<p>Exigit ille trabes? et quantus crescit in armis?</p> +<p>Trans juga Pyrenes, medium indignatus Hiberum,</p> +<p>Excivit Calpen, et mersos Syrtis arenis</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>Molitur populos, majoraque mœnia quærit.</p> +<span class = "pagenum">78</span> +<p>Spumeus hic, medio qui surgit ab æquore, fluctus,</p> +<p>Si prohibere piget, vestras effringet in urbes.</p> +<p>An tanti pretium motus, ruptique per enses</p> +<p>Fœderis, hoc juveni, jurata in bella ruenti,</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p>Creditis, ut statuat superatæ jura Sagunto?</p> +<p>Ocius ite, viri, et nascentem exstinguite flammam,</p> +<p>Ne seræ redeant post aucta pericula curæ.</p> +<p>Quamquam o! si nullus terror, non obruta jam nunc</p> +<p>Semina fumarent belli: vestræne Sagunto</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Spernendum consanguineam protendere dextram?</p> +<p>Omnis Hiber, omnis rapidis fera Gallia turmis,</p> +<p>Omnis ab æstifero sitiens Libys inminet axe.</p> +<p>Per vos culta diu Rutulæ primordia gentis,</p> +<span class = "pagenum">79</span> +<p>Laurentemque Larem, et genetricis pignora Trojæ,</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p>Conservate pios, qui permutare coacti</p> +<p>Acrisioneis Tirynthia culmina muris.</p> +<p>Vos etiam Zanclen Siculi contra arma tyranni</p> +<span class = "pagenum">80</span> +<p>Juvisse egregium; vos et Campana tueri</p> +<p>Mœnia, depulso Samnitum robore, dignum</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p>Sigeis duxistis avis. Vetus incola Dauni,</p> +<p>Testor vos, fontes et stagna arcana Numici,</p> +<p>Quum felix nimium dimitteret Ardea pubem,</p> +<p>Sacra domumque ferens, et avi penetralia Turni,</p> +<p>Ultra Pyrenen Laurentia nomina duxi.</p> +<span class = "pagenum">81</span> +<span class = "linenum">670</span> +<p>Cur, ut decisa atque avulsa a corpore membra,</p> +<p>Despiciar, vesterque luat cur fœdera sanguis?»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line1_672" id = "line1_672"> </a> +Tandem, ut finitæ voces, miserabile visu!</p> +<p>Submissi palmas, lacerato tegmine vestis,</p> +<p>Adfigunt proni squalentia corpora terræ.</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p>Inde agitant consulta Patres, curasque fatigant.</p> +<span class = "pagenum">82</span> +<p>Lentulus, ut cernens adcensæ tecta Sagunti,</p> +<p>Poscendum pœnæ juvenem, celerique negantis</p> +<p>Exuri bello Carthaginis arva jubebat.</p> +<p>At Fabius, cauta speculator mente futuri,</p> +<span class = "linenum">680</span> +<p>Nec lætus dubiis, parcusque lacessere Martem,</p> +<p>Et melior clauso bellum producere ferro,</p> +<p>Prima super tantis rebus pensanda: ducisne</p> +<p>Ceperit arma foror, Patres an signa moveri</p> +<p>Censuerint; mittique viros, qui exacta reportent.</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p>Providus hæc, ritu vatis, fundebat ab alto</p> +<p>Pectore præmeditans Fabius surgentia bella.</p> +<p>Ut sæpe, e celsa grandævus puppe magister,</p> +<span class = "pagenum">83</span> +<p>Prospiciens signis venturum in carbasa Corum,</p> +<p>Summo jamdudum substringit lintea malo.</p> +<span class = "linenum">690</span> +<p>Sed lacrimæ, atque ira mixtus dolor inpulit omnes</p> +<p>Præcipitare latens fatum: lectique Senatu,</p> +<p>Qui ductorem adeant: si perstet surdus in armis</p> +<p>Pactorum, vertant inde ad Carthaginis arces;</p> +<p>Nec Divum oblitis indicere bella morentur.</p> + +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">84</span> + +<h2><a name = "liber2" id = "liber2"> +LIBER SECUNDUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib2_arg" id = "lib2_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Q. Fabius Maximus</span> et L. Valerius +Flaccus, legati Romanorum, in Sagunti portum invehuntur, et inde ab +Hannibale repulsi Carthaginem petunt; <a href = "#line1_1">1-24.</a></p> +<p>Hac occasione usus, dux Pœnorum milites ad periculum sibi inminens +propulsandum, urbem totis viribus obpugnandam, et bellum ipsis deinde +Romanis inferendum exstimulat; <a href = "#line2_25">25-55.</a></p> +<p>Asbyte, Iarbæ, Gætulorum regis, filia, virgo fortissima venatuique +adsueta, cum grege mulierum Pœnis auxilio venit; <a href = +"#line2_56">56-88.</a></p> +<p>Hujus impetum fortiter reprimit Mopsus, Cretensis, sagittandi +peritissimus, qui, magna prius edita hostium strage, in ipsam virginem +inruit, et Harpen, ejus comitem, occidit; sed propter necem Dorylæ et +Icari, filiorum suorum, animum despondet, dolorisque inpatientia e muro +se præcipitat; <a href = "#line2_89">89-147.</a></p> +<p>Tum Theron, Herculis sacerdos, pugnæ succedens, clava sua magnam +hostium multitudinem prosternit, ipsamque Asbyten, curru excussam, +interficit, et caput, hastæ adfixum, ostentat; <a href = +"#line2_148">148-205.</a></p> +<p>Cujus rei dolore et ira percitus Hannibal, virginis cædem vindicare +parat, et Saguntini, ejus adspectu consternati, fugam capessunt; Theron +autem, dum suos revocare et mœnibus hostem prohibere conatur, gladio per +pectus adacto perit, ejusque corpus ter circa rogum Asbytes raptatur; +<a href = "#line2_206">206-269.</a></p> +<p>Interim Senatus Carthaginiensium, adventu legatorum Rom. perculsus, +frequens in curiam venit, et de responso iis reddendo consilia capit. +Ibi Hannon et Gestar mutuis se verborum contumeliis lacerant. Ille, +inveterato Hannibalis odio incensus, auctor est, ut superbia +temeritasque juvenis merito castigetur; nec Romani, qui tantum virtute +valeant, novo injustoque bello lacessantur; <a href = +"#line2_270">270-326.</a></p> +<p>Hic vero, factioni Barcinæ, quæ apud milites plebemque plurimum +gratia valebat, addictus, Hannonis oratioriem refellit, et ad bellum +Romanis, duce Hannibale, fortissimo reique militaris peritissimo juvene, +inferendum, Patribus animum incendit; <a href = +"#line2_327">327-375.</a></p> +<p>Quibus orationibus habitis, Hannon res Saguntinis reddendas et +Hannibalem Romanis dedendum censet: quæ sententia omnium fere, qui +adsunt, indignationem movet. Fabius itaque, sinu effuso, bellum Pœnis +indicit, et cum reliquis legatis Romam redit; <a href = +"#line2_376">376-390.</a></p> +<p>Hæc dum Carthagine geruntur, Hannibal, aliquot populis, qui +defecerant, repente obpressis, omnibus copiis Saguntum obpugnare +perseverat, et lætus adcipit clipeum, aliaque arma, ab Hispanis sibi +dono missa, in quibus præter alia origines et fata Carthaginis, +singulari opera et artificio expressa, miratur; <a href = +"#line2_391">391-456.</a></p> +<p>Saguntini jam unicam spem, in adventu classis Romanorum, qui tam +procul erant, positam abjiciunt; et longa obsidione inopia omnium ita +crescit, ut corticibus et frondibus arborum coriisque aqua mollitis +famem tolerare cogantur; <a href = "#line2_457">457-474.</a></p> +<p>Hanc urbis fortunam commiseratur Hercules, ejus conditor, et clam +Junone, noverca sua, Fidei auxilium inplorat, quæ, ejus precibus mota, +fractum Saguntinorum animum adeo erigit, ut vel ultima experiri non +recusent; <a href = "#line2_475">475-525.</a></p> +<p>Sed conatus Fidei non fugit Junonem, quæ præter opinionem prope urbem +est, et extemplo Tisiphonen ab inferis evocat; <a href = +"#line2_526">526-542.</a></p> +<p>Hæc Furia formam adspectu terribilem exuit, et in Tiburinæ, morte +Murri viduatæ, speciem conversa, Saguntinos hortatur, ut, quum nihil jam +spei reliquum sit, morte voluntaria æternum servitium effugiant; <a href += "#line2_543">543-579.</a></p> +<p>Tum petit tumulum, ex quo serpens prorepit, et ad mare contendit; +<a href = "#line2_580">580-591.</a></p> +<p>Hoc prodigio perterriti Saguntini, Genios jam urbe excedere sibi +persuadent, et Tisiphones ope ex desperatione in rabiem vertuntur; qua +instincti, arma, vestes, aurum, et quidquid publicarum, vel privatarum +rerum superest, in rogum ingentem, ad id raptim exstructum, conjiciunt; +et deinde parentes seque invicem jugulant: quo facto, Hannibal urbem +capit; et Furia ad inferos revertitur; <a href = +"#line2_592">592-707.</a></p> + +</div> + +<span class = "pagenum">86</span> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> + +<p><a name = "line2_1" id = "line2_1"> +<span class = "smallcaps">Cæruleis</span> provecta vadis jam Dardana +puppis</a></p> +<p>Tristia magnanimi portabat jussa Senatus,</p> +<p>Primoresque Patrum. Fabius, Tirynthia proles,</p> +<p>Ter centum memorabat avos, quos turbine Martis</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Abstulit una dies, quum Fors non æqua labori</p> +<p>Patricio Cremeræ maculavit sanguine ripas.</p> +<p>Huic comes æquato sociavit munere curas</p> +<p>Poplicola, ingentis Volesi Spartana propago.</p> +<span class = "pagenum">87</span> +<p>Is, cultam referens insigni nomine plebem,</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Ausonios atavo ducebat consule fastus.</p> +<span class = "pagenum">88</span> +<p>Hos ut depositis portum contingere velis</p> +<p>Adlatum Hannibali, consultaque ferre Senatus,</p> +<p>Jam medio seram bello poscentia pacem,</p> +<p>Ductorisque simul conceptas fœdere pœnas;</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p>Ocius armatas passim per litora turmas</p> +<p>Ostentare jubet minitantia signa, recensque</p> +<p>Perfusos clipeos, et tela rubentia cæde.</p> +<p>«Haud dictis nunc esse locum; strepere omnia, clamat,</p> +<p>Tyrrhenæ clangore tubæ, gemituque cadentum.</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Dum detur, relegant pontum, neu se addere clausis</p> +<p>Festinent: notum, quid cæde calentibus armis,</p> +<p>Quantum iræ liceat, motusve quid audeat ensis.»</p> +<p>Sic ducis adfatu per inhospita litora pulsi,</p> +<p>Converso Tyrios petierunt remige Patres.</p> + +<span class = "linenum">25</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line2_25" id = "line2_25"> +Hic alto Pœnus fundentem vela carinam</a></p> +<p>Incessens dextra; «Nostrum, pro Jupiter! inquit,</p> +<span class = "pagenum">89</span> +<p>Nostrum ferre caput parat illa per æquora puppis.</p> +<p>Heu! cæcæ mentes, tumefactaque corda secundis!</p> +<p>Armatum Hannibalem pœnæ petit inpia tellus.</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Ne deposce, adero: dabitur tibi copia nostri</p> +<p>Ante exspectatum; portisque focisque timebis,</p> +<p>Quæ nunc externos defendis, Roma, Penates.</p> +<p>Tarpeios iterum scopulos præruptaque saxa</p> +<p>Scandatis licet, et celsam migretis in arcem,</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Nullo jam capti vitam pensabitis auro.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_36" id = "line2_36"> +Incensi dictis animi, et furor additus armis;</a></p> +<p>Conditur extemplo telorum nubibus æther,</p> +<p>Et densa resonant saxorum grandine turres.</p> +<p>Ardor agit, provecta queat dum cernere muros,</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Inque oculis profugæ Martem exercere carinæ.</p> +<span class = "pagenum">90</span> +<p>Ipse autem incensas promissa piacula turmas</p> +<p>Flagitat, insignis nudato vulnere, ductor,</p> +<p>Ac repetens questus furibundo personat ore:</p> +<p>«Poscimur, o socii! Fabiusque e puppe catenas</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p>Ostentat, dominique vocat nos ira Senatus.</p> +<p>Si tædet cœpti, culpandave movimus arma,</p> +<p>Ausoniam ponto propere revocate carinam;</p> +<p>Nil moror: evincta lacerandum tradite dextra.</p> +<p>Nam cur, Eoi deductus origine Beli,</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Tot Libyæ populis, tot circumfusus Hiberis,</p> +<p>Servitium perferre negem? Rhœteius imo</p> +<span class = "pagenum">91</span> +<p>Inperet æternum, et populis seclisque propaget</p> +<p>Regna ferox: nos jussa virum nutusque tremamus.»</p> +<p>Effundunt gemitus, atque omina tristia vertunt</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>In stirpem Æneadum, ac stimulant clamoribus iras.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_56" id = "line2_56"> +Discinctos inter Libyas populosque bilingues,</a></p> +<p>Marmaricis audax in bella Œnotria signis</p> +<p>Venerat Asbyte, proles Garamantis Iarbæ.</p> +<span class = "pagenum">92</span> +<p>Hammone hic genitus, Phorcynidos antra Medusæ,</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Cinyphiumque Macen, et iniquo e sole calentes</p> +<p>Battiadas late imperio sceptrisque regebat;</p> +<p>Cui patrius Nasamon, æternumque arida Barce,</p> +<span class = "pagenum">93</span> +<p>Cui nemora Autololum, atque infidæ litora Syrtis</p> +<p>Parebant, nullaque levis Gætulus habena.</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Atque is fundarat thalamos Tritonide nympha,</p> +<p>Unde genus, proavumque Jovem regina ferebat,</p> +<p>Et sua fatidico repetebat nomina luco.</p> +<p>Hæc ignara viri, vacuoque adsueta cubili,</p> +<p>Venatu et silvis primos defenderat annos:</p> +<span class = "pagenum">94</span> +<span class = "linenum">70</span> +<p>Non calathis mollita manus, operatave fuso,</p> +<p>Dictynnam, et saltus, et anhelum inpellere planta</p> +<p>Cornipedem, ac stravisse feras inmitis amabat.</p> +<p>Quales Threiciæ Rhodopen Pangæaque lustrant</p> +<p>Saxosis nemora alta jugis, cursuque fatigant</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Hebrum innupta manus: spreti Ciconesque, Getæque,</p> +<span class = "pagenum">95</span> +<p>Et Rhesi domus, et lunatis Bistones armis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_77" id = "line2_77"> +Ergo habitu insignis patrio, religata fluentem</a></p> +<p>Hesperidum dono crinem, dextrumque feroci</p> +<p>Nuda latus Marti, ac fulgentem tegmine lævam</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Thermodontiaca munita in prælia pelta,</p> +<span class = "pagenum">96</span> +<p>Fumantem rapidis quatiebat cursibus axem.</p> +<p>Pars comitum bijugo curru, pars cætera dorso</p> +<p>Fertur equi; nec non Veneris jam fœdera passæ</p> +<p>Reginam cingunt: sed virgine densior ala est.</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Ipsa autem gregibus per longa mapalia lectos</p> +<p>Ante aciem ostentabat equos, tumuloque propinquo,</p> +<p>Dum sequitur gyris campum, vibrata per auras</p> +<p>Spicula contorquens summa ponebat in arce.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_89" id = "line2_89"> +Hanc, hasta toties intrantem mœnia, Mopsus</a></p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Non tulit, et celsis senior Gortynia muris</p> +<p>Tela sonante fugat nervo, liquidasque per auras</p> +<span class = "pagenum">97</span> +<p>Dirigit aligero letalia vulnera ferro.</p> +<p>Cres erat, ærisonis Curetum advectus ab antris,</p> +<p>Dictæos agitare puer levioribus annis</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Pennata saltus adsuetus arundine Mopsus.</p> +<p>Ille vagam cælo demisit sæpe volucrem,</p> +<span class = "pagenum">98</span> +<p>Ille procul campo linquentem retia cervum</p> +<p>Vulnere sistebat; rueretque inopina sub ictu</p> +<p>Ante fera incauto, quam sibila poneret arcus.</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Nec se tum pharetra jactavit justius ulla,</p> +<p>Eois quamquam certet Gortyna sagittis.</p> +<p>Verum ut opum levior venatu extendere vitam</p> +<p>Abnuit, atque artæ res exegere per æquor,</p> +<p>Conjuge cum Meroe natisque inglorius hospes</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Intrarat miseram fato ducente Saguntum.</p> +<p>Coryti fratrum ex humeris calamique paterni</p> +<p>Pendebant, volucerque chalybs, Minoia tela.</p> +<p>Hic medius juvenum Massylæ gentis in agmen</p> +<p>Crebra Cydoneo fundebat spicula cornu.</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Jam Garamum, audacemque Thyrum, pariterque ruentes</p> +<span class = "pagenum">99</span> +<p>Gisgonem, levemque Bagam, indignumque sagittæ,</p> +<p>Inpubem malas, tam certæ obcurrere Lyxum</p> +<p>Fuderat, et plena tractabat bella pharetra.</p> +<p>Tum, vultum intendens telumque in virginis ora,</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Desertum non grata Jovem per vota vocabat.</p> +<p>Namque ut fatiferos converti prospicit arcus,</p> +<p>Obposito procul insidiis Nasamonias Harpe</p> +<span class = "pagenum">100</span> +<p>Corpore præripuit letum, calamumque volantem,</p> +<p>Dum clamat, patulo excipiens tramisit hiatu,</p> +<span class = "linenum">120</span> +<p>Et primæ ferrum a tergo videre sorores.</p> +<p>At comitis frendens casu labentia virgo</p> +<p>Membra levat, parvaque oculos jam luce natantes</p> +<p>Inrorat lacrimis, totisque adnisa doloris</p> +<p>Viribus intorquet letalem in mœnia cornum.</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>Illa volans humerum rapido transverberat ictu</p> +<p>Conantis Dorylæ, junctis jam cornibus arcus,</p> +<p>Et ducti spatium nervi complente sagitta,</p> +<p>Excutere in ventos resoluto pollice ferrum.</p> +<p>Tum subitum in vulnus præceps devolvitur altis</p> +<span class = "pagenum">101</span> +<span class = "linenum">130</span> +<p>Aggeribus muri, juxtaque cadentia membra</p> +<p>Effusi versa calami fluxere pharetra.</p> +<p>Exclamat paribus frater vicinus in armis</p> +<p>Icarus, ulciscique parat lacrimabile fatum:</p> +<p>Atque illum, raptim promentem in prælia telum,</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Hannibal excussi prævertit turbine saxi.</p> +<p>Labuntur gelido torpentia frigore membra,</p> +<p>Deficiensque manus pharetræ sua tela remisit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_138" id = "line2_138"> +At pater in gemino natorum funere Mopsus</a></p> +<p>Conreptos arcus ter moesta movit ab ira:</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>Ter cecidit dextra, et notas dolor abstulit artes.</p> +<p>Pœnitet heu! sero, dulces liquisse penates,</p> +<span class = "pagenum">102</span> +<p>Adreptoque avide, quo concidis, Icare, saxo,</p> +<p>Postquam ævum senior percussaque pectora frustra</p> +<p>Sentit, et, ut tantos compescat morte dolores,</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Nil opis in dextra, vastæ se culmine turris</p> +<p>Præcipitem jacit, et delapsus pondere prono</p> +<p>Membra super nati moribundos explicat artus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_148" id = "line2_148"> +Dum cadit externo Gortynius advena bello,</a></p> +<p>Jam nova molitus stimulato milite Theron,</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Alcidæ templi custos aræque sacerdos,</p> +<p>Non exspectatum Tyriis effuderat agmen,</p> +<p>Et fera miscebat reserata prælia porta.</p> +<p>Atque illi non hasta manu, non vertice cassis,</p> +<p>Sed fisus latis humeris et mole juventæ</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Agmina vastabat clava, nihil indigus ensis.</p> +<span class = "pagenum">103</span> +<p>Exuviæ capiti inpositæ tegimenque leonis</p> +<p>Terribilem adtollunt excelso vertice rictum.</p> +<p>Centum angues idem Lernæaque monstra gerebat</p> +<p>In clipeo, et sectis geminam serpentibus Hydram.</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Ille Jubam, Thapsumque patrem, clarumque Micipsam</p> +<p>Nomine avi, Maurumque Sacen, a mœnibus actos</p> +<p>Palantesque fuga præceps ad litora cursu</p> +<p>Egerat, atque una spumabant æquora dextra.</p> +<p>Nec contentus Idi leto, letoque Cothonis,</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p>Marmaridæ nec cæde Rothi, nec cæde Jugurthæ,</p> +<p>Asbytes currum et radiantis tegmina lænæ</p> +<span class = "pagenum">104</span> +<p>Poscebat votis, gemmataque lumina peltæ,</p> +<p>Atque in belligera versabat virgine mentem.</p> +<p>Quem ruere ut telo vidit regina cruento,</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Obliquos detorquet equos, lævumque per orbem</p> +<p>Fallaci gyro campum secat, ac, velut ales,</p> +<p>Adverso rapitur sinuata per æquora curru.</p> +<p>Dumque ea se ex oculis aufert, atque ocior Euro,</p> +<p>Incita pulveream campo trahit ungula nubem,</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Adversum late stridens rota prolerit agmen,</p> +<p>Ingerit et crebras virgo trepidantibus hastas.</p> +<p>Hic cecidere Lycus, Thamyrisque, et nobile nomen</p> +<p>Eurydamas, clari deductum stirpe parentis,</p> +<span class = "pagenum">105</span> +<p>Qui thalamos ausus quondam sperare superbos,</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Heu demens! Ithacique torum, sed enim arte pudica</p> +<p>Fallacis toties revoluto stamine telæ</p> +<p>Deceptus, mersum pelago jactarat Ulixem:</p> +<p>Ast Ithacus vero ficta pro morte loquacem</p> +<p>Adfecit leto, tædæque ad funera versæ.</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Gens extrema viri campis deletur Iberis</p> +<p>Eurydamas Nomados dextra; superinstrepit ater,</p> +<p>Et servat cursum perfractis ossibus axis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_188" id = "line2_188"> +Jamque aderat remeans virgo, inter prælia postquam</a></p> +<p>Distringi Therona videt, sævamque bipennem</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Perlibrans mediæ fronti, spolium inde superbum</p> +<p>Herculeasque tibi exuvias, Dictynna, vovebat.</p> + +<p>Nec segnis Theron tantæ spe laudis in ipsos</p> +<p>Adversus consurgit equos, villosaque fulvi</p> +<p>Ingerit objectans trepidantibus ora leonis.</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Adtoniti terrore novo rictuque minaci</p> +<p>Quadrupedes jactant resupino pondere currum.</p> +<p>Tum saltu Asbyten conantem linquere pugnas</p> +<p>Occupat, incussa gemina inter tempora clava,</p> +<p>Ferventesque rotas turbataque frena pavore</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Disjecto spargit conlisa per ossa cerebro,</p> +<p>Ac rapta properans cædem ostentare bipenni,</p> +<p>Amputat e curru revolutæ virginis ora.</p> +<p>Necdum iræ positæ: celsa nam figitur hasta</p> +<p>Spectandum caput; id gestent ante agmina Pœnum</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Inperat, et propere currus ad mœnia vertant,</p> +<p> +<a name = "line2_206" id = "line2_206"> +Hæc cæcus fati, divumque abeunte favore,</a></p> +<p>Vicino Theron edebat prælia leto.</p> +<p>Namque aderat toto ore ferens iramque minasque</p> +<p>Hannibal, et cæsam Asbyten, fixique tropæum</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Infandum capitis furiata mente dolebat.</p> +<p>Ac simul ærati radiavit luminis umbo,</p> +<p>Et concussa procul membris velocibus arma</p> +<p>Letiferum intonuere, fugam perculsa repente</p> +<span class = "pagenum">107</span> +<p>Ad muros trepido convertunt agmina cursu:</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Sicut agit levibus per sera crepuscula pennis</p> +<p>E pastu volucres ad nota cubilia Vesper;</p> +<p>Aut, ubi Cecropius formidine nubis aquosæ</p> +<p>Sparsa super flores examina tollit Hymettos,</p> +<p>Ad dulces ceras, et odori corticis antra</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Mellis apes gravidæ properant, densoque volatu</p> +<p>Raucum connexæ glomerant ad limina murmur.</p> +<p>Præcipitat metus adtonitos, cæcique feruntur.</p> +<p>Heu blandum cæli lumen! tantone cavetur</p> +<p>Mors reditura metu, nascentique addita fata?</p> +<span class = "pagenum">108</span> +<span class = "linenum">225</span> +<p>Consilium damnant, portaque atque aggere tuto</p> +<p>Erupisse gemunt: retinet vix agmina Theron,</p> +<p>Interdumque manu, interdum clamore minisque,</p> +<p>«State, viri: meus ille hostis: mihi gloria magnæ,</p> +<p>State, venit pugnæ! muro tectisque Sagunti</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Hac abigam Pœnos dextra: spectacula tantum</p> +<p>Ferte, viri: vel, si cunctos metas acer in urbem,</p> +<p>Heu deforme! rapit, soli mihi claudite portas.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_233" id = "line2_233"> +At Pœnus rapido præceps ad mœnia cursu,</a></p> +<p>Dum pavitant trepidi rerum fessique salutis,</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Tendebat: stat primam urbem murosque patentes</p> +<p>Postposita cæde et dilata invadere pugna.</p> +<p>Id postquam Herculeæ custos videt inpiger aræ,</p> +<p>Emicat, et velox formidine prævenit hostem.</p> +<p>Gliscit Elissæo violentior ira tyranno.</p> +<span class = "pagenum">109</span> +<span class = "linenum">240</span> +<p>«Tu solve interea nobis, bone janitor urbis,</p> +<p>Supplicium, ut pandas, inquit, tua mœnia leto.»</p> +<p>Nec plura effari sinit ira, rotatque coruscum</p> +<p>Mucronem: sed contortum prior impete vasto</p> +<p>Daunius huic robur juvenis jacit; arma fragore</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Icta gravi raucum gemuere, alteque resultant</p> +<p>Ære inlisa cavo nodosæ pondera clavæ.</p> +<p>At viduus teli, et frustrato proditus ictu,</p> +<p>Pernici velox cursu rapit incita membra,</p> +<p>Et celeri fugiens perlustrat mœnia planta.</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Instat atrox terga increpitans fugientia victor.</p> +<p>Conclamant matres, celsoque e culmine muri</p> +<p>Lamentis vox mixta sonat: nunc nomine noto</p> +<span class = "pagenum">110</span> +<p>Adpellant, seras fesso nunc pandere portas</p> +<p>Posse volunt: quatit hortantum præcordia terror,</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Ne simul adcipiant ingentem mœnibus hostem.</p> +<p>Incutit umbonem fesso, adsultatque ruenti</p> +<p>Pœnus, et ostentans spectantem e mœnibus urbem,</p> +<p>«I, miseram Asbyten leto solare propinquo.»</p> +<p>Hæc dicens, jugulo optantis dimittere vitam</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Infestum condit mucronem, ac regia lætus</p> +<p>Quadrupedes spolia abreptos a mœnibus ipsis,</p> +<p>Quîs aditum portæ trepidantum sepserat agmen,</p> +<p>Victor agit, curruque volat per ovantia castra.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_264" id = "line2_264"> +At Nomadum furibunda cohors miserabile humandi</a></p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Deproperat munus, tumulique adjungit honorem,</p> +<p>Et rapto cineres ter circum corpore lustrat.</p> +<p>Hinc letale viri robur tegimenque tremendum</p> +<p>In flammas jaciunt, ambustoque ore, genisque,</p> +<p>Deforme alitibus liquere cadaver Iberis.</p> + +<span class = "linenum">270</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line2_270" id = "line2_270"> +Pœnorum interea quîs rerum summa potestas,</a></p> +<p>Consultant bello super, et quæ dicta ferantur</p> +<p>Ausoniæ a populis, oratorumque minaci</p> +<p>Adventu trepidant: movet hinc fœdusque, fidesque,</p> +<p>Et testes Superi, jurataque pacta parentum;</p> +<span class = "pagenum">111</span> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Hinc popularis amor cœptantis magna juventæ;</p> +<p>Et sperare juvat belli meliora: sed olim</p> +<p>Ductorem infestans odiis gentilibus Hannon,</p> +<p>Sic adeo increpitat studia incautumque favorem:</p> +<p>«Cuncta quidem, Patres, (neque enim cohibere minantum</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Iræ se valuere) premunt formidine vocem.</p> +<p>Haud tamen abstiterim, mortem licet arma propinquent.</p> +<p>Testabor Superos, et cælo nota relinquam,</p> +<p>Quæ postrema salus rerum patriæque reposcit.</p> +<p>Nec nunc obsessa demum et fumante Sagunto</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Hæc serus vates Hannon canit: anxia rupi</p> +<p>Pectora; ne castris innutriretur et armis</p> +<p>Exitiale caput, monui, et, dum vita, monebo,</p> +<p>Ingenitum noscens virus, flatusque paternos;</p> +<span class = "pagenum">112</span> +<p>Ut, qui stelligero speculatur sidera cælo,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Venturam pelagi rabiem, Caurique futura</p> +<p>Prædicit miseris haud vanus flamina nautis.</p> +<p>Consedit solio, rerumque invasit habenas.</p> +<p>Ergo armis fœdus, fasque omne abrumpitur armis:</p> +<p>Oppida quassantur, longeque in mœnia nostra</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Æneadum adrectæ mentes, disjectaque pax est.</p> +<p>Exagitant Manes juvenem furiæque paternæ,</p> +<p>Ac funesta sacra, et conversi fœdere rupto</p> +<p>In caput infidum Superi, Massylaque vates.</p> +<p>An nunc ille, novi cæcus caligine regni,</p> +<span class = "pagenum">113</span> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Externas arces quatit? haud Tirynthia tecta,</p> +<p>(Sic propria luat hoc pœna, nec misceat urbis</p> +<p>Fata suis) nunc hoc, inquam, hoc in tempore muros</p> +<p>Obpugnat, Carthago, tuos, teque obsidet armis.</p> +<p>Lavimus Hennæas animoso sanguine valles,</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Et vix conducto produximus arma Lacone.</p> +<p>Nos ratibus laceris Scyllæa replevimus antra,</p> +<span class = "pagenum">114</span> +<p>Classibus et refluo spectavimus æquore raptis</p> +<p>Contorta e fundo revomentem transtra Charybdin.</p> +<p>Respice, pro demens! pro pectus inane Deorum!</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Ægates, Libyæque procul fluitantia membra.</p> +<p>Quo ruis? et patriæ exitio tibi nomina quæris?</p> +<p>Scilicet immensæ, visis juvenalibus armis,</p> +<span class = "pagenum">115</span> +<p>Subsident Alpes! subsidet mole nivali</p> +<p>Alpibus æquatum adtollens caput Apenninus!</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Sed campos fac, vane, dari; num gentibus istis</p> +<p>Mortales animi? aut ferro flammave fatiscunt?</p> +<p>Haud tibi Neritia cernes cum prole laborem.</p> +<p>Pubescit castris miles, galeaque teruntur</p> +<p>Nondum signatæ flava lanugine malæ.</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Nec requies ævi nota, exsanguesque merendo</p> +<p>Stant prima inter signa senes, letumque lacessunt.</p> +<p>Ipse ego Romanas perfosso corpore turmas</p> +<p>Tela intorquentes conrepta e vulnere vidi;</p> +<p>Vidi animos mortesque virum, decorisque furorem.</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Si bello absistis, nec te victoribus obfers,</p> +<p>Quantum, heu Carthago! donat tibi sanguinis Hannon?»</p> +<span class = "pagenum">116</span> +<p> +<a name = "line2_327" id = "line2_327"> +Gestar ad hæc: namque inpatiens asperque coquebat</a></p> +<p>Jamdudum inmites iras, mediamque loquentis</p> +<p>Bis conatus erat turbando abrumpere vocem:</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>«Concilione, inquit, Libyæ, Tyrioque Senatu,</p> +<p>Pro Superi! Ausonius miles sedet? armaque tantum</p> +<p>Haud dum sumta viro? nam cetera non latet hostis.</p> +<p>Nunc geminas Alpes, Apenninumque minatur,</p> +<p>Nunc freta Sicaniæ, et Scyllæi litoris undas;</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Nec procul est, quin jam Manes umbrasque pavescat</p> +<p>Dardanias: tanta adcumulat præconia leto</p> +<span class = "pagenum">117</span> +<p>Vulneribusque virum, ac tollit sub sidera gentem.</p> +<p>Mortalem, mihi crede, licet formidine turpi</p> +<p>Frigida corda tremant, mortalem sumimus hostem.</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Vidi ego, quum, geminas artis post terga catenis</p> +<p>Evinctus palmas, vulgo traheretur ovante,</p> +<p>Carceris in tenebras, spes et fiducia gentis</p> +<p>Regulus Hectoreæ: vidi, quum robore pendens,</p> +<p>Hesperiam cruce sublimis spectaret ab alta.</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Nec vero terrent puerilia protenus ora</p> +<p>Sub galea et pressæ properata casside malæ.</p> +<p>Indole non adeo segni sumus! adspice; turmæ</p> +<p>Quot Libycæ certant annos anteire labore,</p> +<p>Et nudis bellantur equis! ipse, adspice, ductor,</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Quum primam tenero vocem proferret ab ore,</p> +<p>Jam bella et lituos, ac flammis urere gentem</p> +<p>Jurabat Phrygiam, atque animo patria arma movebat.</p> +<span class = "pagenum">118</span> +<p>Proinde polo crescant Alpes, astrisque coruscos</p> +<p>Apenninus agat scopulos; per saxa nivesque,</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p>(Dicam etenim, ut stimulent atram vel inania mentem)</p> +<p>Per cælum est qui pandat iter: pudet Hercule tritas</p> +<p>Desperare vias, laudemque timere secundam.</p> +<p>Sed Libyæ clades, et primi incendia belli</p> +<p>Adgerat, atque iterum pro libertate labores</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Hannon ferre vetat: ponat formidinis æstus,</p> +<p>Parietibusque domus inbellis femina servet</p> +<p>Singultantem animam: nos, nos contra ibimus hostem,</p> +<span class = "pagenum">119</span> +<p>Quîs procul a Tyria dominos depellere Byrsa,</p> +<p>Vel Jove non æquo, fixum est: sin fata repugnant,</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Et jam damnata cessit Carthagine Mavors,</p> +<p>Obcumbam potius; nec te, patria inclita, dedam</p> +<p>Æternum famulam; liberque Acheronta videbo.</p> +<p>Nam quæ, pro Superi! Fabius jubet? ocius arma</p> +<p>Exuite, et capta descendite ab arce Sagunti;</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Tum delecta manus scutorum incendat acervos,</p> +<p>Uranturque rates, ac toto absistite ponto.</p> +<p>Dî procul, o! merita est numquam si talia plecti</p> +<span class = "pagenum">120</span> +<p>Carthago, prohibete nefas; nostrique solutas</p> +<p>Ductoris servate manus!» Ut deinde resedit,</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Factaque censendi, Patrum de more, potestas;</p> +<p> +<a name = "line2_376" id = "line2_376"> +Hic Hannon reddi propere certamine rapta</a></p> +<p>Instat, et auctorem violati fœderis addit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_378" id = "line2_378"> +Tum vero adtoniti, ceu templo inrumperet hostis,</a></p> +<p>Exsiluere Patres, Latioque id verteret omen</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Oravere Deum. At postquam discordia sentit</p> +<p>Pectora, et infidas ad Martem vergere mentes;</p> +<p>Non ultra patiens Fabius rexisse dolorem,</p> +<p>Concilium exposcit propere, Patribusque vocatis</p> +<p>Bellum se gestare sinu pacemque profatus,</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Quod sedeat legere, ambiguis neu fallere dictis</p> +<p>Inperat, ac, sævo neutrum renuente Senatu,</p> +<p>Ceu clausas acies gremioque effunderet arma,</p> +<span class = "pagenum">121</span> +<p>«Adcipite infaustum Libyæ, eventuque priori</p> +<p>Par, inquit, bellum:» et laxos effundit amictus.</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Tum patrias repetit pugnandi nuntius arces.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_391" id = "line2_391"> +Atque ea dum profugæ regnis agitantur Elissæ,</a></p> +<p>Adcisis velox populis, quîs ægra lababat</p> +<p>Ambiguo sub Marte fides, prædaque gravatus</p> +<p>Ad muros Pœnus revocaverat arma Sagunti.</p> + +<span class = "linenum">395</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line2_395" id = "line2_395"> +Ecce autem clipeum, sævo fulgore micantem,</a></p> +<p>Oceani gentes ductori dona ferebant,</p> +<span class = "pagenum">122</span> +<p>Callaicæ telluris opus, galeamque coruscis</p> +<p>Subnixam cristis, vibrant cui vertice coni</p> +<p>Albentis, niveæ tremulo nutamine pennæ;</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Ensem unum, ac multis fatalem millibus hastam;</p> +<p>Præterea textam nodis, auroque trilicem</p> +<p>Loricam, nulli tegimen penetrabile telo.</p> +<p>Hæc, ære et duri chalybis perfecta metallo,</p> +<p>Atque opibus perfusa Tagi, per singula lætis</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Lustrat ovans oculis, et gaudet origine regni.</p> + +<span class = "pagenum">123</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line2_406" id = "line2_406"> +Condebat primæ Dido Carthaginis arces,</a></p> +<p>Instabatque operi subducta classe juventus.</p> +<p>Molibus hi claudunt portus, his tecta domusque</p> +<p>Partiris, justæ Bitia venerande senectæ.</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Ostentant caput effossa tellure repertum</p> +<p>Bellatoris equi, atque omen clamore salutant.</p> +<p>Has inter species orbatum classe, suisque,</p> +<p>Ænean pulsum pelago, dextraque precantem</p> +<p>Cernere erat: fronte hunc avide regina serena.</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Infelix, ac jam vultu spectabat amico.</p> +<p>Hinc et speluncam, furtivaque fœdera amantum</p> +<p>Callaicæ fecere manus: it clamor ad auras,</p> +<span class = "pagenum">124</span> +<p>Latratusque canum; subitoque exterrita nimbo</p> +<p>Occultant alæ venantum corpora silvis.</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Nec procul Æneadum vacuo jam litore classis,</p> +<p>Æquora nequidquam revocante petebat Elissa.</p> +<p>Ipsa pyram super ingentem stans saucia Dido</p> +<p>Mandabat Tyriis ultricia bella futuris,</p> +<p>Ardentemque rogum media spectabat ab unda</p> +<span class = "pagenum">125</span> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Dardanus, et magnis pandebat carbasa fatis.</p> +<p>Parte alia, supplex infernis Hannibal aris,</p> +<p>Arcanum Stygia libat cum vate cruorem,</p> +<p>Et primo bella Æneadum jurabat ab ævo.</p> +<p>At senior Siculis exsultat Hamilcar in arvis;</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Spirantem credas certamina anhela movere:</p> +<p>Ardor inest oculis, torvumque minatur imago.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_432" id = "line2_432"> +Nec non et lævum clipei latus aspera signis</a></p> +<p>Inplebat Spartana cohors: hanc ducit ovantem</p> +<span class = "pagenum">126</span> +<p>Ledæis veniens victor Xanthippus Amyclis.</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Juxta triste decus pendet sub imagine pœnæ</p> +<p>Regulus, et fidei dat magna exempla Sagunto.</p> +<p>Lætior at circa facies, agitata ferarum</p> +<p>Agmina venatu, et cælata mapalia fulgent.</p> +<p>Nec procul usta cutem nigri soror horrida Mauri</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Adsuetas patrio mulcet sermone leænas.</p> +<p>It liber campi pastor, cui fine sine ullo</p> +<p>Invetitum saltus penetrat pecus: omnia Pœnum</p> +<p>Armenti vigilem patrio de more sequuntur,</p> +<p>Gæsaque, latratorque Cydon, tectumque, focique</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p>In silicis venis, et fistula nota juvencis.</p> +<p>Eminet excelso consurgens colle Saguntos,</p> +<p>Quam circum inmensi populi condensaque cingunt</p> +<p>Agmina certantum, pulsantque trementibus hastis.</p> +<p>Extrema clipei stagnabat Iberus in ora,</p> +<span class = "pagenum">127</span> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Curvatis claudens ingentem flexibus orbem.</p> +<p>Hannibal, abrupto transgressus fœdere ripas,</p> +<p>Pœnorum populos Romana in bella vocabat.</p> +<p>Tali sublimis dono, nova tegmina latis</p> +<p>Aptat concutiens humeris, celsusque profatur:</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>«Heu quantum Ausonio sudabitis, arma, cruore!</p> +<p>Quas, belli judex, pœnas mihi, Curia, pendes!»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_457" id = "line2_457"> +Jamque senescebat vallatis mœnibus hostis,</a></p> +<p>Carpebatque dies urbem, dum signa manusque</p> +<p>Exspectant fessi socias: tandem æquore vano</p> +<span class = "pagenum">128</span> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Avertunt oculos, frustrataque litora ponunt,</p> +<p>Et propius suprema vident: sedet acta medullis</p> +<p>Jamdudum, atque inopes penitus coquit intima pestis.</p> +<p>Est furtim lento misere durantia tabo</p> +<p>Viscera, et exurit siccatas sanguine venas</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Per longum celata fames: jam lumina retro</p> +<span class = "pagenum">129</span> +<p>Exesis fugere genis; jam lurida sola</p> +<p>Tecta cute, et venis male juncta trementibus ossa</p> +<p>Exstant, consumtis visu deformia membris.</p> +<p>Humentis rores noctis terramque madentem</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Solamen fecere mali, cassoque labore</p> +<p>E sicco frustra presserunt robore succos.</p> +<p>Nil temerare piget: rabidi jejunia ventris</p> +<p>Insolitis adigunt vesci, resolutaque, nudos</p> +<p>Linquentes clipeos, armorum tegmina mandunt.</p> + +<span class = "pagenum">130</span> + +<span class = "linenum">475</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line2_475" id = "line2_475"> +Desuper hæc cælo spectans Tirynthius alto</a></p> +<p>Inlacrimat fractæ nequidquam casibus urbis.</p> +<p>Namque metus magnique tenent præcepta parentis,</p> +<p>Ne sævæ tendat contra decreta novercæ.</p> +<p>Sic igitur, cœpta occultans, ad limina sanctæ</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p>Contendit Fidei, secretaque pectora tentat.</p> +<p>Arcanis Dea læta, polo tum forte remoto</p> +<p>Cælicolum magnas volvebat conscia curas,</p> +<p>Quam tali adloquitur Nemeæ pacator honore:</p> +<span class = "pagenum">131</span> +<p>«Ante Jovem generata, decus Divumque hominumque,</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Qua sine non tellus pacem, non æquora norunt,</p> +<p>Justitiæ consors, tacitumque in pectore numen,</p> +<p>Exitiumne tuæ dirum spectare Sagunti,</p> +<p>Et tot pendentem pro te, Dea, cernere pœnas</p> +<p>Urbem lenta potes? moritur tibi vulgus, et unam</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Te matres, vincente fame, te mœsta virorum</p> +<p>Ora vocant, primaque sonant te voce minores.</p> +<p>Fer cælo auxilium, et fessis da surgere rebus.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_493" id = "line2_493"> +Hæc satus Alcmena, contra cui talia virgo:</a></p> +<p>«Cerno equidem, nec pro nihilo est mihi fœdera rumpi,</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Statque dies, ausis olim tam tristibus ultor.</p> +<p>Sed me pollutas properantem linquere terras</p> +<p>Sedibus his, tectisque novis succedere adegit</p> +<span class = "pagenum">132</span> +<p>Fecundum in fraudes hominum genus: inpia liqui</p> +<p>Et, quantum terrent, tantum metuentia regna,</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Ac furias auri, nec vilia præmia fraudum,</p> +<p>Et super hæc ritu horrificos ac more ferarum</p> +<p>Viventes rapto populos, luxuque solutum</p> +<p>Omne decus, multaque obpressum nocte pudorem.</p> +<p>Vis colitur, jurisque locum sibi vindicat ensis;</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Et probris cessit virtus: en, adspice gentes:</p> +<p>Nemo insons; pacem servant commercia culpæ.</p> +<p>Sed secura tua fundata ut mœnia dextra</p> +<p>Dignum te servent memorando fine vigorem,</p> +<p>Dedita nec fessi transmittant corpora Pœno,</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Quod solum nunc fata sinunt seriesque futuri;</p> +<p>Extendam leti decus, atque in secula mittam,</p> +<span class = "pagenum">133</span> +<p>Ipsaque laudatas ad Manes prosequar umbras.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_513" id = "line2_513"> +Inde severa levi decurrens æthere virgo</a></p> +<p>Luctantem fatis petit inflammata Saguntum;</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Invadit mentes, et pectora nota pererrat,</p> +<p>Inmittitque animis numen: tum fusa medullis</p> +<p>Inplicat, atque sui flagrantem inspirat amorem.</p> +<p>Arma volunt, tentantque ægros ad prælia nisus.</p> +<p>Insperatus adest vigor, interiusque recursat</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Dulcis honos Divæ, et sacrum pro virgine letum.</p> +<p>It tacitus fessis per ovantia pectora sensus,</p> +<p>Vel leto graviora pati, sævasque ferarum</p> +<span class = "pagenum">134</span> +<p>Adtentare dapes, et mensis addere crimen.</p> +<p>Sed prohibet culpa pollutam extendere lucem</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Casta Fides, paribusque famem compescere membris.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_526" id = "line2_526"> +Quam simul invisæ gentis conspexit in arce</a></p> +<p>Forte ferens sese Libycis Saturnia castris,</p> +<p>Virgineum increpitat miscentem bella furorem,</p> +<p>Atque, ira turbata gradum, ciet ocius atram</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Tisiphonen, imos agitantem verbere manes,</p> +<p>Et palmas tendens; «Hos, inquit, Noctis alumna,</p> +<p>Hos muros inpelle manu, populumque ferocem,</p> +<span class = "pagenum">135</span> +<p>Dextris sterne suis; Juno jubet: ipsa propinqua</p> +<p>Effectus studiumque tuum de nube videbo.</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p>Illa Deos summumque Jovem turbantia tela,</p> +<p>Quîs Acheronta moves, flammam inmanesque chelydros</p> +<p>Stridoremque tuum, quo territa comprimit ora</p> +<p>Cerberus, ac, mixto quæ spumant felle, venena,</p> +<p>Et quidquid scelerum, pœnarum quidquid et iræ</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Pectore fecundo coquitur tibi, congere præceps</p> +<p>In Rutulos, totamque Erebo demitte Saguntum.</p> +<p>Hac mercede Fides constet delapsa per auras.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_543" id = "line2_543"> +Sic voce instimulans, dextra Dea concita sævam</a></p> +<p>Eumenida incussit muris, tremuitque repente</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Mons circum, et gravior sonuit per litora fluctus.</p> +<span class = "pagenum">136</span> +<p>Sibilat insurgens capiti, et turgentia circum</p> +<p>Multus colla micat squalenti tergore serpens.</p> +<p>Mors graditur, vasto pandens cava guttura rictu,</p> +<p>Casuroque inhiat populo: tunc Luctus, et atri</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Pectora circumstant Planctus, Mœrorque, Dolorque,</p> +<p>Atque omnes adsunt Pœnæ, formaque trifauci</p> +<p>Personat insomnis lacrimosæ Janitor aulæ.</p> +<p>Protinus adsimilat faciem mutabile monstrum</p> +<span class = "pagenum">137</span> +<p>Tiburnæ, gressumque simul, sonitumque loquentis.</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Hæc bello vacuos et sævi turbine Martis</p> +<p>Lugebat thalamos, Murro spoliata marito;</p> +<p>Clara genus, Daunique trahens a sanguine nomen.</p> +<p>Cui vultus induta pares disjectaque crinem</p> +<p>Eumenis in medios inrumpit turbida cœtus,</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Et mœstas lacerata genas; «Quis terminus, inquit?</p> +<p>Sat Fidei proavisque datum! vidi ipsa cruentum,</p> +<p>Ipsa meum vidi lacerato vulnere nostras</p> +<p>Terrentem Murrum noctes et dira sonantem:</p> +<p>Eripe te, conjux, miserandæ casibus urbis,</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Et fuge, si terras adimit victoria Pœni,</p> +<p>Ad manes, Tiburna, meos: cecidere Penates,</p> +<p>Occidimus Rutuli, tenet omnia Punicus ensis.</p> +<p>Mens horret, nec adhuc oculis absistit imago.</p> +<p>Nullane jam posthac tua tecta, Sagunte, videbo?</p> +<span class = "pagenum">138</span> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Felix, Murre, necis, patriaque superstite felix.</p> +<p>At nos, Sidoniis famulatum matribus actas,</p> +<p>Post belli casus vastique pericula ponti,</p> +<p>Carthago adspiciet victrix, tandemque supremum</p> +<p>Nocte obita Libyæ gremio captiva jacebo.</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Sed vos, o juvenes, vetuit quos conscia virtus</p> +<p>Posse capi, quîs telum ingens contra aspera mors est,</p> +<p>Vestris servitio manibus subducite matres.</p> +<p>Ardua virtutem profert via: pergite primi</p> +<span class = "pagenum">139</span> +<p>Nec facilem populis, nec notam invadere laudem.»</p> + +<span class = "linenum">580</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line2_580" id = "line2_580"> +His ubi turbatas hortatibus inpulit aures,</a></p> +<p>Inde petit tumulum, summo quem vertice montis</p> +<p>Amphitryoniades spectandum ex æquore nautis</p> +<p>Struxerat, et grato cineres decorarat honore.</p> +<p>Excitus sede (horrendum) prorumpit ab ima</p> +<span class = "pagenum">140</span> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Cæruleus maculis auro squalentibus anguis.</p> +<p>Ignea sanguinea radiabant lumina flamma,</p> +<p>Oraque vibranti stridebant sibila lingua:</p> +<p>Isque inter trepidos cœtus mediamque per urbem</p> +<p>Volvitur, et muris propere delabitur altis,</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Ac similis profugo vicina ad litora tendit,</p> +<p>Spumantisque freti præceps inmergitur undis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_592" id = "line2_592"> +Tum vero excussæ mentes, ceu prodita tecta</a></p> +<p>Expulsi fugiant Manes, umbræque recusent</p> +<p>Captivo jacuisse solo: sperare saluti</p> +<span class = "pagenum">141</span> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Pertæsum, damnantque cibos; agit addita Erinnys.</p> +<p>Haud gravior duris Divum inclementia rebus,</p> +<p>Quam leti proferre moras: abrumpere vitam</p> +<p>Ocius adtoniti quærunt, lucemque gravantur.</p> +<p>Certatim structus subrectæ molis ad astra</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>In media stetit urbe rogus; portantque trahuntque</p> +<p>Longæ pacis opes quæsitaque præmia dextris,</p> +<p>Callaico vestes distinctas matribus auro,</p> +<p>Armaque Dulichia proavis portata Zacyntho,</p> +<p>Et prisca advectos Rutulorum ex urbe Penates.</p> +<span class = "pagenum">142</span> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Huc quidquid superest captis, clipeosque, simulque</p> +<p>Infaustos jaciunt enses, et condita bello</p> +<p>Effodiunt penitus terra, gaudentque superbi</p> +<p>Victoris prædam flammis donare supremis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_609" id = "line2_609"> +Quæ postquam congesta videt feralis Erinnys,</a></p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Lampada flammiferis tinctam Phlegethontis in undis</p> +<p>Quassat, et inferna superos caligine condit.</p> +<p>Inde opus adgressi, toto quod nobile mundo</p> +<p>Æternum invictis infelix gloria servat.</p> +<p>Princeps Tisiphone, lentum indignata parentem,</p> +<span class = "pagenum">143</span> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Pressit ovans capulum, cunctantemque inpulit ensem,</p> +<p>Et dirum insonuit Stygio bis terque flagello.</p> +<p>Invitas maculant cognato sanguine dextras,</p> +<p>Miranturque nefas aversa mente peractum,</p> +<p>Et facto sceleri inlacrimant: hic, turbidus ira,</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Et rabie cladum, perpessæque ultima vitæ,</p> +<p>Obliquos versat materna per ubera visus:</p> +<p>Hic, raptam librans dilectæ in colla securim</p> +<p>Conjugis, increpitat sese, mediumque furorem</p> +<p>Projecta damnat stupefactus membra bipenni.</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Nec tamen evasisse datur: nam verbera Erinnys</p> +<p>Incutit, atque atros insibilat ore tumores.</p> +<span class = "pagenum">144</span> +<p>Sic thalami fugit omnis amor, dulcesque marito</p> +<p>Effluxere tori, et subiere oblivia tædæ.</p> +<p>Ille jacit, totis connisus viribus, ægrum</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p>In flammas corpus, densum qua turbine nigro</p> +<p>Exundat fumum piceus caligine vertex.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_632" id = "line2_632"> +At medios inter cœtus pietate sinistra,</a></p> +<p>Infelix Tymbrene, furis; Pœnoque parentis</p> +<p>Dum properas auferre necem, reddentia formam</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Ora tuam laceras, temerasque simillima membra.</p> +<p>Vos etiam primo gemini cecidistis in ævo,</p> +<span class = "pagenum">145</span> +<p>Eurymedon fratrem, et fratrem mentite Lycorma,</p> +<p>Cuncta pares; dulcisque labor sua nomina natis</p> +<p>Reddere, et in vultu genetrici stare suorum.</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Jam fixus jugulo culpa te solverat ensis,</p> +<p>Eurymedon, inter miseræ lamenta senectæ:</p> +<p>Dumque malis turbata parens, deceptaque visis,</p> +<p>Quo ruis? huc ferrum, clamat, converte, Lycorma;</p> +<p>Ecce simul jugulum perfoderat ense Lycormas.</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>Sed magno, quinam, Eurymedon, furor iste? sonabat</p> +<p>Cum planctu, geminæque nota decepta figuræ,</p> +<p>Funera mutato revocabat nomine mater;</p> +<span class = "pagenum">146</span> +<p>Donec, transacto tremebunda per ubera ferro,</p> +<p>Tunc etiam ambiguos cecidit super inscia natos.</p> + +<span class = "linenum">650</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line2_650" id = "line2_650"> +Quis diros urbis casus, laudandaque monstra,</a></p> +<p>Et fidei pœnas, et tristia fata piorum</p> +<p>Inperet evolvens lacrimis? vix Punica fletu</p> +<p>Cessassent castra, ac miserescere nescius hostis.</p> +<p>Urbs, habitata diu Fidei, cæloque parentem</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Murorum repetens, ruit inter perfida gentis</p> +<p>Sidoniæ tela, atque inmania facta suorum,</p> +<p>Injustis neglecta Deis: furit ensis et ignis;</p> +<span class = "pagenum">147</span> +<p>Quique caret flamma, scelerum est locus! Erigit atro</p> +<p>Nigrantem fumo rogus alta ad sidera nubem.</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p>Ardet in excelso proceri vertice montis</p> +<p>Arx, intacta prius bellis: hinc Punica castra,</p> +<p>Litoraque, et totam soliti spectare Saguntum:</p> +<p>Ardent tecta Deum; resplendet imagine flammæ</p> +<p>Æquor, et in tremulo vibrant incendia ponto.</p> + +<span class = "linenum">665</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line2_665" id = "line2_665"> +Ecce inter medios cædum Tiburna furores,</a></p> +<p>Fulgenti dextram mucrone armata mariti,</p> +<p>Et læva infelix ardentem lampada quassans,</p> +<p>Squalentemque erecta comam, ac liventia planctu</p> +<p>Pectora nudatis ostendens sæva lacertis,</p> +<span class = "linenum">670</span> +<p>Ad tumulum Murri super ipsa cadavera fertur.</p> +<p>Qualis, ubi inferni dirum tonat aula parentis,</p> +<p>Iraque turbatos exercet regia Manes,</p> +<p>Alecto, solium ante Dei sedemque tremendam,</p> +<p>Tartareo est operata Jovi, pœnasque ministrat.</p> +<span class = "pagenum">148</span> +<span class = "linenum">675</span> +<p>Arma viri, multo nuper defensa cruore,</p> +<p>Inponit tumulo inlacrimans; Manesque precata,</p> +<p>Adciperent sese, flagrantem lampada subdit.</p> +<p>Tunc rapiens letum, «Tibi ego hæc, ait, optime conjux,</p> +<p>Ad Manes, en, ipsa fero.» Sic ense recepto</p> +<span class = "linenum">680</span> +<p>Arma super ruit, et flammas invadit hiatu.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_681" id = "line2_681"> +Semiambusta jacet nullo discrimine passim</a></p> +<p>Infelix obitus, permixto funere, turba.</p> +<p>Ceu, stimulante fame, quum victor ovilia tandem</p> +<p>Faucibus invasit siccis leo, mandit hianti</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p>Ore fremens inbelle pecus, patuloque redundat</p> +<p>Gutture ructatus large cruor: incubat atris</p> +<p>Semesæ stragis cumulis; aut, murmure anhelo</p> +<p>Infrendens, laceros inter spatiatur acervos.</p> +<p>Late fusa jacent pecudes, custosque Molossus,</p> +<span class = "linenum">690</span> +<p>Pastorumque cohors, stabulique gregisque magister;</p> +<p>Totaque vastatis disjecta mapalia tectis.</p> +<span class = "pagenum">149</span> +<p>Inrumpunt vacuam Pœni tot cladibus arcem.</p> +<p>Tum demum ad Manes, perfecto munere, Erinnys</p> +<p>Junoni laudata redit, magnamque superba</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p>Exsultat rapiens secum sub Tartara turbam.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line2_696" id = "line2_696"> +At vos, sidereæ, quas nulla æquaverit ætas,</a></p> +<p>Ite, decus terrarum, animæ, venerabile vulgus,</p> +<p>Elysium et castas sedes decorate piorum.</p> +<p>Cui vero non æqua dedit victoria nomen,</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p>(Audite; o gentes, neu rumpite fœdera pacis,</p> +<p>Nec regnis postferte fidem!) vagus exsul in orbe</p> +<p>Errabit toto, patriis projectus ab oris;</p> +<p>Tergaque vertentem trepidans Carthago videbit.</p> +<p>Sæpe Saguntinis somnos exterritus umbris</p> +<span class = "linenum">705</span> +<p>Optabit cecidisse manu; ferroque negato,</p> +<span class = "pagenum">150</span> +<p>Invictus quondam Stygias bellator ad undas</p> +<p>Deformata feret liventi membra veneno.</p> + +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">151</span> + +<h2><a name = "liber3" id = "liber3"> +LIBER TERTIUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib3_arg" id = "lib3_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Sagunto</span> diruta, Bostar in Libyam +mittitur, ut de eventu belli Romanis inlati oraculum Jovis Hammonis in +Marmarica consulat; <a href = "#line3_1">1-13.</a></p> +<p>Hannibal ipse Gades petit, ubi in templo Herculis, cujus labores in +foribus sculptos contemplatur, donaria Deo vota suspendit; <a href = +"#line3_14">14-44.</a></p> +<p>Et recessum adcessumque maris admiratur; <a href = +"#line3_45">45-60.</a></p> +<p>Inde Himilcen, uxorem suam, quamvis invitam cum filiolo lactente in +Africam amandat; <a href = "#line3_61">61-157.</a></p> +<p>Curis vero et laboribus fessus, nocte adpetente, somno altiore +obprimitur, in quo ei obfertur species Mercurii, qui ipsius cunctationem +increpat, seque ab Jove ducem in Italiam ei missum memorat; <a href = +"#line3_158">158-213.</a></p> +<p>Hoc visu lætus extemplo copias ex hibernis educit, quæ sigillatim +recensentur; <a href = "#line3_214">214-405.</a></p> +<p>Has per Pyrenæum saltum Bebrycumque fines traducit, et ex Volcarum +agro Rhodanum ac deinde Druentiam, qui et ipse Alpinus amnis longe +omnium Galliæ fluviorum difficillimus transitu est, trajicit; <a href = +"#line3_406">406-476.</a></p> +<p>Tum per Gallias, fusis, qui iter morari atque impedire conabantur, ad +Alpes contendit, in quarum jugum milites, pugnando et tædio laborum +malorumque fessi, sed promissis et oratione ducis confirmati, duodecimo +demum die evadunt; <a href = "#line3_477">477-556.</a></p> +<p>Gravissimo labore jam præter omnium opinionem exantlato, Venus de +periculo, Romanis inminente, cum patre conqueritur; <a href = +"#line3_557">557-569.</a></p> +<p>Jupiter contra, spe belli fortiter a Romanis gerendi feliciterque +olim finiendi, filiæ dolorem levat, et futuram Romæ fortunam +splendidumque Flaviæ gentis imperium, vaticinantis in modum, exponit; +<a href = "#line3_570">570-629.</a></p> +<p>Interea Hannibal, Alpibus per varios casus et tot discrimina rerum +superatis, in Italiam degreditur, et in +<span class = "pagenum">152</span> +Taurinis, quæ Gallis proxima gens est, castra ponit; <a href = +"#line3_630">630-646.</a></p> +<p>Eodem Bostar, ex Africa reversus, pervenit, et oraculo Jovis +Hammonis, cujus situm et originem describit, prosperum futuri belli +eventum portendi nuntiat, quo militi ad dimicandum animus incenditur; +<a href = "#line3_647">647-714.</a></p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> + +<p><a name = "line3_1" id = "line3_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Postquam</span> rupta fides Tyriis, et mœnia +castæ,</p> +<p>Non æquo Superum genitore, eversa Sagunti;</p> +<p>Extemplo positos finiti cardine mundi</p> +<p>Victor adit populos, cognataque limina Gades.</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Nec vatum mentes agitare et præscia corda</p> +<p>Cessatum super imperio: citus æquore Bostar</p> +<p>Vela dare, et rerum prænoscere fata jubetur.</p> +<p>Prisca fides adytis longo servatur ab ævo,</p> +<span class = "pagenum">153</span> +<p>Qua sublime sedens, Cirrhæis æmulus antris,</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Inter anhelantes Garamantas corniger Hammon,</p> +<p>Fatidico pandit venientia secula luco.</p> +<p>Hinc omen cœptis, et casus scire futuros</p> +<p>Ante diem, bellique vices novisse petebat.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line3_14" id = "line3_14"> </a> +Exin clavigeri veneratus numinis aras</p> +<span class = "pagenum">154</span> +<span class = "linenum">15</span> +<p>Captivis onerat donis, quæ nuper ab arce</p> +<p>Victor fumantis rapuit semiusta Sagunti.</p> +<p>Vulgatum, nec cassa fides, ab origine fani</p> +<p>Inpositas durare trabes, solasque per ævum</p> +<p>Condentum novisse manus: hinc credere gaudent</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Consedisse Deum, seniumque repellere templis.</p> +<p>Tum, quîs fas et honos adyti penetralia nosse,</p> +<p>Femineos prohibent gressus, ac limine curant</p> +<p>Sætigeros arcere sues: nec discolor ulli</p> +<p>Ante aras cultus; velantur corpora lino,</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Et Pelusiaco præfulget stamine vertex.</p> +<span class = "pagenum">155</span> +<p>Discinctis mos tura dare, atque e lege parentum</p> +<p>Sacrificam lato vestem distinguere clavo.</p> +<p>Pes nudus, tonsæque comæ, castumque cubile:</p> +<p>Inrestincta focis servant altaria flammæ.</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Sed nulla effigies, simulacrave nota Deorum</p> +<span class = "pagenum">156</span> +<p>Majestate locum, et sacro inplevere timore.</p> + +<p class = "indent"> +In foribus labor Alcidæ Lernæa recisis</p> +<p>Anguibus hydra jacet, nexuque elisa leonis</p> +<span class = "pagenum">157</span> +<p>Ora Cleonæi patulo cælantur hiatu.</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Ast Stygius, sævis terrens latratibus umbras,</p> +<p>Janitor, æterno tum primum tractus ab antro,</p> +<p>Vincla indignatur, metuitque Megæra catenas.</p> +<p>Juxta Thraces equi, pestisque Erymanthia, et altos</p> +<p>Æripedis ramos superantia cornua cervi.</p> +<span class = "pagenum">158</span> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Nec levior vinci Libycæ telluris alumnus</p> +<p>Matre super, stratique genus deforme bimembres</p> +<p>Centauri, frontemque minor nunc amnis Acarnan.</p> +<p>Inter quæ fulget sacratis ignibus Œte,</p> +<span class = "pagenum">159</span> +<p>Ingentemque animam rapiunt ad sidera flammæ.</p> + +<span class = "linenum">45</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line3_45" id = "line3_45"> </a> +Postquam oculos varia inplevit virtutis imago,</p> +<p>Mira dehinc cernit: surgentis mole profundi</p> +<p>Injectum terris subitum mare, nullaque circa</p> +<p>Litora, et infuso stagnantes æquore campos.</p> +<p>Nam qua cæruleis Nereus evolvitur antris,</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Atque imo freta contorquet Neptunia fundo,</p> +<p>Proruptum exundat pelagus, cæcosque relaxans</p> +<p>Oceanus fontes torrentibus ingruit undis.</p> +<p>Tum vada, ceu sævo penitus permota tridenti,</p> +<p>Luctantur terris tumefactum inponere pontum.</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>Mox remeat gurges, tractoque relabitur æstu,</p> +<span class = "pagenum">160</span> +<p>Ac ratis erepto campis deserta profundo,</p> +<p>Et fusi transtris exspectant æquora nautæ.</p> +<p>Cymothoes ea regna vagæ, pelagique labores</p> +<p>Luna movet: Luna, inmissis per cærula bigis,</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Fertque refertque fretum, sequitarque reciproca Tethys.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line3_61" id = "line3_61"> </a> +Hæc propere spectata duci: nam multa fatigant.</p> +<p>Curarum prima exercet, subducere bello</p> +<span class = "pagenum">161</span> +<p>Consortem thalami, parvumque sub ubere natum.</p> +<p>Virgineis juvenem tædis, primoque Hymenæo</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Inbuerat conjux, memorique tenebat amore.</p> +<p>At puer, obsessæ generatus in ore Sagunti,</p> +<p>Bissenos lunæ nondum compleverat orbes.</p> +<p>Si quis forte Deum tantos inciderit actus,</p> +<p>Ut nostro abrumpat leto primordia rerum;</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Hoc pignus belli, conjux, servare labora!</p> +<p>Quumque datum fari, duc per cunabula nostra;</p> +<p>Tangat Elissæas palmis puerilibus aras,</p> +<p>Et cineri juret patrio Laurentia bella.</p> +<p>Quos, ut seponi stetit et secernere ab armis,</p> +<p>Adfatur ductor: «Spes o Carthaginis altæ,</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p>Nate, nec Æneadum levior metus, amplior, oro,</p> +<p>Sis patrio decore, et factis tibi nomina condas,</p> +<p>Quîs superes bellator avum, jamque ægra timoris</p> +<p>Roma tuos numeret lacrimandos matribus annos.</p> +<p>Ni præsaga meos ludunt præcordia sensus,</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Ingens hic terris crescit labor: ora parentis</p> +<span class = "pagenum">162</span> +<p>Agnosco, torvaque oculos sub fronte minaces,</p> +<p>Vagitumque gravem, atque irarum elementa mearum.</p> +<p>Inde, ubi flore novo pubescet firmior ætas,</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Emicet in Martem, et calcato fœdere victor</p> +<span class = "pagenum">163</span> +<p>In Capitolina tumulum mihi vindicet arce.</p> +<p>Tu vero, tanti felix quam gloria partus</p> +<p>Exspectat, veneranda fide, discede periclis</p> +<p>Incerti Martis, durosque relinque labores:</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Nos clausæ nivibus rupes, subpostaque cælo</p> +<p>Saxa manent, nos, Alcidæ mirante noverca,</p> +<p>Sudatus labor, et, bellis labor acrior, Alpes.</p> +<p>Quod si promissum vertat Fortuna favorem,</p> +<p>Lævaque sit cœptis, te longa stare senecta</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Ævumque extendisse velim: tua justior ætas,</p> +<p>Ultra me inproperæ ducant cui fila Sorores.»</p> + +<p class = "indent"> +Sic ille: at contra Cirrhæi sanguis Imilce</p> +<span class = "pagenum">164</span> +<p>Castalii, cui materno de nomine dicta</p> +<p>Castulo Phœbei servat cognomina vatis,</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Atque ex sacrata repetebat stirpe parentes:</p> +<p>Tempore quo Bacchus populos domitabat Iberos,</p> +<p>Concutiens thyrso atque armata Mænade Calpen,</p> +<p>Lascivo genitus Satyro nymphaque Myrice,</p> +<p>Milichus indigenis late regnarat in oris,</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Cornigeram adtollens genitoris imagine frontem.</p> +<p>Hinc patriam clarumque genus referebat Imilce,</p> +<p>Barbarica paulum vitiato nomine lingua.</p> + +<p class = "indent"> +Quæ tunc sic lacrimis sensim manantibus infit:</p> +<span class = "pagenum">165</span> +<p>«Mene, oblite tua nostram pendere salute,</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Abnuis inceptis comitem? sic fœdera nota</p> +<p>Primitiæque tori, gelidos ut scandere tecum</p> +<p>Deficiam montes conjux tua? crede vigori</p> +<p>Femineo: castum haud superat labor ullus amorem.</p> +<p>Sin solo adspicimur sexu, fixumque relinqui,</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Cedo equidem, nec fata moror: Deus adnuat, oro.</p> +<p>I felix, i numinibus votisque secundis,</p> +<p>Atque acies inter flagrantiaque arma, relictæ</p> +<p>Conjugis et nati curam servare memento.</p> +<p>Quippe nec Ausonios tantum, nec tela, nec ignes,</p> +<span class = "linenum">120</span> +<p>Quantum te, metuo: ruis ipsos acer in enses,</p> +<p>Objectasque caput telis, nec te ulla secundo</p> +<p>Eventu satiat virtus: tibi gloria soli</p> +<span class = "pagenum">166</span> +<p>Fine caret, credisque viris ignobile letum</p> +<p>Belligeris in pace mori: tremor inplicat artus,</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>Nec quemquam horresco, qui se tibi conferat unus.</p> +<p>Sed tu, bellorum genitor, miserere, nefasque</p> +<p>Averte, et serva caput inviolabile Teucris.»</p> + +<p class = "indent"> +Jamque adeo egressi steterant in litore primo,</p> +<p>Et promota ratis, pendentibus arbore nautis,</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p>Aptabat sensim pulsanti carbasa vento;</p> +<p>Quum, lenire metus properans, ægramque levare</p> +<p>Adtonitis mentem curis, sic Hannibal orsus:</p> +<p>«Ominibus parce et lacrimis, fidissima conjux!</p> +<span class = "pagenum">167</span> +<p>Et pace et bello cunctis stat terminus ævi,</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Extremumque diem primus tulit: ire per ora</p> +<p>Nomen in æternum paucis mens ignea donat,</p> +<p>Quos Pater æthereis Cælestum destinat oris.</p> +<p>An Romana juga, et famulas Carthaginis arces</p> +<p>Perpetiar? Stimulant manes, noctisque per umbras</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>Increpitans genitor: stant aræ atque horrida sacra</p> +<p>Ante oculos, brevitasque vetat mutabilis horæ</p> +<p>Prolatare diem: sedeamne, ut noverit una</p> +<p>Me tantum Carthago? et, qui sim, nesciat omnis</p> +<p>Gens hominum? letique metu decora alta relinquam?</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Quantum etenim distant a morte silentia vitæ?</p> +<span class = "pagenum">168</span> +<p>Nec tamen incautos laudum exhorresce furores:</p> +<p>Et nobis est lucis honos, gaudetque senecta</p> +<p>Gloria, quum longo titulis celebratur in ævo.</p> +<p>Te quoque magna manent suscepti præmia belli:</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Dent modo se Superi, Thybris tibi serviet omnis,</p> +<p>Iliacæque nurus, et dives Dardanus auri.»</p> + +<p class = "indent"> +Dumque ea permixtis inter se fletibus orant,</p> +<p>Confisus pelago celsa de puppe magister</p> +<p>Cunctantem ciet: abripitur divulsa marito.</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Hærent intenti vultus, et litora servant,</p> +<p>Donec, iter liquidum volucri rapiente carina,</p> +<p>Consumsit visus pontus, tellusque recessit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line3_158" id = "line3_158"> </a> +At Pœnus belli curis avertere amorem</p> +<span class = "pagenum">169</span> +<p>Adparat, et repetit properato mœnia gressu.</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Quæ dum perlustrat, crebroque obit omnia visu,</p> +<p>Tandem sollicito cessit vis dura labori,</p> +<p>Belligeramque datur somno componere mentem.</p> + +<p class = "indent"> +Tum pater omnipotens gentem exercere periclis</p> +<p>Dardaniam, et fama sævorum tollere ad astra</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p>Bellorum meditans, priscosque referre labores,</p> +<p>Præcipitat consulta viri; segnemque quietem</p> +<span class = "pagenum">170</span> +<p>Terret, et inmissa rumpit formidine somnos.</p> +<p>Jamque per humentem noctis Cyllenius umbram</p> +<p>Aligero lapsu portabat jussa parentis.</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Nec mora: mulcentem securo membra sopore</p> +<p>Adgreditur juvenem, ac monitis incessit amaris:</p> +<p>«Turpe duci totam somno consumere noctem,</p> +<p>O rector Libyæ; vigili stant bella magistro.</p> +<p>Jam maria effusas cernes turbare carinas,</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Et Latiam toto pubem volitare profundo,</p> +<p>Dum lentus cœpti terra cunctaris Ibera.</p> +<p>Scilicet, id satis est decoris, memorandaque virtus,</p> +<p>Quod tanto cecidit molimine Graia Saguntos?</p> +<p>En age, si quid inest animo par fortibus ausis,</p> +<span class = "pagenum">171</span> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Fer gressus agiles mecum, et comitare vocantem:</p> +<p>Respexisse veto; monet hoc pater ille Deorum:</p> +<p>Victorem ante altæ statuam te mœnia Romæ.»</p> + +<p class = "indent"> +Jamque videbatur dextram injectare, graduque</p> +<p>Lætantem trahere in Saturnia regna citato;</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Quum subitus circa fragor, et vibrata per auras</p> +<p>Exterrent sævis a tergo sibila linguis;</p> +<p>Ingentique metu Divum præcepta paventi</p> +<p>Effluxere viro, et turbatus lumina flectit.</p> +<p>Ecce jugis rapiens silvas, ac robora vasto</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Contorta amplexu, tractasque per invia rupes,</p> +<p>Ater letifero stridebat turbine serpens.</p> +<p>Quantus non æquas perlustrat flexibus Arctos,</p> +<span class = "pagenum">172</span> +<p>Et geminum lapsu sidus circumligat anguis:</p> +<p>Inmani tantus fauces diducit hiatu,</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Adtollensque caput nimbosis montibus æquat.</p> +<p>Congeminat sonitus rupti violentia cæli,</p> +<p>Imbriferamque hiemem permixta grandine torquet.</p> +<p>Hoc trepidus monstro, (neque enim sopor ille, nec altæ</p> +<p>Vis aderat noctis, virgaque fugante tenebras</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Miscuerat lucem somno Deus) ardua quæ sit,</p> +<span class = "pagenum">173</span> +<p>Scitatur, pestis; terrasque urgentia membra</p> +<p>Quo ferat, et quosnam populos deposcat hiatu.</p> +<p>Cui gelidis almæ Cyllenes editus antris:</p> +<p>«Bella vides optata tibi: te maxima bella,</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Te strages nemorum, te moto turbida cælo</p> +<p>Tempestas, cædesque virum, magnæque ruinæ</p> +<p>Idæi generis, lacrimosaque fata sequuntur.</p> +<p>Quantus per campos populatis montibus actas</p> +<p>Contorquet silvas squalenti tergore serpens,</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Et late humectat terras spumante veneno:</p> +<p>Tantus, perdomitis decurrens Alpibus, atro</p> +<p>Involves bello Italiam, tantoque fragore</p> +<p>Eruta convulsis prosternes oppida muris.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line3_214" id = "line3_214"> </a> +His ægrum stimulis liquere Deusque soporque:</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>It membris gelidus sudor; lætoque pavore</p> +<p>Promissa evolvit somni, noctemque retractat.</p> +<p>Jamque Deum regi Martique sub omine fausto</p> +<span class = "pagenum">174</span> +<p>Instauratus honos; niveoque ante omnia tauro</p> +<p>Placatus meritis monitor Cyllenius aris.</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Extemplo edicit convellere signa, repensque</p> +<p>Castra quatit clamor permixtis dissona linguis.</p> + +<p class = "indent"> +Prodite, Calliope, famæ, quos horrida cœpta</p> +<p>Excierint populos, tulerintque in regna Latini;</p> +<p>Et quas indomitis urbes armarit Iberis,</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p>Quasque Parætonio glomerarit litore turmas</p> +<p>Ausa sibi Libye rerum deposcere frenos,</p> +<p>Et terris mutare jugum: non ulla, nec unquam</p> +<p>Sævior it trucibus tempestas acta procellis;</p> +<span class = "pagenum">175</span> +<p>Nec bellum raptis tam dirum mille carinis</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Acrius infremuit, trepidumque exterruit orbem.</p> + +<p class = "indent"> +Princeps signa tulit Tyria Carthagine pubes,</p> +<p>Membra levis, celsique decus fraudata superbum</p> +<p>Corporis; at docilis fallendi, et nectere tectos</p> +<p>Nunquam tarda dolos: rudis his tunc parma; brevique</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Bellabant ense; at vestigia nuda, sinusque</p> +<p>Cingere inadsuetum; et rubræ velamine vestis</p> +<p>Ars erat in pugna fusum occuluisse cruorem.</p> +<p>His rector fulgens ostro super altior omnes</p> +<p>Germanus nitet Hannibalis, gratoque tumultu</p> +<span class = "pagenum">176</span> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Mago quatit currus, et fratrem spirat in armis.</p> + +<p class = "indent"> +Proxima Sidoniis Utica est effusa maniplis,</p> +<p>Prisca situ, veterisque ante arces condita Byrsæ.</p> +<p>Tum, quæ Sicanio præcinxit litora muro,</p> +<p>In clipei speciem curvatis turribus, Aspis.</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Sed dux in sese converterat ora Sychæus,</p> +<p>Hasdrubalis proles, cui vano corda tumore</p> +<p>Maternum inplebat genus, et resonare superbo</p> +<p>Hannibal haud unquam cessabat avunculus ore.</p> + +<span class = "pagenum">177</span> +<p class = "indent"> +Adfuit undosa cretus Berenicide miles,</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Nec tereti dextras in pugnam armata dolone</p> +<p>Destituit Barce sitientibus arida venis.</p> +<p>Nec non Cyrene Pelopei stirpe nepotis</p> +<p>Battiadas pravos fidei stimulavit in arma.</p> +<p>Quos trahit antiquo laudatus Hamilcare quondam,</p> +<span class = "pagenum">178</span> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Consilio viridis, sed belli serus, Ilertes.</p> + +<p class = "indent"> +Sabratha tum Tyrium vulgus, Sarranaque Leptis,</p> +<p>Œaque Trinacrios Afris permixta colonos,</p> +<p>Et Tingin rapido mittebat ab æquore Lixus.</p> +<p>Tum Vaga, et antiquis dilectus regibus Hippo,</p> +<span class = "pagenum">179</span> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Quæque procul cavit non æquos Ruspina fluctus,</p> +<p>Et Zama, et uberior Rutulo nunc sanguine Thapsus.</p> +<p>Ducit tot populos ingens et corpore et armis,</p> +<p>Herculeam factis servans ac nomine famam,</p> +<p>Antæus, celsumque caput super agmina tollit.</p> + +<span class = "linenum">265</span> +<p class = "indent"> +Venere Æthiopes, gens haud incognita Nilo,</p> +<p>Qui magneta secant: solis honor ille metalli,</p> +<span class = "pagenum">180</span> +<p>Intactum chalybem vicino ducere saxo.</p> +<p>His simul, inmitem testantes corpore solem,</p> +<p>Exusti venere Nubæ: non ærea cassis,</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Nec lorica riget ferro, non tenditur arcus;</p> +<p>Tempora multiplici mos est defendere lino,</p> +<p>Et lino munire latus, scelerataque succis</p> +<p>Spicula dirigere, et ferrum infamare veneno.</p> +<p>Tum primum castris Phœnicum tendere ritu</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Cinyphii didicere Macæ: squalentia barba</p> +<p>Ora viris, humerosque tegunt velamine capri</p> +<span class = "pagenum">181</span> +<p>Sætigero; panda manus est armata cateia.</p> +<p>Versicolor contra cætra, et falcatus ab arte</p> +<p>Ensis Adyrmachidis, ac lævo tegmina crure.</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Sed mensis asper populus, victuque maligno:</p> +<p>Nam calida tristes epulæ torrentur arena.</p> +<p>Quin et Massyli fulgentia signa tulere,</p> +<p>Hesperidum veniens lucis domus ultima terræ.</p> +<p>Præfuit intortos demissus vertice crines</p> +<span class = "pagenum">182</span> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Bocchus atrox, qui sacratas in litore silvas,</p> +<p>Atque inter frondes revirescere viderat aurum.</p> + +<p class = "indent"> +Vos quoque desertis in castra mapalibus itis,</p> +<p>Misceri gregibus Gætulia sueta ferarum,</p> +<p>Indomitisque loqui, et sedare leonibus iras.</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Nulla domus; plaustris habitant: migrare per arva</p> +<p>Mos, atque errantes circumvectare penates.</p> +<p>Hinc mille alipedes turmæ, velocior Euris</p> +<p>Et doctus virgæ sonipes, in castra ruebant.</p> +<p>Ceu pernix quum densa vagis latratibus inplet</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Venator dumeta Lacon, aut exigit Umber</p> +<p>Nare sagax e calle feras, perterrita late</p> +<p>Agmina præcipitant volucres formidine cervi.</p> +<p>Hos agit haud læto vultu, nec fronte serena,</p> +<p>Asbytes nuper cæsæ germanus, Acherras.</p> + +<span class = "pagenum">183</span> +<span class = "linenum">300</span> +<p class = "indent"> +Marmaridæ, medicum vulgus, strepuere catervis;</p> +<p>Ad quorum cantus serpens oblita veneni,</p> +<p>Ad quorum tactum mites jacuere cerastæ.</p> +<p>Tum, chalybis pauper, Banjuræ cruda juventus,</p> +<p>Contenti parca durasse hastilia flamma,</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Miscebant avidi trucibus fera murmura linguis.</p> +<p>Nec non Autololes, levibus gens ignea plantis,</p> +<p>Cui sonipes cursu, cui cesserit incitus amnis;</p> +<p>Tanta fuga est! certant pennæ, campumque volatu</p> +<p>Quum rapuere, pedum frustra vestigia quæras.</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Spectati castris, quos succo nobilis arbor</p> +<p>Et dulci pascit lotos nimis hospita bacca.</p> +<p>Quique atro rabidas effervescente veneno</p> +<span class = "pagenum">184</span> +<p>Dipsadas inmensis horrent Garamantes arenis.</p> +<p>Fama docet, cæsæ rapuit quum Gorgonis ora</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Perseus, in Libyam dirum fluxisse cruorem;</p> +<p>Inde Medusæis terram exundasse chelydris.</p> +<p>Millibus his ductor spectatus Marte Choaspes,</p> +<p>Neritia Meninge satus, cui tragula semper</p> +<p>Fulmineam armabat, celebratum missile, dextram.</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Hinc coit æquoreus Nasamon, invadere fluctu</p> +<p>Audax naufragia, et prædas avellere ponto:</p> +<p>Hinc, qui stagna colunt Tritonidos alta paludis,</p> +<p>Qua virgo, ut fama est, bellatrix edita lympha</p> +<p>Invento primam Libyen perfudit olivo.</p> + +<span class = "linenum">325</span> +<p class = "indent"> +Nec non totus adest vesper, populique reposti.</p> +<span class = "pagenum">185</span> +<p>Cantaber ante omnes, hiemisque æstusque famisque</p> +<p>Invictus, palmamque ex omni ferre labore.</p> +<p>Mirus amor populo, quum pigra incanuit ætas,</p> +<p>Inbelles jam dudum annos prævertere saxo,</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Nec vitam sine Marte pati: quippe omnis in armis</p> +<p>Lucis causa sita, et damnatum vivere paci.</p> + +<p class = "indent"> +Venit et Auroræ lacrimis perfusus in orbem</p> +<p>Diversum, patrias fugit quum devius oras,</p> +<p>Armiger Eoi non felix Memnonis Astyr.</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>His parvus sonipes, nec Marti notus: at idem,</p> +<p>Aut inconcusso glomerat vestigia dorso,</p> +<span class = "pagenum">186</span> +<p>Aut molli pacata celer rapit esseda collo.</p> +<p>Cydnus agit, juga Pyrenes venatibus acer</p> +<p>Metiri, jaculove extendere prælia Mauro.</p> + +<span class = "linenum">340</span> +<p class = "indent"> +Venere et Celtæ sociati nomen Iberis.</p> +<p>His pugna cecidisse decus, corpusque cremari</p> +<p>Tale nefas: cælo credunt Superisque referri,</p> +<span class = "pagenum">187</span> +<p>Inpastus carpat si membra jacentia vultur.</p> + +<p class = "indent"> +Fibrarum, et pennæ, divinarumque sagacem</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Flammarum misit dives Callæcia pubem,</p> +<p>Barbara nunc patriis ululantem carmina linguis,</p> +<p>Nunc, pedis alterno percussa verbere terra,</p> +<p>Ad numerum resonas gaudentem plaudere cætras.</p> +<p>Hæc requies ludusque viris, ea sacra voluptas.</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Cetera femineus peragit labor: addere sulco</p> +<span class = "pagenum">188</span> +<p>Semina, et inpresso tellurem vertere aratro</p> +<p>Segne viris: quidquid duro sine Marte gerendum,</p> +<p>Callaici conjux obit inrequieta mariti.</p> +<p>Hos Viriathus agit, Lusitanumque remotis</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p>Extractum lustris; primo Viriathus in ævo,</p> +<p>Nomen Romanis factum mox nobile damnis.</p> + +<p class = "indent"> +Nec Cerretani, quondam Tirynthia castra,</p> +<p>Aut Vasco, insuetus galeæ, ferre arma morati.</p> +<p>Non, quæ Dardanios post vidit, Ilerda, furores,</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Nec, qui Massageten monstrans feritate parentem,</p> +<p>Cornipedis fusa satiaris, Concane, vena.</p> +<span class = "pagenum">189</span> +<p>Jamque Ebusus Phœnissa movet, movet Arbacus arma,</p> +<p>Aclyde, vel tenui pugnax instare veruto:</p> +<p>Jam cui Tlepolemus sator, et cui Lindus origo,</p> +<span class = "pagenum">190</span> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Funda bella ferens Baliaris et alite plumbo;</p> +<p>Et quos nunc Gravios violato nomine Graium</p> +<p>Œneæ misere domus Ætolaque Tyde.</p> +<p>Dat Carthago viros, Teucro fundata vetusto,</p> +<span class = "pagenum">191</span> +<p>Phocaicæ dant Emporiæ, dat Tarraco pubem</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Vitifera, et Latio tantum cessura Lyæo.</p> +<p>Hos inter clara thoracis luce nitebat</p> +<p>Sedetana cohors, quam Sucro rigentibus undis</p> +<p>Atque altrix celsa mittebat Sætabis arce,</p> +<p>Sætabis et telas Arabum sprevisse superba,</p> +<span class = "pagenum">192</span> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Et Pelusiaco filum componere lino.</p> +<p>Mandonius populis, domitorque insignis equorum</p> +<p>Inperitat Cæso, et socio stant castra labore.</p> + +<p class = "indent"> +At Vettonum alas Balarus probat æquore aperto.</p> +<p>Hic adeo, quum ver placidum flatusque tepescit,</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Concubitus servans tacitos, grex perstat equarum,</p> +<p>Et Venerem occultam genitali concipit aura.</p> +<p>Sed non multa dies generi, properatque senectus,</p> +<p>Septimaque his stabulis longissima ducitur æstas.</p> + +<span class = "pagenum">193</span> +<p class = "indent"> +At non Sarmaticos adtollens Uxama muros</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Tam levibus persultat equis: hinc venit in arma</p> +<p>Haud ævi fragilis sonipes, crudoque vigore</p> +<p>Asper frena pati, aut jussis parere magistris.</p> +<p>Rhyndacus his ductor; telum sparus: ore ferarum</p> +<p>Et rictu horrificant galeas; venatibus ævum</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Transigitur, vel, more patrum, vis raptaque pascunt.</p> + +<p class = "indent"> +Fulgent præcipuis Parnasia Castulo signis,</p> +<p>Et celebre Oceano atque alternis æstibus Hispal,</p> +<span class = "pagenum">194</span> +<p>Ac Nebrissa Dionyseis conscia thyrsis,</p> +<p>Quam Satyri coluere leves, redimitaque sacra</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Nebride, et arcano Mænas nocturna Lyæo.</p> +<span class = "pagenum">195</span> +<p>Arganthoniacos armat Carteia nepotes.</p> +<p>Rex proavis fuit humani ditissimus ævi,</p> +<p>Ter denos decies emensus belliger annos.</p> +<p>Armat Tartessos, stabulanti conscia Phœbo,</p> +<span class = "pagenum">196</span> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Et Munda, Emathios Italis paritura labores:</p> +<p>Nec decus auriferæ cessavit Corduba terræ.</p> +<p>Hos duxere viros flaventi vertice Phorcys,</p> +<p>Spiciferisque gravis bellator Arauricus oris,</p> +<p>Æquales ævi; genuit quos ubere ripa</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Palladio Bætis umbratus cornua ramo.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line3_406" id = "line3_406"> </a> +Talia Sidonius per campos agmina ductor</p> +<p>Pulvere nigrantes raptat, lustransque sub armis,</p> +<p>Qua visu comprendere erat, fulgentia signa,</p> +<p>Ibat ovans, longaque umbram tellure trahebat.</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Non aliter, quoties perlabitur æquora curru,</p> +<span class = "pagenum">197</span> +<p>Extremamque petit, Phœbea cubilia, Tethyn</p> +<p>Frenatis Neptunus equis; fluit omnis ab antris</p> +<p>Nereidum chorus, et sueto certamine nandi</p> +<p>Candida perspicuo connectunt brachia ponto.</p> + +<span class = "linenum">415</span> +<p class = "indent"> +At Pyrenæi frondosa cacumina montis</p> +<p>Turbata Pœnus terrarum pace petebat.</p> +<p>Pyrene celsa nimbosi verticis arce</p> +<p>Divisos Celtis late prospectat Iberos,</p> +<p>Atque æterna tenet magnis divortia terris.</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Nomen Bebrycia duxere a virgine colles,</p> +<p>Hospitis Alcidæ crimen; qui, sorte laborum</p> +<p>Geryonæ peteret quum longa tricorporis arva,</p> +<p>Possessus Baccho, sæva Bebrycis in aula</p> +<span class = "pagenum">198</span> +<p>Lugendam formæ sine virginitate reliquit</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Pyrenen, letique Deus, si credere fas est,</p> +<p>Causa fuit leti miseræ Deus: edidit alvo</p> +<p>Namque ut serpentem, patriasque exhorruit iras,</p> +<p>Confestim dulces liquit turbata penates.</p> +<p>Tum noctem Alcidæ solis plangebat in antris,</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Et promissa viri silvis narrabat opacis;</p> +<p>Donec mœrentem ingratos raptoris amores,</p> +<p>Tendentemque manus, atque hospitis arma vocantem</p> +<p>Diripuere feræ: laceros Tirynthius artus,</p> +<p>Dum remeat victor, lacrimis perfudit, et amens</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Palluit invento dilectæ virginis ore.</p> +<span class = "pagenum">199</span> +<p>At voce Herculea percussa cacumina montis</p> +<p>Intremuere jugis: mœsto clamore ciebat</p> +<p>Pyrenen; scopulique omnes ac lustra ferarum</p> +<p>Pyrenen resonant: tumulo tum membra reponit,</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Supremum inlacrimans; nec honos intercidit aevo,</p> +<p>Defletumque tenent montes per secula nomen.</p> + +<p class = "indent"> +Jamque per et colles, et densos abjete lucos</p> +<p>Bebryciæ Pœnus fines transcenderat aulæ.</p> +<p>Inde ferox quæsitum armis per inhospita rura</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p>Volcarum populatur iter, tumidique minaces</p> +<p>Adcedit Rhodani festino milite ripas.</p> +<p>Aggeribus caput Alpinis, et rupe nivali</p> +<p>Proserit in Celtas, ingentemque extrahit amnem</p> +<p>Spumanti Rhodanus proscindens gurgite campos,</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Ac propere in pontum lato ruit incitus alveo.</p> +<p>Auget opes stanti similis, tacitoque liquore</p> +<span class = "pagenum">200</span> +<p>Mixtus Arar; quem gurgitibus complexus anhelis</p> +<p>Cunctantem inmergit pelago, raptumque per arva</p> +<p>Ferre vetat patrium vicina ad litora nomen.</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Invadunt alacres inimicum pontibus amnem:</p> +<p>Nunc celso capite et cervicibus arma tuentur,</p> +<p>Nunc validis gurges certatim frangitur ulnis.</p> +<p>Fluminea sonipes religatus ducitur alno,</p> +<p>Bellua nec retinet tardante Libyssa timore:</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Nam trabibus vada, et injecta tellure repertum</p> +<p>Connexas operire trabes, ac ducere in altum</p> +<p>Paulatim ripæ resolutis aggere vinclis.</p> +<p>At gregis inlapsu fremebundo territus acris</p> +<span class = "pagenum">201</span> +<p>Expavit moles Rhodanus, stagnisque refusis</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Torsit arenoso minitantia murmura fundo.</p> + +<p class = "indent"> +Jamque Tricastinis intendit finibus agmen,</p> +<p>Jam faciles campos, jam rura Vocuntia carpit.</p> +<p>Turbidus hic truncis saxisque Druentia lætum</p> +<p>Ductoris vastavit iter: namque Alpibus ortus,</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Avulsas ornos, et adesi fragmina montis</p> +<p>Cum sonitu volvens, fertur latrantibus undis,</p> +<p>Ac vada translato mutat fallacia cursu,</p> +<span class = "pagenum">202</span> +<p>Non pediti fidus, patulis non puppibus æquus:</p> +<p>Et tunc, imbre recens fuso, conrepta sub armis</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Corpora multa virum spumanti vertice torquens,</p> +<p>Inmersit fundo laceris deformia membris.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line3_477" id = "line3_477"> </a> +Sed jam præteritos ultra meminisse labores</p> +<p>Conspectæ propius demsere paventibus Alpes.</p> +<p>Cuncta gelu canaque æternum grandine tecta</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p>Atque ævi glaciem cohibent: riget ardua montis</p> +<p>Ætherei facies, surgentique obvia Phœbo,</p> +<p>Duratas nescit flammis mollire pruinas.</p> +<p>Quantum Tartareus regni pallentis hiatus</p> +<p>Ad manes imos atque atræ stagna paludis</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>A supera tellure patet: tam longa per auras</p> +<p>Erigitur tellus, et cælum intercipit umbra.</p> +<span class = "pagenum">203</span> +<p>Nullum ver usquam, nullique æstatis honores:</p> +<p>Sola jugis habitat diris, sedesque tuetur</p> +<p>Perpetuas deformis hiems: illa undique nubes</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Huc atras agit, et mixtos cum grandine nimbos.</p> +<p>Jam cuncti flatus ventique furentia regna</p> +<p>Alpina posuere domo: caligat in altis</p> +<p>Obtutus saxis, abeuntque in nubila montes.</p> +<p>Mixtus Athos Tauro, Rhodopeque adjuncta Mimanti,</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Ossaque cum Pelio, cumque Hæmo cesserit Othrys.</p> +<p>Primus inexpertas adiit Tirynthius arces:</p> +<p>Scindentem nubes, frangentemque ardua montis</p> +<p>Spectarunt Superi, longisque ab origine seclis</p> +<p>Intemerata gradu magna vi saxa domantem.</p> + +<span class = "pagenum">204</span> +<span class = "linenum">500</span> +<p class = "indent"> +At miles dubio tardat vestigia gressu,</p> +<p>Inpia ceu sacros in fines arma per orbem,</p> +<p>Natura prohibente, ferant, Divisque repugnent.</p> +<p>Contra quæ ductor (non Alpibus ille, nec ullo</p> +<p>Turbatus terrore loci; sed languida monstris</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Corda virum fovet hortando, revocatque vigorem):</p> +<p>«Non pudet, obsequio Superum fessosque secundis,</p> +<p>Post belli decus atque acies, dare terga nivosis</p> +<p>Montibus, et segnes submittere rupibus arma?</p> +<p>Nunc, o! nunc, socii, dominantis mœnia Romæ</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Credite vos, summumque Jovis conscendere culmen.</p> +<span class = "pagenum">205</span> +<p>Hic labor Ausoniam, dabit hic in vincula Thybrim.»</p> +<p>Nec mora: commotum promissis ditibus agmen</p> +<p>Erigit in collem, et vestigia linquere nota</p> +<p>Herculis edicit magni, crudisque locorum</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Ferre pedem, ac proprio turmas evadere calle.</p> +<p>Rumpit inadcessos aditus, atque ardua primus</p> +<p>Exsuperat, summaque vocat de rupe cohortes.</p> +<p>Tum, qua durati concreto frigore collis</p> +<p>Lubrica frustratur canenti semita clivo,</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Luctantem ferro glaciem premit: haurit hiatu</p> +<p>Nix resoluta viros, altoque e culmine præceps</p> +<p>Humenti turmas operit delapsa ruina.</p> +<p>Interdum adverso glomeratas turbine Corus</p> +<span class = "pagenum">206</span> +<p>In media ora nives fuscis agit horridus alis:</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Aut rursum inmani stridens avulsa procella</p> +<p>Nudatis rapit arma viris, volvensque per orbem</p> +<p>Contorto rotat in nubes sublimia flatu.</p> +<p>Quoque magis subiere jugo, atque, evadere nisi,</p> +<p>Erexere gradum, crescit labor: ardua supra</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Sese aperit fessis, et nascitur altera moles,</p> +<p>Unde nec edomitos exsudatosque labores</p> +<p>Respexisse libet; tanta formidine plana</p> +<p>Exterrent repetita oculis, atque una pruinæ</p> +<p>Canentis, quacumque datur permittere visus,</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p>Ingeritur facies. Medio sic navita ponto,</p> +<p>Quum dulces liquit terras, et inania nullos</p> +<p>Inveniunt ventos securo carbasa malo,</p> +<p>Inmensas prospectat aquas, ac victa profundis</p> +<span class = "pagenum">207</span> +<p>Æquoribus fessus renovat sua lumina cælo.</p> + +<span class = "linenum">540</span> +<p class = "indent"> +Jamque, super clades atque inportuna locorum,</p> +<p>Inluvie rigidæque comæ squalore perenni</p> +<p>Horrida semiferi promunt e rupibus ora;</p> +<p>Atque effusa cavis exesi pumicis antris</p> +<p>Alpina invadit manus, adsuetoque vigore</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Per dumos, notasque nives, atque invia pernix</p> +<p>Clausum montivagis infestat cursibus hostem.</p> +<p>Mutatur jam forma locis: hic sanguine multo</p> +<p>Infectæ rubuere nives: hic, nescia vinci,</p> +<p>Paulatim glacies sedit tepefacta cruore;</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Dumque premit sonipes duro vestigia cornu,</p> +<p>Ungula perfossis hæsit comprensa pruinis.</p> +<p>Nec pestis lapsus simplex: abscisa relinquunt</p> +<span class = "pagenum">208</span> +<p>Membra gelu, fractosque asper rigor amputat artus.</p> +<p>Bis senos soles, totidem per vulnera sævas</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Emensi noctes, optato vertice sidunt,</p> +<p>Castraque præruptis suspendunt ardua saxis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line3_557" id = "line3_557"> </a> +At Venus, ancipiti mentem labefacta timore,</p> +<p>Adfatur genitorem, et rumpit mœsta querelas:</p> +<p>«Quis pœnæ modus, aut pereundi terminus, oro,</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Æneadis erit? et quando terrasque fretumque</p> +<p>Emensis sedisse dabis? cur pellere nostros</p> +<p>A te concessa Pœnus parat urbe nepotes?</p> +<p>Alpibus inposuit Libyen, finemque minatur</p> +<p>Imperio: casus metuit jam Roma Sagunti.</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Quo Trojæ extremos cineres, sacramque ruinam,</p> +<p>Assaracique larem, et Vestæ secreta feramus,</p> +<p>Da sedem, genitor, tutisque jacere: parumne est,</p> +<p>Exsilia errantes totum quæsîsse per orbem?</p> +<p>Anne iterum capta repetentur Pergama Roma?»</p> + +<span class = "pagenum">209</span> +<span class = "linenum">570</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line3_570" id = "line3_570"> </a> +His Venus; et contra genitor sic deinde profatur:</p> +<p>«Pelle metus, neu te Tyriæ conamina gentis</p> +<p>Turbarint, Cytherea: tenet, longumque tenebit</p> +<p>Tarpeias arces sanguis tuus: hac ego Martis</p> +<p>Mole viros spectare paro, atque expendere bello.</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Gens ferri patiens, ac læta domare labores,</p> +<p>Paulatim antiquo patrum desuescit honori;</p> +<p>Atque ille, haud unquam parcus pro laude cruoris,</p> +<p>Et semper famæ sitiens, obscura sedendo</p> +<p>Tempora agit, mutum volvens inglorius ævum,</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Sanguine de nostro populus, blandoque veneno</p> +<p>Desidiæ virtus paulatim evicta senescit.</p> +<span class = "pagenum">210</span> +<p>Magnæ molis opus, multoque labore parandum,</p> +<p>Tot populos inter, soli sibi poscere regna.</p> +<p>Jamque tibi veniet tempus, quo maxima rerum</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Nobilior sit Roma malis. Hinc nomina nostro</p> +<p>Non indigna polo referet labor: hinc tibi Paulus,</p> +<p>Hinc Fabius, gratusque mihi Marcellus opimis.</p> +<p>Hi tantum parient Latio per vulnera regnum,</p> +<p>Quod luxu, et multum mutata mente nepotes</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Non tamen evertisse queant. Jamque ipse creatus,</p> +<p>Qui Pœnum revocet patriæ, Latioque repulsum</p> +<p>Ante suæ muros Carthaginis exuat armis.</p> +<p>Hinc, Cytherea, tuis longo regnabitur ævo.</p> +<p>Exin se Curibus virtus cælestis ad astra</p> +<span class = "pagenum">211</span> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Efferet, et sacris augebit nomen Iulis</p> +<p>Bellatrix gens baccifero nutrita Sabino.</p> +<p>Hinc pater ignotam donabit vincere Thulen,</p> +<p>Inque Caledonios primus trahet agmina lucos:</p> +<span class = "pagenum">212</span> +<p>Compescet ripis Rhenum, reget inpiger Afros,</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Palmiferamque senex bello domitabit Idumen.</p> +<p>Nec Stygis ille lacus, viduataque lumine regna,</p> +<p>Sed Superum sedes, nostrosque tenebit honores.</p> +<p>Tum juvenis, magno præcellens robore mentis,</p> +<p>Excipiet patriam molem, celsusque feretur,</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Æquatum imperio tollens caput: hic fera gentis</p> +<p>Bella Palæstinæ primo delebit in ævo.</p> +<p>At tu transcendes, Germanice, facta tuorum,</p> +<p>Jam puer auricomo præformidate Batavo.</p> +<p>Nec te terruerint Tarpeii culminis ignes:</p> +<span class = "pagenum">213</span> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Sacrilegas inter flammas servabere terris;</p> +<p>Nam te longa manent nostri consortia mundi.</p> +<p>Huic laxos arcus olim Gangetica pubes</p> +<p>Submittet, vacuasque ostendent Bactra pharetras.</p> +<p>Hic et ab Arctoo currus aget axe per Urbem,</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Ducet et Eoos, Baccho cedente, triumphos.</p> +<p>Idem, indignantem transmittere Dardana signa,</p> +<p>Sarmaticis victor compescet sedibus Istrum.</p> +<p>Quin et Romuleos superabit voce nepotes,</p> +<p>Quîs erit eloquio partum decus: huic sua Musæ</p> +<span class = "pagenum">214</span> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Sacra ferent; meliorque lyra, cui substitit Hebrus,</p> +<p>Et venit Rhodope, Phœbo miranda loquetur.</p> +<p>Ille etiam, qua prisca, vides, stat regia nobis,</p> +<p>Aurea Tarpeia ponet Capitolia rupe,</p> +<p>Et junget nostro templorum culmina cælo.</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Tunc, o nate Deum, Divosque dature, beatas</p> +<p>Imperio terras patrio rege. Tarda senectam</p> +<p>Hospitia excipient cæli, solioque Quirinus</p> +<p>Concedet, mediumque parens fraterque locabunt:</p> +<p>Siderei juxta radiabunt tempora nati.»</p> + +<span class = "pagenum">215</span> +<span class = "linenum">630</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line3_630" id = "line3_630"> </a> +Dum pandit seriem venturi Juppiter ævi,</p> +<p>Ductor Agenoreus, tumulis delatus iniquis,</p> +<p>Lapsantem dubio devexa per invia nisu</p> +<p>Firmabat gressum, atque humentia saxa premebat.</p> +<p>Non acies, hostisve tenet; sed prona minaci</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Prærupto turbant, et cautibus obvia rupes.</p> +<p>Stant clausi, mœrentque moras et dura viarum;</p> +<p>Nec refovere datur torpentia membra quiete.</p> +<p>Noctem operi jungunt, et robora ferre coactis</p> +<p>Adproperant humeris, ac raptas collibus ornos.</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Jamque ubi nudarunt silva densissima montis,</p> +<span class = "pagenum">216</span> +<p>Adgessere trabes; rapidisque adcensus in orbem</p> +<p>Excoquitur flammis scopulus: mox proruta ferro</p> +<p>Dat gemitum putris resoluto pondere moles,</p> +<p>Atque aperit fessis antiqui regna Latini.</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>His tandem ignotas transgressus casibus Alpes,</p> +<p>Taurinis ductor statuit tentoria campis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line3_647" id = "line3_647"> </a> +Interea, voces Jovis atque oracula portans,</p> +<p>Emensis aderat Garamantum lætus arenis</p> +<p>Bostar, et ut viso stimulabat corda Tonante:</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p>«Maxime Belide, patriis qui mœnibus arces</p> +<p>Servitium dextra, Libycas penetravimus aras.</p> +<p>Nos tulit ad Superos perfundens sidera Syrtis:</p> +<p>Nos pæne æquoribus tellus violentior hausit.</p> +<span class = "pagenum">217</span> +<p>Ad finem cæli medio tenduntur ab orbe</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Squalentes campi: tumulum natura negavit</p> +<p>Inmensis spatiis, nisi quem cava nubila torquens</p> +<p>Construxit turbo, inpacta glomeratus arena:</p> +<p>Vel si, perfracto populatus carcere terras,</p> +<p>Africus, aut, pontum spargens super aera, Corus</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p>Invasere truces capientem prælia campum,</p> +<p>Inque vicem ingesto cumularunt pulvere montes.</p> +<p>Has observatis valles enavimus astris:</p> +<p>Namque dies confundit iter; peditemque profundo</p> +<p>Errantem campo, et semper media arva videntem,</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p>Sidoniis Cynosura regit fidissima nautis.</p> +<p>Verum ubi defessi lucos nemorosaque regna</p> +<p>Cornigeri Jovis, et fulgentia templa subimus,</p> +<span class = "pagenum">218</span> +<p>Exceptos hospes tectis inducit Arisbas.</p> +<p>Stat fano vicina (novum et memorabile!) lympha,</p> +<span class = "linenum">670</span> +<p>Quæ nascente die, quæ deficiente tepescit,</p> +<p>Quæque riget, medius quum sol adcendit Olympum,</p> +<p>Atque eadem rursum nocturnis fervet in umbris.</p> +<p>Tum loca plena Deo, dites sine vomere glebas</p> +<p>Ostentat senior, lætaque ita mente profatur:</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p>«Has umbras nemorum, et connexa cacumina cælo,</p> +<p>«Calcatosque Jovi lucos prece, Bostar, adora.</p> +<p>«Nam cui dona Jovis non divulgata per orbem,</p> +<p>«In gremio Thebes geminas sedisse columbas?</p> +<span class = "pagenum">219</span> +<p>«Quarum, Chaonias pennis quæ contigit oras,</p> +<span class = "linenum">680</span> +<p>«Inplet fatidico Dodonida murmure quercum.</p> +<p>«At quæ, Carpathium super æquor vecta, per auras</p> +<p>«In Libyen niveis tranavit concolor alis,</p> +<p>«Hanc sedem templo Cythereia condidit ales:</p> +<p>«Hic ubi nunc aram lucosque videtis opacos,</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p>«Ductore electo gregis, (admirabile dictu!)</p> +<span class = "pagenum">220</span> +<p>«Lanigeri capitis media inter cornua perstans</p> +<p>«Marmaricis ales populis responsa canebat.</p> +<p>«Mox subitum nemus atque annoso robore lucus</p> +<p>«Exsiluit, qualesque premunt nunc sidera quercus,</p> +<span class = "linenum">690</span> +<p>«A prima venere die: prisco inde pavore</p> +<p>«Arbor numen habet, coliturque tepentibus aris.»</p> +<p>Dumque ea miramur, subito stridore tremendum</p> +<p>Inpulsæ patuere fores, majorque repente</p> +<p>Lux oculos ferit: ante aras stat veste sacerdos</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p>Effulgens nivea, et populi concurrere certant.</p> +<p>Inde ubi mandatas effudi pectore voces,</p> +<p>Ecce intrat subitus vatem Deus: alta sonoro</p> +<p>Conlisis trabibus volvuntur murmura luco,</p> +<p>Ac major nota jam vox prorumpit in auras:</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p>«Tenditis in Latium, belloque agitare paratis</p> +<p>«Assaraci prolem, Libyes: cœpta aspera cerno,</p> +<span class = "pagenum">221</span> +<p>«Gradivumque trucem currus jam scandere, et atram</p> +<p>«In latus Hesperium flammam exspirare furentes</p> +<p>«Cornipedes, multoque fluentia sanguine lora.</p> +<span class = "linenum">705</span> +<p>«Tu, qui pugnarum eventus, extremaque fati</p> +<p>«Deposcis, claroque ferox das vela labori,</p> +<p>«Invade Ætoli ductoris Iapyga campum:</p> +<p>«Sidonios augebis avos, nullique relinques,</p> +<p>«Altius Ausoniæ penetrare in viscera gentis;</p> +<span class = "linenum">710</span> +<p>«Donec victa tibi trepidabunt Dardana regna.</p> +<p>«Nec ponet pubes unquam Saturnia curam,</p> +<p>«Dum carpet superas in terris Hannibal auras<ins class = "correction" +title = "second » added by transcriber">.»»</ins></p> + +<p class = "indent"> +Talia portabat lætis oracula Bostar,</p> +<p>Inplebatque viros pugnæ propioris amore.</p> +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">222</span> + +<h2><a name = "liber4" id = "liber4"> +LIBER QUARTUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib4_arg" id = "lib4_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">De</span> Hannibalis tam audaci +trajiciendarum Alpium consilio, et felici ejus effectu, tristes nuntii +Romam veniunt, unde summa quidem in urbe et agriis trepidatio oritur, +sed Patribus auctoribus magno quoque animo bellum comparatur; <a href = +"#line4_1">1-38</a>.</p> +<p>Interea Hannibal, quum Gallos, Padi adcolas, donis ad defectionem +sollicitasset, castra ex Taurinis movet, et P. Cornelii Scipionis +consulis, cui ex Massilia redeunti obviam venerat, vestigia persequens +ad Ticinum amnem raptim contendit; <a href = "#line4_39">39-55</a>.</p> +<p>Ibi duces militum animos ad pugnam adcendunt; <a href = +"#line4_56">56-89</a>.</p> +<p>Et, ad exploranda circa loca cum parte equitum progressi, ad prælium +se expediunt; <a href = "#line4_90">90-100</a>.</p> +<p>Primus omnium Bogus auspex, ex læto prodigio certam victoriæ spem +augurans, telum in Romanos emittit; <a href = +"#line4_101">101-142</a>.</p> +<p>Quo facto in prima Pœnorum acie pugnam capessunt Boii, duce Cryxo, +qui magnam hostium stragem edit; <a href = "#line4_143">143-188</a>.</p> +<p>Quam dum ulcisci conatur Quirinus, a Vogeso interficitur; <a href = +"#line4_189">189-215</a>.</p> +<p>Impetum vero Gallorum, quibus multo successu audacia crescit, +fortiter propulsat Scipio consul, qui ingenti eos cæde prosternit; +<a href = "#line4_216">216-247</a>.</p> +<p>Et Cryxum, insolentius se jactantem, in singulari, ad quod eum +provocaverat, certamine, hasta trajicit; <a href = +"#line4_248">248-299</a>.</p> +<p>Ubi Gallos, ducis nece consternatos, terga vertere videt Magus, +equites Pœnorum in primam aciem deducit: quo facto, diu dubio utrimque +eventu pugnatur; <a href = "#line4_300">300-323</a>.</p> +<p>Postremo Hannibal suis auxilio adcurrit, magnumque hostium numerum +cædit; <a href = "#line4_324">324-354</a>.</p> +<p>Forte in utroque tum exercitu trigemini erant fratres, qui inter duas +acies infestis armis concurrunt, et mutuis vulneribus confossi cadunt; +<a href = "#line4_355">355-400</a>.</p> +<p>Mox fœdam Romanorum fugam sistit Scipio, +<span class = "pagenum">223</span> +et in confertissimos hostes inruit; <a href = +"#line4_401">401-416</a>.</p> +<p>Præsentissimum Consulis periculum repellitur auxilio Martis, a Jove +missi, et interventu tum primum pubescentis filii, qui, Deo adjuvante, +per densos hostes viam sibi ferro facit, multisque occisis patrem, gravi +vulnere saucium, in conspectu Pœnorum, admiratione tam egregii +spectaculi obstupefactorum, humeris suis ex acie reportat; <a href = +"#line4_417">417-479</a>.</p> +<p>Noctis interventu prælium dirimitur, et quarta ejus vigilia Scipio +tacito agmine profectus ad Trebiam fluvium, in colles, equiti +inpeditiores, aciem erigit, ubi Ti. Sempronius Longus Consul, compositis +Siciliæ rebus, collegæ conjungitur; <a href = +"#line4_480">480-497</a>.</p> +<p>Ibidem Hannibal, secunda fortuna ferox, trajecto Pado, castra +communit; et, ne quod rei gerendiæ præmitteret tempus, hostes ad novam +pugnam, elicit, quam et Sempronius, vir fortis gloriæque cupidus, non +detrectat; <a href = "#line4_498">498-524</a>.</p> +<p>Magna tum cæde ab utroque perpetrata, Romani postremo pedes referunt, +ripamque fluvii, qui nocturno imbri adcreverat, petunt, ubi alii inter +cunctationem ingrediendi ab hostibus trucidantur, alii vero nive, nimbo, +intoleranda vi frigoris, paludibus et undis absumuntur; <a href = +"#line4_525">525-597</a>.</p> +<p>Terror stragesque augetur, ubi elephantos quoque aquam ingredi +vident, quos tamen mox, Fibreni exemplo incitati, verutis fortiter +conjectis necant; <a href = "#line4_598">598-621</a>.</p> +<p>Quin ipsam Romanorum pugnam restituit Scipio consul, qui licet +vulnere, ad Ticinum adcepto, adhuc debilitatus, suis repente auxilio +venit, et Trebiam hostium cadaveribus replet; <a href = +"#line4_622">622-637</a>.</p> +<p>Fluvius, id graviter ferens, magna vi ac mole aquarum super ripas +effunditur; et in Consulem inruit, quem Vulcanus, precibus Veneris +motus, præsenti periculo eripit, flamma undique excitata, qua vis +undarum coercetur; <a href = "#line4_638">638-697</a>.</p> +<p>Uterque deinde exercitus in hiberna concedit; et Romæ C. Flaminius, +vir temerarius, et victoria, in priore consulatu a Boiis reportata, ad +intolerabilem superbiam inflatus, Consul creatur; <a href = +"#line4_698">698-721</a>.</p> +<p>Lætus hic nuntius a Junone, in deum præsidem Trasymeni lacus +conversa, ad Hannibalem perfertur, qui extemplo Apenninum quoque +transire conatur, et, vi tempestatis in paludibus, præter homines et +jumenta, altero etiam oculo amisso, in Etruria ad Trasymenum lacum +castra locat; <a href = "#line4_722">722-762</a>.</p> +<p>Dum hæc in Italia geruntur, Carthagine Patres, Hannonis sententia et +sorte commoti, parvum Hannibalis filium Saturno inmolandum decernunt; +sed Imilces lamentatione ad misericordiam adducti, patris arbitrio +permittunt, sortemne respuere malit, an adcipere? <a href = +"#line4_763">763-807</a>.</p> +<p>Hannibal, legatis benigne exceptis, pro filio, cujus +<span class = "pagenum">224</span> +mortem deprecatur, se aliquot hostium millia diis patriis inmolaturum +esse vovet, et, exercitu quadrifariam diviso, ad pugnam se expedit; +<a href = "#line4_808">808-829</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p> +<a name = "line4_1" id = "line4_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Fama</span> per Ausoniæ turbatas spargitur +urbes,</p> +<p>Nubiferos montes, et saxa minantia cælo</p> +<p>Adcepisse jugum, Pœnosque per invia vectos;</p> +<p>Æmulaque Herculei jactantem facta laboris</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Descendisse ducem: diros canit inproba motus,</p> +<p>Et gliscit gressu, volucrique citatior Euro</p> +<p>Terrificis quatit adtonitas rumoribus arces.</p> +<p>Adstruit auditis, docilis per inania rerum</p> +<p>Pascere rumorem vulgi, pavor: itur in acres</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Bellorum raptim curas; subitusque per omnem</p> +<p>Ausoniam Mavors strepit, et ciet arma virosque.</p> +<p>Pila novant, ac detersa rubigine sævus</p> +<p>Induitur ferro splendor; niveumque repostæ</p> +<span class = "pagenum">225</span> +<p>Instaurant galeæ coni decus: hasta juvatur</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p>Amento; revocantque nova fornace bipennes.</p> +<p>Conseritur tegimen laterum inpenetrabile, multas</p> +<p>Passurus dextras atque inrita vulnera, thorax.</p> +<p>Pars arcu invigilant, domitat pars verbere anhelum</p> +<p>Cornipedem in gyros, saxoque exasperat ensem.</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Nec vero muris, quibus est luctata vetustas,</p> +<p>Ferre morantur opem: subvectant saxa, cavasque</p> +<p>Retractant turres, edit quas longior ætas.</p> +<p>Hinc tela adcipiunt arces; ac robora portis</p> +<p>Et fidos certant obices arcessere silva:</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Circumdant fossas: haud segnis cuncta magister</p> +<p>Præcipitat timor, ac vastis trepidatur in arvis.</p> +<span class = "pagenum">226</span> +<p>Deseruere larem: portant cervicibus ægras</p> +<p>Adtoniti matres, ducentesque ultima fila</p> +<p>Grandævos rapuere senes: tum crine soluto</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Ante agitur conjux; dextra lævaque trahuntur</p> +<p>Parvi, non æquo comitantes ordine, nati.</p> +<p>Sic vulgus traduntque metus, nec poscitur auctor.</p> + +<p class = "indent"> +At Patres, quanquam exterrent inmania cœpta,</p> +<p>Inque sinu bellum, atque Alpes et pervia saxa</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Decepere, tamen crudam contra aspera mentem</p> +<p>Et magnos tollunt animos: juvat ire periclis</p> +<p>Ad decus, et dextra memorandum condere nomen,</p> +<p>Quale dedit nunquam rebus Fortuna secundis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line4_39" id = "line4_39"> </a> +Sed Libyæ ductor tuto fovet agmina vallo,</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Fessa gradum, multoque gelu torpentia nervos;</p> +<p>Solandique genus, lætis ostentat ad Urbem</p> +<p>Per campos superesse viam, Romamque sub ictu.</p> +<p>At non et rerum curas, consultaque belli</p> +<span class = "pagenum">227</span> +<p>Stare probat, solusque nequit perferre quietem.</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p>Armiferæ quondam prisca inter tempora gentes</p> +<p>Ausonium invasere latus, sedesque beatas,</p> +<p>Et metui peperere manu: mox inpia bella</p> +<p>Tarpeius pater et capti sensere Quirites.</p> +<p>Hic dum sollicitat donis, et inania corda</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Ac fluxam morum gentem fovet, armaque jungit;</p> +<p>Jam consul, volucri pervectus litora classe,</p> +<p>Scipio Phocaicis sese referebat ab oris;</p> +<p>Ingentesque duces, pelagi terræque laborem</p> +<p>Diversum emensos, propiora pericula vallo</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>Jungebant, magnæque aderant primordia cladis.</p> +<span class = "pagenum">228</span> +<p><a name = "line4_56" id = "line4_56"> </a> +Namque ut, conlatis admoto consule castris,</p> +<p>Sustulerat Fortuna moras, signumque furoris</p> +<p>Adcensæ viso poscebant hoste cohortes;</p> +<p>Debellata procul, quæcumque vocantur Iberis,</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Ingenti Tyrius numerosa per agmina ductor</p> +<p>Voce sonat; non Pyrenen, Rhodanumve ferocem</p> +<p>Jussa adspernatos, Rutulam fumasse Saguntum,</p> +<p>Raptum per Celtas iter, et, qua ponere gressum</p> +<p>Amphitryoniadæ fuerit labor, isse sub armis</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Pœnorum turmas, equitemque per ardua vectum</p> +<p>Insultasse jugo, et fremuisse hinnitibus Alpes.</p> + +<p class = "indent"> +Contra pulchra suos vocat ad discrimina consul:</p> +<p>«Hostem, miles, habes fractum ambustumque nivosis</p> +<p>Cautibus, atque ægre torpentia membra trahentem.</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p>En age, qui sacros montes, rupesque profundas</p> +<p>Transiluit, discat, quanto stat celsius arce</p> +<span class = "pagenum">229</span> +<p>Herculea vallum; et majus sit, scandere colles,</p> +<p>An vestros rupisse globos: det inania famæ,</p> +<p>Dum magna fuso pugna, retroque ruenti,</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Qua ventum est, obstent Alpes: super ardua ductum</p> +<p>Huc egere Dei, Latios ut sanguine fines</p> +<p>Inbueret, tellusque hostilis conderet ossa.</p> +<p>Scire libet, nova nunc nobis atque altera bellum</p> +<p>Carthago, anne eadem mittat, quæ, mersa sub æquor,</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Ægates inter vasto jacet obruta ponto.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line4_81" id = "line4_81"> </a> +Hæc ait, atque agmen Ticini flectit ad undas.</p> +<p>Cæruleas Ticinus aquas, et stagna vadoso</p> +<p>Perspicuus servat turbari nescia fundo,</p> +<p>Ac nitidum viridi lente trahit amne liquorem.</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Vix credas labi; ripis tam mitis opacis</p> +<p>Argutos inter volucrum certamine cantus,</p> +<p>Somniferam ducit lucenti gurgite lympham.</p> + +<p class = "indent"> +Jamque sub extremum noctis fugientibus umbris</p> +<span class = "pagenum">230</span> +<p>Lux aderat, Somnusque suas confecerat horas.</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p><a name = "line4_90" id = "line4_90"> </a> +Explorare locos consul, collisque propinqui</p> +<p>Ingenium, et campis quæ sit natura, parabat.</p> +<p>Par studium Pœno, similesque in pectore curæ.</p> +<p>Ergo aderant, rapidis equitum comitantibus alis.</p> + +<p class = "indent"> +Verum ubi commoto docuerunt pulvere nubes,</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Hostem ferre gradum; et propius propiusque sonoro</p> +<p>Quadrupedum cornu tellus gemit; ac simul acer</p> +<p>Vincentum lituos hinnitus sævit equorum:</p> +<p>Arma, viri, rapite arma, viri; dux instat uterque.</p> +<p>Ambobus velox virtus, geminusque cupido</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Laudis, et ad pugnas Martemque insania concors.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line4_101" id = "line4_101"> </a> +Haud mora: jam tantum campi dirimebat ab ictu,</p> +<p>Quantum inpulsa valet comprendere lancea nodo;</p> +<p>Quum subitum liquida, non ullis nubibus, æthra</p> +<span class = "pagenum">231</span> +<p>Augurium mentes oculosque ad sidera vertit.</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Accipiter, medio tendens a limite solis,</p> +<p>Dilectas Veneri, notasque ab honore Diones,</p> +<p>Turbabat violentus aves; atque unguibus idem,</p> +<p>Idem nunc rostro, duris nunc ictibus alæ,</p> +<p>Ter quinas dederat sæva inter vulnera leto.</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Nec finis, satiasve, novi sed sanguinis ardor</p> +<p>Gliscere; et urgebat trepidam jam cæde priorum,</p> +<p>Incertamque fugæ, pluma labente, columbam;</p> +<p>Donec Phœbeo veniens Jovis ales ab ortu</p> +<p>In tenues tandem nubes dare terga coegit.</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Tum victrix lætos signa ad Romana volatus</p> +<p>Convertit; prolesque ducis qua parte decora</p> +<p>Scipio quassabat puerilibus arma lacertis,</p> +<p>Clangorem bis terque dedit, rostroque coruscæ</p> +<p>Perstringens conum galeæ, se reddidit astris.</p> + +<span class = "linenum">120</span> +<p class = "indent"> +Exclamat Liger (huic Superos sentire monentes</p> +<span class = "pagenum">232</span> +<p>Ars fuit, ac penna monstrare futura magistra):</p> +<p>«Pœne, bis octonos Italis in finibus annos,</p> +<p>Audaci similis volucri, sectabere pubem</p> +<p>Ausoniam, multamque feres cum sanguine prædam:</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>Sed compesce minas; renuit tibi Daunia regna</p> +<p>Armiger ecce Jovis: nosco te, summe Deorum:</p> +<p>Adsis o, firmesque tuæ, Pater, alitis omen.</p> +<p>Nam tibi servantur, ni vano cassa volatu</p> +<p>Mentitur superos præpes, postrema subactæ</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p>Fata, puer, Libyæ, et majus Carthagine nomen.»</p> + +<p class = "indent"> +Contra læta Bogus Tyrio canit omina regi,</p> +<p>Et faustum accipitrem, cæsasque in nube volucres</p> +<p>Æneadis cladem et Veneris portendere genti.</p> +<p>Tum dictis comitem contorquet primus in hostes,</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Ceu suadente Deo, et fatorum conscius, hastam.</p> +<p>Illa volans patuli longe per inania campi</p> +<p>Ictum perdiderat spatio, ni, fusus habenas,</p> +<span class = "pagenum">233</span> +<p>Dum primæ decus adfectat decerpere pugnæ,</p> +<p>Obvia quadrupedis præceps Catus ora tulisset.</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>Sic elanguescens, ac jam casura, petitum</p> +<p>Invenit vulnus, cædemque adcepit ab hoste</p> +<p>Cornus, et oblatæ stetit inter tempora frontis.</p> +<p><a name = "line4_143" id = "line4_143"> </a> +Incurrunt acies, magnoque fragore per æquor</p> +<p>Suspendunt cuncti frenis sublime reductos</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Cornipedes, ultroque ferunt: erectus in auras</p> +<p>It sonipes, rapidaque volans per aperta procella</p> +<p>Tenuia vix summo vestigia pulvere signat.</p> +<p>Boiorum ante alias, Cryxo duce, mobilis ala</p> +<span class = "pagenum">234</span> +<p>Arietat in primos, obicitque inmania membra.</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Ipse, tumens atavis, Brenni se stirpe ferebat</p> +<p>Cryxus, et in titulos Capitolia capta trahebat;</p> +<p>Tarpeioque jugo, demens! et vertice sacro</p> +<p>Pensantes aurum Celtas umbone gerebat.</p> +<p>Colla viri fulvo radiabant lactea torque,</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Auro virgatæ vestes, manicæque rigebant</p> +<p>Ex auro, et simili vibrabat crista metallo.</p> + +<span class = "pagenum">235</span> +<p class = "indent"> +Sternitur inpulsu vasto perculsa Camertum</p> +<p>Prima phalanx; spissæque ruunt conferta per arma</p> +<p>Undæ Boiorum: sociata examina densent</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Infandi Senones; conlisaque quadrupedantum</p> +<p>Pectoribus toto volvuntur corpora campo.</p> +<p>Arva natant, altusque virum cruor, altus equorum</p> +<p>Lubrica belligeræ sorbet vestigia turmæ.</p> +<p>Seminecum letum peragit gravis ungula pulsu,</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p>Et circumvolitans tetros a sanguine rores</p> +<p>Spargit humo, miserisque suo lavit arma cruore.</p> +<p>Spicula prima, puer, tumidi, Tyrrhene, Pelori</p> +<p>Purpureo moriens victricia sanguine tingis.</p> +<p>Nam tibi, dum stimulas cornu, atque in prælia mentes</p> +<span class = "pagenum">236</span> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Adcendis, renovasque viros ad vulnera cantu,</p> +<p>Hæsit barbaricum sub anhelo gutture telum,</p> +<p>Et clausit raucum letali vulnere murmur.</p> +<p>At sonus, extremo morientis fusus ab ore,</p> +<p>Flexa pererravit mutis jam cornua labris.</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Cryxus Picentem Laurumque, nec eminus ambo;</p> +<p>Sed gladio Laurum; Picenti rasilis hasta,</p> +<p>Ripis lecta Padi, letum tulit: avia namque</p> +<p>Dum petit, ac lævo meditatur fallere gyro,</p> +<p>Hasta viri femur et pariter per anhela volantis</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Ilia sedit equi, et geminam dedit horrida mortem.</p> +<p>Idem, sanguinea Venuli cervice revellens,</p> +<p>Sternit præcipitem tepido te, Farfare, telo;</p> +<p>Et te sub gelido nutritum, Tulle, Velino,</p> +<p>Egregium Ausoniæ decus, ac memorabile nomen,</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Si dent fata moras, aut servent fœdera Pœni.</p> +<span class = "pagenum">237</span> +<p>Tum Remulum, atque olim celeberrima nomina bello</p> +<p>Tiburtes Magios, Hispellatemque Metaurum,</p> +<p>Et Clanium, dubia meditatus cuspide vulnus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line4_189" id = "line4_189"> </a> +Nec locus est Tyriis belli, pugnæve, sed omnem</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Celticus inplevit campum furor: inrita nulli</p> +<p>Spicula torquentur, statque omne in corpore ferrum.</p> +<p>Hic inter trepidos inmane Quirinius audens,</p> +<p>Cui fugere ignotum, atque invicta mente placebat</p> +<p>Rebus in adversis exceptum pectore letum,</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Cuspide flammat equum, ac dispergit gæsa lacerto;</p> +<span class = "pagenum">238</span> +<p>Si reserare viam, atque ad regem rumpere ferro</p> +<p>Detur iter; certusque necis petit omnibus ausis,</p> +<p>Quod nequeat sentire, decus: cadit inguine fosso</p> +<p>Teutalus, et vasto quatitur sub pondere tellus.</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Obcumbit Sarmens, flavam qui ponere victor</p> +<p>Cæsariem crinemque tibi, Gradive, vovebat</p> +<p>Auro certantem, et rutilum sub vertice nodum.</p> +<p>Sed Parcæ intonsa non exaudita voventem</p> +<p>Ad Manes traxere coma: per candida membra</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>It fumans cruor, et tellus perfusa rubescit.</p> +<p>At, non tardatus jaculo obcurrente, Ligaunus</p> +<p>Inruit, adversumque viro rotat obvius ensem,</p> +<p>Et ferit insurgens, humero qua brachia lenti</p> +<span class = "pagenum">239</span> +<p>Adnectunt nervi, decisaque vulnere læva</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Laxatis paulum moribunda pependit habenis;</p> +<p>Dumque micans tremulo conatu lora retentat,</p> +<p>Flectentem adsuetos imitatur nescia frenos.</p> +<p>Demetit aversi Vosegus tum colla, jubaque</p> +<p>Suspensam portans galeam, atque inclusa peremti</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Ora viri, patrio Divos clamore salutat.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line4_216" id = "line4_216"> </a> +Dumque ea Gallorum populi dant funera campo,</p> +<p>Adcitas propere castris in prælia consul</p> +<p>Raptabat turmas, primusque ruebat in hostem,</p> +<p>Candenti sublimis equo: trahit undique lectum</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Divitis Ausoniæ juvenem, Marsosque, Coramque,</p> +<p>Laurentumque decus, jaculatoremque Sabellum,</p> +<span class = "pagenum">240</span> +<p>Et Gradivicolam celso de colle Tudertem,</p> +<p>Indutosque simul gentilia lina Faliscos;</p> +<p>Quosque sub Herculeis taciturno flumine muris</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p>Pomifera arva creant Anienicolæ Catilli;</p> +<p>Quosque in prægelidis duratos Hernica rivis</p> +<span class = "pagenum">241</span> +<p>Mittebant saxa, et nebulosi rura Casini.</p> +<p>Ibant in Martem terræ dominantis alumni,</p> +<p>Damnati Superis, nec jam reditura juventus.</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Scipio, qua medius pugnæ vorat agmina vertex,</p> +<p>Infert cornipedem, atque instinctus strage suorum</p> +<p>Inferias cæsis mactat Labarumque Padumque,</p> +<p>Et Caunum, et multo vix fusum vulnere Breucum,</p> +<p>Gorgoneoque Larum torquentem lumina vultu.</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Occidis et tristi, pugnax Lepontice, fato:</p> +<p>Nam dum frena ferox objecto corpore prensat,</p> +<p>Atque æquat celsus residentis consulis ora</p> +<p>Ipse pedes, frontem in mediam gravis incidit ensis,</p> +<p>Et divisum humeris jacuit caput: at Batus, amens</p> +<span class = "pagenum">242</span> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Qui luctatur equo, parmaque incursibus obstat,</p> +<p>Ictu quadrupedis fulva porrectus arena</p> +<p>Elisa incussis amisit calcibus ora.</p> +<p>Perfurit Ausonius turbata per æquora ductor,</p> +<p>Ceu Geticus Boreas, totum quum sustulit imo</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Icarium fundo victor mare; navita vasto</p> +<p>Jactatur sparsus lacerata classe profundo,</p> +<p>Cunctaque canenti perfunditur æquore Cyclas.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line4_248" id = "line4_248"> </a> +Cryxus, ut in tenui spes, exiguumque salutis,</p> +<p>Armat contemtu mentem necis: horrida barba</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Sanguinea rutilat spuma, rictusque furentis</p> +<p>Albet, et adfuso squalent a pulvere crines.</p> +<p>Invadit Tarium, vicino consule pugnas</p> +<p>Miscentem, sævisque virum circumtonat armis.</p> +<span class = "pagenum">243</span> +<p>Volvitur ille solo: nam pronum effundit in armos</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Fata extrema ferens abies, rapiturque pavore</p> +<p>Tractus equi, vinctis connexa ad cingula membris.</p> +<p>Longa cruor sparso linquit vestigia campo,</p> +<p>Et tremulos cuspis ductus in pulvere signat.</p> +<p>Laudabat leti juvenem, egregiosque parabat</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Ulcisci consul manes, quum dira per auras</p> +<p>Vox venit, et Cryxum ferri clamoribus audit,</p> +<p>Haud notum vultu: surgit violentior ira</p> +<p>Comminus, atque oculos optato in corpore figit.</p> +<p>Tum, stimulans grato plausæ cervicis honore,</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Cornipedem adloquitur: «vulgum Martemque minorem</p> +<span class = "pagenum">244</span> +<p>Mox, Gargane: vocant Superi ad majora: videsne</p> +<p>Quantus eat Cryxus? jam nunc tibi præmia pono</p> +<p>Illum, Sidonio fulgentem ardore, tapeta,</p> +<p>Barbaricum decus; et fulvis donabere frenis.»</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Sic fatus, magno Cryxum clamore ciebat</p> +<p>In pugnam, ac vacuo poscebat prælia campo.</p> +<span class = "pagenum">245</span> +<p>Nec detrectantem par ira adcenderat hostem.</p> +<p>Ut jussæ cessere retro, spatiumque dederunt</p> +<p>Hinc atque hinc alæ, et medio stetit æquore pugna:</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Quantus Phlegræis telluris alumnus in arvis</p> +<p>Movit signa Mimas, et cælum exterruit armis;</p> +<p>Tantus semifero Cryxus sub pectore murmur</p> +<p>Torquet, et horrisonis ululatibus erigit iras.</p> +<p>«Nemone incensæ captæque superfuit urbi,</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Ut tibi, quas Brenni populus ferremus in arma,</p> +<p>Narraret, dextras? disce en nunc, inquit;» et una</p> +<p>Contorquet nodis et obusto robore diram</p> +<p>Vel portas quassare trabem: sonat illa tremendum,</p> +<p>Ac nimio jactu servasse inprovida campi</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Distantis spatium, propiorem transvolat hostem.</p> +<span class = "pagenum">246</span> +<p>Cui consul: «ferre hæc umbris proavoque memento,</p> +<p>Quam procul occumbas Tarpeia sede, tibique</p> +<p>Haud licitum sacri Capitolia cernere montis.»</p> +<p>Tum nodo cursuque levi simul adjuvat hastam,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Dignum mole viri nisus: fugit illa per oras</p> +<p>Multiplicis lini, subtextaque tegmina nervis,</p> +<p>Atque altum tota metitur cuspide pectus.</p> +<p>Procumbit lata porrectus in arva ruina,</p> +<p>Et percussa gemit tellus ingentibus armis.</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Haud aliter, structo Tyrrhena ad litora saxo,</p> +<p>Pugnatura fretis subter cæcisque procellis,</p> +<p>Pila, inmane sonans, inpingitur ardua ponto.</p> +<span class = "pagenum">247</span> +<p>Inmugit Nereus, divisaque cærula pulsu</p> +<p>Inlisum adcipiunt irata sub æquora montem.</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p><a name = "line4_300" id = "line4_300"> </a> +Ductore amisso pedibus se credere Celtæ:</p> +<p>Una spes anima, tantusque pependerat ardor.</p> +<p>Ac veluti summo venator densa Picano</p> +<p>Quum lustra exagitat, spissisque cubilibus atram</p> +<p>Inmittit passim dumosa per invia pestem;</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Dum tacitas vires et flammam conligit ignis,</p> +<p>Nigranti piceus sensim caligine vertex</p> +<p>Volvitur, et pingui contorquet nubila fumo;</p> +<p>Mox subita in tanto lucent incendia monte.</p> +<p>Fit sonitus; fugere feræ, fugere volucres,</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Atque ima longe trepidant in valle juvencæ.</p> + +<p class = "indent"> +At Mago, ut vertisse globos primumque laborem,</p> +<span class = "pagenum">248</span> +<p>Qui solus genti est, cassum videt, arma suorum</p> +<p>Ac patrium in pugnas equitem vocat: undique nudi</p> +<p>Adsiliunt frenis, infrenatique manipli.</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Nunc Itali in tergum versis referuntur habenis;</p> +<p>Nunc rursus Tyrias retro pavor avehit alas;</p> +<p>Aut illi dextros lunatis flexibus orbes,</p> +<p>Aut illi lævos sinuant in cornua gyros:</p> +<span class = "pagenum">249</span> +<p>Texunt alterno glomerata volumina cursu,</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Atque eadem refuga cedentes arte resolvunt.</p> +<p>Hac pontum vice, ubi exercet discordia ventos,</p> +<p>Fert Boreas, Eurusque refert, molemque profundi</p> +<p>Nunc huc alterno, nunc illuc, flamine gestant.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line4_324" id = "line4_324"> </a> +Advolat aurato præfulgens murice ductor</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Sidonius, circaque Metus, Terrorque, Furorque.</p> +<p>Isque ubi Callaici radiantem tegminis orbem</p> +<p>Extulit, et magno percussit lumine campos,</p> +<p>Spes virtusque cadunt, trepidaque a mente recedit</p> +<p>Vertere terga pudor: nec leti cura decori,</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Sed fugere infixum est, terræque optantur hiatus.</p> +<p>Sic, ubi Caucasiis tigris se protulit antris,</p> +<p>Linquuntur campi, et tutas petit omne latebras</p> +<span class = "pagenum">250</span> +<p>Turbatum insano vultu pecus: illa pererrat</p> +<p>Desertas victrix valles, jamque ora reducto</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Paulatim nudat rictu, ut præsentia mandens</p> +<p>Corpora, et inmani stragem meditatur hiatu.</p> +<p>Non illum Metabus, non illum celsior Ufens</p> +<p>Evasere tamen, quamvis hic alite planta,</p> +<p>Hic ope cornipedis totis ferretur habenis.</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Nam Metabum ad Manes demisit cuspide fulgens</p> +<p>Fraxinus; Ufentem conlapsum poplite cæso</p> +<p>Ensis obit, laudemque pedum cum sanguine ademit.</p> +<p>Jamque dedit leto Sthenium, Laurumque, domoque</p> +<p>Collinum gelida, viridi quem Fucinus antro</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Nutrierat, dederatque lacum tramittere nando.</p> +<p>Fit socius leti conjecta Massicus hasta,</p> +<span class = "pagenum">251</span> +<p>Vitiferi sacro generatus vertice montis,</p> +<p>Et Liris nutritus aquis; qui fonte quieto</p> +<p>Dissimulat cursum, ac, nullo mutabilis imbri,</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Perstringit tacitas gemmanti gurgite ripas.</p> +<p>Exoritur rabies cædum, ac vix tela furori</p> +<p>Subficiunt; teritur junctis umbonibus umbo,</p> +<p>Pesque pedem premit, et nutantes casside cristæ</p> +<p>Hostilem tremulo pulsant conamine frontem.</p> + +<span class = "linenum">355</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_355" id = "line4_355"> </a> +Tergemini primam ante aciem fera prælia fratres</p> +<p>Miscebant, quos Ledæo Sidonia Barce</p> +<p>Xanthippo felix uteri inter bella crearat.</p> +<span class = "pagenum">252</span> +<p>Res Graiæ, ductorque parens, ac nobile Amyclæ</p> +<p>Nomen, et injectus Spartanis colla catenis</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Regulus, inflabant veteri præcordia fama.</p> +<p>Marte probare genus, factisque Lacona parentem</p> +<p>Ardebant; gelidosque dehinc invisere montes</p> +<p>Taygeta, et tandem bellis innare subactis</p> +<p>Eurotan patrium, ritusque videre Lycurgi.</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Sed Spartam penetrare Deus, fratresque negarunt</p> +<p>Ausonii, totidem numero; quos miserat altis</p> +<span class = "pagenum">253</span> +<p>Egeriæ genitos inmitis Aricia lucis,</p> +<p>Ætatis mentisque pares: at non dabat ultra</p> +<p>Clotho dura lacus, aramque videre Dianæ.</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Namque ut in adversos, inpacti turbine pugnæ,</p> +<p>Eumachus et Critias, et lætus nomine patris</p> +<p>Xanthippus, junxere gradus; ceu bella leones</p> +<p>Inter se furibunda movent, et murmure anhelo</p> +<p>Squalentes campos et longa mapalia complent:</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Omnis in occultas rupes atque avia pernix</p> +<p>Maurus saxa fugit, conjuxque Libyssa profuso,</p> +<p>Vagitum cohibens, suspendit ab ubere natos;</p> +<p>Illi dira fremunt; perfractaque in ore cruento</p> +<p>Ossa sonant, pugnantque feris sub dentibus artus.</p> +<span class = "pagenum">254</span> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Haud secus Egeriæ pubes, hinc Virbius acer,</p> +<p>Hinc Capys, adsiliunt, paribusque Albanus in armis.</p> +<p>Subsidens paulum perfossa proruit alvo</p> +<p>Albanum Critias (ast illi cuncta repente</p> +<p>Inplerunt clipeum miserando viscera lapsu);</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Eumachus inde Capyn: sed tota mole tenebat</p> +<p>Ceu fixum membris tegimen; tamen inprobus ensis</p> +<p>Adnexam parmæ decidit vulnere lævam,</p> +<p>Inque suo pressa est non reddens tegmina nisu</p> +<p>Infelix manus, atque hæsit labentibus armis.</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Ultima restabat fusis jam palma duobus</p> +<p>Virbius: huic trepidos simulanti ducere gressus</p> +<p>Xanthippus gladio, rigida cadit Eumachus hasta,</p> +<p>Et tandem æquatæ geminato funere pugnæ.</p> +<p>Inde alterna viris transegit pectora mucro,</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Inque vicem erepta posuerunt prælia vita.</p> +<p>Felices leti, pietas quos addidit umbris!</p> +<span class = "pagenum">255</span> +<p>Optabunt similes venientia secula fratres,</p> +<p>Æternumque decus memori celebrabitur ævo;</p> +<p>Si modo ferre diem, serosque videre nepotes</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Carmina nostra valent, nec famam invidit Apollo.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line4_401" id = "line4_401"> </a> +At consul toto palantes æquore turmas</p> +<p>Voce tenet, dum voce viget: «quo signa refertis?</p> +<p>Quis vos, heu! vobis pavor abstulit? horrida primi</p> +<p>Si sors visa loci, pugnæque lacessere frontem;</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Post me state, viri, et pulsa formidine tantum</p> +<p>Adspicite! has dextras capti genuere parentes.</p> +<p>Quo fugitis? quæ spes victis? Alpesne petemus?</p> +<p>Ipsam turrigero portantem vertice muros</p> +<p>Credite submissas Romam nunc tendere palmas.</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Natorum passim raptus, cædemque parentum,</p> +<span class = "pagenum">256</span> +<p>Vestalesque focos exstingui sanguine cerno.</p> +<p>Hoc arcete nefas!» Postquam inter talia crebro</p> +<p>Clamore obtusæ crassoque a pulvere fauces,</p> +<p>Hinc læva frenos, hinc dextra conripit arma,</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Et latum objectat pectus, strictumque minatur</p> +<p>Nunc sibi, nunc trepidis, ni restent, comminus ensem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line4_417" id = "line4_417"> </a> +Quas acies alto genitor dum spectat Olympo,</p> +<p>Consulis egregii movere pericula mentem.</p> +<p>Gradivum vocat, et patrio sic ore profatur:</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>«Magnanimi me, nate, viri, ni bella capessis,</p> +<p>Haud dubie extremus terret labor: eripe pugnæ</p> +<p>Ardentem, oblitumque sui dulcedine cædum.</p> +<p>Siste ducem Libyæ: nam plus petit inprobus uno</p> +<p>Consulis exitio, tota quam strage cadentum.</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Præterea (cernis) teneræ qui prælia dextræ</p> +<p>Jam credit puer, atque annos transcendere factis</p> +<p>Molitur, longumque putat pubescere bello;</p> +<p>Te duce primitias pugnæ, te magna magistro</p> +<span class = "pagenum">257</span> +<p>Audeat, et primum hoc vincat, servasse parentem.»</p> + +<span class = "linenum">430</span> +<p class = "indent"> +Hæc rerum sator: at Mavors in prælia currus</p> +<p>Odrysia tellure vocat: tum fulminis atri</p> +<p>Spargentem flammas clipeum, galeamque Deorum</p> +<p>Haud ulli facilem, multoque labore Cyclopum</p> +<p>Sudatum thoraca capit, quassatque per auras</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Titanum bello satiatam sanguinis hastam,</p> +<p>Atque inplet curru campos: exercitus una</p> +<p>Irarum, Eumenidesque simul, letique cruenti</p> +<span class = "pagenum">258</span> +<p>Innumeræ facies, frenisque operata regendis</p> +<p>Quadrijugos atro stimulat Bellona flagello.</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Fertur ab inmenso tempestas horrida cælo,</p> +<p>Nigrantesque globos et turbida nubila torquens</p> +<p>Involvit terras: quatitur Saturnia sedes</p> +<p>Ingressu tremefacta Dei, ripasque relinquit,</p> +<p>Audito curru, fontique relabitur amnis.</p> + +<span class = "linenum">445</span> +<p class = "indent"> +Ductorem Ausonium telis Garamantica pubes</p> +<p>Cinxerat, et Tyrio regi nova dona parabat,</p> +<p>Armorum spolium, et rorantia consulis ora.</p> +<span class = "pagenum">259</span> +<p>Stabat Fortunæ non cedere certus, et acri</p> +<p>Mole retorquebat crudescens cædibus hastas.</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Jamque suo, jamque hostili perfusa cruore</p> +<p>Membra madent: cecidere jubæ, gyroque per orbem</p> +<p>Artato, Garamas jaculis propioribus instat,</p> +<p>Et librat sæva trajectum cuspide ferrum.</p> + +<p class = "indent"> +Hic puer ut patrio defixum corpore telum</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Conspexit, maduere genæ, subitoque trementem</p> +<p>Conripuit pallor, gemitumque ad sidera rupit.</p> +<p>Bis conatus erat præcurrere fata parentis,</p> +<p>Conversa in semet dextra: bis transtulit iras</p> +<p>In Pœnos Mavors: fertur per tela, per hostes</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Intrepidus puer, et Gradivum passibus æquat.</p> +<p>Continuo cessere globi, latusque repente</p> +<p>Adparet campo limes: metit agmina tectus</p> +<p>Cælesti clipeo, et sternit super arma jacentum</p> +<p>Corporaque auctorem teli, multasque paternos</p> +<span class = "pagenum">260</span> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Ante oculos animas, optata piacula, mactat.</p> +<p>Tunc, rapta propere duris ex ossibus hasta,</p> +<p>Innixum cervice ferens humeroque parentem,</p> +<p>Emicat: adtonitæ tanta ad spectacula turmæ</p> +<p>Tela tenent; ceditque loco Libys asper, et omnis</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Late cedit Iber: pietasque insignis et ætas</p> +<p>Belligeris fecit miranda silentia campis.</p> +<p>Tum celso e curru Mavors, «Carthaginis arces</p> +<p>Exscindes, inquit, Tyriosque ad fœdera coges.</p> +<p>Nulla tamen longo tanta exorietur in ævo</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Lux tibi, care puer: macte, o! macte indole sacra,</p> +<p>Vera Jovis proles; et adhuc majora supersunt:</p> +<span class = "pagenum">261</span> +<p>Sed nequeunt meliora dari.» Tum nubila Mavors</p> +<p>Ætheraque, emenso terras jam sole, capessit,</p> +<p>Et fessas acies castris clausere tenebræ.</p> + +<span class = "linenum">480</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_480" id = "line4_480"> </a> +Condebat noctem devexo Cynthia curru,</p> +<p>Fraternis adflata rotis, et ab æquore Eoo</p> +<p>Surgebant roseæ media inter cærula flammæ.</p> +<p>At consul tristis, campos Pœnisque secundam</p> +<p>Planitiem metuens, Trebiam collesque petebat.</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Jamque dies rapti cursu navoque labore,</p> +<p>Et medio abruptus fluitabat in amne solutis</p> +<p>Pons vinclis, qui Dardanium transvexerat agmen,</p> +<p>Eridani rapidas aderat quum Pœnus ad undas.</p> +<p>Dumque vada et molles aditus, per devia flexo</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Circuitu petit, et stagni languentia quærit,</p> +<p>Interdum rapta vicinis saltibus alno</p> +<p>Flumineam texit, qua transvehat agmina, classem.</p> +<span class = "pagenum">262</span> +<p>Ecce aderat, Trebiæque simul vicina tenebat</p> +<p>Trinacrio adcitus per cærula longa Peloro,</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Gracchorum proles, consul: gens inclita magno</p> +<p>Atque animosa viro, multusque in imagine claris</p> +<p>Præfulgebat avus titulis bellique domique.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line4_498" id = "line4_498"> </a> +Nec Pœni, positis trans amnem in gramine castris,</p> +<p>Deerant: namque animos stimulabant prospera rerum,</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Increpitansque super ductor: «Quis tertius Urbi</p> +<p>Jam superest consul? quænam altera restat in armis</p> +<p>Sicania? en omnes Latiæ, Daunique nepotum</p> +<p>Convenere manus: feriant nunc fœdera mecum</p> +<p>Ductores Italum, ac leges et pacta reposcant,</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p>At tu, donata tela inter Martia luce,</p> +<p>Infelix animæ, sic, sic vivasque, tuoque</p> +<p>Des iterum hanc laudem nato: nec fine sub ævi</p> +<p>Obpetere in bello detur, quum fata vocabunt.</p> +<span class = "pagenum">263</span> +<p>Pugnantem cecidisse meum est.» Hæc personat ardens:</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Inde levi jaculo, Massylumque inpiger alis</p> +<p>Castra sub ipsa datis irritat, et elicit hostem.</p> + +<p class = "indent"> +Nec Latius vallo miles debere salutem</p> +<p>Fas putat, aut clausas pulsari cuspide portas.</p> +<p>Erumpunt, cunctisque prior volat aggere aperto</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Degener haud Gracchis consul: quatit aura comantes</p> +<p>Cassidis Auruncæ cristas, humeroque refulget</p> +<p>Sanguinei patrium saguli decus: agmina magno</p> +<p>Respectans clamore vocat, quaque obvia densos</p> +<p>Artat turba globos, rumpens iter æquore fertur.</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Ut torrens celsi præceps e vertice Pindi</p> +<span class = "pagenum">264</span> +<p>Cum sonitu ruit in campos, magnoque fragore</p> +<p>Avulsum montis volvit latus; obvia passim</p> +<p>Armenta, inmanesque feræ, silvæque trahuntur;</p> +<p>Spumea saxosis clamat convallibus unda.</p> + +<span class = "linenum">525</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_525" id = "line4_525"> </a> +Non, mihi Mæoniæ redeat si gloria linguæ,</p> +<p>Centenasque pater det Phœbus fundere voces,</p> +<p>Tot cædes proferre queam, quot dextera magni</p> +<p>Consulis, aut contra Tyriæ furor edidit iræ.</p> +<p>Murranum ductor Libyæ, ductorque Phalantum</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Ausonius, gnaros belli, veteresque laborum,</p> +<p>Alter in alterius fuderunt comminus ore.</p> +<p>Monte procelloso Murranum miserat Anxur,</p> +<span class = "pagenum">265</span> +<p>Tritonis niveo te sacra, Phalante, profundo.</p> +<p>Ut primum insigni fulsit velamine consul,</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p>Quanquam orbus partem visus, unoque Cupencus</p> +<p>Lumine subficiens bellis, citat inprobus hastam,</p> +<p>Et summæ figit tremebundam margine parmæ.</p> +<p>Cui consul, namque ira coquit: «Pone, inprobe, quidquid</p> +<p>Restat in ore fero, et truncata fronte relucet.»</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Sic ait, intorquens directo turbine robur,</p> +<p>Et dirum tota tramittit cuspide lumen.</p> +<p>Nec levior dextra generatus Hamilcare sævit:</p> +<p>Huic cadit infelix niveis Varenus in armis;</p> +<span class = "pagenum">266</span> +<p>Mevanas Varenus, arat cui divitis uber</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Campi Fulginia, et patulis Clitumnus in arvis</p> +<p>Candentes gelido perfundit flumine tauros.</p> +<p>Sed tristes Superi, atque ingrata maxima cura</p> +<p>Victima Tarpeio frustra nutrita Tonanti.</p> +<p>Instat Iber levis, et levior discurrere Maurus.</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Hinc pila, hinc Libycæ certant subtexere cornus</p> +<span class = "pagenum">267</span> +<p>Densa nube polum; quantumque interjacet æqui</p> +<p>Ad ripas campi, tantum vibrantia condunt</p> +<p>Tela, nec artatis locus est in morte cadendi.</p> + +<p class = "indent"> +Allius, Argyripa Daunique profectus ab arvis</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Venator, rudibus jaculis et Iapyge campum</p> +<p>Persultabat equo, mediosque invectus in hostes</p> +<p>Appula non vana torquebat spicula dextra.</p> +<p>Huic horret thorax Samnitis pellibus ursæ,</p> +<p>Et galea annosi vallatur dentibus apri.</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Verum ubi turbantem, solo ceu lustra pererret</p> +<p>In nemore, aut agitet Gargano terga ferarum,</p> +<p>Hinc Mago, hinc sævus pariter videre Maharbal,</p> +<p>Ut, subigente fame, diversis rupibus ursi</p> +<p>Invadunt trepidum gemina inter prælia taurum,</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Nec partem prædæ patitur furor: haud secus acer</p> +<p>Hinc atque hinc jaculo devolvitur Allius acto.</p> +<p>It stridens per utrumque latus Maurusia taxus:</p> +<span class = "pagenum">268</span> +<p>Obvia tum medio sonuerunt spicula corde,</p> +<p>Incertumque fuit, letum cui cederet hastæ.</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Et jam, dispersis Romana per agmina signis,</p> +<p>Palantes agit, ad ripas, miserabile! Pœnus</p> +<p>Inpellens trepidos, fluvioque inmergere certat.</p> + +<p class = "indent"> +Tum Trebia infausto nova prælia gurgite fessis</p> +<p>Inchoat, ac precibus Junonis suscitat undas.</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Haurit subsidens fugientum corpora tellus,</p> +<p>Infidaque soli frustrata voragine sorbet;</p> +<p>Nec niti, lentoque datur convellere limo</p> +<p>Mersa pedum penitus vestigia: labe tenaci</p> +<span class = "pagenum">269</span> +<p>Hærent devincti gressus, resolutaque ripa</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Inplicat, aut cæca prosternit fraude paludis.</p> +<p>Jamque alius super atque alius per lubrica surgens,</p> +<p>Dum sibi quisque viam per inextricabile litus</p> +<p>Præripit, et putri luctatur cespite, lapsi</p> +<p>Obcumbunt, seseque sua pressere ruina.</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Ille, celer nandi, jam jamque adprendere tuta</p> +<p>Dum parat, et celso connisus corpore prensat</p> +<p>Gramina summa manu, liquidisque emergit ab undis,</p> +<p>Contorta ripæ pendens adfigitur hasta.</p> +<p>Hic hostem, orbatus telo, complectitur ulnis,</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Luctantemque vado permixta morte coercet.</p> +<p>Mille simul leti facies. Ligus occidit arvis;</p> +<p>Sed projecta viri lymphis fluvialibus ora</p> +<p>Sanguineum hauserunt longis singultibus amnem.</p> +<p>Enabat tandem medio vix gurgite pulcher</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Irpinus, sociumque manus clamore vocabat;</p> +<p>Quum rapidis inlatus aquis, et vulnere multo</p> +<p>Inpulit asper equus, fessumque sub æquora mersit.</p> + +<span class = "pagenum">270</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_598" id = "line4_598"> </a> +Adcumulat clades subito conspecta per undas</p> +<p>Vis elephantorum turrito concita dorso.</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Namque vadis præceps rapitur, ceu proruta cautes</p> +<p>Avulsi montis, Trebiamque insueta timentem</p> +<p>Præ se pectore agit, spumantique incubat alveo.</p> +<p>Explorant adversa viros, perque aspera duro</p> +<p>Nititur ad laudem virtus interrita clivo.</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Namque inhonoratam Fibrenus perdere mortem</p> +<span class = "pagenum">271</span> +<p>Et famæ nudam inpatiens, «Spectabimur, inquit,</p> +<p>Nec, Fortuna, meum condes sub gurgite letum.</p> +<p>Experiar, sitne in terris, domitare quod ensis</p> +<p>Non queat Ausonius, Tyrrhenave permeet hasta.»</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Tum jacit adsurgens, dextroque in lumine sistit</p> +<p>Spicula sæva feræ, telumque in vulnere linquit.</p> +<p>Stridore horrisono penetrantem cuspidis ictum</p> +<p>Bellua prosequitur, laceramque cruore profuso</p> +<p>Adtollit frontem, ac lapso dat terga magistro.</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Tum vero invadunt jaculis crebraque sagitta,</p> +<p>Ausi jam sperare necem, inmensosque per armos</p> +<p>Et laterum extentus venit atra cuspide vulnus.</p> +<p>Stat multa in tergo et nigranti lancea dorso,</p> +<p>Ac silvam ingentem concusso corpore vibrat,</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Donec, consumtis longo certamine telis,</p> +<p>Concidit, et clausit magna vada pressa ruina.</p> + +<span class = "pagenum">272</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_622" id = "line4_622"> </a> +Ecce per adversum, quanquam tardata morantur</p> +<p>Vulnere membra virum, subit inplacabilis amnem</p> +<p>Scipio, et innumeris infestat cædibus hostem.</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Corporibus, clipeisque simul, galeisque cadentum</p> +<p>Contegitur Trebia, et vix cernere linquitur undas.</p> +<p>Mazæus jaculo, Gestar prosternitur ense;</p> +<p>Tum Pelopeus avis Cyrenes incola Telgon.</p> +<p>Huic torquet rapido conreptum e gurgite pilum,</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p>Et, quantum longo ferri tenuata rigore</p> +<p>Procedit cuspis, per hiantia transigit ora.</p> +<p>Pulsati ligno sonuere in vulnere dentes.</p> +<p>Nec leto quæsita quies: turgentia membra</p> +<p>Eridano Trebia, Eridanus dedit æquoris undis.</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Tu quoque, Thapse, cadis, tumulo post fata negato.</p> +<p>Quid domus Hesperidum, aut luci juvere Dearum,</p> +<p>Fulvos aurifera servantes arbore ramos?</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line4_638" id = "line4_638"> </a> +Intumuit Trebia, et stagnis se sustulit imis;</p> +<span class = "pagenum">273</span> +<p>Jamque ferox totum propellit gurgite fontem,</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Atque omnes torquet vires: furit unda sonoris</p> +<p>Vorticibus, sequiturque novus cum murmure torrens.</p> +<p>Sensit, et adcensa ductor violentius ira,</p> +<p>«Magnas, o Trebia, et meritas mihi, perfide, pœnas</p> +<p>Exsolves, inquit: lacerum per Gallica rivis</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>Dispergam rura, atque amnis tibi nomina demam,</p> +<p>Quoque aperis te fonte, premam; nec tangere ripas,</p> +<p>Inlabique Pado dabitur: quænam ista repente</p> +<p>Sidonium, infelix, rabies te reddidit amnem?»</p> + +<p class = "indent"> +Talia jactantem consurgens agger aquarum</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p>Inpulit, atque humeros curvato gurgite pressit.</p> +<span class = "pagenum">274</span> +<p>Arduus adversa mole incurrentibus undis</p> +<p>Stat ductor, clipeoque ruentem sustinet amnem.</p> +<p>Nec non a tergo fluctus stridente procella</p> +<p>Spumeus inrorat summas adspergine cristas.</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Ire vadis, stabilemque vetat defigere gressum</p> +<p>Subducta tellure Deus; percussaque longe</p> +<p>Raucum saxa sonant; undæque ad bella parentis</p> +<p>Excitæ pugnant, et ripas perdidit amnis.</p> +<p>Tum madidos crines, et glauca fronde revinctum</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p>Adtollit cum voce caput: «Pœnasne superbas</p> +<p>Insuper, et nomen Trebiæ delere minaris,</p> +<p>O regnis inimice meis? quot corpora porto</p> +<p>Dextra fusa tua! clipeis galeisque virorum,</p> +<p>Quos mactas, artatus iter cursumque reliqui.</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p>Cæde, vides, stagna alta rubent, retroque feruntur.</p> +<p>Adde modum dextræ, aut campis incumbe propinquis.»</p> + +<span class = "pagenum">275</span> +<p class = "indent"> +Hæc, Venere adjuncta, tumulo spectabat ab alto</p> +<p>Mulciber, obscuræ tectus caligine nubis.</p> +<p>Ingravat ad cælum sublatis Scipio palmis:</p> +<span class = "linenum">670</span> +<p>«Di patrii, quorum auspiciis stat Dardana Roma,</p> +<p>Talin’ me leto tanta inter prælia nuper</p> +<p>Servastis? fortine animam hanc exscindere dextra</p> +<p>Indignum est visum? redde o me, nate, periclis;</p> +<p>Redde hosti! liceat bellanti arcessere mortem,</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p>Quam patriæ fratrique probem.» Tum percita dictis</p> +<p>Ingemuit Venus, et rapidas direxit in amnem</p> +<p>Conjugis invicti vires: agit undique flammas</p> +<p>Dispersus ripis ignis, multosque per annos</p> +<span class = "pagenum">276</span> +<p>Nutritas fluvio populatur fervidus umbras.</p> +<span class = "linenum">680</span> +<p>Uritur omne nemus, lucosque effusus in altos</p> +<p>Inmissis crepitat victor Vulcanus habenis.</p> +<p>Jamque ambusta comas abies, jam pinus et alni;</p> +<p>Jam, solo restans trunco, dimisit in altum</p> +<p>Populus adsuetas ramis habitare volucres.</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p>Flamma vorax imo penitus de gurgite tractos</p> +<p>Absorbet latices, sævoque urgente vapore</p> +<p>Siccus inarescit ripis cruor: horrida late</p> +<p>Scinditur in rimas, et hiatu rupta dehiscit</p> +<p>Tellus, ac stagnis altæ sedere favillæ.</p> + +<span class = "linenum">690</span> +<p class = "indent"> +Miratur pater æternos cessare repente</p> +<p>Eridanus cursus; Nympharumque intima mæstus</p> +<p>Inplevit chorus adtonitis ululatibus antra.</p> +<p>Ter caput ambustum conantem adtollere, jacta</p> +<p>Lampade, Vulcanus mersit fumantibus undis:</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p>Ter conrepta Dei crines nudavit arundo.</p> +<p>Tum demum admissæ voces et vota precantis,</p> +<span class = "pagenum">277</span> +<p>Orantique datum ripas servare priores;</p> +<p><a name = "line4_698" id = "line4_698"> </a> +Ac tandem a Trebia revocavit Scipio fessas</p> +<p>Munitum in collem, Graccho comitante, cohortes.</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p>At Pœnus, multo fluvium veneratus honore,</p> +<p>Gramineas undis statuit socialibus aras,</p> +<p>Nescius heu! quanto Superi majora moverent,</p> +<p>Et quos Ausoniæ luctus, Trasymene, parares.</p> + +<p class = "indent"> +Boiorum nuper populos turbaverat armis</p> +<span class = "linenum">705</span> +<p>Flaminius, facilisque viro tum gloria belli,</p> +<p>Corde levem atque astus inopem contundere gentem.</p> +<p>Sed labor haud idem Tyrio certasse tyranno.</p> +<span class = "pagenum">278</span> +<p>Hunc, lævis Urbi genitum ad fatalia damna</p> +<p>Ominibus, parat imperio Saturnia fesso</p> +<span class = "linenum">710</span> +<p>Ductorem, dignumque virum veniente ruina.</p> +<p>Inde ubi prima dies juris, clavumque regendæ</p> +<p>Invasit patriæ, ac sub nutu castra fuere;</p> +<p>Ut pelagi rudis, et pontum tractare per artem</p> +<p>Nescius, adcepit miseræ si jura carinæ,</p> +<span class = "linenum">715</span> +<p>Ventorum tenet ipse vicem, cunctisque procellis</p> +<p>Dat jactare ratem: fertur vaga gurgite puppis</p> +<p>Ipsius in scopulos dextra inpellente magistri.</p> +<p>Ergo agitur raptis præceps exercitus armis</p> +<p>Lydorum in populos, sedemque ab origine prisci</p> +<span class = "linenum">720</span> +<p>Sacratam Corythi, junctosque a sanguine avorum</p> +<p>Mæonios Italis permixta stirpe colonos.</p> + +<span class = "pagenum">279</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line4_722" id = "line4_722"> </a> +Nec regem Afrorum noscenda ad cœpta moratur</p> +<p>Laude super tanta monitor Deus: omnia somni</p> +<p>Condiderant, ægrisque dabant oblivia curis,</p> +<span class = "linenum">725</span> +<p>Quum Juno, in stagni numen conversa propinqui,</p> +<p>Et madidæ frontis crines circumdata fronde</p> +<p>Populea, stimulat subitis præcordia curis,</p> +<p>Ac rumpit ducis haud spernenda voce quietem.</p> +<p>«O felix famæ, et Latio lacrimabile nomen,</p> +<span class = "linenum">730</span> +<p>Hannibal, Ausonia si te Fortuna creasset,</p> +<span class = "pagenum">280</span> +<p>Ad magnos venture Deos! cur fata tenemus?</p> +<p>Pelle moras: brevis est magni fortuna favoris.</p> +<p>Quantum vovisti, quum Dardana bella parenti</p> +<p>Jurares, fluet Ausonio tibi corpore tantum</p> +<span class = "linenum">735</span> +<p>Sanguinis, et patrias satiabis cædibus umbras.</p> +<p>Nobis persolves meritos securus honores.</p> +<p>Namque ego sum, celsis quem cinctum montibus ambit</p> +<p>Tmolo missa manus, stagnis Trasymenus opacis.»</p> + +<p class = "indent"> +His agitur monitis, et lætam numine pubem</p> +<span class = "linenum">740</span> +<p>Protinus aerii præceps rapit aggere montis.</p> +<p>Horrebat glacie saxa inter lubrica, summo</p> +<p>Piniferum cælo miscens caput, Apenninus.</p> +<p>Condiderat nix alta trabes, et vertice celso</p> +<p>Canus apex structa surgebat ad astra pruina.</p> +<span class = "linenum">745</span> +<p>Ire jubet: prior exstingui labique videtur</p> +<span class = "pagenum">281</span> +<p>Gloria, post Alpes si stetur montibus ullis.</p> +<p>Scandunt prærupti nimbosa cacumina saxi,</p> +<p>Nec superasse jugum finit, mulcetve laborem.</p> +<p>Plana natant, putrique gelu liquentibus undis</p> +<span class = "linenum">750</span> +<p>Invia limosa restagnant arva palude.</p> +<p>Jamque ducis nudus tanta inter inhospita vertex</p> +<p>Sævitia quatitur cæli, manante per ora</p> +<p>Perque genas oculo: facilis sprevisse medentes,</p> +<p>Optatum bene credit emi quocumque periclo</p> +<span class = "pagenum">282</span> +<span class = "linenum">755</span> +<p>Bellandi tempus: non frontis parcit honori,</p> +<p>Dum ne perdat iter: non cetera membra moratur</p> +<p>In pretium belli dare, si victoria poscat;</p> +<p>Satque putat lucis, Capitolia cernere victor</p> +<p>Qua queat, atque Italum feriat qua comminus hostem.</p> +<span class = "linenum">760</span> +<p>Talia perpessi tandem inter sæva locorum</p> +<p>Optatos venere lacus; ubi deinde per arma</p> +<p>Sumeret amissi numerosa piacula visus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line4_763" id = "line4_763"> </a> +Ecce autem Patres aderant Carthagine missi:</p> +<p>Causa viæ non parva viris; nec læta ferebant.</p> +<span class = "linenum">765</span> +<p>Mos fuit in populis, quos condidit advena Dido,</p> +<p>Poscere cæde Deos veniam, ac flagrantibus aris</p> +<p>(Infandum dictu!) parvos inponere natos.</p> +<p>Urna reducebat miserandos annua casus,</p> +<p>Sacra Thoanteæ ritusque imitata Dianæ.</p> +<span class = "pagenum">283</span> +<span class = "linenum">770</span> +<p>Cui fato sortique Deum de more petebat</p> +<p>Hannibalis prolem discors antiquitus Hannon.</p> +<p>Sed propior metus armati ductoris ab ira,</p> +<p>Et magna ante oculos stabat genitoris imago.</p> + +<p class = "indent"> +Asperat hæc fœdata genas, lacerataque crines,</p> +<span class = "linenum">775</span> +<p>Atque urbem complet mæsti clamoris Imilce.</p> +<p>Edonis ut Pangæa super trieteride mota</p> +<p>It juga, et inclusum suspirat pectore Bacchum.</p> +<span class = "pagenum">284</span> +<p>Ergo inter Tyrias, facibus ceu subdita, matres</p> +<p>Clamat, «Io conjux! quocumque in cardine mundi</p> +<span class = "linenum">780</span> +<p>Bella moves, huc signa refer: violentior hic est,</p> +<p>Hic hostis propior! tu nunc fortasse sub ipsis</p> +<p>Urbis Dardaniæ muris, vibrantia tela</p> +<p>Excipis intrepidus clipeo, sævamque coruscans</p> +<p>Lampada, Tarpeiis infers incendia tectis.</p> +<span class = "linenum">785</span> +<p>Interea tibi prima domus atque unica proles</p> +<p>Heu! gremio in patriæ Stygias raptatur ad aras.</p> +<p>I nunc, Ausonios ferro populare penates,</p> +<p>Et vetitas molire vias! I, pacta resigna</p> +<p>Per cunctos jurata Deos! sic præmia reddit</p> +<span class = "linenum">790</span> +<p>Carthago, et tales jam nunc tibi solvit honores!</p> +<p>Quæ porro hæc pietas, delubra adspergere tabo?</p> +<span class = "pagenum">285</span> +<p>Heu primæ scelerum causæ mortalibus ægris,</p> +<p>Naturam nescire Deum! justa ite precari</p> +<p>Ture pio, cædumque feros avertite ritus.</p> +<span class = "linenum">795</span> +<p>Mite et cognatum est homini Deus: hactenus, oro,</p> +<p>Sit satis ante aras cæsos vidisse juvencos;</p> +<p>Aut si, velle nefas Superos, fixumque sedetque,</p> +<p>Me, me, quæ genui, vestris absumite votis.</p> +<p>Cur spoliare juvat Libycas hac indole terras?</p> +<span class = "linenum">800</span> +<p>An flendæ magis Ægates, et mersa profundo</p> +<p>Punica regna forent, olim si sorte cruenta</p> +<span class = "pagenum">286</span> +<p>Esset tanta mei virtus prærepta mariti?»</p> + +<p class = "indent"> +Hæc, dubios vario Divumque hominumque timore,</p> +<p>Ad cauta inlexere Patres; ipsique relictum,</p> +<span class = "linenum">805</span> +<p>Abnueret sortem, an superum pareret honori.</p> +<p>Tum vero trepidare metu vix compos Imilce,</p> +<p>Magnanimi metuens inmitia corda mariti.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line4_808" id = "line4_808"> </a> +His avide auditis ductor sic deinde profatur:</p> +<p>«Quid tibi pro tanto non inpar munere solvat</p> +<span class = "linenum">810</span> +<p>Hannibal æquatus Superis? quæ præmia digna</p> +<p>Inveniam, Carthago parens? noctemque diemque</p> +<p>Arma feram; templisque tuis hinc plurima faxo</p> +<p>Hostia ab Ausonio veniat generosa Quirino.</p> +<span class = "pagenum">287</span> +<p>At puer armorum et belli servabitur heres.</p> +<span class = "linenum">815</span> +<p>Spes, o nate, meæ, Tyriarumque unica rerum,</p> +<p>Hesperia minitante, salus, terraque fretoque</p> +<p>Certare Æneadis, dum stabit vita, memento.</p> +<p>Perge, patent Alpes; nostroque incumbe labori.</p> +<p>Vos quoque, Dî patrii, quorum delubra piantur</p> +<span class = "linenum">820</span> +<p>Cædibus, atque coli gaudent formidine matrum,</p> +<p>Huc lætos vultus totasque advertite mentes.</p> +<p>Namque paro sacra, et majores molior aras.</p> +<p>Tu, Mago, adversi conside in vertice montis:</p> +<p>Tu lævos propior colles adcede, Choaspe:</p> +<span class = "linenum">825</span> +<p>Ad claustra et fauces ducat per opaca Sychæus.</p> +<p>Ast ego te, Trasymene, vago cum milite præceps</p> +<p>Lustrabo, et Superis quæram libamina belli.</p> +<p>Namque haud parva Deus promissis spondet apertis,</p> +<p>Quæ spectata, viri, patriam referatis in urbem.»</p> +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">288</span> + +<h2><a name = "liber5" id = "liber5"> +LIBER QUINTUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib5_arg" id = "lib5_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Hannibal</span> solis occasu loca insidiis +nata, ubi maxime montes Cortonenses Trasymenus subit, militibus +obsederat; 1-23.</p> +<p>Flaminius autem postero die, vix dum satis certa luce, agmine +incomposito, et majore lixarum fere quam militum numero, angustias +superat; 24-52.</p> +<p>Quo facto, confestim pugnæ signum proponit, et, neque variis +prodigiis territus, neque Corvini aliorumque, qui salutaria magis, quam +speciosa suadebant, monitis precibusque motus a proposito deflectit; +53-104.</p> +<p>Quin potius inanem hostis et periculi metum graviter increpat, +omnibusque jam ad prælium rite præparatis animum suorum, magna ex parte +fractum, verbis confirmat; 105-185.</p> +<p>Hannibal ubi, id quod petierat, hostem lacu montibusque clausum +habet, suis quoque copiis tuba signum dat simul invadendi: quo audito, +omnes ex pluribus vallibus pariter decurrunt, et Romanis, quorum sortem +Dii quoque, excepta Junone, lugent, undique circumfunduntur; +186-207.</p> +<p>Tum Picentes pugnam capessunt, et Pœnis secunda fortuna, Romanis ira +ac desperatione adcensis, diu dubia utrimque victoria dimicatur; +208-228.</p> +<p>Ex Romanis Lateranus et Lentulus in medios hostes ruunt; 229-257.</p> +<p>Nerius et Volunx pereunt; 258-267.</p> +<p>Inter reliquos vero eminet Appius juvenis, qui in fortissimum quemque +impetum facit; sed postremo a Magone, qui ad mortem Isalcis, generi sui, +vindicandam adproperat, hasta trajicitur; 268-332.</p> +<p>Nec minus tristem vitæ exitum habet Mamercus, qui, dum cæso signifero +Lusitano vexilloque ei erepto fœdam suorum fugam sistit, permultis +vulneribus confossus cadit; 333-343.</p> +<p>Magonem ab Appio vulneratum ex pugna +<span class = "pagenum">289</span> +subducit Hannibal, ut a Synhalo in castris sanetur; 344-375.</p> +<p>Quos ubi ex acie excedere videt consul, optatam sibi rei bene gerendæ +occasionem oblatam ratus, animum recipit, et Bogum, Pagasum, Othryn, +giganti similem, ingentemque aliorum Pœnorum numerum prosternit; +376-456.</p> +<p>Dum hæc in campo geruntur, multi Romanorum et Siculi, auxilio ipsis +ab Hierone missi, in colles et silvas confugiunt, ubi Sychæus Tauranum +aliosque trepidos cædit, et arbores, in quas conscenderant, vel bipenni +succidit, vel igne circumdat, donec eum successu elatum consul, gladio +per latus adacto, jugulat; 457-529.</p> +<p>Interim, Hannibal cum fratre sanato in prælium redit, et præter alios +Fontanum, Butam, Lævinum, Viridasium, Fadum, Labicum et Herminium +obtruncat; 530-583.</p> +<p>Qua hostium strage edita, ex mæsto vultu et clamore Pœnorum, qui +exanimum Sychæi corpus in castra deferunt, jacturam tanti viri animo +præsagit, cujus ulciscendi causa Flaminium ad singulare certamen +provocat, quod et temerarius hic vir non detrectat; 584-610.</p> +<p>Sed repente ingens terræ motus oritur, qui duces, ad impetum +faciendum jam paratos, dirimit, Romanosque metu perculsos in fugam +convertit; 611-631.</p> +<p>Quos dum revocat consul, Ducarius, Insuber eques, facie eum +noscitans, populares suos ad vindicandam cladem, olim ab eo acceptam, +incitat: quo facto Flaminius magno telorum numero, et fortissimorum +juvenum, qui omni spe abjecta voluntariam sibi mortem consciscunt, +acervo obruitur; 632-666.</p> +<p>Prælio ita confecto, Hannibal cum fratre campum perlustrans, signa +virtutis Romanæ, in mortuorum quoque vultu corporibusque conspicuæ, +admiratione spectaculi obstupefactus suis commendat, et inminente jam +nocte in castra redit; 667-678.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<span class = "linenum">5</span> +<p><a name = "line5_1" id = "line5_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Ceperat</span> Etruscos occulto milite +colles</p> +<p>Sidonius ductor, perque alta silentia noctis</p> +<p>Silvarum anfractus cæcis insiderat armis.</p> +<span class = "pagenum">290</span> +<p>At parte e læva, restagnans gurgite vasto,</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Effigiem in pelagi lacus humectabat inertis,</p> +<p>Et late multo fœdabat proxima limo:</p> +<p>Quæ vada, Faunigenæ regnata antiquitus Arno,</p> +<span class = "pagenum">291</span> +<p>Nunc volvente die Trasymeni nomina servant.</p> +<p>Lydius huic genitor, Tmoli decus, æquore longo</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Mæoniam quondam in Latias advexerat oras</p> +<p>Tyrrhenus pubem, dederatque vocabula terris;</p> +<p>Isque insueta tubæ monstravit murmura primus</p> +<p>Gentibus, et bellis ignava silentia rupit.</p> +<p>Nec modicus voti natum ad majora fovebat.</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p>Verum ardens puero, castumque exuta pudorem,</p> +<p>(Nam forma certare Deis, Trasymene, valeres)</p> +<p>Litore conreptum stagnis demisit Agylle,</p> +<p>Flore capi juvenum primævo lubrica mentem</p> +<p>Nympha, nec Idalia lenta incaluisse sagitta.</p> +<span class = "pagenum">292</span> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Solatæ viridi penitus fovere sub antro</p> +<p>Naides, amplexus undosaque regna trementem.</p> +<p>Hinc dotale lacus nomen, lateque hymenæo</p> +<p>Conscia lascivo Trasymenus dicitur unda.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line5_24" id = "line5_24"> </a> +Et jam curriculo nigram nox roscida metam</p> +<span class = "pagenum">293</span> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Stringebat, nec se thalamis Tithonia conjux</p> +<p>Protulerat, stabatque nitens in limine primo,</p> +<p>Quum minus abnuerit noctem desîsse viator,</p> +<p>Quam cœpisse diem: consul carpebat iniquas,</p> +<p>Prægrediens signa ipsa, vias, omnisque ruebat</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Mixtus eques; nec discretis levia arma maniplis,</p> +<p>Insertique globo pedites, et inutile Marti</p> +<p>Lixarum vulgus, præsago cuncta tumultu</p> +<p>Inplere, ac pugnam fugientum more petebant.</p> +<p>Tum super ipse lacus, densam caligine cæca</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Exhalans nebulam, late conruperat omnem</p> +<p>Prospectum miseris, atque atræ noctis amictu</p> +<p>Squalebat pressum picea inter nubila cælum.</p> + +<p class = "indent"> +Nec Pœnum liquere doli: sedet ense reposto</p> +<span class = "pagenum">294</span> +<p>Abditus, et nullis properantem obcursibus arcet.</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Ire datur; longeque patet, ceu pace quieta,</p> +<p>Incustoditum, mox inremeabile, litus.</p> +<p>Namque sub angustas artato limite fauces</p> +<p>In fraudem ducebat iter, geminumque receptis</p> +<p>Exitium, hinc rupes, hinc undæ claustra premebant.</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p>At cura umbroso servabat vertice montis</p> +<p>Hostilem ingressum, refugos habitura sub ictu.</p> +<p>Haud secus ac vitreas sollers piscator ad undas,</p> +<p>Ore levem patulo texens de vimine nassam,</p> +<p>Cautius interiora ligat, mediamque per alvum,</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Sensim fastigans, compressa cacumina nectit,</p> +<span class = "pagenum">295</span> +<p>Ac fraude artati remeare foraminis arcet</p> +<p>Introitu facilem, quem traxit ab æquore, piscem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line5_53" id = "line5_53"> </a> +Ocius interea propelli signa jubebat</p> +<p>Excussus consul fatorum turbine mentem,</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>Donec flammiferum tollentes æquore currum</p> +<p>Solis equi sparsere diem: jamque, orbe renato,</p> +<p>Diluerat nebulas Titan, sensimque fluebat</p> +<p>Caligo in terras nitido resoluta sereno.</p> +<p>Tunc ales, priscum populis de more Latinis</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Auspicium, quum bella parant, mentesque Deorum</p> +<p>Explorant super eventu, ceu præscia luctus,</p> +<p>Damnavit vesci, planctuque alimenta refugit.</p> +<span class = "pagenum">296</span> +<p>Nec rauco taurus cessavit flebile ad aras</p> +<p>Inmugire sono, pressamque ad colla bipennem</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Incerta cervice ferens, altaria liquit.</p> +<p>Signa etiam adfusa certant dum vellere mole,</p> +<p>Teter humo lacera nitentum erupit in ora</p> +<p>Exsultans cruor, et cædis documenta futuræ</p> +<p>Ipsa parens miseris gremio dedit atra cruento:</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p>Ac super hæc Divum genitor, terrasque fretumque</p> +<p>Concutiens tonitru, Cyclopum rapta caminis</p> +<p>Fulmina Tyrrhenas Trasymeni torsit in undas,</p> +<p>Ictusque ætherea per stagna patentia flamma</p> +<p>Fumavit lacus, atque arserunt fluctibus ignes.</p> +<span class = "pagenum">297</span> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Heu vani monitus, frustraque morantia Parcas</p> +<p>Prodigia! heu fatis Superi certasse minores!</p> + +<p class = "indent"> +Atque hic, egregius linguæ, nomenque superbum,</p> +<p>Corvinus, Phœbea sedet cui casside fulva</p> +<p>Ostentans ales proavitæ insignia pugnæ,</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Plenus et ipse Deûm, et socium terrente pavore,</p> +<p>Inmiscet precibus monita, atque his vocibus infit:</p> +<span class = "pagenum">298</span> +<p>«Iliacas per te flammas, Tarpeiaque saxa,</p> +<p>Per patrios, consul, muros, suspensaque nostræ</p> +<p>Eventu pugnæ natorum pignora, cedas</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Oramus Superis, tempusque ad prælia dextrum</p> +<p>Opperiare: dabunt idem camposque diemque</p> +<p>Pugnandi; tantum ne dedignare secundos</p> +<p>Exspectare Deos: quum fulserit hora, cruentam</p> +<p>Quæ stragem Libyæ portet, tum signa sequentur</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Nulla vulsa manu, vescique interritus ales</p> +<p>Gaudebit, nullosque vomet pia terra cruores.</p> +<p>An te præstantem belli fugit, inproba quantum</p> +<p>Hoc possit Fortuna loco? sedet obvius hostis</p> +<p>Adversa fronte; at circa nemorosa minantur</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Insidias juga, nec læva stagnantibus undis</p> +<p>Effugium patet, et tenui stant tramite fauces.</p> +<span class = "pagenum">299</span> +<p>Si certare dolis et bellum ducere cordi est,</p> +<p>Interea rapidis aderit Servilius armis,</p> +<p>Cui par imperium, et vires legionibus æquæ.</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Bellandum est astu: levior laus in duce dextræ.»</p> + +<p class = "indent"> +Talia Corvinus, primoresque addere passim</p> +<p>Orantum verba, et divisus quisque timori</p> +<p>Nunc Superos, ne Flaminio, nunc deinde precari</p> +<p>Flaminium, ne Cælicolis contendere perstet.</p> + +<span class = "linenum">105</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line5_105" id = "line5_105"> </a> +Acrius hoc adcensa ducis surrexerat ira,</p> +<p>Auditoque furens socias non defore vires:</p> +<p>«Siccine nos, inquit, Boiorum in bella ruentes</p> +<span class = "pagenum">300</span> +<p>Spectastis, quum tanta lues vulgusque tremendum</p> +<p>Ingrueret, rupesque iterum Tarpeia paveret?</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Quas ego tunc animas dextra, quæ corpora fudi,</p> +<p>Irata tellure sata, et vix vulnere vitam</p> +<p>Reddentes uno! Jacuere ingentia membra</p> +<p>Per campos, magnisque premunt nunc ossibus arva.</p> +<p>Scilicet has sera ad laudes Servilius arma</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Adjungat, nisi diviso vicisse triumpho</p> +<p>Ut nequeam, et decoris contentus parte quiescam?</p> +<p>Quippe monent Superi: similes ne fingite vobis,</p> +<p>Classica qui tremitis, Divos: sat magnus in hostem</p> +<span class = "pagenum">301</span> +<p>Augur adest ensis, pulchrumque et milite dignum</p> +<span class = "linenum">120</span> +<p>Auspicium Latio, quod in armis dextera præstat.</p> +<p>An, Corvine, sedet, clausum se consul inerti</p> +<p>Ut teneat vallo? Pœnus nunc occupet altos</p> +<p>Arreti muros, Corythi nunc diruat arcem?</p> +<p>Hinc Clusina petat? postremo ad mœnia Romæ</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>Inlæsus contendat iter? deforme sub armis</p> +<p>Vana superstitio est: Dea sola in pectore Virtus</p> +<p>Bellantum viget. Umbrarum me noctibus atris</p> +<p>Agmina circumstant, Trebiæ qui gurgite, quique</p> +<p>Eridani volvuntur aquis, inhumata juventus.»</p> + +<span class = "linenum">130</span> +<p class = "indent"> +Nec mora: jam medio cœtu signisque sub ipsis</p> +<p>Postrema aptabat nulli exorabilis arma.</p> +<p>Ære atque æquorei tergo flavente juvenci</p> +<span class = "pagenum">302</span> +<p>Cassis erat munita viro; cui vertice surgens</p> +<p>Triplex crista jubas effundit crine Suevo:</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Scylla super, fracti contorquens pondera remi,</p> +<p>Instabat, sævosque canum pandebat hiatus:</p> +<p>Nobile Gargeni spolium, quod rege superbus</p> +<p>Boiorum cæso capiti inlacerabile victor</p> +<p>Aptarat, pugnasque decus portabat in omnes.</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>Loricam induitur; tortos huic nexilis hamos</p> +<p>Ferro squama rudi, permixtoque asperat auro.</p> +<p>Tum clipeum capit, adspersum quem cædibus olim</p> +<span class = "pagenum">303</span> +<p>Celticus ornarat cruor, humentique sub antro,</p> +<p>Ceu fetum, lupa permulcens puerilia membra,</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Ingentem Assaraci cælo nutribat alumnum.</p> +<p>Hinc ensem lateri, dextræque adcommodat hastam.</p> +<p>Stat sonipes, vexatque ferox humentia frena,</p> +<p>Caucasiam instratus virgato corpore tigrim.</p> +<p>Inde exceptus equo, qua dant angusta viarum,</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Nunc hos, nunc illos adit, atque hortatibus inplet:</p> +<p>«Vestrum opus est vestrumque decus, subfixa per Urbem</p> +<p>Pœni ferre ducis spectanda parentibus ora.</p> +<p>Unum hoc pro cunctis sat erit caput: aspera quisque</p> +<p>Hortamenta sibi referat: meus, heu! meus atris</p> +<span class = "pagenum">304</span> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Ticini frater ripis jacet: at meus alta</p> +<p>Metitur stagna Eridani sine funere natus.</p> +<p>Hæc sibi quisque: sed est vestrum cui nulla doloris</p> +<p>Privati rabies, is vero ingentia sumat</p> +<p>E medio, fodiant quæ magnas pectus in iras;</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Perfractas Alpes, passamque infanda Saguntum,</p> +<p>Quosque nefas vetiti transcendere nomen Iberi,</p> +<p>Tangere jam Thybrim: nam dum vos augur, et extis</p> +<p>Quæsitæ fibræ, vanusque moratur haruspex,</p> +<p>Solum jam superest, Tarpeio inponere castra.»</p> +<p> +<span class = "linenum">165</span></p> + +<p class = "indent"> +Turbidus hæc, visoque artis in millibus atras</p> +<span class = "pagenum">305</span> +<p>Bellatore jubas aptante: «Est, Orphite, munus,</p> +<p>Est, ait, hoc certare tuum; quis opima volenti</p> +<p>Dona Jovi portet feretro suspensa cruento?</p> +<p>Nam cur hæc alia pariatur gloria dextra?»</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Hinc prævectus equo, postquam inter prælia notam</p> +<p>Adcepit vocem; «Procul hinc te Martius, inquit,</p> +<p>Murrane, ostendit clamor, videoque furentem</p> +<p>Jam Tyria te cæde: venit laus quanta! sed, oro,</p> +<p>Hæc angusta loci ferro patefacta relaxa.»</p> +<p> +<span class = "linenum">175</span></p> + +<p class = "indent"> +Tum Soracte satum, præstantem corpore et armis,</p> +<span class = "pagenum">306</span> +<p>Æquanum noscens, patrio cui ritus in arvo,</p> +<p>Quum pius Arcitenens adcensis gaudet acervis,</p> +<p>Exta ter innocuos lætum portare per ignes:</p> +<p>«Sic in Apollinea semper vestigia pruna</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Inviolata teras, victorque vaporis ad aras</p> +<p>Dona serenato referas solennia Phœbo;</p> +<p>Concipe, ait, dignum factis, Æquane, furorem</p> +<span class = "pagenum">307</span> +<p>Vulneribusque tuis: socio te cædis et iræ</p> +<p>Non ego Marmaridum mediam penetrare phalangem</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Cinyphiæque globos dubitarim inrumpere turmæ.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line5_186" id = "line5_186"> </a> +Nec jam ultra monitus et verba morantia Martem</p> +<p>Ferre valet, longo Æneadis quod flebitur ævo.</p> +<p>Increpuere simul feralia classica signum,</p> +<p>Ac tuba terrificis fregit stridoribus auras.</p> + +<span class = "linenum">190</span> +<p class = "indent"> +Heu dolor, heu lacrimæ, nec tot post secula seræ!</p> +<p>Horresco ut pendente malo, ceu ductor ad arma</p> +<p>Exciret Tyrius: latebrosis collibus Astur,</p> +<p>Et Libys, et torta Baliaris sævus habena</p> +<p>Erumpunt, multusque Maces, Garamasque, Nomasque:</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Tum, quo non alius venalem in prælia dextram</p> +<p>Ocior adtulerit conductaque bella probarit,</p> +<p>Cantaber, et galeæ contemto tegmine Vasco.</p> +<span class = "pagenum">308</span> +<p>Hinc pariter rupes, lacus hinc, hinc arma, simulque</p> +<p>Consona vox urget, signum clamore vicissim</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Per colles Tyria circumfundente corona.</p> + +<p class = "indent"> +Avertere Dei vultus, fatoque dederunt</p> +<p>Majori non sponte locum: stupet ipse tyranni</p> +<p>Fortunam Libyci Mavors; disjectaque crinem</p> +<p>Inlacrimat Venus; et Delum pervectus Apollo</p> +<span class = "pagenum">309</span> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Tristem mærenti solatur pectine luctum.</p> +<p>Sola, Apennini residens in vertice, diras</p> +<p>Exspectat cædes inmiti pectore Juno.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line5_208" id = "line5_208"> </a> +Primæ Picentum, rupto ceu turbine fusa</p> +<p>Agmina et Hannibalem ruere ut videre, cohortes</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Invadunt ultro, et pœnas pro morte futura,</p> +<p>Turbato victore, petunt adcensa juventus;</p> +<p>Et, velut erepto metuendi libera cælo,</p> +<p>Manibus ipsa suis præsumta piacula mittit.</p> +<p>Funditur unanimo nisu et concordibus ausis</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Pilorum in Pœnos nimbus, fixosque repulsi</p> +<p>Submittunt clipeos curvato pondere teli.</p> +<span class = "pagenum">310</span> +<p>Acrius hoc rursum Libys, ut præsentia sævi</p> +<p>Exstimulat ducis, hortantes se quisque vicissim</p> +<p>Incumbunt, pressoque inpellunt pectore pectus.</p> + +<span class = "linenum">220</span> +<p class = "indent"> +Ipsa facem quatiens, ac flavam sanguine multo</p> +<p>Sparsa comam, medias acies Bellona pererrat.</p> +<p>Stridit Tartarea nigro sub pectore Divæ</p> +<p>Letiferum murmur, feralique horrida cantu</p> +<p>Buccina lymphatas agit in certamina mentes.</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p>His iras adversa fovent, crudusque ruente</p> +<p>Fortuna stimulus spem projecisse salutis:</p> +<p>Hos dexter Deus, et læto Victoria vultu</p> +<span class = "pagenum">311</span> +<p>Adridens acuit, Martisque favore fruuntur.</p> + +<p class = "indent"> +Abreptus pulchro cædum Lateranus amore,</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Dum sequitur dextram, in medios penetraverat hostes.</p> +<p>Quem postquam florens æquali Lentulus ævo</p> +<p>Conspexit, nimium pugnæ, nimiumque cruoris,</p> +<p>Infestas inter non æquo Marte catervas</p> +<p>Fata inritantem, nisu se concitat acri;</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Inmitemque Bagam, qui jam vicina serebat</p> +<p>Vulnera pugnantis tergo, velocior hasta</p> +<p>Occupat, et socium duris se casibus addit.</p> +<p>Tunc alacres arma adglomerant, geminaque corusci</p> +<p>Fronte micant; paribus fulgent capita ardua cristis.</p> + +<span class = "linenum">240</span> +<p class = "indent"> +Actus in adversos casu (namque obvia ferre</p> +<p>Arma quis auderet, nisi quem Deus ima colentum</p> +<p>Damnasset Stygiæ nocti?) præfracta gerebat</p> +<p>Syrticus excelso decurrens robora monte;</p> +<span class = "pagenum">312</span> +<p>Et quatiens acer nodosi pondera rami,</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Flagrabat geminæ nequidquam cædis amore.</p> +<p>«Non hic Ægates, infidaque litora nautis,</p> +<p>O juvenes, motumque novis sine Marte procellis</p> +<p>Fortunam bello pelagus dabit: æquoris olim</p> +<p>Victores, media sit qualis discite terra</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Bellator Libys, et meliori cedite regno.»</p> +<p>Ac simul infesto Lateranum pondere truncæ</p> +<p>Arboris urgebat, jungens convicia pugnæ.</p> +<p>Lentulus huic frendens ira: «Trasymenus in altos</p> +<p>Adscendet citius colles, quam sanguine roret</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Iste pio ramus.» Subsidensque ilia nisu</p> +<p>Conantis suspensa fodit: tum fervidus atro</p> +<p>Pulmone exundat per hiantia viscera sanguis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line5_258" id = "line5_258"> </a> +Nec minus adcensis in mutua funera dextris</p> +<p>Parte alia campi sævit furor. Altus Iertes</p> +<span class = "pagenum">313</span> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Obtruncat Nerium; Rullo ditissimus arvi</p> +<p>Obcumbis, generose Volunx; nec clausa repostis</p> +<p>Pondera thesauris, patrio nec regia quondam</p> +<p>Præfulgens ebore, et possessa mapalia soli</p> +<p>Profuerunt. Quid rapta juvant? quid gentibus auri</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Numquam exstincta sitis? modo quem Fortuna fovendo</p> +<p>Congestis opibus donisque refersit opimis,</p> +<p>Nudum Tartarea portabit navita cymba.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line5_268" id = "line5_268"> </a> +Juxta bellator juvenilibus Appius ausis</p> +<p>Pandebat campum cæde; atque, ubi plurima virtus,</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Nullique adspirare vigor, decus inde petebat.</p> +<p>Obvius huic Atlas, Atlas a litore Ibero,</p> +<span class = "pagenum">314</span> +<p>Nequidquam extremæ longinquus cultor arenæ</p> +<p>Inpetit os hasta; leviterque e corpore summo</p> +<p>Degustat cuspis generosum extrema cruorem.</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Intonuere minæ, violentaque lumina flammis</p> +<p>Exarsere novis: furit et diffulminat omnem</p> +<p>Obstantum turbam; at clausum sub casside vulnus</p> +<p>Martia commendat mananti sanguine membra.</p> +<p>Tum vero adspiceres pavitantem, et condere semet</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Nitentem sociis juvenem; ceu tigride cerva</p> +<span class = "pagenum">315</span> +<p>Hyrcana quum pressa tremit; vel territa pennas</p> +<p>Conligit accipitrem cernens in nube columba;</p> +<p>Aut dumis subit, albenti si sensit in æthra</p> +<p>Librantem nisus aquilam, lepus ore citato.</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Ense ferit tum colla viri, dextramque micantem</p> +<p>Demetit, ac mutat successu sævior hostem.</p> + +<p class = "indent"> +Stabat fulgentem portans in bella bipennem</p> +<p>Cinyphius; socerique miser Magonis inire</p> +<p>Optabat pugnam ante oculos, spe laudis, Isalces,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Sidonia tumidus sponsa, vanoque superbus</p> +<span class = "pagenum">316</span> +<p>Fœdere promissæ post Dardana prælia tædæ.</p> +<p>Huic inmittit atrox violentas Appius iras,</p> +<p>Conantique gravem fronti librare securim,</p> +<p>Altior insurgens, galeam super exigit ictum:</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>At fragilis valido conamine solvitur ensis</p> +<p>Ære in Cinyphio; nec dispar sortis Isalces</p> +<p>Umbonem incerto detersit futilis ictu.</p> +<p>Tum quod humo haud umquam valuisset tollere saxum,</p> +<p>Ni vires trux ira daret, contorquet anhelans</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Appius, et lapsu resupino in terga cadentem</p> +<p>Mole premit scopuli, perfractisque ossibus urguet.</p> +<p>Vidit conjuncto miscens certamina campo</p> +<p>Labentem socer; et lacrimæ sub casside fusæ</p> +<p>Cum gemitu; rapidusque ruit: data fœdera nuper</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Adcendunt animos exspectatique nepotes.</p> + +<p class = "indent"> +Jamque aderat, clipeumque viri atque inmania membra</p> +<p>Lustrabat visu; propiorque a fronte coruscæ</p> +<p>Lux galeæ sævas paulum tardaverat iras.</p> +<span class = "pagenum">317</span> +<p>Haud secus, e specula præceps delatus opaca,</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Subsidens campo submissos contrahit artus,</p> +<p>Quum vicina trucis conspexit cornua tauri,</p> +<p>Quamvis longa fames stimulet, leo; nunc ferus alta</p> +<p>Surgentes cervice toros, nunc torva sub hirta</p> +<p>Lumina miratur fronte; ac jam signa moventem,</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Et sparsa pugnas meditantem spectat arena.</p> + +<p class = "indent"> +Hic prior intorquens telum sic Appius infit:</p> +<p>«Si qua tibi pietas, ictum ne desere fœdus;</p> +<p>Et generum comitare, socer.» Per tegmina velox</p> +<span class = "pagenum">318</span> +<p>Tunc ærisque moras lævo stetit hasta lacerto.</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>At contra non dicta Libys, sed fervidus hastam</p> +<p>Perlibrat, magni donum memorabile fratris,</p> +<p>Cæso quam victor sub mœnibus ille Sagunti</p> +<p>Abstulerat Durio, ac spectatæ nobile pugnæ</p> +<p>Germano dederat portare in prælia pignus.</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Telum ingens, perque arma viri, perque ora, doloris</p> +<p>Adjutum nisu, letalem pertulit ictum;</p> +<p>Exsanguesque viri conantis vellere ferrum</p> +<p>In vulnus cecidere manus: jacet æquore nomen</p> +<p>Clarum Mæonio, atque Italæ pars magna ruinæ</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Appius: intremuere lacus, corpusque refugit</p> +<p>Contractis Trasymenus aquis; telum ore cruento</p> +<span class = "pagenum">319</span> +<p>Exspirans premit, atque admorsæ inmurmurat hastæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line5_333" id = "line5_333"> </a> +Nec fati melior Mamercus corpore toto</p> +<p>Exsolvit pœnas, nulli non saucius hosti.</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Namque per adversos, qua Lusitana ciebat</p> +<p>Pugnas dira manus, raptum cum sanguine cæsi</p> +<p>Signiferi magna vexillum mole ferebat,</p> +<p>Et trepida infelix revocabat signa suorum.</p> +<p>Sed furiata cohors, ausisque adcensa superbis,</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Quodcumque ipsa manu gestabat missile, quidquid</p> +<p>Præbebat tellus, sparsis vix pervia telis,</p> +<p>Injecit pariter; pluresque in corpore nullo</p> +<p>Invenere locum perfossis ossibus hastæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line5_344" id = "line5_344"> </a> +Advolat interea fraterni vulneris ira</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Turbatus Libyæ ductor, visoque cruore,</p> +<p>Num lateri cuspis, num toto pondere telum</p> +<p>Sedisset, fratremque amens sociosque rogabat.</p> +<p>Utque metum leti procul, et leviora pavore</p> +<span class = "pagenum">320</span> +<p>Cognovit, proprio tectum gestamine præceps</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Ex acie rapit, et tutis a turbine pugnæ</p> +<p>Constituit castris. Medicas hinc ocius artes,</p> +<p>Et senioris opem Synhali vocat: unguere vulnus</p> +<p>Herbarum hic succis, ferrumque e corpore cantu</p> +<p>Exigere, et somnum tacto misisse chelydro,</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p>Anteibat cunctos: nomenque erat inde per urbes</p> +<p>Perque Parætoniæ celebratum litora Syrtis.</p> +<p>Ipse olim antiquo primum Garamanticus Hammon</p> +<p>Scire pater dederat Synhalo, morsusque ferarum,</p> +<p>Telorumque graves ictus sedare medendo.</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Atque is deinde suo moriens cælestia dona</p> +<p>Monstravit nato, natusque heredis honori</p> +<p>Tramisit patrias artes; quem deinde secutus</p> +<p>Haud levior fama Synhalus, Garamantica sollers</p> +<p>Monstrata augebat studio, multaque vetustum</p> +<span class = "pagenum">321</span> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Hammonis comitem numerabat imagine patrem.</p> +<p>Tum proavita ferens leni medicamina dextra</p> +<p>Ocius, intortos de more adstrictus amictus,</p> +<p>Mulcebat lympha purgatum sanguine vulnus.</p> +<p>At Mago, exuvias secum, cæsique volutans</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Hostis mente necem, fraternas pectore curas</p> +<p>Pellebat dictis, et casum laude levabat:</p> +<p>«Parce metu, germane; meis medicamina nulla</p> +<p>Adversis majora feres: jacet Appius hasta</p> +<p>Ad manes pulsus nostra: si vita relinquat,</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Sat nobis actum est; sequar hostem lætus ad umbras.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line5_376" id = "line5_376"> </a> +Quæ dum turbatos avertunt æquore campi</p> +<p>Ductores, valloque tenent; ex agmine Pœnum</p> +<p>Cedentem consul tumulo speculatus ab alto,</p> +<p>Atque atram belli castris se condere nubem,</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Turbidus extemplo trepidantes milite mæsto</p> +<p>Invadit cuneos, subitoque pavore relaxat</p> +<span class = "pagenum">322</span> +<p>Jam rarescentes acies: tum voce feroci</p> +<p>Poscit equum, ac mediæ ruit in certamina vallis.</p> +<p>Sic ubi torrentem crepitanti grandine nimbum</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Inlidit terris, molitur Juppiter altas</p> +<p>Fulmine nunc Alpes, nunc mixta Ceraunia cælo,</p> +<p>Intremuere simul tellus, et pontus, et æther,</p> +<p>Ipsaque commoto quatiuntur Tartara mundo.</p> + +<p class = "indent"> +Incidit adtonitis inopino turbine Pœnis</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Haud secus inprovisa lues, gelidusque sub ossa</p> +<p>Pervasit miseris conspecti consulis horror.</p> +<p>It medius, ferroque ruens densissima, latum</p> +<span class = "pagenum">323</span> +<p>Pandit iter: clamor vario discrimine vocum</p> +<p>Fert belli rabiem ad Superos, et sidera pulsat.</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Ceu pater Oceanus quum sæva Tethye Calpen</p> +<p>Herculeam ferit, atque exesa in viscera montis</p> +<p>Contortum pelagus latrantibus ingerit undis.</p> +<p>Dant gemitum scopuli; fractasque in rupibus undas</p> +<p>Audit Tartessos latis distermina terris,</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Audit non parvo divisus gurgite Lixus.</p> + +<p class = "indent"> +Ante omnes jaculo tacitas fallente per auras</p> +<p>Obcumbit Bogus, infaustum qui primus ad amnem</p> +<p>Ticini rapidam in Rutulos contorserat hastam.</p> +<p>Ille sibi longam Clotho; turbamque nepotum</p> +<span class = "pagenum">324</span> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Crediderat, vanis deceptus in alite signis.</p> +<p>Sed non augurio Parcarum inpellere metas</p> +<p>Concessum cuiquam: ruit inter tela cruentis</p> +<p>Suspiciens oculis cælum, Superosque reposcit</p> +<p>Tempora promissæ media jam morte senectæ.</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Nec Pagaso exsultare datur, ne inpune relictum</p> +<p>Consulis ante oculos vita spoliasse Libonem.</p> + +<p class = "indent"> +Laurigeris decus illud avis navaque juventa</p> +<p>Florebat: sed Massylus subciderat ensis</p> +<p>Pubescente caput mala, properoque virentes</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Delerat leto bellator barbarus annos.</p> +<p>Flaminium inplorasse tamen jam morte suprema</p> +<p>Haud frustra fuit: avulsa est nam protinus hosti</p> +<span class = "pagenum">325</span> +<p>Ore simul cervix; juvit punire feroci</p> +<p>Victorem exemplo, et monstratum reddere letum.</p> + +<span class = "linenum">420</span> +<p class = "indent"> +Quis Deus, o Musæ, paribus tot funera verbis</p> +<p>Evolvat, tantisque umbris in carmine digna</p> +<p>Quis lamenta ferat? certantes laude cadendi</p> +<p>Primævos juvenes, mortisque in limine cruda</p> +<p>Facta virum, et fixis rabiem sub pectore telis?</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Sternitur alternus vastis concursibus hostis:</p> +<p>Nec spoliare vacat, prædæque advertere mentem.</p> +<p>Urget amor cædum, clausis dum detinet hostem</p> +<p>Fraternum castris vulnus, funditque ruitque</p> +<p>Nunc jaculis, nunc ense, modo inter millia consul</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Bellantum conspectus equo, modo Marte feroci</p> +<p>Ante aquilas et signa pedes. Fluit inpia rivis</p> +<p>Sanguineis vallis, tumulique et concava saxa</p> +<span class = "pagenum">326</span> +<p>Armorum sonitus, flatusque imitantur equorum.</p> + +<p class = "indent"> +Miscebat campum, membrorum in prælia portans</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Celsius humano robur, visaque paventes</p> +<p>Mole gigantei vertebat corporis alas</p> +<p>Othrys Marmarides: lati super agmen utrumque</p> +<p>Ingens tollebant humeri caput: hirtaque torvæ</p> +<p>Frontis cæsaries, et crinibus æmula barba</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Umbrabat rictus; squalore huic hispida diro,</p> +<p>Et villosa feris horrebant pectora sætis.</p> + +<p class = "indent"> +Adspirare viro propioremque addere Martem</p> +<p>Haud ausum cuiquam: laxo ceu bellua campo,</p> +<p>Incessebatur tutis ex agmine telis.</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p>Tandem, vesanos palantum in terga ferenti</p> +<p>Cum fremitu vultus, tacita per nubila penna</p> +<p>Intravit torvum Gortynia lumen arundo,</p> +<p>Avertitque virum. Fugientis ad agmina consul</p> +<p>Intorquet tergo jaculum, quod tegmine nudas</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Inrupit costas, hirtoque a pectore primum</p> +<span class = "pagenum">327</span> +<p>Mucronem ostendit: rapidus convellere tentat</p> +<p>Qua nasci ferrum fulgenti cuspide cernit,</p> +<p>Donec, abundanter defuso sanguine, late</p> +<p>Procubuit moriens, et telum vulnere pressit:</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Spiritus exundans vicinum pulvere moto</p> +<p>Perflavit campum, et nubem dispersit in auras.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line5_457" id = "line5_457"> </a> +Nec minor interea tumulis silvisque fremebat</p> +<p>Diversis Mavors, variaque per ardua pugna,</p> +<p>Et saxa et dumi rorantes cæde nitebant.</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Exitium trepidis, letique et stragis acerbæ</p> +<p>Causa Sychæus erat: Murranum ille eminus hasta</p> +<p>Perculerat; quo non alius, quum bella silerent,</p> +<p>Dulcius Œagrios pulsabat pectine nervos.</p> +<p>Obcubuit silva in magna, patriosque sub ipso</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Quæsivit montes leto, ac felicia Baccho</p> +<span class = "pagenum">328</span> +<p>Æquana, et Zephyro Surrentum molle salubri.</p> +<p>Addiderat misero comitem, pugnæque ferocis</p> +<p>Gaudebat tristi victor novitate Sychæus.</p> +<p>Palantes nam dum sequitur, pervaserat altam</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p>In silvam, et priscæ reclinis ab ictibus ulmi</p> +<p>Terga tuebatur trunco, frustraque relictos</p> +<p>Tauranus comites suprema voce ciebat.</p> +<p>Transegit juvenem, ac perfossis incita membris</p> +<p>Hæsit in obposito cuspis Sidonia ligno.</p> +<p> +<span class = "linenum">475</span></p> + +<p class = "indent"> +Quid vobis? quænam ira Deûm, vel mente sinistra</p> +<p>Quæ sedit formido, viri? qui, Marte relicto,</p> +<p>Ramorum quæsistis opem: non æquus in artis</p> +<span class = "pagenum">329</span> +<p>Nimirum rebus suasor metus: arguit asper</p> +<p>Exitus eventu pravi consulta timoris.</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p>Annosa excelsos tendebat in æthera ramos</p> +<p>Æsculus, umbrosum magnas super ardua silvas</p> +<p>Nubibus insertans altis caput, instar, aperto</p> +<p>Si staret campo, nemoris, lateque tenebat</p> +<p>Frondosi nigra tellurem roboris umbra.</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Par juxta quercus, longum molita per ævum</p> +<p>Vertice canenti proferre sub astra cacumen,</p> +<p>Diffusas patulo laxabat stipite frondes,</p> +<p>Umbrabatque coma summi fastigia montis.</p> +<p>Huc Hennæa cohors, Triquetris quam miserat oris</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Rex, Arethusa, tuus, defendere nescia morti</p> +<span class = "pagenum">330</span> +<p>Dedecus, et mentem nimio mutata pavore,</p> +<p>Certatim sese tulit, adscendensque vicissim</p> +<p>Pressit nutantes incerto pondere ramos.</p> +<p>Mox alius super, atque alius consistere tuto</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Dum certant, pars excussi; nam fragmine putri</p> +<p>Ramorum, et senio male fida fefellerat arbor:</p> +<p>Pars trepidi celso inter tela cacumine pendent.</p> + +<p class = "indent"> +Turbatos una properans consumere peste</p> +<p>Conripit æratam jam dudum in bella bipennem,</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Deposito clipeo mutatus tela, Sychæus.</p> +<p>Incumbunt sociæ dextræ, magnoque fragore</p> +<p>Pulsa gemit, crebris subcumbens ictibus, arbos.</p> +<p>Fluctuat infelix concusso stipite turba;</p> +<p>Ceu Zephyrus quatit antiquos ubi flamine lucos,</p> +<span class = "pagenum">331</span> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Fronde super tremuli vix tota cacuminis hærens</p> +<p>Jactatur, nido pariter nutante, volucris.</p> +<p>Procubuit tandem multa devicta securi</p> +<p>Subfugium infelix miseris, et inhospita quercus,</p> +<p>Elisitque virum spatiosa membra ruina.</p> + +<span class = "linenum">510</span> +<p class = "indent"> +Inde aliæ cladum facies: contermina cædis</p> +<p>Conlucet, rapidoque involvitur æsculus igni.</p> +<p>Jamque inter frondes, arenti robore gliscens</p> +<p>Verticibus sævis, torquet Vulcanus anhelos</p> +<p>Cum fervore globos flammarum, et culmina torret.</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Nec tela interea cessant: semiusta gementum,</p> +<p>Atque amplexa cadunt ardentes corpora ramos.</p> + +<p class = "indent"> +Hæc inter miseranda virum certamina consul</p> +<p>Ecce aderat, volvens iram exitiumque Sychæo.</p> +<p>At juvenis dubio tantæ discrimine pugnæ</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Occupat eventum telo tentare priorem;</p> +<p>Cui medio leviter clipeo stetit æris in ora</p> +<p>Cuspis, et obpositas vetita est tramittere crates.</p> +<span class = "pagenum">332</span> +<p>Sed non et consul misso concredere telo</p> +<p>Fortunam optatæ cædis parat, ac latus ense</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Haurit; nec crudæ tardarunt tegmina parmæ.</p> +<p>Labitur infelix, atque adpetit ore cruento</p> +<p>Tellurem exspirans: tum, diffundente per artus</p> +<p>Frigore se Stygio, manantem in viscera mortem</p> +<p>Adcipit, et longo componit lumina somno.</p> + +<span class = "linenum">530</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line5_530" id = "line5_530"> </a> +Atque ea dum variis permixtus tristia Mavors</p> +<p>Casibus alternat, jam castris Mago relictis,</p> +<p>Jam Libyæ ductor properantia signa citato</p> +<p>Raptabant cursu, et cessata reponere avebant</p> +<p>Tempora cæde virum, ac multo pensare cruore.</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p>It globus intorquens nigranti turbine nubem</p> +<p>Pulveris, et surgit sublatis campus arenis,</p> +<p>Quaque ferens gressum flectit vestigia ductor,</p> +<p>Undanti circum tempestas acta procella</p> +<p>Volvitur, atque altos operit caligine montes.</p> +<span class = "pagenum">333</span> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Obcubuere femur Fontanus, Buta canorum</p> +<p>Transfixi guttur, pressoque e vulnere cuspis</p> +<p>Prospexit terga: hunc tristes luxere Fregellæ</p> +<p>Multiplicem proavis, hunc mater Anagnia flevit.</p> + +<p class = "indent"> +Haud dispar fortuna tibi, Lævine; sed auso</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Non eadem: neque enim Tyrio concurrere regi</p> +<p>Tentas; sed lectus par ad certamen Ithemon,</p> +<p>(Autololum moderator erat) quem poplite cæso</p> +<p>Dum spolias, gravis inmiti cum turbine costas</p> +<p>Fraxinus inrupit, conlabsaque membra sub ictu</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Hoste superfuso subita cecidere ruina.</p> + +<p class = "indent"> +Nec Sidicina cohors defit. Viridasius armat</p> +<p>Mille viros, nulli victus vel ponere castra,</p> +<span class = "pagenum">334</span> +<p>Vel junxisse ratem, duroque resolvere muros</p> +<p>Ariete, et in turrim subitos inmittere pontes.</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Quem postquam Libyæ ductor virtute feroci</p> +<p>Exsultare videt (namque illi vulnere præceps</p> +<p>Terga dabat levibus diffisus Arauricus armis);</p> +<p>Acrius hoc pulchro Mavorte adcensus in iram,</p> +<p>Et dignum sese ratus in certamina sævo</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Comminus ire viro, referenti e corpore telum</p> +<p>Advolat, et fodiens pectus, «Laudande laborum,</p> +<p>Quisquis es, haud alia decuit te obcumbere dextra.</p> +<p>Ad manes leti perfer decus: Itala gentis</p> +<p>Ni tibi origo foret, vita donatus abires.»</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Hinc Fadum petit, et veterem bellare Labicum,</p> +<p>Cui Siculis quondam terris congressus Hamilcar</p> +<p>Clarum spectato dederat certamine nomen.</p> +<p>Inmemor annorum, seniumque oblitus, in arma</p> +<p>Ille quidem cruda mente, et viridissimus iræ</p> +<span class = "pagenum">335</span> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Ibat; sed vani frigentem in Marte senectam</p> +<p>Prodebant ictus: stipula crepitabat inani</p> +<p>Ignis iners, cassamque dabat sine robore flammam.</p> + +<p class = "indent"> +Quem postquam adcepit patrio monstrante superbus</p> +<p>Armigero Pœnum ductor, «Certamina primæ</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Hic lue nunc, inquit, pugnæ: te notus Hamilcar</p> +<p>Hac trahit ad manes dextra.» Tum librat ab aure</p> +<p>Intorquens jaculum, et versantem in vulnere sese</p> +<p>Transigit: extracta fœdavit cuspide sanguis</p> +<p>Canitiem, ac longos finivit morte labores.</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Nec minus Herminium primis obtruncat in armis,</p> +<p>Adsuetum, Trasymene, tuos prædantibus hamis</p> +<p>Exhaurire lacus, patriæque alimenta senectæ</p> +<p>Ducere suspenso per stagna jacentia lino.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line5_584" id = "line5_584"> </a> +Interea exanimem mæsti super arma Sychæum</p> +<span class = "pagenum">336</span> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Portabant Pœni, corpusque in castra ferebant.</p> +<p>Quos ubi conspexit tristi clamore ruentes</p> +<p>Ductor, præsago percussus pectora luctu,</p> +<p>«Quinam, inquit, dolor, o socii, quemve ira Deorum</p> +<p>Eripuit nobis? num te, dulcedine laudis</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Flagrantem et nimio primi Mavortis amore,</p> +<p>Atra, Sychæe, dies properato funere carpsit?»</p> +<p>Utque, dato gemitu, lacrimæ adsensere ferentum,</p> +<p>Et dictus pariter cædis mærentibus auctor;</p> +<p>«Cerno, ait, adverso pulchrum sub pectore vulnus</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Cuspidis Iliacæ: dignus Carthagine, dignus</p> +<span class = "pagenum">337</span> +<p>Hasdrubale ad manes ibis; nec te optima mater</p> +<p>Dissimilem lugebit avis, Stygiave sub umbra</p> +<p>Degenerem cernens noster vitabit Hamilcar.</p> +<p>At mihi Flaminius, tam mæsti causa doloris,</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Morte sua minuet luctus: hæc pompa sequetur</p> +<p>Exsequias, seroque emtum volet inpia Roma,</p> +<p>Non violasse mei corpus mucrone Sychæi.»</p> + +<p class = "indent"> +Sic memorans torquet fumantem ex ore vaporem,</p> +<p>Iraque anhelatum proturbat pectore murmur,</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Ut multo adcensis fervore exuberat undis,</p> +<p>Clausus ubi exusto liquor indignatur aheno.</p> +<p>Tum præceps ruit in medios, solumque fatigat</p> +<span class = "pagenum">338</span> +<p>Flaminium incessens. Nec dicto segnius ille</p> +<p>Bella capessebat, propiorque insurgere Mavors</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Cœperat, et campo junctus jam stabat uterque;</p> +<p><a name = "line5_611" id = "line5_611"> </a> +Quum subitus per saxa fragor, motique repente</p> +<p>(Horrendum) colles, et summa cacumina totis</p> +<p>Intremuere jugis: nutant in vertice silvæ</p> +<p>Pinifero, fractæque ruunt super agmina rupes.</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Inmugit penitus convulsis ima cavernis</p> +<p>Dissiliens tellus, nec parvos rumpit hiatus;</p> +<p>Atque umbras late Stygias inmensa vorago</p> +<p>Faucibus ostendit patulis, Manesque profundi</p> +<p>Antiquum expavere diem. Lacus ater, in altos</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Sublatus montes et sede excussus avita,</p> +<p>Lavit Tyrrhenas ignota adspergine silvas.</p> +<p>Jamque eadem populos magnorumque oppida regum</p> +<p>Tempestas et dira lues stravitque tulitque.</p> +<p>Ac super hæc reflui pugnarunt montibus amnes,</p> +<span class = "pagenum">339</span> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Et retro fluctus torsit mare. Monte relicto</p> +<p>Apenninicolæ fugere ad litora Fauni.</p> + +<p class = "indent"> +Pugnabat tamen (heu belli vecordia!) miles,</p> +<p>Jactatus titubante solo, tremebundaque tela,</p> +<p>Subducta tellure ruens, torquebat in hostem,</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p>Donec pulsa vagos cursus ad litora vertit</p> +<p>Mentis inops, stagnisque inlata est Daunia pubes.</p> +<p><a name = "line5_632" id = "line5_632"> </a> +Quis consul terga increpitans (nam turbine motæ</p> +<p>Ablatis terræ inciderat) «Quid deinde, quid, oro,</p> +<p>Restat, io, profugis? vos en ad mœnia Romæ</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Ducitis Hannibalem: vos in Tarpeia Tonantis</p> +<span class = "pagenum">340</span> +<p>Tecta faces ferrumque datis. Sta, miles, et acres</p> +<p>Disce ex me pugnas: vel, si pugnare negatum,</p> +<p>Disce mori! dabit exemplum non vile futuris</p> +<p>Flaminius, ne terga Libys, ne Cantaber umquam</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Consulis adspiciat: solus, si tanta libido</p> +<p>Est vobis rabiesque fugæ, tela omnia solus</p> +<p>Pectore consumo, et moriens, fugiente per auras</p> +<p>Hac anima, vestras revocabo ad prælia dextras.»</p> + +<p class = "indent"> +Dumque ea commemorat, densosque obit obvius hostes,</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>Advolat ora ferus mentemque Ducarius: acri</p> +<p>Nomen erat gentile viro, fusisque catervis</p> +<p>Boiorum quondam patriis, antiqua gerebat</p> +<p>Vulnera barbaricæ mentis; noscensque superbi</p> +<p>Victoris vultus, «Tune, inquit, maximus ille</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p>Boiorum terror? libet hoc cognoscere telo,</p> +<p>Corporis an tanti manet de vulnere sanguis.</p> +<p>Nec vos pœniteat, populares, fortibus umbris</p> +<p>Hoc mactare caput: nostros hic curribus egit</p> +<p>Insistens victos alta ad Capitolia patres.</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Ultrix hora vocat.» Pariter tunc undique fusis</p> +<span class = "pagenum">341</span> +<p>Obruitur telis, nimboque ruente per auras</p> +<p>Contectus, nulli dextra jactare reliquit</p> +<p>Flaminium cecidisse sua. Nec pugna peremto</p> +<p>Ulterior ductore fuit: namque agmine denso</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p>Primores juvenum, læva ob discrimina Martis</p> +<p>Infensi Superis dextrisque, et cernere Pœnum</p> +<p>Victorem plus morte rati, super ocius omnes</p> +<p>Membra ducis stratosque artus certamine magno</p> +<p>Telaque, corporaque, et non fausto Marte cruentas</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p>Injecere manus. Sic densi cædis acervo,</p> +<p>Ceu tumulo, texere virum. Tum, strage per undas,</p> +<p><a name = "line5_667" id = "line5_667"> </a> +Per silvas sparsa, perque altam sanguine vallem,</p> +<p>In medias fratre invectus comitante catervas</p> +<p>Cæsorum juvenum Pœnus, «Quæ vulnera cernis?</p> +<span class = "linenum">670</span> +<p>Quas mortes? inquit: premit omnis dextera ferrum,</p> +<p>Armatusque jacet servans certamina miles.</p> +<p>Hos, en, hos obitus nostræ spectate cohortes!</p> +<p>Fronte minæ durant, et stant in vultibus iræ.</p> +<span class = "pagenum">342</span> +<p>Et vereor, ne, quæ tanta creat indole tellus</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p>Magnanimos fecunda viros, huic fata dicarint</p> +<p>Imperium, atque ipsis devincat cladibus orbem.»</p> + +<p class = "indent"> +Sic fatus cessit nocti, finemque dedere</p> +<p>Cædibus infusæ subducto sole tenebræ.</p> +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">343</span> + +<h2><a name = "liber6" id = "liber6"> +LIBER SEXTUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib6_arg" id = "lib6_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<span class = "smallcaps">Postero</span> die, ubi primum inluxit, patet +fœda hominum equorumque strages, et lacus cruore spumans cernitur; +<a href = "#line6_1">1-13</a>. +<p>Inter semianimes Romanos duo in primis omnium oculos in se +convertunt, Bruttius et Lævinus; quorum ille aquilam, quam in acie +tulerat, in terram defodit, ut mortuus eum corpore tegat, Pœnisque ejus +captæ gloriam subtrahat; hic ira in rabiem versus, dentibus mortuum +hostem laniando exspirat; <a href = "#line6_14">14-53</a>.</p> +<p>Dum Pœni his spectaculis oculos animumque pascunt, Romani, passim per +agros et silvas omnemque Etruriam palati, trepide fuga salutem quærunt: +ex quibus Serranus, M. Atilii Reguli filius, Perusiam noctu sine comite +venit, ubi fessus itinere deversari statuit, et cæco ac mirifico casu +fores casæ pulsat, in qua habitat Marus, qui Reguli miles et armiger +fuerat. Is benigne eum hospitio excipit et vulnera fovet; <a href = +"#line6_54">54-100</a>.</p> +<p>Tum juvenem, de fœda suorum clade querentem, exhortatur ad animi +magnitudinem et imitationem parentis, quem memorat in Africa ad Bagradam +cum serpente magnitudinis portentosæ, et deinde cum Pœnis feliciter +pugnasse; <a href = "#line6_101">101-302</a>.</p> +<p>Sed postremo a Xanthippo, Spartanorum duce, per insidias captum esse; +<a href = "#line6_303">303-345</a>.</p> +<p>Et quum aliquot annis post a Pœnis, ut de pace, et si eam non posset +impetrare, de captivis certe commutandis ageret, Romam missus esset, +jurassetque se rediturum, utrumque negandi auctorem Patribus fuisse, et +repudiatis amicorum conjugisque precibus, exquisita supplicia subire +maluisse, quam fidem jurejurando hosti factam fallere; <a href = +"#line6_346">346-551</a>.</p> +<p>Interim Romæ ad primum nuncium cladis, ad Trasymenum lacum adceptæ; +ingens trepidatio et tumultus oritur, +<span class = "pagenum">344</span> +matronæque in primis, vagæ per vias, quæ suorum exercitusque fortuna +sit, obvios percunctantur; <a href = "#line6_552">552-573</a>.</p> +<p>Una ex iis, Marcia, Reguli quondam conjux, nunc vidua, conspecto +filio, quem Marus domum reduxerat, lætitia exsultat, Diisque gratias +agit, quod hunc certe, licet vulneratum, sibi reddiderint, <a href = +"#line6_574">574-589</a>.</p> +<p>Patres autem, qui soli nihil, quod a dignitate sua abhorreat, +committunt, de republ. consultant; et advocata populi concione adversus +Hannibalem, qui a consilio Romam obpugnandi sæva tempestate, a Jove ipsi +inmissa, deterretur, ejusdem Dei instinctu Dictator creatur +Q. Fabius Maximus Cunctator, vir genere et nobilitate civitatis suæ +facile princeps, qui singulari prudentia cautisque consiliis se parem +Hannibali ducem præstat; <a href = "#line6_589">589-640</a>.</p> +<p>Pœnus interea per Umbriam et agrum Picenum aliasque Italiæ regiones +exercitum præda onustum ducit, et postremo castra in Campaniam movet, +ubi templum Liternensium ejusque porticus, in quibus bellum Punicum +primum in Carthaginis ignominiam tabulis expressum cernit, dirui jubet; +<a href = "#line6_641">641-716</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> + +<span class = "pagenum">349</span> +<p><a name = "line6_1" id = "line6_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Jam</span>, +Tartessiaco quos solverat æquore, Titan</p> +<p>In noctem diffusus equos jungebat Eois</p> +<p>Litoribus, primique novo Phaethonte retecti</p> +<p>Seres lanigeris repetebant vellera lucis.</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Et fœda ante oculos strages, propiusque patebat</p> +<p>Insani Mavortis opus: simul arma virique</p> +<p>Ac mixtus sonipes, dextræque in vulnere, cæsi</p> +<span class = "pagenum">350</span> +<p>Hærentes hastis: passim clipeique, jubæque,</p> +<p>Atque artus trunci capitum, fractusque jacebat</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Ossibus in duris ensis: nec cernere deerat</p> +<p>Frustra seminecum quærentia lumina cælum.</p> +<p>Tum spumans sanie lacus, et fluitantia summo</p> +<p>Æternum tumulis orbata cadavera ponto.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_14" id = "line6_14"> </a> +Nec tamen adversis fuerat fracta Itala virtus.</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p>Bruttius ingenti miserandæ cædis acervo,</p> +<p>Non æquum ostentans confosso corpore Martem,</p> +<p>Extulerat vix triste caput, truncosque trahebat</p> +<p>Per stragem, nervis interlabentibus, artus,</p> +<p>Tenuis opum, non patre nitens linguave; sed asper</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Ense, nec e Volsca quisquam vir gente redemit</p> +<span class = "pagenum">351</span> +<p>Plus ævi, nec magnanima puer addere sese</p> +<p>Pubescente gena castris optarat, et acri</p> +<p>Flaminio spectatus erat, quum Celtica victor</p> +<p>Obrueret bello Divis melioribus arma.</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Inde honor ac sacræ custodia Marte sub omni</p> +<p>Alitis; hinc causam nutrivit gloria leti.</p> +<p>Namque necis certus, captæ prohibere nequiret</p> +<span class = "pagenum">352</span> +<p>Quum Pœnos aquilæ, postquam subsidere fata</p> +<p>Viderat et magna pugnam inclinare ruina,</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Occulere interdum et terræ mandare parabat.</p> +<p>Sed, subitis victus telis, labentia membra</p> +<p>Prostravit super, atque injecta morte tegebat.</p> +<p>Verum ubi lux nocte e Stygia miseroque sopore</p> +<p>Reddita, vicini de strage cadaveris hasta</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Erigitur, soloque vigens conamine late</p> +<p>Stagnantem cæde et facilem discedere terram</p> +<p>Ense fodit, clausamque aquilæ infelicis adorans</p> +<p>Effigiem, palmis languentibus æquat arenas.</p> +<p>Supremus fessi tenues tum cessit in auras</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Halitus, et magnam misit sub Tartara mentem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_41" id = "line6_41"> </a> +Juxta cernere erat meritæ sibi poscere carmen</p> +<p>Virtutis sacram rabiem. Lævinus ab alto</p> +<span class = "pagenum">353</span> +<p>Priverno, vitis Latiæ præsignis honore,</p> +<p>Exanimum Nasamona Tyren super ipse jacebat</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p>Exanimis: non hasta viro, non ensis; in artis</p> +<p>Abstulerat Fors arma: tamen certamine nudo</p> +<p>Invenit Marti telum dolor. Ore cruento</p> +<p>Pugnatum, ferrique vicem dens præbuit iræ.</p> +<p>Jam laceræ nares, fœdataque lumina morsu,</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Jam truncum raptis caput auribus, ipsaque diris</p> +<p>Frons depasta modis, et sanguine abundat hiatus:</p> +<p>Nec satias, donec mandentia linqueret ora</p> +<p>Spiritus, et plenos rictus mors atra teneret.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_54" id = "line6_54"> </a> +Talia dum præbet tristis miracula virtus,</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>Diverso interea fugientes saucia turba</p> +<p>Jactantur casu, silvisque per avia cæcis</p> +<p>Ablati furtim multo cum vulnere solos</p> +<p>Per noctem metantur agros: sonus omnis et aura</p> +<p>Exterrent, pennaque levi commota volucris.</p> +<span class = "pagenum">354</span> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Non sopor, aut menti requies: agit asper acerba</p> +<p>Nunc Mago adtonitos, nunc arduus Hannibal hasta.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_62" id = "line6_62"> </a> +Serranus, clarum nomen, tua, Regule, proles,</p> +<p>Qui longum semper fama gliscente per ævum,</p> +<p>Infidis servasse fidem memorabere Pœnis,</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Flore nitens primo, patriis heu! Punica bella</p> +<p>Auspiciis ingressus erat, miseramque parentem,</p> +<p>Et dulces tristi repetebat sorte penates</p> +<p>Saucius. Haud illi comitum super ullus, et atris</p> +<p>Vulneribus qui ferret opem: per devia, fractæ</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p>Innitens hastæ, furtoque ereptus opacæ</p> +<p>Noctis, iter tacitum Perusina ferebat in arva,</p> +<p>Ac fessus parvi (quæcumque ibi fata darentur)</p> +<p>Limina pulsabat tecti; quum membra cubili</p> +<p>Evolvens non tarda Marus (vetus ille parentis</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Miles, et haud surda tractarat prælia fama)</p> +<span class = "pagenum">355</span> +<p>Procedit, renovata focis et paupere Vesta</p> +<p>Lumina prætendens, utque ora agnovit, et ægrum</p> +<p>Vulneribus duris, ac (lamentabile visu!)</p> +<p>Lapsantes fultum truncata cuspide gressus,</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Funesti rumore mali jam saucius aures:</p> +<p>«Quod scelus, o nimius vitæ, nimiumque ferendis</p> +<p>Adversis genitus cerno? te, maxime, vidi,</p> +<p>Ductorum, quum captivo Carthaginis arcem</p> +<p>Terreres vultu, crimen culpamque Tonantis,</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Occidere, atque hausi, quem non Sidonia tecta</p> +<p>Expulerint eversa meo de corde, dolorem.</p> +<p>Estis ubi en! iterum, Superi? dat pectora ferro</p> +<span class = "pagenum">356</span> +<p>Regulus, ac stirpem tantæ perjura recidit</p> +<p>Surgentem Carthago domus.» Inde ægra reponit</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Membra toro, nec ferre rudis medicamina (quippe</p> +<p>Callebat bellis) nunc purgat vulnera lympha,</p> +<p>Nunc mulcet succis: ligat inde, ac vellera molli</p> +<p>Circumdat tactu, et torpentes mitigat artus.</p> +<p>Exin cura seni, tristem depellere fesso</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Ore sitim, et parca vires arcessere mensa.</p> +<p>Quæ postquam properata, sopor sua munera tandem</p> +<p>Adplicat, et mitem fundit per membra quietem.</p> +<p>Necdum exorta dies, Marus instat vulneris æstus</p> +<p>Expertis medicare modis, gratumque teporem,</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Exutus senium, trepida pietate ministrat.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_101" id = "line6_101"> </a> +Hic juvenis, mæstos tollens ad sidera vultus,</p> +<p>Cum gemitu lacrimisque simul: «Si culmina nondum</p> +<p>Tarpeia exosus damnasti sceptra Quirini,</p> +<p>Extremas Italum res, Ausoniamque ruentem</p> +<span class = "pagenum">357</span> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Adspice, ait, genitor; tandemque adverte procellis</p> +<p>Æquos Iliacis oculos. Amisimus Alpes,</p> +<p>Nec deinde adversis modus est. Ticinus, et ater</p> +<p>Stragibus Eridanus, tuque insignite tropæis</p> +<p>Sidoniis Trebia, et tellus lacrimabilis Arni.</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Sed quid ego hæc? gravior quanto vis ecce malorum!</p> +<p>Vidi crescentes Trasymeni cædibus undas,</p> +<p>Prostrataque virum mole: inter tela cadentem</p> +<p>Vidi Flaminium. Testor, mea numina, Manes,</p> +<p>Dignam me pœnæ tum nobilitate paternæ</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Strage hostis quæsisse necem, ni tristia letum,</p> +<p>Ut quondam patri, nobis quoque fata negassent.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_117" id = "line6_117"> </a> +Cetera acerbantem questu lenire laborans</p> +<p>Effatur senior: «Patrio, fortissime, ritu</p> +<p>Quidquid adest duri et rerum inclinata feramus.</p> +<span class = "pagenum">358</span> +<span class = "linenum">120</span> +<p>Talis lege Deum clivoso tramite vitæ</p> +<p>Per varios præceps casus rota volvitur ævi.</p> +<p>Sat tibi, sat magna, et totum vulgata per orbem</p> +<p>Stant documenta domus: sacer ille, et numine nullo</p> +<p>Inferior, tuus ille parens decora alta paravit</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>Restando adversis, nec virtutem exuit ullam</p> +<p>Ante, reluctantes liquit quam spiritus artus.</p> +<p>Vix puerile mihi tempus confecerat ætas,</p> +<p>Quum primo malas signabat Regulus ævo.</p> +<p>Adcessi comes, atque omnes sociavimus annos,</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p>Donec Dîs Italæ visum est exstinguere lumen</p> +<p>Gentis, in egregio cujus sibi pectore sedem</p> +<p>Ceperat alma Fides, mentemque amplexa tenebat.</p> +<p>Ille ensem nobis magnorum hunc instar honorum</p> +<p>Virtutisque ergo dedit, et, sordentia fumo</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Quæ cernis nunc, frena, sed est argenteus ollis</p> +<p>Fulgor; nec cuiquam Marus est post talia dona</p> +<p>Non prælatus eques. Verum superavit honores</p> +<p>Omnes hasta meos; cui me libare Lyæi</p> +<span class = "pagenum">359</span> +<p>Quod cernis latices, dignum est cognoscere causam.»</p> + +<span class = "linenum">140</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_140" id = "line6_140"> </a> +«Turbidus arentes lento pede sulcat arenas</p> +<p>Bagrada, non ullo Libycis in finibus amne</p> +<p>Victus limosas extendere latius undas,</p> +<p>Et stagnante vado patulos involvere campos.</p> +<p>Hic studio laticum, quorum est haud prodiga tellus,</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Per ripas læti sævis consedimus arvis.</p> +<p>Lucus iners juxta Stygium pallentibus umbris</p> +<span class = "pagenum">360</span> +<p>Servabat sine sole nemus, crassusque per auras</p> +<p>Halitus erumpens tetrum exspirabat odorem.</p> +<p>Intus dira domus, curvoque inmanis in antro</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Sub terras specus, et tristes sine luce tenebræ.</p> +<p>Horror mente redit: monstrum exitiabile et ira</p> +<p>Telluris genitum, cui par vix viderit ætas</p> +<p>Ulla virum, serpens centum porrectus in ulnas</p> +<p>Letalem ripam, et lucos habitabat Avernos.</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Ingluviem inmensi ventris, gravidamque venenis</p> +<p>Alvum deprensi satiabant fonte leones,</p> +<p>Aut acta ad fluvium torrenti lampade solis</p> +<p>Armenta, et tractæ fœda gravitate per auras,</p> +<p>Ac tabe adflatus volucres. Semesa jacebant</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Ossa solo informi, lateque repletus et asper</p> +<span class = "pagenum">361</span> +<p>Vastatis gregibus nigro ructabat in antro.</p> +<p>Isque ubi ferventi concepta incendia pastu</p> +<p>Gurgite mulcebat rapido, et spumantibus undis,</p> +<p>Nondum etiam toto demersus corpore in amnem</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p>Jam caput adversæ ponebat margine ripæ.</p> +<p>Inprudens tantæ pestis gradiebar, Aquino</p> +<p>Apenninicola atque Umbro comitatus Avente:</p> +<p>Scire nemus, pacemque loci explorare libebat.</p> +<p>Jamque propinquantum tacitus penetravit in artus</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Horror, et occulto riguerunt frigore membra.</p> +<p>Intramus tamen, et Nymphas numenque precamur</p> +<p>Gurgitis ignoti, trepidosque et multa paventes</p> +<p>Arcano gressus audemus credere luco.</p> +<p>Ecce e vestibulo, primisque e faucibus antri</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Tartareus turbo, atque insano sævior Euro</p> +<p>Spiritus erumpit, vastoque e gutture fusa</p> +<span class = "pagenum">362</span> +<p>Tempestas oritur, mixtam stridore procellam</p> +<p>Cerbereo intorquens. Pavefacti clade vicissim</p> +<p>Adspicimus: resonare solum, tellusque moveri,</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Atque antrum ruere, et visi procedere Manes.</p> +<p>Quantis armati cælum petiere Gigantes</p> +<p>Anguibus, aut quantus Lernæ lassavit in undis</p> +<p>Amphitryoniaden serpens, qualisque comantes</p> +<p>Auro servavit ramos Junonius anguis;</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Tantus disjecta tellure sub astra coruscum</p> +<span class = "pagenum">363</span> +<p>Extulit adsurgens caput, atque in nubila primam</p> +<p>Dispersit saniem, et cælum fœdavit hiatu.</p> +<p>Diffugimus, tenuemque metu conamur anheli</p> +<p>Tollere clamorem; frustra: nam sibila totum</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Inplebant nemus. At subita formidine cæcus,</p> +<p>Et facti damnandus Avens (sed fata trahebant)</p> +<p>Antiquæ quercus ingenti robore sese</p> +<p>Occulit, infandum si possit fallere monstrum.</p> +<p>Vix egomet credo: spiris ingentibus arte</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Arboris abstraxit molem, penitusque revulsam</p> +<p>Evertit fundo, et radicibus eruit imis.</p> +<p>Tum trepidum, ac socios extrema voce cientem</p> +<p>Conripit, atque haustu sorbens et faucibus atris</p> +<p>(Vidi respiciens), obscœna condidit alvo.</p> +<span class = "pagenum">364</span> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Infelix fluvio sese, et torrentibus undis</p> +<p>Crediderat, celerique fuga jam nabat Aquinus.</p> +<p>Hunc medio invasit fluctu, ripæque relatos</p> +<p>(Heu genus infandum leti!) depascitur artus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_204" id = "line6_204"> </a> +«Sic dirum nobis et lamentabile monstrum</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Effugisse datur. Quantum mens ægra sinebat,</p> +<p>Adpropero gressum, et ductori singula pando.</p> +<p>Ingemuit, casus juvenum miseratus acerbos.</p> +<p>Utque erat in pugnas, et Martem, et prælia, et hostem</p> +<p>Igneus, et magna audendi flagrabat amore,</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Ocius arma rapi, et spectatum Marte sub omni</p> +<p>Ire jubet campis equitem. Ruit ipse, citatum</p> +<p>Quadrupedem planta fodiens, scutataque raptim</p> +<p>Consequitur jusso manus, et muralia portat</p> +<p>Ballistas tormenta graves, suetamque movere</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Excelsas turres inmensæ cuspidis hastam.</p> +<p>Jamque ubi feralem strepitu circumtonat aulam</p> +<p>Cornea gramineum persultans ungula campum;</p> +<span class = "pagenum">365</span> +<p>Percitus hinnitu serpens evolvitur antro,</p> +<p>Et Stygios æstus fumanti exsibilat ore.</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Terribilis gemino de lumine fulgurat ignis:</p> +<p>At nemus adrectæ et procera cacumina saltus</p> +<p>Exsuperant cristæ; trifido vibrata per auras</p> +<p>Lingua micat motu, atque adsultans æthera lambit.</p> +<p>Ut vero strepuere tubæ, conterritus alte</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p>Inmensum adtollit corpus, tergoque residens</p> +<p>Cetera sinuatis glomerat sub pectore gyris.</p> +<p>Dira dehinc in bella ruit, rapideque resolvens</p> +<p>Contortos orbes directo corpore totam</p> +<p>Extendit molem, subitoque propinquus in ora</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Lato distantum spatio venit: omnis anhelat</p> +<p>Adtonitus serpentis equus, frenoque teneri</p> +<p>Inpatiens, crebros exspirat naribus ignes.</p> +<p>Arduus ille super tumidis cervicibus altum</p> +<p>Nutat utroque caput: trepidos inde incitus ira</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Nunc sublime rapit, nunc vasto pondere gaudet</p> +<span class = "pagenum">366</span> +<p>Elisisse premens. Tunc fractis ossibus atram</p> +<p>Absorbet saniem, et tabo manante per ora</p> +<p>Mutat hians hostem, semesaque membra relinquit,</p> +<p>Cedebant jam signa retro, victorque catervas</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Longius avectas adflatus peste premebat;</p> +<p>Quum ductor, propere revocatam in prælia turmam</p> +<p>Vocibus inpellens, «Serpentine, Itala pubes,</p> +<p>Terga damus, Libycisque parem non esse fatemur</p> +<p>Anguibus Ausoniam? Si debellavit inertes</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Halitus, ac viso mens ægra effluxit hiatu;</p> +<p>Ibo alacer, solusque manus componere monstro</p> +<p>Subficiam.» Clamans hæc, atque interritus hastam</p> +<p>Fulmineo volucrem torquet per inane lacerto.</p> +<p>Venit in adversam non vano turbine frontem</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Cuspis, et, haud paulum vires adjuta ruentis</p> +<p>Contra ardore feræ, capiti tremebunda resedit.</p> +<p>Clamor ad astra datur, vocesque repente profusæ</p> +<p>Æthereas adiere domos. Furit ilicet ira</p> +<p>Terrigena, inpatiens dare terga, novusque dolori,</p> +<span class = "pagenum">367</span> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Et chalybem longo tum primum passus in ævo.</p> +<p>Nec frustra rapidi, stimulante dolore, fuisset</p> +<p>Inpetus, ablato ni Regulus arte regendi</p> +<p>Instantem elusisset equo, rursusque secutum</p> +<p>Cornipedis gyros flexi curvamine tergi</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Detortis læva celer effugisset habenis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_261" id = "line6_261"> </a> +«At non spectator Marus inter talia segni</p> +<p>Torpebat dextra: mea tanto in corpore monstri</p> +<p>Hasta secunda fuit. Jam jamque extrema trisulca</p> +<p>Lambebat lingua fessi certamine terga</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Quadrupedis: torsi telum, atque urgentia velox</p> +<p>In memet sævi serpentis prælia verto.</p> +<p>Hinc imitata cohors certatim spicula dextris</p> +<p>Congerit, alternasque ferum diducit in iras,</p> +<p>Donec murali ballista coercuit ictu.</p> +<span class = "pagenum">368</span> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Tum fractus demum vires: nec jam amplius ægra</p> +<p>Consuetum ad nisus spina præstante rigorem,</p> +<p>Et solitum in nubes tolli caput, acrius instat.</p> +<p>Jamque alvo penitus demersa falarica sedit,</p> +<p>Et geminum volucres lumen rapuere sagittæ:</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Jam patulis vasto sub vulnere faucibus aer</p> +<p>Tabificam exspirat saniem: spes ultima jamque</p> +<p>Ingenti cauda, et jaculis, et pondere conti</p> +<p>Hæret humi, lassoque tamen minitatur hiatu;</p> +<p>Donec tormentis stridens, magnoque fragore</p> +<span class = "pagenum">369</span> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Discussit trabs acta caput, longoque resolvens</p> +<p>Aggere se ripæ, tandem exhalavit in auras</p> +<p>Liventem nebulam fugientis ab ore veneni.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_283" id = "line6_283"> </a> +«Erupit tristi fluvio mugitus et imis</p> +<p>Murmura fusa vadis; subitoque et lucus, et antrum,</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Et resonæ silvis ulularunt flebile ripæ.</p> +<p>Heu quantis luimus mox tristia prælia damnis!</p> +<p>Quantaque supplicia et quales exhausimus iras!</p> +<p>Nec tacuere pii vates, famulumque sororum</p> +<p>Naiadum, tepida quas Bagrada nutrit in unda,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Nos violasse manu seris monuere periclis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_291" id = "line6_291"> </a> +«Hæc tunc hasta decus nobis pretiumque secundi</p> +<p>Vulneris a vestro, Serrane, tributa parente,</p> +<p>Princeps quæ sacro bibit e serpente cruorem.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_294" id = "line6_294"> </a> +Jamdudum vultus lacrimis atque ora rigabat</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Serranus, medioque viri sermone profatur:</p> +<p>«Huic si vita duci nostrum durasset in ævum,</p> +<span class = "pagenum">370</span> +<p>Non Trebia infaustas superasset sanguine ripas,</p> +<p>Nec, Trasymene, tuus premeret tot nomina gurges.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_299" id = "line6_299"> </a> +Tum senior, «Magnas, inquit, de sanguine pœnas</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Percepit Tyrio, et præsumta piacula mortis.</p> +<p>Nam defecta viris et opes adtrita, supinas</p> +<p>Africa tendebat palmas, quum sidere diro</p> +<p><a name = "line6_303" id = "line6_303"> </a> +Misit Agenoreis ductorem animosa Therapne.</p> +<p>Nulla viro species, decorisque et frontis egenum</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Corpus; in exiguis vigor (admirabile) membris</p> +<p>Vividus, et nisu magnos qui vinceret artus.</p> +<p>Jam Martem regere, atque astus adjungere ferro,</p> +<span class = "pagenum">371</span> +<p>Et duris facilem per inhospita ducere vitam,</p> +<p>Haud isti, quem nunc penes est sollertia belli,</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Cederet Hannibali. Vellem hunc, o tristia nobis</p> +<p>Taygeta, hunc unum non durassetis opacis</p> +<p>Eurotæ ripis! Vidissem mœnia flammis</p> +<p>Phœnissa eruere; aut certe non horrida fata</p> +<p>Flevissem ducis, et nulla quos morte nec igni</p> +<span class = "pagenum">372</span> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Exutos servans portabo in Tartara luctus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_316" id = "line6_316"> </a> +«Consertæ campis acies, multusque per arva</p> +<p>Fervebat Mavors, nec mens erat ulla sine ira.</p> +<p>Hic inter medios memorandis Regulus ausis</p> +<p>Laxabat ferro campum, inque pericla ruebat,</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Nec repetenda dabat letali vulnera dextra.</p> +<p>Sic ubi nigrantem torquens stridentibus austris</p> +<p>Portat turbo globum, piceaque e nube ruinam</p> +<p>Pendentem terris pariter pontoque minatur,</p> +<p>Omnis et agricola, et nemoroso vertice pastor,</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Et pelago trepidat subductis navita velis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_326" id = "line6_326"> </a> +«At fraudem nectens, socios ubi concava saxa</p> +<p>Claudebant, vertit subito certamine Graius,</p> +<span class = "pagenum">373</span> +<p>Et dat terga celer ficta formidine ductor.</p> +<p>Haud secus ac stabulis procurans otia, pastor</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>In foveam parco tectam velamine frondis</p> +<p>Ducit nocte lupos positæ balatibus agnæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_332" id = "line6_332"> </a> +«Abripuit traxitque virum fax mentis honestæ</p> +<p>Gloria, et incerti fallax fiducia Martis.</p> +<p>Non socios comitumve manus, non arma sequentum</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Respicere; insano pugnæ tendebat amore</p> +<p>Jam solus, nubes subito quum densa Laconum</p> +<p>Saxosis latebris intento ad prælia circum</p> +<p>Funditur, et Pœna insurgit vis sæva virorum.</p> +<span class = "pagenum">374</span> +<p>O diram Latio lucem, fastisque notandam!</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Dedecus o, Gradive, tuum! tibi dextera et urbi</p> +<p>Nata tuæ, tristi damnatur sorte catenæ.</p> +<p>Haud unquam absistam gemitu: te, Regule, vidit</p> +<p>Sidonius carcer! tuque huic sat magna triumpho</p> +<p>Visa es, Carthago, Superis! quæ pœna sequetur</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Digna satis tali pollutos Marte Laconas?</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_346" id = "line6_346"> </a> +«At nova Elissæi jurato fœdera Patres</p> +<p>Consultant mandare duci, pacisque sequestrem</p> +<p>Mittere, poscentes vinctam inter prælia pubem,</p> +<p>Captivamque manum ductore rependere nostro.</p> + +<span class = "pagenum">375</span> +<span class = "linenum">350</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_350" id = "line6_350"> </a> +«Nec mora; jam stabat primis in litoris undis</p> +<p>Navali propulsa ratis; jam nautica pubes</p> +<p>Aut silvis stringunt remos, aut abiete secta</p> +<p>Transtra novant: his intortos aptare rudentes;</p> +<p>His studium erecto componere carbasa malo.</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p>Unca locant prora curvati pondera ferri.</p> +<p>Ante omnes doctus pelagi, rectorque carinæ</p> +<p>Puppim aptat clavumque Cothon: micat æreus alta</p> +<p>Fulgor aqua trifidi splendentis in æquore rostri.</p> +<p>Tela simul variamque ferunt contra aspera ponti</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Rerum ad tempus opem: mediæ stat margine puppis,</p> +<span class = "pagenum">376</span> +<p>Qui voce alternos nautarum temperet ictus,</p> +<p>Et remis dictet sonitum, pariterque relatis</p> +<p>Ad numerum plaudat resonantia cærula tonsis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_364" id = "line6_364"> </a> +«Postquam confectum nautis opus, horaque cursus,</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Atque armata ratis, ventoque dedere profundum,</p> +<p>Omnis turba ruit, matres, puerique, senesque.</p> +<p>Per medios cœtus trahit atque inimica per ora</p> +<p>Spectandum Fortuna ducem: fert lumina contra</p> +<p>Pacatus frontem; qualis quum litora primum</p> +<span class = "pagenum">377</span> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Adtigit adpulsa rector Sidonia classe.</p> +<p>Adcessi comes haud ipso renuente, ratique</p> +<p>Inpositus mæstis socium me casibus addo.</p> +<p>Inluviem, atque inopes mensas, durumque cubile,</p> +<p>Et certare malis urgentibus, hoste putabat</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Devicto majus; nec tam fugisse cavendo</p> +<p>Adversa egregium, quam perdomuisse ferendo.</p> +<p>Spes tamen una mihi, (quanquam bene cognita et olim</p> +<p>Atrox illa fides) urbem, murosque, domumque</p> +<p>Tangere si miseris licuisset, corda moveri</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Posse viri, et vestro certe mitescere fletu.</p> +<p>Claudebam sub corde metus, lacrimasque putabam</p> +<p>Esse viro, et nostræ similem inter tristia mentem,</p> +<p>Quum tandem patriæ Tiberino adlabimur amni.</p> +<p>Servabam vultus ducis ac prodentia sensum</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Lumina, et obtutu perstabam intentus eodem.</p> +<p>Si qua fides, unum, puer, inter mille labores,</p> +<p>Unum etiam in patria, sævaque in Agenoris urbe,</p> +<p>Atque unum vidi pœnæ quoque tempore vultum.</p> +<p>Obvia captivo cunctis simul urbibus ibat</p> +<span class = "pagenum">378</span> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Ausonia, et, campum turba vincente, propinqui</p> +<p>Inplentur colles; strepit altis Albula ripis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_392" id = "line6_392"> </a> +«Ipsi Pœnorum proceres, inmitia corda,</p> +<p>Ad patrios certant cultus revocare, togæque</p> +<p>Addebatur honos. Stetit, inlacrimante Senatu</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Et matrum turba, juvenumque dolore profuso,</p> +<p>Inter tot gemitus inmobilis: aggere consul</p> +<p>Tendebat dextram, et patria vestigia primus</p> +<p>Ponentem terra obcursu celebrabat amico.</p> +<p>Conlegit gressum; monitusque recedere consul,</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Nec summum violare decus: cingente superba</p> +<p>Pœnorum turba, captivoque agmine septus</p> +<p>Ibat, et invidiam cælo Divisque ferebat.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_403" id = "line6_403"> </a> +«Ecce trahens geminum natorum Marcia pignus,</p> +<p>Infelix nimia magni virtute mariti,</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Squalentem crinem et tristis lacerabat amictus.</p> +<span class = "pagenum">379</span> +<p>Agnoscisne diem? an teneris non hæsit in annis?</p> +<p>Atque ea postquam habitu juxta et velamine Pœno</p> +<p>Deformem adspexit, fusis ululatibus ægra</p> +<p>Labitur, et gelidos mortis color occupat artus.</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Si qua Deis pietas, tales, Carthago, videre</p> +<p>Dent tibi Sidonias matres! Me voce quieta</p> +<p>Adfatus, jubet et vestros et conjugis una</p> +<p>Arcere amplexus: patet inpenetrabilis ille</p> +<p>Luctibus, et nunquam submissus colla dolori.»</p> + +<span class = "linenum">415</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_415" id = "line6_415"> </a> +Hic alto juvenis gemitu, lacrimisque coortis,</p> +<p>«Magne parens, inquit, quo majus numine nobis</p> +<span class = "pagenum">380</span> +<p>Tarpeia nec in arce sedet, si jura querelis</p> +<p>Sunt concessa piis, cur hoc matrique mihique</p> +<p>Solamen, vel cur decus hoc, o dure, negasti,</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Tangere sacratos vultus, atque oscula ab ore</p> +<p>Libavisse tuo? dextram mihi prendere dextra</p> +<p>Non licitum? leviora forent hæc vulnera quantum,</p> +<p>Si ferre ad Manes infixos mente daretur</p> +<p>Amplexus, venerande, tuos? Sed vana recordor</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Ni, Mare, (nam primo tunc hærebamus in ævo)</p> +<p>Humana major species erat: horrida cano</p> +<p>Vertice descendens ingentia colla tegebat</p> +<p>Cæsaries, frontique coma squalente sedebat</p> +<p>Terribilis decor, atque animi venerabile pondus.</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Nil posthac oculis simile incidit.» Excipit inde</p> +<p>Jam Marus, atque, inhibens convellere vulnera questu,</p> +<p>«Quid, quum præteritis invisa penatibus, inquit,</p> +<p>Hospitia, et sedes Pœnorum intravit acerbas?</p> +<span class = "pagenum">381</span> +<p>Adfixi clipei, currusque et spicula, nota</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Ædibus in parvis magni monimenta triumphi,</p> +<p>Pulsabant oculos: conjuxque in limine primo</p> +<p>Clamabat, «Quo fers gressus? non Punicus hic est,</p> +<p>Regule, quem fugias, carcer: vestigia nostri</p> +<p>Casta tori, domus et patrium sine crimine servat</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Inviolata larem: semel hic iterumque (quid, oro,</p> +<p>Pollutum est nobis?) prolem, gratante Senatu</p> +<p>Et patria, sum enixa tibi: tua, respice, sedes</p> +<p>Hæc est, unde ingens humeris fulgentibus ostro</p> +<p>Vidisti Latios consul procedere fasces,</p> +<span class = "pagenum">382</span> +<span class = "linenum">445</span> +<p>Unde ire in Martem, quo capta referre solebas,</p> +<p>Et victor mecum suspendere postibus arma.</p> +<p>Non ego complexus, et sanctæ fœdera tædæ,</p> +<p>Conjugiumve peto: patrios damnare penates</p> +<p>Absiste, ac natis fas duc concedere noctem.»</p> + +<span class = "linenum">450</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_450" id = "line6_450"> </a> +«Hos inter fletus, junctus vestigia Pœnis</p> +<p>Limine se clusit Tyrio, questusque reliquit.</p> +<p>Vixdum clara dies summa lustrabat in Œta</p> +<p>Herculei monimenta rogi, quum consul adire</p> +<p>Adcirique jubet Libyas: tum limina templi</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Vidimus intrantem: quæ consultata Senatus,</p> +<span class = "pagenum">383</span> +<p>Quasve viri voces extremum Curia mærens</p> +<p>Audierit, placido nobis ipse edidit ore.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_458" id = "line6_458"> </a> +«Intulit ut gressus, certatim voce manuque</p> +<p>Ad solitam sedem et vestigia nota vocabant:</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Abnuit, antiquumque loci adspernatus honorem est.</p> +<p>At circumfusi non secius undique dextram</p> +<p>Prensare, ac, patriæ ductorem nomine tanto</p> +<p>Redderet, orabant: captiva posse redemtum</p> +<p>Pensari turba, ac Tyrias tum justius arces</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Arsuras dextra, fuerit quæ vincta catenis.</p> +<p>Tum palmas simul adtollens ac lumina cælo:</p> +<p>«Justitiæ rectique dator, qui cuncta gubernas,</p> +<p>Nec levior mihi Diva Fides, Sarranaque Juno,</p> +<span class = "pagenum">384</span> +<p>Quos reditus testes jurata mente vocavi,</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Si mihi fas me digna loqui, Latiosque tueri</p> +<p>Voce focos; ibo ad Tyrios non segnior, inquit,</p> +<p>Stante fide reditus, et salvo fœdere pœnæ.</p> +<p>Sic nobis rerum exitio desistite honorem</p> +<p>Tendere: tot bellis, totque annis fregimus ævum:</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Nunc etiam vinclis et longo carcere torpent</p> +<p>Captivo in senio vires: fuit ille, nec unquam,</p> +<p>Dum fuit, a duro cessavit munere Martis</p> +<p>Regulus: exsangui spectatis corpore nomen.</p> +<p>At non Carthago, fraudum domus, inscia quantum</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p>E nobis restet, juvenes parat, aspera ferro</p> +<span class = "pagenum">385</span> +<p>Pectora, captivos nostra pensare senecta.</p> +<p>Ite dolos contra; gensque astu fallere læta</p> +<p>Discat, me capto, quantum tibi, Roma, supersit.</p> +<p>Nec vero placeat, nisi quæ de more parentum</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Pax erit: exposcunt Libyes, nobisque dedere</p> +<p>Hæc referenda, pari libeat si pendere bellum</p> +<p>Fœdere, et ex æquo geminas conscribere leges.</p> +<p>Sed mihi sit Stygios ante intravisse penates,</p> +<p>Talia quam videam ferientes pacta Latinos.»</p> + +<span class = "linenum">490</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_490" id = "line6_490"> </a> +«Hæc fatus Tyriæ sese jam reddidit iræ;</p> +<p>Nec monitus spernente graves fidosque Senatu,</p> +<p>Pœnorum dimissa cohors, quæ mæsta repulsa,</p> +<p>Ac minitans capto, patrias properabat ad oras.</p> +<p>Prosequitur vulgus Patres; ac planctibus ingens</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Personat et luctu campus: revocare libebat</p> +<p>Interdum, et justo raptum retinere dolore.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_497" id = "line6_497"> </a> +«At trepida, et subito ceu stans in funere, conjux</p> +<p>Ut vidit puppi properantem intrare, tremendum</p> +<span class = "pagenum">386</span> +<p>Vociferans, celerem gressum referebat ad undas:</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>«Tollite me, Libyes, comitem pœnæque necisque.</p> +<p>Hoc unum, conjux, uteri per pignora nostri</p> +<p>Unum oro, liceat tecum quoscumque ferentem</p> +<p>Terrarum pelagique pati, cælique labores.</p> +<p>Non ego Amyclæum ductorem in prælia misi,</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Nec nostris tua sunt circumdata colla catenis.</p> +<p>Cur usque ad Pœnos miseram fugis? adcipe mecum</p> +<p>Hanc prolem! forsan duras Carthaginis iras</p> +<p>Flectemus lacrimis: aut, si præcluserit aures</p> +<p>Urbs inimica suas, eadem tunc hora manebit</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Teque, tuosque simul: vel, si stat rumpere vitam,</p> +<p>In patria moriamur: adest comes ultima fati!»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_512" id = "line6_512"> </a> +«Has inter voces, vinclis resoluta moveri</p> +<p>Paulatim, et ripa cœpit decedere puppis.</p> +<p>Tum vero infelix, mentem furiata dolore,</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Exclamat, fessas tendens ad litora palmas:</p> +<p>«En, qui se jactat Libyæ, populisque nefandis,</p> +<p>Atque hosti servare fidem! data fœdera nobis,</p> +<span class = "pagenum">387</span> +<p>Ac promissa fides thalamis, ubi, perfide, nunc est?»</p> +<p>Ultima vox duras hæc tunc penetravit ad aures:</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Cetera percussi vetuerunt noscere remi.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_521" id = "line6_521"> </a> +«Tum fluvio raptim ad pelagi devolvimur oras,</p> +<p>Ac legimus pontum, pinuque inmane cavata</p> +<p>Æquor, et inmensas curva trabe findimus undas.</p> +<p>Ludibrium necis horrescens, vis aspera ponti</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Obrueret, scopulisque ratem furor inprobus Euri</p> +<p>Frangeret, optabam: letum id commune fuisset.</p> +<p>Sed nos ad pœnam moderato flamine lenes</p> +<p>Vexerunt Zephyri, Tyrioque dedere furori.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_529" id = "line6_529"> </a> +«Infelix vidi, patriamque remissus in urbem</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Narrator pœnæ dura mercede reverti.</p> +<p>Nec tibi nunc ritus imitantem irasque ferarum,</p> +<p>Pygmalioneam tentarem expromere gentem,</p> +<p>Si majus quidquam toto vidisset in orbe</p> +<p>Gens hominum, quam quod vestri veneranda parentis</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p>Edidit exemplum virtus: pudet addere questus</p> +<p>Suppliciis, quæ spectavi placido ore ferentem.</p> +<span class = "pagenum">388</span> +<p>Tu quoque, care puer, dignum te sanguine tanto</p> +<p>Fingere ne cessa; atque orientes comprime fletus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_539" id = "line6_539"> </a> +«Præfixo paribus ligno mucronibus omnes</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Armantur laterum crates, densumque per artem</p> +<p>Texitur erecti, stantisque ex ordine, ferri</p> +<p>Infelix stimulus; somnisque hac fraude negatis</p> +<p>Quocumque inflexum producto tempore torpor</p> +<p>Inclinavit iners, fodiunt ad viscera corpus.</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Absiste, o juvenis, lacrimis: patientia cunctos</p> +<p>Hæc superat currus: longo revirescet in ævo</p> +<p>Gloria, dum cæli sedem terrasque tenebit</p> +<p>Casta Fides; dum virtutis venerabile nomen,</p> +<p>Vivet, eritque dies, tua quo, dux inclite, fata</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Audire horrebunt a te calcata minores.»</p> +<span class = "pagenum">389</span> +<p>Hæc Marus, et mæsta refovebat vulnera cura.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_552" id = "line6_552"> </a> +Interea, rapidas perfusa cruoribus alas,</p> +<p>Sicut sanguinea Trasymeni tinxerat unda,</p> +<p>Vera ac ficta simul spargebat Fama per urbem.</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Allia, et infandi Senones, captæque recursat</p> +<p>Adtonitis arcis facies: excussit habenas</p> +<p>Luctificus Pavor, et tempestas aucta timendo.</p> +<p>Hinc raptim ruit in muros: vox horrida fertur,</p> +<p>Hostis adest; jaciuntque sudes et inania tela.</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Ast aliæ, laceris canentes crinibus, alta</p> +<p>Verrunt tecta Deûm, et seris post fata suorum</p> +<p>Sollicitant precibus: requiem tenebræque diesque</p> +<span class = "pagenum">390</span> +<p>Amisere: jacent portis, ululante dolore,</p> +<p>Dispersum vulgus, remeantumque ordine longo</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Servat turba gradus; pendent ex ore loquentum,</p> +<p>Nec lætis sat certa fides, iterumque morantur</p> +<p>Orando; et, vultu interdum, sine voce, precati,</p> +<p>Quod rogitant, audire pavent. Hinc fletus, ubi aures</p> +<p>Percussæ graviore malo: metus inde, negatum</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Si scire, et dubius responsi nuntius hæsit.</p> +<p>Jamque ubi conspectu redeuntum visa propinquo</p> +<p>Corpora, sollicite læti funduntur, et ipsis</p> +<p>Oscula vulneribus figunt, Superosque fatigant.</p> + +<span class = "pagenum">391</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_574" id = "line6_574"> </a> +Hic inter trepidos, curæ venerandus, agebat</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Serranum Marus; atque olim post fata mariti</p> +<p>Non egressa domum vitato Marcia cœtu,</p> +<p>Et lucem causa natorum passa, ruebat</p> +<p>In luctum similem antiquo: turbata repente</p> +<p>Agnoscensque Marum, «Fidei comes inclite magnæ,</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Hunc certe mihi reddis, ait. Leve vulnus? an alte</p> +<p>Usque ad nostra ferus penetravit viscera mucro?</p> +<p>Quidquid id est, dum non vinctum Carthago catenis</p> +<p>Abripiat, pœnæque instauret monstra paternæ,</p> +<span class = "pagenum">392</span> +<p>Gratum est, o Superi! quoties, heu! nate, petebam,</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Ne patrias iras, animosque in prælia ferres;</p> +<p>Neu te belligeri stimularet in arma parentis</p> +<p>Triste decus? Nimium vivacis dura senectæ</p> +<p>Supplicia expendi: quæso, jam parcite, si qua</p> +<p><a name = "line6_589" id = "line6_589"> </a> +Numina pugnastis nobis.» At cladis acerbæ</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Discussa ceu nube, Patres conquirere fessis</p> +<p>Jam rebus meditantur opem; atque ad munera belli</p> +<p>Certatur, pulsusque timor graviore periclo.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_593" id = "line6_593"> </a> +Maxima curarum, rectorem ponere castris,</p> +<p>Cui Latium et moles rerum quassata recumbat,</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Spectante occasum patria. Jovis illa ruenti</p> +<p>Ausoniæ, atque Italis tempus protendere regnis</p> +<span class = "pagenum">393</span> +<p>Cura fuit: nam Tyrrhenos, Pœnumque secundis</p> +<p>Albana surgens respexerat arce tumentem,</p> +<p>Qui ferre in muros victricia signa parabat.</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Tum quassans caput, «Haud unquam tibi Jupiter, inquit,</p> +<p>O juvenis, dederit portas transcendere Romæ,</p> +<p>Atque inferre pedem. Tyrrhenas sternere valles</p> +<p>Cædibus, et ripas fluviorum exire Latino</p> +<p>Sanguine fas fuerit: Tarpeium adcedere collem,</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Murisque adspirare veto.» Quater inde coruscum</p> +<p>Contorsit dextra fulmen, quo tota reluxit</p> +<p>Mæonidum tellus, atramque per æthera volvens</p> +<span class = "pagenum">394</span> +<p>Abrupto fregit cælo super agmina nubem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_609" id = "line6_609"> </a> +Nec Pœnum avertisse satis: dat numine magno</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Æneadis, gentem gremio deponere tuto</p> +<p>Romuleam tandem, Fabioque salutis habenas</p> +<p>Credere ductori. Cui postquam tradita belli</p> +<p>Jura videt: «Non hunc, inquit, superaverit unquam</p> +<span class = "pagenum">395</span> +<p>Invidia, aut blando popularis gloria fuco,</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Non astus fallax, non præda, aliusve cupido.</p> +<p>Bellandi vetus, ac laudum cladumque quieta</p> +<p>Mente capax; par ingenium castrisque togæque.»</p> +<p>Sic genitor Divum, recipitque ad sidera gressum.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_619" id = "line6_619"> </a> +Hic, circumspectis nulli deprensus in armis,</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Laudatusque Jovi, Fabius, mirabile quantum</p> +<p>Gaudebat reducem patriæ adnumerare reversus,</p> +<p>Duxerat egrediens quam secum in prælia, pubem.</p> +<p>Nec membris quisquam, natove pepercit amato</p> +<p>Acrius; aut vidit socium per bella cruorem</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Tristior: atque idem, perfusus sanguine victor</p> +<p>Hostili, plenis repetebat mœnia castris.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_627" id = "line6_627"> </a> +Stirpe genus clarum, cæloque adfinis origo:</p> +<p>Nam remeans longis olim Tirynthius oris,</p> +<span class = "pagenum">396</span> +<p>Et triplicis monstri famam, et spectacula captas</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p>Mira boves hac, qua fulgent nunc mœnia Romæ,</p> +<p>Egit ovans. Tunc Arcadius (sic fama) locabat</p> +<p>Inter desertos fundata Palatia dumos</p> +<p>Paupere sub populo ductor; quum regia virgo,</p> +<p>Hospite victa sacro, Fabium de crimine læto</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Procreat, et magni commiscet seminis ortus</p> +<p>Arcas in Herculeos mater ventura nepotes.</p> +<p>Ter centum domus hæc Fabios armavit in hostem,</p> +<p>Limine progressos uno; pulcherrima quorum</p> +<p>Cunctando Fabius superavit facta, ducemque</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Hannibalem æquando: tantus tunc, Pœne, fuisti!</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_641" id = "line6_641"> </a> +Dum se perculsi renovant in bella Latini,</p> +<p>Turbatus Jove, et exuta spe mœnia Romæ</p> +<span class = "pagenum">397</span> +<p>Pulsandi, colles Umbros atque arva petebat</p> +<p>Hannibal, excelso summi qua vertice montis</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>Devexum lateri pendet Tuder, atque ubi latis</p> +<p>Projecta in campis nebulas exhalat inertes,</p> +<p>Et sedet ingentem pascens Mevania taurum,</p> +<p>Dona Jovi: tum Palladios se fundit in agros</p> +<p>Picenum dives prædæ; atque, errantibus armis,</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p>Quo spolia invitant, transfert populantia signa;</p> +<p>Donec pestiferos mitis Campania cursus</p> +<span class = "pagenum">408</span> +<p>Tardavit, bellumque sinu indefensa recepit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_653" id = "line6_653"> </a> +Hic dum stagnosi spectat templumque domosque</p> +<p>Literni ductor, varia splendentia cernit</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Pictura, belli patribus monimenta prioris</p> +<p>Exhausti (nam porticibus signata manebant),</p> +<p>Quîs inerat longus rerum et spectabilis ordo.</p> +<p>Primus bella truci suadebat Regulus ore,</p> +<p>Bella neganda, viro si noscere fata daretur!</p> +<span class = "pagenum">409</span> +<span class = "linenum">660</span> +<p>At princeps Pœnis indicta more parentum</p> +<p>Appius adstabat pugna, lauroque revinctus</p> +<p>Justum Sarrana ducebat cæde triumphum.</p> +<p>Æquoreum juxta decus, et navale tropæum,</p> +<p>Rostra gerens, nivea surgebat mole columna:</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p>Exuvias Marti donumque Duilius, alto</p> +<p>Ante omnes mersa Pœnorum classe, dicabat:</p> +<p>Cui, nocturnus honos, funalia clara, sacerque</p> +<p>Post epulas tibicen adest; castosque penates</p> +<p>Insignis læti repetebat murmure cantus.</p> + +<span class = "pagenum">400</span> +<span class = "linenum">670</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_670" id = "line6_670"> </a> +Cernit et extremos defuncti civis honores:</p> +<p>Scipio ductoris celebrabat funera Pœni,</p> +<p>Sardoa victor terra. Videt inde ruentem</p> +<p>Litoribus Libycis dispersa per agmina pubem;</p> +<p>Instabat crista fulgens, et terga premebat</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p>Regulus: Autololes, Nomadesque, et Maurus, et Hammon,</p> +<p>Et Garamas positis dedebant oppida telis.</p> +<p>Lentus arenoso spumabat Bagrada campo</p> +<p>Viperea sanie, turmisque minantibus ultro</p> +<p>Pugnabat serpens, et cum duce bella gerebat.</p> + +<span class = "linenum">680</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line6_680" id = "line6_680"> </a> +Nec non projectum puppi, frustraque vocantem</p> +<p>Numina, Amyclæum mergebat perfida ponto</p> +<p>Rectorem manus, et seras tibi, Regule, pœnas</p> +<p>Xanthippus digni pendebat in æquore leti.</p> +<span class = "pagenum">401</span> +<p>Addiderant geminas medio consurgere fluctu</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p>Ægates; laceræ circum fragmenta videres</p> +<p>Classis, et effusos fluitare in gurgite Pœnos.</p> +<p>Possessor pelagi, pronaque Lutatius aura</p> +<p>Captivas puppes ad litora victor agebat.</p> +<p>Hæc inter, cinctus legatorum ordine Hamilcar,</p> +<span class = "pagenum">402</span> +<span class = "linenum">690</span> +<p>Ductoris genitor, cunctarum ab imagine rerum</p> +<p>Totius in sese vulgi converterat ora.</p> +<p>Sed pacis faciem, et pollutas fœderis aras,</p> +<p>Deceptumque Jovem, ac dictantes jura Latinos</p> +<p>Cernere erat: strictas trepida cervice secures</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p>Horrebat Libys, ac submissis ordine palmis</p> +<p>Orantes veniam, jurabant inrita pacta.</p> +<p>Hæc Eryce e summo spectabat læta Dione.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line6_698" id = "line6_698"> </a> +Quæ postquam infesto percensuit omnia vultu</p> +<p>Adridens Pœnus, lenta proclamat ab ira:</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p>«Non leviora dabis nostris inscribere tectis</p> +<p>Acta meæ dextræ: captam, Carthago, Saguntum</p> +<p>Da spectare, simul ferro flammaque ruentem;</p> +<span class = "pagenum">403</span> +<p>Perfodiant patres natorum membra: nec Alpes</p> +<p>Exiguus domitas capiet locus; ardua celsis</p> +<span class = "linenum">705</span> +<p>Persultet juga victor equis Garamasque Nomasque.</p> +<p>Addes Ticini spumantes sanguine ripas,</p> +<p>Et nostrum Trebiam, et Trasymeni litora Tuscis</p> +<p>Clausa cadaveribus: ruat ingens corpore et armis</p> +<p>Flaminius: fugiat consul manante cruore</p> +<span class = "linenum">710</span> +<p>Scipio, et ad socios nati cervice vehatur.</p> +<p>Hæc mitte in populos, et adhuc majora dabuntur.</p> +<p>Flagrantem effinges facibus, Carthago, Libyssis</p> +<p>Romam, et dejectum Tarpeia rupe Tonantem.</p> +<p>Interea vos, ut dignum est, ista, ocius ite,</p> +<span class = "linenum">715</span> +<p>O juvenes, quorum dextris mihi tanta geruntur,</p> +<p>In cineres monimenta date, atque involvite flammis.»</p> +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">404</span> + +<h2><a name = "liber7" id = "liber7"> +LIBER SEPTIMUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib7_arg" id = "lib7_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Q. Fabius Maximus Cunctator</span>, in quo +omnis Romanorum spes sita est, cum novo exercitu, ex civibus sociisque +conscripto, ad bellum proficiscitur, quod prudentia cautisque consiliis, +quibus solus omnium, quas ducit, copiarum vires æquat, gerere statutum +habet cum animo ac deliberatum; <a href = "#line7_1">1-19</a>.</p> + +<p>At Hannibal, quam primum de creatione novi summique magistratus fama +ad ipsum pervenit, Dictatoris genus et res ab ipso gestas a captivis +percontatur, ex quibus Cilnius ducem Rom. ejusque gentem amplissimis +verbis ornat, et ita indignationem quidem Pœni in se convertit, sed e +malis, quibus urgetur, supplicio se emergere frustra cupit; <a href = +"#line7_20">20-73</a>.</p> + +<p>Dum Romæ, votis rite nuncupatis, cives cum conjugibus supplicatum +eunt et sacris operantur, Fabius strenue iter facit, disciplinamque +militarem ad pristinos mores redigit; <a href = +"#line7_74">74-95</a>.</p> + +<p>Castris deinde jam in conspectu hostium positis, Pœnus, certa +victoriæ spe inductus, nullam dimicandi moram facit, et vallatos +maledictis ad certamen provocat; <a href = "#line7_96">96-122</a>.</p> + +<p>Verum ubi quieta omnia apud Romanos, nec castra ullo tumultu mota +videt, re infecta in Apuliam transit, variisque dolis constantem +Dictatoris animum tentare et circumvenire conatur; <a href = +"#line7_123">123-145</a>.</p> + +<p>Quum ita quoque nihil proficit, omnisque spes in inritum cadit, +tacita jam cura animum incensus, quod nunc demum edocti malis Romani +parem Hannibali ducem quæsissent, in Campaniam exercitum reducit; +<a href = "#line7_146">146-158</a>.</p> + +<p>Ibi amœnissimam Italiæ partem agrumque Falernum, qui generosissimo +vino abundabat, cujus faciendi rationem ipse Bacchus priscis temporibus +Falernum, hospitem suum, docuerat, inpune depopulatur; +<span class = "pagenum">405</span> +<a href = "#line7_159">159-211</a>.</p> + +<p>Qua rei indignitate in castris Romanorum seditio movetur, quam Fabius +comprimit, habita oratione, qua ostendit, rempublicam, continuis +cladibus adflictam, non nisi prudentissima et cauta belli gerendi +ratione ab interitu vindicari posse, et rem tempusque ita postulare, ut +adversus ferocem tot victoriis hostem nihil temere audeant, nec, nisi +certa spes et commoda rei bene gerendæ occasio obferatur, summam rerum +universo periculo committant, sed ante omnia suæ saluti atque securitati +consulere, conatusque hostiles singulari potius arte, quam temeraria vi +inpedire studeant; <a href = "#line7_212">212-259</a>.</p> + +<p>Invidia tamen Dictatoris augetur fraude ac dolo Hannibalis, qui ab +uno ejus agro, omnibus circa vastatis, ferrum ignemque abstineri jubet, +ut occultæ proditionis fœderisque clam cum hostibus icti suspicio +commoveatur; <a href = "#line7_260">260-267</a>.</p> + +<p>Sed mox Pœnus suis se artibus peti sentit, agmenque suum repente +præter opinionem inter Calliculam montem, Formiana saxa ac Literni +stagna inclusum videt, via ad Casilinum obsessa; <a href = +"#line7_268">268-281</a>.</p> + +<p>Quas insidias callide eludit, et noctis principio duces, Magonem, +Maraxen et Acherran somno excitat, militibusque tessera significat, quid +fieri velit: tum sarmentis ad cornua boum adligatis et incensis, +custodibus Romanis rei novitate terror incutitur; Pœnus vero salvus ex +faucibus elabitur, saltumque transgressus in agro Allifano castra ponit; +<a href = "#line7_282">282-376</a>.</p> + +<p>Fabius confestim et ubivis hostem subsequitur; at non ita multo post, +sacrorum causa Romam profecturus, non imperio tantum, sed consilio etiam +ac prope precibus agit cum Minucio, ut, ratione potius quam fortuna +fretus, bellum administret, et exemplum, quod ad imitandum habeat, +sequatur; <a href = "#line7_377">377-408</a>.</p> + +<p>Absente eo classis Pœnorum ex alto in portus Caietæ et Formiarum, in +finibus Campaniæ, invehitur, quo hostium adventu perterritæ Nereides ad +Protea, in antro, prope Capreas, commorantem, confugiunt, ut ab eo de +futura Italiæ fortuna cognoscant; <a href = +"#line7_409">409-434</a>.</p> + +<p>Deus marinus, exposita Romanorum origine, a Trojanis, propter iniquum +Paridis judicium et Junonis iram debellatis et terra marique cum duce +Ænea jactatis, repetenda, prædicit, urbem eorum æternam fore, bellumque +Punicum II, quamvis Cannensis etiamnunc clades inpendeat, a Scipione +Africana gloriose confectum iri; <a href = "#line7_435">435-493</a>.</p> + +<p>Quam fatorum seriem dum vates in antro reserat, Magister equitum, +inmemor monitorum Fabii, ferociter magis quam consulto rem gerit, et, +Hannibale, furoris ipsius alendi causa, fugam aliquoties simulante, jam +fama egregiæ victoriæ Romam perfertur; <a href = +"#line7_494">494-512</a>.</p> + +<p>Hinc populi +<span class = "pagenum">406</span> +jussu æquatur ei imperium cum dictatore, qui invicto a civibus +hostibusque animo ad castra revertitur et exercitum dividit; <a href = +"#line7_513">513-522</a>.</p> + +<p>Quo facto Minucius, secundis rebus delatoque sibi a populo honore +multo animosior ad omne periculum spernendum et quidvis audendum factus, +sine mora cum hoste iniquo confligit loco, et subito legiones omnisque +adeo respublica in maximo discrimine versantur; <a href = +"#line7_523">523-535</a>.</p> + +<p>Jam cæsis aliis, aliis fugam circumspectantibus, Fabius, conspecta +procul turbata acie, militibusque et Q. Fabio, filio, qui irata mente +contraria suadebat, ad opem suis ferendam stimulatis, repente, velut +cælo demissus, legionibus, salutis suæ jam desperantibus, succurrit, et +hostibus, quorum magnam stragem ipse ejusque exemplo incitati Syllæ, +Crassi, Metellus, Furnius, Torquatus, Brutus, Cato et Q. Fabius edunt, +victoriam, civibus vero confessionem erroris extorquet; <a href = +"#line7_536">536-729</a>.</p> + +<p>Minucius, inmerito hoc beneficio victus et nunc demum sentiens, +quanto satius sit, prudentia et cunctatione, quam temeritate, bellum +tali tempore administrare, castra cum Dictatore jungit, et, aris in +ipsius honorem exstructis vinoque ac dapibus Fabio, tanquam Deo, +libatis, <span class = "smallcaps">patrem</span> eum salutat; quod +exemplum milites sequuntur; <a href = "#line7_730">730-750</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> + +<p><a name = "line7_1" id = "line7_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Interea</span> trepidis Fabius spes unica +rebus:</p> +<p>Ille quidem socios atque ægram vulnere præceps</p> +<p>Ausoniam armabat, viridique ad dura laborum</p> +<p>Bellator senio jam castra movebat in hostem.</p> +<span class = "pagenum">407</span> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Sed mens humana major, nec tela, nec enses,</p> +<p>Nec fortes spectabat equos: tot millia contra</p> +<p>Pœnorum invictumque ducem, tot in agmina solus</p> +<p>Ibat, et in sese cuncta arma virosque gerebat.</p> +<p>Ac ni sacra seni vis inpressumque fuisset,</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Sistere Fortunam cunctando adversa foventem,</p> +<p>Ultima Dardanii transisset nominis ætas.</p> +<p>Ille modum Superis in Punica castra favoris</p> +<p>Addidit, et Libyæ finem inter prospera bella</p> +<p>Vincendi statuit: tumefactum cladibus ille</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p>Hesperiis lento Pœnum moderamine lusit.</p> +<p>Summe ducum, qui regna iterum labentia Trojæ</p> +<span class = "pagenum">408</span> +<p>Et fluxas Latii res, majorumque labores,</p> +<p>Qui Carmentis opes et sceptra Evandria servas,</p> +<p>Surge, age, et emerito sacrum caput insere cælo.</p> + +<span class = "linenum">20</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line7_20" id = "line7_20"> </a> +At Libyæ ductor, postquam nova nomina lecto</p> +<p>Dictatore vigent, raptim mutata Latinis</p> +<p>Imperia haud frustra reputans, cognoscere avebat,</p> +<p>Quæ fortuna viro, quodnam decus; ultima fessis</p> +<p>Ancora cur Fabius, quem post tot Roma procellas</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Hannibali putet esse parem: fervore carentes</p> +<span class = "pagenum">409</span> +<p>Angebant anni, fraudique inaperta senectus.</p> +<p>Ocius adcitum captivo ex agmine poscit</p> +<p>Progeniem ritusque ducis dextræque labores.</p> + +<p class = "indent"> +Cilnius, Arretî Tyrrhenis ortus in oris,</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Clarum nomen erat; sed læva adduxerat hora</p> +<p>Ticini juvenem ripis, fususque ruentis</p> +<p>Vulnere equi, Libycis præbebat colla catenis.</p> +<p>Hic ardens extrema malis, et rumpere vitam:</p> +<p>«Non cum Flaminio tibi res, nec fervida Gracchi</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>In manibus consulta, inquit. Tirynthia gens est;</p> +<p>Quam si Fata tuis genuissent, Hannibal, oris,</p> +<span class = "pagenum">410</span> +<p>Terrarum imperium Carthaginis arce videres.</p> +<p>Non ego te longa serie per singula ducam:</p> +<p>Hoc sat erit; nosces Fabios certamine ab uno.</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Veientum populi violata pace negabant</p> +<p>Adceptare jugum, ac vicino Marte furebat</p> +<p>Ad portas bellum, consulque ciebat ad arma.</p> +<p>Delectus vetiti; privataque castra Penates</p> +<p>Herculei inplevere: domo (mirabile) ab una</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p>Patricius junctis exercitus ibat in armis.</p> +<p>Ter centum exsiluere duces: quocumque liberet,</p> +<p>Uno non pavidus rexisses bella magistro.</p> +<p>Sed, dirum egressis omen, scelerata minaci</p> +<span class = "pagenum">411</span> +<p>Stridentis sonitu tremuerunt limina portæ,</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Maximaque Herculei mugivit numinis ara.</p> +<p>Invasere hostem; numerarique aspera virtus</p> +<p>Haud est passa viros, et plures milite cædes.</p> +<p>Sæpe globo densi, sæpe et per devia passim</p> +<p>Dispersi subiere, vicis meritique labore</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>Æquato: nulli quisquam virtute secundus,</p> +<p>Ducere ter centum Tarpeia ad templa triumphos.</p> +<p>Spes heu! fallaces oblitaque corda caducum</p> +<p>Mortali quodcumque datur! grex ille virorum,</p> +<p>Qui Fabia gente incolumi deforme putabat</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Publica bella geri, pariter cecidere Deorum</p> +<p>Invidia, subitis circumvenientibus armis.</p> +<p>Nec tamen occisos est cur lætere: supersunt,</p> +<span class = "pagenum">412</span> +<p>Quod tibi sit Libyæque satis: certaverit unus</p> +<p>Ter centum dextris; tam vivida membra, laborque</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Providus, et cauta sollertia tecta quiete.</p> +<p>Nec vero, calidi, nunc tu, cui sanguinis ætas,</p> +<p>Foderis in pugna velocius ilia planta</p> +<p>Bellatoris equi, frenisque momorderis ora.»</p> +<p>Quem cernens avidum leti post talia Pœnus,</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p>«Nequidquam nostras, demens, ait, elicis iras,</p> +<p>Et captiva paras moriendo evadere vincla.</p> +<p>Vivendum est: arta serventur colla catena.»</p> +<p>Hæc juvenis, Divisque tumens ausisque secundis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line7_74" id = "line7_74"> </a> +At Patres Latiasque nurus raptabat ad aras</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Cura Deum: mæsto subfusæ lumina vultu</p> +<p>Femineus matres graditur chorus; ordine longo</p> +<span class = "pagenum">413</span> +<p>Junoni pallam conceptaque vota dicabant.</p> +<p>«Huc ades, o regina Deum, gens casta precamur;</p> +<p>Et ferimus, digno quæcumque est nomine, turba</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Ausonidum, pulchrumque, et acu subtemine fulvo</p> +<p>Quod nostræ nevere manus, venerabile donum.</p> +<p>Ac dum decrescit matrum metus, hoc tibi, Diva,</p> +<p>Interea velamen erit: si pellere nostris</p> +<p>Marmaricam terris nubem dabis, omnis in auro</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Pressa tibi varia fulgebit gemma corona.»</p> +<p>Nec non et proprio venerantur Pallada dono,</p> +<p>Phœbumque, armigerumque Deum, primamque Dionen.</p> +<span class = "pagenum">414</span> +<p>Tanta adeo, quum res trepidæ, reverentia Divum</p> +<p>Nascitur! at raræ fumant felicibus aræ.</p> + +<span class = "linenum">90</span> +<p class = "indent"> +Dum Roma antiquos templis indicit honores,</p> +<p>Jam Fabius, tacito procedens agmine, et arte</p> +<p>Bellandi, lento similis, præcluserat omnes</p> +<p>Fortunæque hostique vias: discedere signis</p> +<p>Haud licitum; summumque decus, quo tollis ad astra</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Imperii, Romane, caput, parere docebat.</p> +<p><a name = "line7_96" id = "line7_96"> </a> +Verum ubi prima satis conspecta in montibus altis</p> +<p>Signa procul, fulsitque novis exercitus armis,</p> +<p>Adrectæ spes Sidoniæ, fervetque secundis</p> +<p>Fortunæ juvenis: vincendi sola videtur,</p> +<span class = "pagenum">415</span> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Quod nondum steterint acies, mora. «Pergite, clamat:</p> +<p>Ite citi, ruite ad portas, propellite vallum</p> +<p>Pectoribus: quantum campi distamus, ad umbras</p> +<p>Tantum hosti superest. Resides ad bella vocantur,</p> +<p>Quîs pudeat certare, senes: quodcumque videtis,</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Hoc reliquum est, primo damnatum, ut inutile, bello.</p> +<p>En, ubi nunc Gracchi, atque ubi nunc sunt fulmina gentis</p> +<p>Scipiadæ? pulsi Ausonia, non ante paventem</p> +<p>Dimisere fugam, quam terror ad ultima mundi</p> +<p>Oceanumque tulit: profugus nunc errat uterque,</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Nomina nostra tremens, et ripas servat Iberi.</p> +<p>Est etiam, cur Flaminio mihi gloria cæso</p> +<p>Creverit; et titulis libeat cur figere nostris</p> +<p>Crudum Marte viri nomen. Quot demere noster</p> +<span class = "pagenum">416</span> +<p>Huic annos Fabio gladius valet! et tamen audet.</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Audeat! haud ultra faxo spectetur in armis.»</p> + +<p class = "indent"> +Talia vociferans volucri rapit agmina cursu,</p> +<p>Ac, prævectus equo, nunc dextra provocat hostem,</p> +<p>Nunc voce increpitat; missa nunc eminus hasta</p> +<p>Fertur ovans, pugnæque agitat simulacra futuræ.</p> +<span class = "linenum">120</span> +<p>Ut Thetidis proles Phrygiis Vulcania campis</p> +<p>Arma tulit, clipeo amplexus terramque, polumque,</p> +<p>Maternumque fretum, totumque in imagine mundum.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line7_123" id = "line7_123"> </a> +Cassarum sedet irarum spectator, et alti</p> +<p>Celsus colle jugi domat exsultantia corda,</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>Infractasque minas dilato Marte fatigat</p> +<p>Sollers cunctandi Fabius: ceu nocte sub atra</p> +<p>Munitis pastor stabulis per ovilia clusum</p> +<p>Inpavidus somni servat pecus; effera sævit,</p> +<p>Atque inpasta truces ululatus turba luporum</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p>Exercet, morsuque quatit restantia claustra.</p> + +<span class = "pagenum">417</span> +<p class = "indent"> +Inritus incepti movet inde, atque Apula tardo</p> +<p>Arva Libys passu legit, ac nunc valle residit</p> +<p>Conditus occulta, si præcipitare sequentem,</p> +<p>Atque inopinata detur circumdare fraude;</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Nunc nocturna parat cæcæ celantibus umbris</p> +<p>Furta viæ, retroque abitum fictosque timores</p> +<p>Adsimulat; nunc castra citus deserta relicta</p> +<p>Ostentat præda, atque invitat prodigus hostem.</p> +<p>Qualis Mæonia passim Mæandrus in ora,</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>Quum sibi gurgitibus flexis revolutus oberrat.</p> +<p>Nulla vacant incepta dolis: simul omnia versat,</p> +<p>Miscetque exacuens varia ad conamina mentem.</p> +<p>Sicut aquæ splendor, radiatus lampade solis,</p> +<p>Dissultat per tecta, vaga sub imagine vibrans</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Luminis, et tremula laquearia verberat umbra.</p> + +<span class = "pagenum">418</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line7_146" id = "line7_146"> </a> +Jamque dolore furens ita secum inmurmurat iræ:</p> +<p>«Obvia si primus nobis hic tela tulisset,</p> +<p>Nullane nunc Trebiæ et Trasymeni nomina? nulli</p> +<p>Lugerent Itali? nunquam Phaethontius amnis</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Sanguinea pontum turbasset decolor unda?</p> +<p>Inventum, dum se cohibet, terimurque sedendo,</p> +<p>Vincendi genus; et quoties, velut obvius iret,</p> +<span class = "pagenum">419</span> +<p>Discinxit ratione dolos, fraudesque resolvit!»</p> +<p>Hæc secum, mediam somni quum buccina noctem</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Divideret; jamque, excubias sortitus iniquas,</p> +<span class = "pagenum">420</span> +<p>Tertius abrupta vigil iret ad arma quiete.</p> +<p>Vertit iter, Daunique retro tellure relicta,</p> +<p>Campanas remeat notus populator in oras.</p> +<p><a name = "line7_159" id = "line7_159"> </a> +Hic vero, intravit postquam uberis arva Falerni,</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>(Dives ea, et nunquam tellus mentita colono)</p> +<p>Addunt frugiferis inimica incendia ramis.</p> + +<p class = "indent"> +Haud fas, Bacche, tuos tacitum tramittere honores,</p> +<p>Quanquam magna incepta vocant: memorabere, sacri</p> +<span class = "pagenum">421</span> +<p>Largitor laticis, gravidæ cui nectare vites</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p>Nulli dant prælis nomen præferre Falernis.</p> +<p>Massica sulcabat meliore Falernus in ævo</p> +<p>Ensibus ignotis senior juga: pampinus umbras</p> +<p>Nondum uva virides nudo texebat in arvo;</p> +<p>Pocula nec norant succis mulcere Lyæi,</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Fonte sitim et pura soliti defendere lympha.</p> +<p>Adtulit hospitio, pergentem ad litora Calpes</p> +<p>Extremumque diem, pes dexter et hora Lyæum;</p> +<p>Nec pigitum parvosque lares humilisque subire</p> +<span class = "pagenum">422</span> +<p>Limina cælicolam tecti: cepere volentem</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Fumosi postes, et ritu pauperis ævi</p> +<p>Ante focos mensæ: lætus nec senserat hospes</p> +<p>Advenisse Deum; sed enim de more parentum</p> +<p>Grato cursabat studio, instabatque senectæ,</p> +<p>Donec opes festas puris nunc poma canistris</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Composuit, nunc inriguis citus extulit hortis</p> +<p>Rorantes humore dapes: tum lacte favisque</p> +<p>Distinxit dulces epulas, nulloque cruore</p> +<p>Polluta castus mensa cerealia dona</p> +<p>Adtulit, ac primum Vestæ decerpsit honorem</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Undique, et in mediam jecit libamina flammam.</p> + +<span class = "pagenum">423</span> +<p class = "indent"> +Deesse tuos latices, hac sedulitate senili</p> +<p>Captus, Iacche, vetas: subito (mirabile dictu)</p> +<p>Fagina pampineo spumarunt pocula succo,</p> +<p>Pauperis hospitii pretium; vilisque rubenti</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Fluxit mulctra mero, et quercu in cratera cavata</p> +<p>Dulcis odoratis humor sudavit ab uvis.</p> + +<p class = "indent"> +«En cape, Bacchus ait, nondum tibi nota, sed olim</p> +<p>Viticolæ nomen pervulgatura Falerni,</p> +<p>Munera»: et haud ultra latuit Deus: inde nitentem</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Lumine purpureo frontem cinxere corymbi,</p> +<span class = "pagenum">424</span> +<p>Et fusæ per colla comæ, dextraque pependit</p> +<p>Cantharus, ac vitis, thyrso delapsa virenti,</p> +<p>Festas Nysæo redimivit palmite mensas.</p> +<p>Nec facilis læto certasse, Falerne, sapori,</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Postquam iterata tibi sunt pocula, jam pede risum,</p> +<p>Jam lingua titubante moves, patrique Lyæo</p> +<p>Tempora quassatus grates et præmia digna</p> +<p>Vix intellectis conaris reddere verbis,</p> +<p>Donec composuit luctantia lumina Somnus,</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Somnus, Bacche, tibi comes additus. Hic ubi primo</p> +<p>Ungula dispersit rores Phaethontia Phœbo,</p> +<p>Uviferis late florebat Massicus arvis,</p> +<p>Miratus nemora, et lucentes sole racemos.</p> +<span class = "pagenum">425</span> +<p>Id monti decus, atque ex illo tempore dives</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Tmolus, et ambrosiis Ariusia pocula succis,</p> +<p>Ac Methymna ferox lacubus cessere Falernis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line7_212" id = "line7_212"> </a> +Hæc tum vasta dabat, terrisque infestus agebat</p> +<p>Hannibal, et sicci stimulabant sanguinis enses,</p> +<p>Ludificante ducem Fabio: jamque inproba castris</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Ausoniis vota, et pugnandi prava libido</p> +<p>Gliscebat; proni decurrere monte parabant.</p> + +<p class = "indent"> +Da famæ, da, Musa, virum, cui vincere bina</p> +<p>Concessum castra, et geminos domitare furores.</p> +<p>«Fervida si nobis corda, abruptumque putassent</p> +<span class = "pagenum">426</span> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Ingenium Patres, et si clamoribus, inquit,</p> +<p>Turbari facilem mentem; non ultima rerum,</p> +<p>Et deplorati mandassent Martis habenas.</p> +<p>Stat pensata diu belli sententia; vincam</p> +<p>Servare invitos, urgentesque ultima fata.</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p>Nulli per Fabium e vobis cecidisse licebit.</p> +<p>Si lucis piget, et supremis esse cupido est</p> +<p>Nominis Ausonii, tædetque in tempore tali</p> +<p>Nullum clade nova, claræque fragore ruinæ</p> +<p>Insignem fecisse locum; revocandus ab atris</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Flaminius vobis est sedibus: ille ruendi</p> +<p>Jam dudum properans signum auspiciumque dedisset.</p> + +<span class = "pagenum">427</span> +<p class = "indent"> +«An nondum præceps vicinaque fata videtis?</p> +<p>Una, ut debellet, satis est victoria Pœno.</p> +<p>State, viri, et sentite ducem: quum optabile tempus</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Deposcet dextras, tunc ista ferocia dicta</p> +<p>Æquentur factis. Non est, mihi credite, non est</p> +<p>Arduus in pugnas ferri labor: una reclusis</p> +<p>Omnes jam portis in campum effuderit hora.</p> +<p>Magnum illud solisque datum, quos mitis euntes</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Jupiter adspexit, magnum est, ex hoste reverti.</p> +<p>Fortunæ Libys incumbit, flatuque secundo</p> +<p>Fidit agens puppim: dum desinat aura, sinusque</p> +<p>Destituat tumidos subducto flamine ventus,</p> +<p>In rem cunctari fuerit. Non ulla perenni</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Amplexu Fortuna fovet: jam copia quanto</p> +<p>Artior est nullo Tyriis certamine! quantum</p> +<p>Detritum est famæ! quin inter cetera nostra</p> +<p>Haud laude abfuerit, modo qui.... Sed parcere dictis</p> +<span class = "pagenum">428</span> +<p>Sit melius. Jam vos acies et prælia et hostem</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Poscitis? o maneat, Superi, fiducia talis!</p> +<p>Interea, exclusa majoris sorte pericli,</p> +<p>Me solum, quæso, toti me opponite bello.»</p> + +<p class = "indent"> +His dictis fractus furor, et rabida arma quierunt.</p> +<p>Ut, quum turbatis placidum caput extulit undis</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Neptunus, totumque videt, totique videtur</p> +<p>Regnator ponto, sævi fera murmura venti</p> +<p>Dimittunt, nullasque movent in frontibus alas;</p> +<p>Tum, sensim infusa tranquilla per æquora pace,</p> +<p>Languentes tacito lucent in litore fluctus.</p> + +<span class = "linenum">260</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line7_260" id = "line7_260"> </a> +Sensit cura sagax Pœni, fraudisque veneno</p> +<span class = "pagenum">429</span> +<p>Adgreditur mentes. Pauca atque hæc ruris aviti</p> +<p>Jugera, nec multis Fabius vertebat aratris;</p> +<p>Massicus uviferis addebat nomina glebis.</p> +<p>Hinc pestem placitum moliri, et spargere causas</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>In castra ambiguas: ferro flammisque pepercit,</p> +<p>Suspectamque loco pacem dedit arte maligna,</p> +<p>Ceu clandestino traheretur fœdere bellum.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line7_268" id = "line7_268"> </a> +Intellectus erat Fabio, Tyriosque videbat</p> +<p>Dictator sævire dolos: at non vacat ægre</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Invidiam gladios inter lituosque timere,</p> +<p>Et dubia morsus famæ depellere pugna;</p> +<p>Donec reptantem, et nequidquam sæpe trahendo</p> +<p>Huc illuc castra, ac scrutantem prælia Pœnum,</p> +<span class = "pagenum">430</span> +<p>Qua nemorosa juga, et scopulosi vertice colles</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Exsurgunt, clausit sparsa ad divortia turma.</p> +<p>Hinc Læstrygoniæ saxoso monte premebant</p> +<p>A tergo rupes; undosis squalida terris</p> +<p>Hinc Literna palus: nec ferri aut militis usum</p> +<p>Poscebat regio; septos sed fraude locorum</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Arta fames, pœnas miseræ exactura Sagunti,</p> +<p>Urgebat, finisque aderat Carthaginis armis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line7_282" id = "line7_282"> </a> +Cuncta per et terras et lati stagna profundi</p> +<p>Condiderat somnus, positoque labore dierum,</p> +<p>Pacem nocte datam mortalibus orbis agebat.</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>At non Sidonium curis flagrantia corda</p> +<p>Ductorem, vigilesque metus haurire sinebant</p> +<p>Dona soporiferæ noctis: nam membra cubili</p> +<span class = "pagenum">431</span> +<p>Erigit, et fulvi circumdat pelle leonis,</p> +<p>Qua super instratos projectus gramine campi</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Presserat ante toros: tunc ad tentoria fratris</p> +<p>Fert gressus vicina citos; nec degener ille</p> +<p>Belligeri ritus, taurino membra jacebat</p> +<p>Effultus tergo, et mulcebat tristia somno.</p> +<p>Haud procul hasta viri terræ defixa propinquæ,</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Et dira e summa pendebat cuspide cassis:</p> +<p>At clipeus circa, loricaque, et ensis, et arcus,</p> +<p>Et telum Baliare simul tellure quiescunt.</p> +<p>Juxta lecta manus, juvenes in Marte probati;</p> +<p>Et sonipes strato carpebat gramina dorso.</p> + +<span class = "linenum">300</span> +<p class = "indent"> +Ut pepulere levem intrantis vestigia somnum,</p> +<p>«Heus! inquit (pariterque manus ad tela ferebat),</p> +<p>Quæ te cura vigil fessum, germane, fatigat?»</p> +<p>Ac jam constiterat, sociosque in cespite fusos</p> +<p>Incussa revocat castrorum ad munera planta,</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Quum Libyæ ductor: «Fabius me noctibus ægris,</p> +<span class = "pagenum">432</span> +<p>In curas Fabius nos excitat; illa senectus,</p> +<p>Heu! fatis quæ sola meis currentibus obstat.</p> +<p>Cernis ut armata circumfundare corona,</p> +<p>Et vallet clausos conlectus miles in orbe.</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Verum, age, nunc quoniam res artæ, percipe porro,</p> +<p>Quæ meditata mihi. Latos conrepta per agros</p> +<p>Armenta adsueto belli de more sequuntur.</p> +<p>Cornibus arentes edicam innectere ramos,</p> +<p>Sarmentique leves fronti religare maniplos;</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Admotus quum fervorem disperserit ignis,</p> +<p>Ut passim exsultent stimulante dolore juvenci,</p> +<p>Et vaga per colles cervice incendia jactent.</p> +<p>Tum terrore novo trepidus laxabit iniquas</p> +<p>Custos excubias, majoraque nocte timebit.</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Si cordi consulta (moras extrema recusant),</p> +<p>Adcingamur, ait.» Gemino tentoria gressu</p> +<p>Inde petunt: ingens clipeo cervice reposta</p> +<span class = "pagenum">433</span> +<p>Inter equos, interque viros, interque jacebat</p> +<p>Capta manu spolia et rorantia cæde Maraxes,</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Ac dirum, in somno ceu bella capesseret, amens</p> +<p>Clamorem tum forte dabat, dextraque tremente</p> +<p>Arma toro et notum quærebat fervidus ensem.</p> + +<p class = "indent"> +Huic Mago, inversa quatiens ut dispulit hasta</p> +<p>Bellantem somnum: «Tenebris, fortissime ductor,</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Iras compesce, atque in lucem prælia differ.</p> +<p>Ad fraudem occultamque fugam tutosque receptus</p> +<p>Nunc nocte utendum est: arentes nectere frondes</p> +<p>Cornibus, et latis adcensa inmittere silvis</p> +<p>Armenta, obpositi reserent quo claustra manipli,</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Germanus parat, atque obsessa evellere castra.</p> +<p>Emergamus, et hic Fabio persuadeat astus,</p> +<p>Non certare dolis.» Nihil hinc cunctante, sed acris</p> +<p>Incepti læto juvene, ad tentoria Acherræ</p> +<p>Festinant, cui parca quies, minimumque soporis,</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Nec notum somno noctes æquare: feroci</p> +<p>Pervigil inservibat equo, fessumque levabat</p> +<p>Tractando, et frenis ora exagitata fovebat.</p> +<span class = "pagenum">434</span> +<p>At socii renovant tela, arentemque cruorem</p> +<p>Ferro detergent, et dant mucronibus iras.</p> + +<span class = "linenum">345</span> +<p class = "indent"> +Quid fortuna loci poscat, quid tempus, et ipsi</p> +<p>Quænam agitent, pandunt, et cœptis ire ministrum</p> +<p>Haud segnem hortantur: discurrit tessera castris,</p> +<p>Intentique docent, quæ sint properanda, monentque</p> +<p>Quisque suos: instat trepidis, stimulatque ruentes</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Navus abire timor, dum cæca silentia, dumque</p> +<p>Majores umbræ: rapida jam subdita peste</p> +<p>Virgulta, atque altis surgunt e cornibus ignes.</p> + +<p class = "indent"> +Hic vero ut, gliscente malo et quassantibus ægra</p> +<p>Armentis capita, adjutæ pinguescere flammæ</p> +<span class = "pagenum">435</span> +<span class = "linenum">355</span> +<p>Cœpere, et vincens fumos erumpere vertex:</p> +<p>Per colles dumosque, (lues agit atra) per altos</p> +<p>Saxosi scopulos montis lymphata feruntur</p> +<p>Corpora anhela boum, atque obsessis naribus igni</p> +<p>Luctantur frustra rabidi mugire juvenci.</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Per juga, per valles errat Vulcania pestis,</p> +<p>Nusquam stante malo, vicinaque litora fulgent:</p> +<p>Quam multa, adfixus cælo sub nocte serena,</p> +<p>Fluctibus e mediis sulcator navita ponti</p> +<p>Astra videt; quam multa videt, fervoribus atris</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Quum Calabros urunt ad pinguia pabula saltus,</p> +<span class = "pagenum">436</span> +<p>Vertice Gargani residens incendia pastor.</p> + +<p class = "indent"> +At facie subita volitantum montibus altis</p> +<p>Flammarum, quîs tunc cecidit custodia sorti,</p> +<p>Horrere, atque ipsos nullo spargente vagari</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Credere, et indomitos pasci sub collibus ignes.</p> +<p>Cælone exciderint, et magna fulmina dextra</p> +<p>Torserit Omnipotens, an cæcis rupta cavernis</p> +<p>Fuderit egestas adcenso sulfure flammas</p> +<p>Infelix tellus, media in formidine quærunt.</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Jamque abeunt; faucesque viæ citus occupat armis</p> +<p>Pœnus, et in patulos exsultans emicat agros.</p> +<p><a name = "line7_377" id = "line7_377"> </a> +Huc tamen usque vigil processerat arte regendi</p> +<p>Dictator, Trebiam et Tusci post stagna profundi,</p> +<p>Esset ut Hannibali Fabium Romanaque tela</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Evasisse satis: quin et vestigia pulsi</p> +<p>Et gressus premeret castris, nisi sacra vocarent</p> +<span class = "pagenum">437</span> +<p>Ad patrios veneranda Deos: tum, versus ad Urbem,</p> +<p>Adloquitur juvenem, cui mos tramittere signa</p> +<p>Et belli summam primasque jubebat habenas,</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Atque his præformat dictis, fingitque monendo:</p> + +<p class = "indent"> +«Si factis nondum, Minuci, te cauta probare</p> +<p>Erudiit Fortuna meis; nec ducere verba</p> +<p>Ad verum decus, ac pravis arcere valebunt.</p> +<p>Vidisti clausum Hannibalem: nil miles et alæ</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Juvere, aut densis legio conferta maniplis.</p> +<p>Testor te, solus clausi; nec deinde morabor.</p> +<p>Dis sine me libare dapem et solennia ferre:</p> +<p>Hunc iterum atque iterum vinctum vel montibus altis,</p> +<p>Amnibus aut rapidis (modo pugna absistite) tradam.</p> +<span class = "pagenum">438</span> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Interea (crede experto, non fallimus) ægris</p> +<p>Nil movisse salus rebus: sit gloria multis,</p> +<p>Et placeat, quippe egregium, prosternere ferro</p> +<p>Hostem; sed Fabio sit vos servasse triumphus.</p> +<p>Plena tibi castra atque intactus vulnere miles</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Creditur: hos nobis (erit hæc tibi gloria) redde.</p> +<p>Jam cernes Libycum hunc vallo adsultare leonem,</p> +<p>Jam prædas obferre tibi, jam vertere terga,</p> +<p>Respectantem adeo, atque iras cum fraude coquentem.</p> +<p>Claude, oro, castra, et cunctas spes eripe pugnæ.</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Hæc monuisse satis: sed si compescere corda</p> +<p>Non datur oranti, magno te jure pioque</p> +<p>Dictator capere arma veto.» Sic castra relinquens</p> +<p>Vallarat monitis, ac se referebat ad Urbem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line7_409" id = "line7_409"> </a> +Ecce autem flatu classis Phœnissa secundo</p> +<span class = "pagenum">439</span> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Litora Caietæ, Læstrygoniosque recessus</p> +<p>Sulcabat rostris, portusque intrarat apertos,</p> +<p>Ac totus multo spumabat remige pontus;</p> +<p>Quum trepidæ fremitu vitreis e sedibus antri</p> +<p>Æquoreæ pelago simul emersere sorores,</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Ac possessa vident infestis litora proris.</p> +<p>Tum magno perculsa metu Nereia turba,</p> +<p>Adtonitæ propere refluunt ad limina nota,</p> +<p>Teleboum medio surgunt qua regna profundo,</p> +<span class = "pagenum">440</span> +<p>Pumiceæque procul sedes: inmanis in antro</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Conditur abrupto Proteus, ac spumea late</p> +<p>Cautibus objectis rejectat cærula vates.</p> + +<p class = "indent"> +Is postquam (sat gnarus enim rerumque metusque)</p> +<p>Per varias lusit formas, et terruit atri</p> +<p>Serpentis squamis, horrendaque sibila torsit,</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Aut fremuit torvo mutatus membra leone,</p> +<p>«Dicite, ait, quæ causa viæ? quisve ora repente</p> +<p>Pervasit pallor? cur scire futura libido?»</p> + +<p class = "indent"> +Ad quæ Cymodoce, Nympharum maxima natu</p> +<p>Italidum: «Nosti nostros, præsage, timores.</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Quid Tyriæ classes ereptaque litora nobis</p> +<p>Portendunt? num migrantur Rhœteia regna</p> +<span class = "pagenum">441</span> +<p>In Libyam Superis? aut hos Sarranus habebit</p> +<p>Navita jam portus? patria num sede fugatæ</p> +<p>Atlantem et Calpen extrema habitabimus antra?»</p> + +<span class = "linenum">435</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line7_435" id = "line7_435"> </a> +Tum sic involvens repetita exordia retro</p> +<p>Incipit ambiguus vates, reseratque futura:</p> +<p>«Laomedonteus Phrygia quum sedit in Ida</p> +<p>Pastor, et, errantes dumosa per avia tauros</p> +<span class = "pagenum">442</span> +<p>Arguta revocans ad roscida pascua canna,</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Audivit sacræ lentus certamina formæ:</p> +<p>Tum matris currus niveos agitabat olores,</p> +<p>Tempora sollicitus litis servasse, Cupido.</p> +<p>Parvulus ex humero corytos, et aureus arcus</p> +<p>Fulgebat, nutuque vetans trepidare parentem,</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p>Monstrabat gravidam telis se ferre pharentram.</p> +<p>Ast alius nivea comebat fronte capillos,</p> +<p>Purpureos alius vestis religabat amictus,</p> +<span class = "pagenum">443</span> +<p>Quum sic suspirans roseo Venus ore decoros</p> +<p>Adloquitur natos: «Testis certissima vestræ</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p>«Ecce dies pietatis adest: quis credere salvis</p> +<p>«Hoc ausit vobis? de forma atque ore (quid ultra</p> +<p>«Jam superest rerum?) certat Venus: omnia parvis</p> +<p>«Si mea tela dedi blando medicata veneno,</p> +<span class = "pagenum">444</span> +<p>«Si vester, cælo ac terris qui fœdera sancit,</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>«Stat supplex, quum vultis, avus; victoria nostra</p> +<p>«Cypron Idumæas referat de Pallade palmas,</p> +<p>«De Junone Paphos centum mihi fumet in aris.»</p> + +<p class = "indent"> +<ins class = "correction" title = "continuing « added by transcriber">«</ins>Dumque +hic aligeris instat Cytherea, sonabat</p> +<p>Omne nemus gradiente Dea; jam bellica virgo,</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Ægide deposita, atque adsuetum casside crinem</p> +<span class = "pagenum">445</span> +<p>Involvi tum comta tamen, pacemque serenis</p> +<p>Condiscens oculis, ibat, lucoque ferebat</p> +<p>Prædicto sacræ vestigia concita plantæ.</p> +<p>Parte alia intrabat jussis Saturnia silvis,</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Judicium Phrygis et fastus pastoris et Iden</p> +<p>Post fratris latura toros: postrema nitenti</p> +<p>Adfulsit vultu ridens Venus: omnia circa</p> +<p>Et nemora et penitus frondosis rupibus antra</p> +<p>Spirantem sacro traxerunt vertice odorem.</p> +<span class = "pagenum">446</span> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Nec judex sedisse valet, fessique nitoris</p> +<p>Luce cadunt oculi, ac metuit dubitasse videri.</p> + +<p class = "indent"> +<ins class = "correction" title = "continuing « added by transcriber">«</ins>Sed +victæ fera bella Deæ vexere per æquor,</p> +<p>Atque excisa suo pariter cum judice Troja.</p> +<p>Tum pius Æneas, terris jactatus et undis,</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Dardanios Itala posuit tellure Penates.</p> +<p>Dum cete ponto innabunt, dum sidera cælo</p> +<p>Lucebunt, dum sol Indo se litore tollet,</p> +<p>Hic regna, et nullæ regnis per secula metæ.</p> +<p>At vos, o natæ, currit dum inmobile filum,</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p>Hadriaci fugite infaustas Sasonis arenas.</p> +<p>Sanguineis tumidus ponto miscebitur undis</p> +<p>Aufidus, et rubros inpellet in æquora fluctus;</p> +<span class = "pagenum">447</span> +<p>Damnatoque Deûm quondam per carmina campo</p> +<p>Ætolæ rursus Teucris pugnabitis umbræ.</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Punica Romuleos quatient mox spicula muros,</p> +<p>Multaque Hasdrubalis fulgebit strage Metaurus.</p> +<p>Hinc ille, e furto genitus, patruique piabit</p> +<p>Idem ultor patrisque necem: tum litus Elissæ</p> +<p>Inplebit flammis, avelletque Itala Pœnum</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Viscera torrentem, et propriis superabit in oris.</p> +<p>Huic Carthago armis, huic Africa nomine cedet.</p> +<span class = "pagenum">448</span> +<p>Hic dabit ex sese, qui tertia bella fatiget,</p> +<p>Et cinerem Libyæ ferat in Capitolia victor.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line7_494" id = "line7_494"> </a> +Quæ dum arcana Deûm vates evolvit in antro,</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Jam monita et Fabium bellique equitumque magister</p> +<p>Exuerat mentem, ac præceps tendebat in hostem.</p> +<p>Pascere nec Pœnus pravum ac nutrire furorem</p> +<p>Deerat, et, ut parvo majora ad prælia damno</p> +<p>Eliceret, dabat interdum simulantia terga.</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Non aliter, quam qui sparsa per stagna profundi</p> +<p>Evocat e liquidis piscem penetralibus esca,</p> +<p>Quumque levem summa vidit jam nare sub unda,</p> +<p>Ducit sinuato captivum ad litora lino.</p> + +<span class = "pagenum">449</span> +<p class = "indent"> +Fama furit, versos hostes, Pœnumque salutem</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Invenisse fuga: liceat si vincere, finem</p> +<p>Promitti cladum: sed enim ditione carere</p> +<p>Virtutem, et pœnas vincentibus esse repostas;</p> +<p>Clausurum jam castra ducem, rursusque referri</p> +<p>Vaginæ jussurum enses, reddatur in armis</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Ut ratio, et purget miles, cur vicerit hostem.</p> +<p>Hæc vulgus: nec non Patrum Saturnia mentes</p> +<p>Invidiæ stimulo fodit et popularibus auris.</p> +<p><a name = "line7_513" id = "line7_513"> </a> +Tunc indigna fide censent optandaque Pœno,</p> +<p>Quæ mox haud parvo luerent damnata periclo.</p> + +<span class = "linenum">515</span> +<p class = "indent"> +Dividitur miles; Fabioque equitumque magistro</p> +<p>Imperia æquantur penitus: cernebat, et expers</p> +<p>Irarum senior, magnas ne penderet alti</p> +<p>Erroris pœnas patria inconsulta, timebat.</p> +<p>Ac tum, multa putans secum, ut remeavit ab Urbe,</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Partitus socias vires, vicina propinquis</p> +<span class = "pagenum">450</span> +<p>Signa jugis locat, et specula sublimis ab alta</p> +<p>Non Romana minus servat, quam Punica castra.</p> +<p><a name = "line7_523" id = "line7_523"> </a> +Nec mora: disjecto Minucî vecordia vallo,</p> +<p>Perdendi simul et pereundi ardebat amore.</p> + +<span class = "linenum">525</span> +<p class = "indent"> +Quem postquam rapidum vidit procedere castris</p> +<p>Hinc Libys, hinc Fabius, simul adcendere sagaces</p> +<p>In subitum curas: propere capere arma maniplis</p> +<p>Edicit, vallique tenet munimine turmas</p> +<p>Ausonius: torquet totas in prælia vires</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Pœnorum ductor, propellitque agmina voce:</p> +<p>«Dum dictator abest, rape, miles, tempora pugnæ.</p> +<p>Non sperata diu plano certamina campo</p> +<p>Obfert ecce Deus: quoniam data copia, longum</p> +<p>Detergete situm ferro, multoque cruore</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p>Exsatiate, viri, plenos rubiginis enses.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line7_536" id = "line7_536"> </a> +Atque ea Cunctator pensabat ab aggere valli,</p> +<p>Perlustrans campos oculis, tantoque periclo</p> +<span class = "pagenum">451</span> +<p>Discere, quinam esset Fabius, te, Roma, dolebat.</p> +<p>Cui natus, juncta arma ferens, «Dabit inprobus, inquit,</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Quas dignum, pœnas; qui per suffragia cæca</p> +<p>Invasit nostros hæc ad discrimina fasces.</p> +<p>Insanæ spectate tribus! pro lubrica rostra,</p> +<p>Et vanis fora læta viris! nunc munera Martis</p> +<p>Æquent imperio, et solem concedere nocti</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Sciscant inbelles! magna mercede piabunt</p> +<p>Erroris rabiem, et nostrum violasse parentem.»</p> + +<p class = "indent"> +Tum senior, quatiens hastam, lacrimisque coortis:</p> +<p>«Sanguine Pœnorum, juvenis, tam tristia dicta</p> +<p>Sunt abolenda tibi: patiarne ante ora manusque</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Civem deleri nostras? aut vincere Pœnum,</p> +<p>Me spectante, sinam? nos æquavisse minori,</p> +<span class = "pagenum">452</span> +<p>Solvetur culpa, si sunt mihi talia corda.</p> +<p>Jamque hoc (ne dubites) longævi, nate, parentis</p> +<p>Adcipe, et æterno fixum sub pectore serva:</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Succensere nefas patriæ, nec fœdior ulla</p> +<p>Culpa sub extremas fertur mortalibus umbras.</p> +<p>Sic docuere senes. Quantus qualisque fuisti,</p> +<p>Quum pulsus lare et extorris Capitolia curru</p> +<p>Intrares exsul! tibi corpora cæsa, Camille,</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Damnata quot sunt dextra! pacata fuissent</p> +<p>Ni consulta viro, mensque inpenetrabilis iræ,</p> +<p>Mutassentque solum sceptris Æneia regna,</p> +<p>Nullaque nunc stares terrarum vertice, Roma.</p> +<p>Pone iras, o nate, meas: socia arma feramus.</p> +<span class = "pagenum">453</span> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Adceleremus opem.» Jamque intermixta sonabant</p> +<p>Classica, procursusque viros conliserat acer.</p> + +<p class = "indent"> +Primus claustra manu portæ dictator et altos</p> +<p>Disjecit postes, rupitque in prælia cursum.</p> +<p>Non graviore movent venti certamina mole,</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Odrysius Boreas, et Syrtim tollere pollens</p> +<p>Africus: obnixi quum bella furentia torquent,</p> +<p>Distraxere fretum, ac diversa ad litora volvunt</p> +<p>Æquor quisque suum; sequitur stridente procella</p> +<p>Nunc huc, nunc illuc, raptum mare, et intonat undis.</p> +<span class = "pagenum">454</span> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Haud prorsus daret ullus honos, tellusque subacta</p> +<p>Phœnicum, et Carthago ruens, injuria quantum</p> +<p>Orta ex invidia decoris tulit: omnia namque</p> +<p>Dura simul devicta viro, metus, Hannibal, iræ,</p> +<p>Invidia, atque una Fama et Fortuna subactæ.</p> + +<span class = "linenum">580</span> +<p class = "indent"> +Pœnus ab excelso rapidos decurrere vallo</p> +<p>Ut vidit, tremuere iræ, ceciditque repente</p> +<p>Cum gemitu spes haud dubiæ præsumta ruinæ:</p> +<p>Quippe aciem denso circumvallaverat orbe,</p> +<p>Hausurus clausos conjectis undique telis.</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Atque hic Dardanius pravo certamine ductor</p> +<p>Jam Styga et æternas intrarat mente tenebras.</p> +<p>Nam Fabium auxiliumque viri sperare pudebat;</p> +<p>Quum senior, gemino complexus prælia cornu,</p> +<p>Ulteriore ligat Pœnorum terga corona,</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Et modo claudentes aciem, nunc extima cingens,</p> +<span class = "pagenum">455</span> +<p>Clausos ipse tenet: majorem surgere in arma,</p> +<p>Majoremque dedit cerni Tirynthius: altæ</p> +<p>Scintillant cristæ, et (mirum) velocibus ingens</p> +<p>Per subitum membris venit vigor: ingerit hastas,</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Aversumque premit telorum nubibus hostem.</p> +<p>Qualis post juvenem, nondum subeunte senecta,</p> +<p>Rector erat Pylius bellis ætate secunda.</p> + +<p class = "indent"> +Inde ruens, Thurin, et Buten, et Narin, et Arsen</p> +<p>Dat leto, fisumque manus conferre Mahalcen,</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Cui decus insigne, et quæsitum cuspide nomen.</p> +<p>Tum Garadum, largumque comæ prosternit Adherben,</p> +<p>Et geminas acies superantem vertice Thulim,</p> +<p>Qui summas alto prensabat in aggere pinnas.</p> +<p>Eminus hos: gladio Sapharum, gladioque Monæsum,</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Et Morinum pugnas æris stridore cientem,</p> +<p>Dexteriore gena sedit cui letifer ictus,</p> +<p>Perque tubam fixæ decurrens vulnere malæ,</p> +<span class = "pagenum">456</span> +<p>Extremo fluxit propulsus murmure sanguis.</p> + +<p class = "indent"> +Proximus huic jaculo Nasamonius occidit Idmon.</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Namque super tepido lapsantem sanguine, et ægra</p> +<p>Lubrica nitentem nequidquam evadere planta,</p> +<p>Inpacto prosternit equo, trepideque levantem</p> +<p>Membra adflicta solo, pressa violentius hasta,</p> +<p>Inplicuit terræ, telumque in cæde reliquit.</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Hæret humi cornus motu tremefacta jacentis,</p> +<p>Et campis servat mandatum adfixa cadaver.</p> + +<p class = "indent"> +Nec non exemplo laudis furiata juventus,</p> +<p>Syllæque, Crassique simul, junctusque Metello</p> +<p>Furnius, ac melior dextræ Torquatus, inibant</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Prælia, et unanimi vel morte emisse volebant</p> +<p>Spectari Fabio: miser hinc vestigia retro</p> +<p>Dum rapit, et molem subducto corpore vitat</p> +<span class = "pagenum">457</span> +<p>Intorti Bibulus saxi, atque in terga refertur;</p> +<p>Strage super lapsus socium, qua fibula morsus</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Loricæ crebro laxata resolverat ictu,</p> +<p>Adcepit lateri, penitusque in viscera adegit,</p> +<p>Exstabat fixo quod forte cadavere, ferrum.</p> +<p>Heu sortem necis! evasit Garamantica tela</p> +<p>Marmaridumque manus, ut inerti cuspide fusus</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p>Occideret, telo non in sua vulnera misso.</p> +<p>Volvitur exanimis, turpatque decora juventa</p> +<p>Ora novus pallor; membris dimissa solutis</p> +<p>Arma fluunt, erratque niger per lumina somnus.</p> + +<p class = "indent"> +Venerat ad bellum Tyria Sidone, nepotum</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Excitus prece, et auxilio socia arma ferebat,</p> +<p>Eoa tumidus pharetrati militis ala,</p> +<p>Gens Cadmi, Cleadas; fulva cui plurima passim</p> +<p>Casside, et aurato fulgebat gemma monili.</p> +<p>Qualis ubi Oceani renovatus Lucifer unda</p> +<span class = "pagenum">458</span> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Laudatur Veneri, et certat majoribus astris.</p> +<p>Ostro ipse, ac sonipes ostro; totumque per agmen</p> +<p>Purpura Agenoreis saturata micabat ahenis.</p> + +<p class = "indent"> +Hic, avidum pugnæ, et tam clarum exscindere nomen</p> +Brutum exoptantem, varie nunc lævus in orbem, +<span class = "linenum">645</span> +<p>Nunc dexter levibus flexo per devia gyris</p> +<p>Ludificatus equo, volucrem post terga sagittam</p> +<span class = "pagenum">459</span> +<p>Fundit, Achæmenio detrectans prælia ritu.</p> +<p>Nec damnata manus, medio sed (flebile) mento</p> +<p>Armigeri Cascæ penetrabilis hæsit arundo,</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p>Obliquumque secans subrecta cuspide vulnus</p> +<p>Uventi ferrum admovit tepefacta palato.</p> + +<p class = "indent"> +At Brutus, diro casu turbatus amici,</p> +<p>Ausum multa virum, et spargentem in vulnera sævos</p> +<p>Fraude fugæ calamos, jam nullis cursibus instat</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Prendere cornipedis, sed totam pectoris iram</p> +<p>Mandat atrox hastæ, telumque volatile nodo</p> +<p>Excutit, ac summum, qua laxa monilia crebro</p> +<p>Nudabant versu, tramittit cuspide pectus.</p> +<p>Labitur intento cornu transfossus, et una</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p>Arcum læva cadens, dimisit dextra sagittam.</p> + +<p class = "indent"> +At non tam tristi sortitus prælia Marte</p> +<p>Phœbei Soractis honor Carmelus agebat:</p> +<span class = "pagenum">460</span> +<p>Sanguine quippe suo jam Bagrada tinxerat ensem,</p> +<p>Dux rectorque Nubæ populi; jam fusus eidem</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p>Zeusis, Amyclæi stirps inpacata Phalanti,</p> +<p>Quem tulerat mater claro Phœnissa Laconi.</p> +<p>Talia dum metuit, nec pugnæ fisus in hoste</p> +<p>Tam rapido, nec deinde fugæ, suadente pavore,</p> +<p>Per dumos miser in vicina cacumina quercus</p> +<span class = "linenum">670</span> +<p>Repserat, atque alta sese occultabat in umbra</p> +<p>Hampsicus, insistens tremulis sub pondere ramis.</p> +<p>Hunc longa, multa orantem, Carmelus, et altos</p> +<p>Mutantem saltu ramos, transverberat hasta;</p> +<p>Ut, qui viscatos populatur arundine lucos,</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p>Dum nemoris celsi procera cacumina sensim</p> +<span class = "pagenum">461</span> +<p>Substructa certat tacitus contingere meta,</p> +<p>Sublimem calamo sequitur crescente volucrem.</p> +<p>Effudit vitam, atque alte manante cruore</p> +<p>Membra pependerunt curvato exsanguia ramo.</p> + +<span class = "linenum">680</span> +<p class = "indent"> +Jamque in palantes ac versos terga feroces</p> +<p>Pugnabant Itali, subitus quum mole pavenda</p> +<p>Terrificis Maurus prorumpit Tunger in armis.</p> +<p>Nigra viro membra, et furvi juga celsa trahebant</p> +<p>Cornipedes, totusque novæ formidinis arte</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p>Concolor æquabat liventia currus equorum</p> +<p>Terga, nec erectis similes inponere cristis</p> +<p>Cessarat pennas, aterque tegebat amictus.</p> +<p>Ceu quondam æternæ regnator noctis, ad imos</p> +<p>Quum fugeret thalamos, Hennæa virgine rapta,</p> +<span class = "linenum">690</span> +<p>Egit nigrantem Stygia caligine currum.</p> + +<p class = "indent"> +At Cato, tum prima sparsus lanugine malas,</p> +<span class = "pagenum">462</span> +<p>Quod peperere decus Circæo Tuscula dorso</p> +<p>Mœnia, Laertæ quondam regnata nepoti,</p> +<p>Quamquam tardatos turbata fronte Latinos</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p>Conlegisse gradum videt, inperterritus ipse</p> +<p>Ferrata calce, atque effusa largus habena</p> +<p>Cunctantem inpellebat equum: negat obvius ire,</p> +<p>Et trepidat cassa sonipes exterritus umbra.</p> +<p>Tum, celer in pugnam dorso delatus ab alto</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p>Alipedem planta currum premit, atque volanti</p> +<p>Adsilit a tergo: cecidere et lora repente</p> +<p>Et stimuli; ferrumque super cervice tremiscens</p> +<span class = "pagenum">463</span> +<p>Palluit infelix subducto sanguine Maurus.</p> +<p>Ora rapit gladio, præfixaque cuspide portat.</p> + +<span class = "linenum">705</span> +<p class = "indent"> +At sævo Mavorte ferox perrumpit anhelum</p> +<p>Dictator cum cæde globum: miserabile visu,</p> +<p>Vulneribus fessum ac multo labente cruore,</p> +<p>Ductorem cernit suprema ac fœda precantem.</p> +<p>Manavere genis lacrimæ, clipeoque paventem</p> +<span class = "linenum">710</span> +<p>Protegit, et natum stimulans, «Fortissime, labem</p> +<p>Hanc pellamus, ait; Pœnoque ob mitia facta,</p> +<p>Quod nullos nostris ignes disperserit arvis,</p> +<p>Dignum expendamus pretium.» Tunc, arte paterna</p> +<p>Ac stimulis gaudens, juvenis circumdata Pœnum</p> +<span class = "linenum">715</span> +<p>Agmina deturbat gladio, campumque relaxat,</p> +<p>Donec Sidonius decederet æquore ductor.</p> +<p>Ceu, stimulante fame, rapuit quum Martius agnum</p> +<p>Averso pastore lupus, fetumque trementem</p> +<p>Ore tenet presso; tum, si vestigia cursu</p> +<span class = "linenum">720</span> +<p>Auditis celeret balatibus obvia pastor,</p> +<p>Jam sibimet metuens, spirantem dentibus imis</p> +<span class = "pagenum">464</span> +<p>Rejectat prædam, et vacuo fugit æger hiatu.</p> +<p>Tum demum terris, quas circumfuderat atra</p> +<p>Tempestas, Stygiæ tandem fugere tenebræ.</p> +<span class = "linenum">725</span> +<p>Torpebant dextræ, et sese meruisse negabant</p> +<p>Servari, subitisque bonis mens ægra natabat.</p> +<p>Ut, qui conlapsa pressi jacuere ruina,</p> +<p>Eruta quum subito membra, et nox atra recessit,</p> +<p>Connivent, solemque pavent agnoscere visu.</p> + +<span class = "linenum">730</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line7_730" id = "line7_730"> </a> +Quîs actis, senior, numerato milite lætus,</p> +<p>Collis et tuto repetebat in aggere castra.</p> +<p>Ecce autem e media jam morte renata juventus,</p> +<p>Clamorem tollens ad sidera, et ordine longo</p> +<p>Ibat ovans, Fabiumque decus, Fabiumque salutem</p> +<span class = "pagenum">465</span> +<span class = "linenum">735</span> +<p>Certatim, et magna memorabant voce Parentem.</p> +<p>Tum, qui partitis dissederat ante maniplis,</p> +<p>«Sancte, ait, o genitor, revocato ad lucis honorem</p> +<p>Si fas vera queri, cur nobis castra virosque</p> +<p>Dividere est licitum? patiens cur arma dedisti,</p> +<span class = "linenum">740</span> +<p>Quæ solus rexisse vales? hoc munere lapsi</p> +<p>Æternas multo cum sanguine vidimus umbras.</p> +<p>Ocius huc aquilas servataque signa referte.</p> +<p>Hic patria est: murique Urbis stant pectore in uno.</p> +<p>Tuque dolos, Pœne, atque astus tandem exue notos:</p> +<span class = "linenum">745</span> +<p>Cum solo tibi jam Fabio sunt bella gerenda.»</p> + +<span class = "pagenum">466</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line7_746" id = "line7_746"> </a> +Hæc ubi dicta dedit, mille hinc (venerabile visu)</p> +<p>Cespite de viridi surgunt properantius aræ.</p> +<p>Nec prius aut epulas, aut munera grata Lyæi</p> +<p>Fas cuiquam tetigisse fuit, quam multa precatus</p> +<span class = "linenum">750</span> +<p>In mensam Fabio sacrum libavit honorem.</p> +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">467</span> + +<h2><a name = "liber8" id = "liber8"> +LIBER OCTAVUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib8_arg" id = "lib8_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Fabium</span>, qui posse vinci hostem, +Romanis persuaserat, pro se quisque laudibus ad cælum fert: Hannibal +contra, jam summum militiæ jus dictatori redditum, eoque vivente omnem +sibi non victoriæ tantum, sed prælii quoque spem præcisam esse, +magnopere et dolet et indignatur; <a href = "#line8_1">1-11</a>.</p> + +<p>Quin etiam inopia cunctarum rerum in dies ingravescit, et milites, ex +conluvione omnium gentium mixti, Galli in primis, animo semper +fluctuantes et prædæ sanguinisque cupidi, pugnam stipendiumque debitum +exposcunt, et jam consilia, vel transitionis, vel reditus in patriam +agitant; Hannon autem, qui ducem Pœnorum internecivo capitalique odio +prosequitur, quantum potest et valet, inpedit, quo minus, vel +supplementum copiis ejus scribi, vel frumentum et pecuniam mitti senatus +censeat; <a href = "#line8_11">11-24</a>.</p> + +<p>Has curas, quibus Hannibal conficitur, lenit Juno, quæ Annam, Didonis +sororem et Numicii fl. Nympham, blande adpellat, ut eum de prosperis, +quæ instent, fatis, de fine dictaturæ, comitiis consulum, temeritate +Varronis, quem, sui generis hominem, vulgus ad consulatum extrahere +nitatur, et de pugnæ Cannensis eventu, certiorem faciat; <a href = +"#line8_25">25-38</a>.</p> + +<p>Nympha, communis a Belo ductæ originis, amoris patriæ et mandatorum +sororis memor, negotium sibi demandatum non recusat, quanquam divino in +Italia honore colatur; <a href = "#line8_39">39-49</a>.</p> + +<p>Quem, unde, et quando consecuta sit, ipsa hoc modo memorat: Post +Didonis mortem Iarbas, Gætulorum rex, Carthagine rerum potitur, et Anna +primum quidem ad Battum, Cyrenes regem, confugit; sed biennio post, +bello propterea hospiti suo a Pygmalione indicto, navem +<span class = "pagenum">468</span> +conscendit, quæ vi tempestatis in litus Italiæ ejicitur; <a href = +"#line8_49">49-68</a>.</p> + +<p>Ibi in terra prorsus sibi ignota oberrans obviam venit Æneæ, a quo +benigne hospitio excepta Didonem, dolore confectam, in ardentem rogum +adscendisse refert; <a href = "#line8_69">69-159</a>.</p> + +<p>Sed a sorore in somnis admonita, ut insidias vitaret, quas Lavinia +strueret, intempesta nocte fuga sibi consulit, ipsaque se in Numicium +præcipitat, quo facto inter Deas indigetes Latii relata colitur; <a href += "#line8_160">160-201</a>.</p> + +<p>His ordine expositis, Anna, Junonis voluntati morem gerens, ejus +verbis optatissimum de subita, quæ inpendeat, rerum mutatione, nuntium +Hannibali adfert; <a href = "#line8_202">202-224</a>.</p> + +<p>Is animum revocat, et e Campania, monitu deæ, in Apuliam castra +movet; <a href = "#line8_225">225-241</a>.</p> + +<p>Interea Romæ comitiis consulum indictis, C. Terentius Varro, homo non +humili solum, sed sordido etiam loco ortus, haud parum callide auram +favoris popularis ex dictatoria invidia principumque insectatione petit, +et suffragiis turbæ forensis, quæ æternam fastis labem adspergunt, +consul creatur; <a href = "#line8_242">242-257</a>.</p> + +<p>Is, qui melior lingua quam dextra erat, et qui nec castra, nec hostem +unquam viderat, extemplo ab urbe signa movere statuit; concionesque +multas ac feroces habet, denunciantes, bellum arcessitum in Italiam ab +nobilibus, mansurumque in visceribus reipublicæ, si plures Fabios +imperatores haberet; se, quo die hostem vidisset, Pœnorum bello æque ac +inpotenti Patrum dominationi finem adlaturum, et Hannibalem mox, Fabio +spectante, in triumpho ducturum; <a href = "#line8_258">258-277</a>.</p> + +<p>Collega ejus, L. Æmilius Paulus, qui cum L. Livio olim consul fuerat, +et ab iis, qui gloriam perfecti belli Illyrici ipsi invidebant, +adcusatus damnatione collegæ, et sua prope, ambustus evaserat, etsi +perniciem patriæ imminentem animo præsagit, et tam nobilitate, quam +virtute excellit, nihil tamen inclementer in Varronem dicere conatur; +<a href = "#line8_278">278-<ins class = "correction" title = "text reads ‘279’">297</ins></a>.</p> + +<p>Eum proficiscentem hortatur Fabius, ut, quum non minus ipsi +certaminis cum Varrone, quam cum Hannibale futurum sit, nec alia ratione +saluti reipublicæ, quæ tota ab ipso pendeat, consuli possit, utrisque +ducibus unus fortiter resistat, sibique persuadeat, Pœnum imperatorem, +qui in aliena, in hostili terra, inter omnia inimica infestaque, procul +ab domo, procul ab patria sit, summaque commeatus et pecuniæ inopia +laboret, superari posse ab eo, quem ratio agentem ducat, non fortuna, +quique nec occasioni suæ desit, nec suam occasionem hosti det; <a href = +"#line8_298">298-326</a>.</p> + +<p>Ad ea paucis verbis mæstoque vultu respondet consul, se quidem, quam +possit, solertissime omnia e republ. fide sua facturum, et, quæ una +<span class = "pagenum">469</span> +salutis sit via, eadem ratione bellum adversus Hannibalem gesturum, qua +Fabius gesserit; sed, quum irati dii alterum quasi consulem Romanis, +alterum Pœnis dederint, et ne ipse quidem Carthaginiensium senatus, vel +magis sibi discordem collegam adjungere, vel infestiorem reipubl. Rom. +pestem inmittere potuerit, consilia amici magis sana et salubria, quam +explicatu facilia esse, et, si vana idcirco præcepta surdis caneret +auribus, atque adversi quid adcideret, hostium se telis potius, quam +iterum suffragiis iratorum civium, caput objecturum; <a href = +"#line8_327">327-348</a>.</p> + +<p>Non ita multo post consules ad nobilitandas clade Romana Cannas, +Apuliæ vicum, cui Hannibal castra jam admoverat, proficiscuntur, et in +unum locum cogunt exercitum numero amplissimum (349), et ex Latinis +(356), Sabinis (412), Picentibus (424), Umbris (446), Etruscis (468), +Marsis (495), Pelignis (510) Campanis, Marrucinis, Frentanis, Vestinis +(512) Samnitibus (562) Brutiis, Lucanis, Hirpinis, Calabris, Salentinis, +Picentinis (568), Gallis Cisalpinis, Boiis, Anamanis, Cenomanis, +Venetis, Lingonibus, Liguribus, Morinis, Euganeis, Carnis, Vagennis +(588), Siculis et Ilvæ ins. incolis (613) conscriptum, quorum populorum +urbes una cum ducibus, Scauro, 370, Scævola, 384, Sulla, 393, Tullio, +404, Nerone, 413, Curione, 425, Pisone, 463, Galba, 469, Scipione, 546, +Cethego, 575, et Bruto, 607, recensentur; <a href = +"#line8_356">356-621</a>.</p> + +<p>Castris autem vix ad Cannas locatis, varia deorum iram declarant +prodigia; (622-655). Unde milites, vultu sensibusque adtoniti, et omnia +truci clamore complentes, cladem Romanis inminentem, Pauli Serviliique +mortem, fugam Varronis, et tot equitum peditumque stragem ominantur; +<a href = "#line8_656">656-676</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> + +<p><a name = "line8_1" id = "line8_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Primus</span> Agenoridum cedentia terga +videre</p> +<p>Æneadis dederat Fabius: Romana parentem</p> +<p>Solum castra vocant; solum vocat Hannibal hostem,</p> +<p>Inpatiensque moræ fremit: ut sit copia Martis,</p> +<span class = "pagenum">470</span> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Exspectanda viri fata, optandumque sub armis</p> +<p>Parcarum auxilium: namque, hac spirante senecta,</p> +<p>Nequidquam sese Latium sperare cruorem.</p> +<p>Jam vero concors miles, signisque relatis</p> +<p>Indivisus honos, iterumque et rursus eidem</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Soli obluctandum Fabio, majoribus ægrum</p> +<p><a name = "line8_11" id = "line8_11"> </a> +Angebant curis. Lentando fervida bella</p> +<p>Dictator, quum multa adeo, tum miles egenus</p> +<p>Cunctarum ut rerum Tyrius foret, arte sedendi</p> +<p>Egerat, et, quanquam finis pugnaque manuque</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p>Haud dum partus erat, jam bello vicerat hostem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line8_16" id = "line8_16"> </a> +Quin etiam ingenio fluxi, sed prima feroces,</p> +<p>Vaniloquum, Celtæ, genus ac mutabile mentis,</p> +<p>Respectare domos: mærebant, cæde sine ulla</p> +<p>(Insolitum sibi) bella geri, siccasque cruore</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Inter tela siti Mavortis hebescere dextras.</p> +<span class = "pagenum">471</span> +<p>His super, internæ labes, et civica vulnus</p> +<p>Invidia augebant: lævus conatibus Hannon</p> +<p>Ductoris, non ulla domo submittere Patres</p> +<p>Auxilia, aut ullis opibus juvisse sinebat.</p> + +<span class = "linenum">25</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_25" id = "line8_25"> </a> +Quîs lacerum curis, et rerum extrema paventem</p> +<p>Ad spes armorum, et furialia vota reducit</p> +<p>Præscia Cannarum Juno, atque elata futuris.</p> +<p>Namque hac adcitam stagnis Laurentibus Annam</p> +<span class = "pagenum">472</span> +<p>Adfatur voce, et blandis hortatibus inplet:</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>«Sanguine cognato juvenis tibi, Diva, laborat</p> +<p>Hannibal, a vestro nomen memorabile Belo.</p> +<p>Perge, age, et insanos curarum comprime fluctus.</p> +<p>Excute sollicito Fabium: sola illa Latinos</p> +<p>Sub juga mittendi mora: jam discingitur armis.</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Cum Varrone manus, et cum Varrone serenda</p> +<p>Prælia: ne desit fatis ad signa movenda.</p> +<p>Ipsa adero: tendat jam dudum in Iapyga campum.</p> +<span class = "pagenum">473</span> +<p>Huc Trebiæ rursum et Trasymeni fata sequentur.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line8_39" id = "line8_39"> </a> +Tum Diva, Indigetis castis contermina lucis,</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>«Haud, inquit, tua jus nobis præcepta morari:</p> +<p>Sit fas, sit tantum, quæso, retinere favorem</p> +<p>Antiquæ patriæ, mandataque magna sororis,</p> +<p>Quanquam inter Latios Annæ stet numen honores.</p> +<p>Multa retro rerum jacet, atque ambagibus ævi</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p>Obtegitur densa caligine mersa vetustas,</p> +<p>Cur Sarrana dicent Œnotri numina templo,</p> +<p>Regnisque Æneadum germana colatur Elissæ.</p> +<p>Sed pressis stringam revocatam ab origine famam</p> +<span class = "pagenum">474</span> +<p><a name = "line8_49" id = "line8_49"> </a> +Narrandi metis, breviterque antiqua revolvam<ins class = "correction" +title = "» conjectural">.»</ins></p> + +<span class = "linenum">50</span> +<p class = "indent"> +Iliaco postquam deserta est hospite Dido,</p> +<p>Et spes abrupta e medio, in penetralibus atram</p> +<p>Festinat furibunda pyram: tum conripit ensem</p> +<p>Certa necis, profugi donum exitiale mariti.</p> +<p>Despectus tædæ regnis se inponit Iarbas,</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>Et tepido fugit Anna rogo. Quis rebus egenis</p> +<p>Ferret opem, Nomadum late terrente tyranno?</p> + +<p class = "indent"> +Battus Cyrenen molli tum forte fovebat</p> +<p>Imperio, mitis Battus, lacrimasque dedisse</p> +<p>Casibus humanis facilis; qui, supplice visa,</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Intremuit regum eventus, dextramque tetendit.</p> +<p>Atque ea, dum flavas bis tondet messor aristas,</p> +<p>Servata interea sedes: nec longius uti</p> +<span class = "pagenum">475</span> +<p>His opibus Battoque fuit: nam ferre per æquor</p> +<p>Exitium miseræ jam Pygmaliona docebat.</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Ergo agitur pelago, Divis inimica sibique,</p> +<p>Quod se non dederit comitem in suprema sorori:</p> +<p>Donec jactatam laceris (miserabile) velis</p> +<p>Fatalis turbo in Laurentes expulit oras.</p> +<p><a name = "line8_69" id = "line8_69"> </a> +Non cæli, non illa soli, non gnara colentum,</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p>Sidonis in Latia trepidabat naufraga terra.</p> + +<p class = "indent"> +Ecce autem Æneas, sacro comitatus Iulo,</p> +<p>Jam regni compos, noto sese ore ferebat.</p> +<p>Qui terræ defixam oculos et multa timentem,</p> +<p>Ac deinde adlapsam genibus lacrimantis Iuli</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Adtollit, mitique manu intra limina ducit.</p> +<p>Atque ubi jam casus adversorumque pavorem</p> +<p>Hospitii lenivit honos, tum discere mæsta</p> +<p>Exposcit cura letum infelicis Elissæ.</p> +<p>Cui sic, verba trahens largis cum fletibus, Anna</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Incipit, et blandas addit pro tempore voces:</p> +<p>«Nate Dea, solus regni lucisque fuisti</p> +<p>Germanæ tu causa meæ: mors testis, et ille</p> +<p>(Heu! cur non idem mihi tum?) rogus. Ora videre</p> +<span class = "pagenum">476</span> +<p>Postquam est ereptum miseræ tua, litore sedit</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Interdum, stetit interdum, ventosque secuta</p> +<p>Infelix oculis magno clamore vocabat</p> +<p>Ænean, comitemque tuæ se inponere solam</p> +<p>Orabat paterere rati: mox turbida anhelum</p> +<p>Retulit in thalamos cursum, subitoque tremore</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Substitit, et sacrum timuit tetigisse cubile.</p> +<p>Inde amens, nunc sideream fulgentis Iuli</p> +<p>Effigiem fovet amplexu; nunc tota repente</p> +<p>Ad vultus conversa tuos, ab imagine pendet,</p> +<p>Conqueriturque tibi, et sperat responsa remitti.</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Non unquam spem ponit amor: jam tecta domumque</p> +<p>Deserit, et rursus portus furibunda revisit,</p> +<p>Si qui te referant converso flamine venti.</p> +<p>Ad magicas etiam fallax atque inproba gentis</p> +<p>Massylæ levitas descendere conpulit artes.</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Heu sacri vatum errores! dum numina noctis</p> +<span class = "pagenum">477</span> +<p>Eliciunt, spondentque novis medicamina curis,</p> +<p>Quod vidi decepta nefas! congessit in atram</p> +<p>Cuncta tuî monimenta pyram, et non prospera dona.»</p> + +<p class = "indent"> +Tum sic Æneas dulci repetitus amore:</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>«Tellurem hanc juro, vota inter nostra frequenter</p> +<p>Auditam vobis, juro caput, Anna, tibique,</p> +<p>Germanæque tuæ dilectum mitis Iuli,</p> +<p>Respiciens, ægerque animi tum regna reliqui</p> +<span class = "pagenum">478</span> +<p>Vestra, nec abscessem thalamo, ni magna minatus,</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Meque sua ratibus dextra inposuisset, et alto</p> +<p>Egisset rapidis classem Cyllenius Euris.</p> +<p>Sed cur, (heu seri monitus!) cur tempore tali</p> +<p>Incustodito sævire dedistis amori?»</p> + +<p class = "indent"> +Contra sic infit, volvens vix murmur anhelum</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Inter singultus, labrisque trementibus Anna:</p> +<p>«Nigro forte Jovi, cui tertia regna laborant,</p> +<p>Atque atri sociæ thalami nova sacra parabam,</p> +<p>Quîs ægram mentem et trepidantia corda levaret</p> +<p>Infelix germana tori, furvasque trahebam</p> +<span class = "linenum">120</span> +<p>Ipsa manu, properans ad visa pianda, bidentes.</p> +<p>Namque asper somno dirus me inpleverat horror,</p> +<span class = "pagenum">479</span> +<p>Terque suam Dido, ter cum clamore vocarat,</p> +<p>Et læta exsultans ostenderat ora Sychæus.</p> +<p>Quæ dum abigo menti, et, sub lucem ut visa secundent,</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>Oro cælicolas, ac vivo purgor in amni;</p> +<span class = "pagenum">480</span> +<p>Illa, cito passu pervecta ad litora, mutæ</p> +<p>Oscula, qua steteras, bis terque infixit arenæ.</p> +<p>Deinde amplexa sinu late vestigia fovit,</p> +<p>Ceu cinerem orbatæ pressant ad pectora matres.»</p> + +<span class = "linenum">130</span> +<p class = "indent"> +Tum rapido præceps cursu, resolutaque crinem,</p> +<p>Evasit propere in celsam, quam struxerat ante</p> +<p>Magna mole, pyram: cujus de sede dabatur</p> +<p>Cernere cuncta freta et totam Carthaginis urbem.</p> +<p>Hic Phrygiam vestem et baccatum induta monile,</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Postquam illum infelix hausit, quo munera primum</p> +<p>Sunt conspecta, diem, et convivia mente reduxit,</p> +<p>Festasque adventu mensas, teque ordine Trojæ</p> +<p>Narrantem longos se pervigilante labores,</p> +<p>In portus amens rorantia lumina flexit.</p> + +<span class = "pagenum">481</span> +<span class = "linenum">140</span> +<p class = "indent"> +«Dî longæ noctis, quorum jam numina nobis</p> +<p>Mors instans majora facit, precor, inquit, adeste,</p> +<p>Et placidi victos ardore admittite manes.</p> +<p>Æneæ conjux, Veneris nurus, ulta maritum,</p> +<p>Vidi constructas nostræ Carthaginis arces.</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Nunc ad vos magni descendet corporis umbra.</p> +<p>Me quoque fors dulci quondam vir notus amore</p> +<p>Exspectat, curas cupiens æquare priores.»</p> + +<p class = "indent"> +Hæc dicens ensem media in præcordia adegit,</p> +<p>Ensem Dardanii quæsitum in pignus amoris.</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Viderunt comites, tristique per atria planctu</p> +<p>Concurrunt: magnis resonant ululatibus ædes.</p> +<span class = "pagenum">482</span> +<p>Adcepi infelix, dirisque exterrita fatis,</p> +<p>Ora manu lacerans, lymphato regia cursu</p> +<p>Tecta peto, celsosque gradus evadere nitor.</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Ter diro fueram conata incumbere ferro,</p> +<p>Ter cecidi exanimæ membris revoluta sororis.</p> +<p>Jamque ferebatur vicina per oppida rumor.</p> +<p>Tum Cyrenæam fatis agitantibus urbem</p> +<p>Devenio; hinc vestris pelagi vis adpulit oris.»</p> + +<span class = "linenum">160</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line8_160" id = "line8_160"> </a> +Motus erat, placidumque animum mentemque quietam</p> +<p>Troius in miseram rector susceperat Annam.</p> +<p>Jamque omnes luctus, omnesque e pectore curas</p> +<p>Dispulerat, Phrygiis nec jam amplius advena tectis</p> +<p>Illa videbatur. Tacito nox atra sopore</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p>Cuncta per et terras et lati stagna profundi</p> +<p>Condiderat, tristi quum Dido ægerrima vultu</p> +<p>Has visa in somnis germanæ effundere voces:</p> +<p>«His, soror, in tectis longæ indulgere quieti,</p> +<p>Heu! nimium secura, potes? nec, quæ tibi fraudes</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Tendantur, quæ circumstent discrimina, cernis?</p> +<p>Ac nondum nostro infaustos generique soloque</p> +<p>Laomedonteæ noscis telluris alumnos?</p> +<p>Dum cælum rapida stellas vertigine volvet,</p> +<p>Lunaque fraterno lustrabit lumine terras;</p> +<span class = "pagenum">483</span> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Pax nulla Æneadas inter Tyriosque manebit.</p> +<p>Surge, age; jam tacitas suspecta Lavinia fraudes</p> +<p>Molitur, dirumque nefas sub corde volutat.</p> +<p>Præterea (ne falsa putes hæc fingere somnum)</p> +<p>Haud procul hinc parvo descendens fonte Numicus</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Labitur, et leni per valles volvitur amne.</p> +<p>Huc rapies, germana, viam, tutosque receptus.</p> +<p>Te sacra excipient hilares in flumina Nymphæ,</p> +<p>Æternumque Italis numen celebrabere in oris.»</p> +<p>Sic fata in tenuem Phœnissa evanuit auram.</p> + +<span class = "linenum">185</span> +<p class = "indent"> +Anna novis somno excutitur perterrita visis,</p> +<p>Itque timor totos gelido sudore per artus.</p> +<p>Tunc, ut erat tenui corpus velamine tecta,</p> +<p>Prosiluit stratis, humilique egressa fenestra</p> +<p>Per patulos currit plantis pernicibus agros;</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Donec arenoso (sic fama) Numicius illam</p> +<p>Suscepit gremio, vitreisque abscondidit antris.</p> + +<p class = "indent"> +Orta dies totum radiis inpleverat orbem,</p> +<p>Quum nullam Æneadæ thalamis Sidonida nacti,</p> +<p>Et Rutulum magno errantes clamore per agrum,</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Vicini ad ripas fluvii manifesta sequuntur</p> +<p>Signa pedum; dumque inter se mirantur, ab alto</p> +<span class = "pagenum">484</span> +<p>Amnis aquas cursumque rapit: tum sedibus imis</p> +<p>Inter cæruleas visa est residere sorores</p> +<p>Sidonis, et placido Teucros adfarier ore.</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Ex illo primis anni celebrata diebus</p> +<p>Per totam Ausoniam venerando numine culta est.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line8_202" id = "line8_202"> </a> +Hanc postquam in tristes Italum Saturnia pugnas</p> +<p>Hortata est, celeri superum petit æthera curru,</p> +<p>Optatum Latii tandem potura cruorem.</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Diva Deæ parere parat, magnumque Libyssæ</p> +<p>Ductorem gentis nulli conspecta petebat.</p> +<p>Ille, virûm cœtu tum forte remotus ab omni,</p> +<p>Incertos rerum eventus bellique volutans,</p> +<p>Anxia ducebat vigili suspiria voce.</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Cui Dea sic dictis curas solatur amicis:</p> +<p>«Quid tantum ulterius, rex o fortissime gentis</p> +<p>Sidoniæ, ducis cura ægrescente dolorem?</p> +<span class = "pagenum">485</span> +<p>Omnis jam placata tibi manet ira Deorum,</p> +<p>Omnis Agenoridis rediit favor. Eia, age, segnes</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Rumpe moras, rape Marmaricas in prælia vires.</p> +<p>Mutati fasces: jam bellum atque arma Senatus</p> +<p>Ex inconsulto posuit Tirynthius heros,</p> +<p>Cumque alio tibi Flaminio sunt bella gerenda.</p> +<p>Me tibi, ne dubites, summi matrona Tonantis</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Misit; ego Œnotris æternum numen in oris</p> +<p>Concelebror, vestri generata e sanguine Beli.</p> +<p>Haud mora sit; rapido belli rape fulmina cursu,</p> +<p>Celsus Iapygios qua se Garganus in agros</p> +<span class = "pagenum">486</span> +<p>Explicat: haud longe tellus; huc dirige signa.»</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p><a name = "line8_225" id = "line8_225"> </a> +Dixit, et in nubes humentia sustulit ora.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line8_226" id = "line8_226"> </a> +Cui dux, promissæ revirescens pignore laudis:</p> +<p>«Nympha, decus generis, quo non sacratius ullum</p> +<p>Numen, ait, nobis, felix oblata secundes.</p> +<p>Ast ego te, compos pugnæ, Carthaginis arce</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Marmoreis sistam templis, juxtaque dicabo</p> +<p>Æquatam gemino simulacri munere Dido.»</p> +<p>Hæc fatus socios stimulat tumefactus ovantes:</p> +<p>«Pone graves euras tormentaque lenta sedendi,</p> +<span class = "pagenum">487</span> +<p>Fatalis Latio miles: placavimus iras</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Cælicolum; redeunt Divi: finita maligno</p> +<p>Hinc Fabio imperia et mutatos consule fasces</p> +<p>Nuntio: nunc dextras mihi quisque, atque illa referto</p> +<p>Quæ Marte exclusus promittere magna solebas.</p> +<p>En, numen patrium spondet majora peractis.</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Vellantur signa, ac Diva ducente petamus</p> +<p>Infaustum Phrygibus Diomedis nomine campum.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line8_242" id = "line8_242"> </a> +Dumque Arpos tendunt instincti pectora Pœni,</p> +<p>Subnixus rapto plebeii muneris ostro,</p> +<p>Sævit jam rostris Varro, ingentique ruinæ</p> +<span class = "pagenum">488</span> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Festinans aperire locum, fata admovet Urbi.</p> +<p>Atque illi sine luce genus, surdumque parentum</p> +<p>Nomen, et inmodice vibrabat in ore canoro</p> +<p>Lingua procax: hinc auctus opes, largusque rapinæ</p> +<p>Infima dum vulgi fovet, oblatratque Senatum;</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Tantum in quassata bellis caput extulit urbe,</p> +<p>Momentum ut rerum, et fati foret arbiter unus,</p> +<p>Quo conservari Latium victore puderet.</p> +<p>Hunc Fabios inter, sacrataque nomina Marti</p> +<p>Scipiadas, interque Jovi spolia alta ferentem</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Marcellum, fastis labem suffragia cæca</p> +<p>Addiderant, Cannasque malum exitiale fovebat</p> +<span class = "pagenum">489</span> +<p>Ambitus, et Graio funestior æquore campus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line8_258" id = "line8_258"> </a> +Idem, ut turbarum sator, atque adcendere sollers</p> +<p>Invidiam, pravusque togæ, sic debilis arte</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Belligera, Martemque rudis versare, nec ullo</p> +<p>Spectatus ferro, lingua sperabat adire</p> +<p>Ad dextræ decus, atque e rostris bella ciebat.</p> +<p>Ergo alacer, Fabiumque moræ increpitare professus,</p> +<p>Ad vulgum in Patres et ovantia verba ferebat:</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>«Vos, quorum imperium est, consul præcepta modumque</p> +<p>Bellandi posco: sedeone, an montibus erro,</p> +<span class = "pagenum">490</span> +<p>Dum mecum Garamas et adustus corpora Maurus</p> +<p>Dividit Italiam? an ferro, quo cingitis, utor?</p> +<p>Exaudi, bone Dictator, quid Martia plebes</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Inperitet: pelli Libyas, Romamque levari</p> +<p>Hoste jubet. Num festinant, quos plurima passos</p> +<p>Tertius exurit lacrimosis casibus annus?</p> +<p>Ite igitur, capite arma, viri: mora sola triumpho</p> +<p>Parvum iter est. Quæ prima dies ostenderit hostem,</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Et Patrum regna et Pœnorum bella resolvet.</p> +<p>Ite alacres, Latia devinctum colla catena</p> +<p>Hannibalem Fabio ducam spectante per Urbem.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line8_278" id = "line8_278"> </a> +Hæc postquam increpuit, portis arma incitus effert,</p> +<p>Inpellitque moras; veluti quum carcere rupto</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Auriga indocilis totas effundit habenas,</p> +<p>Et præceps trepida pendens in verbera planta</p> +<span class = "pagenum">491</span> +<p>Inpar fertur equis; fumat male concitus axis,</p> +<p>Ac frena incerto fluitant discordia curru.</p> +<p>Cernebat Paullus (namque huic communia Campus</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Jura atque arma tulit) labi, mergente sinistro</p> +<p>Consule, res, pessumque dari: sed mobilis ira</p> +<p>Turbati vulgi, signataque mente cicatrix</p> +<p>Undantes ægro frenabat corde dolores.</p> +<p>Nam quum perdomita est armis juvenilibus olim</p> +<span class = "pagenum">492</span> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Illyris ora viri, nigro adlatraverat ore</p> +<p>Victorem Invidia, et ventis jactarat iniquis.</p> +<p>Hinc inerat metus et duræ reverentia plebis.</p> +<p>Sed genus admotum Superis, summumque per altos</p> +<p>Adtingebat avos cælum: numerare parentem</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Assaracum retro præstabat Amulius auctor,</p> +<p>Assaracusque Jovem: nec, qui spectasset in armis,</p> +<p>Abnueret genus. Huic Fabius jam castra petenti:</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line8_298" id = "line8_298"> </a> +«Si tibi cum Tyrio credis fore maxima bella</p> +<p>Ductore, invitus vocem hanc e pectore rumpam;</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Frustraris, Paulle, Ausoniam: te prælia dira,</p> +<p>Teque hostis castris gravior manet; aut ego multo</p> +<span class = "pagenum">493</span> +<p>Nequidquam didici casus prænoscere Marte.</p> +<p>Spondentem audivi (piget, heu! tædetque senectæ,</p> +<p>Si, quas prospicio, restat passura ruinas!)</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Cum duce tam fausti Martis, qua viderit hora,</p> +<p>Sumturum pugnam. Quantum nunc, Paulle, supremo</p> +<p>Absumus exitio, vocem hanc si consulis ardens</p> +<p>Audivit Pœnus! jam latis obvia, credo,</p> +<p>Stat campis acies, exspectaturque sub ictu</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Alter Flaminius. Quantos, insane, ciebis</p> +<p>Varro, viros! tu, (pro Superi!) tu protinus arma?</p> +<p>Tu campum noscas ante, exploresque trahendo,</p> +<p>Qui ritus hostis: tu non, quæ copia rerum,</p> +<span class = "pagenum">494</span> +<p>Quæ natura loci, quod sit, rimabere sollers,</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Armorum genus? et stantem super omnia tela</p> +<p>Fortunam adspicies? Fer, Paulle, in devia recti</p> +<p>Pectora: cur, uni patriam si adfligere fas est,</p> +<p>Uni sit servare nefas? Eget inprobus arto</p> +<p>Jam victu Libys, et, belli fervore retuso,</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Laxa fides sociûm est: non hic domus hospita tecto</p> +<p>Invitat patrio, non fidæ mœnibus urbes</p> +<span class = "pagenum">495</span> +<p>Excipiunt, renovatque pari se pube juventus.</p> +<p>Tertia vix superest, crudo quæ venit Ibero,</p> +<p>Turba virûm. Persta, et cauti meditamina belli</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Lentus ama: si qua interea invitaverit aura,</p> +<p>Adnueritque Deus, velox adcede secundis.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line8_327" id = "line8_327"> </a> +Cui breviter mæsto consul sic ore vicissim:</p> +<p>«Mecum erit hæc prorsus pietas, mentemque feremus</p> +<p>In Pœnos, invicte, tuam: nec me unica fallit</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Cunctandi ratio, qua te grassante senescens</p> +<p>Hannibal obpressum vidit considere bellum.</p> +<p>Sed quænam ira Deûm? consul datus alter, opinor,</p> +<p>Ausoniæ est, alter Pœnis: trahit omnia secum,</p> +<p>Et metuit demens, alio ne consule Roma</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Concidat: e Tyrio consortem adcite Senatu;</p> +<p>Non tam sæva volet: nullus, qui portet in hostem,</p> +<span class = "pagenum">496</span> +<p>Subficit insano sonipes: incedere noctis,</p> +<p>Quæ tardent cursum, tenebras dolet, itque superbus</p> +<p>Tantum non strictis mucronibus, ulla retardet</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Ne pugnas mora, dum vagina ducitur ensis.</p> +<p>Tarpeiæ rupes, cognataque sanguine nobis</p> +<p>Tecta Jovis, quæque arce sua nunc stantia linquo</p> +<p>Mœnia felicis patriæ, quocumque vocabit</p> +<p>Summa salus, testor, spreto discrimine iturum.</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Sed si surda mihi pugnabunt castra monenti,</p> +<p>Haud ego vos ultra, nati, dulcemque morabor</p> +<p>Assaraci de gente domum, similemve videbit</p> +<p>Varroni Paullum redeuntem saucia Roma.»</p> + +<p class = "indent"> +Sic tum diversa turbati mente petebant</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Castra duces: at prædictis jam sederat arvis</p> +<span class = "pagenum">497</span> +<p>Ætolos Pœnus servans ad prælia campos.</p> +<p>Non alias majore virum, majore sub armis</p> +<p>Agmine cornipedum concussa est Itala tellus.</p> +<p>Quippe extrema simul gentique Urbique timebant,</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p>Nec spes certandi plus uno Marte dabatur.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line8_356" id = "line8_356"> </a> +Faunigenæ socio bella invasere Sicano</p> +<span class = "pagenum">498</span> +<p>Sacra manus Rutuli, servant qui Daunia regna,</p> +<p>Laurentique domo gaudent, et fonte Numici:</p> +<p>Quos Castrum, Phrygibusque gravis quondam Ardea misit,</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Quos celso devexa jugo Junonia sedes</p> +<p>Lanuvium, atque altrix casti Collatia Bruti;</p> +<p>Quique inmite nemus Triviæ, quique ostia Tusci</p> +<span class = "pagenum">499</span> +<p>Amnis amant, tepidoque fovent Almone Cybeben.</p> + +<p class = "indent"> +Hinc Tibur, Catille, tuum, sacrisque dicatum</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Fortunæ Præneste jugis, Antemnaque prisco</p> +<p>Crustumio prior, atque habiles ad aratra Labici.</p> +<span class = "pagenum">500</span> +<p>Nec non sceptriferi qui potant Thybridis undam,</p> +<p>Quique Anienis habent ripas, gelidoque rigantur</p> +<p>Simbruvio, rastrisque domant Æquicula rura.</p> + +<span class = "linenum">370</span> +<p class = "indent"> +His Scaurus monitor, tenero tunc Scaurus in ævo;</p> +<p>Sed jam signa dabat nascens in secula virtus.</p> +<p>Non illis solitum crispare hastilia campo,</p> +<p>Nec mos pennigeris pharetram inplevisse sagittis;</p> +<p>Pila volunt, brevibusque habiles mucronibus enses:</p> +<span class = "pagenum">501</span> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Ære caput tecti surgunt super agmina cristis.</p> + +<p class = "indent"> +At quos ipsius mensis seposta Lyæi</p> +<p>Setia, et incelebri miserunt valle Velitræ,</p> +<p>Quos Cora, quos spumans inmiti Signia musto,</p> +<p>Et quos pestifera Pomptini uligine campi,</p> +<span class = "pagenum">502</span> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Qua Saturæ nebulosa palus restagnat, et atro</p> +<p>Liventes cœno per squalida turbidus arva</p> +<p>Cogit aquas Ufens, atque inficit æquora limo,</p> +<p>Ducit avis pollens, nec dextra indignus avorum</p> +<p>Scævola, cui diræ cælatur laudis honora</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Effigie clipeus: flagrant altaribus ignes.</p> +<p>Tyrrhenum valli medio stat Mucius ira</p> +<p>In semet versa, sævitque in imagine virtus.</p> +<p>Tunc ictus specie pavitare hoc bella magistro</p> +<span class = "pagenum">503</span> +<p>Cernitur, effugiens ardentem Porsena dextram.</p> + +<span class = "pagenum">504</span> +<span class = "linenum">390</span> +<p class = "indent"> +Quîs Circæa juga, et scopulosi verticis Anxur,</p> +<p>Hernicaque inpresso raduntur vomere saxa,</p> +<p>Quîs putri pinguis sulcaris Anagnia gleba,</p> +<p>Sulla Ferentinis Privernatumque maniplis</p> +<p>Ducebat simul excitis; Soræque juventus</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Addita fulgebat telis: hic Scaptia pubes,</p> +<p>Hic Fabrateriæ vulgus; nec monte nivoso</p> +<p>Descendens Atina aberat, detritaque bellis</p> +<span class = "pagenum">505</span> +<p>Suessa, atque a duro Frusino haud inbellis aratro.</p> +<p>At, qui Fibreno miscentem flumina Lirim</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Sulfureum, tacitisque vadis ad litora lapsum</p> +<p>Adcolit, Arpinas, adcita pube Venafro</p> +<p>Ac Larinatum dextris, socia hispidus arma</p> +<span class = "pagenum">506</span> +<p>Conmovet, atque viris ingens exhaurit Aquinum.</p> + +<p class = "indent"> +Tullius æratas raptabat in agmina turmas,</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Regia progenies, et Tullo sanguis ab alto.</p> +<p>Indole pro! quanta juvenis, quantumque daturus</p> +<p>Ausoniæ populis ventura in secula civem!</p> +<p>Ille, super Gangen, super exauditus et Indos,</p> +<p>Inplebit terras voce, et furialia bella</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Fulmine compescet linguæ, nec deinde relinquet</p> +<p>Par decus eloquio cuiquam sperare nepotum.</p> + +<p class = "indent"> +Ecce inter primos Therapnæo a sanguine Clausi</p> +<span class = "pagenum">507</span> +<p>Exsultat rapidis Nero non imitabilis ausis.</p> +<p>Hunc Amiterna cohors, et Bactris nomina ducens</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Casperia, hunc Foruli, magnæque Reate dicatum</p> +<p>Cælicolum Matri, nec non habitata pruinis</p> +<p>Nursia, et a Tetrica comitantur rupe cohortes.</p> +<p>Cunctis hasta decus, clipeusque refertur in orbem,</p> +<span class = "pagenum">508</span> +<p>Conique inplumes, ac lævo tegmina crure.</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Ibant, et læti pars Sancum voce canebant,</p> +<p>Auctorem gentis; pars laudes ore ferebant,</p> +<p>Sabe, tuas, qui de proprio cognomine primus</p> +<p>Dixisti populos magna ditione Sabinos.</p> + +<p class = "indent"> +Quid, qui Picenæ stimulat telluris alumnos,</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Horridus et squamis et equina Curio crista?</p> +<span class = "pagenum">509</span> +<p>Pars belli quam magna venit! non æquore verso</p> +<p>Tam creber fractis albescit fluctus in undis;</p> +<p>Nec cœtu leviore, ubi mille per agmina virgo</p> +<p>Lunatis acies imitatur Martia peltis,</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Perstrepit et tellus et Amazonius Thermodon.</p> + +<p class = "indent"> +Hic et, quos pascunt scopulosæ rura Numanæ,</p> +<p>Et quîs litoreæ fumant altaria Cupræ,</p> +<p>Quique Truentinas servant cum flumine turres,</p> +<p>Cernere erat: clipeata procul sub sole corusco</p> +<span class = "pagenum">510</span> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Agmina sanguinea vibrant in nubila luce.</p> +<p>Stat fucare colos nec Sidone vilior Ancon,</p> +<p>Murice nec Libyco; statque humectata Vomano</p> +<p>Hadria, et inclemens hirsuti signifer Ascli.</p> +<p>Hoc Picus, quondam nomen memorabile ab alto</p> +<span class = "pagenum">511</span> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Saturno, statuit genitor, quem carmine Circe</p> +<p>Exutum formæ volitare per æthera jussit,</p> +<p>Et sparsit plumis croceum fugientis honorem.</p> +<p>Ante, ut fama docet, tellus possessa Pelasgis,</p> +<p>Quîs Æsis regnator erat, fluvioque reliquit</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p>Nomen, et a sese populos tum dixit Asilos.</p> + +<p class = "indent"> +Sed non ruricolæ firmarunt robore castra</p> +<span class = "pagenum">512</span> +<p>Deteriore, cavis venientes montibus, Umbri.</p> +<p>Hos Æsis Sapisque lavant, rapidasque sonanti</p> +<p>Vertice contorquens undas per saxa Metaurus,</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Et lavat ingentem perfundens flumine sacro</p> +<p>Clitumnus taurum, Narque albescentibus undis</p> +<p>In Thybrim properans, Tiniæque inglorius humor,</p> +<p>Et Clanis, et Rubico, et Senonum de nomine Sena.</p> +<p>Sed pater ingenti medios inlabitur amne</p> +<span class = "pagenum">513</span> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Albula, et admota perstringit mœnia ripa.</p> +<p>His urbes Arna, et lætis Mevania pratis,</p> +<p>Hispellum, et duro monti per saxa recumbens</p> +<p>Narnia, et infestum nebulis humentibus olim</p> +<p>Iguvium, patuloque jacens sine mœnibus arvo</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Fulginia: his populi fortes, Amerinus, et armis</p> +<p>Vel rastris laudande Camers, his Sassina dives</p> +<p>Lactis, et haud parci Martem coluisse Tudertes.</p> +<p>Ductor Piso viros spernaces mortis agebat</p> +<span class = "pagenum">514</span> +<p>Ora puer, pulcherque habitum; sed corde sagaci</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Æquabat senium, atque astu superaverat annos.</p> +<p>Is primam ante aciem pictis radiabat in armis,</p> +<p>Arsacidum ut fulvo micat ignea gemma monili.</p> + +<p class = "indent"> +Jamque per Etruscos legio completa maniplos</p> +<p>Rectorem magno spectabat nomine Galbam.</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Huic genus orditur Minos, inlusaque tauro</p> +<span class = "pagenum">515</span> +<p>Pasiphae, clarique dehinc stant ordine patres.</p> +<p>Lectos Cære viros, lectos Cortona superbi</p> +<p>Tarcontis domus, et veteres misere Graviscæ.</p> +<p>Nec non Argolico dilectum litus Haleso</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Alsium, et obsessæ campo squalente Fregenæ.</p> +<span class = "pagenum">516</span> +<p>Adfuit et sacris interpres fulminis alis</p> +<p>Fæsula, et antiquus Romanis mœnibus horror</p> +<p>Clusinum vulgus, quum, Porsena magne, jubebas</p> +<p>Nequidquam, pulsos Romæ inperitare Superbos.</p> + +<span class = "linenum">480</span> +<p class = "indent"> +Tunc quos a niveis exegit Luna metallis,</p> +<span class = "pagenum">517</span> +<p>Insignis portu, quo non spatiosior alter</p> +<p>Innumeras cepisse rates, et claudere pontum,</p> +<p>Mæoniæque decus quondam Vetulonia gentis.</p> +<p>Bissenos hæc prima dedit præcedere fasces,</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Et junxit totidem tacito terrore secures:</p> +<p>Hæc altas eboris decoravit honore curules,</p> +<p>Et princeps Tyrio vestem prætexuit ostro:</p> +<p>Hæc eadem pugnas adcendere protulit ære.</p> +<p>His mixti Nepesina cohors, Æquique Falisci,</p> +<span class = "pagenum">518</span> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Quique tuos, Flavina, focos, Sabatia quique</p> +<p>Stagna tenent, Ciminique lacum, qui Sutria tecta</p> +<p>Haud procul, et sacrum Phœbo Soracte frequentant.</p> +<p>Spicula bina gerunt; capiti cudone ferino</p> +<p>Sat cautum: Lycios damnant hastilibus arcus.</p> + +<span class = "linenum">495</span> +<p class = "indent"> +Hæ bellare acies norant: at Marsica pubes</p> +<p>Et bellare manu, et chelydris cantare soporem,</p> +<span class = "pagenum">519</span> +<p>Vipereumque herbis hebetare et carmine dentem.</p> +<p>Æetæ prolem Anguitiam mala gramina primam</p> +<p>Monstravisse ferunt, tactuque domare venena,</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Et lunam excussisse polo, stridoribus amnes</p> +<p>Frenantem, ac silvis montes nudasse vocatis.</p> +<p>Sed populis nomen posuit metuentior hospes,</p> +<span class = "pagenum">520</span> +<p>Quum fugeret Phrygias trans æquora Marsya Crenas,</p> +<p>Mygdoniam Phœbi superatus pectine loton.</p> +<span class = "pagenum">521</span> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Marruvium, veteris celebratum nomine Marri,</p> +<p>Urbibus est illis caput, interiorque per udos</p> +<p>Alba sedet campos, pomisque rependit aristas.</p> +<p>Cetera in obscuro famæ, et sine nomine, vulgi</p> +<p>Sed numero castella valent: conjungitur acer</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Pelignus, gelidoque rapit Sulmone cohortes.</p> + +<p class = "indent"> +Nec cedit studio Sidicinus sanguine miles,</p> +<p>Quem genuere Cales. Non parvus conditor urbi</p> +<span class = "pagenum">522</span> +<p>(Ut fama est) Calais, Boreæ quem rapta per auras</p> +<p>Orithyia vago Geticis nutrivit in antris.</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Haud ullo levior bellis Vestina juventus</p> +<p>Agmina densavit, venatu dura ferarum:</p> +<p>Quæ, Fiscelle, tuas arces, Pinnamque virentem,</p> +<p>Pascuaque haud tarde redeuntia tondet Aveiæ.</p> +<span class = "pagenum">523</span> +<p>Marrucina simul Frentanis æmula pubes</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Corfini populos, magnumque Teate trahebat.</p> +<p>Omnibus in pugna fertur sparus, omnibus alto</p> +<p>Adsuetæ volucrem cælo demittere fundæ.</p> +<p>Pectora pellis obit cæsi venatibus ursi.</p> + +<p class = "indent"> +Jam vero, quos dives opum, quos dives avorum</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>E toto dabat ad bellum Campania tractu,</p> +<p>Ductorum adventu vicinis sedibus Osci</p> +<span class = "pagenum">524</span> +<p>Servabant; Sinuessa tepens, fluctuque sonorum</p> +<p>Vulturnum, quasque evertere silentia, Amyclæ,</p> +<p>Fundique, et regnata Lamo Caieta, domusque</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Antiphatæ compressa freto, stagnisque palustre</p> +<p>Liternum, et quondam fatorum conscia Cyme.</p> +<span class = "pagenum">525</span> +<p>Illic Nuceria et Gaurus: navalibus acta</p> +<p>Prole Dicarchea, multo cum milite Graia<ins class = "correction" +title = ", missing">, </ins></p> +<span class = "pagenum">526</span> +<p>Illic Parthenope, ac Pœno non pervia Nola,</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p>Allifæ, et Clanio contemtæ semper Acerræ:</p> +<span class = "pagenum">527</span> +<p>Sarrastis etiam populos totasque videres</p> +<p>Sarni mitis opes: illic, quos sulfure pingues</p> +<p>Phlegræi legere sinus, Misenus, et ardens</p> +<p>Ore giganteo sedes Ithacesia Baii.</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Non Prochyte, non ardentem sortita Typhœa</p> +<span class = "pagenum">528</span> +<p>Inarime, non antiqui saxosa Telonis</p> +<p>Insula, nec parvis aberat Calatia muris;</p> +<p>Surrentum, et pauper sulci cerealis Abella:</p> +<p>In primis Capua, heu! rebus servare serenis</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Inconsulta modum, et pravo peritura tumore.</p> + +<p class = "indent"> +Lætos rectoris formabat Scipio bello.</p> +<span class = "pagenum">529</span> +<p>Ille viris pila, et ferro circumdare pectus</p> +<p>Addiderat: leviora domo de more parentum</p> +<p>Gestabant tela, ambustas sine cuspide cornos;</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Aclydis usus erat, factæque ad rura bipennes.</p> + +<p class = "indent"> +Ipse inter medios venturæ ingentia laudis</p> +<p>Signa dabat, vibrare sudem, tramittere saltu</p> +<p>Murales fossas, undosum frangere nando</p> +<p>Indutus thoraca vadum: spectacula tanta</p> +<span class = "pagenum">530</span> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Ante acies virtutis erant: sæpe alite planta</p> +<p>Ilia perfossum, et campi per aperta volantem</p> +<p>Ipse pedes prævertit equum: sæpe arduus idem</p> +<p>Castrorum spatium et saxo tramisit et hasta.</p> +<p>Martia frons, facilesque comæ, nec pone retroque</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Cæsaries brevior: flagrabant lumina miti</p> +<p>Adspectu, gratusque inerat visentibus horror.</p> + +<p class = "indent"> +Adfuit et Samnis, nondum vergente favore</p> +<span class = "pagenum">531</span> +<p>Ad Pœnos; sed nec veteri purgatus ab ira.</p> +<p>Qui Batulum Nucrasque metunt, Boviania quique</p> +<span class = "pagenum">532</span> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Exagitant lustra, aut Caudinis faucibus hærent,</p> +<p>Et quos aut Rufræ, quos aut Æsernia, quosve</p> +<p>Obscura incultis Herdonia misit ab agris.</p> + +<p class = "indent"> +Bruttius haud dispar animorum, unaque juventus</p> +<span class = "pagenum">533</span> +<p>Lucanis excita jugis, Hirpinaque pubes</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Horrebat telis, et tergo hirsuta ferarum.</p> +<p>Hos venatus alit: lustra incoluere, sitimque</p> +<p>Avertunt fluvio, somnique labore parantur.</p> + +<p class = "indent"> +Additur his Calaber, Sallentinæque cohortes,</p> +<p>Nec non Brundisium, quo desinit Itala tellus.</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Parebat legio audaci permissa Cethego,</p> +<span class = "pagenum">534</span> +<p>Cui socias vires, atque indiscreta maniplis</p> +<p>Arma recensebant; nunc sese ostendere miles</p> +<p>Leucosiæ e scopulis, nunc quem Picentia Pæsto</p> +<p>Misit, et exhaustæ mox Pœno Marte Cerillæ,</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Nunc Silarus quos nutrit aquis, quo gurgite tradunt</p> +<p>Duritiem lapidum mersis inolescere ramis.</p> +<span class = "pagenum">535</span> +<p>Ille et pugnacis laudavit tela Salerni</p> +<p>Falcatos enses, et quæ Buxentia pubes</p> +<p>Aptabat dextris inrasæ robora clavæ.</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Ipse, humero exsertus gentili more parentum,</p> +<p>Difficili gaudebat equo, roburque juventæ</p> +<p>Flexi cornipedis duro exercebat in ore.</p> + +<p class = "indent"> +Vos etiam adcisæ desolatæque virorum</p> +<p>Eridani gentes, nullo adtendente Deorum</p> +<span class = "pagenum">536</span> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Votis tunc vestris, casura ruistis in arma.</p> +<p>Certavit Mutinæ quassata Placentia bello:</p> +<p>Mantua mittenda certavit pube Cremonæ,</p> +<p>Mantua Musarum domus, atque ad sidera cantu</p> +<span class = "pagenum">537</span> +<p>Evecta Aonio, et Smyrnæis æmula plectris.</p> + +<span class = "linenum">595</span> +<p class = "indent"> +Tum Verona Athesi circumflua, et undique sollers</p> +<p>Arva coronantem nutrire Faventia pinum.</p> +<p>Vercellæ, fuscique ferax Pollentia villi,</p> +<p>Et quondam Teucris comes in Laurentia bella</p> +<p>Ocni prisca domus, parvique Bononia Rheni.</p> +<span class = "pagenum">538</span> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Quique gravi remo, limosis segniter undis,</p> +<p>Lenta paludosæ proscindunt stagna Ravennæ.</p> +<p>Tum Trojana manus, tellure antiquitus orti</p> +<p>Euganea, profugique sacris Antenoris oris.</p> +<p>Nec non cum Venetis Aquileia superfluit armis.</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Tum pernix Ligus, et sparsi per saxa Vagenni</p> +<span class = "pagenum">539</span> +<p>In decus Hannibalis duros misere nepotes.</p> +<p>Maxima tot populis rector fiducia Brutus</p> +<p>Ibat, et hortando notum adcendebat in hostem.</p> +<p>Læta viro gravitas, ac mentis amabile pondus,</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Et sine tristitia virtus: non ille rigoris</p> +<p>Ingratas laudes, nec nubem frontis amabat,</p> +<p>Nec famam lævo quærebat limite vitæ.</p> + +<p class = "indent"> +Addiderat ter mille viros, in Marte sagittæ</p> +<p>Expertos, fidus Sicula regnator ab Ætna.</p> +<span class = "pagenum">540</span> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Non totidem Ilva viros, sed lætos cingere ferrum,</p> +<p>Armarat patrio, quo nutrit bella, metallo.</p> + +<p class = "indent"> +Ignosset, quamvis avido committere pugnam,</p> +<p>Varroni, quicumque simul tot tela videret.</p> +<p>Tantis agminibus Rhœteo litore quondam</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Fervere, quum magnæ Trojam invasere Mycenæ,</p> +<p>Mille rates vidit Leandrius Hellespontus.</p> + +<span class = "pagenum">541</span> +<p class = "indent"> +Ut ventum ad Cannas, urbis vestigia priscæ,</p> +<p>Defigunt diro signa infelicia vallo.</p> +<p>Nec, tanta miseris jamque inpendente ruina,</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Cessarunt Superi vicinas prodere clades.</p> +<p>Per subitum adtonitis pila exarsere maniplis,</p> +<p>Et celsæ toto ceciderunt aggere pinnæ,</p> +<p>Nutantique ruens prostravit vertice silvas</p> +<p>Garganus, fundoque imo mugivit anhelans</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p>Aufidus, et magno late distantia ponto</p> +<p>Terruerunt pavidos adcensa Ceraunia nautas.</p> +<p>Quæsivit Calaber, subducta luce repente</p> +<p>Inmensis tenebris, et terram et litora Sipus:</p> +<span class = "pagenum">542</span> +<p>Obseditque frequens castrorum limina bubo.</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Nec densæ trepidis apium se involvere nubes</p> +<p>Cessarunt aquilis: non unus crine corusco</p> +<p>Regnorum eversor rubuit letale cometes.</p> +<p>Castra quoque et vallum rabidæ sub nocte silenti</p> +<p>Inrupere feræ, raptique ante ora paventum</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Adjunctos vigilis sparserunt membra per agros.</p> + +<p class = "indent"> +Ludificante etiam terroris imagine somnos,</p> +<p>Gallorum visi bustis erumpere manes:</p> +<span class = "pagenum">543</span> +<p>Terque quaterque solo penitus tremuere revulsæ</p> +<p>Tarpeiæ rupes: atque atro sanguine flumen</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>Manavit Jovis in templis, lacrimæque vetusta</p> +<p>Effigie patris large fluxere Quirini.</p> +<p>Major et horrificis sese extulit Allia ripis.</p> +<p>Non Alpes sedere loco, non nocte dieve</p> +<p>Ingentes inter stetit Apenninus hiatus.</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p>Axe super medio, Libyes a parte, coruscæ</p> +<p>In Latium venere faces, ruptusque fragore</p> +<p>Horrisono polus, et vultus patuere Tonantis.</p> +<p>Ætnæos quoque contorquens e cautibus ignes</p> +<p>Vesbius intonuit, scopulisque in nubila jactis</p> +<span class = "pagenum">544</span> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Phlegræus tetigit trepidantia sidera vertex.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line8_656" id = "line8_656"> </a> +Ecce inter medios belli præsagus, et ore</p> +<p>Adtonito sensuque simul, clamoribus inplet</p> +<p>Miles castra feris, et anhelat clade futura.</p> +<p>Parcite, crudeles Superi, jam stragis acervis</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p>Deficiunt campi; video per densa volantem</p> +<p>Agmina ductorem Libyæ, currusque citatos</p> +<p>Arma virum super atque artus et signa trahentem.</p> +<p>Turbinibus furit insanis, et prælia ventus</p> +<p>Inque oculos inque ora rotat. Cadit inmemor ævi</p> +<span class = "pagenum">545</span> +<span class = "linenum">665</span> +<p>Nequidquam, Trasymene, tuis Servilius oris</p> +<p>Subductus. Quo, Varro, fugis? pro Juppiter! ictu</p> +<p>Procumbit saxi fessis spes ultima Paulus.</p> +<p>Cesserit huic Trebia exitio: pons ecce cadentum</p> +<p>Corporibus struitur, reicitque cadavera fumans</p> +<span class = "linenum">670</span> +<p>Aufidus, ac victrix insultat bellua campis.</p> +<span class = "pagenum">546</span> +<p>Gestat Agenoreus nostro de more secures</p> +<p>Consulis, et sparsos lictor fert sanguine fasces.</p> +<p>In Libyam Ausonii portatur pompa triumphi.</p> +<p>O dolor! hoc etiam, Superi, vidisse jubetis?</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p>Congesto, lævæ quodcumque avellitur, auro</p> +<p>Metitur Latias victrix Carthago ruinas.</p> +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">547</span> + +<h2><a name = "liber9" id = "liber9"> +LIBER NONUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib9_arg" id = "lib9_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Varro</span>, nulla prodigiorum ratione +habita, eadem, qua Hannibal, cupiditate pugnandi flagrat; ejusque +temeritas augetur prælio tumultuario, procursu magis militum, quam jussu +imperatorum, in prohibendis prædatoribus orto, in quo Mancinus quidem +aliique Romani pereunt: sed haudquaquam par Pœnis dimicatio est; <a href += "#line9_1">1-14</a>.</p> + +<p>Itaque pugna non abstinuisset, nisi furenti obstitisset Paulus +consul, cujus eo die (nam alternis imperitabant) imperium erat; <a href += "#line9_15">15-23</a>.</p> + +<p>Inpatiens moræ indignatur Varro, vociferaturque, emissum hostem e +manibus, ferrum atque arma iratis et pugnandi cupientibus adimi +militibus: quibus, ut postero die, prima luce, in prælium temere ruant, +edicit; <a href = "#line9_24">24-37</a>.</p> + +<p>Paulus, futuram cladem animo præsagiens, multis eum precibus +lacrimisque obsecrat, ut, donec tirones milites, Fabiana disciplina +imbuti, omittant timorem, quem solum Hannibalis nomen ipsis injiciat, +pugnam detrectet, et, si consilia collegæ respuat, monitis certe Deorum +et Sibyllæ Cumanæ prædictis aures præbeat; <a href = +"#line9_38">38-65</a>.</p> + +<p>Nocte præterea insequenti funestus incidit casus, quo clades +Romanorum portenditur. Satricus, Sulmone in Pelignis natus, primo bello +Punico a Xanthippo in Libya captus, regi Autololum dono datus erat, et +nunc in Italiam reductus, ut eo interprete Gætuli uterentur; <a href = +"#line9_66">66-79</a>.</p> + +<p>Is duos in Italia reliquerat filios, Mancinum et Solymum; quorum +alter in prælio illo tumultuario ceciderat; alter, vigilias ante vallum +agens, noctu exierat castris, ut fratris corpus humaret. Eodem tempore +Satricus inermis a Pœnis ad Romanos transfugit, et in campo arma +quærens, quibus se tueatur, forte fortuna in Mancini exanimum +<span class = "pagenum">548</span> +corpus incidit; <a href = "#line9_80">80-95</a>.</p> + +<p>Ejus armis indutus obviam fit Solymo, qui fraternis exuviis +conspectis mortiferum ei infligit vulnus; <a href = +"#line9_96">96-105</a>.</p> + +<p>Parens moribundus adnoscit filium, quem, diro facinore adtonitum, +erroris excusatione et venia erigere conatur, et patriæ amore ductus +orat, ut ipse cum Paulo et civibus suis furorem Varronis cohibeat; +<a href = "#line9_106">106-151</a>.</p> + +<p>Solymus autem doloris inpatiens, vitæque pertæsus, gladio sibi pectus +trajicit, et, his verbis, <span class = "smallcaps">fuge prælia, +Varro</span>, sanguine suo inscriptis in clipeo, eoque e sagitta +suspenso, mortuus super patris corpus concidit; <a href = +"#line9_151">151-177</a>.</p> + +<p>Hisce aliisque ominibus quum infausta omnia Romanis portendissent +Dii, duces prima luce signum pugnæ proponunt, et Hannibal, oratione ad +milites habita, rerum feliciter gestarum memoria magnisque +pollicitationibus animum iis incendit, et se sola contentum gloria illis +omnia victoriæ emolumenta concessurum profitetur; <a href = +"#line9_178">178-216</a>.</p> + +<p>Tum transgressus Aufidum copias instruit, et in sinistro cornu Afros +duce Nealce, in dextro Hispanos et Baliares, in media acie Pœnos et +Gallos, quibus ipse præest, ad ripam fluvii elephantos, passim vero +Numidas locat, ut procursu hostes lacessant, armaque quaquaversus in +prælio circumferant; <a href = "#line9_217">217-243</a>.</p> + +<p>Interea Varro, exercitu e castris educto, milites invento clipeo, +sanguine Solymi inscripto, perterritos graviter objurgat, et dextrum +cornu ipse tenet, lævo Paulum præficit, mediam pugnam Servilio Gemino +tuendam dat, et Scipionem cum selecta manu Numidis equitibus obponit; +<a href = "#line9_244">244-277</a>.</p> + +<p>Acie utrimque directa, instar ventorum agmina concurrunt cum +strepitu, ipsique Dii cælo relicto prælio se inmiscent; <a href = +"#line9_278">278-303</a>.</p> + +<p>Tum ingenti clamore sublato confertim in prima acie gladiis, nec ita +multo post in secunda eodem impetu hastis, in tertia missilibus +pugnatur; quique in ultimis stant ordinibus, clamore invicem suos +adcendunt; <a href = "#line9_304">304-334</a>.</p> + +<p>Postremo omni utrimque armorum genere, ne falarica quidem excepta, +utuntur, et atrox editur cædes; <a href = "#line9_335">335-353</a>.</p> + +<p>Ipsa pugna diu anceps est: tandem Nealces cuneos hostium perrumpit, +et cum magna strage inpellit; <a href = "#line9_354">354-369</a>.</p> + +<p>Inter Romanos fortiter pugnantes eminent Scævola, et conjunctissimum +amicorum par, Marius ac Caper: at ille saxi ictu a Nealce, hic a Symætho +interficiuntur; <a href = "#line9_370">370-410</a>.</p> + +<p>Inclinatam Romanorum aciem restituunt Scipio, Varro, Curio et Brutus: +sed Hannibal impetum hostium, jam ferocius procurrentium, reprimit; et +in Varronem, consulis insignibus conspicuum, inruit; <a href = +"#line9_411">411-423</a>.</p> + +<p>Hunc præsenti mortis periculo eripit Scipio juvenis, qui in singulare +<span class = "pagenum">549</span> +cum Pœnorum duce certamen descendit; <a href = +"#line9_424">424-437</a>.</p> + +<p>Iis congredientibus Dii, Pallas Hannibali, Mars Scipioni, propere +auxilio veniunt, ipsique acriter inter se dimicant; <a href = +"#line9_438">438-469</a>.</p> + +<p>Monitu autem Iridis, a Jove missæ, ira deorum mitigatur, et Pallas +invita Hannibalem, nube circumfusum, in tutiorem locum subducit; <a href += "#line9_470">470-485</a>.</p> + +<p>Absente Dea Mars prælium redintegrat: at Æolus, precibus Junonis +motus, ventum, qui Apulis Vulturnus dicitur, et ex ipsis Ætnæ +voraginibus igneam vim traxerat, Romanis inmittit; <a href = +"#line9_486">486-500</a>.</p> + +<p>Is Pœnorum tela adjuvat, Romanis autem multo pulvere in ipsa ora +volvendo adimit prospectum, nec arma tantum eripit, sed animam quoque +intercludit; <a href = "#line9_501">501-520</a>.</p> + +<p>Quin ne Marti quidem parcit, ejusque iram incendit in Pœnos; <a href += "#line9_521">521-525</a>.</p> + +<p>De quo Dei furore Pallas graviter cum Jove expostulat: Juno autem, +quæ ejus vel iracundia est, vel ingenii calliditas, marito auctor est, +ut fulmine Carthaginienses delendo, quanta sit potentia sua, palam +faciat; <a href = "#line9_526">526-541</a>.</p> + +<p>Jupiter contra inmutabilem fatorum rerumque seriem pandit, Iridemque +mittit ad Martem, qui, dicto quidem patris audiens, sed cum fremitu ex +acie excedit; <a href = "#line9_542">542-555</a>.</p> + +<p>Quo facto Hannibal, e remotiori campi loco, ubi metu Martis +delituerat, progressus, undique conligit copias, et Minucium, Fabii olim +ope servatum, hasta transfigit; <a href = "#line9_556">556-569</a>.</p> + +<p>Ejus jussu etiam elephanti in prælium rapiuntur, et e turribus, in +dorsis eorum exstructis, saxa, ignis et tela jaciuntur in hostes; +<a href = "#line9_570">570-583</a>.</p> + +<p>Ex his belluis una Ufentem, dente conreptum, sublime fert; alia +Tadium excutit in altum, sed oculis ejus ense spoliata concidit; <a href += "#line9_584">584-598</a>.</p> + +<p>Multi tamen elephanti, ardentibus tædis in turres ingestis, furore +instincti in fluvium præcipites currunt; reliqui jaculis et saxis eminus +incessuntur; <a href = "#line9_599">599-631</a>.</p> + +<p>Paulus collegam, harum cladium auctorem, ejusque ignaviam acerbe +increpat, et in medios hostes ruit; <a href = +"#line9_632">632-643</a>.</p> + +<p>Varro, quem sera temeritatis pœnitentia subit, trepide ex acie +refugit, diuque hæsitat, utrum sibi consciscat necem, an fugitivus Romam +revertatur; <a href = "#line9_644">644-657</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line9_1" id = "line9_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Turbato</span> monstris Latio, cladisque +futuræ</p> +<p>Signa per Ausoniam prodentibus inrita Divis,</p> +<span class = "pagenum">550</span> +<p>Haud secus ac si fausta forent et prospera pugnæ</p> +<p>Omina venturæ, consul traducere noctem</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Exsomnis, telumque manu vibrare per umbras,</p> +<p>Ac modo segnitie Paulum increpitare, modo acres</p> +<p>Exercere tubas, nocturnaque classica velle.</p> +<p>Nec minor in Pœno properi certaminis ardor.</p> +<p>Erumpunt vallo, fortuna urgente sinistra;</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Consertæque manus: jam sparsi ad pabula campis</p> +<p>Vicinis raptanda Macæ fudere volucrem</p> +<p>Telorum nubem: ante omnes invadere bella</p> +<p>Mancinus gaudens, hostilique ungere primus</p> +<p>Tela cruore, cadit; cadit et numerosa juventus.</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p><a name = "line9_15" id = "line9_15"> </a> +Nec pecudum fibras Varro, et contraria Paulo</p> +<p>Auspicia incusante Deum compesceret arma,</p> +<p>Ni sors alterni juris, quo castra reguntur,</p> +<span class = "pagenum">551</span> +<p>Arbitrium pugnæ properanti in fata negasset.</p> +<p>Quæ tamen haud valuit perituris millibus una</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Plus donasse die. Rediere in castra, gemente</p> +<p>Haud dubie Paulo, qui crastina jura videret</p> +<p>Amenti cessura viro, frustraque suorum</p> +<p>Servatas a cæde animas: nam turbidus ira</p> +<p><a name = "line9_24" id = "line9_24"> </a> +Infensusque moræ dilata ob prælia ductor:</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p>«Siccine, sic, inquit, grates pretiumque rependis,</p> +<p>Paule, tui capitis? meruerunt talia, qui te</p> +<p>Legibus atque urnæ dira eripuere minanti?</p> +<p>Tradant immo hosti revocatos ilicet enses,</p> +<p>Tradant arma, jube; aut pugnantum deripe dextris.</p> +<span class = "pagenum">552</span> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Sed vos, quorum oculos atque ora humentia vidi,</p> +<p>Vertere quum consul terga, et remeare juberet,</p> +<p>Ne morem et pugnæ signum exspectate petendæ;</p> +<p>Dux sibi quisque viam rapito, quum spargere primus</p> +<p>Incipiet radiis Gargana cacumina Phœbus.</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Pandam egomet propere portas: ruite ocius, atque hunc</p> +<p>Ereptum revocate diem.» Sic turbidus ægra</p> +<p>Pestifero pugnæ castra incendebat amore.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_38" id = "line9_38"> </a> +At Paulus, jam non idem nec mente nec ore,</p> +<p>Sed qualis stratis deleto milite campis</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Post pugnam stetit, ante oculos atque ora futuro</p> +<p>Obversante malo; ceu jam spe lucis ademta,</p> +<p>Quum stupet exanimata parens, natique tepentes</p> +<p>Nequidquam fovet extremis amplexibus artus:</p> +<span class = "pagenum">553</span> +<p>«Per toties, inquit, concussæ mœnia Romæ,</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p>Perque has, nox Stygia quas jam circumvolat umbra,</p> +<p>Insontes animas, cladi parce obvius ire:</p> +<p>Dum transit Divum furor, et consumitur ira</p> +<p>Fortunæ, novus Hannibalis, sat, nomina ferre</p> +<p>Si discit miles, nec frigidus adspicit hostem.</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Nonne vides, quum vicinis auditur in arvis,</p> +<p>Quam subitus linquat pallentia corpora sanguis?</p> +<p>Quamque fluant arma ante tubas? cunctator et æger,</p> +<p>Ut rere, in pugnas Fabius quoscumque sub illis</p> +<p>Culpatis duxit signis, nunc arma capessunt.</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>At quos Flaminius.... Sed dira avertite, Divi.</p> +<p>Sin nostris animus monitis precibusque repugnat,</p> +<p>Aures pande Deo: cecinit Cymæa per orbem</p> +<p>Hæc olim vates, hæc te præsaga tuosque</p> +<span class = "pagenum">554</span> +<p>Vulgavit terris proavorum ætate furores.</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Jamque alter tibi, nec perplexo carmine, coram</p> +<p>Fata cano vates: sistis ni crastina signa,</p> +<p>Firmabis nostro Phœbeæ dicta Sibyllæ</p> +<p>Sanguine: nec Graio posthac Diomede ferentur,</p> +<p>Sed te, si perstas, insignes consule campi.»</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Hæc Paulus, lacrimæque oculis ardentibus ortæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_66" id = "line9_66"> </a> +Nec non et noctem sceleratus polluit error:</p> +<p>Xanthippo captus Libycis tolerarat in oris</p> +<p>Servitium Satricus, mox inter præmia regi</p> +<p>Autololum dono datus ob virtutis honorem.</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p>Huic domus et gemini fuerant Sulmone relicti</p> +<p>Matris in uberibus nati, Mancinus et una</p> +<p>Nomine Rhœteo Solymus: nam Dardana origo,</p> +<p>Et Phrygio genus a proavo, qui, sceptra sequutus</p> +<p>Æneæ, claram muris fundaverat urbem</p> +<span class = "pagenum">555</span> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Ex sese dictam Solymon: celebrata colonis</p> +<p>Mox Italis paullatim adtrito nomine Sulmo.</p> +<p>Ac tum barbaricis Satricus cum rege catervis</p> +<p>Advectus, quo non spretum, si posceret usus,</p> +<p>Noscere Gætulis Latias interprete voces.</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p><a name = "line9_80" id = "line9_80"> </a> +Postquam posse datum Peligna revisere tecta,</p> +<p>Et patrium sperare larem; ad conamina noctem</p> +<p>Advocat, ac furtim castris evadit iniquis.</p> +<p>Sed fuga nuda viri: sumto nam prodere cœpta</p> +<p>Vitabat clipeo, et dextra remeabat inermi.</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Exuvias igitur, prostrataque corpora campo</p> +<p>Lustrat, et exutis Mancini cingitur armis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_87" id = "line9_87"> </a> +Jamque metus levior: verum, cui demta ferebat</p> +<p>Exsangui spolia, et cujus nudaverat artus,</p> +<p>Natus erat, paullo ante Maca prostratus ab hoste.</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Ecce sub adventum noctis, primumque soporem,</p> +<p>Alter natorum Solymus vestigia vallo</p> +<p>Ausonio vigil extulerat, dum sorte vicissim</p> +<p>Alternat portæ excubias, fratrisque petebat</p> +<p>Mancini stratum sparsa inter funera corpus,</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Furtiva cupiens miserum componere terra.</p> +<p><a name = "line9_96" id = "line9_96"> </a> +Nec longum celerarat iter, quum tendere in armis</p> +<span class = "pagenum">556</span> +<p>Aggere Sidonio venientem conspicit hostem.</p> +<p>Quodque dabat fors in subitis necopina, sepulcro</p> +<p>Ætoli condit membra occultata Thoantis.</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Inde, ubi nulla sequi propius pone arma, virumque</p> +<p>Incomitata videt vestigia ferre per umbras,</p> +<p>Prosiliens tumulo contorquet nuda parentis</p> +<p>In terga haud frustra jaculum; Tyriamque sequentum</p> +<p>Satricus esse manum, et Sidonia vulnera credens,</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Auctorem cæci trepidus circumspicit ictus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_106" id = "line9_106"> </a> +Verum ubi victorem juvenili robore cursus</p> +<p>Adtulit, et notis fulsit lux tristis ab armis,</p> +<p>Fraternusque procul, luna prodente, retexit</p> +<p>Ante oculos sese, et radiavit comminus umbo;</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Exclamat juvenis, subita flammatus ab ira:</p> +<p>«Non sim equidem Sulmone satus tua, Satrice, proles,</p> +<p>Nec frater, Mancine, tuus, fatearque nepotem</p> +<p>Pergameo indignum Solymo, si evadere detur</p> +<p>Huic nostras inpune manus: tu nobile gestes</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Germani spolium ante oculos, referasque superba,</p> +<span class = "pagenum">557</span> +<p>Me spirante, domus Pelignæ pefidus arma?</p> +<p>Hæc tibi, cara parens Acca, ad solatia luctus</p> +<p>Dona feram, nati ut figas æterna sepulcro.»</p> +<p>Talia vociferans stricto mucrone ruebat.</p> + +<span class = "linenum">120</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_120" id = "line9_120"> </a> +Ast illi jam tela manu, jamque arma fluebant,</p> +<p>Audita patria, natisque, et conjuge, et armis;</p> +<p>Ac membra et sensus gelidus stupefecerat horror.</p> +<p>Tum vox semianimi miseranda effunditur ore:</p> +<p>«Parce, precor, dextræ, non ut mihi vita supersit</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>(Quippe nefas hac velle frui); sed sanguine nostro</p> +<p>Ne damnes, o nate, manus. Carthaginis ille</p> +<p>Captivus, patrias nunc primum advectus in oras,</p> +<p>Ille ego sum Satricus, Solymi genus: haud tua, nate,</p> +<p>Fraus ulla est: jaceres in me quum fervidus hastam,</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p>Pœnus eram; verum, castris elapsus acerbis,</p> +<p>Ad vos et caræ properabam conjugis ora.</p> +<p>Hunc rapui exanimi clipeum: sed jam, unice nobis,</p> +<span class = "pagenum">558</span> +<p>Hæc fratris tumulis arma excusata reporta.</p> +<p>Curarum tibi prima tamen sit, nate, referre</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Ductori monitus Paulo, producere bellum</p> +<p>Nitatur, Pœnoque neget certamina Martis.</p> +<p>Augurio exsultat Divum, inmensamque propinqua</p> +<p>Stragem acie sperat: quæso, cohibete furentem</p> +<p>Varronem; namque hunc fama est inpellere signa.</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>Sat magnum hoc miseræ fuerit mihi cardine vitæ</p> +<p>Solamen, cavisse meis: nunc ultima, nate,</p> +<p>Invento simul atque amisso redde parenti</p> +<p>Oscula.» Sic fatus galeam exuit, atque rigentis</p> +<p>Invadit nati tremebundis colla lacertis;</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Adtonito et nitens verbis sanare pudorem</p> +<p>Vulneris inpressi, telum excusare laborat:</p> +<p>«Quis testis nostris, quis conscius adfuit actis?</p> +<p>Non nox errorem nigranti condidit umbra?</p> +<p>Cur trepidas? da, nate, magis, da jungere pectus.</p> +<span class = "pagenum">559</span> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Absolvo pater ipse manum, atque in fine laborum</p> +<p><a name = "line9_151" id = "line9_151"> </a> +Hac condas oculos dextra, precor.» At miser, imo</p> +<p>Pectore suspirans, juvenis non verba vicesque</p> +<p>Adloquio vocemve refert; sed sanguinis atri</p> +<p>Sistere festinat cursum, laceroque ligare</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Ocius inlacrimans altum velamine vulnus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_156" id = "line9_156"> </a> +Tandem inter gemitus miseræ erupere querelæ:</p> +<p>«Siccine te nobis, genitor, fortuna reducit</p> +<p>In patriam? sic te nato, natumque parenti</p> +<p>Inpia restituit? felix o terque quaterque</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Frater, cui fatis genitorem adnoscere ademtum!</p> +<p>Ast ego, Sidoniis inperditus, ecce, parentem</p> +<p>Vulnere cognosco: saltem hoc, Fortuna, fuisset</p> +<p>Solamen culpæ, dubia ut mihi signa dedisses</p> +<p>Infausti generis: verum linquetur iniquis</p> +<span class = "pagenum">560</span> +<span class = "linenum">165</span> +<p>Non ultra Superis nostros celare labores.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_166" id = "line9_166"> </a> +Hæc dum amens queritur, jam, deficiente cruore,</p> +<p>In vacuas senior vitam disperserat auras.</p> +<p>Tum juvenis, mæstum adtollens ad sidera vultum:</p> +<p>«Pollutæ dextræ et facti Titania testis</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Infandi, quæ nocturno mea lumine tela</p> +<p>Dirigis in patrium corpus, non amplius, inquit,</p> +<p>His oculis et damnato violabere visu.»</p> +<p>Hæc memorat, simul ense fodit præcordia, et, atrum</p> +<p>Sustentans vulnus, mananti sanguine signat</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>In clipeo mandata patris, <span class = "smallcaps">fuge prælia, +Varro</span>;</p> +<p>Ac summi tegimen suspendit cuspide teli,</p> +<p>Defletumque super prosternit membra parentem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_178" id = "line9_178"> </a> +Talia venturæ mittebant omina pugnæ</p> +<p>Ausoniis Superi, sensimque abeuntibus umbris</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Conscia nox sceleris roseo cedebat Eoo.</p> +<p>Ductor in arma suos Libys, et Romanus in arma</p> +<p>Excibant de more suos; Pœnisque redibat,</p> +<p>Qualis nulla dies omni surrexerit ævo.</p> +<p>«Non verborum, inquit, stimulantum, Pœnus, egetis,</p> +<span class = "pagenum">561</span> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Herculeis iter a metis ad Iapygis agros</p> +<p>Vincendo emensi: nusquam est animosa Saguntos:</p> +<p>Concessere Alpes: pater ipse superbus aquarum</p> +<p>Ausonidum Eridanus captivo defluit alveo.</p> +<p>Strage virum mersus Trebia est, atque ora sepulto</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Lydia Flaminio premitur, lateque refulgent</p> +<p>Ossibus, ac nullo sulcantur vomere campi.</p> +<p>Clarior his titulus, plusque adlatura cruoris</p> +<p>Lux oritur. Mihi magna satis, sat vera superque</p> +<p>Bellandi merces sit gloria: cetera vobis</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Vincantur: quidquid diti devexit Hibero,</p> +<p>Quidquid in Ætnæis jactavit Roma triumphis;</p> +<span class = "pagenum">562</span> +<p>Quin etiam Libyco si quid de litore raptum</p> +<p>Condidit, in vestros veniet sine sortibus enses.</p> +<p>Ferte domos, quod dextra dabit: nil ductor honoris</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Ex opibus posco: raptor per secula longa</p> +<p>Dardanus edomitum vobis spoliaverit orbem.</p> +<p>Qui Tyria ducis Sarranum ab origine nomen,</p> +<p>Seu Laurens tibi, Sigeo sulcata colono,</p> +<p>Adridet tellus, seu sunt Byzacia cordi</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Rura magis, centum Cereri fruticantia culmis,</p> +<p>Electos optare dabo inter præmia campos.</p> +<p>Addam etiam, flava Thybris quas inrigat unda,</p> +<p>Captivis late gregibus depascere ripas.</p> +<span class = "pagenum">563</span> +<p>Qui vero externo socius mihi sanguine Byrsæ</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Signa moves, dextram Ausonia si cæde cruentam</p> +<p>Adtolles, hinc jam civis Carthaginis esto.</p> +<p>Neu vos Garganus Daunique fefellerit ora;</p> +<p>Ad muros statis Romæ: licet avia longe</p> +<p>Urbs agat, et nostro procul a certamine distet,</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Hic hodie ruet: atque ultra te ad prælia miles</p> +<p>Nulla voco: ex acie tende in Capitolia cursum<ins class = +"correction" title = "» missing">.»</ins></p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_217" id = "line9_217"> </a> +Hæc memorat: tum, propulso munimine valli,</p> +<p>Fossarum rapuere moras, aciemque locorum</p> +<p>Consilio curvis adcommodat ordine ripis.</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Barbaricus lævo stetit ad certamina cornu</p> +<p>Bellator Nasamon, unaque inmanior artus</p> +<span class = "pagenum">564</span> +<p>Marmarides, tum Maurus atrox, Garamasque, Macesque,</p> +<p>Et Massylæ acies, et ferro vivere lætum</p> +<p>Vulgus Adyrmachidæ pariter, gens adcola Nili,</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p>Corpora ab inmodico servans nigrantia Phœbo;</p> +<p>Quîs positum agminibus caput imperiumque Nealces.</p> +<p>At parte in dextra, sinuat qua flexibus undam</p> +<p>Aufidus, et curvo circum errat gurgite ripas,</p> +<p>Mago regit. Subiere leves, quos horrida misit</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Pyrene, populi, varioque auxere tumultu</p> +<p>Flumineum latus: effulget cætrata juventus;</p> +<p>Cantaber ante alios, nec tectus tempora Vasco,</p> +<p>Ac torto miscens Baliaris prælia plumbo,</p> +<p>Bætigenæque viri. Celsus media ipse coercet</p> +<span class = "pagenum">565</span> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Agmina, quæ patrio firmavit milite, quæque</p> +<p>Celtarum Eridano perfusis sæpe catervis.</p> +<p>Sed qua se fluvius retro labentibus undis</p> +<p>Eripit, et nullo cuneos munimine vallat,</p> +<p>Turritæ moles, ac propugnacula dorso</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Bellua nigranti gestans, ceu mobilis agger,</p> +<p>Nutat, et erectos adtollit ad æthera muros.</p> +<p>Cetera jam Numidis circumvolitare, vagosque</p> +<p>Ferre datur cursus, et toto fervere campo.</p> + +<span class = "pagenum">566</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_244" id = "line9_244"> </a> +Dum Libys incenso dispensat milite vires,</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Hortandoque iterum atque iterum insatiabilis urget</p> +<p>Factis quemque suis, et se cognoscere jactat,</p> +<p>Qua dextra veniant stridentis sibila teli,</p> +<p>Promittitque viris, nulli se defore testem:</p> +<p>Jam Varro, exacta vallo legione, movebat</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Cladum principia; ac pallenti lætus in unda</p> +<p>Laxabat sedem venturis portitor umbris.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_252" id = "line9_252"> </a> +Stant primi, quos sanguineæ pendente vetabant</p> +<p>Ire notæ clipeo, defixique omine torpent.</p> +<p>Juxta terribilis facies; miseranda jacebant</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Corpora in amplexu, natusque in pectore patris</p> +<p>Imposita vulnus dextra letale tegebat.</p> +<p>Effusæ lacrimæ, Mancinique inde reversus</p> +<p>Fraterna sub morte dolor, tum triste movebat</p> +<p>Augurium, et similes defuncto in corpore vultus.</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Ocius erroris culpam, deflendaque fata</p> +<p>Ductori pandunt, atque arma vetantia pugnam.</p> +<span class = "pagenum">567</span> +<p>Ille, ardens animi, «Ferte hæc, ait, omina Paulo:</p> +<p>Namque illum, cui femineo stant corde timores,</p> +<p>Moverit ista manus, quæ, cæde inbuta nefanda,</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Quum Furiæ expeterent pœnas, fortasse paterno</p> +<p>Signavit moriens sceleratum sanguine carmen.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_267" id = "line9_267"> </a> +Tum minitans propere describit munera pugnæ;</p> +<p>Quaque feras sævus gentes aciemque Nealces</p> +<p>Temperat, hac sese Marso cum milite, cumque</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Samnitum obponit signis, et Iapyge alumno.</p> +<p>At campi medio (namque hac in parte videbat</p> +<p>Stare ducem Libyæ) Servilius obvia adire</p> +<p>Arma, et Picentes Umbrosque inferre jubetur.</p> +<p>Cetera Paulus habet dextro certamina cornu.</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p>His super insidias contra Nomadumque volucrem</p> +<span class = "pagenum">568</span> +<p>Scipiadæ datur ire manum; quæque arte dolisque</p> +<p>Scindent se turmæ, prædicit spargere bellum.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_278" id = "line9_278"> </a> +Jamque propinquabant acies, agilique virorum</p> +<p>Discursu, mixtoque simul calefacta per ora</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Cornipedum hinnitu, et multum strepitantibus armis</p> +<p>Errabat cæcum turbata per agmina murmur.</p> +<p>Sic, ubi prima movent pelago certamina venti,</p> +<p>Inclusam rabiem, ac sparsuras astra procellas</p> +<p>Parturit unda freti, fundoque emota minaces</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Exspirat per saxa sonos, atque acta cavernis</p> +<p>Torquet anhelantem spumanti vertice pontum.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_287" id = "line9_287"> </a> +Nec vero, fati tam sævo in turbine, solum</p> +<p>Terrarum fuit ille labor; Discordia demens</p> +<span class = "pagenum">569</span> +<p>Intravit cælo, Superosque ad bella coegit.</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Hinc Mavors, hinc Gradivum comitatus Apollo,</p> +<p>Et domitor tumidi pugnat maris: hinc Venus amens,</p> +<p>Hinc Vesta, et captæ stimulatus cæde Sagunti</p> +<p>Amphitryoniades, pariter veneranda Cybebe,</p> +<p>Indigetesque Dei, Faunusque, satorque Quirinus,</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Alternusque animæ mutato Castore Pollux.</p> +<p>Contra cincta latus ferro Saturnia Juno,</p> +<p>Et Pallas, Libycis Tritonidos edita lymphis,</p> +<p>Ac patrius flexis per tempora cornibus Hammon,</p> +<p>Multaque præterea Divorum turba minorum.</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Quorum ubi mole, simul venientum et gressibus alma</p> +<p>Intremuit tellus, pars inplevere propinquos</p> +<p>Divisi montes, pars sedem nube sub alta</p> +<p>Ceperunt: vacuo descensum ad prælia cælo.</p> + +<span class = "pagenum">570</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_304" id = "line9_304"> </a> +Tollitur inmensus deserta ad sidera clamor,</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Phlegræis quantas effudit ad æthera voces</p> +<p>Terrigena in campis exercitus: aut sator ævi</p> +<p>Quanta Cyclopas nova fulmina voce poposcit</p> +<p>Jupiter, exstructis vidit quum montibus ire</p> +<p>Magnanimos raptum cælestia regna Gigantas.</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Nec vero prima in tantis concursibus hasta</p> +<p>Ulla fuit: stridens nimbus certante furore</p> +<p>Telorum simul effusus, cupidæque cruoris</p> +<p>Hinc atque hinc animæ gemina cecidere procella.</p> +<p>Acrius insanus dextra qua ducitur ensis,</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Bellantum pars magna jacet: super ipsa suorum</p> +<p>Corpora consistunt avidi, calcantque gementes.</p> +<p>Nec magis aut Libyco protrudi Dardana nisu,</p> +<p>Avertive potest pubes, aut ordine pelli</p> +<p>Fixa suo Sarrana manus, quam vellere sede</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Si cœptet Calpen inpacto gurgite pontus.</p> + +<span class = "pagenum">571</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_321" id = "line9_321"> </a> +Amisere ictus spatium, nec morte peracta</p> +<p>Artatis cecidisse licet: galea horrida flictu</p> +<p>Adversæ ardescit galeæ, clipeusque fatiscit</p> +<p>Inpulsu clipei, atque ensis contunditur ense.</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Pes pede, virque viro teritur; tellusque videri</p> +<p>Sanguine operta nequit, cælumque et sidera pendens</p> +<p>Abstulit ingestis nox densa sub æthere telis.</p> +<p>Quîs adstare loco dederat Fortuna secundo,</p> +<p>Contorum longo et proceræ cuspidis ictu,</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Ceu primas agitent acies, certamina miscent.</p> +<p>At quos deinde tenet retrorsum inglorius ordo,</p> +<p>Missilibus certant pugnas æquare priorum.</p> +<p>Ultra clamor agit bellum, milesque, cupiti</p> +<p>Martis inops, sævis inpellit vocibus hostem.</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p><a name = "line9_335" id = "line9_335"> </a> +Non ullum defit teli genus. Hi sude pugnas,</p> +<span class = "pagenum">572</span> +<p>Hi pinu flagrante cient, hi pondere pili;</p> +<p>At saxis fundaque alius, jaculoque volucri:</p> +<p>Interdum stridens per nubila fertur arundo,</p> +<p>Interdumque ipsis metuenda falarica muris.</p> + +<span class = "linenum">340</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_340" id = "line9_340"> </a> +Speramusne, Deæ, quarum mihi sacra coluntur,</p> +<p>Mortali totum hunc aperire in secula voce</p> +<p>Posse diem? tantumne datis confidere linguæ,</p> +<p>Ut Cannas uno ore sonem? Si gloria vobis</p> +<p>Nostra placet, neque vos magnis avertitis ausis,</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Huc omnes cantus, Phœbumque vocate parentem.</p> +<p>Verum utinam posthac animo, Romane, secunda,</p> +<p>Quanto tunc adversa, feras! sitque hactenus, oro,</p> +<p>Nec libeat tentare Deis, an Troia proles</p> +<p>Par bellum tolerare queat. Tuque, anxia fati,</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Pone, precor, lacrimas, et adora vulnera, laudes</p> +<p>Perpetuas paritura tibi: nam tempore, Roma,</p> +<p>Nullo major eris: mox sic labere secundis,</p> +<span class = "pagenum">573</span> +<p>Ut sola cladum tuearis nomina fama.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_354" id = "line9_354"> </a> +Jamque inter varias Fortuna utrimque virorum</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p>Alternata vices incerto eluserat iras</p> +<p>Eventu, mediaque diu pendente per ambas</p> +<p>Spe gentes, paribus Mavors flagrabat in armis.</p> +<p>Mitia ceu virides agitant quum flamina culmos,</p> +<p>Necdum maturas impellit ventus aristas,</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Huc atque huc it summa seges, nutansque vicissim</p> +<p>Alterno lente motu incurvata nitescit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_362" id = "line9_362"> </a> +Tandem barbaricis perfractam viribus acri</p> +<p>Dissipat incurrens aciem clamore Nealces.</p> +<p>Laxati cunei, perque intervalla citatus</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Inrupit trepidis hostis: tum turbine nigro</p> +<p>Sanguinis exundat torrens; nullumque sub una</p> +<span class = "pagenum">574</span> +<p>Cuspide procumbit corpus. Dum vulnera tergo</p> +<p>Bellator timet Ausonius, per pectora sævas</p> +<p>Exceptat mortes, et leto dedecus arcet.</p> + +<span class = "linenum">370</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_370" id = "line9_370"> </a> +Stabat cum primis mediæ certamine pugnæ,</p> +<p>Aspera semper amans, et par cuicumque periclo,</p> +<p>Scævola; nec tanta vitam jam strage volebat,</p> +<p>Sed dignum proavo letum, et sub nomine mortem.</p> +<p>Is postquam frangi res, atque augescere vidit</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Exitium, «Brevis hoc vitæ, quodcumque relictum,</p> +<p>Extendamus, ait: nam virtus futile nomen,</p> +<p>Ni decori sat sint pariendo tempora leti.»</p> +<p>Dixit: et in medios, qua dextera concita Pœni</p> +<p>Limitem agit, vasto connixus turbine fertur.</p> + +<span class = "pagenum">575</span> +<span class = "linenum">380</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_380" id = "line9_380"> </a> +Hic exsultantem Caralim, atque erepta volentem</p> +<p>Induere excelso cæsi gestamina trunco,</p> +<p>Ense subit, capuloque tenus ferrum inpulit ira.</p> +<p>Volvitur ille ruens, atque arva hostilia morsu</p> +<p>Adpetit, et mortis premit in tellure dolores.</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Nec Gabari Sicchæque virum tenuere furentes</p> +<p>Concordi virtute manus; sed perdidit acer,</p> +<p>Dum stat, decisam Gabar inter prælia dextram.</p> +<p>At Siccha auxilium, magno turbante dolore,</p> +<p>Dum temere adcelerat, calcato inprovidus ense</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Subcidit, ac nudæ sero vestigia plantæ</p> +<p>Damnavit, dextraque jacet morientis amici.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_392" id = "line9_392"> </a> +Tandem convertit fatalia tela Nealcæ</p> +<p>Fulminei gliscens juvenis furor: exsilit ardens,</p> +<p>Nomine tam claro stimulante, ad præmia cædis.</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Tum silicem scopulo avulsum, quem montibus altis</p> +<p>Depulerat torrens, raptum contorquet in ora</p> +<p>Turbidus: incusso crepuerunt pondere malæ,</p> +<span class = "pagenum">576</span> +<p>Ablatusque viro vultus: concreta cruento</p> +<p>Per nares cerebro sanies fluit, atraque manant</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Orbibus elisis et trunca lumina fronte.</p> +<p>Sternitur unanimo Marius subcurrere Capro</p> +<p>Conatus, metuensque viro superesse cadenti.</p> +<p>Lucis idem auspicium, ac patrium et commune duobus</p> +<p>Paupertas; sacro juvenes Præneste creati</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Miscuerant studia, et juncta tellure serebant.</p> +<p>Velle ac nolle ambobus idem, sociataque toto</p> +<p>Mens ævo, ac parvis dives concordia rebus.</p> +<p>Obcubuere simul; votisque ex omnibus unum</p> +<p>Id Fortuna dedit, junctam inter prælia mortem.</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Arma fuere decus victori bina Symætho.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_411" id = "line9_411"> </a> +Sed longum tanto lætari munere casus</p> +<p>Haud licitum Pœnis: aderat terrore minaci</p> +<span class = "pagenum">577</span> +<p>Scipio, conversæ miseratus terga cohortis,</p> +<p>Et cuncti fons Varro mali, flavusque comarum</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Curio, et a primo descendens consule Brutus.</p> +<p>Atque his fulta viris acies repararet ademtum</p> +<p>Mole nova campum, subito ni turbine Pœnus</p> +<p>Agmina frenasset jam procurrentia ductor.</p> +<p>Isque ut Varronem procul inter prælia vidit,</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Et juxta sagulo circumvolitare rubenti</p> +<p>Lictorem; «Nosco pompam, atque insignia nosco:</p> +<p>Flaminius modo talis,» ait. Tum fervidus acrem</p> +<p>Ingentis clipei tonitru prænuntiat iram.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_424" id = "line9_424"> </a> +Heu miser! æquari potuisti funere Paulo,</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Si tibi non ira Superum tunc esset ademtum</p> +<p>Hannibalis cecidisse manu. Quam sæpe querere,</p> +<p>Varro, Deis, quod Sidonium defugeris ensem?</p> +<p>Nam, rapido subitam portans in morte salutem</p> +<p>Procursu, cœpta in sese discrimina vertit</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Scipio: nec Pœnum, quamquam est ereptus opimæ</p> +<span class = "pagenum">578</span> +<p>Cædis honor, mutasse piget majore sub hoste</p> +<p>Prælia, et erepti Ticina ad flumina patris</p> +<p>Exigere oblato tandem certamine pœnas.</p> +<p>Stabant educti diversis orbis in oris,</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Quantos non alio vidit concurrere tellus</p> +<p>Marte, viri, dextraque pares, sed cetera ductor</p> +<p>Anteibat Latius, melior pietate fideque.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_438" id = "line9_438"> </a> +Desiluere cava turbati ad prælia nube,</p> +<p>Mavors Scipiadæ metuens, Tritonia Pœno;</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Adventuque Deum, intrepidis ductoribus, ambæ</p> +<p>Contremuere acies: ater, qua pectora flectit</p> +<p>Pallas, Gorgoneo late micat ignis ab ore,</p> +<p>Sibilaque horrificis torquet serpentibus ægis.</p> +<p>Fulgent sanguinei, geminum vibrare cometen</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p>Ut credas, oculi; summaque in casside largus</p> +<span class = "pagenum">579</span> +<p>Undantes volvit flammas ad sidera vertex.</p> +<p>At Mavors, moto proturbans aera telo,</p> +<p>Et clipeo campum involvens, Ætnæa Cyclopum</p> +<p>Munere fundentem loricam incendia gestat,</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Ac pulsat fulva consurgens æthera crista.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_451" id = "line9_451"> </a> +Ductores pugnæ intenti, quantumque vicissim</p> +<p>Audere est, propius mensi, tamen arma ferentes</p> +<p>Sensere advenisse Deos, et, lætus uterque</p> +<p>Spectari Superis, addebant mentibus iras.</p> + +<span class = "linenum">455</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_455" id = "line9_455"> </a> +Jamque ictu valido libratam a pectore Pœni</p> +<p>Pallas in obliquum dextra detorserat hastam:</p> +<p>Et Gradivus, opem Divæ portare ferocis</p> +<p>Exemplo doctus, porgebat protinus ensem</p> +<p>Ætnæum in pugnas juveni, ac majora jubebat.</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Tum virgo, ignescens penitus, violenta repente</p> +<span class = "pagenum">580</span> +<p>Subfudit flammis ora, atque, obliqua retorquens</p> +<p>Lumina, turbato superavit Gorgona vultu.</p> +<p>Erexere omnes inmania membra chelydri</p> +<p>Ægide commota, primique furoris ad ictus</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Rettulit ipse pedem sensim a certamine Mavors.</p> +<p>Hic Dea convulsam rapido conamine partem</p> +<p>Vicini montis, scopulisque horrentia saxa</p> +<p>In Martem furibunda jacit, longeque relatos</p> +<p>Expavit sonitus, tremefacto litore, Sason.</p> + +<span class = "linenum">470</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_470" id = "line9_470"> </a> +At non hæc Superum fallebant prælia regem.</p> +<p>Demittit propere subcinctam nubibus Irim,</p> +<p>Quæ nimios frenet motus, ac talia fatur:</p> +<p>«I, Dea, et Œnotris velox adlabere terris,</p> +<p>Germanoque truces, dic, Pallas mitiget iras,</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Nec speret fixas Parcarum vertere leges:</p> +<p>Dic etiam, Ni desistis (nam virus et æstus</p> +<p>Flammiferæ novi mentis), nec conligis iram,</p> +<p>Ægide præcellant quantum horrida fulmina nosces.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_479" id = "line9_479"> </a> +Quæ postquam adcepit dubitans Tritonia virgo,</p> +<span class = "pagenum">581</span> +<span class = "linenum">480</span> +<p>Nec sat certa diu, patriis an cederet armis,</p> +<p>«Absistemus, ait, campo: sed Pallade pulsa</p> +<p>Num fata avertet? cæloque arcebit ab alto</p> +<p>Cernere Gargani ferventia cædibus arva?»</p> +<p>Hæc effata, cava Pœnum in certamina nube</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Sublatum diversa tulit, terrasque reliquit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_486" id = "line9_486"> </a> +At Gradivus atrox remeantis in æthera Divæ</p> +<p>Abscessu revocat mentes, fusosque per æquor</p> +<p>Ipse manu magna, nebulam circumdatus, acri</p> +<p>Restituit pugnæ. Convertunt signa, novamque</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Instaurant Itali, versa formidine, cædem;</p> +<p>Quum ventis positus custos, cui flamina carcer</p> +<p>Imperio compressa tenet, cælumque ruentes</p> +<p>Eurique, et Boreæ parent, Corique, Notique,</p> +<p>Junonis precibus, promissa haud parva ferentis,</p> +<span class = "pagenum">582</span> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Regnantem Ætolis Vulturnum in prælia campis</p> +<p>Effrenat: placet hic iræ exitiabilis ultor.</p> +<p>Qui, se postquam Ætnæ mersit candente barathro,</p> +<p>Concepitque ignes, et flammea protulit ora,</p> +<p>Evolat horrendo stridore, ac Daunia regna</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Perflat, agens cæcam glomerato pulvere nubem.</p> +<p><a name = "line9_501" id = "line9_501"> </a> +Eripuere oculos auræ, vocemque, manusque:</p> +<p>Vortice arenoso candentes (flebile dictu!)</p> +<p>Torquet in ora globos Italum, et bellare maniplis</p> +<p>Jussa lætatur rabie. Tum mole ruinæ</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Sternuntur tellure et miles, et arma, tubæque;</p> +<p>Atque omnis retro flatu obcursante refertur</p> +<p>Lancea, et in tergum Rutulis cadit inritus ictus.</p> +<p>Atque idem flatus Pœnorum tela secundant,</p> +<span class = "pagenum">583</span> +<p>Et velut amento contorta hastilia turbo</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Adjuvat, ac Tyrias inpellit stridulus hastas.</p> +<p>Tum, denso fauces præclusus pulvere, miles</p> +<p>Ignavam mortem compresso mæret hiatu.</p> +<p>Ipse, caput flavum caligine conditus atra,</p> +<p>Vulturnus, multaque comam perfusus arena,</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Nunc versos agit a tergo stridentibus alis;</p> +<p>Nunc, mediam in frontem veniens clamante procella,</p> +<p>Obvius arma quatit, patuloque insibilat ore.</p> +<p>Interdum intentos pugnæ, et jam jamque ferentes</p> +<p>Hostili jugulo ferrum, conamine ducto</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Avertit, dextramque ipso de vulnere vellit.</p> +<p><a name = "line9_521" id = "line9_521"> </a> +Nec satis Ausonias passim fœdare cohortes,</p> +<p>In Martem vomit inmixtas mugitibus auras,</p> +<p>Bisque Dei summas vibravit turbine cristas.</p> + +<span class = "pagenum">584</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_524" id = "line9_524"> </a> +Quæ dum Romuleis exercet prælia turmis</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Æolius furor, et Martem subcendit in iras,</p> +<p><a name = "line9_526" id = "line9_526"> </a> +Adfatur virgo socia Junone parentem:</p> +<p>«Quantos Gradivus fluctus in Punica castra</p> +<p>(Respice) agit, quantisque furens se cædibus inplet!</p> +<p>Nunc, quæso, terris descendere non placet Irim?</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Quamquam ego non Teucros (nostro quum pignore regnet</p> +<p>Roma, et Palladio sedes hac urbe locarim),</p> +<p>Non Teucros delere aderam; sed lumen alumnæ</p> +<p>Hannibalem Libyæ pelli florentibus annis</p> +<p>Vita, atque exstingui primordia tanta negabam.»</p> + +<span class = "linenum">535</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_535" id = "line9_535"> </a> +Excipit hic Juno, longique laboris ab ira,</p> +<p>«Immo, ait, ut noscant gentes, inmania quantum</p> +<p>Regna Jovis valeant, cunctisque potentia quantum</p> +<p>Antistet, conjux, Superis tua, discute telo</p> +<span class = "pagenum">585</span> +<p>Flagranti (nil oramus) Carthaginis arces,</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Sidoniamque aciem vasto telluris hiatu</p> +<p>Tartareis inmerge vadis, aut obrue ponto.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_542" id = "line9_542"> </a> +Contra quæ miti respondet Jupiter ore:</p> +<p>«Certatis fatis, et spes extenditis ægras.</p> +<p>Ille, o nata, libens cui tela inimica ferebas,</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Contundet Tyrios juvenes, ac nomina gentis</p> +<p>Induet, et Libycam feret in Capitolia laurum.</p> +<p>At, cui tu, conjux, cui das animosque decusque,</p> +<p>(Fata cano) avertet populis Laurentibus arma.</p> +<p>Nec longe cladis metæ: venit hora diesque,</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Qua nullas umquam transisse optaverit Alpes.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_551" id = "line9_551"> </a> +Sic ait; atque Irim propere demittit Olympo,</p> +<p>Quæ revocet Martem, jubeatque abscedere pugna.</p> +<span class = "pagenum">586</span> +<p>Nec vetitis luctatus abit Gradivus in altas</p> +<p>Cum fremitu nubes, quamquam lituique, tubæque,</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Vulneraque, et sanguis, et clamor, et arma juvarent.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_556" id = "line9_556"> </a> +Ut patuit liber Superum certamine tandem,</p> +<p>Laxatusque Deo campus, ruit æquore ab imo</p> +<p>Pœnus, quo sensim cælestia fugerat arma,</p> +<p>Magna voce trahens equitemque, virosque, feræque</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Turrigeræ molem, tormentorumque labores.</p> +<p>Atque ubi turbantem leviores ense catervas</p> +<p>Adnovit juvenem, scintillavitque cruentis</p> +<p>Ira genis, «Quænam Furiæ, quisve egit in hostem,</p> +<p>En, Minuci, Deus, ut rursum te credere nobis</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Auderes, inquit? genitor tibi natus ab armis</p> +<p>Ille meis, ubi nunc Fabius? semel, inprobe, nostras</p> +<p>Sit satis evasisse manus.» Atque inde superbis</p> +<p>Hasta comes dictis murali turbine pectus</p> +<p>Transforat, et voces venturas occupat ictu.</p> + +<span class = "linenum">570</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_570" id = "line9_570"> </a> +Nec ferro sævire sat est: adpellitur atra</p> +<p>Mole fera, et monstris componitur Itala pubes.</p> +<span class = "pagenum">587</span> +<p>Nam, prævectus equo, moderantem cuspide Lucas</p> +<p>Maurum in bella boves stimulis majoribus ire,</p> +<p>Ac raptare jubet Libycarum armenta ferarum.</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Inmane stridens agitur, crebroque coacta</p> +<p>Vulnere bellatrix properos fert bellua gressus.</p> +<p>Liventi dorso turris, flammaque, virisque,</p> +<p>Et jaculis armata, sedet: procul aspera grando</p> +<p>Saxorum super arma ruit, passimque volanti</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Celsus telorum fundit Libys aggere nimbum.</p> +<p>Stat niveis longum stipata per agmina vallum</p> +<p>Dentibus, atque ebori præfixa comminus hasta</p> +<p>Fulget ab incurvo derecta cacumine cuspis.</p> +<p><a name = "line9_584" id = "line9_584"> </a> +Hic, inter trepidos rerum, per membra, per arma</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Exigit Ufentis sceleratum bellua dentem;</p> +<p>Clamantemque ferens calcata per agmina portat.</p> +<p>Nec levius, Tadio lævum qua tegmine thorax</p> +<span class = "pagenum">588</span> +<p>Multiplicis lini claudit latus, inproba sensim,</p> +<p>Corpore non læso, penetrarunt spicula dentis,</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Et sublime virum clipeo resonante tulerunt.</p> +<p>Haud excussa novi virtus terrore pericli.</p> +<p>Utitur ad laudem casu, geminumque citato</p> +<p>Vicinus fronti lumen transverberat ense.</p> +<p>Exstimulata gravi sese fera tollit ad auras</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Vulnere, et erectis excussam cruribus alte</p> +<p>Pone jacit volvens reflexo pondere turrim.</p> +<p>Arma, virique simul, spoliataque bellua visu</p> +<p>Sternuntur subita (miserandum) mixta ruina.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_599" id = "line9_599"> </a> +Spargi flagrantes contra bellantia monstra</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Dardanius tædas victor jubet, et facis atræ,</p> +<p>Quos fera circumfert, compleri sulfure muros.</p> +<p>Nec jusso mora: conlectis fumantia lucent</p> +<p>Terga elephantorum flammis; pastusque sonoro</p> +<p>Ignis edax vento per propugnacula fertur.</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Non aliter, Pindo Rhodopeve incendia pastor</p> +<span class = "pagenum">589</span> +<p>Quum jacit, et silvis spatiatur fervida pestis,</p> +<p>Frondosi ignescunt scopuli; subitoque per alta</p> +<p>Conlucet juga dissultans Vulcanius ardor.</p> +<p>It fera candenti torrente bitumine corpus</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Amens, et laxo diducit limite turmas.</p> +<p>Nec cuiquam virtus propiora capessere bella;</p> +<p>Longinquis audent jaculis, et arundinis ictu.</p> +<p>Uritur inpatiens, et magni corporis æstu</p> +<p>Huc atque huc jactas adcendit bellua flammas;</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Donec vicini tandem se fluminis undis</p> +<p>Præcipitem dedit, et, tenui decepta liquore</p> +<p>Stagnantis per plana vadi, tulit incita longis</p> +<p>Exstantem ripis flammam: tum denique sese</p> +<p>Gurgitis inmersit molem capiente profundo.</p> + +<span class = "linenum">620</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line9_620" id = "line9_620"> </a> +At qua pugna datur, necdum Maurusia pestis</p> +<p>Igne calet, circumfusi Rhœteia pubes</p> +<p>Nunc jaculis, nunc et saxis, nunc alite plumbo</p> +<p>Eminus incessunt: ut qui castella per altos</p> +<p>Obpugnat munita locos, atque adsidet arces.</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Ausus digna viro, fortuna digna secunda,</p> +<p>Extulerat dextram atque adversum comminus ensem</p> +<p>Mincius infelix ausi: sed stridula, anhelum</p> +<span class = "pagenum">590</span> +<p>Fervorem effundens, monstri manus abstulit acri</p> +<p>Inplicitum nexu, diroque ligamine torsit,</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p>Et superas alte miserum jaculata per auras</p> +<p>Telluri elisis adflixit (flebile!) membris.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_632" id = "line9_632"> </a> +Has inter clades viso Varrone sub armis</p> +<p>Increpitans Paulus, «Quin imus comminus, inquit,</p> +<p>Ductori Tyrio, quem vinctum colla catenis</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Staturum ante tuos currus promisimus urbi?</p> +<p>Heu patria! heu plebes scelerata, et prava favoris!</p> +<p>Haud unquam expedies tam dura sorte malorum,</p> +<p>Quem tibi non nasci fuerit per vota petendum,</p> +<p>Varronem, Hannibalemve magis.» Dum talia Paulus,</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Urget præcipites Libys, atque in terga ruentum</p> +<p>Ante oculos cunctas ductoris concitat hastas,</p> +<p>Pulsatur galea, et quatiuntur consulis arma.</p> +<span class = "pagenum">591</span> +<p>Acrius hoc Paulus medios ruit asper in hostes.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_644" id = "line9_644"> </a> +Tum vero excussus mentem, in certamina Paulo</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>Avia diducto, convertit Varro, manuque</p> +<p>Cornipedem inflectens, «Das, inquit, patria, pœnas,</p> +<p>Quæ, Fabio incolumi, Varronem ad bella vocasti.</p> +<p>Quænam autem mentis, vel quæ discordia fati,</p> +<p>Parcarumque latens fraus est? Abrumpere cuncta</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p>Jam dudum cum luce libet: sed comprimit ensem</p> +<p>Nescio qui Deus, et meme ad graviora reservat.</p> +<p>Vivamne? et fractos sparsosque cruore meorum</p> +<p>Hos referam populo fasces? atque ora per urbes</p> +<p>Iratas spectanda dabo? et, quo sævius ipse</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Hannibal haud poscat, fugiam, et te, Roma, videbo?»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line9_656" id = "line9_656"> </a> +Plura indignantem telis propioribus hostes</p> +<p>Egere, et sonipes rapuit laxatus habenas.</p> +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">592</span> + +<h2><a name = "liber10" id = "liber10"> +LIBER DECIMUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib10_arg" id = "lib10_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Paulus</span>, suis ad virtutem +inflammatis, aliquot locis prælium restituit, et concitato impetu +confertissimis se infert hostibus, qui, Catoni juveni circumfusi, +consule conspecto trepide pedem referunt, et ingenti cæde prosternuntur; +<a href = "#line10_1">1-30</a>.</p> + +<p>Sed prima Romanorum acies in fugam inclinat, et tres fratres, +Labienus, Ocris et Opiter, cum Mæcenate diversis vulneribus concidunt; +<a href = "#line10_31">31-41</a>.</p> + +<p>Ipsi Paulo, in medios hostes ruenti, Hannibalemque vestiganti, Juno, +in Metelli faciem conversa, auctor est, ut exemplo Varronis fuga salutem +quærat, neque vitam suam, in qua salus reipublicæ nitatur, in maximum +temere discrimen adducat; <a href = "#line10_42">42-58</a>.</p> + +<p>At consul gravissimis verbis ignavum hominem perstringit, et +ferociter in hostes invectus, Acherram ad suos frustra se recipientem, +obtruncat; <a href = "#line10_59">59-82</a>.</p> + +<p>Juno itaque, eum nequidquam a consilio Hannibalis quærendi absterrere +conata, alium nectit dolum: specie enim Gelestæ Mauri induta, ut Pœnum a +sævo vicini consulis certamine avocet, ei mentitur, Paulum magnam ad +Aufidum perpetrare cædem; quo falso nuntio motus Hannibal in longe +diversam campi partem citatim contendit; <a href = +"#line10_83">83-91</a>.</p> + +<p>Ubi Cristam cum sex filiis occidit; <a href = +"#line10_92">92-169</a>.</p> + +<p>Paulus contra ingentem Pœnorum stragem edit, et Phorcyn interficit; +<a href = "#line10_170">170-184</a>.</p> + +<p>Interea complures Numidæ ad Romanos transfugiunt, et in ultimam aciem +recipiuntur, ubi, omnium oculis animisque certamine occupatis, +fraudulenti homines, adreptis cæsorum scutis armisque, adversam +Romanorum aciem adoriuntur, et Galba, necato hoste, qui vexillum +abstulerat, gladio ab Amorgo per pectus transfigitur; <a href = +"#line10_185">185-201</a>.</p> + +<p>Multos præterea Romanos vis et furor Vulturni, +<span class = "pagenum">593</span> +nubes pulveris in ora eorum volventis, præcipites ad Aufidum agit, et +una cum Curione, qui effusum suorum cursum obposito corpore reprimere +conatur, fluvio inmergit; <a href = "#line10_202">202-214</a>.</p> + +<p>Paulus ipse cæco impetu in victores Pœnos fertur, et Viriathum, cæde +Servilii, viri fortissimi, et consulis anni prioris, ovantem, interimit; +<a href = "#line10_215">215-231</a>.</p> + +<p>Verum mox ingenti saxo percussus mortiferam adcipit plagam, et cruore +obpletus in propinquo considet scopulo; <a href = +"#line10_232">232-246</a>.</p> + +<p>Tum Pœni effrenatius involant in Romanos, et Hannibal concitato equo +super cadavera vehitur, inter quæ saucius jacet Piso, qui subrecta hasta +ventrem equi haurit, sed gladio victoris jugulatur; <a href = +"#line10_247">247-259</a>.</p> + +<p>Sedentem in saxo consulem videt Lentulus, tribunus militum, et equi +sui usum ei obfert, ut e manibus hostium evadat, nec funestam hanc +pugnam faciat morte tanti viri, quo exstincto de rebus Romanis actum +sit; <a href = "#line10_260">260-275</a>.</p> + +<p>Paulus vero, laudata juvenis virtute, consilium inhonestæ fugæ +repudiat, et Lentulo auctor est, ut subditis equo calcaribus Romam +advolet, ac portas claudi, Fabioque summam rerum tradi jubeat; <a href = +"#line10_276">276-291</a>.</p> + +<p>Ille in patriam properat, et consul quidquid superest virium ad +ulciscendam mortem sibi inminentem insumit: sed mox hostibus undique +cinctus vir magnus telis obruitur; <a href = +"#line10_291">291-308</a>.</p> + +<p>Paulo interfecto Romani occisione occiduntur, et Aufidus cadaveribus +repletur; <a href = "#line10_309">309-325</a>.</p> + +<p>Noctis interventu prælium dirimitur, et Hannibal ferox victoria, +minimeque cessandum ratus, dum recens militum ardor esset, postero die +Romam proficisci constituit; <a href = "#line10_326">326-336</a>.</p> + +<p>Temerario huic consilio Juno, et furoris Pœni, et iræ Jovis, +fatorumque haud ignara, obcurrit, adcito ex inferis Somno, qui somnium +Hannibali inmittit, in quo is Romam quidem obpugnare, sed Jovis +fulminibus et cælesti voce perterreri atque repelli sibi videtur; +<a href = "#line10_337">337-370</a>.</p> + +<p>Expergefacto lætus de castrorum Rom. deditione nuntius adfertur a +Magone fratre, qui suadet, ut confestim exercitum Romam ducat, non +dubitans, quin die quinto victor in Capitolio epulari possit; <a href = +"#line10_371">371-376</a>.</p> + +<p>Hannibal contra dissimulans pavorem, somniorum visis sibi incussum, +vulnera et exhaustas militum vires excusat: quo tamen prætextu juveni +ferventis animi non satisfacit, sed indignationem potius movet; <a href += "#line10_377">377-386</a>.</p> + +<p>Interea residuæ Romanorum copiæ deformi agmine, sine ducibus, signis, +armis, ornamentisque militaribus, defixis in terram oculis, Canusium +abeunt, ubi tristem rerum suarum conditionem deplorant, et fossa urbi +præducenda, portis muniendis, cæcisque stilis in campo conserendis +occupantur; <a href = "#line10_387">387-414</a>.</p> + +<span class = "pagenum">594</span> +<p>Ibidem nobiles quidam juvenes mare ac naves spectant, ut, duce +Metello, timido homine, deserta Italia, ad regem aliquem transfugiant; +<a href = "#line10_415">415-425</a>.</p> + +<p>Scipio autem, stricto super capita consultantium gladio, omnes jurare +cogit, nunquam se Italiam relicturos esse; <a href = +"#line10_426">426-448</a>.</p> + +<p>Quæ dum apud victos Canusii aguntur, Hannibal, magno suorum numero +stipatus, campum lustrat, et grata iis spectacula præbet; <a href = +"#line10_449">449-453</a>.</p> + +<p>Præcipue convertit omnes equus Clœlii, qui, a Bageso captus, eum +excutit, domino procul inter semianimes conspecto, cui rapido cursu +advolat, et inflexis pedibus adscendendum præbet dorsum; <a href = +"#line10_454">454-471</a>.</p> + +<p>Hannibal miseratione ductus juveni cum morte luctanti eam adcelerat, +et e Cinna, qui a Romanis ad Pœnos transfugerat, comperit, Clœlium genus +duxisse a Clœlia virgine, quæ obses tradita Porsenæ, Clusino regi, +deceptis custodibus, Tiberim tranavisset; <a href = +"#line10_472">472-502</a>.</p> + +<p>Inter hæc milites spolia legentes exanimum Pauli corpus, vulneribus +grave et deformatum, e strage cæsorum eruunt; <a href = +"#line10_503">503-512</a>.</p> + +<p>Hannibal de morte quidem tanti viri lætatur, sed sibi similem +aliquando exoptat; <a href = "#line10_513">513-523</a>.</p> + +<p>Postridie prima luce rogi struuntur, atque ingens armorum acervus; et +in illis cadavera Pœnorum, in hostili terra jacentium, in hoc arma +Romanorum, Marti vota, subdito igne, concremantur; <a href = +"#line10_524">524-557</a>.</p> + +<p>Quo facto Pauli corpus, gramine frondibusque involutum, una cum armis +insignibusque ejus in pyram inponitur, et exsequiæ magni viri, etsi non +pompa funebri, tamen laudatione ipsius Hannibalis decorantur; <a href = +"#line10_558">558-577</a>.</p> + +<p>Ceterum fama jam cladis Cannensis Romam perlata tantum ibi pavoris +tumultusque exciverat, ut omnem salutis spem in Capitolio reponerent, et +hostem contemtu tantum cunctari putarent; <a href = +"#line10_578">578-591</a>.</p> + +<p>Qua in trepidatione Fabius hortatur cives, ne periculum ipsi +cunctatione et metu augeant, sed ut confestim vetera hostium spolia +templis atriisque detrahant, et arma parent pro salute patriæ, ad quam +defendendam vires etiam nunc subficiant, modo omnes fortes sint et +inpavidi; <a href = "#line10_592">592-604</a>.</p> + +<p>Dum gravis ille vir suos ita confirmat, nuntius venit de Varronis ad +urbem adventu, qui varios animorum motus excitat; <a href = +"#line10_605">605-614</a>.</p> + +<p>Isti sedantur oratione Fabii, qua ostendit, non esse virorum fortium, +iracundiæ remedium solatiumque doloris ex aliorum pœnis petere, neque +hunc diem sibi tristiorem videri eo, quo Varro consul et dux belli +creatus sit; <a href = "#line10_615">615-622</a>.</p> + +<p>Quibus auditis, omnes ordines obviam eunt Varroni, et gratias agunt, +quod de republica non desperaverit; <a href = +"#line10_623">623-629</a>.</p> + +<p>Ipse vero consul culpæ conscientia +<span class = "pagenum">595</span> +et indignationis popularis pœnarumque metu perculsus, oculis +lacrimantibus et in terram demissis ad urbem adcedit, neque a lictoribus +populum submoveri patitur; <a href = "#line10_630">630-639</a>.</p> + +<p>Tum Patres sine mora et quacumque ratione adflictis rebus +subcurrendum rati, pudore saluti posthabito, validos juvenes ex +servitiis armari, delectuque edito juniores et quosdam adeo prætextatos +scribi jubent; <a href = "#line10_640">640-649</a>.</p> + +<p>Captivos autem Romanos non redimendos censent, sed in Siciliam +traducendos, ut ibi militent, donec in Italia bellum sit; <a href = +"#line10_650">650-658</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line10_1" id = "line10_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Paulus</span>, ut adversam videt increbrescere +pugnam,</p> +<p>Ceu fera, quæ, telis circumcingentibus, ultro</p> +<p>Adsilit in ferrum, et per vulnera conligit hostem,</p> +<p>In medios fert arma globos, seseque periclis</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Ingerit, atque omni letum molitur ab ense.</p> +<p>Increpat horrendum, «Perstate, et fortiter, oro,</p> +<p>Pectoribus ferrum adcipite, ac sine vulnere terga</p> +<p>Ad manes deferte, viri: nisi gloria mortis,</p> +<span class = "pagenum">596</span> +<p>Nil superest: idem sedes adeuntibus imas</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Hic vobis dux Paulus erit.» Velocius inde</p> +<p>Hæmonio Borea, pennaque citatior ibat,</p> +<p>Quæ redit in pugnas fugientis arundine Parthi:</p> +<p>Atque, ubi certamen primi ciet inmemor ævi</p> +<p>Fetus Gradivo mentem Cato, fertur in hostes;</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p>Ac juvenem, quem Vasco levis, quem spicula densus</p> +<p>Cantaber urgebat, letalibus eripit armis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_17" id = "line10_17"> </a> +Abscessere retro, pavidique in terga relatos</p> +<p>Abduxere gradus: ut lætus valle remota</p> +<p>Quum capream venator agit, fessamque propinquo</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Insequitur cursu, et sperat jam tangere dextra,</p> +<p>Si ferus adverso subitum se protulit antro,</p> +<p>Et stetit ante oculos frendens leo, deserit una</p> +<p>Et color, et sanguis, et tela minora periclo;</p> +<p>Nec jam speratæ cura est in pectore prædæ.</p> +<span class = "pagenum">597</span> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Nunc in restantes mucronem comminus urget,</p> +<p>Nunc trepidos ac terga mala formidine versos</p> +<p>Adsequitur telis: furere, ac decorare labores,</p> +<p>Et sævire juvat: cadit ingens nominis expers</p> +<p>Uni turba viro; atque alter si detur in armis</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Paulus Dardaniis, amittant nomina Cannæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_31" id = "line10_31"> </a> +Tandem inclinato cornu sine more ruebat.</p> +<p>Prima acies, non parca fugæ. Labienus et Ocris</p> +<p>Sternuntur leto, atque Opiter, quos Setia colle</p> +<p>Vitifero, celsis Labienum Cingula saxa</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Miserunt muris: junxit fera tempora leti</p> +<p>Sidonius non consimili discrimine miles:</p> +<p>Nam Labienus obit penetrante per ilia corno;</p> +<p>Fratres, hic humero, cecidere, hic poplite, cæsis.</p> +<p>Obpetis et Tyrio super inguina fixe veruto</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Mæcenas, cui Mæonia venerabile terra,</p> +<span class = "pagenum">598</span> +<p>Et sceptris olim celebratum nomen Etruscis.</p> +<p><a name = "line10_42" id = "line10_42"> </a> +Per medios agitur, projecto lucis amore</p> +<p>Hannibalem lustrans, Paulus: sors una videtur</p> +<p>Aspera, si obcumbat ductore superstite Pœno.</p> + +<span class = "linenum">45</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_45" id = "line10_45"> </a> +Quam metuens molem (neque enim, certamine sumto,</p> +<p>Tempestas tanta et rabies inpune fuissent)</p> +<p>In faciem pavidi Juno conversa Metelli,</p> +<p>«Quid vanos, inquit, Latio spes unica consul,</p> +<p>Incassumque moves, fato renuente, furores?</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Si superest Paulus, restant Æneia regna;</p> +<p>Sin secus, Ausoniam tecum trahis: ire tumentem</p> +<p>Tu contra juvenem, et caput hoc abscidere rebus</p> +<p>Turbatis, o Paule, paras? nunc Hannibal ipsi</p> +<p>(Tam lætus bello est) ausit certare Tonanti.</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>Et jam conversis (vidi nam flectere) habenis</p> +<p>Evasit Varro, ac sese ad meliora reservat.</p> +<p>Sit spatium fatis; et, dum datur, eripe leto</p> +<p>Huc nostris majorem animam: mox bella capesses.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_59" id = "line10_59"> </a> +Ad quæ suspirans ductor, «Mortemne sub armis</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Cur poscam, caussa ista parum est, quod talia nostræ</p> +<span class = "pagenum">599</span> +<p>Pertulerunt aures suadentem monstra Metellum?</p> +<p>I, demens, i, carpe fugam: non hostica tela</p> +<p>Excipias tergo, Superos precor: integer, oro,</p> +<p>Intactusque abeas, atque intres mœnia Romæ</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Cum Varrone simul: talin’, pavidissime, dignum</p> +<p>Me vita, pulchraque indignum morte putasti?</p> +<p>Quippe furit Pœnus, qui nunc contraria bella</p> +<p>Ipsi ferre Jovi valeat: pro degener altæ</p> +<p>Virtutis patrum! quando certamen inire,</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p>Cuive virum mallem memet componere, quam qui</p> +<p>Et victus dabit et victor per secula nomen?»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_72" id = "line10_72"> </a> +Talibus increpitat, mediosque aufertur in hostes,</p> +<p>Ac retro cursum tendentem ad crebra suorum</p> +<p>Agmina, et in densis furantem membra maniplis</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Per conferta virum et stipata umbonibus arma</p> +<p>Consequitur melior planta, atque obtruncat Acheram.</p> +<p>Ut canis occultos agitat quum Belgicas apros,</p> +<span class = "pagenum">600</span> +<p>Erroresque feræ sollers per devia mersa</p> +<p>Nare legit, tacitoque premens vestigia rostro</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Lustrat inadcessos venantum indagine saltus;</p> +<p>Nec sistit, nisi, conceptum sectatus odorem,</p> +<p>Deprendit spissis arcana cubilia dumis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_83" id = "line10_83"> </a> +At conjux Jovis, ut Paulum depellere dictis</p> +<p>Nequidquam fuit, et consul non desinit iræ,</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>In faciem Mauri rursus mutata Gelestæ,</p> +<p>Avocat ignarum sævo a certamine Pœnum.</p> +<p>«Huc tela, huc, inquit, dextram inplorantibus adfer,</p> +<p>O decus æternum Carthaginis! horrida juxta</p> +<p>Stagnantes consul molitur prælia ripas;</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Et laus haud alio major datur hoste peremto.»</p> +<p>Hæc ait; et juvenem diversa ad prælia raptat.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_92" id = "line10_92"> </a> +Flumineo Libycam turbabat in aggere pubem;</p> +<p>Cristæ nomen erat: bis terni juncta ferebant</p> +<span class = "pagenum">601</span> +<p>Arma senem circa nati; pauperque penatum,</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Sed domus haud obscura Tuder, notusque per Umbros</p> +<p>Bellator populos, factis et cæde docebat</p> +<p>Natorum armigeram pugnas tractare cohortem.</p> +<p>Unanima inde phalanx, crudo ducente magistro,</p> +<p>Postquam hominum satiata nece est, prostraverat ictu</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Innumero cum turre feram, facibusque sequutis</p> +<p>Ardentem monstri spectabat læta ruinam;</p> +<p>Quum subitus galeæ fulgor, conoque coruscæ</p> +<p>Majore intremuere jubæ: nec tarda senectus;</p> +<p>(Adnovit nam luce virum) rapit agmine natos</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Sæva parens ultro in certamina, et addere passim</p> +<p>Tela jubet, nec manantes ex ore feroci,</p> +<p>Aut quæ flagrarent galea, exhorrescere flammas.</p> +<span class = "pagenum">602</span> +<p>Armiger haud aliter magni Jovis; anxia nido</p> +<p>Quum dignos nutrit gestanda ad fulmina fetus,</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Obversam spectans ora ad Phaethontia prolem,</p> +<p>Explorat dubios Phœbea lampade natos.</p> +<p>Jamque suis daret ut pugnæ documenta vocatis,</p> +<p>En medias hasta velox prætervolat auras.</p> +<p>Hæsit multiplici non alte cuspis in auro,</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Ac senium invalido dependens prodidit ictu.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_116" id = "line10_116"> </a> +Cui Pœnus: «Quinam ad cassos furor inpulit ictus</p> +<p>Exsanguem senio dextram? vix prima momordit</p> +<p>Tegmina Callaici cornus tremebunda metalli.</p> +<span class = "pagenum">603</span> +<p>En, reddo tua tela tibi: memorabilis ista</p> +<span class = "linenum">120</span> +<p>A nobis melius discet bellare juventus.»</p> +<p>Sic propria miseri transfigit pectora corno.</p> +<p>At contra (horrendum) bis terna spicula dextra</p> +<p>Torta volant, paribusque ruunt conatibus hastæ.</p> +<p>Haud secus ac Libyca fetam tellure leænam</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>Venator premit obsesso quum Maurus in antro,</p> +<p>Invadunt rabidi jam dudum, et inania tentant</p> +<p>Nondum sat firmo catuli certamina dente.</p> +<p>Consumit clipeo tela, et, conlectus in arma,</p> +<p>Sustinet ingentes crepitantibus ictibus hastas</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p>Sidonius ductor: nec jam per vulnera credit,</p> +<p>Aut per tot cædes actum satis; iraque anhelat,</p> +<p>Ni leto det cuncta virum, jungatque parenti</p> +<p>Corpora, et excidat miseros cum stirpe penates.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_134" id = "line10_134"> </a> +Tunc Abarim adfatur; namque una hic armiger ira</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Flammabat Martem, atque omnes comes ibat in actus:</p> +<p>«Suppedita mihi tela: vadis liventis Averni</p> +<span class = "pagenum">604</span> +<p>Demitti globus ille cupit, qui nostra lacessat</p> +<p>Tegmina, jam stultæ fructus pietatis habebit.»</p> +<p>Hæc fatus jaculo Lucam, qui maximus ævi,</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>Transadigit: pressa juvenis cum cuspide labens</p> +<p>Arma super fratrum resupino concidit ore.</p> +<p>Mortiferum inde manu properantem vellere ferrum</p> +<p>Pilo Volsonem (namque hoc de strage jacentum</p> +<p>Fors dabat) adfixa sternit per tegmina nare.</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Tum Vesulum, calido lapsantem in sanguine fratrum,</p> +<p>Ense metit rapido; plenamque (heu barbara virtus!)</p> +<p>Abscisi galeam capitis, ceu missile telum,</p> +<p>Conversis in terga jacit. Telesinus, ad ossa</p> +<p>Inliso saxo, qua spina interstruit artus,</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Obcumbit; fratrisque videt labentia membra</p> +<p>Quercentis, quem funda procul per inane voluta</p> +<p>Sopierat, dum supremam Telesinus in auras</p> +<p>Exhalat lucem, et dubitantia lumina condit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_154" id = "line10_154"> </a> +At fessus mærore simul, cursuque, metuque,</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Et tamen haud iræ vacuus, non certa per æquor</p> +<p>Interdum insistens Perusinus membra ferebat.</p> +<span class = "pagenum">605</span> +<p>Hunc sude, quam raptam Libyci per terga jacentis</p> +<p>Armiger obtulerat monstri, super inguina fixum</p> +<p>Obtruncat, quercuque premit violentus obusta.</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Tentarat precibus sævum lenire furorem;</p> +<p>Sed Stygius primos inplevit fervor hiatus,</p> +<p>Et pulmone tenus demisit anhelitus ignem.</p> +<p>Tandem cum toto cecidit grege, nomen in Umbro</p> +<p>Clarum, Crista, diu populo: ceu fulmine celsa</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p>Æsculus, aut, proavis ab origine cognita, quercus</p> +<p>Quum fumat percussa Jovi, sacrosque per ævum</p> +<p>Æthereo ramos populantur sulfure flammæ;</p> +<p>Donec victa Deo late procumbit, et omnem</p> +<p>Conlabens operit spatioso stipite prolem.</p> + +<span class = "linenum">170</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_170" id = "line10_170"> </a> +Atque ea dum juxta Tyrius stagna Aufida ductor</p> +<p>Molitur, Paulus, numerosa cæde futuram</p> +<p>Ultus jam mortem, ceu victor bella gerebat</p> +<p>Inter mille viros: jacet ingens Phorcys ab antris</p> +<p>Herculeæ Calpes, cælatus Gorgone parmam,</p> +<span class = "pagenum">606</span> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Unde genus tristique Deæ manabat origo.</p> +<p>Hunc objectantem sese, atque antiqua tumentem</p> +<p>Nomina saxificæ monstrosa e stirpe Medusæ,</p> +<p>Dum lævum petit incumbens violentius inguen,</p> +<p>Detrahit, excelsi conreptum vertice coni,</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Adflictumque premens, tergo qua balteus imo</p> +<p>Sinuatur, coxaque sedet munimen utraque,</p> +<p>Conjecto fodit ense super: vomit ille calentem</p> +<p>Sanguinis effundens per hiantia viscera rivum,</p> +<p>Et subit Ætolos Atlanticus adcola campos.</p> + +<span class = "linenum">185</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_185" id = "line10_185"> </a> +Has inter strages rapido terrore coorti</p> +<p>Invadunt terga, atque averso turbine miscent</p> +<p>Bella inopina viri, Tyrius quos fallere doctos</p> +<span class = "pagenum">607</span> +<p>Hanc ipsam pugnæ rector formarat ad artem:</p> +<p>Subcinctique dolis, fugerent ceu Punica castra,</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Dediderant dextras. Tum totis mentibus actam</p> +<p>In cædes aciem pone atque in terga ruentes</p> +<p>Præcipitant: non hasta viro, non deficit ensis.</p> +<p>E strage est ferrum, atque evulsa cadavere tela.</p> +<p>Raptum Galba procul (neque enim virtutis amorem</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Adversa exemisse valent) ut vidit ab hoste</p> +<p>Auferri signum, connisus corpore toto</p> +<p>Victorem adsequitur, letalique occupat ictu.</p> +<p>Ac dum comprensam cæso de corpore prædam</p> +<p>Avellit, tardeque manus moribunda remittit,</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Transfixus gladio propere adcurrentis Amorgi</p> +<p>Occidit, inmoriens magnis non prosperus ausis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_202" id = "line10_202"> </a> +Hæc inter, veluti nondum satiasset Enyo</p> +<p>Iras sæva truces, sublatum pulvere campum</p> +<p>Vulturnus rotat, et candentes torquet arenas.</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Jamque reluctantes stridens inmane procella</p> +<span class = "pagenum">608</span> +<p>Per longum tulit ad campi suprema, cavisque</p> +<p>Adflictos ripis tumidum demersit in amnem.</p> +<p>Hic tibi finis erat, metas hic Aufidus ævi</p> +<p>Servabat tacito, non felix Curio, leto.</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Namque, furens animi dum consternata moratur</p> +<p>Agmina, et oppositu membrorum sistere certat,</p> +<p>In præceps magna propulsus mole ruentum</p> +<p>Turbatis hauritur aquis, fundoque volutus</p> +<p>Hadriaca jacuit sine nomine mortis arena.</p> + +<span class = "linenum">215</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_215" id = "line10_215"> </a> +Ingens ferre mala, et Fortunæ subdere colla</p> +<p>Nescius, adversa fronte incurrebat in arma</p> +<p>Vincentum consul: pereundi Martius ardor,</p> +<p>Atque animos jam sola dabat fiducia mortis;</p> +<p>Quum Viriathus agens telis, regnator Hiberæ</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Magnanimus terræ, juxta atque ante ora furentis</p> +<p>Obtruncat Pauli fessum certaminis hostem.</p> +<p>Heu dolor! heu lacrimæ! Servilius optima belli,</p> +<p>Post Paulum belli pars optima, conruit ictu</p> +<p>Barbarico, magnamque cadens leto addidit uno</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p>Invidiam Cannis: tristem non pertulit iram</p> +<p>Consul, et insani quamquam contraria venti</p> +<p>Exarmat vis, atque obtendit pulvere lucem,</p> +<span class = "pagenum">609</span> +<p>Squalentem rumpens ingestæ torvus arenæ</p> +<p>Ingreditur nimbum, ac ritu jam moris Hiberi</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Carmina pulsata fundentem barbara cætra</p> +<p>Invadit, lævæque fodit vitalia mammæ.</p> +<p><a name = "line10_232" id = "line10_232"> </a> +Hic fuit extremus cædum labor: addere bello</p> +<p>Haud ultra licuit dextram, nec tanta relictum est</p> +<p>Uti, Roma, tibi posthac ad prælia Paulo.</p> + +<span class = "linenum">235</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_235" id = "line10_235"> </a> +Saxum ingens, vasto libratum pondere, cæca</p> +<p>Venit in ora manu, et, perfractæ cassidis æra</p> +<p>Ossibus infodiens, complevit sanguine vultus.</p> +<p>Inde pedem referens, labentia membra propinquo</p> +<p>Inposuit scopulo, atque, undanti vulnere anhelans,</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Sedit terribilis clipeum super ore cruento:</p> +<p>Inmanis ceu, depulsis levioribus hastis,</p> +<p>Adcepit leo quum tandem per pectora ferrum,</p> +<p>Stat teli patiens media tremebundus arena,</p> +<p>Ac, manante jubis rictuque et naribus unda</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Sanguinis, interdum languentia murmura torquens,</p> +<span class = "pagenum">610</span> +<p>Effundit patulo spumantem ex ore cruorem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_247" id = "line10_247"> </a> +Tum vero incumbunt Libyes super: ipse citato</p> +<p>Ductor equo, qua flatus agit, qua pervius ensis,</p> +<p>Qua sonipes, qua belligero fera bellua dente.</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Obrutus hic telis ferri per corpora Piso</p> +<p>Rectorem ut vidit Libyæ, connisus in hastam</p> +<p>Ilia cornipedis subrecta cuspide transit,</p> +<p>Conlapsoque super nequidquam incumbere cœptat:</p> +<p>Quum Pœnus, propere conlecto corpore, quamquam</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Cernuus inflexo sonipes effuderat armo;</p> +<p>«Umbræne Ausoniæ rediviva in bella retractant</p> +<p>Post obitum dextras? nec in ipsa morte quiescunt?»</p> +<p>Sic ait, atque ægrum cœptanti adtollere corpus</p> +<p>Arduus insurgens totum permiscuit ensem.</p> + +<span class = "linenum">260</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_260" id = "line10_260"> </a> +Ecce, Cydonea violatus arundine plantam,</p> +<p>Lentulus effusis campum linquebat habenis;</p> +<p>Quum videt in scopulo rorantem saxa cruore,</p> +<span class = "pagenum">611</span> +<p>Torvoque obtutu labentem in Tartara Paulum.</p> +<p>Mens abiit; puduitque fugæ: tum visa cremari</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Roma viro, tunc ad portas jam stare cruentus</p> +<p>Hannibal, et totum tunc primum ante ora fuere</p> +<p>Sorbentes Latium campi: «Quid deinde relictum,</p> +<p>Crastina cur Tyrios lux non deducat ad Urbem,</p> +<p>Deseris in tantis puppim si, Paule, procellis?</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Testor Cælicolas, inquit, ni damna gubernas</p> +<p>Crudelis belli, vivisque in turbine tanto</p> +<p>Invitus; plus, Paule, (dolor verba aspera dictat)</p> +<p>Plus Varrone noces: cape, quæso, hunc, unice rerum</p> +<p>Fessarum, cape cornipedem: languentia membra</p> +<span class = "pagenum">612</span> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Ipse levabo humeris, et dorso tuta locabo.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_276" id = "line10_276"> </a> +Hæc inter, lacero manantem ex ore cruorem</p> +<p>Ejectans, consul, «Macte o virtute paterna!</p> +<p>Nec vero spes angustæ, quum talia restent</p> +<p>Pectora Romuleo regno: calcaribus aufer,</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Qua vulnus permittit, equum; atque hinc ocius Urbis</p> +<p>Claudantur portæ: ruet hæc ad mœnia pestis.</p> +<p>Dic, oro, rerum Fabio tradantur habenæ.</p> +<p>Nostris pugnavit monitis furor: amplius acta</p> +<p>Quid superest vita, nisi cæcæ ostendere plebi</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Paulum scire mori? feror an consumtus in Urbem</p> +<p>Vulneribus? quantine emtum velit Hannibal, ut nos</p> +<p>Vertentes terga adspiciat? nec talia Paulo</p> +<p>Pectora, nec manes tam parva intramus imago.</p> +<p>Ille ego... Sed vano quid enim te demoror æger,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Lentule, conquestu? perge, atque hinc cuspide fessum</p> +<span class = "pagenum">613</span> +<p><a name = "line10_291" id = "line10_291"> </a> +Eripe quadrupedem propere.» Tum Lentulus Urbem,</p> +<p>Magna ferens mandata, petit; nec Paulus inultum,</p> +<p>Quod superest de luce, sinit: ceu vulnere tigris</p> +<p>Letifero cedens tandem, projectaque corpus</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Luctatur morti, et languentem pandit hiatum</p> +<p>In vanos morsus, nec subficientibus iræ</p> +<p>Ictibus, extrema lambit venabula lingua.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_298" id = "line10_298"> </a> +Jamque coruscanti telum, propiusque ferenti</p> +<p>Gressum exsultantem, et securo cædis Iertæ</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Non exspectatum surgens defixerat ensem,</p> +<p>Sidoniumque ducem circumspectabat, in illa</p> +<p>Exoptans animam certantem ponere dextra.</p> +<p>Sed vicere virum coeuntibus undique telis</p> +<p>Et Nomas, et Garamas, et Celtæ, et Maurus, et Astur.</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Hic finis Paulo: jacet altum pectus, et ingens</p> +<span class = "pagenum">614</span> +<p>Dextera, quem, soli si bella agitanda darentur,</p> +<p>Æquares forsan Fabio: mors additur Urbi</p> +<p>Pulchra decus, misitque viri inter sidera nomen.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_309" id = "line10_309"> </a> +Postquam spes Italum mentesque in consule lapsæ,</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Ceu truncus capitis, sævis exercitus armis</p> +<p>Sternitur, et victrix toto fremit Africa campo.</p> +<p>Hic Picentum acies, hic Umber martius, illic</p> +<p>Sicana procumbit pubes, hic Hernica turma.</p> +<p>Passim signa jacent, quæ Samnis belliger, et quæ</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Sarrastes populi, Marsæque tulere cohortes;</p> +<p>Transfixi clipei, galeæque, et inutile ferrum,</p> +<p>Fractaque conflictu parmarum tegmina, et ore</p> +<p>Cornipedum derepta fero spumantia frena.</p> +<p>Sanguineus tumidas in campos Aufidus undas</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Ejectat, redditque furens sua corpora ripis.</p> +<p>Sic Lagea ratis, vasto velut insula ponto</p> +<p>Conspecta, inlisit scopulis ubi nubifer Eurus,</p> +<p>Naufragium spargens operit freta; jamque per undas</p> +<p>Et transtra, et mali, laceroque aplustria velo,</p> +<span class = "pagenum">615</span> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Ac miseri fluitant revomentes æquora nautæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_326" id = "line10_326"> </a> +At Pœnus, per longa diem certamina sævis</p> +<p>Cædibus emensus, postquam eripuere furori</p> +<p>Insignem tenebræ lucem, tum denique Martem</p> +<p>Dimisit, tandemque suis in cæde pepercit.</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Sed mens invigilat curis, noctisque quietem</p> +<p>Ferre nequit: stimulat dona inter tanta Deorum,</p> +<p>Corque acuit nondum portas intrasse Quirini.</p> +<p>Proxima lux placet. Hinc strictos ferre ocius enses,</p> +<span class = "pagenum">616</span> +<p>Dum fervet cruor, et perfusæ cæde cohortes,</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Destinat, ac jam claustra manu, jam mœnia flamma</p> +<p>Occupat, et jungit Tarpeia incendia Cannis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_337" id = "line10_337"> </a> +Quo turbata viri conjux Saturnia cæpto,</p> +<p>Irarumque Jovis Latiique haud inscia fati,</p> +<p>Incautum ardorem atque avidas ad futile votum</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Spes juvenis frenare parat: ciet inde quietis</p> +<p>Regnantem tenebris Somnum; quo sæpe ministro</p> +<p>Edomita inviti componit lumina fratris.</p> +<p>Atque huic adridens, «Non te majoribus, inquit,</p> +<p>Ausis, Dive, voco; nec posco ut mollibus alis</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Des victum mihi, Somne, Jovem: non mille premendi</p> +<p>Sunt oculi tibi, nec spernens tua numina custos</p> +<p>Inachiæ multa superandus nocte juvencæ.</p> +<p>Ductori precor inmittas nova somnia Pœno,</p> +<span class = "pagenum">617</span> +<p>Ne Romam et vetitos cupiat nunc visere muros,</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Quos intrare dabit nunquam regnator Olympi.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_351" id = "line10_351"> </a> +Imperium celer exsequitur, curvoque volucris</p> +<p>Per tenebras portat medicata papavera cornu.</p> +<p>Ast ubi, per tacitum adlapsus, tentoria prima</p> +<p>Barcæi petiit juvenis, quatit inde soporas</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p>Devexo capiti pennas, oculisque quietem</p> +<p>Inrorat, tangens Lethæa tempora virga.</p> +<span class = "pagenum">618</span> +<p>Exercent rabidam truculenta insomnia mentem:</p> +<p>Jamque videbatur multo sibi milite Thybrim</p> +<p>Cingere, et insultans adstare ad mœnia Romæ.</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Ipse refulgebat Tarpeiæ culmine rupis,</p> +<p>Elata torquens flagrantia fulmina dextra,</p> +<p>Jupiter; et lati fumabant sulfure campi,</p> +<p>Ac gelidis Anio trepidabat cærulus undis;</p> +<p>Et densi ante oculos iterumque iterumque tremendum</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Vibrabant ignes: tunc vox effusa per auras:</p> +<p>«Sat magna, o juvenis, prensa est tibi gloria Cannis;</p> +<p>Siste gradum; neque enim sacris inrumpere muris,</p> +<p>Pœne, magis dabitur, nostrum quam scindere cælum.»</p> +<p>Adtonitum visis, majoraque bella paventem</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Post confecta Sopor Junonia jussa relinquit;</p> +<p><a name = "line10_371" id = "line10_371"> </a> +Nec lux terribili purgavit imagine mentem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_372" id = "line10_372"> </a> +Quos inter motus somni vanosque tumultus,</p> +<span class = "pagenum">619</span> +<p>Dedita per noctem reliquo cum milite castra</p> +<p>Nuntiat, et prædam pleno trahit agmine Mago.</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Huic ductor lætas Tarpeio vertice mensas</p> +<p>Spondenti, quum quinta diem nox orbe tulisset,</p> +<p><a name = "line10_377" id = "line10_377"> </a> +Celatis Superum monitis clausoque pavore,</p> +<p>Vulnera et exhaustas sævo certamine vires,</p> +<p>Ac nimium lætis excusat fidere rebus.</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Tum spe dejectus juvenis, ceu vertere ab ipsis</p> +<p>Terga juberetur muris, ac signa referre,</p> +<p>«Tanta mole, inquit, non Roma, ut credidit ipsa,</p> +<p>Sed Varro est victus: quonam tam prospera Martis</p> +<p>Munera destituis fato, patriamque moraris?</p> +<span class = "pagenum">620</span> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Mecum exsultet eques: juro hoc caput, adcipe muros</p> +<p>Iliacos, portasque tibi sine Marte patentes.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_387" id = "line10_387"> </a> +Dumque ea Mago fremit cauto non credita fratri,</p> +<p>Jam Latius sese Canusina in mœnia miles</p> +<p>Conligere, et profugos vicino cingere vallo,</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Cœperat: heu rebus facies inhonora sinistris!</p> +<p>Non aquilæ, non signa viris, non consulis altum</p> +<p>Imperium, non subnixæ lictore secures.</p> +<p>Trunca atque ægra metu, ceu magna elisa ruina,</p> +<p>Corpora debilibus nituntur sistere membris.</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Clamor sæpe repens, et sæpe silentia fixis</p> +<p>In tellurem oculis, nudæ plerisque sinistræ</p> +<p>Detrito clipeo: desunt pugnacibus enses:</p> +<p>Saucius omnis eques: galeis carpsere superbum</p> +<p>Cristarum decus, et damnarunt Martis honores.</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>At multa thorax perfossus cuspide; et hærens</p> +<p>Loricæ interdum Maurusia pendet arundo.</p> +<p>Interdum mæsto socios clamore requirunt.</p> +<p>Hic Galba, hic Piso, et, leto non dignus inerti,</p> +<span class = "pagenum">621</span> +<p>Curio deflentur; gravis illic Scævola bello.</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Hos passim; at Pauli pariter, ceu dira parentis</p> +<p>Fata gemunt: ut vera mali præsentia nunquam</p> +<p>Cessarit canere, et Varronis sistere mentem.</p> +<p>Utque diem hunc toties nequidquam averterit Urbi;</p> +<p>Atque idem quantus dextra: sed cura futuri</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Quos premit, aut fossas instant præducere muris,</p> +<p>Aut portarum aditus (ut rerum est copia) firmant;</p> +<p>Quaque patet campus planis ingressibus hosti,</p> +<p>Cervorum ambustis imitantur cornua ramis,</p> +<p>Et stilus occulitur, cæcum in vestigia telum.</p> + +<span class = "pagenum">622</span> +<span class = "linenum">415</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_415" id = "line10_415"> </a> +Ecce, super clades et non medicabile vulnus,</p> +<p>Relliquias belli atque inperdita corpora Pœnis</p> +<p>Inpia formido ac major jactabat Erinnys.</p> +<p>Trans æquor Tyrios enses atque arma parabant</p> +<p>Punica et Hannibalem mutato evadere cælo.</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Dux erat exsilio conlectis Marte Metellus,</p> +<p>Sed stirpe haud parvi cognominis: is mala bello</p> +<p>Pectora degeneremque manum ad deformia agebat</p> +<p>Consulta; atque alio positas spectabat in orbe,</p> +<p>Quîs sese occulerent, terras, quo nomina nulla</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Pœnorum, aut patriæ penetraret fama relictæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_426" id = "line10_426"> </a> +Quæ postquam adcepit flammata Scipio mente,</p> +<p>Quantus Sidonium contra, fera prælia miscens,</p> +<span class = "pagenum">623</span> +<p>Ductorem stetit in campis, rapit ocius ensem,</p> +<p>Atque, ubi turpe malum Latioque extrema coquebant</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Cœpta viri, ruptis foribus sese arduus infert.</p> +<p>Tum, quatiens strictum cum voce ante ora paventum</p> +<p>Mucronem, «Tarpeia, pater, qui templa, secundam</p> +<p>Incolis a cælo sedem, et Saturnia nondum</p> +<p>Iliacis mutata malis, tuque aspera pectus</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Ægide Gorgoneos virgo subcincta furores,</p> +<p>Indigetesque Dei, sponte inter numina nostra,</p> +<p>Perque caput, nullo levius mihi numine, patris</p> +<p>Magnanimi juro, nunquam Lavinia regna</p> +<p>Linquam, nec linqui patiar, dum vita manebit.</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Ocius, en, testare Deos, si mœnia tædis</p> +<span class = "pagenum">624</span> +<p>Flagrabunt Libycis, nullas te ferre, Metelle,</p> +<p>Ausurum in terras gressus: ni talia sancis,</p> +<p>Quem tremis, et cujus somnos formidine rumpis,</p> +<p>Hannibal hic armatus adest: moriere, nec ullo</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p>Pœnorum melior parietur gloria cæso.»</p> +<p>His excussa incepta minis: jamque ordine jusso</p> +<p>Obstringunt animas patriæ, dictataque jurant</p> +<p>Sacramenta Deis, et purgant pectora culpa.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_449" id = "line10_449"> </a> +Atque ea dum Rutulis turbata mente geruntur,</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Lustrabat campos, et sævæ tristia dextræ</p> +<p>Facta recensebat, pertractans vulnera visu,</p> +<p>Hannibal, et, magna circumstipante caterva,</p> +<p>Dulcia præbebat trucibus spectacula Pœnis.</p> +<p><a name = "line10_454" id = "line10_454"> </a> +Quas strages inter, confossus pectora telis,</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Seminecem extremo vitam exhalabat in auras</p> +<span class = "pagenum">625</span> +<p>Murmure deficiens jam Clœlius, oraque nisu</p> +<p>Languida vix ægro et dubia cervice levabat.</p> +<p>Adnovit sonipes, adrectisque auribus acrem</p> +<p>Hinnitum effundens, sternit tellure Bagesum,</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Quem tunc captivo portabat in agmina dorso.</p> +<p>Hinc, rapidum glomerans cursum, per lubrica pingui</p> +<p>Stante cruore soli et mulctata cadavera cædi</p> +<p>Evolat, ac domini consistit in ora jacentis.</p> +<p>Inde, inclinatus colla, et submissus in armos,</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>De more inflexis præbebat scandere terga</p> +<p>Cruribus, ac proprio quodam trepidabat amore.</p> +<p>Milite non illo quisquam felicius acri</p> +<span class = "pagenum">626</span> +<p>Insultarat equo, vel si resupina citato</p> +<p>Projectus dorso ferretur membra, vel idem</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Si nudo staret tergo, dum rapta volucris</p> +<p>Transigeret cursu sonipes certamina campi.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_472" id = "line10_472"> </a> +At Libys, humanos æquantem pectore sensus</p> +<p>Haud parce miratus equum, quinam ille sinistræ</p> +<p>Depugnet morti juvenis, nomenque, decusque</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Erogitat, letique simul compendia donat.</p> +<p>Hic Cinna (ad Tyrios namque is sua verterat arma,</p> +<p>Credulus adversis, et tum comes ibat ovanti)</p> +<p>«Auribus huic, inquit, ductor fortissime, origo est</p> +<p>Non indigna tuis: quondam sub regibus illa,</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p>Quæ Libycos renuit frenos, sub regibus olim</p> +<span class = "pagenum">627</span> +<p>Roma fuit. Sed enim, solium indignata Superbi,</p> +<p>Ut sceptra exegit, confestim ingentia bella</p> +<p>Clusina venere domo: si Porsena fando</p> +<p>Auditus tibi, si Cocles, si Lydia castra.</p> + +<span class = "linenum">485</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_485" id = "line10_485"> </a> +«Ille, ope Mæonia et populo subcinctus Etrusco,</p> +<p>Certabat pulsos per bella reponere reges.</p> +<p>Multa adeo nequidquam ausi; pressitque tyrannus</p> +<p>Janiculum incumbens: ubi mox, jam pace probata,</p> +<p>Compressere odia, et positum cum fœdere bellum,</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Obsidibusque obstricta fides, mansuescere corda</p> +<p>Nescia, pro Superi! et nil non inmite parata</p> +<p>Gens Italum pro laude pati! Bis Clœlia senos</p> +<p>Nondum complerat primævi corporis annos,</p> +<p>Una puellarum Laurentum, et pignora pacis</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Inter virgineas regi transmissa catervas</p> +<p>(Facta virum sileo): rege hæc, et fœdere, et annis,</p> +<p>Et fluvio spretis, mirantem interrita Thybrim</p> +<p>Tranavit, frangens undam puerilibus ulnis:</p> +<span class = "pagenum">628</span> +<p>Cui si mutasset sexum natura, reverti</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Forsan Tyrrhenas tibi non licuisset in oras,</p> +<p>Porsena! sed juveni (ne sim tibi longior) hinc est</p> +<p>Et genus et clara memorandum virgine nomen.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_503" id = "line10_503"> </a> +Talia dum pandit, vicinus parte sinistra</p> +<p>Per subitum erumpit clamor: permixta ruina</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Inter et arma virum et lacerata cadavera, Pauli</p> +<p>Eruerant corpus media de strage jacentum.</p> +<p>Heu quis erat! quam non similis modo Punica telis</p> +<p>Agmina turbanti! vel quum Taulantia regna</p> +<p>Vertit, et Illyrico sunt addita vincla tyranno!</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Pulvere canities atro, arentique cruore</p> +<p>Squalebat barba, et perfracti turbine dentes</p> +<p>Muralis saxi; tum toto corpore vulnus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_513" id = "line10_513"> </a> +Quæ postquam adspexit geminatus gaudia ductor</p> +<p>Sidonius: «Fuge, Varro, inquit, fuge, Varro, superstes,</p> +<span class = "pagenum">629</span> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Dum jaceat Paulus: Patribus, Fabioque sedenti,</p> +<p>Et populo consul totas edissere Cannas.</p> +<p>Concedam hanc iterum, si lucis tanta cupido est,</p> +<p>Concedam tibi, Varro, fugam: at, cui fortia et hoste</p> +<p>Me digna haud parvo caluerunt corda vigore,</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Funere supremo et tumuli decoretur honore.</p> +<p>Quantus, Paule, jaces! qui tot mihi millibus unus</p> +<p>Major lætitiæ caussa es: quum fata vocabunt,</p> +<p>Tale precor nobis, salva Carthagine, letum.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_524" id = "line10_524"> </a> +Hæc ait, et socium mandari corpora terræ,</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Postera quum thalamis Aurora rubebit apertis,</p> +<p>Imperat; armorumque jubet consurgere acervos,</p> +<p>Arsuros, Gradive, tibi. Tum munera jussa,</p> +<p>Defessi quamquam, adcelerant, sparsoque propinquos</p> +<p>Agmine prosternunt lucos: sonat acta bipenni</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Frondosis silva alta jugis. Hinc ornus et albæ</p> +<p>Populus alma comæ, validis adcisa lacertis,</p> +<p>Scinditur, hinc ilex proavorum condita seclo.</p> +<span class = "pagenum">630</span> +<p>Devolvunt quercus, et amantem litora pinum,</p> +<p>Ac, ferale decus, mæstas ad busta cupressos.</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p>Funereas tum deinde pyras certamine texunt</p> +<p>Officium infelix et munus inane peremtis;</p> +<p>Donec anhelantes stagna in Tartessia Phœbus</p> +<p>Mersit equos, fugiensque polo Titania cæcam</p> +<p>Orbita nigranti traxit caligine noctem.</p> + +<span class = "linenum">540</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_540" id = "line10_540"> </a> +Post, ubi fulserunt primis Phaethontia frena</p> +<p>Ignibus, atque sui terris rediere colores,</p> +<p>Subponunt flammam, et manantia corpora tabo</p> +<p>Hostili tellure cremant. Subit horrida mentem</p> +<p>Formido incerti casus, tacitusque pererrat</p> +<span class = "pagenum">631</span> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Intima corda pavor, si fors ita Martis iniqui</p> +<p>Mox ferat, ac ipsis inimica sede jacendum.</p> +<p>At tibi, Bellipotens, sacrum, constructus acervo</p> +<p>Ingenti mons armorum surgebat ad astra.</p> +<p>Ipse, manu celsam pinum flammaque comantem</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Adtollens, ductor Gradivum in vota ciebat:</p> +<p>Primitias pugnæ et læti libamina belli</p> +<p>Hannibal Ausonio cremat hæc de nomine victor,</p> +<p>«Et tibi, Mars genitor, votorum haud surde meorum,</p> +<p>Arma electa dicat spirantum turba virorum.»</p> + +<span class = "linenum">555</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_555" id = "line10_555"> </a> +Tum, face conjecta, populatur fervidus ignis</p> +<p>Flagrantem molem, et, rupta caligine, in auras</p> +<p>Actus apex claro perfundit lumine campos.</p> +<p><a name = "line10_558" id = "line10_558"> </a> +Hinc citus ad tumulum donataque funera Paulo</p> +<p>Ibat, et hostilis leti jactabat honorem.</p> +<span class = "pagenum">632</span> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Sublimem eduxere pyram, mollesque virenti</p> +<p>Stramine composuere toros: superaddita dona,</p> +<p>Funereum decus; expertis invisus et ensis,</p> +<p>Et clipeus; terrorque modo atque insigne superbum,</p> +<p>Tum laceri fasces, captæque in Marte secures.</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Non conjux native aderant, non juncta propinquo</p> +<p>Sanguine turba virum, aut celsis de more feretris</p> +<p>Præcedens prisca exsequias decorabat imago.</p> +<p>Omnibus exuviis nudo jamque Hannibal unus</p> +<p>Sat decoris laudator erat; fulgentia pingui</p> +<span class = "pagenum">633</span> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Murice suspirans inicit velamina, et auro</p> +<p>Intextam chlamydem, ac supremo adfatur honore:</p> +<p>«I, decus Ausoniæ, quo fas est ire superbas</p> +<p>Virtute et factis animas: tibi gloria leto</p> +<p>Jam parta insigni: nostros Fortuna labores</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Versat adhuc, casusque jubet nescire futuros.»</p> +<p>Hæc Libys; atque repens crepitantibus undique flammis</p> +<p>Æthereas anima exsultans evasit in auras.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_578" id = "line10_578"> </a> +Fama dehinc gliscente sono jam sidera adibat;</p> +<p>Jam maria, ac terras, primamque intraverat urbem.</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Diffidunt muris: solam pavitantibus arcem</p> +<p>Speravisse sat est: nec enim superesse juventam,</p> +<p>Ac stare Ausoniæ vacuum sine corpore nomen.</p> +<span class = "pagenum">634</span> +<p>Quodque adeo nondum portis inruperit hostis,</p> +<p>Contemtu cessare putant. Jam tecta cremari,</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Ac delubra rapi, cædesque ante ora nefandæ</p> +<p>Natorum, septemque arces fumare videntur.</p> +<p>Lux una eversas bis centum in strage curules,</p> +<p>Ac juvenum bis tricenis orbata gemebat</p> +<p>Millibus exhaustæ nutantia mœnia Romæ;</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Atque ea post Trebiam, post Tusci stagna profundi,</p> +<p>Nec socium numero pariter leviore peremto.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line10_592" id = "line10_592"> </a> +Sed vero sed enim reliqui pia turba Senatus</p> +<p>Munera sortito invadunt: celer omnia lustrans</p> +<p>Clamitat adtonitis Fabius: «Non ulla relicta est</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p>(Credite) cunctandi ratio: adproperemus, ut hostis</p> +<p>Nequidquam armatos ausit subcedere muros.</p> +<p>Dura inter pavidos alitur fortuna sedendo,</p> +<span class = "pagenum">635</span> +<p>Et gliscunt adversa metu: ite, ite ocius, arma</p> +<p>Deripite, o pubes, templis: vos atria raptim</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Nudate, et clipeos in bella refigite captos.</p> +<p>Sat patriæ sumus, e numero si ad prælia noster</p> +<p>Nil minuit pavor: in patulis illa horrida campis</p> +<p>Sit metuenda lues: muros haud fregerit unquam,</p> +<p>Exsultare levis nudato corpore, Maurus.»</p> + +<span class = "linenum">605</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_605" id = "line10_605"> </a> +Dum Fabius lapsas acuit formidine mentes,</p> +<p>Varronem adventare vagus per mœnia rumor</p> +<p>Spargit, et occulto perfundit pectora motu:</p> +<p>Haud secus, ac fractæ rector si forte carinæ</p> +<span class = "pagenum">636</span> +<p>Litoribus solus vacuis ex æquore sospes</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Adnatet, incerti trepidant, tendantve, negentve</p> +<p>Jactato dextras, ipsamque odere salutem</p> +<p>Unius amissa superantis puppe magistri.</p> +<p>Quam restare viro labem, qui adcedere portis</p> +<p>Audeat, ac dirum veniat pavitantibus omen!</p> + +<span class = "linenum">615</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_615" id = "line10_615"> </a> +Hos mulcens questus Fabius deforme docebat</p> +<p>Cladibus irasci, vulgumque arcebat ab ira.</p> +<p>Adversis etenim ferri non esse virorum,</p> +<p>Qui Martem inscribant genti, non posse dolores</p> +<p>Condere, et ex pœna solatia poscere luctus.</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Si vero exprobrare sinant, sibi tristius illum</p> +<p>Inluxisse diem, quo castris viderit ire</p> +<span class = "pagenum">637</span> +<p>Varronem, quam quo videat remeare sine armis.</p> +<p><a name = "line10_623" id = "line10_623"> </a> +His dictis sedere minæ, et conversa repente</p> +<p>Pectora: nunc fati miseret, nunc gaudia Pœno</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Consulibus reputant cæsis erepta duobus.</p> +<p>Ergo omne effundit longo jam se agmine vulgus</p> +<p>Gratantum, magnaque actum se credere mente</p> +<p>Testantur, quod, fisus avis, sceptrisque superbis,</p> +<p>Laomedontiadum non desperaverit urbi.</p> + +<span class = "linenum">630</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_630" id = "line10_630"> </a> +Nec minus infelix culpæ, grandique pudore</p> +<p>Turbatus, consul titubantem ad mœnia gressum</p> +<p>Portabat lacrimans: dejectum adtollere vultum,</p> +<p>Ac patriam adspicere, et luctus renovare pigebat.</p> +<p>Quod vero reduci tum se populusque Patresque</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Obferrent, non gratari; sed poscere natos</p> +<p>Quisque suos, fratresque simul, miseræque parentes</p> +<p>Ire videbantur laceranda ad consulis ora.</p> +<p>Sic igitur muto lictore invectus in urbem,</p> +<p>Damnatum Superis adspernabatur honorem.</p> + +<span class = "linenum">640</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line10_640" id = "line10_640"> </a> +At Patres Fabiusque, procul mærore remoto,</p> +<p>Præcipitant curas: raptim delecta juventa</p> +<span class = "pagenum">638</span> +<p>Servitia armantur; nec claudit castra saluti</p> +<p>Postpositus pudor: infixum est Æneia regna</p> +<p>Parcarum in leges quacumque reducere dextra,</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>Proque arce, et sceptris, et libertatis honore</p> +<p>Vel famulas armare manus. Primæva suorum</p> +<p>Corpora prætexto spoliant velamine, et armis</p> +<p>Insolitis cingunt: puerilis casside vultus</p> +<p>Clauditur, atque hostis pubescere cæde jubetur.</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p><a name = "line10_650" id = "line10_650"> </a> +Idem obsecrantes, captivum vulgus ut auro</p> +<p>Pensarent parvo (nec pauca fuere precantum</p> +<p>Millia), miranti durarunt prodere Pœno.</p> +<span class = "pagenum">639</span> +<p>Cuncta adeo scelera, et nosam superaverat omnem,</p> +<p>Armatum potuisse capi: tunc terga dedisse</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Damnatis Siculas longe meritare per oras</p> +<p>Inpositum, donec Latio decederet hostis.</p> +<p>Hæc tum Roma fuit; post te cui vertere mores</p> +<p>Si stabat fatis, potius, Carthago, maneres.</p> +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">640</span> + +<h2><a name = "liber11" id = "liber11"> +LIBER UNDECIMUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib11_arg" id = "lib11_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Post</span> Cannensem pugnam a Romanis ad +Pœnos deficiunt Samnites, Bruttii, Apuli, Hirpini, Atellani, Calatini, +et Græcorum omnis fere ora, Tarentini, Crotonienses, Locrique, et +Cisalpini omnes Galli; <a href = "#line11_1">1-27</a>.</p> + +<p>Horum exemplum sequitur etiam Capua, etsi urbs ista a Trojanis, ut +Roma, originem habuit; <a href = "#line11_28">28-32</a>.</p> + +<p>Nam divitiæ, quibus adfluebat, jam dudum desidiam, luxum, libidinem, +peccandi licentiam, perditosque mores invexerant, et præterea plebs a +Patribus dissentiebat; <a href = "#line11_33">33-54</a>.</p> + +<p>Ægram hanc civitatem ad Pœnos trahit Pacuvius, homo popularis, et +malis artibus opes nactus, qui nunc, adflictis Romanorum rebus, legatos +Romam mittendos censet, qui postulent, ut alter consul e Campanis +creetur; non dubitans, quin repulsam laturi sint, et ita animi civium +suorum, ira exacerbati, ad defectionem spectaturi; <a href = +"#line11_55">55-63</a>.</p> + +<p>Hæc suadenti adsentiuntur omnes, et legati Romam proficiscuntur, ubi +Virrius, princeps eorum, mandata in frequenti senatu exponit, sed +ingenti clamore, a cunctis Patribus sublato, interpellatur; <a href = +"#line11_64">64-72</a>.</p> + +<p>Torquatus adeo non tenet iram, ut se exemplo T. Manlii, proavi sui, +qui Annium, prætorem Latinorum, eadem olim poscentem, e curia +exturbarit, legatis vim manusque inlaturum esse minetur; <a href = +"#line11_73">73-87</a>.</p> + +<p>Ejus furorem reprimit Fabius, sed stolida simul Virrii postulata +acerbioribus verbis perstringit; <a href = "#line11_88">88-97</a>.</p> + +<p>Hujus oratio interrumpitur a Marcello, quippe qui acrius invehitur in +Varronem consulem, quod insaniam effeminatorum hominum patienter ferat; +<a href = "#line11_97">97-108</a>.</p> + +<p>Tum patres consurgunt, clamorque eorum circumsonat legatos, qui +citato gradu ex templo se proripiunt, et ira commoti +<span class = "pagenum">641</span> +se fœdus cum Hannibale facturos esse edicunt; <a href = +"#line11_109">109-113</a>.</p> + +<p>Abeuntes Fulvius, gloriam expugnatæ Capuæ jam mente præsagiens, +conviciis consectatur; nescius, superbos aliquando Campanos, etsi serius +Pœnis, jus Latii consequuturos, et ita sibi aditum ad summos Romanorum +honores ipsumque consulatum comparaturos esse; <a href = +"#line11_114">114-129</a>.</p> + +<p>Legatione renunciata, confestim omnes defectionis consilium capiunt, +resque ab Hannibale gestas summis ad cælum efferunt laudibus; <a href = +"#line11_130">130-154</a>.</p> + +<p>Decius solus, ne legati ad Pœnum mittantur, summa ope resistit +gravique oratione docet, magni animi esse, fidem, rem sanctam, non in +prosperis, sed in adversis amicorum rebus servare, insipientis vero et +ingrati, a vetustissimis sociis, iisdemque bene de Campania meritis et +consanguineis, desciscere ad Hannibalem, fœderum ruptorem ferorumque +populorum ducem, qui jus ac fas omne deleat; <a href = +"#line11_155">155-188</a>.</p> + +<p>Nihilo secius fœdus cum Hannibale jungitur, et ab eo Capuam mittitur +præsidium, quod ipse mox sequitur: quo audito Decius primo, ne +recipiantur barbari, palam vociferatur; deinde, ut vel recepti +ejiciantur, vel, si malum facinus, quod a sociis suis defecerint, forti +ac memorabili facinore purgare velint, interfectis Pœnis, restituant se +Romanis; <a href = "#line11_189">189-200</a>.</p> + +<p>Hæc quum relata Hannibali essent, mittit, qui vocent Decium ad sese +in castra; isque quum ferociter negasset se iturum, concitatus ira Pœnus +cum modico præsidio Capuam contendit; urbemque ingreditur comitante +senatu ac plebe cum conjugibus ac liberis, qui, studio visendi tot jam +victoriis clarum imperatorem, obviam ipsi iverant; <a href = +"#line11_201">201-224</a>.</p> + +<p>Tum Decius, qui neque fugit, neque privatim se tenet, sed in foro +otiose inambulat, comprehensus ante pedes destituitur Hannibalis, qui +stolidam inbellis viri temeritatem acerbe increpat, eique catenas injici +jubet; <a href = "#line11_225">225-241</a>.</p> + +<p>Is, manente ferocia animi, dum vinculis constringitur, inmanem +Hannibalis crudelitatem graviter objurgat, et obvoluto capite ocius +extra portam in castra Pœnorum rapitur; <a href = +"#line11_242">242-258</a>.</p> + +<p>Reliquam diei partem victor visenda urbe consumit, et vesperascente +cælo excipitur convivio, omnibus voluptatium incelebris instructo, cujus +splendidum adparatum Pœni adtoniti mirantur, sed dux eorum tacite +damnat, donec ipsius quoque animus larga meri potione relaxatur; <a href += "#line11_259">259-287</a>.</p> + +<p>Teuthras, Cumanus, ad lyram canit de gente Capyis, conditoris Capuæ, +in cujus honorem convivæ vinum libant; <a href = +"#line11_288">288-302</a>.</p> + +<p>Interea Pacuvii filius, qui solus vino non incaluerat, clam insidias +Hannibali molitur; <a href = "#line11_303">303-311</a>.</p> + +<p>Patrem, +<span class = "pagenum">642</span> +ex convivio egressum, sequutus, ubi in secretum (hortus erat posticis +ædium partibus) perveniunt, toga rejecta ab humero, latus subcinctum +gladio nudat, et consilium expromit; <a href = +"#line11_312">312-328</a>.</p> + +<p>Quæ ut videt auditque senex, tremebundus pedibusque filii advolutus, +eum per jura parentis suamque salutem obtestatur, ut incepto absistat, +neque vel sanguine polluat hospitia, vel temere se in extremum certumque +capitis discrimen inferat, quum solus ne Hannibali quidem, tanto viro +cujus vultum vel armati exercitus sustinere nequeant, nedum tot +convivis, par sit; <a href = "#line11_329">329-350</a>.</p> + +<p>Qua periculi commemoratione ferocem gloriæque cupidissimum juvenem +magis incensum, quam deterritum cernens, se corpus suum dicit +obpositurum pro corpore Hannibalis, adeoque per paternum pectus petendum +illum ferro transfigendumque esse; <a href = +"#line11_351">351-360</a>.</p> + +<p>Quo audito filius lacrimabundus fidem dat, se nihil facturum tale, et +cum patre, quo minus res suspecta sit, se ipse convivio reddit; <a href += "#line11_361">361-368</a>.</p> + +<p>Postero die ubi primum inluxit, Mago nuncius victoriæ Carthaginem +proficiscitur, et annulos aureos aliaque spolia secum avehit; <a href = +"#line11_369">369-376</a>.</p> + +<p>Eodem mittitur Decius: at tempestas navem defert Cyrenas, ubi +vinculis liberatur jussu Ptolemæi regis, in cujus regno non ita multo +post moritur; <a href = "#line11_377">377-384</a>.</p> + +<p>Venus interea optatam sibi ad animos corporaque Pœnorum luxurie +enervanda oblatam occasionem amplectitur, et cum Cupidinibus agit, ut +telis suis clam Pœnis inexplebilem libidinum deliciarumque cupiditatem +inmittant, et ita, quos nec arma, nec ignes, nec mala vicerint, nimia +bona ac voluptates inmodicæ perdant, duxque eorum severam vivendi +rationem cum effeminata mollitie commutet; <a href = +"#line11_385">385-409</a>.</p> + +<p>Cupidines imperata faciunt, et repente Pœni a temperantia et virtute +bellica degenerant, neque vino, epulis, cantu, scenisque convivalibus +exsatiari possunt, <a href = "#line11_410">410-430</a>.</p> + +<p>Hannibal maxime oblectatur arte Teuthrantis citharœdi, qui mirifica +facinora, ab Amphione, Arione, Chirone et Orpheo vi lyræ edita, canit; +<a href = "#line11_431">431-482</a>.</p> + +<p>Dum Pœni ita Capuæ luxuria diffluunt et perduntur, Mago Carthaginem +venit, ubi magno plebis gaudio plausuque excipitur; <a href = +"#line11_483">483-499</a>.</p> + +<p>Tum, senatu ipsi dato, insignem exponit victoriam, a fratre ad Cannas +et Aufidum de duobus Romanorum consulibus partam, quorum alter, toto +exercitu amisso, vix cum paucis effugerit, alter, summus hostium +imperator, fortissime pugnans occiderit; <a href = +"#line11_500">500-531</a>.</p> + +<p>Ad fidem deinde tam lætarum rerum, effundi in vestibulo curiæ jubet +acervum annulorum aureorum, equitibus Romanis detractorum; +<span class = "pagenum">643</span> +utque Roma, hac clade adflicta, funditus evertatur, Hannibalem +subplemento, pecunia, elephantis et frumento juvandum censet; <a href = +"#line11_532">532-541</a>.</p> + +<p>Simul, lætis omnibus, locum Hannonis increpandi esse ratus, per +ludibrium ab eo quærit, utrum etiam nunc pœniteat belli Romanis inlati, +et dedi Hannibalem jubeat? <a href = "#line11_542">542-553</a>.</p> + +<p>Is contra, tum invidia tum ira percitus, respondet, se nihil ex +pristina voluntate mutasse, et nunc potissimum sibi pacem expetendam +videri; non plura etiam posse a victis ducibus rogari, quam nunc +victores poscant; hostes præterea, dolore atque ira incensos, fortuna +aliquid variante, atrociores post hanc cladem fore, et forsan ne daturos +quidem, nedum petituros esse pacem, quippe quæ facilius a victoribus, +quam a victis Romanis inpetrari possit; si autem vera sint, quæ modo +Mago jactaverit, ad internecionem Romani imperii pugnatum ad Cannas +esse, se non satis mirari posse, quid causæ sit, quod invictus ille +imperator, qui Marti similis et cui nemo par putetur, non ex Cannensi +acie protinus exercitum ad urbem Romanam duxerit; denique Hannibalis +consilia non nisi ad tyrannidem et dominatum spectare; proinde, si a +pace abhorreant cives sui, quæ tamen optima rerum humanarum innumerisque +triumphis potior sit, furorem certe superbi hominis nulla re alendum +esse; <a href = "#line11_554">554-600</a>.</p> + +<p>Sed oratio Hannonis, quem simultas cum familia Barcina leviorem +auctorem faciebat, interpellatur clamore contradicentium, ingentique +consensu fit senatusconsultum, ut Hannibalis exercitus militibus, in +Africa et Hispania conductis, subpleantur; <a href = +"#line11_601">601-611</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line11_1" id = "line11_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Nunc</span>, age, quos clades insignis Iapyge +campo</p> +<p>Verterit ad Libyam populos Sarranaque castra,</p> +<p>Expediam. Stat nulla diu mortalibus usquam,</p> +<p>Fortuna titubante, fides: adjungere dextras</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Certavere palam rumpenti fœdera Pœno,</p> +<span class = "pagenum">644</span> +<p>Heu! nimium faciles læsis diffidere rebus:</p> +<p>Sævior ante alios iras servasse repostas,</p> +<p>Atque odium renovare ferox in tempore Samnis.</p> +<p>Mox levis et sero pressurus fata pudore</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Bruttius; ambiguis fallax mox Appulus armis.</p> +<p>Tum gens Hirpini vana indocilisque quieti,</p> +<p>Et rupisse indigna fidem: ceu dira per omnes</p> +<p>Manarent populos fœdi contagia morbi.</p> +<p>Jamque Atella suas, jamque et Calatia adegit,</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p>Fas superante metu, Pœnorum in castra cohortes.</p> +<p>Inde Phalanteo levitas animosa Tarento,</p> +<span class = "pagenum">645</span> +<p>Ausonium laxare jugum: patefecit amicas</p> +<p>Alta Croton portas, Afrisque ad barbara jussa</p> +<p>Thespiadum docuit submittere colla nepotes.</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Idem etiam Locros habuit furor: ora vadosi</p> +<p>Litoris, Argivos major qua Græcia muros</p> +<p>Servat, et Ionio luitur curvata profundo,</p> +<p>Lætas res Libyæ et fortunam e more sequuta,</p> +<p>Juravit pavitans Tyrio sua prælia Marti.</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Jam vero, Eridani tumidissimus adcola, Celtæ</p> +<p>Incubuere malis Italum, veteresque doloris</p> +<p>Tota se socios properarunt jungere mole.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_28" id = "line11_28"> </a> +Sed fas id Celtis, fas inpia bella referre</p> +<span class = "pagenum">646</span> +<p>Boiorum fuerit populis. Capuæne furorem,</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Quem Senonum genti, placuisse? et Dardana ab ortu</p> +<p>Mœnia barbarico Nomadum sociata tyranno</p> +<p>Quisnam, mutato tantum nunc tempore, credat?</p> +<p><a name = "line11_33" id = "line11_33"> </a> +Luxus, et insanis nutrita ignavia lustris,</p> +<p>Consumtusque pudor peccando, unisque relictus</p> +<span class = "pagenum">647</span> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Divitiis probrosus honor, lacerabat hiantem</p> +<p>Desidia populum, ac resolutam legibus urbem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_37" id = "line11_37"> </a> +Insuper exitio truculenta superbia agebat.</p> +<p>Nec vitiis deerant vires: non largior ulli</p> +<p>Ausoniæ populo (sic tum Fortuna fovebat)</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Aurique argentique modus: madefacta veneno</p> +<p>Assyrio manibus vestis, medioque dierum</p> +<p>Regales epulæ, atque ortu convivia solis</p> +<p>Deprensa, et nulla macula non inlita vita.</p> +<p>Tum populo sævi Patres, plebesque Senatus</p> +<span class = "pagenum">648</span> +<span class = "linenum">45</span> +<p>Invidia læta, et conlidens dissona corda</p> +<p>Seditio. Sed enim interea temeraria pubis</p> +<p>Delicta augebat, pollutior ipsa, senectus.</p> +<p>Nec, quos vile genus despectaque lucis origo</p> +<p>Fœdabat, sperare sibi et deposcere primi</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Deerant imperia ac patriæ pereuntis habenas.</p> +<p>Quin etiam exhilarare viris convivia cæde</p> +<p>Mos olim, et miscere epulis spectacula dira</p> +<p>Certantum ferro; sæpe et super ipsa cadentum</p> +<p>Pocula, respersis non parco sanguine mensis.</p> + +<span class = "linenum">55</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line11_55" id = "line11_55"> </a> +Has, astu adgressus, quo verteret acrius ægras</p> +<span class = "pagenum">649</span> +<p>Ad Tyrios mentes, quia nulla sorte daturam</p> +<p>Certus erat Romam, neque enim impetrata volebat,</p> +<p>(Pacuvio fuit haud obscurum crimine nomen)</p> +<p>Hortatur summi partem deposcere juris,</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Atque alternatos sociato consule fasces:</p> +<p>Et, si partita renuant sedisse curuli,</p> +<p>Æquatumque decus geminasque videre secures,</p> +<p>Ultorem ante oculos atque ora adstare repulsæ.</p> +<p><a name = "line11_64" id = "line11_64"> </a> +Ergo electa manus gressu fert dicta citato.</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Antistat cunctis præcellens Virrius ore;</p> +<p>Sed genus obscurum, nullique furore secundus.</p> +<p>Qui postquam cœtu Patrum ingentique Senatu</p> +<p>Inpia dementis vulgi, ac vix tota, profudit</p> +<p>Consulta, et tumidis incendit vocibus aures;</p> +<span class = "pagenum">650</span> +<span class = "linenum">70</span> +<p>Concordi fremitu renuentum effunditur asper</p> +<p>Toto e concilio clamor. Tum quisque fatigat</p> +<p>Increpitans, vocumque tremit certamine templum.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_73" id = "line11_73"> </a> +Hic Torquatus, avum fronte æquavisse severa</p> +<p>Nobilis, «Heu Capua portantes talia dicta</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Romuleis durastis, ait, subcedere muris?</p> +<p>Ad quos non ausi Carthago atque Hannibal arma</p> +<p>Post Cannas adferre suas? nunquamne per aures</p> +<p>It vestras, in Tarpeia quum sede Latini</p> +<p>Orarent paria, haud verbis, haud voce, sed acri</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Propulsum dextra, qui tum mandata superbo</p> +<p>Ore adportabat, tanto per limina templi</p> +<p>Turbine præcipitem revoluti corporis actum,</p> +<p>Ut, sævo adflictus saxo, spectante piaret</p> +<p>Tristia dicta Jove, et lueret verba inpia leto?</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>En ego progenies ejus, qui sede Tonantis</p> +<span class = "pagenum">651</span> +<p>Expulit orantem, et nuda Capitolia consul</p> +<p>Defendit dextra.» Rabidum hinc, palmasque virorum</p> +<p><a name = "line11_88" id = "line11_88"> </a> +Intentantem oculis, proavitaque facta parantem</p> +<p>Ut vidit majore adeo crudescere motu,</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Excipit his frendens Fabius; «Pro cuncta pudendi!</p> +<p>Sedes, ecce, vacat, belli viduata procella:</p> +<p>Quem, quæso, e vobis huic inposuisse paratis?</p> +<p>Inque locum Pauli quemnam datis? an tua, Virri,</p> +<p>Prima atque ante alios sors, concedente Senatu,</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Te citat, ac nostris æquat jam purpura Brutis?</p> +<p>I, demens, i, quo tendis: tibi perfida fasces</p> +<p><a name = "line11_97" id = "line11_97"> </a> +Det Carthago suos.» Medio fervore loquentis,</p> +<p>Inpatiens ultra gemitu cohibere furorem,</p> +<p>Fulminea torvum exclamat Marcellus ab ira:</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>«Quæ tandem, et quam lenta tenet patientia mentem,</p> +<p>O confuse nimis Gradivi turbine Varro,</p> +<span class = "pagenum">652</span> +<p>Ut perferre queas furibunda insomnia consul?</p> +<p>Nonne exturbatos jam dudum limine templi</p> +<p>Præcipites agis ad portas? et discere cogis</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Semiviros, quod sit nostro de more creati</p> +<p>Consulis imperium? non unquam sobria pubes</p> +<p>Et peritura brevi, moneo, ocius Urbe facesse.</p> +<p>Muros ante tuos (ut par est) debita ductor</p> +<p><a name = "line11_109" id = "line11_109"> </a> +Armatus responsa dabit.» Consurgere cuncti</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Hinc pariter, magnoque viros clamore premebant.</p> +<p>Nec non et foribus propere Campana juventus</p> +<p>Extulit ipsa gradum, tantæque dolore repulsæ</p> +<p>Concitus Hannibalem volvebat Virrius ore.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_114" id = "line11_114"> </a> +Fulvius, (huic nam spondebant præsagia mentis</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Venturum decus, et Capuæ pereuntis imago</p> +<p>Jam tum erat ante oculos) «Non si Carthaginis, inquit,</p> +<p>Ductorem vestris devinctum colla catenis</p> +<p>Romam victor agis, posthac intrare Quirini</p> +<p>Sacratas dabitur sedes: tende ocius, oro,</p> +<span class = "linenum">120</span> +<p>Quo mens ægra vocat.» Referunt hæc inde citati</p> +<p>Mixta minis et torva trucis responsa Senatus.</p> + +<span class = "pagenum">653</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line11_122" id = "line11_122"> </a> +Tantane, omnipotens, caligine mersa latere</p> +<p>Fata placet? veniet quondam felicior ætas,</p> +<p>Quum pia Campano gaudebit consule Roma,</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>Et per bella diu fasces perque arma negatos</p> +<p>Ultro ad magnanimos referet secura nepotes.</p> +<p>Pœna superborum tamen hæc durabit avorum,</p> +<p>Quod non ante suos Capua ad suffragia mittet,</p> +<p>Quam Carthago suos. Postquam nunc dicta Senatus,</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p><a name = "line11_130" id = "line11_130"> </a> +Nunc facta exposuit, tum veris falsa per artem</p> +<p>Virrius admiscens cecinit fatale cruenti</p> +<p>Turbatis signum belli. Furiata juventus</p> +<p>Arma, arma, Hannibalemque volunt: ruit undique vulgus,</p> +<p>Et Pœnos in tecta vocant: ingentia facta</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Sidonii juvenis celebrant, ut ruperit Alpes</p> +<p>Herculei socius decoris, Divisque propinquas</p> +<span class = "pagenum">654</span> +<p>Transierit cursu rupes: ut cæde referta</p> +<p>Clauserit Eridani victor vada: victor ut idem</p> +<p>Lydia Romano turbarit stagna cruore:</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>Ut Trebiæ ripas æterno nomine famæ</p> +<p>Tradiderit, Paulumque idem inter prælia, et idem</p> +<p>Flaminium, proceres rerum, demiserit umbris.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_143" id = "line11_143"> </a> +His super excisam primori Marte Saguntum,</p> +<p>Et juga Pyrenes, et Hiberum, et sacra parentis,</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Juratumque viro bellum puerilibus annis</p> +<p>Adcumulant: unum, ducibus tot cæde peremtis,</p> +<p>Tot fusis acie, stare inter prælia nullis</p> +<p>Adtactum telis. Superum quum munere detur</p> +<p>Huic sociare viro dextras et fœdere jungi;</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Fastus exsanguis populi vanumque tumorem</p> +<p>Nimirum Capua et dominatum perferat Urbis,</p> +<p>Ceu famulis fasces æquataque jura negantis?</p> +<p>Prorsus enim tanto potiorem nomine habendum</p> +<span class = "pagenum">655</span> +<p>Varronem, ut fugiat consul fulgentior ostro.</p> + +<span class = "linenum">155</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line11_155" id = "line11_155"> </a> +Talia jactantes jam lectam sorte parabant</p> +<p>Mittere, quæ Tyrios adjungat fœdere, pubem.</p> +<p>Sed non invictum ponebat pectore robur</p> +<p>Tum solum Decius Capuæ decus: isque receptus</p> +<p>In medios cœtus, neque enim differre dabatur;</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>«Itis, ait, cives violanda ad jura parentum?</p> +<p>Damnatumque caput temerati fœderis aris</p> +<p>Jungitis hospitio? Quæ tanta oblivio recti,</p> +<p>Sacram atque in magnis positam populisque virisque</p> +<span class = "pagenum">656</span> +<p>Adversam ostentare fidem? Nunc tempus inire</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p>Prælia pro Rutulis; nunc signa aciemque movere,</p> +<p>Dum trepidæ res, et medicinam vulnera poscunt:</p> +<p>Is locus officio, quum cessant prospera, quumque</p> +<p>Dura ad opem fortuna vocat: nam læta fovere,</p> +<p>Haud quaquam magni est animi decus: huc, age, adeste.</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Novi Dîs animas similes et pectora magnis</p> +<p>Nunquam angusta malis: capiunt (mihi credite) Cannas,</p> +<p>Et Trasymena vada, et Pauli memorabile letum.</p> +<p>Hi sunt, qui vestris infixum mœnibus hostem</p> +<p>Dejecere manu, et Capuam eripuere superbis</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Samnitum jussis: hi sunt, qui jura dedere</p> +<p>Terrore expulso, Sidicinaque bella remorunt.</p> +<p>Quos fugitis? socios quosve additis? ille ego sanguis</p> +<span class = "pagenum">657</span> +<p>Dardanius, cui sacra pater, cui nomina liquit</p> +<p>Ab Jove ducta Capys, magno cognatus Iulo;</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Ille ego, semihomines inter Nasamonas, et inter</p> +<p>Sævum atque æquantem ritus Garamanta ferarum,</p> +<p>Marmarico ponam tentoria mixtus alumno?</p> +<p>Ductoremque feram, cui nunc pro fœdere proque</p> +<p>Justitia est ensis, solæque e sanguine laudes?</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Non ita, non Decio permixtum fasque nefasque</p> +<p>Hæc ut velle queat: nullo nos invida tanto</p> +<p>Armavit Natura bono, quam janua mortis</p> +<p>Quod patet, et vita non æqua exire potestas.»</p> +<p><a name = "line11_189" id = "line11_189"> </a> +Hæc vana aversas Decius jactavit ad aures.</p> + +<span class = "linenum">190</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line11_190" id = "line11_190"> </a> +Ast delecta manus jungebant fœdera Pœno.</p> +<p>Jamque aderant præmissa duci turbante tumultu</p> +<p>Autololes numerosa cohors: ipse agmine magno</p> +<p>Festinata citus per campos signa movebat.</p> +<span class = "pagenum">658</span> +<p>Et Decius, «Nunc hora, viri, nunc tempus: adeste,</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Dum Capua dignum, dum me duce dextera vindex</p> +<p>Molitur facinus; procumbat barbara pubes.</p> +<p>Pro se quisque alacres rapite hoc decus: hostis adire</p> +<p>Si parat, obstructas replete cadavere portas,</p> +<p>Et ferro purgate nefas: hic denique solus</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Eluerit sanguis maculatas crimine mentes.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_201" id = "line11_201"> </a> +Dumque ea nequidquam non ulli læta profatur,</p> +<p>Audita asperitate viri cœptoque feroci,</p> +<p>Multa feta gerens ira præcordia, Pœnus</p> +<p>Adstabat muris, propereque arcessere lectos</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Inmitem castris Decium jubet: horrida virtus,</p> +<p>Armatumque fide pectus, rectique cupido,</p> +<p>Et major Capua mens inperterrita mole</p> +<p>Invicta stabat, torvoque minacia vultu</p> +<p>Jussa ducis, verbisque etiam incessebat amaris.</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Quem Libyæ rector tot signa, tot arma ferentis</p> +<p>Spernentem increpitans magno clamore profatur:</p> +<p>«Post Paulum, post Flaminium componimur, eheu!</p> +<span class = "pagenum">659</span> +<p>Vecordi Decio, mecum certasse volenti</p> +<p>In decus et famam leti: rapite, ite citati,</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Signa, duces: pateatne mihi Campana vetante</p> +<p>Urbs Decio, explorare libet, nova bella moventi</p> +<p>Cui patuere Alpes, saxa inpellentia cælum,</p> +<p>Atque uni calcata Deo.» Subfuderat ora</p> +<p>Sanguis, et a torvo surgebant lumine flammæ.</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Tum rictus spumans, et anhelis faucibus acta</p> +<p>Versabant penitus dirum suspiria murmur.</p> +<p>Sic urbem invectus, toto comitante Senatu,</p> +<p>Et vulgo ad spectanda ducis simul ora ruente,</p> +<p>Effundit cunctam rabiem irarumque procellas.</p> + +<span class = "linenum">225</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line11_225" id = "line11_225"> </a> +Nec non et Decio propiora pericula mentem</p> +<span class = "pagenum">660</span> +<p>Flammarant, tempusque adeo cernebat adesse,</p> +<p>Quo laudes ducis invicti superaret inermis.</p> +<p>Non illum fuga, non clausi occuluere penates;</p> +<p>Sed liber, veluti nullus penetrasset in urbem</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Hannibal, intrepido servaverat otia vultu:</p> +<p>Quum juvenem sævis (horrendum) concitus armis</p> +<p>Invadunt globus, et pedibus sublime sedentis</p> +<p>Ductoris sistunt. Tonat inde ferocibus alte</p> +<p>Incessens victor dictis, «Solusne ruentem</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Fulcire, et revocare paras a funere, Romam?</p> +<p>O demens! en, qui Divum mihi munera tanta</p> +<p>Eripiat. Decio prorsus servabar inerti</p> +<p>Vincendus, Decio inbelli, cui femina nulla,</p> +<p>Orta in Agenoreis nostræ Carthaginis oris,</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Cesserit: huic agedum, (nam cur indigna feramus?)</p> +<p>Magnanime o miles, meritas innecte catenas.»</p> +<p><a name = "line11_242" id = "line11_242"> </a> +Dixerat hæc: necdum finem convicia norant.</p> +<span class = "pagenum">661</span> +<p>Inlatus velut armentis super ardua colla</p> +<p>Quum sese inposuit, victorque inmane sub ira</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Infremuit leo, et inmersis gravis unguibus hæsit,</p> +<p>Mandit anhelantem pendens cervice juvencum.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_247" id = "line11_247"> </a> +At Decius, dum vincla ligant, «Necte ocius, inquit,</p> +<p>(Nam sic Hannibalem decet intravisse) catenas,</p> +<p>Fœderis infausti pretium: sic victima prorsus</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Digna cadat Decius: nec enim te, sanguine lætum</p> +<p>Humano, sit fas cæsis placasse juvencis.</p> +<p>En dextra! en fœdus! nondum tibi Curia, necdum</p> +<p>Templorum intrati postes; jam panditur acri</p> +<p>Imperio carcer: perge, ac primordia tanta</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Adcumula paribus factis: mihi fama sub umbras</p> +<span class = "pagenum">662</span> +<p>Te feret obpressum Capuæ cecidisse ruinis.»</p> +<p>Nec plura effari concessum: obnubitur atra</p> +<p>Veste caput, trahiturque ferox ante ora suorum.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_259" id = "line11_259"> </a> +Exin victor ovans sedato pectore tandem</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Spectandis urbis tectis templisque serenos</p> +<p>Lætus circumfert oculos, et singula discit:</p> +<p>Quis muris sator, et pubes sit quanta sub armis,</p> +<p>Quot bello pateant argenti ærisque talenta:</p> +<p>Nunc qualis frenata acies, nunc deinde pedestris</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Copia quanta viris. Monstrant Capitolia celsa,</p> +<p>Stellatesque docent campos, Cereremque benignam.</p> + +<span class = "pagenum">663</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line11_267" id = "line11_267"> </a> +Jamque diem ad metas defessis Phœbus Olympo</p> +<p>Inpellebat equis, fuscabat et Hesperus umbra</p> +<p>Paullatim infusa properantem ad litora currum.</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Instituunt de more epulas, festamque per urbem</p> +<p>Regifice exstructis celebrant convivia mensis.</p> +<p>Ipse, Deum cultu et sacro dignatus honore,</p> +<p>Præcipuis multoque procul splendentibus ostro</p> +<p>Adcipitur sublime toris: non una ministri</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Turba gregis: posuisse dapes his addita cura,</p> +<p>His adolere focos, his ordine pocula ferre.</p> +<p>Nec non et certis struitur penus: aspera mensa</p> +<p>Pondera cælati fulgent antiquitus auri.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_279" id = "line11_279"> </a> +Eripiunt flammæ noctem, strepituque moventum</p> +<span class = "pagenum">664</span> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Murmurat alta domus: stupet inconsuetus opimæ</p> +<p>Sidonius mensæ miles, faciemque superbi</p> +<p>Ignotam luxus oculis mirantibus haurit.</p> +<p>Vescitur ipse silens, et tantos damnat honores</p> +<p>Esse epulis, facilesque coli tanto agmine mensas:</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Donec pulsa fames, et Bacchi munera duram</p> +<p>Laxarunt mentem. Tum fronti reddita demum</p> +<p>Lætitia, et positæ graviores pectore curæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_288" id = "line11_288"> </a> +Personat Euboica Teuthras testudine, Cymes</p> +<p>Incola, et obtusas inmiti murmure sævæ</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Inter bella tubæ permulcet cantibus aures.</p> +<p>Namque Jovem et lætos per furta canebat amores,</p> +<p>Electræque toros Atlantidos: unde creatus,</p> +<p>Proles digna Deum, tum Dardanus: isque Tonanti</p> +<p>Ut det Erichthonium magna de stirpe nepotem.</p> +<span class = "pagenum">665</span> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Hinc Tros, hinc Ilus, generis tunc ordine longo</p> +<p>Assaracus, nulloque minor famave manuve</p> +<p>Tum Capys ut primis dederit sua nomina muris.</p> +<p>Concelebrant plausu pariter Sidonia pubes,</p> +<p>Campanæque manus: ante omnes ductor honori</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Nominis augusto libat carchesia ritu;</p> +<p>Cetera quem sequitur, Bacchique e more liquorem</p> +<p>Inrorat mensis turba, ardescitque Lyæo.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_303" id = "line11_303"> </a> +Interea, Tyrio resoluta in gaudia cœtu</p> +<p>Converso, (neque enim, juvenis non digne sileri,</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Transmittam tua cœpta libens, famamque negabo</p> +<p>Quamquam inperfectis, magnæ tamen indolis, ausis)</p> +<p>Mens una inviolata mero, nullisque venenis</p> +<p>Potando exarmata, decus pugnæque, necisque</p> +<span class = "pagenum">666</span> +<p>Sidoniæ tacito volvebat pectore molem.</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Quoque esset miranda magis tam sacra libido,</p> +<p>Pacuvio genitus patrias damnaverat artes.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_312" id = "line11_312"> </a> +Is variis oneratum epulis atque atria tardo</p> +<p>Linquentem gressu comitatus pone parentem,</p> +<p>Postquam posse datum meditata aperire, novosque</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Pandere conatus, et liber parte relicta</p> +<p>Tectorum a tergo patuit locus, «Adcipe digna</p> +<p>Et Capua et nobis, inquit, consulta:» togaque</p> +<p>Armatum amota nudat latus. «Hoc ego bellum</p> +<p>Conficere ense paro, atque avulsum ferre Tonanti</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Rectoris Libyci victor caput: hic erit ille,</p> +<p>Qui polluta dolis jam fœdera sanciet, ensis.</p> +<p>Si perferre nequit spectacula tanta senectus,</p> +<p>Et tremit inceptis lasso majoribus ævo,</p> +<p>At tu securis concede penatibus, et me</p> +<span class = "pagenum">667</span> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Linque meæ menti. Summum quod credis, et æquas</p> +<p>Hannibalem Superis, o quantum nomine major</p> +<p>Jam Pœno tibi natus erit!» Vibrabat ab ore</p> +<p>Ignis atrox, animusque viri jam bella gerebat;</p> +<p><a name = "line11_329" id = "line11_329"> </a> +Quum senior, tanti pondus conaminis ægra</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Jam dudum vix aure ferens, tremebundus ibidem</p> +<p>Sternitur, et pedibus crebro pavida oscula figens,</p> +<p>«Per si quid superest vitæ, per jura parentis,</p> +<p>Perque tuam nostra potiorem, nate, salutem,</p> +<p>Absiste inceptis, oro: ne sanguine cernam</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Polluta hospitia, ac tabo repleta cruento</p> +<p>Pocula, et eversas pugnæ certamine mensas.</p> +<p>Tune illum, quem non acies, non mœnia et urbes</p> +<span class = "pagenum">668</span> +<p>Ferre valent, quum frons propior lumenque corusco</p> +<p>Igne micat, tune illa viri, quæ vertice fundit,</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Fulmina pertuleris; si viso intorserit ense</p> +<p>Diram, qua vertit per campos agmina, vocem?</p> +<p>Fallit te, mensas inter quod credis inermem.</p> +<p>Tot bellis quæsita viro, tot cædibus armat</p> +<p>Majestas æterna ducem: si admoveris ora,</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Cannas, et Trebiam ante oculos, Trasymenaque busta,</p> +<p>Et Pauli stare ingentem miraberis umbram.</p> +<p>Quid? tanto in casu comitum juxtaque jacentum</p> +<p>Torpebunt dextræ? parce, oro, et desine velle,</p> +<p>Cui nequeas victor superesse: an tristia vincla</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Et Decius non erudiunt componere mentem?»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_351" id = "line11_351"> </a> +Talia commemorans, famæ majoris amore</p> +<p>Flagrantem ut vidit juvenem surdumque timori:</p> +<p>«Nil ultra posco, refer in convivia gressum;</p> +<p>Adproperemus, ait: non jam tibi pectora pubis</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p>Sidoniæ fodienda manu tutantia regem.</p> +<p>Hoc jugulo dextram explora: namque hæc tibi ferrum,</p> +<span class = "pagenum">669</span> +<p>Si Pœnum invasisse paras, per viscera ferrum</p> +<p>Nostra est ducendum: tardam ne sperne senectam.</p> +<p>Obponam membra, atque ensem extorquere negatum</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Morte mea eripiam.» Lacrimæ tunc ore profusæ,</p> +<p><a name = "line11_361" id = "line11_361"> </a> +Et magna Superum cura servatus in arma</p> +<p>Scipiadæ Pœnus; nec tantum fata dederunt</p> +<p>Externa peragi dextra. Pulcherrimus iræ,</p> +<p>Et dignus fieri compos memorabilis ausi,</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Amisit quantam posito conamine laudem,</p> +<p>Cui tantum est voluisse decus? Tum reddere sese</p> +<p>Festinant epulis, et tristia fronte serenant;</p> +<p>Donec læta virum solvit convivia somnus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_369" id = "line11_369"> </a> +Postera lux Phaethontis equos proferre parabat,</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Jam rapido summis curru splendente sub undis;</p> +<p>Et juvenis, magno generatus Hamilcare, duras</p> +<p>Jam dudum exercet curas. Carthaginis arces</p> +<p>Ire ferox Mago, et Patribus portare jubetur</p> +<p>Nuncia facta ducis: præda et captiva leguntur</p> +<span class = "pagenum">670</span> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Corpora, dereptæque viris sub Marte cruento</p> +<p>Exuviæ, fausti Superis libamina belli.</p> +<p><a name = "line11_377" id = "line11_377"> </a> +Altera curarum Libycis demittitur oris</p> +<p>Heu! Decius, reduci lentas servatus ad iras;</p> +<p>Ni pœnæ juvenem indignæ miseratus ab alto</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Jupiter antiquam Batti vertisset ad urbem.</p> +<p>Hic Pellæa virum Ptolemæi sceptra vehentum</p> +<p>Eripuere minis, resolutaque vincula collo.</p> +<p>Atque eadem vitæ custos mox deinde quieto</p> +<p>Adcepit tellus ossa inviolata sepulcro.</p> + +<span class = "linenum">385</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line11_385" id = "line11_385"> </a> +Nec Venerem interea fugit exoptabile tempus</p> +<span class = "pagenum">671</span> +<p>Pœnorum mentes cæco per læta premendi</p> +<p>Exitio, et luxu corda inportuna domandi.</p> +<p>Spargere tela manu passim fallentia natis</p> +<p>Inperat, et tacitas in pectora mittere flammas.</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Tum pueris dulce adridens: «Eat inproba Juno,</p> +<p>Et nos (nec mirum, quid enim sumus?) acta secundis</p> +<p>Despiciat: valet illa manu, valet illa lacertis:</p> +<p>Parvula nos arcu puerili spicula sensim</p> +<p>Fundimus, et nullus nostro de vulnere sanguis.</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Verum, agite, o mea turba, precor, nunc tempus, adeste,</p> +<span class = "pagenum">672</span> +<p>Et Tyriam pubem tacitis exurite telis.</p> +<p>Amplexu multoque mero, somnoque virorum</p> +<p>Profliganda acies, quam non perfregerit ensis,</p> +<p>Non ignes, non inmissis Gradivus habenis.</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Combibat inlapsos ductor per viscera luxus,</p> +<p>Nec pudeat picto fultum jacuisse cubili,</p> +<p>Nec crinem Assyrio perfundere pugnet amomo.</p> +<p>Ille sub hiberno somnos educere cælo</p> +<p>Jactator tectis malit consumere noctes;</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Ac ponat ritus vescendi, sæpe citato</p> +<p>Dum residet sub casside equo, discatque Lyæo</p> +<span class = "pagenum">673</span> +<p>Inbellem donare diem: tum deinde madenti</p> +<p>Post epulas sit grata chelys, segnisque soporas,</p> +<p>Aut nostro vigiles ducat sub numine noctes.»</p> + +<span class = "linenum">410</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line11_410" id = "line11_410"> </a> +Hæc postquam Venus, adplaudit lascivus, et alto</p> +<p>Mittit se cælo niveis exercitus alis.</p> +<p>Sentit flammiferas pubes Maurusia pennas,</p> +<p>Et pariter fusis tepuerunt pectora telis.</p> +<p>Bacchi dona volunt, epulasque, et carmina rursus</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Pieria liquefacta lyra: non acer aperto</p> +<p>Desudat campo sonipes: non ulla per auras</p> +<p>Lancea nudatos exercet torta lacertos.</p> +<p>Mollitæ flammis lymphæ languentia somno</p> +<p>Membra fovent, miserisque bonis perit horrida virtus.</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Ipse etiam, adflatus fallente Cupidine, ductor</p> +<p>Instaurat mensas dapibus, repetitque volentum</p> +<span class = "pagenum">674</span> +<p>Hospitia, et patrias paullatim decolor artes</p> +<p>Exuit, occulta mentem vitiante sagitta.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_424" id = "line11_424"> </a> +Altera jam patria, atque æquo sub honore vocatur</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Altera Carthago Capua, intactumque secundæ</p> +<p>Fortunæ ingenium vitia adlatrantia quassant.</p> +<p>Nec luxus ullus mersæque libidine vitæ</p> +<p>Campanis modus: adcumulant, variasque per artes</p> +<p>Scenarum certant epulas distinguere ludo;</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Ut strepit adsidue Phrygiam ad Nilotica loton</p> +<p><a name = "line11_431" id = "line11_431"> </a> +Memphis Amyclæo passim lasciva Canopo.</p> +<span class = "pagenum">675</span> +<p>Inprimis dulcem, Pœno lætante, per aures</p> +<p>Nunc voce infundit Teuthras, nunc pectine cantum.</p> +<p>Isque ubi mirantem resonantia pollice fila</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Ductorem vidit Libyæ, canere inde superbas</p> +<p>Aoniæ laudes sensim testudinis orsus,</p> +<p>Concordem citharæ movit per carmina linguam,</p> +<p>Vincere linquentes vitam quæ possit olores.</p> +<p>Atque hæc e multis carpsit mollissima mensæ.</p> + +<span class = "linenum">440</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line11_440" id = "line11_440"> </a> +«Argolicis quondam populis (mirabile dictu!)</p> +<span class = "pagenum">676</span> +<p>Exaudita chelys, lapidem testudine felix</p> +<p>Ducere, et in muros posuisse volentia saxa.</p> +<p>Hæc Amphionio vallavit pectine Thebas,</p> +<p>Ac, silice aggeribus per se scandente vocatis,</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p>Jussit in inmensum cantatas surgere turres:</p> +<p>Altera, turbatum plectro moderata profundum,</p> +<p>Et tenuit phocas, et in omni Protea forma</p> +<p>Traxit, et æquoreo portavit Ariona dorso.</p> +<p>Nam, quæ Peliaca formabat rupe canendo</p> +<span class = "pagenum">677</span> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Heroum mentes et magni pectora Achillis,</p> +<p>Centauro dilecta chelys compesceret iras,</p> +<p>Percussa fide, vel pelagi vel tristis Averni.</p> +<p>Namque chaos, cæcam quondam sine sidere molem</p> +<p>Non surgente die, ac mundum sine luce canebat.</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Tum Deus ut liquidi discisset stagna profundi,</p> +<p>Tellurisque globum media compage locasset:</p> +<p>Ut celsum Superis habitare dedisset Olympum,</p> +<p>Castaque Saturni monstrabat secula patris.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_459" id = "line11_459"> </a> +«Sed, quos pulsabat Rhipæum ad Strymona, nervi,</p> +<span class = "pagenum">678</span> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Auditus Superis, auditus manibus Orpheus,</p> +<p>Emerito fulgent clara inter sidera cælo.</p> +<p>Hunc etiam mater, tota comitante sororum</p> +<p>Aonidum turba, mater mirata canentem.</p> +<p>Non illo Pangæa juga, aut Mavortius Hæmus,</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Non illo modulante sonos stetit ultima Thrace:</p> +<p>Cum silvis venere feræ, cum montibus amnes.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_467" id = "line11_467"> </a> +«Inmemor et dulcis nidi, positoque volatu</p> +<p>Non mota volucris captiva pependit in æthra.</p> +<p>Quin etiam Pagasæa ratis, quum cærula nondum</p> +<span class = "pagenum">679</span> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Cognita terrigenis, pontoque intrare negarent,</p> +<p>Ad puppim sacræ, cithara eliciente, carinæ</p> +<p>Adductum cantu venit mare: pallida regna</p> +<p>Bistonius vates flammisque Acheronta sonantem</p> +<span class = "pagenum">680</span> +<p>Placavit plectro, et fixit revolubile saxum.</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>O diræ Ciconum matres, Geticique furores,</p> +<p>Et damnata Deis Rhodope! tulit ora revulsa</p> +<p>In pontum, ripis utrimque sequentibus, Hebrus.</p> +<p>Tum quoque, quum rapidi caput a cervice recisum</p> +<p>Portarent fluctus, subito emicuere per undas</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p>Ad murmur cete toto exsultantia ponto.»</p> +<p>Sic tum Pierius bellis durata virorum</p> +<p>Pectora Castalio frangebat carmine Teuthras.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_483" id = "line11_483"> </a> +Interea placida adtulerant jam flamina terris</p> +<p>Magonem Libycis: lauro redimita subibat</p> +<span class = "pagenum">681</span> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Optatos puppis portus, pelagoque micabant</p> +<p>Captiva arma procul celsa fulgentia prora.</p> +<p>At, patulo surgens jam dudum ex æquore, late</p> +<p>Nauticus inplebat resonantia litora clamor,</p> +<p>Et, simul adductis percussa ad pectora tonsis,</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Centeno fractus spumabat verbere pontus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_491" id = "line11_491"> </a> +Nec lentum in medios rapienda ad gaudia vulgus</p> +<p>Procurrit fluctus, elataque turba favore</p> +<p>Certatim ingenti celebrant nova gaudia plausu.</p> +<p>Æquatur rector Divis: illum undique matres,</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Illum turba minor moniti gaudere nepotes,</p> +<p>Et senior manus, et juxta populusque, Patresque,</p> +<p>Mactatis Superum dignantur honore juvencis.</p> +<p>Sic patriam Mago et portas ingressus ovantes</p> +<p>Fraternæ laudis fama: ruit inde Senatus,</p> +<span class = "pagenum">682</span> +<span class = "linenum">500</span> +<p><a name = "line11_500" id = "line11_500"> </a> +Et multo Patrum stipatur curia cœtu.</p> +<p>Tum, Divos veneratus avum de more vetusto,</p> +<p>«Martem, ait, egregium et fractas, quîs Itala tellus</p> +<p>Nitebatur, opes, pars ipse haud parva laborum,</p> +<p>Nuntio: pugnatum Superis in vota secundis.</p> + +<span class = "linenum">505</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line11_505" id = "line11_505"> </a> +«Est locus, Ætoli signat quem gloria regis,</p> +<p>Possessus quondam prisca inter secula Dauno:</p> +<p>Humentes rapido circumdat gurgite campos</p> +<p>Aufidus, et stagnis intercipit arva refusis;</p> +<p>Mox fluctus ferit Hadriacos, magnoque fragore</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Cedentem inpellit retrorsus in æquora pontum.</p> +<p>Hic Varro et magnum Latia inter nomina Paulus</p> +<p>Nomen, quîs rerum ducibus permissa potestas,</p> +<p>Vix dum depulsa nigræ caligine noctis,</p> +<p>Invadunt campum, et late fulgentibus armis</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Adcendunt ultro lucem surgentis Eoi.</p> +<p>Nos contra (nam germanum furor acer agebat</p> +<span class = "pagenum">683</span> +<p>Optatæ pugnæ) castris cita signa movemus.</p> +<p>Intremit et tellus, et pulsus mugit Olympus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_519" id = "line11_519"> </a> +«Hic fluvium et campos abscondit cæde virorum</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Ductor, quo nunquam majorem ad bella tulerunt</p> +<p>Rectorem terræ. Vidi, quum turbine sævo</p> +<p>Ausonia et sonitu bellantis fusa per agros</p> +<p>Uni terga daret: vidi, quum Varro citato</p> +<p>Auferretur equo, projectis degener armis.</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Quin et magnanimum, perfosso corpore telis,</p> +<p>Strage super socium vidi te, Paule, cadentem.</p> +<p>Ægates ille et servilia fœdera larga</p> +<p>Ultus cæde dies: non plus optasse liberet,</p> +<p>Quam tum concessit dexter Deus: altera jam lux</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Si talis redeat, populis sis omnibus una</p> +<p>Tum, Carthago, caput, terrasque colare per omnes.</p> +<p><a name = "line11_532" id = "line11_532"> </a> +Testes hi stragis, quos signum inlustre superbis</p> +<p>Mos læva gestare viris.» Tum funditur ante</p> +<p>Ora admirantum præfulgens annulus auro;</p> +<span class = "pagenum">684</span> +<span class = "linenum">535</span> +<p>Datque fidem verbis haud parvo insignis acervo.</p> +<p>Hinc iterum repetens: «Restat nunc sedibus imis</p> +<p>Vertenda atque æquanda solo jam subruta Roma.</p> +<p>Adnitamur, ait, vires refovere tot haustas</p> +<p>Casibus, et pateant non parca æraria dextris,</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Quas emimus bello: defit jam bellua, tristis</p> +<p>Ausoniis terror: nec non alimenta fatigant.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_542" id = "line11_542"> </a> +Atque ea dum memorat, torvo conversus in ora</p> +<p>Hannonis vultu, quem gliscens gloria pravum</p> +<p>Ductoris studio jam dudum agitabat acerbo:</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>«Jamne tibi dextras inceptaque nostra probamus?</p> +<span class = "pagenum">685</span> +<p>Jam fas Dardanio me non servire colono?</p> +<p>Anne iterum Hannibalem dedi placet? Atra veneno</p> +<p>Invidiæ nigroque undantia pectora felle,</p> +<p>Tandem tot titulis totque exorata tropæis,</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Infelix muta: dextra en, en dextera, quam tu</p> +<p>Æneadis lacerare dabas, et litora, et amnes,</p> +<p>Et stagna, et latos inplevit sanguine campos.»</p> +<p>Hæc Mago, atque animos favor haud obscurus alebat.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_554" id = "line11_554"> </a> +Cui, simul invidia atque ira stimulantibus, Hanno:</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>«Talia vesani juvenis convicia miror</p> +<p>Haud equidem: tumet ingenio, fraternaque corda</p> +<p>Non tarde adnoscas et virus futile linguæ.</p> +<p>Quin, ne mutatum vanis absistere credat,</p> +<p>Nunc pacem orandum, nunc inproba fœdere rupto</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Arma reponendum, et bellum exitiale cavendum</p> +<p>Auctor ego: atque adeo vosmet perpendite, quæso,</p> +<p>Quid ferat: haud aliud nobis censere relictum est.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_563" id = "line11_563"> </a> +«Tela, viros, aurum, classes, alimenta precatur,</p> +<span class = "pagenum">686</span> +<p>Belligeramque feram: victus non plura dedissem.</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Sanguine Dardanio Rutulos saturavimus agros,</p> +<p>Et jacet in campis Latium: deponere curas</p> +<p>Tandem ergo, bone, da, victor, liceatque sedere</p> +<p>In patria; liceat non exhaurire rapacis</p> +<p>Inpensis belli vacuatos sæpe penates.</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Nunc en, nunc, inquam, (falsa ut præsagia nostra</p> +<p>Sint, oro, mensque augurio ludatur inani)</p> +<p>Haud procul est funesta dies: atrocia novi</p> +<p>Corda, ac prospicio natas e cladibus iras.</p> +<p>Vos ego, vos metuo, Cannæ: submittite signa,</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Atque adeo tentate, agedum, ac deposcite pacem.</p> +<p>Non dabitur: parat ille dolor (mihi credite) majus</p> +<p>Exitium adcepto: citiusque hæc fœdera victor,</p> +<p>Quam victus, dabit: atque adeo, qui tanta superbo</p> +<p>Facta sonas ore, et spumanti turbine perflas</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Ignorantum aures, dic, en, germanus in armis</p> +<p>Ille tuus par Gradivo, per secula tellus</p> +<p>Cui similem nunquam ductorem in bella creavit,</p> +<p>Mœnia Romuleæ cur nondum viderit urbis?</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_584" id = "line11_584"> </a> +«Scilicet e gremio matrum rapiamus in hostem</p> +<span class = "pagenum">687</span> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Nondum portandis habiles gravioribus armis?</p> +<p>Æratas jussi texamus mille carinas,</p> +<p>Atque omnis Libyæ quæratur bellua terris?</p> +<p>Ut longa imperia, atque armatos proroget annos</p> +<p>Hannibal, et regnum trahat usque in tempora fati?</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Vos vero, (neque enim occulto circumdamur astu)</p> +<p>Ne dulces spoliate domos; castrisque potentum</p> +<p>Atque opibus sancite modum: pax optima rerum,</p> +<p>Quas homini novisse datum est: pax una triumphis</p> +<p>Innumeris potior: pax, custodire salutem</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Et cives æquare potens, revocetur in arces</p> +<p>Tandem Sidonias; et fama fugetur ab urbe</p> +<p>Perfidiæ, Phœnissa, tua. Si tanta libido</p> +<p>Armorum tenet, atque enses non reddere perstat</p> +<p>Poscenti patriæ; nil suppeditare furori</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Hortor, et hæc fratri Magonem dicta referre.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line11_601" id = "line11_601"> </a> +Plura adnectentem (neque enim satiaverat iras</p> +<p>Dicendo) clamor turbat diversa volentum.</p> +<span class = "pagenum">688</span> +<p>«Si, Libyæ decus, haud ulli superabilis armis,</p> +<p>Hannibal est iræ tibi, destituemus ad ipsas</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Victorem metas? nec opum adjumenta feremus?</p> +<p>Invidia unius sceptra ut jam parta retardet?»</p> +<p>Inde alacres tribuunt, quæ belli posceret usus;</p> +<p>Absentique suum jactant sub teste favorem.</p> +<p>Mox eadem terris placitum traducere Hiberis,</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Dum malus obtrectat facta inmortalia livor,</p> +<p>Nec sinit adjutas ductoris crescere laudes.</p> +</div> + +</div> <!-- end div vol1 --> + +<div class = "vol2"> + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">1</span> + +<h2><a name = "liber12" id = "liber12"> +LIBER DUODECIMUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib12_arg" id = "lib12_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Mitescente</span> jam hieme Hannibal a +Capua movet, vicinisque oppidis trepidationem injicit, <a href = +"#line12_1">1-14</a>.</p> + +<p>Sed luxus milites ita enervaverat, ut vix arma ferre possent; <a href += "#line12_15">15-26</a>.</p> + +<p>Cupidus maritimi oppidi potiundi, quo cursus navibus tutus ex Africa +esset, primum Neapolim petit, quæ urbs Græca, doctorum virorum secessu +illa ætate celebris et Parthenope olim a tumulo Sirenes adpellata, ab +eo, famæ suæ timente, omnibus quidem viribus, at inrito conatu +obpugnatur; <a href = "#line12_27">27-59</a>.</p> + +<p>Inde Cumas, aliam urbem maritimam, ducit, ubi templum Apollinis, a +Dædalo in colle exstructum, contemplatur; sed copias, Campana luxuria +marcentes, nequidquam acuit ad pristinam virtutem, et a Ti. Sempronio +Graccho repellitur; <a href = "#line12_60">60-103</a>.</p> + +<p>Obsidione igitur Cumarum soluta, Puteolos repente movet castra, et, +dum ea quoque urbs frustra operibus cingitur, ipse tractum perlustrat +propinquum, Baias, Lucrinum Avernique lacum, Acherusiam paludem, vastas +in litore speluncas, loca sulfure ac bitumine scatentia ignibusque +subterraneis æstuantia, Prochyten, Inarimen, Vesuvium, Misenum +promontorium, Baulos et æstum maris, quæ omnia ei a primoribus Capuæ +monstrantur; <a href = "#line12_104">104-160</a>.</p> + +<p>A Puteolis Nolam agmen convertit, et scalas admovet muris: enim vero +M. Claudius Marcellus, instructo ad portas sub adventum hostium +exercitu, eruptionem facit, et, Pœnis fugatis, ducem eorum ad singulare +certamen provocat; <a href = "#line12_161">161-198</a>.</p> + +<p>Quod non detrectare Hannibalem fama nominis sui suadet; sed Junonis +admonitu ab eo avocatur, et acerba ignaviæ increpatione fœdam suorum +fugam sistit; <a href = "#line12_199">199-211</a>.</p> + +<p>Restituta acie ac pugna, a Pediano, Patavino, qui +<span class = "pagenum">2</span> +non minus belli artibus atque virtute quam literarum studio excellebat, +Cinyps, formosissimus Pœnorum galeaque Æmilii Pauli consulis, qui in +prælio Cannensi occiderat, ornatus, telo transfigitur et spoliatur; +<a href = "#line12_212">212-252</a>.</p> + +<p>Marcellus, laudata victoris virtute, in ipsum Hannibalem hastam +conjicit, cujus tamen ictum excipit Gestar; <a href = +"#line12_253">253-265</a>.</p> + +<p>Quo adtonitus periculo Pœnus ad castra trepide refugit, et vehementer +in milites invehitur: Marcellus autem, qui primus Romanos docuerat, +Hannibalem vinci posse, magna hostium edita strage prædaque ingenti +facta, Nolam se recipit, et ad cælum tollitur laudibus; <a href = +"#line12_266">266-294</a>.</p> + +<p>Primo tandem victoriæ nuntio recreatis Romæ civibus, non minore animo +res domi, quam militiæ, geritur, et censores notant eos, qui post +Cannensem pugnam Metello auctore consilium de relinquenda Italia +inierant, quique, quum a Pœnis, ut de captivis redimendis agerent, +frustra Romam missi essent, jurassentque se regressuros, extemplo in +castra hostium redierant, ut hac fraude se exsolverent jurejurando; +<a href = "#line12_295">295-305</a>.</p> + +<p>Simul omnia in bellum consilia convertuntur, et in summa pecuniæ +inopia matronæ aurum ornamentaque sua in ærarium deferunt: quæ +voluntaria conlatio et certamen adjuvandæ rei publicæ excitat ad +æmulandum animos primum Patrum, dein equestris ordinis et reliquæ +plebis; <a href = "#line12_306">306-319</a>.</p> + +<p>Spes quoque Romanorum confirmatur a legatis Delphos missis, qui +responsum renuntiant, res eorum jam meliores facilioresque fore, eamque +ob causam Diis, maxime vero Jovi, sacra esse facienda: quæ res divinæ +subplicationesque confestim in Capitolio fiunt; <a href = +"#line12_320">320-341</a>.</p> + +<p>Dum hæc Romæ atque in Italia geruntur, Hampsagoras ejusque filius +Hostus in Sardinia (cujus insulæ situs, forma, nomina, origo, bona et +indoles una cum coloniis, a Sardo, Trojanis seu Iliensibus, Iolao, duce +Thespiadarum, et Aristæo illuc deductis describuntur) a T. Manlio +Torquato prætore fugantur, et silvarum latebras quærunt; <a href = +"#line12_342">342-375</a>.</p> + +<p>Punica deinde classe adpulsa Hasdrubali se jungunt, et cum Romanis +decertant prælio, in quo Ennius centurio et poeta, Rudiis natus +oriundusque a Messapo rege, ingentem Sardorum Pœnorumque cædem facit; +<a href = "#line12_376">376-402</a>.</p> + +<p>In eum hastam conjicit Hostus; sed ictus ab Apolline avertitur, et +Hostus in acie cadit: qua filii nece audita Hampsagoras mortem sibi +consciscit; 403-419. Per idem fere tempus Hannibal Acerris Nuceriaque +direptis atque incensis, capit Casilinum, et Petiliam, alteram Saguntum, +ad solum exurit; <a href = "#line12_420">420-433</a>.</p> + +<p>Inde Tarentum expugnat +<span class = "pagenum">3</span> +præter arcem, a Romanis occupatam, et naves Tarentinorum, sinu exiguo +intus inclusas, quum claustra portus hostis haberet, plaustris +machinisque admotis per mediam urbem ad mare transvehit; <a href = +"#line12_434">434-448</a>.</p> + +<p>Certior tamen factus per nuntios de obpugnatione Capuæ, obsidione +arcis Tarentinæ absistit, raptimque contendit in Campaniam; <a href = +"#line12_449">449-462</a>.</p> + +<p>Obviam ei veniunt duo Romanorum exercitus, quibus duces stultitia et +temeritate pares, M. Centenius Penula et Cn. Fulvius prætor, præsunt, +quique ad internecionem cæduntur; nec quidquam iter victoris moratur +nisi Ti. Sempronii Gracchi proconsulis, ab hospite suo Lucano in +insidias præcipitati, exsequiæ, quas ipse celebrat, ut famam conligat +humanitatis; <a href = "#line12_463">463-478</a>.</p> + +<p>Interea Romanorum duces omnem belli vim in Capuam vertunt, nuntio +adcepto de Hannibalis adventu, qui in valle occulta post Tifata montem +huic urbi inminentem considet; 479-488. Is vero ubi videt per castra +hostium non perrumpi ad Capuam posse, multa secum consilia volventi +subit animum impetus, caput ipsum belli Romam petendi; <a href = +"#line12_489">489-506</a>.</p> + +<p>Itaque deductas nocte ad Vulturnum flumen copias trajicit ante lucem, +et spe Romæ potiundæ ad maturandum iter incendit; <a href = +"#line12_507">507-523</a>.</p> + +<p>Tum præter Cales in Sidicinum, mox in Allifanum et Casinatem, deinde +præter Aquinum in Fregellanum, et per Frusinatem Anagninumque in +Labicanum venit agrum: inde, Algido, Tusculo Gabiisque relictis, ad +Anienem fluvium castra admovet, et Iliæ Nymphisque adventu suo terrorem +incutit; <a href = "#line12_524">524-544</a>.</p> + +<p>Nec minor trepidatio est Romæ, ubi matronæ, in publicum effusæ, +passim discurrunt, Patres vero ingentem metum torvo vultu dissimulant, +et præsidia passim in collibus murisque disponuntur; <a href = +"#line12_545">545-557</a>.</p> + +<p>Inter hæc Hannibal, qui, continuo itinere confecto, ne nocturnum +quidem tempus ad quietem sibi reservaverat, cum Numidis mœnia situmque +urbis obequitans contemplatur, donec ab equitibus inmissis a Fulvio +Flacco, qui cum exercitu a Capua profectus Romam venerat, submovetur, +atque in castra redigitur; <a href = "#line12_558">558-573</a>.</p> + +<p>Postero die sub lucem omnes copias in aciem educit, et ad pristinam +virtutem tuendam excitat, docens Roma capta bellum esse confectum; +<a href = "#line12_574">574-586</a>.</p> + +<p>Neque detrectant certamen Romani, infantium vagitu, gemitu ac +precibus parentum, et Fulvii adhortatione exstimulati; <a href = +"#line12_587">587-602</a>.</p> + +<p>At instructis utrimque exercitibus Jupiter crassas repente cælo +obducit tenebras, et a monte Capitolino fulmina in Hannibalem jaculatur; +602-626. Is liquefactis armis in castra iratus se recipit; quo facto +<span class = "pagenum">4</span> +mira serenitas cum tranquillitate oritur, et subplicatio Jovi habetur in +Capitolio; <a href = "#line12_627">627-645</a>.</p> + +<p>Postridie prima luce acies instructas eadem tempestas dirimit, quam +eadem excipit serenitas; <a href = "#line12_646">646-667</a>.</p> + +<p>Pœnus inanem fulminis vim ridet, vanumque militum timorem increpat; +<a href = "#line12_668">668-685</a>.</p> + +<p>Ut vero Romam adeo securam metuque vacuam esse comperit, ut milites +sub vexillis in subplementum Hispaniæ profecti sint, ira incensus urbem +obpugnare statuit; <a href = "#line12_686">686-690</a>.</p> + +<p>Quam ob causam Jupiter agit cum Junone, ut non amplius alat ferociam +ejus, sed potius coerceat; <a href = "#line12_691">691-700</a>.</p> + +<p>Dea Hannibali in conspectum venit manifesta, ejusque visum acuit, ut +Deos cernere possit, qui colles Romæ campumque Martium tueantur; <a href += "#line12_701">701-725</a>.</p> + +<p>Quo adspectu perculsus Pœnus castra ab urbe refert, minitans se mox +rediturum esse; <a href = "#line12_726">726-730</a>.</p> + +<p>Eum ut abeuntem vident Romani, primum fraudem subesse rati non omnem +deponunt timorem: mox hoste ex oculis sublato, læti sacra Diis faciunt, +et certatim portis ruunt ad visenda loca, ubi castra posuerant Pœni; +<a href = "#line12_731">731-752</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> + +<p><a name = "line12_1" id = "line12_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Jam</span> terra glaciale caput, fecundaque +nimbis</p> +<p>Tempora, et austrifero nebulosam vertice frontem</p> +<p>Inmitis condebat hiems, blandisque salubre</p> +<p>Ver Zephyris tepido mulcebat rura sereno.</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Prorumpit Capua Pœnus, vicinaque late</p> +<p>Præmisso terrore quatit: ceu condita bruma,</p> +<p>Dum Rhipæa rigent Aquilonis flamina, tandem</p> +<p>Evolvit serpens arcano membra cubili,</p> +<span class = "pagenum">5</span> +<p>Et splendente die novus emicat, atque coruscum</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Fert caput, et saniem sublatis faucibus efflat.</p> +<p>At Libyci ducis ut fulserunt signa per agros,</p> +<p>Desolata metu cuncta, et, suadente pavore,</p> +<p>Vallo se clausere simul, trepidique salutis</p> +<p>Exspectant ipsis metuentes mœnibus hostem.</p> + +<span class = "linenum">15</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_15" id = "line12_15"> </a> +Sed non ille vigor, qui ruptis Alpibus arma</p> +<p>Intulerat, dederatque vias, Trebiaque potitus</p> +<p>Mæonios Italo sceleravit sanguine fluctus,</p> +<p>Tunc inerat: molli luxu madefacta meroque,</p> +<p>Inlecebris somni torpentia membra fluebant,</p> +<span class = "pagenum">6</span> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Quîs gelidas suetum noctes thorace gravatis</p> +<p>Sub Jove non æquo trahere, et tentoria sæpe</p> +<p>Spernere, ubi hiberna ruerent cum grandine nimbi,</p> +<p>Ac ne nocte quidem clipeive ensesve reposti,</p> +<p>Non pharetræ aut jacula, et pro membris arma fuere;</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Tunc grave cassis onus, majoraque pondera visa</p> +<p>Parmarum, ac nullis fusæ stridoribus hastæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_27" id = "line12_27"> </a> +Prima instaurantem sensit certamina mitis</p> +<span class = "pagenum">7</span> +<p>Parthenope, non dives opum, non spreta vigoris:</p> +<p>Sed portus traxere ducem secura volentem</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Æquora, quæ peteret veniens Carthagine puppis.</p> +<p>Nunc molles urbi ritus, atque hospita Musis</p> +<p>Otia, et exemtum curis gravioribus ævum.</p> +<span class = "pagenum">8</span> +<p>Sirenum dedit una suum memorabile nomen</p> +<p>Parthenope muris Acheloias; æquore cujus</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Regnavere diu cantus, quum dulce per undas</p> +<p>Exitium miseris caneret non prospera nautis.</p> +<p>Hæc pone adgressus (nam frontem clauserat æquor)</p> +<p>Mœnia, non ullas valuit perfringere Pœnus</p> +<p>Tota mole vias, frustraque inglorius ausi</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Pulsavit quatiens obstructas ariete portas.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_41" id = "line12_41"> </a> +Stabat Cannarum Graia ad munimina victor</p> +<p>Nequidquam, et cautæ mentis consulta probabat</p> +<p>Eventu, qui post Dauni stagnantia regna</p> +<span class = "pagenum">9</span> +<p>Sanguine Tarpeias ire abstinuisset ad arces.</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p>«En, qui nos segnes, et nescire addere cursum</p> +<p>Fatis jactastis, quod vobis scandere nuper</p> +<p>Non acie ex ipsa concessum mœnia Romæ;</p> +<p>Intrate, atque epulas promissas sede Tonantis</p> +<p>His, quæ Graia manus defendit, reddite tectis.»</p> + +<span class = "linenum">50</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_50" id = "line12_50"> </a> +Talia jactabat, famæque pudore futuræ,</p> +<p>Inritus incepta primus si absisteret urbe,</p> +<p>Audebat cuncta, atque acuebat fraudibus enses.</p> +<p>Sed subitæ muris flammæ, totoque fluebant</p> +<span class = "pagenum">10</span> +<p>Aggeris anfractu tela inprovisa per auras.</p> + +<span class = "linenum">55</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_55" id = "line12_55"> </a> +Haud secus, occuluit saxi quos vertice fetus</p> +<p>Ales fulva Jovis, tacito si ad culmina nisu</p> +<p>Evasit serpens, terretque propinquus hiatu;</p> +<p>Illa, hostem rostro atque adsuetis fulmina ferre</p> +<p>Unguibus incessens, nidi circumvolat orbem.</p> + +<span class = "linenum">60</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_60" id = "line12_60"> </a> +Tandem ad vicinos Cumarum vertere portus</p> +<p>Defessos subiit, varioque lacessere motu</p> +<span class = "pagenum">11</span> +<p>Fortunam, et famæ turbando obstare sinistræ.</p> +<p>Sed custos urbi Gracchus, tutela vel ipsis</p> +<p>Certior arcebat muris, iterumque sedere</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Portis, atque aditus iterum sperare vetabat.</p> +<span class = "pagenum">12</span> +<p>Lustrat inops animi, rimaturque omnia circum</p> +<p>Alite vectus equo, rursusque hortatibus infit</p> +<p>Laudum agitare suos: «Pro Dî, qui terminus, inquit,</p> +<p>Ante urbes standi Graias, oblite tuorum</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p>Factorum miles? quis erit modus? Alpibus adstat</p> +<p>Nimirum major moles, et scandere cælum</p> +<p>Pulsantes jubeo scopulos: quamquam altera detur</p> +<p>Si similis tellus, aliæque repente sub astra</p> +<p>Exsurgant rupes, non ibis, et arduus arma</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Me ducente feres? Tene, heu! Cumanus hiantem</p> +<span class = "pagenum">13</span> +<p>Agger adhuc murusque tenet? Gracchumque, moveri</p> +<p>Non ausum portis, parvo in discrimine cerno?</p> +<p>An vobis gentes, quæcumque labore parastis,</p> +<p>Casu gesta putent? Per vos Tyrrhena faventum</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Stagna Deum, per ego et Trebiam, cineresque Sagunti</p> +<p>Obtestor, dignos jam vosmet reddite vestra,</p> +<p>Quam trahitis, fama, et revocate in pectora Cannas.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_83" id = "line12_83"> </a> +Sic ductor fessas luxu adtritasque secundis</p> +<p>Erigere, et verbis tentabat sistere mentes.</p> +<span class = "pagenum">14</span> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Atque hic perlustrans aditus, fulgentia cernit</p> +<p>Arcis templa jugo, quorum tum Virrius, altæ</p> +<p>Inmitis ductor Capuæ, primordia pandit.</p> +<p>«Non est hoc, inquit, nostri, quod suspicis, ævi:</p> +<p>Majores fecere manus. Quum bella timeret</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Dictæi regis, sic fama est, linquere terras</p> +<p>Dædalus invenit, nec toto signa sequenti</p> +<p>Orbe dare, ætherias aliena tollere in auras</p> +<p>Ausus se penna, atque homini monstrare volatus.</p> +<p>Suspensum hic librans media inter nubila corpus</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Enavit, Superosque novus conterruit ales.</p> +<span class = "pagenum">15</span> +<p>Natum etiam docuit falsæ sub imagine plumæ</p> +<p>Adtentare vias volucrum; lapsumque solutis</p> +<p>Pennarum remis, et non felicibus alis</p> +<p>Turbida plaudentem vidit freta: dumque dolori</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Indulget subito, motis ad pectora palmis,</p> +<p>Nescius heu! planctu duxit moderante volatus.</p> +<p>Hic pro nubivago gratus pia templa meatu</p> +<p>Instituit Phœbo, atque audaces exuit alas.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_104" id = "line12_104"> </a> +Virrius hæc: sed enim ductor numerabat inertes</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Atque actos sine Marte dies, ac stare pudebat.</p> +<p>Ingemit adversis, respectansque inrita tecta</p> +<p>Urbe Dicarchæa parat exsatiare dolorem.</p> +<p>Hic quoque nunc pelagus, nunc muri saxea moles</p> +<p>Obficit audenti, defensantumque labores.</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Dumque tenet socios, dura atque obsepta viarum</p> +<p>Rumpere nitentes, lentus labor; ipse propinqua</p> +<span class = "pagenum">16</span> +<p>Stagnorum terræque simul miracula lustrat.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_113" id = "line12_113"> </a> +Primores adsunt Capuæ: docet ille, tepentes</p> +<p>Unde ferant nomen Baiæ, comitemque dedisse</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Dulichiæ puppis stagno sua nomina monstrat.</p> +<p>Ast hic Lucrino mansisse vocabula quondam</p> +<p>Cocyti memorat, medioque in gurgite ponti</p> +<p>Herculeum commendat iter, qua discidit æquor</p> +<p>Amphitryoniades, armenti victor Hiberi.</p> +<span class = "linenum">120</span> +<p>Ille, olim populis dictum Styga, nomine verso</p> +<p>Stagna inter celebrem nunc mitia monstrat Avernum;</p> +<p>Tum, tristi nemore atque umbris nigrantibus horrens,</p> +<p>Et formidatus volucri, letale vomebat</p> +<p>Subfuso virus cælo, Stygiaque per urbes</p> +<span class = "pagenum">17</span> +<span class = "linenum">125</span> +<p>Relligione sacer sævum retinebat honorem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_126" id = "line12_126"> </a> +Hinc vicina palus (fama est, Acherontis ad undas</p> +<p>Pandere iter) cæcas stagnante voragine fauces</p> +<p>Laxat, et horrendos aperit telluris hiatus,</p> +<p>Interdumque novo perturbat lumine manes.</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p>At juxta caligantes, longumque per ævum</p> +<p>Infernis pressas nebulis, pallente sub umbra</p> +<p>Ciminerias jacuisse domos, noctemque profundam</p> +<p>Tartareæ narrant urbis: tum sulfure et igni</p> +<p>Semper anhelantes coctoque bitumine campos</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Ostentant: tellus, atro exundante vapore</p> +<span class = "pagenum">18</span> +<p>Suspirans, ustisque diu calefacta medullis,</p> +<p>Æstuat, et Stygios exhalat in aera flatus.</p> +<p>Parturit, et tremulis metuendum exsibilat antris:</p> +<p>Interdumque cavas luctatus rumpere sedes,</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>Aut exire fretis, sonitu lugubre minaci</p> +<p>Mulciber inmugit, lacerataque viscera terræ</p> +<p>Mandit, et exesos labefactat murmure montes.</p> +<p>Tradunt Herculea prostratos mole gigantas</p> +<p>Tellurem injectam quatere, et spiramine anhelo</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Torreri late campos, quotiesque minantur</p> +<p>Rumpere compagem inpositam, expallescere cælum.</p> +<p>Adparet Prochyte sævum sortita Mimanta:</p> +<p>Adparet procul Inarime, quæ turbine nigro</p> +<span class = "pagenum">19</span> +<p>Fumantem premit Iapetum, flammasque rebelli</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Ore ejectantem, et, si quando evadere detur,</p> +<p>Bella Jovi rursus Superisque iterare volentem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_152" id = "line12_152"> </a> +Monstrantur Vesvina juga, atque in vertice summo</p> +<p>Depasti flammis scopuli, stratusque ruina</p> +<p>Mons circum, atque Ætnæ fatis certantia saxa.</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Nec non Misenum servantem Idæa sepulcro</p> +<p>Nomina, et Herculeos videt ipso in litore Baulos:</p> +<p>Miratur pelagique minas terræque labores.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_158" id = "line12_158"> </a> +Quæ postquam perspecta viro, regressus ad altos</p> +<p>Inde Pherecyadum muros, frondentia læto</p> +<span class = "pagenum">20</span> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Palmite devastat Nysæa cacumina Gauri:</p> +<p><a name = "line12_161" id = "line12_161"> </a> +Hinc ad Chalcidicam transfert citus agmina Nolam.</p> + +<p class = "indent"> +Campo Nola sedet, crebris circumdata in orbem</p> +<p>Turribus, et celso facilem tutatur adiri</p> +<p>Planitiem vallo: sed, qui non turribus arma</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p>Defendenda daret, verum ultro mœnia dextra</p> +<p>Protegeret, Marcellus opem auxiliumque ferebat.</p> +<p>Isque ubi Agenoream procul adventare per æquor,</p> +<p>Et ferri ad muros nubem videt; «Arma, cruentus</p> +<p>Hostis adest, capite arma, viri,» clamatque, capitque.</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Circumstant rapidi juvenes, aptantque frementi</p> +<p>Sanguineas de more jubas: sonat inde, citato</p> +<span class = "pagenum">21</span> +<p>Agmina disponens passu, «Tu limina dextræ</p> +<p>Servabis portæ, Nero: tu converte cohortes</p> +<p>Ad lævam patrias et Larinatia signa,</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Clarum Volscorum Tulli decus: ast ubi jusso,</p> +<p>Per tacitum ruptis subita vi fundite portis</p> +<p>Telorum in campos nimbum: ferar ipse revulsa</p> +<p>In medios, equitumque traham certamina, porta.»</p> +<p>Dumque ea Marcellus, jam claustra revellere Pœni,</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Et scalis spretos tentabant rumpere muros.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_181" id = "line12_181"> </a> +Insonuere tuibæ passim, clamorque virorum,</p> +<p>Hinnitusque, simul litui, raucoque tumultu</p> +<p>Cornua, et in membris concussa furentibus arma.</p> +<p>Fertur acerba lues disjectis incita portis,</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Effusæque ruunt inopino flumine turmæ;</p> +<span class = "pagenum">22</span> +<p>Inprobus ut fractis exundat molibus amnis,</p> +<p>Propulsum ut Borea scopulis inpingitur æquor,</p> +<p>Ut rupto terras invadunt carcere venti.</p> +<p>Nec, torrente, Libys, viso armorumque virumque</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Dejectus, sperare valet: dux Dardanus instat</p> +<p>Adtonito, prægressus equo, tergisque ruentum</p> +<p>Incumbens hasta, socios nunc voce fatigat:</p> +<p>«Perge, age, fer gressus: dexter Deus; horaque nostra est.</p> +<p>Hac iter ad muros Capuæ.» Nunc rursus in hostem</p> +<span class = "pagenum">23</span> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Conversus, «Sta; quo raperis? non terga tuorum,</p> +<p>Te, ductor Libyæ, increpito: sta: campus, et arma,</p> +<p>Et Mars in manibus: dimitto a cæde cohortes;</p> +<p>Spectemur soli: Marcellus prælia posco.»</p> +<p><a name = "line12_199" id = "line12_199"> </a> +Sic rector Latius; juvenique invadere pugnam</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Barcæo suadebat honor pretiumque pericli.</p> + +<p class = "indent"> +Sed non hæc placido cernebat pectore Juno,</p> +<p>Cœptoque avertit suprema in fata ruentem.</p> +<p>Sistere perculsos ille et revocare laborat.</p> +<p>«Talesne e gremio Capuæ tectisque sinistris</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Egredimur? state, o miseri, quîs gloria summa</p> +<p>Dedecori est: nil vos hodie (mihi credite) terga</p> +<p>Vertentes fidum exspectat: meruistis, ut omnis</p> +<p>Ingruat Ausonia, et sævo Mavorte parastis,</p> +<span class = "pagenum">24</span> +<p>Ne qua spes fusos pacis vitæque maneret.»</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Vincebat clamore tubas, vocisque vigore</p> +<p>Quamvis obstructas sævus penetrabat in aures.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_212" id = "line12_212"> </a> +Polydamanteis juvenis Pedianus in armis</p> +<p>Bella agitabat atrox, Trojanaque semina, et ortus,</p> +<p>Atque Antenorea sese de stirpe ferebat,</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Haud levior generis fama sacroque Timavo</p> +<p>Gloria, et Euganeis dilectum nomen in oris.</p> +<p>Huic pater Eridanus, Venetæque ex ordine gentes,</p> +<p>Atque Apono gaudens populus, seu bella cieret,</p> +<span class = "pagenum">25</span> +<p>Seu Musas placidus doctæque silentia vitæ</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Mallet, et Aonio plectro mulcere labores,</p> +<p>Non ullum dixere parem; nec notior alter</p> +<p>Gradivo juvenis, nec Phœbo notior alter.</p> +<p>Qui postquam, effusis urguens vestigia frenis</p> +<p>Pœnorum, juxta galeam atque insigne peremti</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p>Adnovit spolium Pauli... puer illa gerebat,</p> +<p>Non parvo lætus ductoris munere, Cinyps,</p> +<p>Dilectus Pœno Cinyps, quo gratior ora</p> +<p>Non fuit, ac nulla nituit plus fronte decoris;</p> +<p>Quale micat, semperque novum est, quod Tibaris aura</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Pascit, ebur, vel qui miro candoris honore</p> +<p>Lucet in aure lapis, rubris advectus ab undis.</p> + +<span class = "pagenum">26</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_232" id = "line12_232"> </a> +Quem postquam, egregium cristis et casside nota</p> +<p>Fulgentem, extremo Pedianus in agmine vidit,</p> +<p>Ceu subita ante oculos Pauli emersisset imago</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Sedibus infernis, amissaque posceret arma,</p> +<p>Invadit frendens; «Tune, ignavissime, sacri</p> +<p>Portabis capitis, quæ non sine crimine vester</p> +<p>Invidiaque Deum gestaret, tegmina, ductor?</p> +<p>En Paulus!» Vocat inde viri ad spectacula manes,</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Et fugientis agit costis penetrabile telum.</p> +<p>Tum, delapsus equo, galeam atque insignia magni</p> +<p>Consulis abrumpit dextra, spoliatque videntem.</p> +<p>Solvitur omne decus leto, niveosque per artus</p> +<p>It Stygius color, et formæ populatur honores.</p> +<span class = "pagenum">27</span> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Ambrosiæ cecidere comæ, violataque cervix</p> +<p>Marmoreum in jugulum collo labente recumbit.</p> +<p>Haud secus Oceano rediens Cithereius ignis,</p> +<p>Quum sese Veneri jactat splendore refecto,</p> +<p>Si subita invadat nubes, hebetatur, et, atris</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Decrescens tenebris, languentia lumina condit.</p> +<p>Ipse etiam, capta, Pedianus, casside, nudos</p> +<p>Adtonitus stupet ad vultus, irasque coercet.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_253" id = "line12_253"> </a> +Tum, galeam magno socium clamore reportans,</p> +<p>Inmitem quatiebat equum, spumantia sævo</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Frena cruentantem morsu, cui turbidus armis</p> +<span class = "pagenum">28</span> +<p>Obvia Marcellus rapido tulit ora tumultu:</p> +<p>Adnoscensque, «Decus macte o virtutis avitæ,</p> +<p>Macte Antenoride, nunc, inquit, rapta petamus,</p> +<p>Quod superest, Libyci ductoris tegmina;» et ardens</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Terrificis sævam fundit stridoribus hastam.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_261" id = "line12_261"> </a> +Nec forsan voti vanus foret, obvia ni vis</p> +<p>Gestaris obposito tenuisset corpore telum.</p> +<p>Qui dum vicinis ductorem protegit armis,</p> +<p>Transabiit non hunc sitiens gravis hasta cruorem,</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Ingentesque minas mutata morte peregit.</p> +<p><a name = "line12_266" id = "line12_266"> </a> +Avehitur raptim ductor, discrimine leti</p> +<p>Turbatus, cursumque furens ad castra capessit.</p> +<p>Jamque, fugæ inmodicus, tendit certamine gressum</p> +<p>Præcipitem versis Pœnorum exercitus armis.</p> +<span class = "pagenum">29</span> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Adsequitur telis hostis, longasque viritim</p> +<p>Exsatiant iras cladum, cæloque cruentos</p> +<p>Certatim ostentant et Dîs ultoribus enses.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_273" id = "line12_273"> </a> +Ille dies primus docuit, quod credere nemo</p> +<p>Auderet Superis, Martis certamine sisti</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Posse ducem Libyæ. Raptant currusque, virosque,</p> +<p>Massylamque feram; et vivis avulsa reportant</p> +<p>Tegmina bellantum, atque abeunt, sub cuspide terga</p> +<p>Contenti vidisse ducis. Tum Martis adæquant</p> +<p>Marcellum decori: graditur comitante triumpho</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Major, quam ferret quum victor opima Tonanti.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_281" id = "line12_281"> </a> +Inde furens, postquam vallo vix depulit hostem,</p> +<p>Ductor Agenoreus; «Quando hanc, quantoque cruore</p> +<p>Hostili labem eluerim? mea terga videre</p> +<p>Contigit Ausoniæ? mene, inquit, summe Deorum,</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Post Trebiam statuis tam turpi funere dignum?</p> +<span class = "pagenum">30</span> +<p>Vosque, invicta diu, nunc, heu! sine Marte, juventus</p> +<p>Debellata bonis Capuæ, non degener ipse</p> +<p>Gestorum Ausoniis verti victricia signa,</p> +<p>Vobis terga dedi: vidi, quum ad bella vocarem,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Non secus atque Italo fugere a ductore paventes.</p> +<p>Quid reliquum prisci Martis tibi, qui dare terga</p> +<p>Me revocante potes?» Fundebat talia Pœnus;</p> +<p>Et Latiæ sese Nolana ad mœnia turmæ,</p> +<p>Portantes spolium insigni clamore, ferebant.</p> + +<span class = "linenum">295</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_295" id = "line12_295"> </a> +At, consueta graves per longum audire suorum</p> +<p>Eventus, Roma, et nunquam recreata secundis,</p> +<p>Adlato tandem faustæ certamine pugnæ,</p> +<p>Erigitur, primoque Deum se munere tollit.</p> +<p>Ante omnes pigra in Martem, fugiensque laborum,</p> +<span class = "pagenum">31</span> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Dum bellum tonat, et sese furata juventus</p> +<p>Dat pœnas latebræ: tum, qui dulcedine vitæ</p> +<p>Invenere dolos, jurataque fœdera Pœno</p> +<p>Conrupere, notant, et purgant crimine gentem.</p> +<p>Punitur patriam meditati linquere terram</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Consilium infelix scelerataque culpa Metelli.</p> +<p><a name = "line12_306" id = "line12_306"> </a> +Talia corda virum: sed enim nec femina cessat</p> +<p>Mente æquare viros, et laudis poscere partem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_308" id = "line12_308"> </a> +Omnis, præ sese portans capitisque manusque</p> +<p>Antiquum decus ac derepta monilia collo,</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Certatim matrona ruit, belloque ministrant.</p> +<p>Haud tanta cessisse viros in tempore tali</p> +<p>Laudis sorte piget; factoque in secula ituro</p> +<span class = "pagenum">32</span> +<p>Lætantur tribuisse locum. Tum celsa Senatus</p> +<p>Subsequitur turba: in medium certamine magno</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Privatæ cumulantur opes: nudare penates,</p> +<p>Ac nihil arcanos vitæ melioris ad usus</p> +<p>Seposuisse juvat: coit et sine nomine vulgus.</p> +<p>Corpore sic toto ac membris Roma omnibus usa,</p> +<p>Exsangues rursus tollebat ad æthera vultus.</p> + +<span class = "linenum">320</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_320" id = "line12_320"> </a> +Addunt spem miseris dulcem Parnasia Cirrha</p> +<p>Portantes responsa viri: nam læta ferebant</p> +<p>Exaudisse adytis, sacra quum voce tonaret</p> +<p>Antrum, et mugiret Phœbo jam intrata sacerdos.</p> +<p>«Solvite, gens Veneris, graviores corde timores:</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Adversa, et quidquid duri sub Marte manebat,</p> +<p>Exhaustum est vobis: restant leviora laborum,</p> +<p>Et sine pernicie terror. Dîs vota precesque</p> +<p>Ferte modo, et tepidos aris libate cruores.</p> +<p>Neu date terga malis: aderit Gradivus, et ipse</p> +<span class = "pagenum">33</span> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Delius avertet propiora pericula vates,</p> +<p>Trojanos notus semper minuisse labores.</p> +<p>Sed vero, sed enim ante omnes altaria fument</p> +<p>Centum festa Jovi: centum cadat hostia cultris.</p> +<p>Ille trucem belli nubem sævasque procellas</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>In Libyam violentus aget; spectabitis ipsi</p> +<p>Ægida turbato quatientem in prælia mundo.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_337" id = "line12_337"> </a> +Atque ea Parnasi postquam clamata sub antris</p> +<p>Adlatum, vulgique Deus pervenit ad aures,</p> +<p>In Capitolinas certatim scanditur arces,</p> +<span class = "pagenum">34</span> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Sternunturque Jovi, et delubrum sanguine honorant.</p> +<p>Tum Pæana canunt, responsaque fida precantur.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_342" id = "line12_342"> </a> +Interea adsuetis senior Torquatus in armis,</p> +<p>Sardoas patrio quatiebat milite terras.</p> +<p>Namque, ortum Iliaca jactans ab origine nomen,</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>In bella Hampsagoras Tyrios renovata vocarat.</p> +<p>Proles pulchra viro, nec tali digna parente,</p> +<p>Hostus erat: cujus fretus fulgente juventa,</p> +<p>Ipse asper paci, crudos sine viribus annos,</p> +<p>Barbarici studio ritus, refovebat in armis.</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Isque ubi Torquatum raptim properata ferentem</p> +<span class = "pagenum">35</span> +<p>Signa videt, pugnæque avidas adcendere dextras,</p> +<p>Fraude loci nota, tenebrosa per avia saltus</p> +<p>Evolat, et, provisa fugæ compendia carpens,</p> +<p>Virgulta tegitur valle ac frondentibus umbris.</p> + +<span class = "linenum">355</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_355" id = "line12_355"> </a> +Insula, fluctisono circumvallata profundo,</p> +<p>Fastigatur aquis, compressaque gurgite terras</p> +<p>Enormes cohibet nudæ sub imagine plantæ.</p> +<p>Inde Ichnusa prius Graiis memorata colonis,</p> +<span class = "pagenum">36</span> +<p>Mox, Libyci, Sardus, generoso sanguine fidens</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Herculis, ex sese mutavit nomina terræ.</p> +<p>Adfluxere etiam, et sedes posuere coactas</p> +<p>Dispersi pelago, post eruta Pergama, Teucri.</p> +<p>Nec parvum decus, advecto cum classe paterna</p> +<p>Agmine Thespiadum, terris, Iolae, dedisti.</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Fama est, quum laceris Actæon flebile membris</p> +<p>Supplicium lueret spectatæ in fonte Dianæ,</p> +<span class = "pagenum">37</span> +<p>Adtonitum novitate mali fugisse parentem</p> +<p>Per freta Aristæum, et Sardoos isse recessus:</p> +<p>Cyrenen monstrasse ferunt nova litora matrem.</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Serpentum tellus pura, ac viduata venenis;</p> +<p>Sed tristis cælo, et multa vitiata palude.</p> +<p>Qua videt Italiam, saxoso torrida dorso</p> +<p>Exercet scopulis late freta, pallidaque intus</p> +<span class = "pagenum">38</span> +<p>Arva coquit nimium, Cancro fumantibus Austris.</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Cetera propensæ Cereris nutrita favore.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_376" id = "line12_376"> </a> +Hoc habitu terræ nemorosa per invia crebro</p> +<p>Torquatum eludens hostis, Sidonia pugnæ</p> +<p>Tela exspectabat, sociosque laboris Hiberos.</p> +<p>Qui postquam adpulsis animos auxere carinis;</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Haud mora, prorumpit latebris; adversaque late</p> +<p>Agmina inhorrescunt, longumque coire videtur;</p> +<p>Et conferre gradum: media intervalla patentis</p> +<p>Conripiunt campi properatis eminus hastis.</p> +<p>Donec ad expertos enses, fidissima tela,</p> +<span class = "pagenum">39</span> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Perventum: dira inde lues; cæduntque, caduntque,</p> +<p>Alternique animas sævo in mucrone relinquunt.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_387" id = "line12_387"> </a> +Non equidem innumeras cædes totque horrida facta</p> +<p>Sperarim tanto digne pro nomine rerum</p> +<p>Pandere, nec dictis bellantum æquare calorem.</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Sed vos, Calliope, nostro donate labori,</p> +<p>Nota parum magni longo tradantur ut ævo</p> +<p>Facta viri, et meritum vati sacremus honorem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_393" id = "line12_393"> </a> +Ennius, antiqua Messapi ab origine regis,</p> +<p>Miscebat primas acies, Latiæque superbum</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Vitis adornabat dextram decus: hispida tellus</p> +<p>Miserunt Calabri; Rudiæ genuere vetustæ:</p> +<p>Nunc Rudiæ solo memorabile nomen alumno.</p> +<span class = "pagenum">40</span> +<p>Is prima in pugna (vates ut Thracius olim,</p> +<p>Infestam bello quateret quum Cyzicus Argo,</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Spicula deposito Rhodopeia pectine torsit)</p> +<p>Spectandum sese non parva strage virorum</p> +<p>Fecerat, et dextræ gliscebat cædibus ardor.</p> +<p>Advolat, æternum sperans fore, pelleret Hostus</p> +<p>Si tantam labem, ac perlibrat viribus hastam.</p> + +<span class = "linenum">405</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_405" id = "line12_405"> </a> +Risit nube sedens vani conamina cœpti,</p> +<span class = "pagenum">41</span> +<p>Et telum procul in ventos dimisit Apollo.</p> +<p>Ac super his: «Nimium, juvenis, nimiumque superbi</p> +<p>Sperata hausisti: sacer hic, ac magna sororum</p> +<p>Aonidum cura est, et dignus Apolline vates.</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Hic canet inlustri primus bella Itala versu,</p> +<p>Adtolletque duces cælo; resonare docebit</p> +<p>Hic Latiis Helicona modis, nec cedet honore</p> +<span class = "pagenum">42</span> +<p>Ascræo famave seni.» Sic Phœbus, et Hosto</p> +<p>Ultrix per geminum transcurrit tempus arundo.</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Vertuntur juvenis casu perculsa per agros</p> +<p>Agmina, et effusæ pariter dant terga catervæ.</p> +<p>Tum pater, audita nati nece, turbidus iræ,</p> +<p>Barbaricum atque inmane gemens, transfigit anhelum</p> +<p>Pectus, et ad manes urget vestigia nati.</p> + +<span class = "linenum">420</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_420" id = "line12_420"> </a> +At Libyæ ductor, Marcello fractus, et acri</p> +<p>Contusus pugna, campos damnarat, et arma</p> +<p>Verterat ad miseras non æqui Martis Acerras.</p> +<p>Inde, ubi permisit flammis atque ensibus urbem,</p> +<p>Nuceriæ, nihilo levior nec parcior ira,</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Incussit sese, atque æquavit mœnia terræ.</p> +<p>Post Casilina sibi, multum obluctatus iniquis</p> +<p>Defendentum armis, ægre reseraverat astu</p> +<span class = "pagenum">43</span> +<p>Limina, et obsessis vitam pensaverat auro.</p> +<p>Jamque, in Dauniacos transfundens agmina campos,</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Flectebat rabiem, quo præda vel ira vocasset.</p> +<p>Fumabat versis incensa Petilia tectis,</p> +<p>Infelix fidei, miseræque secunda Sagunto,</p> +<p>At quondam Herculeam servare superba pharetram.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_434" id = "line12_434"> </a> +Verterat et mentem Tyria ad conata Tarentus,</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Portisque intrarant Pœni: sed enim arce corusca,</p> +<p>Fisa loco, manus Ausoniæ stipata sedebat.</p> +<span class = "pagenum">44</span> +<p>Hic, miranda movens, classem, quæ condita portu</p> +<p>Adstabat, (namque angustis e faucibus æquor</p> +<p>Erumpit scopulos inter, patuloque recessu</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Infundit campis secretum gurgite pontum)</p> +<p>Inclusas igitur, quibus haud enare dabatur,</p> +<p>Arce superposita, claustris maris extulit astu,</p> +<p>Perque aversa tulit portatas arva carinas.</p> +<p>Lubrica roboreis aderant substramina plaustris,</p> +<span class = "pagenum">45</span> +<span class = "linenum">445</span> +<p>Atque, recens cæsi tergo prolapsa juvenci,</p> +<p>Æquoream rota ducebat per gramina puppim.</p> +<p>Et jam, per colles dumosque ad litus adacta,</p> +<p>Innabat pelago veniens sine remige classis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_449" id = "line12_449"> </a> +Nuntius interea vectis non more carinis</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Terrentem freta curarum fervoribus inplet,</p> +<p>Dum procul Œbalios amet expugnare nepotes,</p> +<p>Et primus rostris sulcet navalibus arva,</p> +<p>Adsessos Capuæ muros, claustra ipsa revelli</p> +<p>Portarum, ac totum miseris incurrere bellum.</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Linquit cœpta ferox, pennasque addente pudore</p> +<p>Atque ira simul, inmani per proxima motu</p> +<p>Evolat, et minitans avida ad certamina fertur.</p> +<p>Haud secus, amisso tigris si concita fetu</p> +<span class = "pagenum">46</span> +<p>Emicet, adtonitæ paucis lustratur in horis</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Caucasus, et saltu tramittitur alite Ganges;</p> +<p>Donec fulmineo partus vestigia cursu</p> +<p>Conligat, et rabiem prenso consumat in hoste.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_463" id = "line12_463"> </a> +Obvius huic sparso Centenius agmine raptim</p> +<p>Funditur, audendi pravus, facilisque periclis.</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Sed parvum decus Hannibali: nam, vitis honore</p> +<p>Perfunctus Latiæ, subito stimularat agrestes,</p> +<p>Semiermemque manum sternendam objecerat hosti.</p> +<p>Bis septem demissa neci, nec substitit agmen,</p> +<p>Millia: bis septem, quæ non sollertior ense,</p> +<span class = "pagenum">47</span> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Sed genus insignis, justis ducebat in armis</p> +<p>Fulvius: ast æque per corpora fusa jacentum</p> +<p>Raptum iter est, victorque moram non passus eundi:</p> +<p>Exsequiæ tantum famam nomenque volentem</p> +<p>Mitificæ mentis tenuerunt funere læto.</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Namque per insidias (infandum!) et ab hospite cæsus,</p> +<span class = "pagenum">48</span> +<p>Conloquium et promissa petit dum perfida gentis</p> +<p>Lucanæ, Gracchus, cæco circumdatus astu,</p> +<p>Occiderat, laudemque Libys rapiebat humandi.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_479" id = "line12_479"> </a> +Sed non, ut scitum celerare ad mœnia Pœnum,</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p>Adstabat res ulla loco. Jam consul uterque</p> +<p>Præcipites aderant; Nola vis omnis, et Arpis</p> +<p>Ævi floridior Fabius rapida arma ferebat;</p> +<p>Hinc Nero, et hinc volucris Silanus nocte dieque</p> +<p>Inpellebat agens properata ad bella cohortes.</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Undique conveniunt, pariterque obponere cunctos</p> +<p>Uni ductores juveni placet. Arduus ipse</p> +<p>Tifata insidit, propior qua mœnibus instat</p> +<span class = "pagenum">49</span> +<p>Collis, et e tumulis subjectam despicit urbem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_489" id = "line12_489"> </a> +Verum ubi, tum sese circumfundentibus armis,</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Vallatas socium portas, unaque negari</p> +<p>Intravisse sibi, Capuæque erumpere cernit,</p> +<p>Anxius adventus, nunc ferro frangere cœtum</p> +<p>Obstantum meditatur; init nunc avia cœpto</p> +<p>Consilia, atque astu quærit tot millia portis</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Abstrahere artatis, cinctosque resolvere muros.</p> +<span class = "pagenum">50</span> +<p>Sic igitur secum, curasque ita corde fatigat:</p> +<p>«Quo, mens ægra, vocas? rursusne pericula sumam,</p> +<p>Non æquus regione loci? Capuaque vidente</p> +<p>Terga dabo? an, residens vicini vertice montis,</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Exscindi ante oculos patiar socialia tecta?</p> +<p>Non ita me experti Fabius Fabiique magister</p> +<p>Turbatum, Hesperio quum clausos milite colles</p> +<p>Evasi victor, sparsosque per arva juvencos</p> +<p>Jactare adcensis stimulavi cornibus ignes.</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Haud dum omnes abiere doli: defendere nobis</p> +<p>Si Capuam ereptum est, dabitur circumdare Romam.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_507" id = "line12_507"> </a> +Hæc postquam placita, et tenuit sententia mentem,</p> +<p>Non exspectato, Titan dum gurgite lucem</p> +<span class = "pagenum">51</span> +<p>Spirantes proferret equos, inpellit in agmen</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Voce manuque viros, et cœpta inmania pandit:</p> +<p>«Perge, age, vince omnem, miles, virtute laborem;</p> +<p>Et, quantum humani possunt se tendere passus,</p> +<p>Arduus adcelera. Romam petis: hoc iter Alpes,</p> +<p>Hoc Cannæ stravere tibi: eia, incute muris</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Umbonem Iliacis, Capuæque repende ruinas;</p> +<p>Quam tanti fuerit cadere, ut Palatia cernas,</p> +<p>Et demigrantem Tarpeia sede Tonantem.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_518" id = "line12_518"> </a> +Instincti glomerant gressus. Roma auribus hæret,</p> +<p>Roma oculis: creduntque ducis sollertibus actis</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Aptius id cœptum, quam si duxisset ab ipso</p> +<p>Fatali Æneadis campo. Vulturna citata</p> +<p>Transmittunt alno vada, postremique relinquunt</p> +<span class = "pagenum">52</span> +<p>Tardandis Italis conruptas igne carmas.</p> +<p><a name = "line12_524" id = "line12_524"> </a> +Tum Sidicina legunt pernicibus arva maniplis,</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Threiciamque Calen, vestras a nomine nati,</p> +<p>Orithyia, domos: hinc Allifanus Iaccho</p> +<p>Haud inamatus ager, Nymphisque habitata Casinis</p> +<p>Rura evastantur: mox et vicinus Aquinas,</p> +<p>Et, quæ fumantem texere giganta, Fregellæ</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Agmine carpuntur volucri. Fert concitus inde</p> +<p>Per juga celsa gradum, duris qua rupibus hæret</p> +<p>Bellator Frusino, et surgit suspensa tumenti</p> +<p>Dorso frugiferis Cerealis Anagnia glebis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_534" id = "line12_534"> </a> +Jamque adeo est campos ingressus et arva Labici,</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p>Linquens Telegoni pulsatos ariete muros,</p> +<span class = "pagenum">53</span> +<p>Haud dignam inter tanta moram: nec amœna retentant</p> +<p>Algida, nec juxta Junonis tecta Gabinæ.</p> +<p>Præceps ad ripas inmani turbine fertur,</p> +<p>Sulfureis gelidus qua serpit leniter undis</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Ad genitorem Anio labens sine murmure Thybrim.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_541" id = "line12_541"> </a> +Hic ut signa ferox dimensaque castra locavit,</p> +<p>Et ripas tremefecit eques, perterrita pulsis</p> +<p>Ilia prima vadis sacro se conjugis antro</p> +<p>Condidit, et cunctæ fugerunt gurgite Nymphæ.</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p><a name = "line12_545" id = "line12_545"> </a> +At matres Latiæ, ceu mœnia nulla supersint,</p> +<p>Adtonitæ passim furibundis gressibus errant.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_547" id = "line12_547"> </a> +Ante oculos adstant laceræ trepidantibus umbræ,</p> +<span class = "pagenum">54</span> +<p>Quæque gravem ad Trebiam, quæque ad Ticina fluenta</p> +<p>Obpetiere necem, Paulus Gracchusque cruenti,</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Flaminiusque simul, miseris ante ora vagantur.</p> +<p>Clausit turba vias. Stat celsus et asper ab ira,</p> +<p>Ingentemque metum torvo domat ore Senatus.</p> +<p>Interdum tamen erumpunt sub casside fusæ</p> +<p>Per tacitum lacrimæ; quidnam Fortuna minetur,</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Quidve parent Superi? Pubes dispersa per altas</p> +<p>Stat turres, atque huc ventum sub corde volutat,</p> +<p>Ut jam Roma satis credat, defendere muros.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_558" id = "line12_558"> </a> +Pœnus ut ad somnos vix totam cursibus actæ</p> +<p>Indulsit pubi noctem, vigil ipse, nec ullam</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Ad requiem facilis, credensque abscedere vitæ,</p> +<p>Quod sopor eripiat, tempus; radiantibus armis</p> +<p>Induitur, Nomadumque jubet prorumpere turmas.</p> +<p>Inde, levis frenis, circum pavitantia fertur</p> +<span class = "pagenum">55</span> +<p>Quadrupedante sono perculsæ mœnia Romæ.</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Nunc aditus lustrat, clausas nunc cuspide pulsat</p> +<p>Infesta portas, fruiturque timore paventum.</p> +<p>Nunc, lentus celsis adstans in collibus, intrat</p> +<p>Urbem oculis, discitque locos, causasque locorum.</p> +<p>Ac legeret visu cuncta, et penetraret in omnes</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Spectando partes, ni magno turbine adesset</p> +<p>Fulvius, haud tota Capuæ obsidione relicta.</p> +<p>Tum demum castris turmas inflexit ovantes</p> +<p>Spectata ductor satiatus pectora Roma.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_574" id = "line12_574"> </a> +Atque, ubi nox depulsa polo, primaque rubescit</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Lampade Neptunus, revocatque Aurora labores,</p> +<span class = "pagenum">56</span> +<p>Effundit rupto persultans agmina vallo,</p> +<p>Et quantum clamare valet: «Per plurima vestra,</p> +<p>O socii, decora, et sacras in sanguine dextras,</p> +<p>Vobis ite pares, et tantum audete sub armis,</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Quantum Roma timet: reliquam hanc exscindite molem;</p> +<p>Nil, quod vincatis, toto restabit in orbe.</p> +<p>Neu populi vos Martigenæ tardarit origo;</p> +<p>Intratam Senonum capietis millibus urbem,</p> +<p>Adsuetamque capi: fortasse curulibus altis</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Jam vos, exemplo proavorum, ad nobile letum</p> +<p>Exspectant de more senes, mortique parantur.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_587" id = "line12_587"> </a> +Talibus hinc Pœnus: sed contra Œnotria pubes</p> +<p>Non ullas voces ducis aut præcepta requirit.</p> +<span class = "pagenum">57</span> +<p>Sat matres stimulant, natique, et cara supinas</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Tendentum palmas lacrimantiaque ora parentum.</p> +<p>Ostentant parvos, vagituque incita pulsant</p> +<p>Corda virum, armatis infigunt oscula dextris.</p> +<p>Ire volunt, et pro muris obponere densi</p> +<p>Pectora, respectantque suos, fletumque resorbent.</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Ut vero inpulso patefactæ cardine portæ,</p> +<p>Et simul erupit motis exercitus armis,</p> +<p>Funditur inmixtus gemitu precibusque per altos</p> +<p>Ad cælum muros plangor, sparsæque solutis</p> +<p>Crinibus exululant matres, atque ubera nudant.</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Fulvius antevolans agmen, «Quis nesciat, inquit,</p> +<p>Non sponte ad nostros Pœnum venisse penates?</p> +<p>A portis fugit Capuæ.» Subnectere plura</p> +<p>Conantem tristis cæli cum murmure vasto</p> +<span class = "pagenum">58</span> +<p>Turbavit fragor, et subita de nube procellæ.</p> + +<span class = "linenum">605</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line12_605" id = "line12_605"> </a> +Jupiter, Æthiopum remeans tellure, minantem</p> +<p>Romuleo Pœnum ut vidit subcedere vallo,</p> +<p>Cælicolis raptim excitis, defendere tecta</p> +<p>Dardana, et in septem discurrere jusserat arces.</p> +<p>Ipse e Tarpeio sublimis vertice cuncta,</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Et ventos simul, et nubes, et grandinis iras,</p> +<p>Fulminaque, et tonitrus, et nimbos conciet atros.</p> +<p>Concussi tremuere poli, cælumque tenebris</p> +<p>Clauditur, et terras cæco nox condit amictu.</p> +<p>Instat tempestas oculis, hostique propinquo</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Roma latet: jactæ in turmas per nubila flammæ</p> +<span class = "pagenum">59</span> +<p>Stridorem servant, membrisque insibilat ignis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_617" id = "line12_617"> </a> +Hinc Notus, hinc Boreas, hinc fuscis Africus alis</p> +<p>Bella movent, quantis animos et pectora possint</p> +<p>Irati satiare Jovis. Fluit agmen aquarum,</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Turbine confusum piceo et nigrante procella,</p> +<p>Atque omnes circa campos spumantibus undis</p> +<p>Involvit. Celsus summo de culmine montis</p> +<p>Regnator Superum sublata fulmina dextra</p> +<p>Libravit, clipeoque ducis non cedere certi,</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Incussit. Summa liquefacta est cuspis in hasta,</p> +<p>Et fluxit, ceu conreptus fornacibus ensis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_627" id = "line12_627"> </a> +Ambustis sed enim ductor Sidonius armis</p> +<p>Sistebat socios, et cæcum e nubibus ignem,</p> +<p>Murmuraque a ventis misceri vana docebat.</p> +<span class = "pagenum">60</span> +<span class = "linenum">630</span> +<p>Tandem post clades socium cælique ruinam,</p> +<p>Non hoste in nimbis viso, non ense, referri</p> +<p>Signa jubet castris, mæstasque resuscitat iras.</p> +<p>«Ventis debebis nimirum hiemisque procellis</p> +<p>Unum, Roma, diem: sed non te crastina nobis</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Lux unquam eripiet; descendat Jupiter ipse</p> +<p>In terras licet.» Infrendens dum talia fatur,</p> +<p>Ecce serenato clarum jubar emicat axe,</p> +<p>Purgatusque nitet discussis nubibus æther.</p> +<p>Æneadæ sensere Deum, telisque repostis</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Submissas tendunt alta ad Capitolia dextras,</p> +<span class = "pagenum">61</span> +<p>Et festa cingunt montis penetralia lauro.</p> +<p>Tum vultus, modo non parvo sudore madentes,</p> +<p>Nunc lætos Jovis adspectant. «Da, summe Deorum,</p> +<p>Da, pater, ut sacro Libys inter prælia telo</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>Concidat: haud alia potis est occumbere dextra.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_646" id = "line12_646"> </a> +Sic adeo orantes pressere silentia, postquam</p> +<p>Abstulerat terras nigrantibus Hesperus umbris.</p> +<p>Quem simul adtollens rutilantem lampada Titan</p> +<p>Obruit, et vitæ rediit mortalibus usus,</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p>Pœnus adest, nec se castris Œnotria pubes</p> +<p>Continet. Haud dum enses stricti, mediumque jacebat</p> +<p>Tantum ad bella loci, quantum transmittere jactæ</p> +<p>Subficerent hastæ, quum fulgor hebescere cæli</p> +<span class = "pagenum">62</span> +<p>Per subitum cœpit, densæque subire tenebræ;</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Atque dies fugere, atque armari ad prælia rursus</p> +<p>Jupiter. Incumbunt venti, crassusque, rotante</p> +<p>Austro, nimborum fervet globus. Intonat ipse,</p> +<p>Quo tremat et <ins class = "correction" title = "text reads ‘RRodope’">Rhodope</ins>, +Taurusque, et Pindus, et Atlas:</p> +<p>Audivere lacus Erebi, mersusque profundis</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p>Adnovit tenebris cælestia bella Typhœus.</p> +<p>Invadit Notus, ac, piceam cum grandine multa</p> +<p>Intorquens nubem, cunctantem et vana minantem</p> +<p>Circumagit, castrisque ducem subcedere cogit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_664" id = "line12_664"> </a> +Verum ubi depositis sepsit sese aggere telis,</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p>Læta serenati facies aperitur Olympi,</p> +<p>Nullaque tam mitem credas habuisse Tonantem</p> +<p>Fulmina, nec placido commota tonitrua cælo.</p> +<p><a name = "line12_668" id = "line12_668"> </a> +Durat, et adfirmans non ultra spondet in ipsos</p> +<span class = "pagenum">63</span> +<p>Venturam cæli rabiem; modo patria virtus</p> +<span class = "linenum">670</span> +<p>In dextras redeat, nec Romam exscindere Pœni</p> +<p>Credant esse nefas: ubi nam tunc fulmina tandem</p> +<p>Invicti latuisse Jovis, quum sterneret ensis</p> +<p>Ætolos campos? ubi, quum Tyrrhena natarent</p> +<p>Stagna cruore virum? «Pugnat pro mœnibus, inquit,</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p>Si rector Superum tot jactis fulmine telis,</p> +<p>Inter tot motus cur me contra arma ferentem</p> +<span class = "pagenum">64</span> +<p>Adflixisse piget? ventis hiemique fugaces</p> +<p>Terga damus: remeet, quæso, mens illa vigorque,</p> +<p>Qua vobis, quum pacta Patrum, quum fœdera adessent,</p> +<span class = "linenum">680</span> +<p>Integrare acies placitum.» Sic pectora flammat;</p> +<p>Donec equum Titan spumantia frena resolvit.</p> +<p>Nec nox composuit curas, somnusve frementem</p> +<p>Ausus adire virum, et redeunt cum luce furores.</p> +<p>Rursus in arma vocat trepidos, clipeoque tremendum</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p>Increpat, atque armis imitatur murmura cæli.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_686" id = "line12_686"> </a> +Ut vero adcepit, tantum confidere Divis</p> +<p>Ausonios Patres, submissaque Bætis ad oras</p> +<span class = "pagenum">65</span> +<p>Auxilia, et noctu progressum mœnibus agmen:</p> +<p>Sic agitare fremens obsessos otia, jamque</p> +<span class = "linenum">690</span> +<p>Securam Hannibalis Romam, violentior instat.</p> +<p><a name = "line12_691" id = "line12_691"> </a> +Jamque propinquabat muro, quum Jupiter ægram</p> +<p>Junonem adloquitur curis, mulcetque monendo:</p> +<p>«Nullane Sidonio juveni, conjuxque sororque</p> +<p>Cara mihi, non ulla unquam sine fine feroci</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p>Addes frena viro? fuerit delere Saguntum,</p> +<p>Exæquare Alpes, inponere vincula sacro</p> +<p>Eridano, fœdare lacus: etiamne parabit</p> +<p>Nostras ille domos, nostras perrumpere in arces?</p> +<p>Siste virum: namque, ut cernis, jam flagitat ignes,</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p>Et parat adcensis imitari fulmina flammis.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_701" id = "line12_701"> </a> +His dictis, grates agit, ac turbata per auras</p> +<p>Devolat, et prensa juvenis Saturnia dextra,</p> +<p>«Quo ruis, o vecors? majoraque bella capessis,</p> +<p>Mortali quam ferre datum?» Juno inquit, et atram</p> +<span class = "pagenum">66</span> +<span class = "linenum">705</span> +<p>Dimovit nubem, veroque adparuit ore.</p> +<p>«Non tibi cum Phrygio res Laurentive colono;</p> +<p>En, age; namque, oculis amota nube parumper,</p> +<p>Cernere cuncta dabo, surgit qua celsus ad auras,</p> +<p>Adspice, montis apex, vocitata Palatia regi</p> +<span class = "linenum">710</span> +<p>Parrhasio plena tenet et resonante pharetra,</p> +<p>Intenditque arcum, et pugnas meditatur Apollo.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_712" id = "line12_712"> </a> +«At, qua vicinis tollit se collibus altæ</p> +<p>Molis Aventinus, viden’, ut Latonia virgo</p> +<p>Adcensas quatiat Phlegethontis gurgite tædas,</p> +<span class = "pagenum">67</span> +<span class = "linenum">715</span> +<p>Exsertos avidæ pugnæ nudata lacertos?</p> +<p>Parte alia, cerne, ut sævis Gradivus in armis</p> +<p>Inplerit dictum proprio de nomine campum.</p> +<p>Hinc Janus movet arma manu, movet inde Quirinus,</p> +<p>Quisque suo de colle Deus: sed enim adspice, quantus</p> +<span class = "linenum">720</span> +<p>Ægida commoveat nimbos flammasque vomentem</p> +<p>Jupiter, et quantis pascat ferus ignibus iras.</p> +<p>Huc vultus flecte, atque aude spectare Tonantem,</p> +<p>Quas hiemes, quantos concusso vertice cernis</p> +<p>Sub nutu tonitrus! oculis qui fulgurat ignis!</p> +<span class = "linenum">725</span> +<p>Cede Deis tandem, et Titania desine bella.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_726" id = "line12_726"> </a> +Sic effata, virum indocilem pacisque modique,</p> +<span class = "pagenum">68</span> +<p>Mirantem Superum vultus et flammea membra,</p> +<p>Abstrahit, ac pacem terris cæloque reponit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_729" id = "line12_729"> </a> +Respectans abit, et castris avulsa moveri</p> +<span class = "linenum">730</span> +<p>Signa jubet ductor, remeaturumque minatur.</p> +<p><a name = "line12_731" id = "line12_731"> </a> +Redditur extemplo flagrantior æthere lampas,</p> +<p>Et tremula infuso resplendent cærula Phœbo.</p> +<p>At procul e muris videre ut signa revelli</p> +<p>Æneadæ, versumque ducem; tacita ora vicissim</p> +<span class = "linenum">735</span> +<p>Ostentant, nutuque docent, quod credere magno</p> +<p>Non audent hærente metu; nec abire volentis,</p> +<p>Sed fraudem insidiasque putant, et Punica corda:</p> +<p>Ac tacitæ natis infigunt oscula matres,</p> +<p>Donec procedens oculis sese abstulit agmen,</p> +<span class = "linenum">740</span> +<p>Suspectosque dolos demto terrore resolvit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line12_741" id = "line12_741"> </a> +Tum vero passim sacra in Capitolia pergunt,</p> +<span class = "pagenum">69</span> +<p>Inque vicem amplexi permixta voce triumphum</p> +<p>Tarpeii clamant Jovis, ac delubra coronant.</p> +<p>Jamque omnes pandunt portas; ruit undique lætum,</p> +<span class = "linenum">745</span> +<p>Non sperata petens dudum sibi gaudia, vulgus.</p> +<p>Hi spectant, quo fixa loco tentoria regis</p> +<p>Adstiterint: hi, qua celsus de sede vocatas</p> +<p>Adfatus fuerit turmas: ubi belliger Astur,</p> +<p>Atque ubi atrox Garamas, sævusque tetenderit Hannon.</p> +<span class = "linenum">750</span> +<p>Corpora nunc viva sparguntur gurgitis unda:</p> +<p>Nunc Anienicolis statuunt altaria Nymphis.</p> +<p>Tum festam repetunt, lustratis mœnibus, urbem.</p> +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">70</span> + +<h2><a name = "liber13" id = "liber13"> +LIBER DECIMUS TERTIUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib13_arg" id = "lib13_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Hannibal</span> lente ad Tutiam rivum +castra refert, ubi muliebrem ignaviam exprobrat militibus suis, qui, +nullo vulnere adcepto, imbre ac tempestate perterriti præliis +excesserint; <a href = "#line13_1">1-18</a>.</p> + +<p>Ita sensim restituit ardorem pugnandi, jamque Romam redire parat; +<a href = "#line13_19">19-29</a>.</p> + +<p>At edoctus a Dasio quodam, transfuga Romano, Urbem illam +inexpugnabilem esse propter Palladium (cujus historia narratur 35-81), +ad lucum Feroniæ pergit ire, et, spoliato ibi templo, divitiis ea +tempestate inclito, ad Bruttium usque agrum, ad fretum Rhegiumque agmine +progreditur; <a href = "#line13_30">30-93</a>.</p> + +<p>Interea Q. Fulvius consul Roma redit Capuam, et, copiis suis ad +perfidiam Campanorum vindicandam excitatis, turres arietesque cum vineis +urbi admovet; <a href = "#line13_94">94-110</a>.</p> + +<p>Animus suis crescit oblato omine fausto cervæ mille annorum, numinis +loco a Campanis cultæ, quæ noctu luporum incursu consternata ex oppido +profugit, et a Romanis capta Dianæ inmolatur; <a href = +"#line13_111">111-137</a>.</p> + +<p>Quo facto Fulvius Capuam corona cingit, et obsessis trepidantibus +Taurea, longe omnium Campanorum fortissimus eques, provectus ante +hostium stationes equo, Claudium Romanum, non inferiorem rei artisque +militaris gloria, ad singulare in campo certamen provocat, quo Claudius +superior factus refugientem ad urbem Tauream prosequitur, et patenti +hostium portæ invectus, per alteram, stupentibus miraculo Campanis, +incolumis evadit; <a href = "#line13_138">138-178</a>.</p> + +<p>Quo virtutis exemplo exstimulati Romani omnes eodem furore Capuam +obpugnant, et Fulvius Numitorem, unum e tergeminis, qui variis armis +excubias agebant, hasta transfigit; <a href = +"#line13_179">179-212</a>.</p> + +<p>Tum Virrius porta se proripit cum multis +<span class = "pagenum">71</span> +civibus, et Veliternum Mariumque Calenus, robustus homo, hunc deinde +Scipio, ac Volesus Ascanium obtruncat; <a href = +"#line13_213">213-248</a>.</p> + +<p>Campani tamen, qui in castra hostium inruperant, refugiunt in urbem +et portas claudunt, quorum claustra et obices Romani moliuntur; <a href += "#line13_249">249-257</a>.</p> + +<p>Tandem obsessi, gemitu parentum exterriti, consilia deditionis +agitant, quæ Virrius, defectionis a Romanis auctor, inpedire conatur; +<a href = "#line13_258">258-269</a>.</p> + +<p>At postquam surdas pulsavit aures, qui perfidiæ scelerumque sibi +conscii a Furiis agitantur, eum sequuntur domum, ubi epulati cum illo +venenum omnes sumunt, et se invicem complexi eodem rogo cremantur; +<a href = "#line13_270">270-298</a>.</p> + +<p>Postero die Campani, ubi jam Milonem in murum evasisse vident, portas +aperiunt, et lacrimis precibusque misericordiam Romanorum inplorant; +<a href = "#line13_299">299-313</a>.</p> + +<p>Horum exercitus ira incensus jam urbis evertendæ signum exspectat: +sed quo minus ea diruatur inpedit religio et Jupiter ipse, cujus jussu +Pan animos victorum mitigat; <a href = "#line13_314">314-350</a>.</p> + +<p>Templa tamen domusque, pretiosa supellectile ornatæ, diripiuntur; +Milo corona murali donatur; omnes, quorum de sententia maxime descitum +ab Romanis constabat, securi percutiuntur; et Taurea, per pectus gladio +transfixus, ante pedes Fulvii moribundus procumbit; <a href = +"#line13_351">351-380</a>.</p> + +<p>Per idem tempus Cn. et P. Scipiones in Hispania pereunt: quo tristi +nuntio adcepto Scipio juvenis, qui tum Puteolis commorabatur, dolore +confectus inferos adire in animum inducit, ut ibi parentis patruique +umbras conveniat; <a href = "#line13_381">381-396</a>.</p> + +<p>Itaque ad vicinas Averni fauces antrumque tendit Cumanum, ubi +Autonoes sacerdotis monitu sacris rite factis manes evocat; <a href = +"#line13_397">397-444</a>.</p> + +<p>Quo facto primum ei obviam procedit, ne cruore quidem gustato, umbra +Appii Claudii consulis, ad Capuam ex vulnere mortui, qui ab eo petit, ut +cadaver suum non in patriam ad majorum sepulcra deportandum, sed quam +primum terræ mandandum curet, quod Scipio promittit; <a href = +"#line13_445">445-487</a>.</p> + +<p>Mox adventat umbra Sibyllæ Cumanæ, quæ hausto victimarum sanguine +futura juveni exponit fata (<a href = "#line13_488">488-515</a>), et +vastam Orci voraginem (<a href = "#line13_516">516-530</a>), decem ejus +portas vel septa (<a href = "#line13_531">531-561</a>), fluvios +inferorum (<a href = "#line13_562">562-578</a>), monstra eorum (<a href += "#line13_579">579-594</a>), taxum ingentem, bubonum, strigum, +Harpyiarumque sedem (<a href = "#line13_595">595-600</a>), Plutonem, jus +dicentem de regibus (<a href = "#line13_601">601-612</a>), et varias +umbras ostendit; <a href = "#line13_613">613 sqq.</a> Primum adcedit +Pomponia mater, quæ ex Jove, in anguem converso, se peperisse filium, et +in puerperio mortuam esse docet; <a href = +"#line13_613">613-649</a>.</p> + +<p>Ei subcedunt pater patruasque, qui res a se in Hispania gestas +extremaque +<span class = "pagenum">72</span> +fata memorant, et læti audiunt, in suum honorem cenotaphia in campo +Martio exstructa, resque perditas in Hispania a Marcio restitutas esse; +<a href = "#line13_650">650-704</a>.</p> + +<p>Deinde Scipioni, a Sibylla monstrantur Æmilius Paulus, Flaminius, +Gracchus, Servilius (<a href = "#line13_705">705-718</a>), Brutus, +Camillus, Curius, Pyrrhus (<a href = "#line13_719">719-728</a>), +Lutatius, Hamilcar, qui valde lætatur de bello, quod a filio suo +feliciter cum Romanis geri comperit (<a href = +"#line13_729">729-751</a>); Decemviri, Alexander M. qui ad res audacter +fortiterque gerendas juvenem exhortatur (<a href = +"#line13_752">752-775</a>); Crœsus, Homerus, quem multæ sequuntur +mirantes animæ (<a href = "#line13_776">776-797</a>), Achilles, Hector, +Ajax, Nestor, Atrides, Ulysses, Castor (<a href = +"#line13_798">798-805</a>); tum et feminæ, tam gloria ac virtutibus, +quam flagitiis nobilitatæ, Lavinia, Hersilia, Carmentis, Tanaquil, +Lucretia, Virginia, Clœlia, Tullia, Tarpeia et virgo Vestalis, incestus +damnata (<a href = "#line13_806">806-849</a>); postremo manes Marii, +Sullæ, Pompeii ac Cæsaris, ex inferis ad superos mox prodituri; <a href += "#line13_850">850-867</a>.</p> +<p>Quas umbras ubi Scipio vel vidit, vel adloquutus est, ultima +Hannibalis fata ei sciscitanti Sibylla prædicit; <a href = +"#line13_868">868-893</a>.</p> + +<p>Inde vates ad suam in inferis sedem, juvenis vero lætus ad socios +portumque redit; <a href = "#line13_894">894, 895</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line13_1" id = "line13_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Segne</span> iter emenso vix dum Tarpeia +videri</p> +<p>Culmina desierant, torvos quum versus ad Urbem</p> +<p>Ductor Agenoreus vultus remeare parabat.</p> +<p>Castra locat, nulla lædens ubi gramina ripa</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Tutia deducit tenuem sine nomine rivum,</p> +<span class = "pagenum">73</span> +<p>Et tacite Tuscis inglorius adfluit undis.</p> +<p>Hic modo primores socium, modo jussa deorum,</p> +<p>Nunc sese increpitat: «Dic o, cui Lydia cæde</p> +<p>Creverunt stagna, et concussa est Daunia tellus</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Armorum tonitru, quas exanimatus in oras</p> +<p>Signa refers? qui mucro tuum, quæ lancea tandem</p> +<p>Intravit pectus? si nunc exsisteret alma</p> +<p>Carthago ante oculos, turrita celsa figura,</p> +<p>Quas abitus, miles, caussas, inlæse, dedisses?</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p>«Imbres, o patria, et mixtos cum grandine nimbos</p> +<p>Et tonitrus fugio.» Procul hanc expellite gentis</p> +<p>Femineam Tyriæ labem, nisi luce serena</p> +<p>Nescire ac liquida Mavortem agitare sub æthra.»</p> + +<span class = "pagenum">74</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_19" id = "line13_19"> </a> +Terror adhuc inerat Superum, ac redolentia in armis</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Fulmina, et ante oculos irati pugna Tonantis.</p> +<p>Parendi tamen, et cuicumque incumbere jusso</p> +<p>Durabat vigor, ac, sensim diffusus ad aures,</p> +<p>Signa reportandi crescebat in agmine fervor.</p> +<p>Sic, ubi perrupit stagnantem calculus undam,</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Exiguos format per prima volumina gyros,</p> +<p>Mox, tremulum vibrans motu gliscente liquorem,</p> +<p>Multiplicat crebros sinuati gurgitis orbes;</p> +<p>Donec postremo laxatis circulus oris</p> +<p>Contingat geminas patulo curvamine ripas.</p> + +<span class = "linenum">30</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_30" id = "line13_30"> </a> +At contra Argyripæ pravum decus (inclita namque</p> +<span class = "pagenum">75</span> +<p>Semina ab Œnea ductoris stirpe trahebat</p> +<p>Ætoli), Dasio fuit haud ignobile nomen,</p> +<p>Lætus opum, sed clauda fides, seseque calenti</p> +<p>Addiderat Pœno, Latiæ diffisus habenæ.</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Is, volvens veterum memorata antiqua parentum,</p> +<p>«Longo, miles, ait, quateret quum Teucria bello</p> +<p>Pergama, et ad muros staret sine sanguine Mavors,</p> +<p>Sollicitis Calchas (nam sic fortissimus heros</p> +<p>Poscenti socero sæpe inter pocula Dauno</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Narrabat memori Diomedes condita mente),</p> +<p>Sed Calchas Danais, nisi clausum e sedibus arcis</p> +<p>Armisonæ curent simulacrum avellere Divæ,</p> +<p>Non unquam adfirmat Therapnæis Ilion armis</p> +<span class = "pagenum">76</span> +<p>Cessurum, aut Ledæ rediturum nomen Amyclas.</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p>Quippe deis visum, ne cui perrumpere detur,</p> +<p>Effigies ea quas unquam possederit, urbes.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_47" id = "line13_47"> </a> +«Tum meus adjuncto monstratam evasit in arcem</p> +<p>Tydides Ithaco, et, dextra molitus in ipso</p> +<p>Custodes aditu templi, cæleste reportat</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Palladium, ac nostris aperit mala Pergama fatis.</p> +<p>Nam postquam Œnotris fundavit finibus urbem,</p> +<span class = "pagenum">77</span> +<p>Æger delicti, Phrygium placare colendo</p> +<p>Numen, et Iliacos parat exorare Penates.</p> +<p>Ingens jam templum celsa surgebat in arce,</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>Laomedonteæ sedes ingrata Minervæ:</p> +<p>Quum medios inter somnos altamque quietem,</p> +<p>Nec celata deam, et minitans Tritonia virgo:</p> +<p>«Non hæc, Tydide, tantæ pro laudis honore</p> +<p>«Digna paras, non Garganus, nec Daunia tellus</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>«Debentur nobis: quære in Laurentibus arvis,</p> +<p>«Qui nunc prima locant melioris mœnia Trojæ.</p> +<p>«Huc vittas castumque refer penetrale parentum.»</p> +<p>Quîs trepidus monitis Saturnia regna capessit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_64" id = "line13_64"> </a> +«Jam Phryx condebat Lavinia Pergama victor,</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Armaque Laurenti figebat Troia luco.</p> +<p>Verum ubi Tyrrheni perventum ad fluminis undas,</p> +<p>Castraque Tydides posuit fulgentia ripa,</p> +<span class = "pagenum">78</span> +<p>Priamidæ intremuere metu: tum, pignora pacis</p> +<p>Prætendens dextra ramum canentis olivæ.</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p>Sic orsus Dauni gener inter murmura Teucrum:</p> +<p>«Pone, Anchisiade, memores irasque metusque;</p> +<p>«Quidquid ad Idæos Xanthum Simoentaque nobis</p> +<p>«Sanguine sudatum Scææque ad limina portæ,</p> +<p>«Haud nostrum est: egere dei duræque sorores.</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>«Nunc, age, quod superest, cur non melioribus, ævi,</p> +<p>«Ducimus auspiciis? dextras jungamus inermes.</p> +<p>«Fœderis, en, hæc testis erit.» Veniamque precatus</p> +<p>Trojanam ostentat trepidis de puppe Minervam.</p> +<p>Hæc ausos Celtas inrumpere mœnia Romæ</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Conripuit leto; neque tot de millibus unum</p> +<p>Ingentis populi patrias dimisit ad aras.»</p> +<p>His fractus ductor convelli signa maniplis</p> +<p>Optato lætis abitu jubet: itur in agros,</p> +<span class = "pagenum">79</span> +<p>Dives ubi ante omnes colitur Feronia luco,</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Et sacer humectat fluvialia rura Capenas.</p> +<p>Fama est, intactas longævi ab origine fani</p> +<p>Crevisse, in medium congestis undique donis,</p> +<p>Inmensum per tempus opes, lustrisque relictum</p> +<p>Innumeris aurum, solo servante pavore.</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Hac avidas mentes et barbara corda rapina</p> +<p>Polluit, atque armat contemtu pectora divum.</p> +<p>Avia tunc longinqua placent, quæ sulcat aratro</p> +<p>Ad freta porrectis Trinacria Bruttius arvis.</p> + +<span class = "pagenum">80</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_94" id = "line13_94"> </a> +Dum Libys haud lætus Rhegina ad litora tendit,</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Victor, submoto patriis a finibus hoste,</p> +<p>Fulvius infaustam Campana ad mœnia clausis</p> +<p>Portabat famam, miserisque extrema movebat.</p> +<p>Tum prensans passim, cuicumque est nomen in armis:</p> +<p>«Dedecus hoc defende manu! cur perfida, et urbi</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Altera Carthago nostræ, post fœdera rupta,</p> +<p>Et missum ad portas Pœnum, post jura petita</p> +<p>Consulis alterni, stat adhuc? et turribus altis</p> +<p>Hannibalem ac libycas exspectat lenta cohortes?»</p> +<p>Miscebat dictis facta, et nunc robore celsas</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Educi turres, quîs vinceret ardua muri,</p> +<p>Cogebat, nunc conjunctas adstringere nodis</p> +<p>Instabat ferroque trabes, quo frangeret altos</p> +<p>Portarum postes, quateretque morantia claustra.</p> + +<span class = "pagenum">81</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_109" id = "line13_109"> </a> +Hic latera intextus stellatis axibus agger,</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Hic gravida armato surgebat vinea dorso.</p> +<p><a name = "line13_111" id = "line13_111"> </a> +At postquam properata satis, quæ commonet usus,</p> +<p>Dat signum, atque alacer scalis transcendere muros</p> +<p>Imperat, ac sævis urbem terroribus inplet,</p> +<p>Quum subito dextrum obfulsit conatibus omen.</p> + +<span class = "linenum">115</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_115" id = "line13_115"> </a> +Cerva fuit, raro terris spectata colore,</p> +<p>Quæ candore nivem, candore anteiret olores.</p> +<p>Hanc agreste Capys donum, quum mœnia sulco</p> +<p>Signaret, grato parvæ mollitus amore,</p> +<p>Nutrierat, sensusque hominis donarat alendo.</p> +<span class = "pagenum">82</span> +<span class = "linenum">120</span> +<p>Inde exuta feram, docilisque adcedere mensis,</p> +<p>Atque ultro blanda adtactu gaudebat herili.</p> +<p>Aurato matres adsuetæ pectine mitem</p> +<p>Comere, et humenti fluvio revocare colorem.</p> +<p>Numen erat jam cerva loci; famulamque Dianæ</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>Credebant, ac tura deum de more dabantur.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_126" id = "line13_126"> </a> +Hæc, ævi vitæque tenax, felixque senectam</p> +<p>Mille indefessos viridem duxisse per annos,</p> +<p>Seclorum numero Trojanis condita tecta</p> +<p>Æquabat: sed enim longo nox venerat ævo.</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p>Nam, subito incursu sævorum agitata luporum,</p> +<p>Qui noctis tenebris urbem (miserabile bello</p> +<p>Prodigium) intrarant, primos ad luminis ortus</p> +<p>Extulerat sese portis, pavidaque petebat</p> +<p>Consternata fuga positos ad mœnia campos.</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Exceptam læto juvenum certamine ductor</p> +<p>Mactat, Diva, tibi, tibi enim hæc gratissima sacra,</p> +<p>Fulvius, atque adsis orat, Latonia, cœptis.</p> + +<span class = "pagenum">83</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_138" id = "line13_138"> </a> +Inde, alacer fidensque Dea, circumdata clausis</p> +<p>Arma movet, quaque obliquo curvantur in orbem</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>Mœnia flexa sinu, spissa vallata corona</p> +<p>Adligat, et telis in morem indaginis ambit.</p> +<p>Dum pavitant, spumantis equi fera corda fatigans,</p> +<p>Evehitur porta sublimis Taurea cristis</p> +<p>Bellator, cui Sidonius superare lacerto</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Ductor et Autololas dabat et Maurusia tela.</p> +<p>Is, trepido ac lituum tinnitu stare neganti</p> +<p>Imperitans violenter equo, postquam auribus hostis</p> +<p>Vicinum sese videt, et clamore propinquo,</p> +<span class = "pagenum">84</span> +<p>«Claudius huic, inquit (præstabat Claudius arte</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Bellandi, et merita mille inter prælia fama),</p> +<p>Huic, inquit, solum, si qua est fiducia dextræ,</p> +<p>Det sese campo, atque ineat certamina mecum.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_153" id = "line13_153"> </a> +Una mora Æneadæ, postquam vox adtigit aures,</p> +<p>Dum daret auspicium jusque in certamina ductor.</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Prævetitum namque et capital, committere Martem,</p> +<p>Sponte viris. Erumpit ovans, ut Fulvius arma</p> +<p>Imperio solvit, patulumque invectus in æquor</p> +<p>Erigit undantem glomerato pulvere nubem.</p> +<p>Indignatus opem amenti, socioque juvare</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Expulsum nodo jaculum, atque arcessere vires,</p> +<p>Taurea vibrabat nudis conatibus hastam.</p> +<p>Inde, ruens ira, telum contorquet in auras.</p> +<span class = "pagenum">85</span> +<p>At non idem animus Rutulo: speculatur, et omni</p> +<p>Corpore perlustrat, qua sit certissima ferro</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p>In vulnus via: nunc vibrat, nunc comprimit hastam,</p> +<p>Mentiturque minas: mediam tunc transiit ictu</p> +<p>Parmam, sed grato fraudata est sanguine cuspis.</p> +<p>Tum strictum propere vagina detegit ensem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_169" id = "line13_169"> </a> +Et jam ferrata rapiebat calce volantem</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Taurea cornipedem, fugiens minitantia fata.</p> +<p>Nec Rutulus levior cedentis perdere terga:</p> +<p>Nam profugo rapidus fusis instabat habenis.</p> +<p>Utque metus victum, sic ira et gloria portis</p> +<span class = "pagenum">86</span> +<p>Victorem inmisit, meritique cupido cruoris.</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Ac dum vix oculis, vix credunt mentibus, hostem</p> +<p>Confisum nullo comitante inrumpere tectis,</p> +<p>Per mediam propere trepidantum interritus urbem</p> +<p>Egit equum, adversaque evasit ad agmina porta.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_179" id = "line13_179"> </a> +Hinc ardore pari nisuque incurrere muris</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Ignescunt animi, penetrataque tecta subire.</p> +<p>Tela simul flammæque micant: tunc saxeus imber</p> +<p>Ingruit, et summis adscendunt turribus hastæ.</p> +<p>Nec pronum audenti virtutem excellere cuiquam:</p> +<span class = "pagenum">87</span> +<p>Æquarunt iræ dextras: dictæa per auras</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Tranat, et in medium perlabitur urbis arundo.</p> +<p>Lætatur non hortandi, non plura monendi</p> +<p>Fulvius esse locum; rapiunt sibi quisque laborem.</p> +<p>Quos ubi tam erectos animi videt, et superesse</p> +<p>Fortunæ sibi quemque ducem, ruit impete vasto</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Ad portam, magnæque optat discrimina famæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_191" id = "line13_191"> </a> +Tres claustra æquævo servabant corpore fratres,</p> +<p>Quîs delecta manus centeni cuique ferebant</p> +<span class = "pagenum">88</span> +<p>Excubias, unaque locum statione tenebant.</p> +<p>Forma ex his Numitor, cursu plantaque volucri</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Præstabat Laurens, membrorum mole Laburnus.</p> +<p>Sed non una viris tela: hic mirabilis arcu;</p> +<p>Ille hastam quatere, ac medicatæ cuspidis ictu</p> +<p>Prælia moliri, et nudo non credere ferro;</p> +<p>Tertius aptabat flammis ac sulfure tædas.</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Qualis Atlantiaco memoratur litore quondam</p> +<p>Monstrum Geryones inmane tricorporis iræ,</p> +<p>Cui tres in pugnam dextræ varia arma gerebant;</p> +<p>Una ignes sævos, ast altera pone sagittas</p> +<p>Fundebat, validam torquebat tertia cornum,</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Atque uno diversa dabat tria vulnera nisu.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_206" id = "line13_206"> </a> +Hos ubi non æquis variantes prælia consul</p> +<p>Conspexit telis, et portæ limina circum</p> +<p>Stragem, ac perfusos subeuntum sanguine postes,</p> +<p>Concitat intortam furiatis viribus hastam.</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Letum triste ferens auras secat Itala taxus,</p> +<span class = "pagenum">89</span> +<p>Et, qua nudarat, dum fundit spicula ab alto,</p> +<p>Arcum protendens, Numitor latus, ilia transit.</p> +<p><a name = "line13_213" id = "line13_213"> </a> +At, non obsepto contentus limine Martem</p> +<p>Exercere levis bello, sed turbidus ausi,</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Virrius incauto fervore eruperat amens</p> +<p>Reclusa in campum porta, miseramque furori</p> +<p>Vincentum obtulerat pubem: ruit obvia in arma</p> +<p>Scipio, et oblatum metit insatiabilis agmen.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_219" id = "line13_219"> </a> +Tifata umbrifero generatum monte Calenum</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Nutrierant, audere trucem; nec corpore magno</p> +<p>Mens erat inferior: subsidere sæpe leonem,</p> +<p>Nudus inire caput pugnas, certare juvenco,</p> +<p>Atque obliqua trucis deducere cornua tauri</p> +<p>Adsuerat, crudoque aliqua se adtollere facto.</p> +<span class = "pagenum">90</span> +<span class = "linenum">225</span> +<p>Is, dum præcipites expellit Virrius urbe,</p> +<p>Seu spreto, seu ne fieret mora, nudus in æquor</p> +<p>Thorace exierat, leviorque premebat anhelos</p> +<p>Pondere loricæ, et palantes victor agebat.</p> +<p>Jamque Veliternum media transegerat alvo,</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Jam, solitum æquali ludo committere equestres</p> +<p>Scipiadæ pugnas, Marium tellure revulso</p> +<p>Perculerat saxo: miser inplorabat amicum</p> +<p>Cum gemitu exspirans, scopulusque premebat hiantem:</p> +<p>Sed, validas sævo vires duplicante dolore,</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Effudit lacrimas pariter cornumque sonantem</p> +<p>Scipio, solamen properans optabile in armis</p> +<p>Hostem prostrato morientem ostendere amico:</p> +<p>Tranavit, liquidas volucris ceu scinderet auras,</p> +<p>Hasta viri pectus, rupitque inmania membra;</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Quanta est vis agili per cærula summa liburnæ,</p> +<p>Quæ, pariter quoties revocatæ ad pectora tonsæ</p> +<span class = "pagenum">91</span> +<p>Percussere fretum, ventis fugit ocior, et se,</p> +<p>Quam longa est, uno remorum præterit ictu.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_244" id = "line13_244"> </a> +Ascanium Volesus, projectis ocius armis,</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Quo levior peteret muros, per aperta volantem</p> +<p>Adsequitur planta: dejectum protinus ense</p> +<p>Ante pedes domini jacuit caput; ipse sequutus</p> +<p>Conruit ulterior procursus impete truncus.</p> +<p><a name = "line13_249" id = "line13_249"> </a> +Nec spes obsessis ultra reserata tueri</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Mœnia; convertunt gressus, recipique precantes</p> +<p>Infandum! excludunt socios: tum cardine verso</p> +<p>Obnixi torquent obices, munimina sera.</p> +<p>Acrius hoc instant Itali, clausosque fatigant.</p> +<span class = "pagenum">92</span> +<p>Et, ni cæca sinu terras nox conderet atro,</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Perfractæ rabido patuissent milite portæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_256" id = "line13_256"> </a> +Sed non in requiem pariter cessere tenebræ.</p> +<p>Hinc sopor inpavidus, qualem victoria movit:</p> +<p><a name = "line13_258" id = "line13_258"> </a> +At Capua, aut mæstis ululantum flebile matrum</p> +<p>Questibus, aut gemitu trepidantum exterrita patrum,</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Tormentis finem metamque laboribus orat.</p> +<p>Mussat perfidiæ ductorque caputque Senatus.</p> +<p>Virrius, a Pœno nullam docet esse salutem,</p> +<p>Vociferans, pulsis vivendi e pectore curis;</p> +<p>«Speravi sceptra Ausoniæ, pepigique, sub armis</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Si dexter Pœnis Deus et Fortuna fuisset,</p> +<p>Ut Capuam Iliaci migrarent regna Quirini:</p> +<p>Qui quaterent muros Tarpeiaque mœnia, misi:</p> +<p>Nec mihi poscendi vigor abfuit, alter ut æquos</p> +<p>Portaret fasces nostro de nomine consul.</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p><a name = "line13_270" id = "line13_270"> </a> +Hactenus est vixisse satis, dum copia noctis.</p> +<span class = "pagenum">93</span> +<p>Cui cordi comes æterna est Acherontis ad undam</p> +<p>Libertas, petat ille meas mensasque dapesque;</p> +<p>Et, victus mentem fuso per membra Lyæo,</p> +<p>Sopitoque necis morsu, medicamina cladis</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Hauriat, ac placidis exarmet fata venenis.»</p> +<p>Hæc ait, et turba repetit comitante penates.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_277" id = "line13_277"> </a> +Ædibus in mediis consurgens ilice multa</p> +<p>Exstruitur rogus, hospitium commune peremtis.</p> +<p>Nec vulgum cessat furiare dolorque pavorque.</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Nunc menti seræ Decius redit, et bona virtus</p> +<p>Exsilio punita truci: despectat ab alto</p> +<p>Sacra Fides, agitatque virum fallacia corda.</p> +<span class = "pagenum">94</span> +<p>Vox occulta subit, passim diffusa per auras:</p> +<p>«Fœdera, mortales, ne sævo rumpite ferro:</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Sed castam servate Fidem; fulgentibus ostro</p> +<p>Hæc potior regnis: dubio qui frangere rerum</p> +<p>Gaudebit pacta, ac tenues spes linquet amici,</p> +<p>Non illi domus, aut conjux, aut vita manebit</p> +<p>Unquam expers luctus lacrimæque; aget, æquore semper</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Ac tellure premens, aget ægrum nocte dieque</p> +<p>Despecta ac violata Fides.» Adit omnia jamque</p> +<p>Concilia, ac mensas contingit, et, abdita nube,</p> +<p>Adcumbitque toris, epulaturque inproba Erinnys.</p> +<p>Ipsa etiam Stygio spumantia pocula tabo</p> +<span class = "pagenum">95</span> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Porrigit, et large pœnas letumque ministrat.</p> +<p>Virrius interea, dum dat penetrare medullas</p> +<p>Exitio, adscenditque pyram, atque amplexibus hæret</p> +<p>Jungentum fata, et subici jubet ocius ignes.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_299" id = "line13_299"> </a> +Stringebant tenebræ metas, victorque ruebat.</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Jamque superstantem muro, sociosque Milonem</p> +<p>Voce adtollentem pubes campana videbat.</p> +<p>Pandunt adtoniti portas, trepidoque capessunt</p> +<p>Castra inimica gradu, quîs leto avertere pœnas</p> +<p>Defuerant animi: patet urbs, confessa furorem,</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Et reserat Tyrio maculatas hospite sedes.</p> +<p>Matronæ puerique ruunt, mæstumque Senatus</p> +<p>Concilium, nullique hominum lacrimabile vulgus.</p> +<span class = "pagenum">96</span> +<p>Stabant innixi pilis exercitus omnis,</p> +<p>Spectabantque viros et læta et tristia ferre</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Indociles, nunc propexis in pectora barbis</p> +<p>Verrere humum, nunc fœdantes in pulvere crinem</p> +<p>Canentem, et turpi lacrima precibusque pudendis</p> +<p>Femineum tenues ululatum fundere in auras.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_314" id = "line13_314"> </a> +Atque ea dum miles miratur inertia facta,</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Exspectatque ferox sternendi mœnia signum,</p> +<p>Ecce repens tacito percurrit pectora sensu</p> +<span class = "pagenum">97</span> +<p>Relligio, et sævas componit numine mentes;</p> +<p>Ne flammam tædasque velint, ne templa sub uno</p> +<p>In cinerem traxisse rogo: subit intima corda,</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Perlabens sensim, mitis Deus: ille superbæ</p> +<p>Fundamenta Capyn posuisse antiquitus urbi,</p> +<p>Non cuiquam visus, passim monet: ille refusis</p> +<p>In spatium inmensum campis habitanda relinqui</p> +<p>Utile tecta docet: paullatim atrocibus iræ</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Languescunt animis, et vis mollita senescit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_326" id = "line13_326"> </a> +Pan Jove missus erat, servari tecta volente</p> +<p>Troia, pendenti similis Pari semper, et imo</p> +<p>Vix ulla inscribens terræ vestigia cornu.</p> +<span class = "pagenum">98</span> +<p>Dextera lascivit cæsa Tegeatide capra</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Verbera læta movens festa per compita cauda.</p> +<p>Cingit acuta comas, et opacat tempora, pinus,</p> +<p>Ac parva erumpunt rubicunda cornua fronte:</p> +<p>Stant aures, imoque cadit barba hispida mento.</p> +<span class = "pagenum">99</span> +<p>Pastorale deo baculum, pellisque sinistrum</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Velat grata latus teneræ de corpore damæ.</p> +<p>Nulla in præruptum tam prona et inhospita cautes,</p> +<p>In qua non, librans corpus, similisque volanti</p> +<p>Cornipedem tulerit præcisa per avia plantam.</p> +<p>Interdum inflexus, medio nascentia tergo</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Respicit adridens hirtæ ludibria caudæ.</p> +<p>Obtendensque manum solem infervescere fronti</p> +<p>Arcet, et umbrato perlustrat pascua visu.</p> +<p>Hic, postquam mandata dei perfecta, malamque</p> +<p>Sedavit rabiem, et permulsit corda furentum,</p> +<span class = "pagenum">100</span> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Arcadiæ volucris saltus et amata revisit</p> +<p>Mænala; ubi argutis longe de vertice sacro</p> +<p>Dulce sonat calamis, ducit stabula omnia cantu.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_348" id = "line13_348"> </a> +At legio Ausonidum, flammas ductore jubente</p> +<p>Arceri portis, stantesque relinquere muros,</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>(Mite decus mentis) condunt ensesque facesque.</p> +<p><a name = "line13_351" id = "line13_351"> </a> +Multa deum templis domibusque nitentibus auro</p> +<p>Egeritur præda, et victus alimenta superbi,</p> +<p>Quisque bonis periere, virum de corpore vestes</p> +<p>Femineæ, mensæque alia tellure petitæ,</p> +<span class = "pagenum">101</span> +<span class = "linenum">355</span> +<p>Poculaque Eoa luxum inritantia gemma.</p> +<p>Nec modus argento, cælataque pondera facti</p> +<p>Tantum epulis auri; tum passim corpora longo</p> +<p>Ordine captiva, et domibus depromta talenta,</p> +<p>Pascere longinquum non deficientia bellum,</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Inmensique greges famulæ ad convivia turbæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_361" id = "line13_361"> </a> +Fulvius, ut finem spoliandis ædibus, ære</p> +<p>Belligero revocante, dedit, sublimis ab alto</p> +<p>Subgestu, magnis fautor non futilis ausis:</p> +<p>«Lanuvio generate, inquit, quem Sospita Juno</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Dat nobis, Milo, Gradivi cape victor honorem,</p> +<p>Tempora murali cinctus turrita corona.»</p> +<span class = "pagenum">102</span> +<p>Tum sontes procerum meritosque piacula prima</p> +<p>Adciit, et justa punit commissa securi.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_369" id = "line13_369"> </a> +Hic atrox virtus (nec enim obculuisse probarim</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Spectatum vel in hoste decus) clamore feroci,</p> +<p>Taurea, «Tune, inquit, ferro spoliabis inultus</p> +<p>Te majorem animam? et jusso lictore recisa</p> +<p>Ignavos cadet ante pedes fortissima cervix?</p> +<p>Haud unquam hos vobis dederit Deus.» Inde, minaci</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Obtutu torvum contra et furiale renidens,</p> +<p>Bellatorem alacer per pectora transigit ensem.</p> +<p>Cui ductor: «Patriam moriens comitare cadentem.</p> +<p>Qui nobis animus, quæ dextera, quidve viritim</p> +<p>Decernet Mavors: tibi, si rebare pudendum</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Jussa pati, licuit pugnanti obcumbere letum.»</p> + +<span class = "pagenum">103</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_381" id = "line13_381"> </a> +Dum Capua infaustam luit haud sine sanguine culpam,</p> +<p>Interea geminos terra crudelis Hibera</p> +<p>Fortuna abstulerat, permiscens tristia lætis,</p> +<p>Scipiadas, magnumque decus, magnumque dolorem.</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Forte Dicarchea juvenis dum sedit in urbe</p> +<p>Scipio, post belli repetens extrema penates,</p> +<span class = "pagenum">104</span> +<p>Huc tristis lacrimas et funera acerba suorum</p> +<p>Fama tulit: duris quamquam non cedere suetus,</p> +<p>Pulsato lacerat violenter pectore amictus.</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Non comites tenuisse valent, non ullus honorum</p> +<p>Militiæve pudor: pietas irata sinistris</p> +<p>Cælicolis furit, atque odit solatia luctus:</p> +<p>Jamque dies, iterumque dies absumta querelis.</p> +<p>Versatur species ante ora oculosque parentum.</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Ergo excire parat manes animasque suorum,</p> +<p>Adloquioque virum tantos mulcere dolores.</p> +<p><a name = "line13_397" id = "line13_397"> </a> +Hortatur vicina palus, ubi signat Averni</p> +<p>Squalentem introitum stagnans Acherusius humor.</p> +<p>Noscere venturos agitat mens protinus annos.</p> + +<span class = "linenum">400</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_400" id = "line13_400"> </a> +Sic ad Cymæam, quæ tum sub nomine Phœbi</p> +<p>Autonoe tripodas sacros antrurnque tenebat,</p> +<span class = "pagenum">105</span> +<p>Fert gressus juvenis, consultaque pectoris ægri</p> +<p>Pandit, et adspectus orat contingere patrum.</p> +<p>Nec cunctata diu vates, «Mactare repostis</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Mos umbris, inquit, consueta piacula nigras</p> +<p>Sub lucem pecudes, reclusæque abdere terræ</p> +<p>Manantem jugulis spirantum cæde cruorem.</p> +<p>Tunc populos tibi regna suos pallentia mittent.</p> +<p>Cetera, quæ poscis, majori vate canentur.</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Namque tibi Elysio repetita oracula campo</p> +<p>Eliciam, veterisque dabo inter sacra Sibyllæ</p> +<span class = "pagenum">106</span> +<p>Cernere fatidicam Phœbei pectoris umbram.</p> +<p>Vade, age, et, a medio quum se nox humida cursu</p> +<p>Flexerit, ad fauces vicini castus Averni</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Duc prædicta sacris duro placamina Diti.</p> +<p>Mella simul tecum et puri fer dona Lyæi.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_417" id = "line13_417"> </a> +Hoc alacer monitu, et promissæ nomine vatis,</p> +<p>Adparat occulto monstrata piacula cœpto.</p> +<p>Inde, ubi nox jussam procedens contigit horam,</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Et spatia æquarunt tenebras transacta futuras,</p> +<p>Consurgit stratis, pergitque ad turbida portæ</p> +<p>Ostia Tartareæ; penitus quîs abdita vates</p> +<p>Promissa inplerat, Stygioque sedebat in antro.</p> +<p>Tum, qua se primum rupta tellure recludit</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Invisus cælo specus, atque eructat acerbam</p> +<p>Cocyti laxo suspirans ore paludem,</p> +<p>Inducit juvenem, ferroque cavare refossam</p> +<p>Ocius urguet humum, atque, arcanum murmur anhelans,</p> +<span class = "pagenum">107</span> +<p>Ordine mactari pecudes jubet: ater operto</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Ante omnes taurus Regi, tum proxima Divæ</p> +<p>Cæditur Hennææ casta cervice juvenca.</p> +<p>Inde tibi, Alecto, tibi, nunquam læta Megæra,</p> +<p>Corpora lanigerum procumbunt lecta bidentum.</p> +<p>Fundunt mella super Bacchique et lactis honorem.</p> + +<span class = "linenum">435</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_435" id = "line13_435"> </a> +«Sta, juvenis, faciemque, Erebo quæ surgit ab omni,</p> +<p>Exclamat vates, patere: adcedentia cerno</p> +<p>Tartara, et ante oculos adsistere tertia regna.</p> +<p>Ecce ruunt variæ species, et quidquid ab imo</p> +<p>Natum hominum exstinctumque chao est.» Jam cuncta videbat,</p> +<span class = "pagenum">108</span> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Cyclopas, Scyllamque, et pastos membra virorum</p> +<p>Odrysiæ telluris equos. «Contende tueri,</p> +<p>Eductumque tene vagina interritus ensem.</p> +<p>Quæcumque ante animæ tendent potare cruorem,</p> +<p>Dissice, dum castæ procedat imago Sibyllæ.</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p><a name = "line13_445" id = "line13_445"> </a> +Interea cerne, ut gressus inhumata citatos</p> +<p>Fert umbra, et properat tecum conjungere dicta:</p> +<p>Cui datur ante atros absumti corporis ignes,</p> +<p>Sanguine non tacto, solitas effundere voces.»</p> +<p>Adspicit, et subito turbatus Scipio visu:</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p>«Quinam te, qui casus, ait, dux maxime, fessæ</p> +<p>Eripuit patriæ; quum tales horrida poscant</p> +<p>Bella viros? nec enim dextra concesserit ulli</p> +<span class = "pagenum">109</span> +<p>Appius, aut astu: decimum lux retulit ortum,</p> +<p>Ut te, quum Capua remearem, vulnera vidi</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Mulcentem, hoc uno mæstum, quod adire nequires</p> +<p>Saucius ad muros, et Martis honore careres.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_457" id = "line13_457"> </a> +Contra quæ ductor: «Fesso mihi proxima tandem</p> +<p>Lux gratos Phaethontis equos avertit, et atris</p> +<p>Æternum demisit aquis: sed lenta meorum,</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Dum vanos ritus, cura, et sollemnia vulgi</p> +<p>Exsequitur, cessat flammis inponere corpus,</p> +<p>Ut portet tumulis per longum membra paternis.</p> +<p>Quod te per nostri Martis precor æmula facta,</p> +<p>Arce, quæ putris artus, medicamina, servant,</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Daque vago portas quamprimum Acherontis adire.»</p> +<span class = "pagenum">110</span> +<p>Tum juvenis: «Gens o veteris pulcherrima Clausi,</p> +<p>Haud ulla ante tuam, quamquam non parva fatigent,</p> +<p>Curarum prior exstiterit: namque ista per omnes</p> +<p>Discrimen servat populos, variatque jacentum</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Exsequias tumuli et cinerum sententia discors.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_471" id = "line13_471"> </a> +Tellure (ut perhibent) is mos antiquus Hibera,</p> +<span class = "pagenum">111</span> +<p>Exanima obscœnis consumit corpora vultur.</p> +<p>Regia quum lucem posuerunt membra, probatum est</p> +<p>Hyrcanis adhibere canes. Ægyptia tellus</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Claudit odorato post funus stantia saxo</p> +<p>Corpora, et a mensis exsanguem haud separat umbram.</p> +<p>Exhausto instituit Pontus vacuare cerebro</p> +<p>Ora virum, et longum medicata reponit in ævum.</p> +<span class = "pagenum">112</span> +<p>Quid, qui reclusa nudos Garamantes arena</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p>Infodiunt? quid, qui sævo sepelire profundo</p> +<p>Exanimos mandant Libycis Nasamones in oris?</p> +<p>At Celtæ vacui capitis circumdare gaudent</p> +<p>Ossa (nefas) auro, ac mensis ea pocula servant.</p> +<p>Cecropidæ ob patriam Mavortis sorte peremtos</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Decrevere simul communibus urere flammis.</p> +<p>At gente in Scythica subfixa cadavera truncis</p> +<p>Lenta dies sepelit, putri liquentia tabo.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_488" id = "line13_488"> </a> +Talia dum memorant, umbra veniente Sibyllæ,</p> +<span class = "pagenum">113</span> +<p>Autonoe, «Finem hic, inquit, sermonibus adde</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Alternis! hæc, hæc veri fecunda sacerdos,</p> +<p>Cui tantum patuit rerum, quantum ipse negarit</p> +<p>Plus novisse Deus: me jam comitante tuorum</p> +<p>Tempus abire globo, et pecudes inponere flammis.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_494" id = "line13_494"> </a> +At gravida arcanis Cymes anus adtigit ore</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Postquam sacrificum, delibavitque cruorem,</p> +<p>In decus egregiæ vultus intenta juventæ,</p> +<p>«Ætherea fruerer quum luce, haud segniter, inquit,</p> +<p>Cymæo populis vox nostra sonabat in antro.</p> +<p>Tunc te permixtum seclis rebusque futuris</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Æneadum cecini. Sed non sat digna mearum</p> +<p>Cura tuis vocum: nec enim conquirere dicta,</p> +<p>Aut servare fuit proavis sollertia vestris.</p> +<p>Verum age, disce, puer, (quando cognoscere cordi est)</p> +<p>Jam tua, deque tuis pendentia Dardana fatis.</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Namque tibi cerno properatum oracula vitæ</p> +<p>Hinc petere, et patrios visu contingere manes.</p> +<span class = "pagenum">114</span> +<p>Armifero victor patrem ulcisceris Hibero,</p> +<p>Creditus ante annos Marti, ferroque resolves</p> +<p>Gaudia Pœnorum, et missum lætabere bello</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Omen, Hiberiacis victa Carthagine terris.</p> +<p>Majus ad imperium post hæc capiere, nec ante</p> +<p>Jupiter absistet cura, quam cuncta fugarit</p> +<p>In Libyam bella, et vincendum duxerit ipse</p> +<p>Sidonium tibi rectorem: pudet urbis iniquæ,</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Quod post hæc decus hoc patriaque domoque carebit.»</p> +<p><a name = "line13_516" id = "line13_516"> </a> +Sic vates, gressumque lacus vertebat ad atros.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_517" id = "line13_517"> </a> +Tum juvenis, «Quæcumque datur sors durior ævi,</p> +<p>Obnitemur, ait: culpa modo pectora cessent.</p> +<p>Sed, te oro, (quando vitæ tibi causa labores</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Humanos juvisse fuit) siste, inclita virgo,</p> +<p>Paullisper gressum, et nobis manesque silentum</p> +<p>Enumera, Stygiæque aperi formidinis aulam.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_523" id = "line13_523"> </a> +Adnuit illa quidem; sed, «Non optanda recludis</p> +<span class = "pagenum">115</span> +<p>Regna, ait: hic tenebras habitant, volitantque per umbras</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Innumeri quondam populi: domus omnibus una.</p> +<p>In medio vastum late se tendit inane;</p> +<p>Huc, quidquid terræ, quidquid freta, et igneus aer</p> +<p>Nutrivit primo mundi genitalis ab ævo,</p> +<p>(Mors communis agit) descendunt cuncta: capitque</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Campus iners, quantum interiit, restatque futurum.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_531" id = "line13_531"> </a> +«Cingunt regna decem portæ; quarum una receptat</p> +<p>Belligeros, dura Gradivi sorte creatos.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_533" id = "line13_533"> </a> +«Altera, qui leges posuere atque inclita jura</p> +<p>Gentibus, et primas fundarunt mœnibus urbes.</p> + +<span class = "linenum">535</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_535" id = "line13_535"> </a> +«Tertia ruricolas Cereris, justissima turba</p> +<span class = "pagenum">116</span> +<p>Quæ venit ad manes, et fraudum inlæsa veneno.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_537" id = "line13_537"> </a> +«Exin, qui lætas artes vitæque colendæ</p> +<p>Invenere viam, nec dedignanda parenti</p> +<p>Carmina fuderunt Phœbo, sua limina servant.</p> + +<span class = "linenum">540</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_540" id = "line13_540"> </a> +«Proxima, quos venti sævæque hausere procellæ,</p> +<p>Naufraga porta rapit; sic illam nomine dicunt.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_542" id = "line13_542"> </a> +«Finitima huic, noxa gravido et peccasse fatenti,</p> +<p>Vasta patet populo: pœnas Rhadamanthus in ipso</p> +<p>Expetit introitu, mortemque exercet inanem.</p> + +<span class = "linenum">545</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_545" id = "line13_545"> </a> +«Septima femineis reseratur porta catervis,</p> +<p>Liventes ubi casta fovet Proserpina lucos.</p> +<p>Infantum hinc gregibus, versasque ad funera tædas</p> +<p>Passis virginibus, turbæque in limine lucis</p> +<span class = "pagenum">117</span> +<p>Est iter exstinctæ, et vagitu janua nota.</p> + +<span class = "linenum">550</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_550" id = "line13_550"> </a> +«Tum, seducta loco, et laxata lucida nocte,</p> +<p>Claustra nitent, quæ secreti per limitis umbram</p> +<p>Elysios ducunt campos: hic turba piorum,</p> +<p>Nec Stygio in regno, cæli nec posta sub axe:</p> +<p>Verum, ultra Oceanum sacro contermina fonti,</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Lethæos potat latices, oblivia mentis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_556" id = "line13_556"> </a> +«Extrema hinc, auro fulgens, jam lucis honorem</p> +<p>Sentit, et admoto splendet ceu sidere lunæ.</p> +<p>Hac animæ cælum repetunt; ac, mille peractis,</p> +<p>Oblitæ Ditem redeunt in corpora, lustris.</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Has passim nigrum pandens Mors lurida rictum</p> +<p>Itque reditque vias, et portis omnibus errat.</p> + +<span class = "pagenum">118</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_562" id = "line13_562"> </a> +«Tum jacet in spatium sine corpore pigra vorago,</p> +<p>Limosique lacus: late exundantibus urit</p> +<p>Ripas sævus aquis Phlegethon, et, turbine anhelo</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Flammarum resonans, saxosa incendia torquet.</p> +<p>Parte alia torrens Cocytos sanguinis atri</p> +<p>Vorticibus furit, et spumanti gurgite fertur.</p> +<p>At, magnis semper Divis regique Deorum</p> +<p>Jurari dignata palus, picis horrida rivo,</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Fumiferum volvit Styx inter sulfura limum.</p> +<p>Tristior his Acheron sanie crassoque veneno</p> +<span class = "pagenum">119</span> +<p>Æstuat, et, gelidam eructans cum murmure arenam,</p> +<p>Descendit nigra lentus per stagna palude.</p> +<p>Hanc potat saniem non uno Cerberus ore.</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Hæc et Tisiphones sunt pocula, et atra Megæra</p> +<p>Hinc sitit, ac nullo rabies restinguitur haustu.</p> +<p>Ultimus erumpit lacrimarum fontibus amnis</p> +<p>Ante aulam, atque aditus, et inexorabile limen.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_579" id = "line13_579"> </a> +«Quanta cohors, omni stabulante per atria monstro,</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Excubat, et manes permixto murmure terret!</p> +<p>Luctus edax, Maciesque malis comes addita Morbis,</p> +<p>Et Mæror pastus fletu, et sine sanguine Pallor,</p> +<p>Curæque, Insidiæque, atque hinc queribunda Senectus,</p> +<p>Hinc angens utraque manu sua guttura Livor,</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Et deforme malum ac sceleri proclivis Egestas,</p> +<p>Errorque infido gressu, et Discordia gaudens</p> +<p>Permiscere fretum cælo: sed et ostia Ditis</p> +<p>Centenis suetus Briareus recludere palmis,</p> +<span class = "pagenum">120</span> +<p>Et Sphinx, virgineos rictus infecta cruore,</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Scyllaque, Centaurique truces, umbræque Gigantum.</p> +<p>Cerberus hic ruptis peragrat quum Tartara vinclis,</p> +<p>Non ipsa Alecto, nec feta furore Megæra</p> +<p>Audet adire ferum, dum fractis mille catenis</p> +<p>Viperea latrans circumligat ilia cauda.</p> + +<span class = "linenum">595</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_595" id = "line13_595"> </a> +«Dextra vasta comas nemorosaque brachia fundit</p> +<p>Taxus, Cocyti rigua frondosior unda.</p> +<p>Hic diræ volucres, pastusque cadavere vultur,</p> +<p>Et multus bubo, ac sparsis strix sanguine pennis,</p> +<p>Harpyiæque fovent nidos, atque omnibus hærent</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Condensæ foliis: sævit stridoribus arbor.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_601" id = "line13_601"> </a> +«Has inter formas conjux Junonis Avernæ,</p> +<p>Subgestu residens, cognoscit crimina regum.</p> +<span class = "pagenum">121</span> +<p>Stant vincti, seroque piget sub judice culpæ:</p> +<p>Circumerrant Furiæ, Pœnarumque omnis imago.</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Quam vellent numquam sceptris fulsisse superbis!</p> +<p>Insultant duro imperio non digna nec æqua</p> +<p>Ad superos passi manes: quæque ante profari</p> +<p>Non licitum vivis, tandem permissa queruntur.</p> +<p>Tunc alius sævis religatur rupe catenis:</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Ast alius subigit saxum contra ardua montis:</p> +<span class = "pagenum">122</span> +<p>Vipereo domat hunc æterna Megæra flagello.</p> +<p>Talia letiferis restant patienda tyrannis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_613" id = "line13_613"> </a> +«Sed te maternos tempus cognoscere vultus,</p> +<p>Cujus prima venit non tardis passibus umbra.</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Adstabat fecunda Jovis Pomponia furto.</p> +<p>Namque, ubi cognovit Latio surgentia bella</p> +<p>Pœnorum, Venus, insidias anteire laborans</p> +<p>Junonis, fusa sensim per pectora patrem</p> +<p>Implicuit flamma: quæ ni provisa fuissent,</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Sidonia Iliacas nunc virgo adcenderet aras.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_621" id = "line13_621"> </a> +Ergo ubi gustatus cruor, admonuitque Sibyllæ,</p> +<p>Et dedit alternos ambobus noscere vultus,</p> +<p>Sic juvenis prior: «O magni mihi numinis instar,</p> +<span class = "pagenum">123</span> +<p>Cara parens, quam, te ut nobis vidisse liceret,</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Optassem Stygias vel leto intrare tenebras.</p> +<p>Quæ sors nostra fuit, cui te, quum prima subiret,</p> +<p>Eripuit sine honore dies, et funere carpsit?»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_628" id = "line13_628"> </a> +Excipit his mater: «Nullos, o nate, labores</p> +<p>Mors habuit nostra: æthereo dum pondere partum</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p>Exsolvor, miti dextra Cyllenia proles</p> +<p>Imperio Jovis Elysias deduxit in oras;</p> +<p>Adtribuitque pares sedes, ubi magna moratur</p> +<p>Alcidæ genetrix, ubi sacro munere Leda.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_634" id = "line13_634"> </a> +«Verum age, nate, tuos ortus, ne bella pavescas</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Ulla, nec in cælum dubites te tollere factis,</p> +<p>Quando aperire datur nobis, nunc denique disce.</p> +<p>Sola die caperem medio quum forte petitos</p> +<p>Ad requiem somnos, subitus mihi membra ligavit</p> +<span class = "pagenum">124</span> +<p>Amplexus, non ille, meo veniente marito,</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Adsuetus facilisque mihi: tum luce corusca,</p> +<p>Inplebat quamquam languentia lumina somnus,</p> +<p>Vidi (crede) Jovem: nec me mutata fefellit</p> +<p>Forma Dei, quod, squalentem conversus in anguem,</p> +<p>Ingenti traxit curvata volumina gyro.</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>Sed mihi post partum non ultra ducere vitam</p> +<p>Concessum: heu, quantum gemui, quod spiritus ante,</p> +<p>Hæc tibi quam noscenda darem, discessit in auras!»</p> +<p>His alacer colla amplexu materna petebat;</p> +<p>Umbraque ter frustra per inane petita fefellit.</p> + +<span class = "linenum">650</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_650" id = "line13_650"> </a> +Subcedunt simulacra virum concordia, patris</p> +<p>Unanimique simul patrui: ruit ipse per umbram,</p> +<p>Oscula vana petens juvenis, fumoque volucri</p> +<p>Et nebulis similes animas adprendere certat.</p> +<p>«Quis te, care pater, quo stabant Itala regna,</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Exosus Latium Deus abstulit? Hei mihi! nam cur</p> +<p>Ulla fuere adeo, quibus a te sævus abessem,</p> +<span class = "pagenum">120</span> +<p>Momenta? obposito mutassem pectore mortem.</p> +<p>Quantos funeribus vestris gens Itala passim</p> +<p>Dat gemitus! Tumulus vobis, censente Senatu,</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p>Mavortis geminus surgit per gramina campo.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_661" id = "line13_661"> </a> +Nec passi plura, in medio sermone loquentis</p> +<p>Sic adeo incipiunt. Prior hæc genitoris imago:</p> +<p>«Ipsa quidem virtus sibimet pulcherrima merces;</p> +<p>Dulce tamen venit ad manes, quum gratia vitæ</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p>Durat apud superos, nec edunt oblivia laudem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_666" id = "line13_666"> </a> +«Verum age, fare, decus nostrum, te quanta fatiget</p> +<p>Militia. Heu, quoties intrat mea pectora terror,</p> +<p>Quum repeto, quam sævus eas, ubi magna pericla</p> +<p>Contingunt tibi! per nostri, fortissime, leti</p> +<span class = "linenum">670</span> +<p>Obtestor causas, Martis moderare furori.</p> +<p>Sat tibi sint documenta domus! octava terebat</p> +<p>Arentem culmis messem crepitantibus æstas,</p> +<span class = "pagenum">126</span> +<p>Ex quo cuncta mihi calcata, meoque subibat</p> +<p>Germano devexa jugum Tartessia tellus.</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p>Nos miseræ muros et tecta renata Sagunto;</p> +<p>Nos dedimus Bætin nullo potare sub hoste.</p> +<p>Nobis indomitus convertit terque quaterque</p> +<p>Germanus terga Hannibalis. Pro barbara numquam</p> +<p>Inpolluta fides! peterem quum victor adesum</p> +<span class = "linenum">680</span> +<p>Cladibus Hasdrubalem; subito venale, cohortes</p> +<p>Hispanæ, vulgus, Libyci quas fecerat auri</p> +<p>Hasdrubal, abrupto liquerunt agmine signa.</p> +<p>Tunc hostis socio desertos milite, multum</p> +<p>Ditior ipse viris, spisso circumdedit orbe.</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p>Non segnis nobis nec inultis, nate, peracta est</p> +<p>Illa suprema dies, et laude inclusimuus ævum.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_687" id = "line13_687"> </a> +Excipit inde suos frater conjungere casus:</p> +<span class = "pagenum">127</span> +<p>«Excelsæ turris post ultima rebus in artis</p> +<p>Subsidium optaram, supremaque bella ciebam.</p> +<span class = "linenum">690</span> +<p>Fumantes tædas, ac lata incendia passim,</p> +<p>Et mille injecere faces. Nil nomine leti</p> +<p>De Superis queror: haud parvo data membra sepulcro</p> +<p>Nostra cremaverunt in morte hærentibus armis.</p> +<p>Sed me luctus habet, geminæ ne clade ruinæ</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p>Cesserit adfusis obpressa Hispania Pœnis.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_696" id = "line13_696"> </a> +Contra quæ juvenis turbato fletibus ore:</p> +<p>«Dî, quæso, ut merita est, dignas pro talibus ausis</p> +<p>Carthago expendat pœnas. Sed continet acres</p> +<p>Pyrenes populos, qui, vestro Marte probatus,</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p>Excepit fessos, et notis Marcius armis</p> +<p>Subcessit bello: fusos quoque fama ferebat</p> +<p>Victores acie, atque exacta piacula cædis.»</p> +<p>His læti rediere duces loca amœna piorum:</p> +<p>Prosequiturque oculis puer adveneratus euntes.</p> + +<span class = "pagenum">128</span> +<span class = "linenum">705</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_705" id = "line13_705"> </a> +Jamque aderat multa vix adnoscendus in umbra</p> +<p>Paullus, et epoto fundebat sanguine verba:</p> +<p>«Lux Italum, cujus spectavi Martia facta,</p> +<p>Multum uno majora viro, descendere nocti,</p> +<p>Atque habitanda semel subigit quis visere regna?»</p> +<span class = "linenum">710</span> +<p>Cui contra tales effundit Scipio voces:</p> +<p>«Armipotens ductor, quam sunt tua fata per Urbem</p> +<p>Lamentata diu! quam pene ruentia tecum</p> +<p>Traxisti ad Stygias Œnotria tecta tenebras.</p> +<p>Tum tibi defuncto tumulum Sidonius hostis</p> +<span class = "linenum">715</span> +<p>Constituit, laudemque tuo quæsivit honore.»</p> +<p>Dumque audit lacrimans hostilia funera Paullus,</p> +<span class = "pagenum">129</span> +<p>Ante oculos jam Flaminius, jam Gracchus, et ægro</p> +<p>Absumtus Cannis stabat Servilius ore.</p> +<p><a name = "line13_719" id = "line13_719"> </a> +Adpellare viros erat ardor, et addere verba:</p> +<span class = "linenum">720</span> +<p>Sed raptabat amor priscos cognoscere manes.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_721" id = "line13_721"> </a> +Nunc meritum sæva Brutum inmortale securi</p> +<p>Nomen, nunc Superos æquantem laude Camillum,</p> +<p>Nunc auro Curium non umquam cernit amicum.</p> +<p>Ora Sibylla docet venientum, et nomina pandit.</p> + +<span class = "linenum">725</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_725" id = "line13_725"> </a> +«Hic fraudes pacis Pyrrhumque a limine portæ</p> +<p>Dejecit, visus orbus. Tulit ille ruentem</p> +<p>Thybridis in ripas regem, solusque revulso</p> +<span class = "pagenum">130</span> +<p>Pone ferox ponte exclusit redeuntia regna.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_729" id = "line13_729"> </a> +«Si tibi dulce virum, primo qui fœdera bello</p> +<span class = "linenum">730</span> +<p>Phœnicum pepigit, vidisse, hic inclitus ille</p> +<p>Æquoreis victor cum classe Lutatius armis.</p> +<p>Si studium et sævam cognoscere Hamilcaris umbram,</p> +<p>Illa est (cerne procul) cui frons nec morte remissa</p> +<p>Irarum servat rabiem: si jungere cordi est</p> +<span class = "linenum">735</span> +<p>Conloquium, sine gustato det sanguine vocem.»</p> +<p>Atque ubi permissum, et sitiens se inplevit imago,</p> +<p>Sic prior increpitat non miti Scipio vultu:</p> +<p>«Taliane, o fraudum genitor, sunt fœdera vobis?</p> +<p>Aut hæc Sicania pepigisti captus in ora?</p> +<span class = "linenum">740</span> +<p>Bella tuus toto natus contra omnia pacta</p> +<p>Exercet Latio, et, perruptis molibus Alpes</p> +<p>Eluctatus adest, fervet gens Itala Marte</p> +<p>Barbarico, et refluunt obstructi stragibus amnes.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_744" id = "line13_744"> </a> +Post quæ Pœnus ait: «Decimum modo cœperat annum</p> +<span class = "pagenum">131</span> +<span class = "linenum">745</span> +<p>Excessisse puer, nostro quum bella Latinis</p> +<p>Concepit jussu; licitum nec fallere Divos</p> +<p>Juratos patri: quod si Laurentia vastat</p> +<p>Nunc igni regna, et Phrygias res vertere tentat,</p> +<p>O pietas, o sancta fides, o vera propago!</p> +<span class = "linenum">750</span> +<p>Atque utinam amissum reparet decus!» Inde citato</p> +<p>Celsus abit gressu, majorque recessit imago.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_752" id = "line13_752"> </a> +Exin designat vates, qui jura sub armis</p> +<p>Poscenti dederint populo, primique petitas</p> +<p>Miscuerint Italis Piræo litore leges.</p> +<span class = "linenum">755</span> +<p>Lætatur, spectatque virum insatiabilis ora</p> +<p>Scipio, et adpellet cunctos, ni magna sacerdos</p> +<p>Admoneat turbæ innumeræ: «Quot millia toto</p> +<p>Credis in orbe, puer, lustras dum singula visu,</p> +<p>Descendisse Erebo, nullo non tempore abundans</p> +<span class = "linenum">760</span> +<p>Umbrarum huc agitur torrens, vectatque capaci</p> +<p>Agmina mole Charon, et subficit inproba puppis.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_762" id = "line13_762"> </a> +Post hæc, ostendens juvenem, sic virgo profatur:</p> +<p>«Hic ille est, tellure vagus qui victor in omni</p> +<span class = "pagenum">132</span> +<p>Cursu signa tulit; cui pervia Bactra Dahæque;</p> +<span class = "linenum">765</span> +<p>Qui Gangem bibit, et Pellæo ponte Niphaten</p> +<p>Adstrinxit; cui stant sacro sua mœnia Nilo.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_767" id = "line13_767"> </a> +Incipit Æneades: «Libyci certissima proles</p> +<p>Hammonis, quando exsuperat tua gloria cunctos</p> +<p>Indubitata duces, similique cupidine rerum</p> +<span class = "linenum">770</span> +<p>Pectora nostra calent, quæ te via, fare, superbum</p> +<p>Ad decus et summas laudum perduxerit arces.»</p> +<span class = "pagenum">133</span> +<p>Ille sub hæc: «Turpis lenti sollertia Martis.</p> +<p>Audendo bella expedias: pigra extulit artis</p> +<p>Haud umquam sese virtus; tu magna gerendi</p> +<span class = "linenum">775</span> +<p>Præcipita tempus: mors atra inpendet agenti.»</p> +<p><a name = "line13_776" id = "line13_776"> </a> +Hæc effatus abit. Crœsi mox advolat umbra,</p> +<p>Dives apud superos; sed mors æquarat egenis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_778" id = "line13_778"> </a> +Atque hic, Elysio tendentem limite cernens</p> +<p>Effigiem juvenis castam, cui vitta ligabat</p> +<span class = "linenum">780</span> +<p>Purpurea effusos per colla nitentia crines,</p> +<p>«Dic, ait, hic quinam, virgo? nam luce refulget</p> +<p>Præcipua frons sacra viro, multæque sequuntur</p> +<p>Mirantes animæ, et læto clamore frequentant.</p> +<p>Qui vultus! quam, si Stygia non esset in umbra,</p> +<span class = "linenum">785</span> +<p>Dixissem facile esse Deum!» «Non falleris, inquit</p> +<p>Docta comes Triviæ: meruit Deus esse videri,</p> +<span class = "pagenum">134</span> +<p>Et fuit in tanto non parvum pectore numen.</p> +<p>Carmine complexus terram, mare, sidera, manes,</p> +<p>Et cantu Musas et Phœbum æquavit honore.</p> +<span class = "linenum">790</span> +<p>Atque hæc cuncta, prius quam cerneret, ordine terris</p> +<p>Prodidit; ac vestram tulit usque ad sidera Trojam.»</p> +<p>Scipio, perlustrans oculis lætantibus umbram,</p> +<p>«Si nunc fata darent, ut Romula facta per orbem</p> +<p>Hic caneret vates, quanto majora futuros</p> +<span class = "linenum">795</span> +<p>Facta eadem intrarent hoc, inquit, teste nepotes!</p> +<p>Felix Æacida, cui tali contigit ore</p> +<p>Gentibus ostendi! crevit tua carmine virtus.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_798" id = "line13_798"> </a> +Sed quæ tanta adeo gratantum turba requirens,</p> +<p>Heroum effigies majoresque adcipit umbras.</p> +<span class = "pagenum">135</span> +<span class = "linenum">800</span> +<p>Inde viro stupet Æacide, stupet Hectore magno,</p> +<p>Ajacisque gradum venerandaque Nestoris ora</p> +<p>Miratur, geminos adspectat lætus Atridas,</p> +<p>Jamque Ithacum, corde æquantem Peleia facta.</p> +<p>Victuram hinc cernit Ledæi Castoris umbram:</p> +<span class = "linenum">805</span> +<p>Alternam lucem peragebat in æthere Pollux.</p> +<p><a name = "line13_806" id = "line13_806"> </a> +Sed subito vultus monstrata Lavinia traxit.</p> +<span class = "pagenum">136</span> +<p>Nam virgo admonuit, tempus cognoscere manes</p> +<p>Femineos, ne cunctantem lux alma vocaret.</p> +<p>«Felix hæc, inquit, Veneris nurus ordine longo</p> +<span class = "linenum">810</span> +<p>Trojugenas junxit sociata prole Latinis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_811" id = "line13_811"> </a> +«Vis et Martigenæ thalamos spectare Quirini?</p> +<p>Hersiliam cerne: hirsutos quum sperneret olim</p> +<p>Gens vicina procos, pastori rapta marito</p> +<p>Intravitque casæ, culmique e stramine fultum</p> +<span class = "linenum">815</span> +<p>Pressit læta torum, et soceros revocavit ab armis.</p> +<p>Adspice Carmentis gressus: Evandria mater</p> +<p>Hæc fuit, et vestros tetigit præsaga labores.</p> +<p>Vis et, quos Tanaquil vultus gerat? hæc quoque castæ</p> +<span class = "pagenum">137</span> +<p>Augurio valuit mentis, venturaque dixit</p> +<span class = "linenum">820</span> +<p>Regna viro, et dextros adnovit in alite Divos.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_821" id = "line13_821"> </a> +«Ecce pudicitiæ Latium decus, inclita leti</p> +<p>Fert frontem atque oculos terræ Lucretia fixos.</p> +<p>Non datur, heu! tibi, Roma, nec est, quod malle deceret,</p> +<p>Hanc laudem retinere diu. Virginia juxta,</p> +<span class = "linenum">825</span> +<p>Cerne, cruentato vulnus sub pectore servat,</p> +<p>Tristia defensi ferro monimenta pudoris,</p> +<p>Et patriam laudat miserando in vulnere dextram.</p> +<p>Illa est, quæ Thybrim, quæ fregit Lydia bella,</p> +<p>Nondum passa marem, quales optabat habere</p> +<span class = "linenum">830</span> +<p>Quondam Roma viros, contemtrix Clœlia sexus.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_831" id = "line13_831"> </a> +Quum, subito adspectu turbatus, Scipio poscit,</p> +<p>Quæ pœnæ caussa, et qui sint in crimine manes.</p> +<p>Tum virgo: «Patrios fregit quæ curribus artus,</p> +<p>Et stetit adductis super ora trementia frenis,</p> +<span class = "pagenum">138</span> +<span class = "linenum">835</span> +<p>Tullia, non ullos satis exhaustura labores,</p> +<p>Ardenti Phlegethonte natat: fornacibus atris</p> +<p>Fons rapidus furit, atque ustas sub gurgite cautes</p> +<p>Egerit, et scopulis pulsat flagrantibus ora.</p> +<p>Illa autem, quæ tondetur præcordia rostro</p> +<span class = "linenum">840</span> +<p>Alitis, (en quantum resonat plangentibus alis</p> +<p>Armiger ad pastus rediens Jovis!) hostibus arcem</p> +<p>Virgo (inmane nefas) adamato prodidit auro</p> +<p>Tarpeia, et pactis reseravit claustra Sabinis.</p> +<p>Juxta (nonne vides? neque enim leviora domantur</p> +<span class = "linenum">845</span> +<p>Delicta) inlatrat jejunis faucibus Orthrus,</p> +<p>Armenti quondam custos inmanis Hiberi,</p> +<span class = "pagenum">139</span> +<p>Et morsu petit, et polluto eviscerat ungue.</p> +<p>Nec par pœna tamen sceleri: sacraria Vestæ</p> +<p>Polluit, exsuta sibi virginitate, sacerdos.</p> + +<span class = "linenum">850</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line13_850" id = "line13_850"> </a> +«Sed satis hæc vidisse, satis: mox deinde videnti</p> +<p>Nunc animas tibi, quæ potant oblivia, paucas</p> +<p>In fine enumerasse paro, et reineare tenebris.</p> +<p>Hic Marius (nec multa dies jam restat ituro</p> +<p>Ætheream in lucem) veniet tibi origine parva</p> +<span class = "linenum">855</span> +<p>In longum imperium consul; nec Sulla morari</p> +<span class = "pagenum">140</span> +<p>Jussa potest, aut amne diu potare soporo.</p> +<p>Lux vocat, et nulli Divum mutabile fatum.</p> +<p>Imperium hic primus rapiet: sed gloria culpæ,</p> +<p>Quod reddet solus: nec tanto in nomine quisquam</p> +<span class = "linenum">860</span> +<p>Exsistet, Sullæ qui se velit esse secundum.</p> +<p>Ille, hirta cui subrigitur coma fronte, decorum</p> +<p>Et gratum terris Magnus caput: ille Deum gens,</p> +<p>Stelligerum adtollens apicem, Trojanus Iulo</p> +<p>Cæsar avo; quantas moles, quum sede reclusa</p> +<span class = "linenum">865</span> +<p>Hac tandem erumpent, terraque marique movebunt!</p> +<p>Heu miseri, quoties toto pugnabitur orbe!</p> +<span class = "pagenum">141</span> +<p>Nec leviora lues, quam victus, crimina victor.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_868" id = "line13_868"> </a> +Tum juvenis lacrimans: «Restare hæc ordine duro</p> +<p>Lamentor rebus Latiis: sed luce remota</p> +<span class = "linenum">870</span> +<p>Si nulla est venia, et merito mors ipsa laborat,</p> +<p>Perfidiæ Pœnus quibus aut Phlegethontis in undis</p> +<p>Exuret ductor scelus, aut quæ digna renatos</p> +<p>Ales in æternum laniabit morsibus artus?»</p> +<p>«Ne metue, exclamat vates, non vita sequetur</p> +<span class = "linenum">875</span> +<p>Inviolata virum: patria non ossa quiescent.</p> +<p>Namque ubi, fractus opum, magnæ certamine pugnæ</p> +<p>Pertulerit vinci, turpemque orare salutem,</p> +<p>Rursus bella volet Macetum instaurare sub armis.</p> +<span class = "pagenum">142</span> +<p>Damnatusque doli, desertis conjuge fida</p> +<span class = "linenum">880</span> +<p>Et dulci nato, linquet Carthaginis arces,</p> +<p>Atque una profugus lustrabit cærula puppe.</p> +<p>Hinc Cilicis Tauri saxosa cacumina viset.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_883" id = "line13_883"> </a> +«Proh! quanto levius mortalibus ægra subire</p> +<p>Servitia, atque hiemes, æstusque, fugamque, fretumque,</p> +<span class = "linenum">885</span> +<p>Atque famem, quam posse mori! Post Itala bella</p> +<p>Assyrio famulus regi, falsusque cupiti</p> +<p>Ausoniæ motus, dubio petet æquora velo;</p> +<p>Donec, Prusiacas delatus segniter oras,</p> +<p>Altera servitia inbelli patietur in ævo,</p> +<span class = "linenum">890</span> +<p>Et latebram munus regni. Perstantibus inde</p> +<span class = "pagenum">143</span> +<p>Æneadis, reddique sibi poscentibus hostem,</p> +<p>Pocula furtivo rapiet properata veneno,</p> +<p>Ac tandem terras longa formidine solvet.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line13_894" id = "line13_894"> </a> +Hæc vates, Erebique cavis se reddidit umbris.</p> +<span class = "linenum">895</span> +<p>Tum lætus socios juvenis portumque revisit.</p> +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">144</span> + +<h2><a name = "liber14" id = "liber14"> +LIBER DECIMUS QUARTUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib14_arg" id = "lib14_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Silius</span> nunc bellum, a Romanis, +Marcello duce, in Sicilia gestum, commemoraturus, primum hujus insulæ +situm, fertilitatem, poetas, veteres incolas (qui fuere Læstrigones, +Cyclopes, Sicani ex Hiberia, Ligures eo ducti a Siculo, Cretenses cohors +Minois, Trojani, Acestes scilicet et Helymus, Messenii ex Peloponneso, a +quibus Zancle dicta est Messana, et Corinthii, quorum imperator Archias +coloniam duxit Syracusas), loca ignibus subterraneis æstuantia, insulas +Æolias, et tria promontoria recenset; <a href = +"#line14_1">1-78</a>.</p> + +<p>Tum belli causas et originem tradit. Mortuo enim Hierone, miti rege +ac fido Romanorum socio, regnum ad Hieronymum, nepotem ejus, translatum +erat; puerum, vixdum libertatem, nedum dominationem, modice laturum, +inflatumque adsentationibus eorum, qui illum non Hieronis tantum, sed +Pyrrhi etiam regis, materni avi, meminisse jubebant; <a href = +"#line14_79">79-95</a>.</p> + +<p>Qui quum ad Pœnos defecisset, et propter crudelitatem superbiamque +cum omni stirpe regia a conjuratis esset occisus, pars Siculorum Pœnis, +pars Romanis favebat; <a href = "#line14_96">96-109</a>.</p> + +<p>In hac turbatione rerum variisque animorum motibus M. Claudius +Marcellus Prætor, qui jam ter consul fuerat, classem in Siciliam +adpellit, et, de discordiis civilibus certior factus, bellum comparat; +<a href = "#line14_110">110-124</a>.</p> + +<p>Cum omni exercitu proficiscitur in Leontinos, et facilem ab inbelli +populo victoriam reportat: in qua pugna Asilus, miles Tyrrhenus, Beryam +Pœnum, veterem dominum, jam humi prostratum, adnoscit, et, quia benigne +olim ab eo tractatus erat, a morte revocat; <a href = +"#line14_125">125-177</a>.</p> + +<p>Leontinis expugnatis Marcellus movet extemplo castra ad Syracusas, et +legatis, quos præmiserat, +<span class = "pagenum">145</span> +ut pacis conditiones ferrent, re infecta reversis, terra marique urbs +obpugnatur; <a href = "#line14_178">178-191</a>.</p> + +<p>Auxilia Syracusanis mittunt duce Grospho Messana, Catane, Camarina, +Hybla, Selinus, Myle, Eryx, Centuripæ, Entella, Thapsos, Acræ, Agyrium, +Tyndaris, Agrigentum, Gela, Halæsa, Palici, Acesta, quique Acim, Hypsam, +Alabim, Achaten, Chrysam, Hipparim, Pantagiam et Symæthum fluvios, +adcolunt, præterea Termæ Himerenses et Henna; <a href = +"#line14_192">192-247</a>.</p> + +<p>Romanos contra adjuvant Petræa, Callipolis, Enguion, Hadranum, +Ergetum, Melite, Calacte, Cephalœdis et Tauromenium; <a href = +"#line14_248">248-257</a>.</p> + +<p>Reliquæ Siciliæ urbes a Pœnorum partibus stant, Agathyrna, Trogilos, +Facelinæ Dianæ Fanum, Panormos, Herbesos, Naulocha, Morgentia, Menæ, +Amastra, Tisse, Netum, Mutyce, Achætus, Drepane, Helorus, Triocola, +Arbela, Ietas, Tabæ, Cossyra, Mute, Megara, Gaulum; <a href = +"#line14_258">258-276</a>.</p> + +<p>Syracusæ ipsæ, quæ ex quatuor urbibus maximis constabant, armatorum +multitudine, muris et in primis magno portu, munitissimæ erant, et +præterea militibus memoria victæ olim Atheniensium classis a ducibus +incenditur animus, plebi autem ab Hippocrate et Epicyde, prætoribus, +Carthagine natis et Pœnis materno genere; <a href = +"#line14_277">277-291</a>.</p> + +<p>Marcellus itaque, spe deditionis abscissa, omnem adparatum +obpugnandarum urbium admovet muris, et Cimber turrim Syracusanorum miræ +altitudinis incendio delet; <a href = "#line14_292">292-315</a>.</p> + +<p>Omnia vero consilia cœptaque Romanorum disjicit ars unius hominis, +Archimedis, celeberrimi spectatoris cæli siderumque, mirabilioris tamen +inventoris ac machinatoris bellicorum tormentorum operumque, quibus ea, +quæ hostes ingenti mole agunt, ipse perlevi momento ludificatur; <a href += "#line14_316">316-352</a>.</p> + +<p>Interea adventat classis Punica, quæ, juncta Syracusanæ, cum Romana +concurrit; <a href = "#line14_353">353-384</a>.</p> + +<p>Inter cunctas naves eminet prætoria Himilconis, qui ipse gubernatorem +Romanum, et mox Taurum, in locum ejus succedentem, sagittis configit; +<a href = "#line14_384">384-407</a>.</p> + +<p>In hanc vero navem Corbulo ex turri, navibus pluribus junctis +inposita, ignes conjicit, quibus ubivis diffusis, Himilco, in minus +navigium ope funis delapsus, e manibus hostium effugit; <a href = +"#line14_408">408-451</a>.</p> + +<p>Bato gubernator pectus suum gladio transigit; <a href = +"#line14_452">452-461</a>.</p> + +<p>Daphnis, formosi pastoris hujus nominis progenies, hauritur flammis; +<a href = "#line14_462">462-476</a>.</p> + +<p>Ornytos in adusto transtro natat; <a href = +"#line14_477">477-480</a>. et Scyron aquæ innans rostro navis +transfigitur; <a href = "#line14_481">481-486</a>.</p> + +<p>In ipsum quidem Marcellum impetum faciunt Lilæus et Podætus, juvenis +ferox multarumque artium peritissimus: at +<span class = "pagenum">146</span> +illi manus amputantur bipenni, hic hasta transjicitur; <a href = +"#line14_487">487-515</a>.</p> + +<p>Parte alia navis Punica, in qua Crantor et Polyphemus vehuntur, +concurrit cum Romana, quæ tandem nimio Pœnorum, in eam inruentium, +pondere depressa mergitur; <a href = "#line14_516">516-559</a>.</p> + +<p>Multis deinde navibus jam igni conreptis Himilco fugam capessit, et +capta hostium navigia ad litus ducuntur; <a href = +"#line14_559">559-579</a>.</p> + +<p>Hac Romanorum victoria Syracusanis animus frangitur, et urbs jam +facilis captu fuisset, nisi subito intoleranda vis æstus, tempore +autumni in locis natura gravibus, genuisset pestilentiam, qua animi +avertuntur a belli consiliis, et multi Romanorum, Siculorum Pœnorumque +absumuntur; <a href = "#line14_580">580-617</a>.</p> + +<p>Mali hujus vi paulatim inminuta, animum recipiunt Romani, et, quia +ferro potius quam morbo mori cupiunt, summo ardore invadunt urbem, quæ +et primo impetu expugnatur; <a href = "#line14_618">618-640</a>.</p> + +<p>Victores mœnia ingressi inmensa pretiosarum rerum operumque artis +vetustæ præda potiuntur; <a href = "#line14_641">641-665</a>.</p> + +<p>Marcellus autem militibus, ut a cædibus temperent, ædificiisque +parcant tam sacris quam profanis, edicit, et lacrimans miseratur tristem +sortem urbis atque Archimedis, quem in tanto tumultu intentum formis, +quas descripserat in pulvere, miles ignarus, quis esset, interfecerat; +<a href = "#line14_665">665-679</a>.</p> + +<p>Certatim deinde lætantur Romani et Syracusani, illi de victoria, hi +de Marcelli humanitate; <a href = "#line14_680">680-684</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line14_1" id = "line14_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Flectite</span> nunc vestros, Heliconis +numina, cantus</p> +<p>Ortygiæ pelagus Siculique ad litoris urbes.</p> +<p>Muneris hic vestri labor est, modo Daunia regna</p> +<p>Æneadum, modo Sicanios adcedere portus,</p> +<span class = "pagenum">147</span> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Aut Macetum lustrare domos et Achaia rura,</p> +<p>Aut vaga Sardoo vestigia tinguere fluctu,</p> +<p>Vel Tyriæ quondam regnata mapalia genti,</p> +<p>Extremumve diem et terrarum invisere metas.</p> +<p>Sic poscit sparsis Mavors agitatus in oris.</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Ergo, age, qua litui, qua ducunt bella, sequamur.</p> + +<p class = "indent"> +Ausoniæ pars magna jacet Trinacria tellus,</p> +<p>Ut semel expugnante Noto et vastantibus undis</p> +<p>Adcepit freta, cæruleo propulsa tridente.</p> +<p>Namque per occultum cæca vi turbinis olim</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p>Inpactum pelagus laceratæ viscera terræ</p> +<span class = "pagenum">148</span> +<p>Discidit, et, medio perrumpens arva profundo,</p> +<p>Cum populis pariter convulsas transtulit urbes.</p> +<p>Ex illo, servans rapidus divortia, Nereus</p> +<p>Sævo dividuos conjungi pernegat æstu.</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Sed spatium, quod dissociat consortia terræ,</p> +<p>Latratus fama est (sic arta intervenit unda)</p> +<p>Et matutinos volucrum tramittere cantus.</p> + +<p class = "indent"> +Multa solo virtus: jam reddere fœnus aratris,</p> +<p>Jam montes umbrare olea, dare nomina Baccho,</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Cornipedemque citum lituis generasse ferendis,</p> +<p>Nectare Cecropias Hyblæo adcedere ceras.</p> +<span class = "pagenum">149</span> +<p>Hic et Pæonios arcano sulfure fontes,</p> +<p>Hic Phœbo digna et Musis venerabere vatum</p> +<p>Ora excellentum, sacras qui carmine silvas,</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Quique Syracosia resonant Helicona Camena.</p> +<span class = "pagenum">150</span> +<p>Promtæ gens linguæ: ast eadem, quum bella cieret,</p> +<p>Portus æquoreis sueta insignire tropæis.</p> + +<p class = "indent"> +Post dirum Antiphatæ sceptrum et Cyclopia regna,</p> +<p>Vomere verterunt primum nova rura Sicani.</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Pyrene misit populos, qui nomen ab amne</p> +<p>Adscitum patrio terræ inposuere vacanti.</p> +<p>Mox Ligurum pubes, Siculo ductore, notavit</p> +<p>Possessis bello mutata vocabula regnis.</p> +<p>Nec Cres dedecori fuit adcola: duxerat actos</p> +<span class = "pagenum">151</span> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Mœnibus e centum non fausta ad prælia Minos,</p> +<p>Dædaleam repetens pœnam: qui fraude nefanda</p> +<p>Postquam perpetuas judex concessit ad umbras,</p> +<p>Cocalidum insidiis, fesso Minoia turba</p> +<p>Bellandi studio Siculis subsedit in oris.</p> + +<span class = "linenum">45</span> +<p class = "indent"> +Miscuerunt Phrygiam prolem Trojanus Acestes,</p> +<p>Trojanusque Helymus, structis qui, pube sequuta,</p> +<span class = "pagenum">152</span> +<p>In longum ex sese donarunt nomina muris.</p> +<p>Nec Zanclæa gerunt obscuram mœnia famam,</p> +<p>Dextera quam tribuit posito Saturnia telo.</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Sed decus Hennæis haud ullum pulchrius oris,</p> +<p>Quam quæ Sisyphio fundavit nomen ab Isthmo,</p> +<p>Et multum ante alias Ephyræis fulget alumnis.</p> +<p>Hic Arethusa suum piscoso fonte receptat</p> +<p>Alpheon, sacræ portantem signa coronæ.</p> + +<span class = "pagenum">153</span> +<span class = "linenum">55</span> +<p class = "indent"> +At non æquus amat Trinacria Mulciber antra;</p> +<p>Nam Lipare, vastis subter depasta caminis,</p> +<p>Sulfureum vomit exeso de vertice fumum.</p> +<p>Ast Ætna eructat tremefactis cautibus ignis</p> +<p>Inclusi gemitus, pelagique imitata furorem</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Murmure per cæcos tonat inrequieta fragores</p> +<p>Nocte dieque simul: fonte e Phlegethontis ut atro</p> +<p>Flammarum exundat torrens, piceaque procella</p> +<p>Semiambusta rotat liquefactis saxa cavernis.</p> +<p>Sed quamquam largo flammarum exæstuet intus</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Turbine, et adsidue subnascens profluat ignis,</p> +<span class = "pagenum">154</span> +<p>Summo cana jugo cohibet (mirabile dictu!)</p> +<p>Vicinam flammis glaciem; æternoque rigore</p> +<p>Ardentes horrent scopuli: stat vertice celsi</p> +<p>Collis hiems, calidaque nivem tegit atra favilla.</p> + +<span class = "linenum">70</span> +<p class = "indent"> +Quid referam Æolio regnatas nomine terras?</p> +<p>Ventorumque domos, atque addita claustra procellis?</p> +<p>Hic versi penitus Pelopea ad regna Pachyni</p> +<p>Pulsata Ionio respondent saxa profundo;</p> +<p>Hic, contra Libyamque situm Caurosque furentes,</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Cernit devexas Lilybæon nobile Chelas.</p> +<p>At, qua diversi lateris frons tertia terris</p> +<p>Vergit in Italiam prolato ad litora dorso,</p> +<p>Celsus arenosa tollit se mole Pelorus.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line14_79" id = "line14_79"> </a> +His longo mitis placide dominator in ævo</p> +<span class = "pagenum">155</span> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Præfuerat terris Hieron, tractare sereno</p> +<p>Imperio vulgum pollens, et pectora nullo</p> +<p>Parentum exagitare metu, pactamque per aras</p> +<p>Haud facilis temerare fidem, socialia jura</p> +<p>Ausoniis multos servarat casta per annos.</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Verum, ubi fata virum fragili solvere senecta,</p> +<p>Primævo cessit sceptrum exitiale nepoti,</p> +<p>Et placida indomitos adcepit regia mores.</p> +<p>Namque, bis octonis nondum rex præditus annis,</p> +<p>Caligare alto in solio, nec pondera regni</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Posse pati, et nimium fluxis confidere rebus.</p> +<p>Jamque brevi nullum, delicta tuentibus armis,</p> +<p>Fas notum, ignotumque nefas: vilissima regi</p> +<span class = "pagenum">156</span> +<p>Cura pudor: tam præcipiti materna furori</p> +<p>Pyrrhus origo dabat stimulos, proavique superbum</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Æacidæ genns, atque æternus carmine Achilles.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line14_96" id = "line14_96"> </a> +Ergo ardor subitus Pœnorum incepta fovendi:</p> +<p>Nec sceleri mora: conjungit nova fœdera, pacto,</p> +<p>Cederet ut Siculis victor Sidonius oris.</p> +<p>Sed stabant pœnæ, tumulumque negabat Erinnys,</p> +<span class = "pagenum">157</span> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Qua modo pactus erat socium non cernere, terra.</p> +<p>Sævos namque pati fastus, juvenemque cruento</p> +<p>Flagrantem luxu, et miscentem turpia diris,</p> +<p>Haud ultra faciles, quos ira metusque coquebat,</p> +<p>Jurati obtruncant; nec jam modus ensibus: addunt</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Femineam cædem, atque insontum rapta sororum</p> +<p>Corpora prosternunt ferro; nova sævit in armis</p> +<p>Libertas, jactatque jugum: pars Punica castra,</p> +<p>Pars Italos et nota volunt; nec turba furentum</p> +<p>Defit, quæ neutro sociari fœdere malit.</p> + +<span class = "linenum">110</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line14_110" id = "line14_110"> </a> +Tali Trinacriæ motu, rebusque Sicanis</p> +<p>Exitio regis trepidis, sublimis honore</p> +<p>(Tertia nam Latios renovarat purpura fasces)</p> +<p>Marcellus classem Zanclæis adpulit oris.</p> +<p>Atque ubi cuncta viro, cædesque exposta tyranni,</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Ambiguæque hominum mentes, Carthaginis arma</p> +<p>Quos teneant, et quanta, locos, quod vulgus amicum</p> +<p>Duret Trojugenis, quantos Arethusa tumores</p> +<p>Concipiat, perstetque suas non pandere portas:</p> +<p>Incumbit bello, ac totam per proxima raptim</p> +<span class = "pagenum">158</span> +<span class = "linenum">120</span> +<p>Armorum effundit flammato pectore pestem.</p> +<p>Non aliter Boreas, Rhodopes a vertice præceps</p> +<p>Quum sese inmisit, decimoque volumine pontum</p> +<p>Expulit in terras, sequitur cum murmure molem</p> +<p>Ejecti maris, et stridentibus adfremit alis.</p> + +<span class = "linenum">125</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line14_125" id = "line14_125"> </a> +Prima Leontinos vastarunt prælia campos,</p> +<p>Regnatam diro quondam Læstrigone terram.</p> +<p>Instabat ductor, cui tarde vincere Graias</p> +<p>Par erat, ac vinci, turmas: ruit æquore toto;</p> +<p>(Femineum credas maribus concurrere vulgum)</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p>Et Cereri placitos fecundat sanguine campos.</p> +<span class = "pagenum">159</span> +<p>Sternuntur passim; pedibusque evadere letum</p> +<p>Eripuit rapidus Mavors; ut cuique salutem</p> +<p>Promisit fuga, præveniens dux occupat ense.</p> + +<p class = "indent"> +«Ite, gregem metite inbellem, ac subcidite ferro,</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Clamat, cunctantes urguens umbone catervas.</p> +<p>Pigro luctandi studio certamen in umbra</p> +<p>Molle pati docta, et gaudens splendescere olivo,</p> +<p>Stat, mediocre decus vincentum, ignava juventus:</p> +<p>Hæc laus sola datur, si viso vincitis hoste.»</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>Ingruit, audito ductore, exercitus omnis;</p> +<p>Solaque, quod superest secum certamina norunt,</p> +<p>Quis dextra antistet, spoliisque excellat opimis.</p> +<p>Euboici non, per scopulos inlisa Caphareo,</p> +<span class = "pagenum">160</span> +<p>Euripi magis unda furit; pontumve sonantem</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Ejicit angusto violentius ore Propontis;</p> +<p>Nec fervet majore fretum rapiturque tumultu,</p> +<p>Quod ferit Herculeas extremo Sole columnas.</p> + +<p class = "indent"> +Mite tamen dextræ decus inter prælia tanta</p> +<p>Enituit fama: miles Tyrrhenus (Asilo</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Nomen erat), captus quondam ad Trasymena fluenta,</p> +<p>Servitium facile et dominantis mollia jussa</p> +<p>Expertus Beryæ, patrias remearat ad oras</p> +<p>Sponte faventis heri; repetitisque inpiger armis</p> +<p>Tum veteres Siculo casus Mavorte piabat:</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Atque is, dum medios inter fera prælia miscet,</p> +<p>Inlatus Beryæ, cui, pacta ad regia misso</p> +<p>Pœnorum a populis, sociataque bella gerenti,</p> +<p>Ærato cassis munimine clauserat ora,</p> +<span class = "pagenum">161</span> +<p>Invadit ferro juvenem, trepideque ferentem</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Instabiles retro gressus prosternit arena.</p> +<p>At miser, audita victoris voce, trementem</p> +<p>Cunctantemque animam Stygia ceu sede reducens,</p> +<p>Cassidis a mento malefidæ vincula rumpit,</p> +<p>Jungebatque preces, atque addere verba parabat.</p> + +<span class = "linenum">165</span> +<p class = "indent"> +Sed, subito adspectu et noto conterritus ore,</p> +<p>Tyrrhenus ferrumque manu revocavit, et ultro</p> +<p>Talia cum gemitu lacrimis effudit obortis:</p> +<p>«Ne, quæso, supplex lucem dubiusque precare;</p> +<p>Fas hostem servare mihi: multo optimus ille</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Militiæ, cui postremum est primumque, tueri</p> +<p>Inter bella fidem: tu letum evadere nobis</p> +<p>Das prior, et servas nondum servatus ab hoste.</p> +<span class = "pagenum">162</span> +<p>Haud equidem indignum memet, quæ tristia vidi,</p> +<p>Abnuerim, dignumque iterum in pejora revolvi;</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Si tibi per medios ignes mediosque per enses</p> +<p>Non dederit mea dextra viam.» Sic fatur, et ultro</p> +<p>Adtollit, vitaque exæquat munera vitæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line14_178" id = "line14_178"> </a> +At, compos Sicula primum certaminis ora</p> +<p>Cœpti, Marcellus victricia signa, quieto</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Agmine progrediens, Ephyræa ad mœnia vertit.</p> +<p>Inde Syracosias castris circumdedit arces.</p> +<span class = "pagenum">163</span> +<p>Sed ferri languebat amor: sedare monendo</p> +<p>Pectora cæca virum, atque iras evellere avebat.</p> +<p>Nec (renuant si forte sibi, et si mitia malle</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Credant esse metum) laxis servatur omissa</p> +<p>Obsidio claustris: quin contra intentior ipse</p> +<p>Invigilat cautis, frontem inperterritus, armis;</p> +<p>Et struit arcana necopina pericula cura.</p> +<p>Haud secus Eridani stagnis ripave Caystri</p> +<span class = "pagenum">164</span> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Innatat albus olor, pronoque inmobile corpus</p> +<p>Dat fluvio, et pedibus tacitas eremigat undas.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line14_192" id = "line14_192"> </a> +Interea, dum incerta labat sententia clausis,</p> +<p>Exciti populi atque urbes socia arma ferebant:</p> +<p>Incumbens Messana freto, minimumque revulsa</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Discreta Italia, atque Osco memorabilis ortu:</p> +<p>Tum Catane, nimium ardenti vicina Typhœo,</p> +<p>Et generasse Pios quondam celeberrima Fratres,</p> +<span class = "pagenum">165</span> +<p>Et, cui non licitum fatis, Camarina, moveri.</p> +<p>Tum, quae nectareis vocat ad certamen Hymetton,</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Audax Hybla, favis, palmæque arbusta Selinus:</p> +<p>Et, justi quondam portus, nunc litore solo</p> +<p>Subsidium infidum fugientibus æquora, Myle.</p> +<p>Nec non altus Eryx, nec non et vertice celso</p> +<span class = "pagenum">166</span> +<p>Centuripæ, largoque virens Entella Lyæo,</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Entella, Hectoreo dilectum nomen Acestæ.</p> +<p>Non Thapsos, non e tumulis glacialibus Acræ</p> +<p>Defuerunt: Agyrina manus, geminoque Lacone</p> +<p>Tyndaris adtollens sese adfluit: altor equorum</p> +<span class = "pagenum">167</span> +<p>Mille rapit turmam, atque hinnitibus aera flammat,</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Pulveream volvens Agragas ad inania nubem.</p> + +<p class = "indent"> +Ductor Grosphus erat, cujus cælata gerebat</p> +<p>Taurum parma trucem, pœnæ monimenta vetustæ.</p> +<p>Ille, ubi torreret subjectis corpora flammis,</p> +<p>Mutabat gemitus mugitibus; actaque veras</p> +<span class = "pagenum">168</span> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Credere erat stabulis armenta effundere voces.</p> +<p>Haud inpune quidem: nam diræ conditor artis</p> +<p>Ipse suo moriens inmugit flebile tauro.</p> + +<p class = "indent"> +Venit, ab amne trahens nomen, Gela; venit Halæsa,</p> +<p>Et, qui præsenti domitant perjura, Palici,</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Pectora supplicio; Trojanaque venit Acesta;</p> +<p>Quique per Ætnæos Acis petit æquora fines,</p> +<p>Et dulci gratam Nereida perluit unda.</p> +<p>Æmulus ille tuo quondam, Polypheme, calori,</p> +<span class = "pagenum">169</span> +<p>Dum fugit agrestem violenti pectoris iram,</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p>In tenues liquefactus aquas evasit et hostem,</p> +<p>Et tibi victricem Galatea inmiscuit undam.</p> +<p>Nec non qui potant Hypsamque Alabimque sonoros,</p> +<p>Et perlucentem splendenti gurgite Achaten:</p> +<p>Qui fontes, vage Chrysa, tuos, et pauperis alvei</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Hipparin, ac facilem superari gurgite parco</p> +<span class = "pagenum">170</span> +<p>Pantagiam, rapidique colunt vada flava Symæthi.</p> + +<p class = "indent"> +Litora Thermarum, prisca dotata Camena,</p> +<p>Armavere suos, qua mergitur Himera ponto</p> +<p>Æolio; nam dividuas se scindit in oras;</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Nec minus occasus petit incita, quam petit ortus.</p> +<p>Nebrodes gemini nutrit divortia fontis,</p> +<p>Quo mons Sicania non surgit ditior umbræ.</p> + +<p class = "indent"> +Henna Deum lucis sacram dedit ardua dextram:</p> +<span class = "pagenum">171</span> +<p>Hic specus, ingentem laxans telluris hiatum,</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Cæcum iter ad manes tenebroso limite pandit,</p> +<p>Qua novus ignotas Hymenæus venit in oras.</p> +<p>Hac Stygius quondam, stimulante Cupidine, rector</p> +<p>Ausus adire diem, mæstoque Acheronte relicto</p> +<p>Egit in inlicitas currum per inania terras.</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Tum rapta præceps Hennæa virgine flexit</p> +<p>Adtonitos cæli visus lucemque paventes</p> +<p>In Styga rursus equos, et prædam condidit umbris.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line14_248" id = "line14_248"> </a> +Romanos Petræa duces, Romana petivit</p> +<p>Fœdera Callipolis, lapidosique Enguion arvi,</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Hadranum, Ergetiumque simul, telaque superba</p> +<span class = "pagenum">172</span> +<p>Lanigera Melite, et litus piscosa Calacte,</p> +<p>Quæque procelloso Cephalœdias ora profundo</p> +<p>Cæruleis horret campis pascentia cete,</p> +<p>Et qui, conreptas sorbentem vorticis haustu,</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Atque iterum e fundo jaculantem ad sidera, puppes,</p> +<p>Tauromenitana cernunt de sede Charybdim.</p> +<p>Hæc Latium manus et Laurentia signa movebat.</p> + +<span class = "pagenum">173</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line14_258" id = "line14_258"> </a> +Cetera Elissæis aderat gens Sicana votis.</p> +<p>Mille Agathyrna dedit, perflataque Trogilos Austris,</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Mille Thoanteæ sedes Facelina Dianæ.</p> +<p>Tergemino venit numero fecunda Panormos;</p> +<span class = "pagenum">174</span> +<p>Seu silvis sectere feras; seu retibus æquor</p> +<p>Verrere, seu cælo libeat traxisse volucrem.</p> +<p>Non Herbesos iners, non Naulocha pigra pericli</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Sederunt; non frondosis Morgentia campis</p> +<p>Abstinuit Marte infido: comitata Menæis</p> +<span class = "pagenum">175</span> +<p>Venit Amastra viris, et parvo nomine Tisse,</p> +<p>Et Netum, et Mutyce, pubesque liquentis Achæti.</p> +<p>Sidonios Drepane, atque undæ clamosus Helorus,</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Et mox servili vastata Triocala bello,</p> +<p>Sidonios Arbela ferox, et celsus Ietas,</p> +<span class = "pagenum">176</span> +<p>Et bellare Tabas docilis, Cossyraque parva,</p> +<p>Nec major Megara Mute concordibus ausis</p> +<p>Juvere, et strato Gaulum spectabile ponto,</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Quum sonat Halcyones cantu, nidosque natantes</p> +<p>Inmota gestat, sopitis fluctibus, unda.</p> + +<span class = "pagenum">177</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line14_277" id = "line14_277"> </a> +Ipsa Syracusæ patulos urbs incluta muros</p> +<p>Milite conlecito variisque inpleverat armis.</p> +<p>Ductores facilem inpelli, lætamque tumultus</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Vaniloquo plebem furiabant insuper ore:</p> +<p>Numquam hoste intratos muros, et quatuor arces,</p> +<p>Et Salaminiacis quantam Eoisque tropæis</p> +<p>Ingenio portus urbs invia fecerit umbram,</p> +<p>Spectatum proavis: ter centum ante ora triremes</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Unum naufragium, mersasque inpune profundo</p> +<span class = "pagenum">178</span> +<p>Clade pharetrigeri subnixas regis Athenas.</p> +<p>Flammabant vulgum geniti Carthagine fratres,</p> +<p>Pœni matre genus; sed quos, sub crimine pulsus</p> +<p>Urbe Syracosia, Libycis eduxerat oris</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Trinacrius genitor, geminaque a stirpe parentum</p> +<p>Astus miscebant Tyrios levitate Sicana.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line14_292" id = "line14_292"> </a> +Quæ cernens ductor, postquam inmedicabile visum</p> +<p>Seditio, atque ultro bellum surgebat ab hoste,</p> +<p>Testatus Divos Siculorum, amnesque, lacusque,</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Et fontes, Arethusa, tuos, ad bella vocari</p> +<p>Invitum, quæ sponte diu non sumserit, hostem</p> +<span class = "pagenum">179</span> +<p>Induere arma sibi, telorum turbine vasto</p> +<p>Adgreditur muros, atque armis intonat urbi.</p> +<p>Par omnes simul ira rapit, certantque, ruuntque.</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Turris, multiplici surgens ad sidera tecto,</p> +<p>Exibat, tabulata decem cui crescere Graius</p> +<p>Fecerat, et multas nemorum consumserat umbras.</p> +<p>Armatam hinc igni pinum et devolvere saxa</p> +<p>Certabant, calidæque picis diffundere pestem.</p> + +<span class = "linenum">305</span> +<p class = "indent"> +Huic procul ardentem jaculatus lampada Cimber</p> +<p>Conjicit, et lateri telum exitiabile figit.</p> +<p>Pascitur adjuto Vulcanus turbine venti,</p> +<span class = "pagenum">180</span> +<p>Gliscentemque trahens turris per viscera labem,</p> +<p>Perque altam molem, et toties crescentia tecta,</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Scandit ovans, rapidusque vorat crepitantia flammis</p> +<p>Robora, et, ingenti simul exundante vapore</p> +<p>Ad cælum, victor nitentia culmina lambit.</p> +<p>Inplentur fumo, et nebula caliginis atræ</p> +<p>(Nec cuiquam evasisse datur) ceu fulminis ictu</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Conreptæ rapido in cineres abiere ruinæ.</p> +<p><a name = "line14_316" id = "line14_316"> </a> +Par contra pelago miseris fortuna carinis.</p> +<p>Namque ubi se propius tectis urbique tulere,</p> +<p>Qua portus muris pacatas adplicat undas,</p> +<p>Inprovisa novo pestis conterruit astu.</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Trabs fabre teres, atque, erasis undique nodis,</p> +<p>Navali similis malo, præfixa gerebat</p> +<p>Uncæ tela manus: ea celso ex aggere muri</p> +<span class = "pagenum">181</span> +<p>Bellantes curvi rapiebat in aera ferri</p> +<p>Unguibus, et mediam revocata ferebat in urbem.</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Nec solos vis illa viros, quin sæpe triremem</p> +<p>Belligeræ rapuere trabes, quum desuper actum</p> +<p>Incuterent puppi chalybem morsusque tenaces.</p> +<p>Qui, simul adfixo vicina in robora ferro,</p> +<p>Sustulerant sublime ratem (miserabile visu!),</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Per subitum rursus laxatis arte catenis</p> +<p>Tanta præcipitem reddebant mole profundo,</p> +<p>Ut totam haurirent undæ cum milite puppem.</p> + +<p class = "indent"> +His super insidiis angusta foramina murus</p> +<p>Arte cavata dabat, per quæ confundere tela</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Tutum erat, obposito mittentibus aggere valli.</p> +<p>Nec sine fraude labos, arta ne rursus eodem</p> +<span class = "pagenum">182</span> +<p>Spicula ab hoste via vicibus contorta redirent.</p> +<p>Calliditas Graia, atque astus pollentior armis</p> +<p>Marcellum, tantasque minas, terraque marique</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Arcebat, stabatque ingens ad mœnia bellum.</p> + +<p class = "indent"> +Vir fuit Isthmiacis decus inmortale colonis,</p> +<p>Ingenio facile ante alios telluris alumnos,</p> +<p>Nudus opum; sed cui cælum terræque paterent.</p> +<p>Ille novus pluvias Titan ut proderet ortu</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Fuscatis tristis radiis: ille hæreat, anne</p> +<p>Pendeat instabilis tellus; cur fœdere certo</p> +<p>Hunc adfusa globum Tethys circumliget undis,</p> +<p>Noverat, atque una pelagi lunæque labores,</p> +<p>Et pater Oceanus qua lege effunderet æstus.</p> +<span class = "pagenum">183</span> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Non illum mundi numerasse capacis arenas</p> +<p>Vana fides: puppes etiam constructaque saxa</p> +<p>Feminea traxisse ferunt contra ardua dextra.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line14_353" id = "line14_353"> </a> +Hic dum Italum ductorem astu Teucrosque fatigat,</p> +<span class = "pagenum">184</span> +<p>Adnabat centum late Sidonia velis</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p>Classis subsidio, et scindebat cærula rostris.</p> +<p>Erigitur subitas in spes Arethusia proles,</p> +<p>Adjungitque suas, portu progressa, carinas.</p> +<p>Nec contra Ausonius tonsis aptare lacertos</p> +<p>Addubitat, mersisque celer fodit æquora remis.</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Verberibus torsere fretum: salis icta frequenti</p> +<p>Albescit pulsu facies, perque æquora late</p> +<p>Spumat canenti sulcatus gurgite limes.</p> +<p>Insultant pariter pelago: ac Neptunia regna</p> +<p>Tempestate nova trepidant: tum vocibus æquor</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Personat, et clamat scopulis clamoris imago.</p> +<p>Ac jam diffusus vacua bellator in unda</p> +<span class = "pagenum">185</span> +<p>Cornibus ambierat patulos ad prælia fluctus,</p> +<p>Navali claudens humentem indagine campum.</p> + +<p class = "indent"> +At simili curvata sinu diversa ruebat</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Classis, et artabat lunato cærula gyro.</p> +<p>Nec mora: terrificis sævæ stridoribus æris,</p> +<p>Per vacuum late cantu resonante profundum,</p> +<p>Incubuere tubæ, quis excitus æquore Triton</p> +<p>Expavit tortæ certantia murmura concbæ.</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Vix meminere maris; tam vasto ad prælia nisu</p> +<p>Incumbunt proni, positisque in margine puppis</p> +<p>Extremæ plantis nutantes spicula torquent,</p> +<p>Sternitur effusis pelagi media area telis,</p> +<p>Celsaque anhelatis exsurgens ictibus alnus</p> +<span class = "pagenum">186</span> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Cærula nigranti findit spumantia sulco.</p> + +<p class = "indent"> +Ast aliæ latere atque incussi roboris ictu</p> +<p>Detergent remos: aliæ per viscera pinus</p> +<p>Tramissis ipso retinentur vulnere rostris,</p> +<p><a name = "line14_384" id = "line14_384"> </a> +Quo retinent. Medias inter sublimior ibat</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Terribilis visu puppis, qua nulla per omne</p> +<p>Egressa est Libycis major navalibus ævum.</p> +<p>Sed quater hæc centum numeroso remige pontum</p> +<p>Pulsabat tonsis; veloque superba capaci</p> +<p>Quum rapidum hauriret Borean, et cornibus omnes</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Conligeret flatus, lento se robore agebat,</p> +<p>Intraret fluctus solis si pulsa lacertis.</p> +<span class = "pagenum">187</span> +<p>Procurrunt levitate agili, docilesque regentis</p> +<p>Audivisse manum, Latio cum milite puppes.</p> + +<p class = "indent"> +Has ut per lævum venientes æquor Himilco</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p>In latus obliquas, jussamque incurrere proram</p> +<p>Conspexit, propere Divis in vota vocatis</p> +<p>Æquoris, intento volucrem de more sagittam</p> +<p>Adsignat nervo: utque oculis libravit in hostem,</p> +<p>Et calamo monstravit iter, diversa relaxans</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Brachia, deduxit vultu comitante per auras</p> +<p>In vulnus telum, ac residentis puppe magistri</p> +<p>Adfixit plectro dextram; nec deinde regenda</p> +<p>Puppe manus valuit, flectenti inmortua clavo.</p> +<p>Dumque ad opem adcurrit ceu capta navita puppe,</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Ecce iterum fatoque pari nervoque sagitta,</p> +<p>In medium perlapsa globum, transverberat ictu</p> +<p>Orba gubernacli subeuntem munera Taurum.</p> + +<span class = "pagenum">188</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line14_408" id = "line14_408"> </a> +Inrumpit Cumana ratis, quam Corbulo ductor</p> +<p>Lectaque complebat Stabiarum litore pubes.</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Numen erat celsæ puppis vicina Dione.</p> +<p>Sed superingestis propior quæ subdita telis</p> +<p>Bella capessebat, media subsedit in unda,</p> +<p>Divisitque fretum: clamantum spumeus ora</p> +<p>Nereus inplet aquis, palmæque, trahente profundo,</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Luctantum frustra summis in fluctibus exstant.</p> +<p>Hic, audax ira, magno per cærula saltu</p> +<p>Corbulo transgressus (nam textam robore turrim</p> +<span class = "pagenum">189</span> +<p>Adpulerant nexæ ferri compage triremes)</p> +<p>Evadit tabulata super, flammaque comantem</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Multifida pinum celso de culmine quassat.</p> +<p>Inde atros alacer pastosque bitumine torquet,</p> +<p>Amentante Noto, Pœnorum aplustribus ignes.</p> + +<p class = "indent"> +Intrat diffusos pestis Vulcania passim,</p> +<p>Atque inplet dispersa foros: trepidatur omisso</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Summis remigio; sed enim tam rebus in artis</p> +<p>Fama mali nondum tanti penetrarat ad imos.</p> +<p>At rapidus fervor, per pingues unguine tædas</p> +<p>Inlapsus, flammis victricibus insonat alveo.</p> +<p>Qua nondum tamen inpulerat vim Dardana lampas,</p> +<span class = "pagenum">190</span> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Parcebatque vapor, saxorum grandine dirus</p> +<p>Arcebat, fatumque ratis retinebat Himilco.</p> +<p>Hic miser, igniferam dum ventilat aere pinum,</p> +<p>Murali saxo per lubrica sanguine transtra</p> +<p>Volvitur in fluctus, Lychæi vulnere, Cydnus.</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Fax nidore gravi fœdavit comminus auras,</p> +<p>Ambusto instridens pelago. Ferus inde citatum</p> +<p>Missile adorata contorquet Sabrata puppe.</p> +<p>Hammon numen erat Libycæ gentile carinæ,</p> +<p>Cornigeraque sedens spectabat cærula fronte,</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p>«Fer, pater, adflictis, fer, ait, Garamantice vates,</p> +<p>Rebus opem, inque Italos da certa effundere tela.»</p> +<p>Has inter voces tremulo venit agmine cornus,</p> +<p>Et Neptunicolæ transverberat ora Telonis.</p> + +<span class = "pagenum">191</span> +<p class = "indent"> +Urguebant nihilo levius jam in limine mortis,</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p>Quos fuga præcipites partem glomerarat in unam</p> +<p>Puppis adhuc vacuam tædæ: sed proxima cursu</p> +<p>Fulmineo populatus inevitabilis ardor</p> +<p>Conreptam flammis involvit ovantibus alnum.</p> +<p>Primus, ope æquorei funis delapsus in undas,</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Qua nondum Stygios glomerabat Mulciber æstus,</p> +<p>Ambustus socium remis aufertur Himilco.</p> +<p><a name = "line14_452" id = "line14_452"> </a> +Proxima nudarunt miserandi fata Batonis</p> +<p>Desertam ductore ratem: bonus ille per artem</p> +<p>Crudo luctari pelago, atque exire procellas.</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Idem, quid Boreas, quid vellet crastinus Auster,</p> +<p>Anteibat: nec pervigilem tu fallere vultum,</p> +<span class = "pagenum">192</span> +<p>Obscuro quamvis cursu, Cynosura, valeres.</p> +<p>Is, postquam adversis nullus modus, «Adcipe nostrum,</p> +<p>Hammon, sanguinem, ait, spectator cladis iniquæ.»</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Atque, acto in pectus gladio, dextra inde cruorem</p> +<p>Excipit, et large sacra inter cornua fundit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line14_462" id = "line14_462"> </a> +Hos inter Daphnis, deductum ab origine nomen</p> +<p>Antiqua, fuit infelix, cui linquere saltus,</p> +<p>Et mutare casas infido marmore visum.</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>At princeps generis quanto majora paravit</p> +<p>Intra pastorem sibi nomina! Daphnin amarunt</p> +<p>Sicelides Musæ: dexter donavit avena</p> +<p>Phœbus Castalia, et jussit, projectus in herba</p> +<span class = "pagenum">193</span> +<p>Si quando caneret, lætos per prata, per arva</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Ad Daphnin properare greges, rivosque silere.</p> +<p>Ille ubi, septena modulatus arundine carmen,</p> +<p>Mulcebat silvas, non umquam tempore eodem</p> +<p>Siren adsuetos effudit in æquore cantus;</p> +<p>Scyllæi tacuere canes; stetit atra Charybdis;</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Et lætus scopulis audivit jubila Cyclops.</p> +<p>Progeniem hauserunt et nomen amabile flammæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line14_477" id = "line14_477"> </a> +Innatat ecce super transtris fumantibus asper</p> +<p>Ornytos, ac longam sibimet facit æquore mortem;</p> +<p>Qualis Oiliades, fulmen jaculante Minerva,</p> +<span class = "pagenum">194</span> +<span class = "linenum">480</span> +<p>Surgentes domuit fluctus ardentibus ulnis.</p> +<p><a name = "line14_481" id = "line14_481"> </a> +Transigitur valida medius, dum se adlevat, alni</p> +<p>Cuspide Marmarides Scyron: pars subnatat unda</p> +<p>Membrorum, pars exstat aquis; totumque per æquor</p> +<p>Portatur, rigido (miserandum) inmortua rostro.</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Adcelerant puppes utrimque, atque ora ruentum</p> +<p>Sanguinei feriunt remorum adspergine rores.</p> +<p><a name = "line14_487" id = "line14_487"> </a> +Ipse adeo senis ductor Rhœteius ibat</p> +<p>Pulsibus, et valido superabat remige ventos.</p> +<p>Quam rapidis puppem manibus frenare Lilæus</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Dum tentat, sæva truncatur membra bipenni,</p> +<p>Ac fert hærentes trabibus ratis incita palmas.</p> + +<p class = "indent"> +Sicania Æoliden portabant transtra Podætum.</p> +<p>Hic, ævo quamquam nondum excessisset ephebos</p> +<span class = "pagenum">195</span> +<p>Seu lævi traxere Dei, seu fervida corda</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>(Nec sat maturus laudum) bellique cupido,</p> +<p>Arma puer niveis aptarat picta lacertis,</p> +<p>Et freta gaudebat celsa turbare Chimæra.</p> +<p>Jamque super Rutula, super et Garamantide pinu</p> +<p>Ibat ovans, melior remo meliorque sagitta:</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Et jam turrigerum demerserat æquore Nessum;</p> +<p>(Heu puero malesuada rudi nova gloria pugnæ!)</p> +<p>Dum cristam galeæ trucis exuviasque precatur</p> +<p>De duce Marcello Superos temerarius, hasta.</p> +<p>Excepit raptim vulnus letale remissa.</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Proh! qualis! seu splendentem sub sidera nisu</p> +<p>Exigeret discum, jaculo seu nubila supra</p> +<p>Surgeret, aligeras ferret seu pulvere plantas</p> +<p>Vix tacto, vel dimensi spatia inproba campi</p> +<span class = "pagenum">196</span> +<p>Transiret velox saltu, decuere labores.</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Sat prorsus, sat erat decoris discrimine tuto,</p> +<p>Sat laudis: cur fata, puer, majora petebas?</p> +<p>Illum, ubi labentem pepulerunt tela sub undas,</p> +<p>Ossa Syracosio fraudatum naufraga busto,</p> +<p>Fleverunt freta, fleverunt Cyclopia saxa,</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Et Cyane, et Anapus, et Ortygie Arethusa.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line14_516" id = "line14_516"> </a> +Parte alia Perseus (puppem hanc Tiberinus agebat)</p> +<p>Quaque vehebatur Crantor Sidonius, Io</p> +<p>Concurrunt: injecta ligant hinc vincula ferri,</p> +<p>Atque illinc, steteruntque rates ad prælia nexæ.</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Nec jaculo aut longe certatur arundine fusa:</p> +<p>Comminus et gladio terrestria prælia miscent.</p> +<span class = "pagenum">197</span> +<p>Perrumpunt Itali, qua cædes prima reclusit,</p> +<p>Monstravitque viam: vastas et mole catenas</p> +<p>Hortatur socios et vincla abrumpere ferri,</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Ac parat hostili resoluta puppe receptos</p> +<p>Avehere, et paribus pelago diducere ab armis.</p> + +<p class = "indent"> +Ætnæo Polyphemus erat nutritus in antro;</p> +<p>Atque inde antiquæ nomen feritatis amabat.</p> +<p>Ubera præbuerat parvo lupa: corporis alti</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Terribilis moles, mens aspera, vultus in ira</p> +<p>Semper, et ad cædes Cyclopia corde libido.</p> +<p>Isque relaxatis membrorum pondere vinclis</p> +<p>Inpulerat puppim, et mergebat gurgite tonsas,</p> +<p>Duxissetque ratem, pressa Laronius hasta</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p>Ni propere duro nitentem exsurgere velox</p> +<p>Adfixet transtro: vix morte incepta remittit.</p> +<span class = "pagenum">198</span> +<p>Namque manus servat dum suetos languida ductus,</p> +<p>Ignavum summa traxit super æquora remum.</p> +<p>Perculsi cuneo Pœni densentur in unum,</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Quod caret hoste, latus; subito quum pondere victus,</p> +<p>Insiliente mari, submergitur alveus undis.</p> + +<p class = "indent"> +Scuta virum, cristæque, et inerti spicula ferro,</p> +<p>Tutelæque Deum fluitant: hic robore fracto</p> +<p>Pugnat inops chalybis, seseque in prælia rursus</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Armat naufragio: remis male fervidus ille</p> +<p>Festinat spoliare ratem, discrimine nullo</p> +<p>Nautarum interdum convulsa sedilia torquens.</p> +<p>Non plectro ratis, aut frangendæ in vulnera proræ</p> +<p>Parcitur, et pelago repetuntur nantia tela.</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Vulneribus patulis intrat mare: mox sua ponto.</p> +<p>Singultante anima propulsa refunditur unda.</p> + +<span class = "pagenum">199</span> +<p class = "indent"> +Nec desunt, qui conreptos amplexibus artis</p> +<p>Inmergant pelago, et, jaculis cessantibus, hostem</p> +<p>Morte sua perimant: remeantum gurgite mentes</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Crudescunt, ac pro ferro stat fluctibus uti.</p> +<p>Haurit sanguineus contorta cadavera vortex.</p> +<p>Hinc clamor, gemitus illinc, mortesque, fugæque,</p> +<p>Remorumque fragor, flictuque sonantia rostra.</p> +<p><a name = "line14_559" id = "line14_559"> </a> +Perfusum bello fervet mare: fessus acerbis</p> +<span class = "pagenum">200</span> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Terga fuga celeri Libyæ convertit ad oras,</p> +<p>Exigua sese furatus Himilco carina.</p> + +<p class = "indent"> +Concessere mari tandem Graiusque Libysque,</p> +<p>Et jam captivæ vinclis ad litora longo</p> +<p>Ordine ducuntur puppes; flagrantibus alto</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Stant aliæ tædis: splendet lucente profundo</p> +<p>Mulciber, et tremula vibratur imagine pontus.</p> +<p>Ardet nota fretis Cyane, pennataque Siren.</p> +<p>Ardet et Europe nivei sub imagine tauri</p> +<p>Vecta Jovi, ac prenso tramittens æquora cornu;</p> +<span class = "pagenum">201</span> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Et quæ, fusa comas; curvum per cærula piscem</p> +<p>Nereis humenti moderatur roscida freno.</p> +<p>Uritur undivagus Python, et corniger Hammon,</p> +<p>Et, quæ Sidonios vultus portabat Elissæ,</p> +<p>Bis ternis ratis ordinibus grassata per undas.</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>At vinclis trahitur cognata in litora Anapus,</p> +<p>Gorgoneasque ferens ad sidera Pegasus alas.</p> +<p>Ducitur et Libyæ puppis signata figuram,</p> +<p>Et Triton captivus, et ardua rupibus Ætne,</p> +<p>Spirantis rogus Enceladi, Cadmeaque Sidon.</p> + +<span class = "pagenum">202</span> +<span class = "linenum">580</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line14_580" id = "line14_580"> </a> +Nec mora, quin trepidos hac clade inrumpere muros</p> +<p>Signaque ferre Deum templis jam jamque fuisset,</p> +<p>Ni subito inportuna lues inimicaque pestis,</p> +<p>Invidia Divum pelagique labore, parata,</p> +<p>Polluto, miseris rapuisset gaudia, cælo.</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Criniger æstiferis Titan fervoribus auras,</p> +<p>Et patulam Cyanen lateque palustribus undis</p> +<p>Stagnantem Stygio Cocyti obplevit odore,</p> +<p>Temporaque auctumni, lætis florentia donis,</p> +<span class = "pagenum">203</span> +<p>Fœdavit, rapidoque adcendit fulminis igni.</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Fumabat crassus nebulis caliginis aer:</p> +<p>Squalebat tellus, vitiato fervida dorso;</p> +<p>Nec victum dabat, aut ullas languentibus umbras;</p> +<p>Atque ater picea vapor exspirabat in æthra.</p> + +<p class = "indent"> +Vim primi sensere canes: mox nubibus atris</p> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Fluxit deficiens penna labente volucris:</p> +<p>Inde feræ silvis sterni: tum serpere labes</p> +<p>Tartarea, atque haustis populari castra maniplis.</p> +<p>Arebat lingua, et gelidus per viscera sudor</p> +<p>Corpore manabat tremulo: descendere fauces</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Abnuerant siccæ jussorum alimenta ciborum.</p> +<span class = "pagenum">204</span> +<p>Aspera pulmonem tussis quatit, et per anhela</p> +<p>Igneus efflatur sitientum spiritus ora.</p> +<p>Lumina, ferre gravem vix subficientia lucem,</p> +<p>Unca nare jacent, saniesque inmixta cruore</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Exspuitur, membrisque cutis tegit ossa peresis.</p> +<p>Heu dolor! insignis notis bellator in armis</p> +<p>Ignavo rapitur leto! jactantur in ignem</p> +<p>Dona superba virum, multo Mavorte parata!</p> + +<p class = "indent"> +Subcubuit medicina malis: cumulantur acervo</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Labentum, et magno cineres sese aggere tollunt.</p> +<p>Passim etiam deserta jacent inhumataque late</p> +<p>Corpora, pestiferos tetigisse timentibus artus.</p> +<p>Serpit pascendo crescens Acherusia pestis,</p> +<span class = "pagenum">205</span> +<p>Nec leviore quatit Trinacria mœnia luctu,</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Pœnorumque parem castris fert atra laborem.</p> +<p>Æquato par exitio, et communis ubique</p> +<p>Ira Deum, atque eadem leti versatur imago.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line14_618" id = "line14_618"> </a> +Nulla tamen Latios fregit vis dura malorum,</p> +<p>Incolumi ductore, viros, clademque rependit</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Unum inter strages tutum caput: ut gravis ergo</p> +<p>Primum letiferos repressit Sirius æstus,</p> +<p>Et minuere avidæ mortis contagia pestes;</p> +<p>Ceu, sidente Noto quum se maria alta reponunt,</p> +<p>Propulsa invadit piscator cærula cymba;</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Sic tandem ereptam morbis grassantibus armat</p> +<p>Marcellus pubem, lustratis rite maniplis.</p> + +<p class = "indent"> +Circumstant alacres signa, auditisque tubarum</p> +<p>Respirant læti clangoribus: itur in hostem;</p> +<p>Et, si fata ferant, juvat inter prælia ferro</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p>Posse mori: socium miseret, qui sorte pudenda</p> +<p>In morem pecudum effudere cubilibus atris</p> +<p>Inlaudatam animam; tumulos inhonoraque busta</p> +<span class = "pagenum">206</span> +<p>Respiciunt, et, vel nullo jacuisse sepulcro,</p> +<p>Quam debellari morbis, placet. Ardua primus</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Ad muros dux signa rapit: tenuata jacendo</p> +<p>Et macie galeis abscondunt ora, malusque,</p> +<p>Ne sit spes hosti, velatur casside pallor.</p> +<p>Infundunt rapidum convulsis mœnibus agmen,</p> +<p>Condensique ruunt: tot bellis invia tecta,</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Totque uno introitu capiuntur militis arces.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line14_641" id = "line14_641"> </a> +Totum, qua vehitur Titan, non ulla per orbem</p> +<p>Tum sese Isthmiacis æquassent oppida tectis.</p> +<p>Tot delubra Deum, totque intra mœnia portus;</p> +<span class = "pagenum">207</span> +<p>Adde fora, et celsis subgesta theatra columnis,</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>Certantesque mari moles; adde ordine longo</p> +<p>Innumeras spatioque domos æquare superbas</p> +<p>Rura: quid, inclusos porrecto limite longis</p> +<p>Porticibus, sacros juvenum certamine lucos?</p> +<p>Quid tot captivis fulgentia culmina rostris;</p> +<span class = "pagenum">208</span> +<span class = "linenum">650</span> +<p>Armaque fixa Deis, aut quæ Marathonius hostis</p> +<p>Perdidit, aut Libya quæ sunt advecta subacta?</p> +<p>Hic Agathocleis sedes ornata tropæis:</p> +<p>Hic mites Hieronis opes: hic sancta vetustas</p> +<p>Artificum manibus: non usquam clarior illo</p> +<span class = "pagenum">209</span> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Gloria picturæ seclo: non æra juvabat</p> +<p>Quem adcire ex Ephyre: fulvo certaverit auro</p> +<span class = "pagenum">210</span> +<p>Vestis, spirantes referens subtemine vultus,</p> +<span class = "pagenum">211</span> +<p>Quæ radio cælat Babylon, vel murice picto</p> +<p>Læta Tyros, quæque Attalicis variata per artem</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p>Aulæis scribuntur acu, aut Memphitide tela.</p> + +<p class = "indent"> +Jam simul argento fulgentia pocula, mixta</p> +<p>Quîs gemma quæsitus honos, simulacra Deorum</p> +<p>Numen ab arte datum servantia: munera rubri</p> +<p>Præterea ponti, depexaque vellera ramis,</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p><a name = "line14_665" id = "line14_665"> </a> +Femineus labor. His tectis opibusque potitus</p> +<span class = "pagenum">212</span> +<p>Ausonius ductor, postquam sublimis ab alto</p> +<p>Aggere despexit trepidam clangoribus urbem,</p> +<p>Inque suo positum nutu, stent mœnia regum,</p> +<p>An nullos oriens videat lux crastina muros,</p> +<span class = "linenum">670</span> +<p>Ingemuit nimium juris, tantumque licere</p> +<p>Horruit, et, propere revocata militis ira,</p> +<p>Jussit stare domos, indulgens templa vetustis</p> +<p>Incolere atque habitare Deis: sic parcere victis</p> +<p>Pro præda fuit, et sese contenta, nec ullo</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p>Sanguine pollutis plausit Victoria pennis.</p> +<p>Tu quoque, ductoris lacrimas memorande tulisti</p> +<span class = "pagenum">213</span> +<p>Defensor patriæ, meditantem in pulvere formas,</p> +<p>Nec turbatum animi, tanta feriente ruina.</p> + +<p class = "indent"> +At reliquum vulgus, resoluta in gaudia mente,</p> +<span class = "linenum">680</span> +<p><a name = "line14_680" id = "line14_680"> </a> +Certarunt victi victoribus: æmulus ipse</p> +<span class = "pagenum">214</span> +<p>Ingenii Superum servando condidit urbem.</p> +<p>Ergo exstat seclis, stabitque insigne tropæum,</p> +<p>Et dabit antiquos ductorum noscere mores.</p> +<p>Felices populi! si, quondam ut bella solebant,</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p>Nunc quoque inexhaustas pax nostra relinqueret urbes.</p> +<p>At ni cura viri, qui nunc dedit otia mundo,</p> +<p>Effrenum arceret populandi cuncta furorem,</p> +<p>Nudassent avidæ terrasque fretumque rapinæ.</p> +</div> + + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">215</span> + +<h2><a name = "liber15" id = "liber15"> +LIBER DECIMUS QUINTUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib15_arg" id = "lib15_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Cnæo</span> et Publio Scipionibus in +Hispania cæsis, Senatus Rom. de duce, qui in eorum subcedat locum, +deligendo consilia agitat, precibusque ad Deos fusis solliciti +exspectant Patres, ut, qui imperium in Hispaniam audeant adcipere, +nomina profiteantur; <a href = "#line15_1">1-9</a>.</p> + +<p>P. Cornelius Scipio, Publii, qui in Hispania ceciderat, filius, +quatuor et viginti ferme annos natus, illud quidem petere gestit, ut +patris patruique necem ulciscatur; sed absterretur consiliis cognatorum, +qui juvenilem respiciunt ætatem, horrentque et funestam domus fortunam, +et gentem terramque mali ominis, ubi inter sepulcra parentis ac patrui +res gerendæ sint, et hostes, qui duos summos imperatores devicerint +animosque conlegerint secundo Marte; <a href = +"#line15_10">10-17</a>.</p> + +<p>Juveni in inpluvio domus sub lauri umbra hæc secum reputanti +fluctuantique animo subito per aerem adlapsæ <i>Voluptas</i> ac +<i>Virtus</i> diverso oris vestisque habitu adparent, et utraque dat +operam, ut eam blande adpellando deleniat; <a href = +"#line15_18">18-31</a>.</p> + +<p>Voluptas, argumentis ex Epicureorum disciplina petitis, dissuadet +militiam, vitamque mollem, otiosam, bellicis publicisque negotiis, +periculis ac curis vacuam, omnibusque voluptatibus diffluentem +commendat; <a href = "#line15_32">32-67</a>.</p> + +<p>Virtus contra, secundum doctrinam Stoicorum, de divina animi humani +origine, de hominum præ ceteris animalibus præstantia, de inani brevique +voluptatis fructu et malis, quæ inde nascantur, de veris ac perennibus +præmiis virtuti propositis, disputat, et ad studium laudis patriæque +defensionem exhortatur; <a href = "#line15_68">68-120</a>.</p> + +<p>Hæc præcepta juveni adrident, et Voluptas irata in nubes se tollit; +<a href = "#line15_121">121-128</a>.</p> + +<p>Scipio igitur, Virtutis instinctus monitis, imperium, +<span class = "pagenum">216</span> +quod nemo sibi deposcere audet, palam profitetur se petere, et ora in se +convertit omnium, qui patrem ejus aut patruum revixisse et renatum sibi +opinantur; <a href = "#line15_129">129-134</a>.</p> + +<p>Impetus quidem animorum et ardor mox residet, silentio orto ac tacita +cogitatione, quanta moles rerum quantumque imperium ætati haudquaquam +maturæ permittatur: sed eum excitant rursus fausta omina anguis +occidentem versus per aerem volantis, et tonitru, quo cælum bis terque +contremit; <a href = "#line15_135">135-145</a>.</p> + +<p>Iis confirmati omnes Scipioni imperium esse in Hispania jubent, et +certatim dant nomina; <a href = "#line15_146">146-151</a>.</p> + +<p>Ille itaque, precibus ad Neptunum missis, cum classe oram Tusci +Ligusticique maris, Alpes ac Gallicum sinum, et deinde Pyrenei promont. +et Emporias prætervectus, Tarraconem proficiscitur, ubi naves subduci +jubet; <a href = "#line15_152">152-179</a>.</p> + +<p>Ibidem ei in somno obfertur species parentis, qui filio vehementer +auctor est, ut prius quam tres Pœnorum duces, qui trifariam exercitus in +diversissimas regiones distraxerint, castra conjungant, Carthaginem +Novam obpugnet, urbem opulentissimam omnium in Hispania, ac insignem +præterea portu, celso situ et ubertate agrorum; <a href = +"#line15_180">180-199</a>.</p> + +<p>Eo itaque raptim ducitur agmen, eodemque tempore, quo ad mœnia subit, +C. Lælius cum classe intrat portum; <a href = +"#line15_200">200-231</a>.</p> + +<p>Contra Aris, Pœnorum dux, arcem militibus insidet, et urbs potissimum +altitudine murorum defenditur: raræ enim scalæ iis æquari possunt, et, +quo quæque altiores, eo infirmiores sunt, ipsoque hominum, qui +adscendunt, onere franguntur; <a href = "#line15_232">232-236</a>.</p> + +<p>Verum Scipio, ubi comperit, æstum decedere, et, qua parte stagnum +claudat urbem, facilem per illud pedibus ad mœnia transitum dari, eo +secum armatos ducit, et, nulla ibi hostium statione aut custodia +obposita, sine certamine Carthaginem uno die capit; <a href = +"#line15_237">237-250</a>.</p> + +<p>Postridie Neptuno Jovique tauros mactat, et militibus, prout cuique +meritum virtusque fuerat, ante omnes vero C. Lælio, dat dona; +<a href = "#line15_251">251-262</a>.</p> + +<p>Tum prædam dividit, et adultam virginem eximia forma principi +Hispaniæ adolescenti, cui ea desponsa erat, inviolatam reddit: quæ +continentia ac benignitas in convivio amplissimis a Lælio laudibus +celebratur; <a href = "#line15_263">263-285</a>.</p> + +<p>Interea Philippus, Macedonum rex, fœdere cum Pœnis Acarnanibusque +junctus, bellum infert Ætolis, sociis Romanorum, subitamque expeditionem +facit in fines Epiri, Illyrici ac Græciæ; <a href = +"#line15_286">286-311</a>.</p> + +<p>Idem tamen sæpius in Macedoniam, a Dardanis aliisque hostibus +infestatam, retro concedit, nec nisi finitimam Græciam bello vexat, +donec, terra marique a Romanis victus, +<span class = "pagenum">217</span> +pacem petere cogitur; <a href = "#line15_312">312-319</a>.</p> + +<p>Eodem tempore Tarentus per proditionem recipitur a Fabio Maximo, in +cujus exercitu erat frater mulierculæ, quam præfectus præsidii perdite +amabat; <a href = "#line15_320">320-333</a>.</p> + +<p>Anno autem insequenti in Apulia cæditur M. Claudius Marcellus +consul et vir fortissimus, qui, si diutius vixisset, Scipioni forte +gloriam eripuisset confecti belli; <a href = +"#line15_334">334-342</a>.</p> + +<p>Is, tumulum inter Punica et Romana castra occupandum ratus, ipse eo +cum T. Quinctio Crispino conlega, M. Marcello filio paucisque +equitibus, non perturbatus malo omine, speculatum proficiscitur; <a href += "#line15_343">343-365</a>.</p> + +<p>Ab tergo deinde circumventus a Numidis, qui ex insidiis +consurrexerant, fortissime pugnat, et forsan evasisset e manibus +hostium, nisi saucium vidisset filium: sed adtonito ea specie arma +excidunt e manibus, et mox transfixus lancea prolabitur ex equo; <a href += "#line15_366">366-380</a>.</p> + +<p>Inventum Marcelli corpus Hannibal comburendum curat, tantumque virum +honore solemni ac laudatione prosequitur; <a href = +"#line15_381">381-398</a>.</p> + +<p>Quæ dum in Italia aguntur, fama captæ Carthaginis Novæ terrorem +incutit Hispaniæ populis, et tres Pœnorum duces omnem salutis spem in eo +positam putant, ut exercitus in unum omnes contrahantur; <a href = +"#line15_399">399-409</a>.</p> + +<p>Proximus Scipioni est Hasdrubal, Hannibalis frater, qui, quum forte +primordia Carthaginis veteris sacris epulisque celebranda instituisset, +turbatur Romanorum adventu, et in castra trepide confugit; <a href = +"#line15_410">410-439</a>.</p> + +<p>Postero die prælium committitur, in quo maxime eminet virtus +C. Lælii, viri non minus eloquentiæ, quam rei militaris gloria +conspicui; <a href = "#line15_439">439-470</a>.</p> + +<p>Pœni fusi ad Pyrenæum tendunt, et Scipio castris hostium potitus +ingentem prædam concedit militibus; <a href = +"#line15_471">471-492</a>.</p> + +<p>Tum Hasdrubal in Galliam transgressus magno auri pondere conducit ibi +auxilia, et vere ineunte Alpes transit, ut fratri se conjungat; <a href += "#line15_493">493-514</a>.</p> + +<p>Quo nuntio Romam perlato omnia terrore ac tumultu strepunt, et Italiæ +imago vel genius, ægre ferens hostis audaciam et calamitates, quas hæc +terra per decem jam annos perpessa sit, C. Claudium Neronem +consulem, in Lucanis Hannibali obpositum, per somnum in eam inpellere +mentem conatur, ut, castris clam noctu relictis, cum electa manu ad +Metaurum, Umbriæ fluvium, proficiscatur et Hasdrubali obviam eat; +<a href = "#line15_515">515-559</a>.</p> + +<p>Is quoque expergefactus confestim de toto exercitu, quod roboris est, +deligit, magnisque itineribus contendit ad castra M. Livii conlegæ, +viri fortis ac prudentis, qui, multis ante annis ex consulatu populi +judicio damnatus, nunc eumdem honorem sibi delatum, ut laboranti patriæ +opera et consilio suo subveniret, +<span class = "pagenum">218</span> +etsi invitus receperat; <a href = "#line15_560">560-600</a>.</p> + +<p>Hasdrubal mox ex variis indiciis conligit, multitudinem hostium +crevisse, eaque cura anxius noctu furtim signa ferri jubet; at per +tortuosi Metauri amnis sinus flexusque errorem volvens haud multum +procedit; <a href = "#line15_601">601-625</a>.</p> + +<p>Postquam itaque orto sole fuga fit manifesta, Romani extemplo fessum +agmen hostium insequuntur, et duces orationibus animos militum ad pugnam +excitant; <a href = "#line15_626">626-665</a>.</p> + +<p>Tum Livius, vir exactæ jam ætatis, acer in hostes ruit, et Nabim, +Jovis Hammonis sacerdotem, armis veneno infectis et conto ferocem, +Hasdrubal vero Arabum, in spoliando Nabis corpore occupatum, et Canthus +Rutulum, pecoris olim ditissimum, telo transfigit; <a href = +"#line15_666">666-710</a>.</p> + +<p>Inpetum Romanorum non sustinent Galli, intolerantissima laboris +corpora, et Livius, juvenili ardore pugnans, cedentibus instat; <a href += "#line15_711">711-739</a>.</p> + +<p>Fugientes nunc precando, nunc castigando revocat Hasdrubal, et leve +vulnus infligit consuli, quo facto atrox utrimque editur cædes; <a href += "#line15_740">740-777</a>.</p> + +<p>Tandem Nero, ubi conlegam vulneratum esse resciverat, ira incensus +cæco inpetu fertur in Hasdrubalem, eumque jaculo ictum gladio obtruncat; +<a href = "#line15_778">778-807</a>.</p> + +<p>Cæso duce reliqui Pœni aut sternuntur aut fugiunt: Nero autem jam +ipsa nocte, quæ sequuta est pugnam, raptim ad stativa sua, in Lucanis +posita, redit; <a href = "#line15_807">807-812</a>.</p> + +<p>Illuc nuntium ingentis cladis adfert, caputque Hasdrubalis, hastæ +cuspidi infixum, ostendit Hannibali, qui tacito dolore cruciatus castra +inde movet; <a href = "#line15_813">813-823</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line15_1" id = "line15_1"> </a> +<span class = "smallcaps">At</span> nova Romuleum carpebat cura +senatum,</p> +<p>Quis trepidas gentes Martemque subiret Hiberum,</p> +<p>Adtritis rebus: geminus jacet hoste superbo</p> +<span class = "pagenum">219</span> +<p>Scipio, belligeri Mavortia pectora fratres.</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Hinc metus, in Tyrias ne jam Tartessia leges</p> +<p>Concedat tellus, propioraque bella pavescat.</p> +<p>Anxia turba Patrum quasso medicamina mæsti</p> +<p>Imperio circumspectant, Divosque precantur,</p> +<p>Qui laceris ausit ductor subcedere castris.</p> + +<span class = "linenum">10</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line15_10" id = "line15_10"> </a> +Absterret juvenem, patrios patruique piare</p> +<p>Optantem manes, tristi conterrita luctu,</p> +<p>Et reputans annos, cognato sanguine turba.</p> +<p>Si gentem petat infaustam, inter busta suorum</p> +<p>Decertandum hosti, qui fregerit arma duorum,</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p>Qui consulta ducum, ac flagret meliore Gradivo;</p> +<p>Nec promtum teneris inmania bella lacertis</p> +<p>Moliri, regimenque rudi deposcere in ævo.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_18" id = "line15_18"> </a> +Has, lauri residens juvenis viridante sub umbra,</p> +<span class = "pagenum">220</span> +<p>Ædibus extremis volvebat pectore curas;</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Quum subito adsistunt, dextra lævaque per auras</p> +<p>Adlapsæ, haud paullum mortali major imago,</p> +<p>Hinc Virtus, illinc virtuti inimica Voluptas.</p> +<p>Altera Achæmenium spirabat vertice odorem,</p> +<span class = "pagenum">221</span> +<p>Ambrosias diffusa comas, et veste refulgens,</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Ostrum qua fulvo Tyrium subfuderat auro:</p> +<p>Fronte decor quæsitus acu, lascivaque crebras</p> +<p>Ancipiti motu jaciebant lumina flammas.</p> +<p>Alterius dispar habitus, frons hirta, nec unquam</p> +<span class = "pagenum">222</span> +<p>Composita mutata coma; stans vultus, et ore</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Incessuque viro propior, lætique pudoris,</p> +<p>Celsa humeros niveæ fulgebat stamine pallæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_32" id = "line15_32"> </a> +Occupat inde prior, promissis fisa, Voluptas:</p> +<span class = "pagenum">223</span> +<p>«Quis furor hic, non digne puer, consumere bello</p> +<p>Florem ævi? Cannæne tibi, graviorque palude</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Mæonius Stygia lacus excessere, Padusque?</p> +<p>Quem tandem ad finem bellando fata lacesses?</p> +<p>Tune etiam tentare paras Atlantica regna,</p> +<p>Sidoniasque domos? moneo, certare periclis</p> +<p>Desine, et armisonæ caput objectare procellæ.</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Ni fugis hos ritus, Virtus te sæva jubebit</p> +<p>Per medias volitare acies, mediosque per ignes.</p> +<p>Hæc patrem patruumque tuos, hæc prodiga Paulum,</p> +<p>Hæc Decios Stygias Erebi detrusit ad undas:</p> +<span class = "pagenum">224</span> +<p>Dum cineri titulum, memorandaque nomina bustis</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p>Prætendit, nec sensuræ, qui gesserit, umbræ.</p> +<p>At si me comitere, puer, non limite duro</p> +<p>Jam tibi decurrat concessi temporis ætas.</p> +<p>Haud unquam trepidos abrumpet buccina somnos:</p> +<p>Non glaciem Arctoam, non experiere furentis</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Ardorem Cancri, nec mensas sæpe cruento</p> +<p>Gramine compositas: aberunt sitis aspera, et haustus</p> +<p>Sub galea pulvis, partique timore labores:</p> +<span class = "pagenum">225</span> +<p>Sed current albusque dies, horæque serenæ;</p> +<p>Et molli dabitur victu sperare senectam.</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>Quantas ipse Deus lætos generavit in usus</p> +<p>Res homini, plenaque dedit bona gaudia dextra!</p> +<p>Atque idem, exemplar lenis mortalibus ævi,</p> +<p>Inperturbata placidus tenet otia mente.</p> + +<p class = "indent"> +«Illa ego sum, Anchisæ Venerem Simoentis ad undas</p> +<span class = "pagenum">226</span> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Quæ junxi, generis vobis unde editus auctor.</p> +<p>Illa ego sum, verti Superum quæ sæpe parentem</p> +<p>Nunc avis in formam, nunc torvi in cornua tauri.</p> +<p>Huc adverte aures; currit mortalibus ævum,</p> +<p>Nec nasci bis posse datur: fugit hora, rapitque</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Tartareus torrens; ac secum ferre sub umbras,</p> +<p>Si qua animo placuere, negat: quis luce suprema</p> +<p>Dimisisse meas sero non ingemit horas?»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_68" id = "line15_68"> </a> +Postquam conticuit, finisque est addita dictis,</p> +<p>Tum Virtus: «Quasnam juvenem florentibus, inquit,</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p>Pellicis in fraudes annis, vitæque tenebras,</p> +<p>Cui ratio, et magnæ cælestia semina mentis</p> +<p>Munere sunt concessa Deum? Mortalibus alti</p> +<span class = "pagenum">227</span> +<p>Quantum Cælicolæ, tantumdem animalibus isti</p> +<p>Præcellunt cunctis; tribuit namque ipsa minores</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Hos terris Natura Deo: sed fœdere certo</p> +<p>Degeneres tenebris animas damnavit Avernis.</p> +<p>At, quîs ætherei servatur seminis ortus,</p> +<p>Cæli porta patet; referam quid cuncta domantem</p> +<p>Amphitryoniaden? quid, cui, post Seras et Indos</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Captivo Liber quum signa referret ab Euro,</p> +<p>Caucaseæ currum duxere per oppida tigres?</p> +<span class = "pagenum">228</span> +<p>Quid suspiratos magno in discrimine nautis</p> +<p>Ledæos referam fratres, vestrumque Quirinum?</p> + +<p class = "indent"> +«Nonne vides, hominum ut celsos ad sidera vultus</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Sustulerit Deus, ac sublimia finxerit ora;</p> +<p>Quum pecudes, volucrumque genus, formasque ferarum</p> +<p>Segnem atque obscœnam passim stravisset in alvum?</p> +<p>Ad laudes genitum, capiat si munera Divum</p> +<span class = "pagenum">229</span> +<p>Felix, ad laudes hominum genus. Huc, age, paullum</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Adspice (nec longe repetam) modo Roma minanti</p> +<p>Inpar Fidenæ, contentaque crescere asylo,</p> +<p>Quo sese extulerit dextris; idem adspice, late</p> +<p>Florentes quondam luxus quas verterit urbes.</p> +<p>Quippe nec ira Deum tantum, nec tela, nec hostes,</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Quantum sola noces animis inlapsa Voluptas.</p> +<p>Ebrietas tibi fida comes, tibi Luxus, et atris</p> +<p>Circa te semper volitans Infamia pennis:</p> +<p>Mecum Honor, ac Laudes, et læto Gloria vultu,</p> +<p>Et Decus, ac niveis Victoria concolor alis.</p> + +<span class = "linenum">100</span> +<p class = "indent"> +«Me cinctus lauro producit ad astra triumphus.</p> +<p>Casta mihi domus, et celso stant colle penates:</p> +<span class = "pagenum">230</span> +<p>Ardua saxoso perducit semita clivo.</p> +<p>Asper principio (nec enim mihi fallere mos est)</p> +<p>Prosequitur labor: adnitendum intrare volenti:</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Nec bona censendum, quæ Fors infida dedisse,</p> +<p>Atque eadem rapuisse valet; mox celsus ab alto</p> +<p>Infra te cernes hominum genus. Omnia contra</p> +<p>Experienda manent, quam spondet blanda Voluptas.</p> +<p>Stramine projectus duro patiere sub astris</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Insomnes noctes, frigusque famemque domabis.</p> +<p>Idem justitiæ cultor, quæcumque capesses,</p> +<p>Testes factorum stare arbitrabere Divos.</p> +<span class = "pagenum">231</span> +<p>Tunc, quoties patriæ rerumque pericula poscent,</p> +<p>Arma feres primus: primus te in mœnia tolles</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Hostica; nec ferro mentem vincere, nec auro.</p> +<p>Hinc tibi non Tyrio vitiatas murice vestes,</p> +<p>Nec donum deforme viro fragrantis amomi;</p> +<p>Sed dabo, qui vestrum sævo nunc Marte fatigat</p> +<p>Imperium, superare manu, laurumque superbam</p> +<span class = "linenum">120</span> +<p>In gremio Jovis excisis deponere Pœnis.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_121" id = "line15_121"> </a> +Quæ postquam cecinit sacrato pectore Virtus,</p> +<p>Exemplis lætum vultuque audita probantem</p> +<p>Convertit juvenem. Sed enim indignata Voluptas</p> +<p>Non tenuit voces: «Nil vos jam demoror ultra,</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>Exclamat; venient, venient mea tempora quondam</p> +<p>Quum docilis nostris magno certamine Roma</p> +<p>Serviet imperiis, et honos mihi habebitur uni.»</p> +<p>Sic quassans caput in nubes se sustulit atras.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_129" id = "line15_129"> </a> +At juvenis, plenus monitis, ingentia corde</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p>Molitur, jussæque calet virtutis amore.</p> +<p>Ardua rostra petit, nullo fera bella volente,</p> +<p>Et gravia ancipitis deposcit munera Martis.</p> +<p>Adrecti cunctorum animi; pars lumina patris,</p> +<span class = "pagenum">232</span> +<p>Pars credunt torvos patrui revirescere vultus.</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p><a name = "line15_135" id = "line15_135"> </a> +Sed quamquam instinctis tacitus tamen ægra periclis</p> +<p>Pectora subrepit terror, molemque paventes</p> +<p>Expendunt belli, et numerat favor anxius annos.</p> + +<p class = "indent"> +Dumque ea confuso percenset murmure vulgus,</p> +<p>Ecce, per obliquum cæli squalentibus auro</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>Effulgens maculis, ferri inter nubila visus</p> +<p>Anguis, et ardenti radiare per aera sulco,</p> +<p>Quaque ad cæliferi tendit plaga litus Atlantis,</p> +<p>Perlabi resonante polo. Bis terque coruscum</p> +<p>Addidit augurio fulmen pater, et vaga late</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Per subitum moto strepuere tonitrua mundo.</p> +<p><a name = "line15_146" id = "line15_146"> </a> +Tum vero capere arma jubent, genibusque salutant</p> +<p>Submissi augurium, ac iret, qua ducere Divos</p> +<span class = "pagenum">233</span> +<p>Perspicuum, et patrio monstraret semita signo.</p> + +<p class = "indent"> +Certatim comites rerum bellique ministros</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Adglomerant sese, atque acres sociare labores</p> +<p>Exposcunt, laudumque loco est isdem esse sub armis.</p> +<p><a name = "line15_152" id = "line15_152"> </a> +Tum nova cæruleum descendit classis in æquor.</p> +<p>It comes Ausonia, atque in terras transit Hiberas.</p> +<p>Ut, quum sæva fretis inmisit prælia, Corus</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Isthmon curvata sublime suberigit unda,</p> +<p>Et, spumante ruens per saxa gementia fluctu,</p> +<p>Ionium Ægæo miscet mare. Celsus in arma</p> +<p>Emicat, ac prima stans Scipio puppe profatur:</p> +<p>«Dive tridentipotens, cujus maria ire per alta</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Ordimur, si justa paro, decurrere classi</p> +<p>Da, pater, ac nostros ne sperne juvare labores.</p> +<span class = "pagenum">234</span> +<p>Per pontum pia bella veho.» Levis inde secunda</p> +<p>Adspirans aura propellit carbasa flatus.</p> + +<p class = "indent"> +Jamque agiles, Tyrrhena sonant qua cærula, puppes</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p>Ausonium evasere latus, Ligurumque citatis</p> +<p>Litora tramittunt proris: hinc gurgite ab alto</p> +<p>Tellurem procul inrumpentem in sidera cernunt,</p> +<p>Aerias Alpes: occurrunt mœnia Graiis</p> +<p>Condita Massiliæ; populis hæc cincta superbis,</p> +<span class = "linenum">170</span> +<p>Barbarus inmani quum territet adcola ritu,</p> +<p>Antiquæ morem patriæ cultumque habitumque</p> +<p>Phocais armiferas inter tenet hospita gentes.</p> +<p>Hinc legit Ausonius sinuatos gurgite ductor</p> +<span class = "pagenum">235</span> +<p>Anfractus pelagi: nemoroso vertice celsus</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Adparet collis, fugiuntque in nubila silvæ</p> +<p>Pyrenes; tunc Emporiæ, veteresque per ortus</p> +<p>Graiorum vulgus, tunc hospita Tarraco Baccho.</p> +<p>Considunt portu; securæ gurgite clauso</p> +<p>Stant puppes; positusque labor terrorque profundi.</p> + +<span class = "linenum">180</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line15_180" id = "line15_180"> </a> +Nox similes morti dederat placidissima somnos;</p> +<p>Visa viro stare effigies ante ora parentis,</p> +<p>Atque hac adspectu turbatum voce monere:</p> +<p>«Nate, salus quondam genitoris, nate, parentis</p> +<p>Et post fata decus, bellorum dira creatrix</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Evastanda tibi tellus, et cæde superbi</p> +<p>Ductores Libyæ cauta virtute domandi,</p> +<span class = "pagenum">236</span> +<p>Qui sua nunc trinis diducunt agmina castris.</p> +<p>Si conferre manum libeat, coeantque vocatæ</p> +<p>Hinc atque hinc acies, valeat quis ferre ruentes</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Ter gemina cum mole viros? Absiste labore</p> +<p>Ancipiti, sed nec segnis potiora capesse.</p> + +<p class = "indent"> +«Urbs colitur, Teucro quondam fundata vetusto,</p> +<p>Nomine Carthago; Tyrius tenet incola muros.</p> +<p>Ut Libyæ sua, sic terris memorabile Hiberis</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Hæc caput est: non ulla opibus certaverit auri,</p> +<p>Non portu, celsove situ, non dotibus arvi</p> +<p>Uberis, aut agili fabricanda ad tela vigore.</p> +<p>Invade aversis, nate, hanc ductoribus urbem.</p> +<p>Nulla acies famæ tantum prædæve pararit.»</p> + +<span class = "linenum">200</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line15_200" id = "line15_200"> </a> +Talia monstrabat genitor, propiusque monebat,</p> +<p>Quum juvenem sopor et dilapsa reliquit imago.</p> +<p>Surgit, et infernis habitantia numina lucis</p> +<p>Ac supplex patrios compellat nomine manes:</p> +<span class = "pagenum">237</span> +<p>«Este duces bello, et monstratam ducite ad urbem:</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Vobis ultor ego, et, Sarrano murice fulgens,</p> +<p>Inferias mittam fusis insignis Hiberis,</p> +<p>Et tumulis addam sacros certamine ludos.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_208" id = "line15_208"> </a> +Progreditur, celeratque vias, et conripit agmen</p> +<p>Pernici rapidum cursu, camposque fatigat.</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Sic, ubi prosiluit Pisæo carcere præceps,</p> +<p>Non solum ante alios, sed enim (mirabile dictu!)</p> +<p>Ante suos it victor equus; currumque per auras</p> +<p>Haud ulli durant visus æquare volantem.</p> +<p>Jamque Hyperionia lux septima lampade surgens</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Sensim adtollebat propius subeuntibus arces</p> +<p>Urbis, et admoto crescebant culmina gressu.</p> +<p>Ac pelago vectus servata Lælius hora,</p> +<p>Quam dederat ductor subigendæ ad mœnia classi,</p> +<p>A tergo adfusis cingebat tecta carinis.</p> + +<span class = "pagenum">238</span> +<span class = "linenum">220</span> +<p class = "indent"> +Carthago, impenso naturæ adjuta favore,</p> +<p>Excelsos tollit pelago circumflua muros.</p> +<p>Artatas ponti fauces modica insula claudit,</p> +<p>Qua Titan ortu terras adspergit Eoo.</p> +<p>At qua prospectat Phœbi juga sera cadentis,</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p>Pigram in planitiem stagnantes egerit undas,</p> +<p>Quas auget veniens refluusque reciprocat æstus.</p> +<p>Sed gelidas a fronte sedet sublimis ad Arctos</p> +<p>Urbs inposta jugo, pronumque excurrit in æquor,</p> +<p>Et tuta æterno defendit mœnia fluctu.</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Audax, ceu plano gradiens victricia campo</p> +<p>Ferret signa, jugum certabat scandere miles.</p> + +<span class = "pagenum">239</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line15_232" id = "line15_232"> </a> +Aris ductor erat; qui contra, amplexus in artis</p> +<p>Auxilium atque excelsa loci, præsepserat arcem</p> +<p>Pugnabat natura soli; parvoque superne</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Bellantum nisu passim per prona voluti</p> +<p>Truncato instabiles fundebant corpore vitam.</p> +<p><a name = "line15_237" id = "line15_237"> </a> +Verum ubi concessit pelagi revolubilis unda,</p> +<span class = "pagenum">240</span> +<p>Et fluctus rapido fugiebat in æquora lapsu,</p> +<p>Quaque modo excelsæ sulcarant cærula puppes,</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Hac inpune dabat Nereus transcurrere planta:</p> +<p>Hinc tacite nitens informidatus adire</p> +<p>Ductor Dardanius, subitam trahit æquore pubem,</p> +<p>Perque undas muris pedes advolat; inde citati</p> +<p>A tergo adcelerant, qua fisus fluctibus Aris</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Incustoditam sine milite liquerat urbem.</p> +<p>Tum prostratus humi (miserandum) victa catenis</p> +<p>Pœnus colla dedit, populumque addixit inermem.</p> +<p>Hanc oriens vidit Titan, quum surgeret, urbem</p> +<p>Vallari castris, captamque adspexit eamdem</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Ocius, Hesperio quam gurgite tingueret axem.</p> + +<span class = "pagenum">241</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line15_251" id = "line15_251"> </a> +Aurora ingrediens terris exegerat umbras:</p> +<p>Principio statuunt aras: cadit ardua taurus</p> +<p>Victima Neptuno pariter, pariterque Tonanti.</p> +<p>Tum merita æquantur donis, ac præmia virtus</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Sanguine parta capit: phaleris hic pectora fulget;</p> +<p>Hic torque aurato circumdat bellica colla;</p> +<p>Ille nitet celsus muralis honore coronæ.</p> +<p>Lælius ante omnes, cui dextera clara domusque,</p> +<p>Ter dena bove et æquorei certaminis alto</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Donatur titulo, Pœnique recentibus armis</p> +<p>Rectoris: tunc hasta viris, tunc Martia cuique</p> +<p>Vexilla, ut meritum, et prædæ libamina dantur.</p> + +<span class = "pagenum">242</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line15_263" id = "line15_263"> </a> +Postquam perfectæ laudes hominumque Deumque</p> +<p>Captivæ spectantur opes, digestaque præda.</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Hoc aurum Patribus, bello hæc Martique talenta,</p> +<p>Hoc regum donis, Divum hoc ante omnia templis:</p> +<p>Cetera bellantum dextræ pulchroque labori.</p> +<p>Quin etiam adcitus populi regnator Hiberi,</p> +<p>Cui sponsa et sponsæ defixus in ossibus ardor.</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Hanc notam formæ concessit lætus ovansque</p> +<p>Indelibata gaudenti virgine donum.</p> +<p>Tum vacui curis vicino litore mensas</p> +<p>Instituunt, festoque agitant convivia ludo</p> +<p>Lælius adfatur: «Macte, o venerande, pudici,</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Ductor, macte animi: cedat tibi gloria lausque</p> +<p>Magnorum heroum, celebrataque carmine virtus.»</p> + +<span class = "pagenum">243</span> +<p class = "indent"> +Mille Mycenæus qui traxit in æquora proras</p> +<p>Rector, et Inachiis qui Thessala miscuit arma,</p> +<p>Femineo socium violarunt fœdus amore;</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Nullaque tum Phrygio steterant tentoria campo,</p> +<p>Captivis non plena toris: tibi barbara soli</p> +<p>Sanctius Iliaca servata est Phœbade virgo.</p> +<p>Hæc, atque his paria, alterno sermone serebant;</p> +<p>Donec nox, atro circumdata corpus amictu,</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Nigrantes invexit equos, suasitque quietem.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_286" id = "line15_286"> </a> +Emathio interea tellus Ætola tumultu</p> +<p>Fervebat, Macetum subitis perculsa carinis.</p> +<p>Proximus hinc hosti dextras jungebat Acarnan.</p> +<p>Caussa novi motus, Pœnis regique Philippo</p> +<span class = "pagenum">244</span> +<span class = "linenum">290</span> +<p>In bellum Ausonium sociatæ fœdere vires.</p> +<p>Hic, gente egregius, veterisque ab origine regni</p> +<p>Æacidum sceptris proavoque tumebat Achille.</p> +<p>Ille et nocturnis conterruit Oricon armis:</p> +<p>Quaque per Illyricum Taulantius incola litus</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Exiguos habitat non ullo nomine muros,</p> +<p>Turbidus incessit telis: ille æquore vectus,</p> +<p>Nunc et Phæacum Thesprotiaque arva lacessens,</p> +<p>Epirum cassis lustrabat futilis ausis.</p> + +<p class = "indent"> +Nunc et Anactoria signa ostentavit in ora,</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Ambraciosque sinus Pellæaque litora bello</p> +<span class = "pagenum">245</span> +<p>Perfudit rapido: pepulit vada fervida remis</p> +<p>Leucatæ, et Phœbi vidit citus Actia templa.</p> +<p>Nec portus Ithacæ, Laertia regna, Samenque</p> +<p>Liquit inadcessam, fluctuque sonantia cano</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Saxa Cephallenum, et scopulosis Neriton arvis.</p> +<p>Ille etiam, Pelopis sedes et Achaia adire</p> +<p>Mœnia prægaudens, tristem Calydona Dianæ,</p> +<span class = "pagenum">246</span> +<p>Œneasque domos, Curetica tecta, subibat,</p> +<p>Promittens contra Hesperiam sua prælia Graiis.</p> + +<span class = "linenum">310</span> +<p class = "indent"> +Tum lustrata Ephyre, Patræque, et regia Pleuron,</p> +<p>Parnasusque biceps, Phœboque loquentia saxa.</p> +<p><a name = "line15_312" id = "line15_312"> </a> +Ac, sæpe ad patrios bello revocante penates,</p> +<span class = "pagenum">247</span> +<p>Quum modo Sarmaticus regna infestaret Orestes,</p> +<p>Aspera nunc Dolopum vis exundasset in agros,</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Incepto tamen haud facilis desistere vano,</p> +<p>Belli per Graias umbram circumtulit oras;</p> +<span class = "pagenum">248</span> +<p>Donec, nunc pelago, nunc terra exutus, omisit</p> +<p>Spem positam in Tyriis, et supplex fœdera sanxit</p> +<p>Dardana, nec legem regno adcepisse refugit.</p> + +<span class = "linenum">320</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line15_320" id = "line15_320"> </a> +Tunc et Tyndariis Latias Fortuna Tarenti</p> +<p>Auxit opes laudemque simul: nam perfida tandem</p> +<p>Urbs Fabio devicta seni, postremus in armis</p> +<p>Ductoris titulus cauti. Sollertia tutum</p> +<p>Tum quoque adepta decus, captis sine sanguine muris.</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Namque ut compertum, qui Punica signa regebat,</p> +<p>Feminea exuri flamma, tacitusque quietæ</p> +<p>Exin virtuti placuit dolus; ire sorori,</p> +<p>Nam castris erat in Rutulis, germanus amatæ</p> +<p>Cogitur, et magnis muliebria vincere corda</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Pollicitis, si reclusas tramittere portas</p> +<span class = "pagenum">249</span> +<p>Concedat Libycus rector: votique potitus</p> +<p>Evicto Fabius Pœno circumdata telis</p> +<p>Incustodita penetravit mœnia nocte.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_334" id = "line15_334"> </a> +Sed quisnam aversos Phœbum tunc jungere ab urbe</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Romulea dubitaret equos, qui tempore eodem</p> +<p>Marcellum adciperet letum obpetiisse sub armis?</p> +<p>Moles illa viri, calidoque habitata Gradivo</p> +<p>Pectora, et haud ullis unquam tremefacta periclis,</p> +<p>(Heu quantum Hannibalem clara fractura ruina!)</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Procubuere; jacet campis Carthaginis horror.</p> +<p>Forsan Scipiadæ confecti nomina belli</p> +<p>Rapturus, si quis paullum Deus adderet ævo.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_343" id = "line15_343"> </a> +Collis Agenoreum dirimebat ab aggere vallum</p> +<p>Ausonio (Dauni Mavors consederat arvis):</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Curarum comes et summi Crispinus honoris</p> +<span class = "pagenum">250</span> +<p>Marcello socius communia bella ciebat.</p> +<p>Ad quem Marcellus: «Gestit lustrare propinquas</p> +<p>Mens silvas, medioque viros inponere monti,</p> +<p>Ne Libys occultis tumulum prior occupet ausis.</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Si cordi est, te participem, Crispine, laboris</p> +<p>Esse velim: nunquam desunt consulta duobus.»</p> +<p>Hæc ubi sedere, ardentes adtollere sese</p> +<p>Jam dudum certant in equos. Marcellus, ut arma</p> +<p>Aptantem natum adspexit, lætumque tumultu;</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p>«Vincis, ait, nostros mirando ardore vigores.</p> +<p>Sit præmaturus felix labor: urbe Sicana</p> +<p>Qualem te vidi, nondum permitteret ætas</p> +<p>Quum tibi bella, meo tractantem prælia vultu.</p> +<p>Huc, decus, huc, nostrum, lateri te junge paterno,</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Et me disce novum Martem tentare magistro.»</p> + +<p class = "indent"> +Tum, pueri colla amplectens, sic pauca precatur:</p> +<p>«Summe Deum, Libyco, faxis, de præside nunc his,</p> +<span class = "pagenum">251</span> +<p>His humeris tibi opima feram.» Nec plura, sereno</p> +<p>Sanguineos fudit quum Jupiter æthere rores,</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Atque atris arma adspersit non prospera guttis.</p> +<p><a name = "line15_366" id = "line15_366"> </a> +Vixdum finitis intrarant vocibus artas</p> +<p>Letiferi collis fauces, quum turba volucris</p> +<p>Invadunt Nomades jaculis, nimboque feruntur</p> +<p>Æthereo similes, cæca fundente latebra</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Armatos in bella globos. Circumdata postquam</p> +<p>Nil restare videt virtus, quod debeat ultra</p> +<p>Jam Superis, magnum secum portare sub umbras</p> +<p>Nomen mortis avet: tortæ nunc eminus hastæ</p> +<p>Altius insurgit, nunc sævit comminus ense.</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Forsan et enasset rapidi freta sæva pericli,</p> +<p>Ni telum adversos nati venisset in artus.</p> +<p>Tum patriæ tremuere manus, laxataque luctu</p> +<p>Fluxerunt rigidis arma infelicia palmis.</p> +<span class = "pagenum">252</span> +<p>Obvia nudatum tramittit lancea pectus,</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Labensque inpresso signavit gramina mento.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_381" id = "line15_381"> </a> +At postquam Tyrius sæva inter prælia ductor</p> +<p>Infixum adverso vidit sub pectore telum,</p> +<p>Inmane exclamat: «Latias, Carthago, timere</p> +<p>Desine jam leges; jacet exitiabile nomen,</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Ausonii columen regni: sed dextera nostræ</p> +<p>Tam similis non obscuras mittatur ad umbras.»</p> +<p>Magnanima invidia virtus caret: alta sepulcri</p> +<p>Protinus exstruitur, cæloque educitur, ara.</p> +<p>Convectant silvis ingentia robora; credas</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Sidonium cecidisse ducem. Tum tura dapesque,</p> +<p>Et fasces, clipeusque viri, pompa ultima, fertur.</p> +<p>Ipse facem subdens, «Laus, inquit, parta perennis.</p> +<p>Marcellum abstulimus Latio; deponere forsan</p> +<span class = "pagenum">253</span> +<p>Gens Italum tandem arma velit: vos ite superbæ</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Exsequias animæ, et cinerem donate supremi</p> +<p>Muneris officio: nunquam hoc tibi, Roma, negabo.»</p> +<p>Alterius par atque eadem fortuna laborum</p> +<p>Consulis: exanimum sonipes ad signa revexit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_399" id = "line15_399"> </a> +Talia in Ausonia; sed non et talis Hiberis</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Armorum eventus campis: Carthaginis omnes</p> +<p>Per subitum raptæ pernix victoria late</p> +<p>Terruerat gentes. Ducibus spes una salutis,</p> +<p>Si socias jungant vires: ingentibus orsum</p> +<p>Auspiciis juvenem, ceu patria gestet in armis</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Fulmina, sublimi vallatam vertice montis</p> +<span class = "pagenum">254</span> +<p>Ex oculis urbem, cumulatam strage virorum,</p> +<p>Non toto rapuisse die, qua Martius ille</p> +<p>Hannibal in terra consumto verterit anno,</p> +<p>Nec pube æquandam nec opum ubertate, Saguntum.</p> + +<span class = "linenum">410</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line15_410" id = "line15_410"> </a> +Proximus, adplicito saxosis aggere silvis,</p> +<p>Tendebat, fratris spirans ingentia facta,</p> +<p>Hasdrubal: hic robur, mixtusque rebellibus Afris</p> +<p>Cantaber, hic volucri Mauro pernicior Astur:</p> +<p>Tantaque majestas terra rectoris Hibera,</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Hannibalis quantus Laurenti terror in ora.</p> + +<p class = "indent"> +Forte dies priscum Tyriis sollemnis honorem</p> +<p>Rettulerat, quo primum orsi Carthaginis altæ</p> +<p>Fundamenta, novam cœpere mapalibus urbem.</p> +<p>Et lætus, repetens gentis primordia, ductor</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Festa coronatis agitabat gaudia signis,</p> +<span class = "pagenum">255</span> +<p>Pacificans Divos: fraternum læna nitebat</p> +<p>Demissa ex humeris donum, quam fœderis arti</p> +<p>Trinacrius Libyco rex inter munera pignus</p> +<p>Miserat, Æoliis gestatum insigne tyrannis.</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Aurata puerum rapiebat ad æthera penna</p> +<p>Per nubes aquila, intexto librata volatu.</p> +<p>Antrum ingens juxta, quod acus similavit in ostro,</p> +<p>Cyclopum domus: hic recubans manantia tabo</p> +<p>Corpora letifero sorbet Polyphemus hiatu.</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Circa fracta jacent excussaque morsibus ossa.</p> +<p>Ipse manu extenta Laertia pocula poscit,</p> +<p>Permiscetque mero ructatos ore cruores.</p> + +<p class = "indent"> +Conspicuus Siculi Tyrius subteminis arte</p> +<p>Gramineas pacem Superum poscebat ad aras:</p> +<span class = "pagenum">256</span> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Ecce inter medios hostilia nuntius arma,</p> +<p>Quadrupedante invectus equo, adventare ferebat.</p> +<p>Turbatæ mentes, inperfectusque Deorum</p> +<p>Cessit honos: ruptis linquunt altaria sacris:</p> +<p><a name = "line15_439" id = "line15_439"> </a> +Clauduntur vallo; tenuemque ut roscida misit</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Lucem Aurora polo, rapiunt certamina Martis.</p> +<p>Audax Scipiadæ stridentem Sabbura cornum</p> +<p>Excepit; geminæque acies velut omine motæ.</p> +<p>Exclamat Latius ductor: «Prima hostia vobis,</p> +<p>Sacrati manes, campo jacet: en age, miles,</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p>In pugnam et cædes, qualis spirantibus ire</p> +<p>Adsueras ducibus, talis rue.» Dumque ea fatur,</p> +<p>Incumbunt. Myconum Lænas, Cirtamque Latinus,</p> +<p>Et Thysdrum Maro, et incestum Catilina Nealcen</p> +<p>Germanæ thalamo obtruncat: cadit obvius acri</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Carthalo Nasidio, Libycæ regnator arenæ.</p> + +<p class = "indent"> +Te quoque Pyrenes vidit conterrita tellus</p> +<span class = "pagenum">257</span> +<p>Permixtum Pœnis, et vix credenda furentem,</p> +<p>Magnum Dardaniæ, Læli, decus; omnia felix</p> +<p>Cui natura dedit, nullo renuente Deorum.</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Ille foro auditus, quum dulcia solverat ora,</p> +<p>Æquabat Pyliæ Neleia mella senectæ.</p> +<p>Ille, ubi suspensi Patres, et curia vocem</p> +<p>Posceret, ut cantu, ducebat corda Senatus.</p> +<p>Idem, quum subitum campo perstrinxerat aures</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Murmur triste tubæ, tanto fervore ruebat</p> +<p>In pugnam atque acies, ut natum ad sola liqueret</p> +<span class = "pagenum">258</span> +<p>Bella: nihil vitæ peragi sine laude placebat.</p> +<p>Tunc e furtiva tractantem prælia luce</p> +<p>Dejecit Galam: sacris Carthaginis illum</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Subposito mater partu subduxerat olim.</p> +<p>Sed stant nulla diu deceptis gaudia Divis.</p> +<p>Tunc Alabim, Murrum, atque Dracen, demisit ad umbras,</p> +<p>Femineo clamore Dracen extrema rogantem:</p> +<p>Hujus cervicem gladio inter verba precesque</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Amputat: absciso durabant murmura collo.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_471" id = "line15_471"> </a> +At non ductori Libyco par ardor in armis.</p> +<p>Frondosi collis latebras ac saxa capessit</p> +<p>Avia, nec cædes extremave damna movebant</p> +<span class = "pagenum">259</span> +<p>Agminis; Italiam profugus spectabat et Alpes,</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Præmia magna fugæ: tacitum dat tessera signum;</p> +<p>Dimissa in colles pugna silvasque ferantur</p> +<p>Dispersi, et summam, quicumque evaserit, arcem</p> +<p>Pyrenes culmenque petat: tum primus, honore</p> +<p>Armorum exuto, et parma celatus Hibera,</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p>In montes abit, atque volens palantia linquit</p> +<p>Agmina: desertis Latius victricia signa</p> +<p>Inmittit miles castris: non urbe recepta</p> +<p>Plus ulla partum prædæ, tenuitque moratas</p> +<p>A cæde, ut Libycus ductor providerat, iras:</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Fluminei veluti deprensus gurgitis undis,</p> +<p>Avulsa parte inguinibus caussaque pericli,</p> +<p>Enatat intento prædæ fiber avius hoste.</p> +<p>Inpiger occultis Pœnus postquam abditur umbris,</p> +<p>Saxosæ fidens silvæ, majora petuntur</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Rursus bella retro, et superari certior hostis.</p> +<p>Pyrenes tumulo clipeum cum carmine figunt,</p> +<p><span class = "smallcaps">Hasdrubalis spolium gradivo Scipio +victor</span>.</p> + +<span class = "pagenum">260</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line15_493" id = "line15_493"> </a> +Terrore interea posito trans ardua montis</p> +<p>Bebrycia populos armabat Pœnus in aula,</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Mercandi dextras largus, belloque parata</p> +<p>Prodigere in bellum facilis: præmissa feroces</p> +<p>Augebant animos argenti pondera et auri,</p> +<p>Parta metalliferis longo discrimine terris.</p> +<p>Hinc nova complerunt haud tardo milite castra</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Venales animæ, Rhodani qui gurgite gaudent,</p> +<p>Quorum serpit Arar per rura pigerrimus undæ.</p> +<p>Jamque, hieme adfecta, mitescere cœperat annus.</p> +<p>Inde, iter ingrediens rapidum per Celtica rura,</p> +<p>Miratur domitas Alpes, ac pervia montis</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Ardua, et Herculeæ quærit vestigia plantæ,</p> +<p>Germanique vias divinis comparat ausis.</p> + +<p class = "indent"> +Ut vero ventum in culmen, castrisque resedit</p> +<p>Hannibalis, «Quos Roma, inquit, quos altius, oro,</p> +<p>Adtollit muros, qui post hæc mœnia, fratri</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Victa meo, stent incolumes? sit gloria dextræ</p> +<p>Felix tanta precor; neve usque ad sidera adisse</p> +<p>Invideat lævus nobis Deus:» agmine celso</p> +<span class = "pagenum">261</span> +<p>Inde alacer, qua munitum declivis ab alto</p> +<p>Agger monstrat iter, properatis devolat armis.</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p><a name = "line15_515" id = "line15_515"> </a> +Non tanto strepuere metu primordia belli:</p> +<p>Nunc geminum Hannibalem, nunc jactant bina coire</p> +<p>Hinc atque hinc castra, et pastos per prospera bella</p> +<p>Sanguine ductores Italo conjungere Martem,</p> +<p>Et duplicare acies; venturum ad mœnia cursu</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Hostem præcipiti, et visurum hærentia porta</p> +<p>Spicula, Elissæis nuper contorta lacertis.</p> + +<p class = "indent"> +His super infrendens sic secum Œnotria tellus:</p> +<p>«Tantone, heu Superi! spernor contemta furore</p> +<p>Sidoniæ gentis, quæ quondam sceptra timentem</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Nati Saturnum nostris considere in oris,</p> +<p>Et regnare dedi? decima hæc jam vertitur æstas,</p> +<span class = "pagenum">262</span> +<p>Ex quo proterimur: juvenis, cui sola supersunt</p> +<p>In Superos bella, extremo de litore rapta</p> +<p>Intulit arma mihi, temeratisque Alpibus ardens</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>In nostros descendit agros: quot corpora texi</p> +<p>Cæsorum, stratis toties deformis alumnis!</p> +<p>Nulla mihi floret baccis felicibus arbor;</p> +<p>Inmatura seges rapido subciditur ense;</p> +<p>Culmina villarum nostrum delapsa feruntur</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p>In gremium, fœdantque suis mea regna ruinis.</p> +<p>Hunc etiam, vastis qui nunc sese intulit oris,</p> +<p>Perpetiar, miseras quærentem exurere belli</p> +<p>Relliquias? tum me scindat vagus Afer aratro,</p> +<p>Et Libys Ausoniis commendet semina sulcis,</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Ni cuncta, exsultant quæ latis agmina campis,</p> +<p>Uno condiderim tumulo.» Dum talia versat,</p> +<p>Et thalamos clausit nox atra hominumque Deumque,</p> +<p>Tendit Amyclæi præceps ad castra nepotis.</p> + +<p class = "indent"> +Is tum, Lucanis cohibentem finibus arma,</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Pœnum vicini servabat cespite valli.</p> +<p>Hic juvenem adgreditur Latiæ telluris imago:</p> +<span class = "pagenum">263</span> +<p>«Clausorum decus, atque erepto maxima Romæ</p> +<p>Spes Nero Marcello, rumpe, atque expelle quietem.</p> +<p>Magnum aliquid tibi, si patriæ vis addere fatis,</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Audendum est, quod, depulso quoque mœnibus hoste,</p> +<p>Victores fecisse tremant: fulgentibus armis</p> +<p>Pœnus inundavit campos, qua Sena relictum</p> +<p>Gallorum a populis servat per secula nomen.</p> +<p>Ni propere alipedes rapis ad certamina turmas,</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Serus deletæ post auxiliabere Romæ.</p> +<p>Surge, age; fer gressus: patulos regione Metauri</p> +<p>Damnavi tumulis Pœnorum atque ossibus agros.»</p> +<p>His dictis abit, atque abscedens visa paventem</p> +<p>Adtrahere, et fractis turmas propellere portis.</p> + +<span class = "linenum">560</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line15_560" id = "line15_560"> </a> +Rumpit flammato turbatus corde soporem,</p> +<p>Ac supplex, geminas tendens ad sidera palmas,</p> +<p>Tellurem Noctemque, et cælo sparsa precatur</p> +<p>Astra, ducemque viæ tacito sub lumine Phœben.</p> +<span class = "pagenum">264</span> +<p>Inde legit dignas tanta ad conamina dextras.</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Quaque jacet superi Larinas adcola ponti,</p> +<p>Qua duri bello gens Marrucina, fidemque</p> +<p>Exuere indocilis sociis Frentanus in armis.</p> +<p>Tum, qua vitiferos domitat Prætutia pubes,</p> +<p>Læta laboris, agros, et penna, et fulmine, et undis</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Hibernis, et Achæmenio velocior arcu</p> +<p>Evolat: hortator sibi quisque; «Age, perge, salutem</p> +<p>Ausoniæ ancipites Superi, et, stet Roma cadatne,</p> +<p>In pedibus posuere tuis,» clamantque, ruuntque.</p> +<p>Hortandi genus acer habet præcedere ductor.</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Illum augent cursus adnisi æquare sequendo,</p> +<span class = "pagenum">265</span> +<p>Atque indefessi noctemque diemque feruntur.</p> + +<p class = "indent"> +At Roma adversi tantum mala gliscere belli</p> +<p>Adcipiens, trepidare metu, nimiumque Neronem</p> +<p>Speravisse queri, atque uno sibi vulnere posse</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Auferri restantem animam: non arma, nec aurum,</p> +<p>Nec pubem, nec, quem fundant, superesse cruorem.</p> +<p>Scilicet Hasdrubalem invadat, qui ad prælia soli</p> +<p>Hannibali satis esse nequit? jam rursus, ubi arma</p> +<p>Avertisse suo cognorit devia vallo,</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Hæsurum portis Pœnum: venisse, superbo</p> +<p>Qui fratri certet, cui maxima gloria cedat</p> +<p>Urbis deletæ: fremit amens corde sub imo</p> +<p>Ordo Patrum, ac magno interea meditatur amore</p> +<p>Servandi decoris, quonam se fine minanti</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Servitio eripiat, Divosque evadat iniquos.</p> +<p>Hos inter gemitus obscuro noctis opacæ</p> +<p>Subcedit castris Nero, quæ conjuncta feroci</p> +<p>Livius Hasdrubali vallo custode tenebat.</p> + +<p class = "indent"> +Belliger is quondam, scitusque adcendere Martem</p> +<span class = "pagenum">266</span> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Floruerat primo clarus pugnator in ævo.</p> +<p>Mox falso læsus non æqui crimine vulgi,</p> +<p>Secretis ruris tristes absconderat annos.</p> +<p>Sed, postquam gravior moles terrorque periclo</p> +<p>Poscebat propiore virum, revocatus ad arma</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Tot cæsis ducibus, patriæ donaverat iram.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_601" id = "line15_601"> </a> +At non Hasdrubalem fraudes latuere recentum</p> +<p>Armorum, quamquam tenebris nox texerat astus.</p> +<p>Pulveris in clipeis vestigia visa movebant,</p> +<p>Et properi signum adcursus, sonipesque, virique</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Substricti corpus, bis clarum buccina signum.</p> +<span class = "pagenum">267</span> +<p>Præterea gemino prodebant juncta magistro</p> +<p>Castra regi: verum, fratri si vita supersit,</p> +<p>Qui tandem licitum socias conjungere vires</p> +<p>Consulibus? sed enim solum (dum vera patescant)</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Cunctandi restare dolum, Martemque trahendi.</p> +<p>Nec consulta fugæ segni formidine differt.</p> + +<p class = "indent"> +Nox, somni genetrix, mortalia pectora curis</p> +<p>Purgarat, tenebræque horrenda silentia alebant:</p> +<p>Erepit, suspensa ferens vestigia, castris,</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Et muta elabi tacito jubet agmina passu.</p> +<p>Inlunem nacti per rura tacentia noctem</p> +<p>Adcelerant, vitantque sonos; sed percita falli</p> +<p>Sub tanto motu tellus nequit: inplicat actas</p> +<p>Cæco errore vias, umbrisque ferentibus arto</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Circumagit spatio sua per vestigia ductos.</p> + +<p class = "indent"> +Nam, qua curvatas sinuosis flexibus amnis</p> +<span class = "pagenum">268</span> +<p>Obliquat ripas, refluoque per aspera lapsu</p> +<p>In sese redit, hac, casso ducente labore,</p> +<p>Exiguum involvunt frustratis gressibus orbem,</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Inque errore viæ tenebrarum munus ademtum.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_626" id = "line15_626"> </a> +Lux urguet, panditque fugam: ruit acer apertis</p> +<p>Turbo equitum portis, atque omnis ferrea late</p> +<p>Tempestas operit campos: nondum arma manusque</p> +<p>Permixtæ, jam tela bibunt præmissa cruorem</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p>Hinc, jussæ Pœnum fugientem sistere, pennæ</p> +<p>Dictææ volitant; hinc lancea turbine nigro</p> +<p>Fert letum cuicumque viro, quem prenderit ictus.</p> +<p>Deponunt abitus curam, trepidique coactas</p> +<p>Constituunt acies, et spes ad prælia vertunt.</p> + +<span class = "linenum">635</span> +<p class = "indent"> +Ipse inter medios (nam rerum dura videbat)</p> +<p>Sidonius ductor, tergo sublimis ab alto</p> +<p>Quadrupedantis equi, tendens vocemque manusque,</p> +<p>«Per decora, extremo vobis quæsita sub axe,</p> +<span class = "pagenum">269</span> +<p>Per fratris laudes oro, venisse probemus</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Germanum Hannibalis: Latio fortuna laborat</p> +<p>Adversis documenta dare, atque ostendere, quantus</p> +<p>Verterit in Rutulos domitor telluris Hiberæ,</p> +<p>Suetus ad Herculeas miles bellare columnas.</p> +<p>Forsitan et pugnas veniet germanus in ipsas.</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>Digna viro, digna, obtestor, spectacula pleno</p> +<p>Corporibus properate solo: quicumque timeri</p> +<p>Dux bello poterat, fratri jacet: unica nunc spes,</p> +<p>Et pœna et latebris infracto Livius ævo</p> +<p>Damnatum obfertur vobis caput. Ite, agite, oro,</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p>Sternite ductorem, cum quo concurrere fratri</p> +<p>Sit pudor, et turpi finem donate senectæ.»</p> + +<p class = "indent"> +At contra Nero: «Quid cessas clusisse labores</p> +<p>Ingentis belli? pedibus tibi gloria, miles,</p> +<span class = "pagenum">270</span> +<p>Parta ingens: nunc adcumula cœpta ardua dextra.</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Heu! temere abducto liquisti robore castra,</p> +<p>Ni factum absolvit victoria; præcipe laudem.</p> +<p>Adventu cecidisse tuo memorabitur hostis.»</p> + +<p class = "indent"> +Parte alia, insignis nudatis casside canis,</p> +<p>Livius: «Huc, juvenes, huc me spectate ruentem</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p>In pugnas; quantumque meus patefecerit ensis,</p> +<p>Tantum intrate loci; et tandem præcludite ferro</p> +<p>Jam nimium patulas Pœnis grassantibus Alpes.</p> +<p>Quod ni veloci prosternimus agmina Marte,</p> +<p>Et fulmem subitum Carthaginis Hannibal adsit,</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p>Qui Deus infernis quemquam nostrum eximat umbris?»</p> +<p><a name = "line15_666" id = "line15_666"> </a> +Hinc, galea capite adcepta, dicta horrida ferro</p> +<p>Sancit, et, obtectus senium, fera prælia miscet.</p> +<span class = "pagenum">271</span> +<p>Illum, per cuneos et per densissima campi</p> +<p>Corpora tot dantem leto, quot spicula torsit,</p> +<span class = "linenum">670</span> +<p>Turbati fugere Macæ, fugere feroces</p> +<p>Autololes, Rhodanique comas intonsa juventus.</p> + +<p class = "indent"> +Fatidicis Nabis veniens Hammonis arenis</p> +<p>Inproba miscebat securus prælia fati,</p> +<p>Ceu tutante Deo; ac patriis spolia Itala templis</p> +<span class = "linenum">675</span> +<p>Fixurum vano tumidus promiserat ore.</p> +<p>Ardebat gemma Garamantide cærula vestis,</p> +<p>Ut quum sparsa micant stellarum lumina cælo,</p> +<p>Et gemmis galeam, clipeumque adcenderat auro.</p> +<p>Casside cornigera dependens infula sacros</p> +<span class = "pagenum">272</span> +<span class = "linenum">680</span> +<p>Præ se terrores Divumque ferebat honorem.</p> +<p>Arcus erat pharetræque viro, atque incocta cerastis</p> +<p>Spicula, et armatus peragebat bella veneno.</p> +<p>Necnon, cornipedis tergo de more repostus,</p> +<p>Sustentata genu per campum pondera conti</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p>Sarmatici prona adversos urguebat in hostes.</p> + +<p class = "indent"> +Tum quoque transfixum telo per membra, per arma,</p> +<p>Consulis ante oculos, magno clamore Sabellum</p> +<p>Absportabat ovans, et ovans Hammona canebat.</p> +<p>Non tulit hanc iram tantosque in corde tumores</p> +<span class = "linenum">690</span> +<p>Barbarico senior, telumque intorsit, et una</p> +<p>Prædam animamque simul victori victor ademit.</p> + +<p class = "indent"> +Adsilit, audito tristis clamore ruinæ,</p> +<p>Hasdrubal, et cœptantem Arabum raptare peremto</p> +<p>Gemmiferi spolium cultus, auroque rigentes</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p>Exuvias, jaculum a tergo perlibrat ad ossa.</p> +<span class = "pagenum">273</span> +<p>Jam conrepta miser geminis velamina palmis</p> +<p>Carpebat propere, et tepidos nudaverat artus.</p> +<p>Concidit, et sacras vestes atque aurea fila</p> +<p>Reddidit exanimo, spoliatum lapsus in hostem.</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p>At Canthus Rutulum, Canthus possessor arenæ,</p> +<p>Qua celebre invicti nomen posuere Philæni,</p> +<p>Ditem ovium Rutulum obtruncat, cui mille sub altis</p> +<p>Lanigeræ balant stabulis: ipse, otia molli</p> +<p>Exercens cura, gelido nunc flumine soles</p> +<span class = "linenum">705</span> +<p>Frangebat nimios pecori, nunc lætus in herba</p> +<p>Tondebat niveæ splendentia vellera lanæ,</p> +<p>Aut, pecus e pastu quum sese ad tecta referret,</p> +<span class = "pagenum">274</span> +<p>Noscentes matrem spectabat ovilibus agnos.</p> +<p>Obcubuit clipei transfixo proditus ære,</p> +<span class = "linenum">710</span> +<p>Et sero ingemuit stabulis exire paternis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_711" id = "line15_711"> </a> +Acrius hoc Italum pubes incurrit, et urguet:</p> +<p>Ut torrens, ut tempestas, ut flamma corusci</p> +<p>Fulminis, ut Boream pontus fugit, ut cava currunt</p> +<p>Nubila, quum pelago cælum permiscuit Eurus.</p> +<span class = "linenum">715</span> +<p>Proceræ stabant, Celtarum signa, cohortes,</p> +<p>Prima acies; hos inpulsu cuneoque feroci</p> +<p>Laxat vis subita, et fessos errore viarum,</p> +<p>Nec soli faciles; longique laboris anhelos</p> +<p>Avertit patrius genti pavor: addere tergo</p> +<span class = "linenum">720</span> +<p>Hastas Ausonius, teloque instare sequaci,</p> +<p>Nec donare fugam: cadit uno vulnere Thyrmis,</p> +<span class = "pagenum">275</span> +<p>Non uno Rhodanus; profligatumque sagitta</p> +<p>Lancea deturbat Morinum, et jam jamque cadentem.</p> +<p>Cedentes urguet, totas largitus habenas,</p> +<span class = "linenum">725</span> +<p>Livius acer equo, et turmis abeuntibus infert</p> +<p>Cornipedem: tunc aversi turgentia colla</p> +<p>Diripit ense Mosæ: percussit pondere terram</p> +<p>Cum galea ex alto lapsum caput, ac residentem</p> +<p>Turbatus rapuit sonipes in prælia truncum.</p> + +<span class = "linenum">730</span> +<p class = "indent"> +Hic Cato (nam medio vibrabat et ipse tumultu)</p> +<p>«Si, primas, inquit, bello quum amisimus Alpes,</p> +<p>Hic juveni obpositus Tyrio foret! hei mihi! quanta</p> +<p>Cessavit Latio dextra, et quot funera Pœnis</p> +<span class = "pagenum">276</span> +<p>Donarunt pravi suffragia tristia campi!»</p> + +<span class = "linenum">735</span> +<p class = "indent"> +Jamque inclinabant acies, cunctisque pavorem</p> +<p>Gallorum induerat pavor, et Fortuna ruebat</p> +<p>Sidonia: ad Rutulos Victoria verterat alas.</p> +<p>Celsus, ceu prima reflorescente juventa,</p> +<p>Ibat consul, ovans major majorque videri.</p> +<span class = "linenum">740</span> +<p><a name = "line15_740" id = "line15_740"> </a> +Ecce, trahens secum canentem pulvere turmam,</p> +<p>Ductor Agenoreus subit, intorquensque lacertis</p> +<p>Tela, sonat: «Cohibete fugam: cui cedimus hosti?</p> +<p>Nonne pudet? conversa senex marcentibus annis</p> +<p>Agmina agit: nunc, quæso, mihi nunc dextera in armis</p> +<span class = "linenum">745</span> +<p>Degenerat, nostrique piget? mihi Belus avorum</p> +<p>Principium, mihi cognatum Sidonia Dido</p> +<p>Nomen, et ante omnes bello numerandus Hamilcar</p> +<span class = "pagenum">277</span> +<p>Est genitor: mihi, cui cedunt montesque, lacusque,</p> +<p>Et campi, atque amnes, frater: me magna secundum</p> +<span class = "linenum">750</span> +<p>Carthago putat Hannibali: me Bætis in oris</p> +<p>Æquant germano passæ mea prælia gentes.»</p> +<p>Talia dum memorat, medios ablatus in hostes,</p> +<p>Ut nova conspecti fulserunt consulis arma,</p> +<p>Hastam præpropero nisu jacit: illa per oras</p> +<span class = "linenum">755</span> +<p>Ærati clipei et loricæ tegmina summo</p> +<p>Incidit haud felix humero, parceque petitum</p> +<p>Perstrinxit corpus, nec multo tincta cruore:</p> +<p>Vana sed optanti promisit gaudia Pœno.</p> + +<p class = "indent"> +Turbati Rutuli, confusaque pectora visu</p> +<span class = "linenum">760</span> +<p>Terrifico: tunc increpitans conamina consul:</p> +<p>«Femineis læsum vana inter cornua corpus</p> +<p>Unguibus, aut palmis credas puerilibus ictum.</p> +<span class = "pagenum">278</span> +<p>Ite, docete, viri, Romanæ vulnera suerint</p> +<p>Quanta adferre manus.» Tum vero effunditur ingens</p> +<span class = "linenum">765</span> +<p>Telorum vis, et densa sol vincitur umbra.</p> +<p>Jamque per extentos alterna strage virorum</p> +<p>Corpora fusa jacent campos, demersaque in undam</p> +<p>Junxerunt cumulo crescente cadavera ripas.</p> +<p>Ut, quum venatu saltus exercet opacos</p> +<span class = "linenum">770</span> +<p>Dictynna, et lætæ præbet spectacula matri,</p> +<p>Aut Pindi nemora excutiens, aut Mænala lustrans,</p> +<span class = "pagenum">279</span> +<p>Omnis Naiadum plenis comitata pharetris</p> +<p>Turba ruit, striduntque sagittiferi coryti.</p> +<p>Tum per saxa feræ, perque ipsa cubilia fusæ,</p> +<span class = "linenum">775</span> +<p>Per valles, fluviosque, atque antra virentia musco,</p> +<p>Multa strage jacent: exsultat vertice montis</p> +<p>Gratam perlustrans oculis Latonia prædam.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line15_778" id = "line15_778"> </a> +Audito ante alios senioris vulnere, rumpit</p> +<p>Per medios Nero sævus iter, visaque virorum</p> +<span class = "linenum">780</span> +<p>Æquali pugna: «Quid enim, quid deinde relictum est</p> +<p>Italiæ fatis? hunc si non vincitis hostem,</p> +<p>Hannibalem vincetis, ait?» Ruit ocius amens</p> +<p>In medios: Tyriumque ducem inter prima frementem</p> +<p>Agmina ut adspexit, rabidi ceu bellua ponti,</p> +<span class = "linenum">785</span> +<p>Per longum sterili ad pastus jactata profundo,</p> +<p>Quum procul in fluctu piscem male saucia vidit,</p> +<span class = "pagenum">280</span> +<p>Æstuat, et, lustrans nantem sub gurgite prædam,</p> +<p>Absorbet late permixtum piscibus æquor.</p> +<p>Non telo mora, non dictis. «Haud amplius, inquit,</p> +<span class = "linenum">790</span> +<p>Elabere mihi: non hic nemora avia fallent</p> +<p>Pyrenes, nec promissis frustrabere vanis,</p> +<p>Ut quondam terra fallax deprensus Hibera</p> +<p>Evasti nostram mentito fœdere dextram.»</p> + +<p class = "indent"> +Hæc Nero, et intorquet jaculum: nec futilis ictus.</p> +<span class = "linenum">795</span> +<p>Nam latere extremo cuspis librata resedit.</p> +<p>Invadit stricto super hæc interritus ense,</p> +<p>Conlapsique premens umbone trementia membra,</p> +<p>«Si qua sub extremo casu mandata referri</p> +<p>Germano vis forte tuo, portabimus, inquit.»</p> +<span class = "linenum">800</span> +<p>Contra Sidonius: «Leto non terreor ullo.</p> +<p>Utere Marte tuo, dum nostris manibus adsit</p> +<p>Actutum vindex; mea si suprema referre</p> +<p>Fratri verba paras, mando, Capitolia victor</p> +<p>Exurat, cinerique Jovis permisceat ossa</p> +<span class = "linenum">805</span> +<p>Et cineres nostros.» Cupientem adnectere plura</p> +<p>Ferventemque ira mortis transverberat ense,</p> +<span class = "pagenum">281</span> +<p><a name = "line15_807" id = "line15_807"> </a> +Et rapit infidum victor caput: agmina fuso</p> +<p>Sternuntur duce, non ultra fidentia Marti.</p> + +<p class = "indent"> +Jamque diem solisque vias nox abstulit atra,</p> +<span class = "linenum">810</span> +<p>Quum vires parco victu somnoque reducunt;</p> +<p>Ac, nondum remeante die, victricia signa,</p> +<p>Qua ventum, referunt clausis formidine castris.</p> +<p><a name = "line15_813" id = "line15_813"> </a> +Tum Nero, procera sublimia cuspide portans</p> +<p>Ora ducis cæsi, «Cannas pensavimus, inquit,</p> +<span class = "linenum">815</span> +<p>Hannibal, et Trebiam, et Trasymeni litora tecum</p> +<p>Fraterno capite: i, duplica nunc perfida bella,</p> +<p>Et geminas arcesse acies: hæc præmia restant,</p> +<p>Qui tua tramissis optarint Alpibus arma.»</p> +<p>Compressit lacrimas Pœnus, minuitque ferendo</p> +<span class = "linenum">820</span> +<p>Constanter mala, et, inferias in tempore dignas</p> +<p>Missurum fratri, clauso conmurmurat ore.</p> +<span class = "pagenum">282</span> +<p>Tum, castris procul amotis, adversa quiete</p> +<p>Dissimulans, dubia exclusit certamina Martis.</p> +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">283</span> + +<h2><a name = "liber16" id = "liber16"> +LIBER DECIMUS SEXTUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib16_arg" id = "lib16_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Hannibal</span>, tanto simul publico +familiarique ictus luctu, in Bruttio agro belli instaurandi consilia +agitat; <a href = "#line16_1">1-10</a>.</p> + +<p>Sed inpetus ejus et ardor pugnandi languescit odio invidiaque +Hannonis, cujus factio ipsi res ad bellum necessarias ab domo mitti +prohibet; <a href = "#line16_11">11-14</a>.</p> + +<p>Nihilo tamen secius sola virtutis illius fama ac reverentia nominis +tantam habent vim, ut nec hostes quietum lacessere auderent, nec ulla +vel inter milites, ex conluvione omnium gentium mixtos, vel adversus +ducem seditio exsisteret; <a href = "#line16_15">15-22</a>.</p> + +<p>Romanorum contra cœptis non in Italia tantum adspirat fortuna, sed in +Hispania quoque, unde Pœni pelluntur; <a href = +"#line16_23">23-27</a>.</p> + +<p>Eo quidem Hannon in locum Barcini Hasdrubalis novo cum exercitu ex +Africa transgreditur, dux belli peritissimus, sed multum inferior +Scipione, qui castra ejus vesperascente cælo adgreditur, magnamque in +iis stragem edit; <a href = "#line16_28">28-43</a>.</p> + +<p>Inter hostes vix quisquam virtute excellit præter Larum, Cantabrum +fortissimum, qui solus restituit pugnam, multosque Romanos securi +percutit, donec a L. Scipione, Publii fratre, gladio jugulatur; <a href += "#line16_44">44-67</a>.</p> + +<p>Tanti viri præsidio orbati Pœni terga vertunt, et Hannon vivus +capitur; <a href = "#line16_68">68-77</a>.</p> + +<p>Tum Scipio Hasdrubali, Gisgonis filio, obviam procedit, sibique jam +cum reliquiis hostium pugnandi occasionem fieri lætatur; <a href = +"#line16_78">78-93</a>.</p> + +<p>Utrimque summo inpetu concurritur, et ingens fit cædes; <a href = +"#line16_94">94-106</a>.</p> + +<p>Hasdrubal fortissime pugnat suisque jam cedentibus obsistit: at levi +vulnere ictus ipse quoque fugam capessit, et navibus adceptis nocte +Tartessum revertitur; <a href = "#line16_107">107-114</a>.</p> + +<p>In Pœnorum exercitu virtute eminuerat Masinissa, Nomadum rex, qui +nunc omine fausto flammæ capite micantis, +<span class = "pagenum">284</span> +et adversa sociorum Hannibalisque fortuna permotus, ad Romanorum partes +transit, et cum ipso Scipione congressus, fide data adceptaque, cum +donis dimittitur; <a href = "#line16_115">115-167</a>.</p> + +<p>Quo fœdere icto Scipio, jam Carthaginis excidium animo agitans, et +præmoliendas sibi res conciliandosque aliorum etiam Libyæ regum +gentiumque animos ratus, in Africam trajicit, ut Syphacem, +opulentissimum regem Massyliorum, ad societatem belli inpellat; <a href += "#line16_168">168-179</a>.</p> + +<p>Eodem forte tempore eodemque consilio Hasdrubal, Gisgonis filius, +terræ adplicat naves, magnificumque id Syphaci videtur, duorum +populorum, de imperio orbis terrarum dimicantium, duces uno die suam +pacem amicitiamque petentes venisse; <a href = +"#line16_180">180-188</a>.</p> + +<p>Utrumque hospitio benigne excipit rex, et contrahere ad conloquium +dirimendarum simultatium causa conatur; <a href = +"#line16_189">189-221</a>.</p> + +<p>Scipio abnuit, de republica se cum hoste agere quidquam injussu +senatus posse; nec tamen ad easdem venire epulas recusat; <a href = +"#line16_221">221-228</a>.</p> + +<p>Postero die orta luce adit Syphacem, et fœdus cum eo facit; <a href = +"#line16_229">229-261</a>.</p> + +<p>Quod ubi sacris firmatur, rex terretur prodigiis, quæ interitum regni +et captivitatem ei portendunt; <a href = "#line16_262">262-274</a>.</p> + +<p>Juncto fœdere Scipio locum, unde venerat, repetit, ubi multitudo +Hispanorum circumfusa Regem eum ingenti adpellat consensu, quod nomen +ille, tanquam Romanis intolerabile repudiat; <a href = +"#line16_275">275-284</a>.</p> + +<p>Ibidem ludos funebres in honorem patris patruique, in Hispania +cæsorum, instituit, et ad certamina tam Romanos quam Hispanos præmiis +propositis invitat; <a href = "#line16_284">284-311</a>.</p> + +<p>Certamen curule ineunt Cyrnus Lamponis equi, Atlas Caucasi, Durius +Pelori, et Iberus Panchatis rector, qui victoriam consequitur; <a href = +"#line16_312">312-456</a>.</p> + +<p>Cursu certant Tartessus, Hesperus, Bæticus, Eurytus, Lamus, Sicoris +et Theron, palmamque fert Eurytus; <a href = +"#line16_457">457-526</a>.</p> + +<p>Tum gladiatorium editur spectaculum, in quo non servi, neque obscuri +tantum generis homines, sed clari quoque inlustresque, et in his gemini +fratres, de principatu civitatis ambigentes, ferro decernunt; <a href = +"#line16_527">527-556</a>.</p> + +<p>Postremo jaculandi arte contendunt Burrus, Glagus, Aconteus, +Indibilis ac Ilerdes, metamque ferit Burrus; <a href = +"#line16_557">557-574</a>.</p> + +<p>Ipsi quoque duces, P. et L. Scipiones cum Lælio, hastas conjiciunt, +sagittaque, a P. Scipione emissa in auras ac terræ infixa, subito +frondescit et in quercum mutatur; <a href = +"#line16_575">575-591</a>.</p> + +<p>Quo omine adcepto ludisque finitis Scipio Romam proficiscitur, ubi +consul creatur ingenti centuriarum favore, et a senatu petit, ut Africa +sibi provincia extra sortem destinetur; <a href = +"#line16_592">592-602</a>.</p> + +<p>Id haudquaquam primoribus Patrum placet, et Q. Fabius Maximus +<span class = "pagenum">285</span> +Hannibalem prius censet ex Italia pellendum, quam bellum in ipsa Libya +geratur; <a href = "#line16_603">603-644</a>.</p> + +<p>Ejus orationem et argumenta refutat Scipio, ipsique permittitur, ut +in Africam trajiciat; <a href = "#line16_645">645-700</a>.</p> + +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<p><a name = "line16_1" id = "line16_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Bruttia</span> mœrentem casus patriæque +suosque</p> +<p>Hannibalem adcepit tellus: hic aggere septus</p> +<p>In tempus posita ad renovandum bella coquebat:</p> +<p>Abditus ut silva, stabulis quum cesset ademtis,</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Amisso taurus regno gregis, avia clauso</p> +<p>Molitur saltu certamina, jamque feroci</p> +<p>Mugitu nemora exterret, perque ardua cursu</p> +<p>Saxa ruit; sternit silvas, rupesque lacessit</p> +<p>Irato rabidus cornu; tremit omnis ab alto</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Prospectans scopulo pastor nova bella parantem.</p> +<p><a name = "line16_11" id = "line16_11"> </a> +Sed vigor, hausurus Latium, si cetera Marti</p> +<p>Adjumenta forent, prava obtrectante suorum</p> +<p>Invidia revocare animos, ac stare negata</p> +<span class = "pagenum">286</span> +<p>Cogebatur ope, et senio torpescere rerum.</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p><a name = "line16_15" id = "line16_15"> </a> +Parta tamen formido manu, et tot cædibus olim</p> +<p>Quæsitus terror, velut inviolabile telis</p> +<p>Servabant sacrumque caput; proque omnibus armis,</p> +<p>Et castrorum opibus, dextrisque recentibus unum</p> +<p>Hannibalis sat nomen erat: tot dissona lingua</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Agmina, barbarico tot discordantia ritu</p> +<p>Corda virum mansere gradu, rebusque retusis</p> +<p>Fidas ductoris tenuit reverentia mentes.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line16_23" id = "line16_23"> </a> +Nec vero Ausonia tantum se lætus agebat</p> +<p>Dardanidis Mavors: jam terra cedit Hibera</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Auriferis tandem Phœnix depulsus ab arvis.</p> +<span class = "pagenum">287</span> +<p>Jam Mago, exutus castris, agitante pavore</p> +<p>In Libyam propero tramisit cærula velo.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line16_28" id = "line16_28"> </a> +Ecce aliud decus, haud uno contenta favore,</p> +<p>Nutribat Fortuna duci: nam concitus Hannon</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Adventabat, agens crepitantibus agmina cetris</p> +<span class = "pagenum">288</span> +<p>Barbara, et indigenas serus raptabat Hiberos.</p> +<p>Non ars, aut astus belli, vel dextera deerat,</p> +<p>Si non Scipiadæ concurreret: omnia ductor</p> +<p>Magna adeo Ausonius majori mole premebat:</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Ut Phœbe stellas, ut fratris lumina Phœben</p> +<p>Exsuperant, montesque Atlas, et flumina Nilus,</p> +<p>Ut pater Oceanus Neptunia cærula vincit.</p> +<p>Vallantem castra (obscuro nam vesper Olympo</p> +<p>Fundere non æquam trepidanti cœperat umbram)</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Adgreditur Latius rector, subitoque tumultu</p> +<p>Cæduntur passim cœpti munimina valli</p> +<p>Inperfecta: supercontexere herbida lapsos</p> +<p>Pondera, et in tumuli concessit cespes honorem.</p> + +<span class = "pagenum">289</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_44" id = "line16_44"> </a> +Vix uni mens digna viro, novisse minores</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p>Quam deceat, pretiumque operis sit tradere famæ.</p> +<p>Cantaber ingenio membrorum et mole timeri</p> +<p>Vel nudus telis poterat Larus: hic fera gentis</p> +<p>More securigera miscebat prælia dextra.</p> +<p>Et, quamquam fundi se circum pulsa videret</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Agmina, deleta gentilis pube catervæ,</p> +<p>Cæsorum inplebat solus loca: seu foret hostis</p> +<p>Comminus, expleri gaudebat vulnere frontis</p> +<p>Adversæ; seu læva acies in bella vocaret,</p> +<p>Obliquo telum reflexum Marte rotabat.</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>At, quum pone ferox aversi in terga veniret</p> +<p>Victor, nil trepidans retro jactare bipennem</p> +<p>Callebat, nulla belli non parte timendus.</p> +<p>Huic ducis invicti germanus turbine vasto</p> +<span class = "pagenum">290</span> +<p>Scipio contorquens hastam, cudone comantes</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Disjecit crines; namque altius acta cucurrit</p> +<p>Cuspis, et elata procul est ejecta securi.</p> + +<p class = "indent"> +At juvenis, cui telum ingens adcesserat ira,</p> +<p>Barbaricam adsiliens magno clamore bipennem</p> +<p>Incutit: intremuere acies, sonuitque per auras</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Pondere belligero pulsati tegminis umbo.</p> +<p>Haud inpune quidem; remeans nam dextera ab ictu</p> +<p>Decisa est gladio, ac dilecto inmortua telo.</p> +<p><a name = "line16_68" id = "line16_68"> </a> +Qui postquam murus miseris ruit, agmina concors</p> +<p>Avertit fuga confestim dispersa per agros.</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p>Nec pugnæ species, sed pœnæ tristis imago</p> +<p>Illa erat, hinc tantum cædentum, atque inde ruentum.</p> +<p>Per medios Hannon, palmas post terga revinctus,</p> +<p>Ecce trahebatur, lucemque (heu dulcia cæli</p> +<p>Lumina!) captivus lucem inter vincla petebat.</p> +<span class = "pagenum">291</span> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Cui rector Latius: «Tanta, en, qui regna reposcant,</p> +<p>Quis cedat toga, et armiferi gens sacra Quirini!</p> +<p>Servitio si tam faciles, cur bella refertis?»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line16_78" id = "line16_78"> </a> +Hæc inter celerare gradum, conjungat ut arma,</p> +<p>Hasdrubalem ignarum cladis prænuntius adfert</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Explorator eques: raptat dux obvia signa.</p> +<p>At, postquam optatam lætus contingere pugnam</p> +<p>Vidit, et ad letum magno venientia cursu</p> +<p>Agmina, suspiciens cælum, «Nihil amplius, inquit,</p> +<p>Vos hodie posco, Superi; protraxtis ad arma</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Quod profugos, satis est: in dextra cetera nobis</p> +<p>Vota, viri: rapite, ite, precor; vocat ecce furentes</p> +<p>Hinc pater, hinc patruus; gemina o mihi numina belli,</p> +<p>Ducite, adeste; sequor: dignas spectabitis, haud me</p> +<p>Præscia mens fallit, vestro jam nomine cædes.</p> +<span class = "pagenum">292</span> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Nam quis erit tandem campis telluris Hiberæ</p> +<p>Bellandi modus? en unquam lucebit in orbe</p> +<p>Ille dies, quo te armorum, Carthago, meorum</p> +<p>Adspiciam sonitus admotaque bella trementem?»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line16_94" id = "line16_94"> </a> +Dixerat; et raucus stridenti murmure clangor</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Increpuit; tonuere feris clamoribus astra.</p> +<p>Concurrunt; quantumque rapit violentia ponti,</p> +<p>Et Notus, et Boreas, et inexorabilis Auster,</p> +<p>Quum mergunt plenas tumefacta sub æquora classes;</p> +<p>Aut quum letiferos adcendens Sirius ignes,</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Torret anhelantem sævis ardoribus orbem;</p> +<p>Tantum acies hominumque ferox discordia ferro</p> +<p>Demetit: haud ullus terrarum æquarit hiatus</p> +<p>Pugnarum damna; aut strages per inhospita lustra</p> +<p>Unquam tot dederit rabies horrenda ferarum.</p> +<span class = "linenum">105</span> +<p>Jam campi vallesque madent, hebetataque tela.</p> +<p>Et Libys obcubuere, et amantes Martis Hiberi.</p> +<p><a name = "line16_107" id = "line16_107"> </a> +Stat tamen una loco perfossis debilis armis,</p> +<p>Luctaturque acies, qua concutit Hasdrubal hastam.</p> +<span class = "pagenum">293</span> +<p>Nec finem daret ille dies animosaque virtus,</p> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Ni perlapsa viro loricæ tegmine arundo,</p> +<p>Et parco summum violasset vulnere corpus,</p> +<p>Suasissetque fugam: rapido certamina linquit</p> +<p>In latebras evectus equo, noctisque per umbram</p> +<p>Ad Tartessiacos tendit per litora portus.</p> + +<span class = "linenum">115</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_115" id = "line16_115"> </a> +Proximus in pugna ductori Marte manuque</p> +<p>Regnator Nomadum fuerat; mox fœdere longo</p> +<p>Cultuque Æneadum nomen Masinissa superbum.</p> +<span class = "pagenum">294</span> +<p>Huic fesso, quos dura fuga et nox suaserat atra,</p> +<p>Carpenti somnos subitus rutilante coruscum</p> +<span class = "linenum">120</span> +<p>Vertice fulsit apex, crispamque involvere visa est</p> +<p>Mitis flamma comam, atque hirta se spargere fronte.</p> +<p>Concurrunt famuli, et serpentes tempora circum</p> +<p>Festinant gelidis restinguere fontibus ignes.</p> +<p>At grandæva, Deum prænoscens omina, mater,</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>«Sic sit, Cælicolæ; portentaque vestra secundi</p> +<p>Condite, ait; duret capiti per secula lumen.</p> +<span class = "pagenum">295</span> +<p>Ne vero, ne, nate, Deum tam læta pavesce</p> +<p>Prodigia, aut sacras metue inter tempora flammas.</p> +<p>Hic tibi Dardaniæ promittit fœdera gentis,</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p>Hic tibi regna dabit, regnis majora paternis,</p> +<p>Ignis, et adjunget Latiis tua nomina fatis.»</p> +<p>Sic vates, juvenisque animum tam clara movebant</p> +<p>Monstra, nec a Pœnis ulli virtutis honores,</p> +<p>Hannibal ipse etiam jam jamque modestior armis.</p> + +<span class = "pagenum">296</span> +<span class = "linenum">135</span> +<p class = "indent"> +Aurora obscuri tergebat nubila cæli,</p> +<p>Vixque Atlantiadum rubefecerat ora sororum:</p> +<p>Tendit ad Ausonios et adhuc hostilia castra.</p> +<p>Atque, ubi se vallo intulerat, ductorque benigno</p> +<p>Adcepit Latius vultu, rex talibus infit:</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>«Cælestum monita et sacræ responsa parentis,</p> +<p>Dîsque tua, o Rutulum rector, gratissima virtus</p> +<p>Avulsum Tyriis huc me duxere volentem.</p> +<p>Si tibi non segnes tua contra fulmina sæpe</p> +<p>Visi stare sumus, dignam te, nate Tonantis,</p> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Adferimus dextram; nec nos aut vana subegit</p> +<p>Incertæ mentis levitas, et mobile pectus;</p> +<p>Aut spes et læti sectamur præmia Martis.</p> +<p>Perfidiam fugio et perjuram ab origine gentem.</p> +<p>Tu, quando Herculeis finisti prælia metis,</p> +<span class = "pagenum">297</span> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Nunc ipsam belli nobiscum invade parentem.</p> +<p>Ille tibi, qui jam gemino Laurentia lustro</p> +<p>Possedit regna, et scalas ad mœnia Romæ</p> +<p>Admovet, in Libyam flammis ferroque trahendus.»</p> + +<p class = "indent"> +Sic Nomadum ductor: tunc dextra Scipio dextram</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Amplexus, «Si pulchra tibi Mavorte videtur,</p> +<p>Pulchrior est gens nostra fide; dimitte bilingues</p> +<p>Ex animo socios; magna hinc te præmia claræ</p> +<p>Virtutis, Masinissa, manent; citiusque vel armis,</p> +<p>Quam gratæ studio vincetur Scipio mentis.</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Cetera quæ in Libyam portari incendia suades,</p> +<p>Expediet tempus; nec enim sunt talia rerum</p> +<p>Non meditata mihi, et mentem Carthago fatigat.»</p> +<span class = "pagenum">298</span> +<p>Hinc juveni dona insignem velamine picto</p> +<p>Dat chlamydem, stratumque ostro, quem ceperat ipse</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p>Dejecto victor Magone animique probarat,</p> +<p>Cornipedem; tum, qua Divum libabat ad aras</p> +<p>Hasdrubal, ex auro pateram, galeamque comantem.</p> +<p><a name = "line16_168" id = "line16_168"> </a> +Exin, firmato sociali fœdere regis,</p> +<p>Vertendas agitat jam nunc Carthaginis arces.</p> + +<span class = "linenum">170</span> +<p class = "indent"> +Massylis regnator erat ditissimus oris,</p> +<p>Nec nudus virtute, Syphax: quo jura petebant</p> +<p>Innumeræ gentes, extremaque litore Tethys.</p> +<p>Multa viro terra, ac sonipes, et bellua, terror</p> +<span class = "pagenum">299</span> +<p>Bellorum, nec non Marti delecta juventus.</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Nec foret, aut ebore, aut solido qui vinceret auro,</p> +<p>Gætulisve magis fucaret vellus ahenis.</p> +<p>Has adjungere opes avidus, reputansque laborem,</p> +<p>Si vertat rex ad Pœnos, dare vela per altum</p> +<p>Imperat, atque animo jam tum Africa bella capessit.</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p><a name = "line16_180" id = "line16_180"> </a> +Verum ubi perventum, et portus tenuere carinæ,</p> +<p>Jam, trepida fugiens per proxima litora puppe,</p> +<p>Hasdrubal adflictis aderat nova fœdera quærens</p> +<p>Rebus, et ad Tyrios Massylia signa trahebat.</p> + +<p class = "indent"> +Audito, pariter populorum in regna duorum</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Advenisse duces, qui tota mole laborent,</p> +<p>Disceptentque armis, terrarum uter imperet orbi,</p> +<p>Celsus mente Syphax adciri in tecta benigne</p> +<p>Imperat, et tanto regni se tollit honore.</p> +<p><a name = "line16_189" id = "line16_189"> </a> +Tum lætos volvens oculos adversa per ora,</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Sic Latium adfatur juvenem, ac prior incipit ultro:</p> + +<p class = "indent"> +«Quam te, Dardanida pulcherrime, mente serena</p> +<p>Adcipio, intueorque libens! quamque ora recordor</p> +<span class = "pagenum">300</span> +<p>Lætus Scipiadæ: revocat tua forma parentem.</p> +<p>Nam repeto, Herculeas Erythia ad litora Gades</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Quum studio pelagi et spectandis æstibus undæ</p> +<p>Venissem, magnos vicina ad flumina Bætis</p> +<p>Ductores miro quondam me cernere amore.</p> +<p>Tum mihi dona viri præda delecta tulere,</p> +<p>Arma simul, regnoque meo tum cognita primum</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Cornipedum frena, atque arcus, quîs cedere nostra</p> +<p>Non norunt jacula, et veteres tribuere magistros</p> +<p>Militiæ, qui dispersas sine lege catervas</p> +<p>Vestro formarent ritu ad certamina Martis.</p> +<p>Ast ego, quum nostra (in nostris quæ copia regnis)</p> +<span class = "pagenum">301</span> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Nunc auri ferrem, nivei nunc munera dentis,</p> +<p>Nil valui precibus; solos sibi cepit uterque,</p> +<p>Quos cohibebat ebur vaginæ sectilis, enses.</p> +<p>Quare, age, lætus habe nostros intrare penates,</p> +<p>Ac, mea quando adfert Libycum fortuna per undas</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Ductorem, facili, quæ dicam, percipe mente.</p> +<p>Et vos, qui Tyriæ regitis Carthaginis arces,</p> +<p>Hasdrubal, huc aures, huc, quæso, advertite sensus.</p> + +<p class = "indent"> +«Quanta per Ausonios populos torrentibus armis</p> +<p>Tempestas ruat, et Latio suprema minetur,</p> +<span class = "pagenum">302</span> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Utque bibant Tyrium bis quinos sæva per annos</p> +<p>Sicana nunc tellus, nunc litora Hibera cruorem,</p> +<p>Cui nescire licet? quin ergo tristia tandem</p> +<p>Considunt bella, et deponitis arma volentes?</p> +<p>Tu Libya, tu te, Ausonia, cohibere memento.</p> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Haud deformis erit vobis ad fœdera versis</p> +<p><a name = "line16_221" id = "line16_221"> </a> +Pacator mediusque Syphax.» Subjungere plura</p> +<p>Non passus, gentis morem arbitriumque Senatus</p> +<p>Scipio demonstrat; vanique absistere cœpti</p> +<p>Spe jubet, et Patres docet hæc expendere solos.</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p>Suadendi modus hic: quodque est de parte diei</p> +<p>Exacti super, ad mensas et pocula vertunt.</p> +<p>Atque, epulis postquam finis, dant corpora somno,</p> +<p>Et dura in noctem curarum vincula solvunt.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line16_229" id = "line16_229"> </a> +Jamque novum terris pariebat limine primo</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Egrediens Aurora diem, stabulisque subibant</p> +<p>Ad juga solis equi, necdum ipse adscenderat axem,</p> +<p>Sed prorupturis rutilabant æquora flammis:</p> +<p>Exigit e stratis corpus, vultuque sereno</p> +<p>Scipio contendit Massyli ad limina regis.</p> +<span class = "pagenum">303</span> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Illi mos patrius fetus nutrire leonum,</p> +<p>Et catulis rabiem atque iras expellere alendo.</p> +<p>Tum quoque fulva manu mulcebat colla jubasque,</p> +<p>Et fera tractabat ludentum interritus ora.</p> +<p>Dardanium postquam ductorem adcepit adesse,</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Induitur chlamydem, regnique insigne vetusti</p> +<p>Gestat læva decus: cinguntur tempora vitta</p> +<p>Albente, ac lateri de more adstringitur ensis.</p> +<p>Hinc in tecta vocat, secretisque ædibus hospes</p> +<p>Sceptrigero cum rege pari sub honore residunt.</p> + +<span class = "linenum">245</span> +<p class = "indent"> +Tum prior his infit terræ pacator Hiberæ:</p> +<p>«Prima mihi, domitis Pyrenes gentibus, ire</p> +<p>Ad tua regna fuit properantem et maxima cura,</p> +<p>O sceptri venerande Syphax; nec me æquore sævus</p> +<p>Tardavit medio pontus: non ardua regnis</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Quæsumus aut inhonora tuis; conjunge Latinis</p> +<p>Unanimum pectus, sociusque adcede secundis.</p> +<p>Non tibi Massylæ gentes, extentaque tellus</p> +<p>Syrtibus, et latis proavita potentia campis</p> +<p>Amplius adtulerint decoris, quam Romula virtus</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Certa juncta fide, et populi Laurentis honores.</p> +<span class = "pagenum">304</span> +<p>Cetera quid referam? non ullus scilicet ulli</p> +<p>Æquus Cælicolum, qui Dardana læserit arma.»</p> + +<p class = "indent"> +Audivit læto Massylus et adnuit ore,</p> +<p>Complexusque virum, «Firmemus prospera, dixit,</p> +<span class = "linenum">260</span> +<p>Omina, nec votis Superi concordibus absint,</p> +<p>Cornigerumque Jovem Tarpeiumque ore vocemus.»</p> +<p><a name = "line16_262" id = "line16_262"> </a> +Et simul exstructis cespes subrexerat aris;</p> +<p>Victimaque admotæ stabat subjecta bipenni;</p> +<p>Quum subito abruptis fugiens altaria taurus</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Exsiluit vinclis, mugituque excita late</p> +<p>Inplevit tecta, et, fremitu suspiria rauco</p> +<p>Congeminans, trepida terrorem sparsit in aula;</p> +<p>Vittaque, majorum decoramen, fronte sine ullo</p> +<p>Delapsa adtactu, nudavit tempora regis.</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Talia Cælicolæ casuro tristia regno</p> +<p>Signa dabant, sævique aderant gravia omina fati.</p> +<p>Hinc fractum bello regem solioque revulsum,</p> +<p>Tempus erit, quum ducet agens ad templa Tonantis,</p> +<span class = "pagenum">305</span> +<p>Qui tunc orabat socialia fœdera supplex.</p> +<span class = "linenum">275</span> +<p><a name = "line16_275" id = "line16_275"> </a> +His actis repetit portum, puppesque secundo</p> +<p>Dat vento, et notis reddit se Scipio terris.</p> + +<p class = "indent"> +Concurrere avidæ gentes, variosque subacta,</p> +<p>Pyrene misit populos: mens omnibus una.</p> +<p>Concordes regem adpellant, regemque salutant.</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Scilicet hunc summum norunt virtutis honorem.</p> +<p>Sed, postquam miti rejecit munera vultu,</p> +<p>Ausonio non digna viro, patriosque vicissim</p> +<p>Edocuit ritus, et Romam nomina regum</p> +<p><a name = "line16_284" id = "line16_284"> </a> +Monstravit nescire pati, tum versus in unam,</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Quæ restat, curam, nullo super hoste relicto,</p> +<p>Et Latios simul, et vulgum Bætisque Tagique</p> +<p>Convocat, ac medio in cœtu sic deinde profatur:</p> + +<p class = "indent"> +«Quando ita Cælicolum nobis propensa voluntas</p> +<span class = "pagenum">306</span> +<p>Adnuit, extremo Libys ut dejectus ab orbe,</p> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Aut his occideret campis, aut, axe relicto</p> +<p>Hesperio, patrias exsul lustraret arenas:</p> +<p>Jam vestra tumulos terra celebrare meorum</p> +<p>Est animus, pacemque dare exposcentibus umbris.</p> +<p>Mente favete pari, atque aures advertite vestras.</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>Septima quum solis renovabitur orbita cælo,</p> +<p>Quique armis ferroque valent, quique arte regendi</p> +<p>Quadrijugos pollent currus, quîs vincere planta</p> +<p>Spes est, et studium jaculis inpellere ventos,</p> +<p>Adsint, et pulchræ certent de laude coronæ.</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Præmia digna dabo, e Tyria spolia incluta præda;</p> +<p>Nec quisquam nostri discedet muneris expers.»</p> +<p>Sic donis vulgum laudumque cupidine flammat.</p> + +<span class = "pagenum">307</span> +<p class = "indent"> +Jamque dies prædicta aderat, cœtuque sonabat</p> +<p>Innumero campus, similatasque ordine justo</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Exsequias rector lacrimis ducebat obortis.</p> +<p>Omnis Hiber, omnis Latio sub nomine miles</p> +<p>Dona ferunt, tumulisque super flagrantibus addunt.</p> +<p>Ipse, tenens nunc lacte, sacro nunc plena Lyæo</p> +<p>Pocula, odoriferis adspergit floribus aras.</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Tum manes vocat excitos, laudesque virorum</p> +<p>Cum fletu canit, et veneratur facta jacentum.</p> +<p><a name = "line16_312" id = "line16_312"> </a> +Inde refert sese circo, et certamina prima</p> +<p>Inchoat, et rapidos cursus proponit equorum.</p> +<span class = "pagenum">308</span> +<p>Fluctuat æquoreo fremitu rabieque faventum,</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Carceribus nondum reseratis, mobile vulgus,</p> +<p>Atque fores oculis et limina servat equorum.</p> + +<p class = "indent"> +Jamque, ubi prolato sonuere repagula signo,</p> +<p>Et toto prima emicuit vix ungula cornu,</p> +<p>Tollitur in cælum furiali turbine clamor:</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Pronique, ac similes certantibus, ore sequuntur</p> +<p>Quisque suos currus, magnaque volantibus idem</p> +<p>Voce loquuntur equis: quatitur certamine circus</p> +<p>Certantum, ac nulli mentem non abstulit ardor.</p> +<span class = "pagenum">309</span> +<p>Instant præcipites, et equos clamore gubernant.</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Fulvus, arenosa surgens tellure, sub auras</p> +<p>Erigitur globus, atque operit caligine densa</p> +<p>Cornipedumque vias, aurigarumque labores.</p> +<p>Hic studio furit aeris equi, furit ille magistri.</p> +<p>Hos patriæ favor, hos adcendit nobile nomen</p> +<span class = "pagenum">310</span> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Antiqui stabuli: sunt, quos spes grata fatiget,</p> +<p>Et nova ferre jugum cervix: sunt, cruda senectus</p> +<p>Quos juvet, et longo sonipes spectatus in ævo.</p> + +<p class = "indent"> +Evolat ante omnes, rapidoque per aera cursu</p> +<p>Callaicus Lampon fugit, atque ingentia tranat</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Exsultans spatia, et ventos post terga relinquit.</p> +<p>Conclamant, plausuque fremunt, votique peractam</p> +<p>Majorem credunt præcepto limite partem.</p> +<p>At, quîs interior cura, et prudentia circi</p> +<p>Altior, effusas primo certamine vires</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Damnare, et cassis longe increpitare querelis</p> +<p>Indispensato lassantem corpora nisu:</p> +<span class = "pagenum">311</span> +<p>«Quo nimius, quo, Cyrne, ruis? (nam Cyrnus agebat)</p> +<p>Verbera dimitte, et revoca moderatus habenas.»</p> +<p>Heu surdas aures! fertur securus equorum,</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Nec meminit, quantum campi decurrere restet.</p> + +<p class = "indent"> +Proximus, a primo distans, quantum æquore currus</p> +<p>Occupat ipse, loci tantum: sed proximus ibat</p> +<p>Astur Panchates, patrium frons alba nitebat</p> +<p>Insigne, et patrio pes omnis concolor albo:</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Ingentes animi, membra haud procera, decusque</p> +<p>Corporis exiguum; sed tum sibi fecerat alas</p> +<p>Concitus, atque ibat campo indignatus habenas.</p> +<p>Crescere sublimem, atque augeri membra putares.</p> +<p>Cinyphio rector cocco radiabat Hiberus.</p> + +<span class = "linenum">355</span> +<p class = "indent"> +Tertius æquata currebat fronte Peloro</p> +<span class = "pagenum">312</span> +<p>Caucasus: ipse asper, nec qui cervicis amaret</p> +<p>Adplausæ blandos sonitus, clausumque cruento</p> +<p>Spumeus admorsu gauderet mandere ferrum.</p> +<p>At, docilis freni et melior parere, Pelorus</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Non unquam effusum sinuabat devius axem;</p> +<p>Sed lævo interior stringebat tramite metam.</p> +<p>Insignis multa cervice, et plurimus idem</p> +<p>Ludentis per colla jubæ; (mirabile dictu!)</p> +<p>Nullus erat pater: ad Zephyri nova flamina campis</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Vettonum eductum genitrix effuderat Harpe.</p> +<p>Nobilis hunc Durius stimulabat in æquore currum:</p> +<span class = "pagenum">313</span> +<p>Caucasus antiquo fidebat Atlante magistro.</p> +<p>Ipsum Ætola, vago Diomedi condita, Tyde</p> +<p>Miserat: exceptum Trojana ab origine equorum</p> +<span class = "linenum">370</span> +<p>Tradebant, quos Æneæ Simoentis ad undas</p> +<p>Victor Tydides magnis abduxerat ausis.</p> +<p>Jamque, fere medium evecti certamine campum,</p> +<p>In spatia addebant; nisusque adprendere primos</p> +<p>Panchates animosus equos, super altior ire,</p> +<span class = "pagenum">314</span> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Et præcedentem jam jamque adscendere currum</p> +<p>Pone videbatur, curvatisque ungula prima</p> +<p>Callaicum quatiens pulsabat calcibus axem.</p> + +<p class = "indent"> +At postremus Atlas; sed non et segnior ibat</p> +<p>Postremo Durio: pacis de more putares</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Æquata fronte et concordi currere freno.</p> +<p>Sensit ut exhaustas, qui proximus ibat, Hiberus</p> +<p>Callaicas Cyrni vires, nec, ut ante, salire</p> +<p>Præcipitem currum, et fumantes verbere cogi</p> +<p>Adsiduo violenter equos, ceu monte procella</p> +<span class = "linenum">385</span> +<p>Quum subita ex alto ruit, usque ad colla repente</p> +<p>Cornipedum protentus, et in capita ardua pendens,</p> +<p>Concitat ardentem, quod ferret lora secundus,</p> +<span class = "pagenum">315</span> +<p>Panchaten, vocesque addit cum verbere mixtas:</p> +<p>«Tene, Astur, certante feret quisquam æquore palmam</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>Erepto? consurge, vola, perlabere campum</p> +<p>Adsuetis velox pennis; decrescit anhelo</p> +<p>Pectore consumtus Lampon, nec restat hianti,</p> +<p>Quem ferat ad metas, jam spiritus.» Hæc ubi dicta,</p> +<p>Tollit se sonipes, ceu tunc e carcere primo</p> +<span class = "pagenum">316</span> +<span class = "linenum">395</span> +<p>Conriperet spatium, et, nitentem obponere curvos</p> +<p>Aut æquare gradus, Cyrnum post terga relinquit.</p> +<p>Confremit et cælum, et percussus vocibus altis</p> +<p>Spectantum circus: fertur sublime per auras</p> +<p>Altius adtollens cervicem victor ovantem</p> +<span class = "linenum">400</span> +<p>Panchates, sociosque trahit prior ipse jugales.</p> + +<p class = "indent"> +At postremus Atlas, Durius postremus in orbem</p> +<p>Exercent artes, lævos nunc adpetit ille</p> +<p>Conatus, nunc ille premit, certatque subire</p> +<p>Dexter, et alterni nequidquam fallere tentant;</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Donec, confisus primævæ flore juventæ,</p> +<p>Obliquum Durius conversis pronus habenis</p> +<p>Obposuit currum, atque eversum propulit axem</p> +<span class = "pagenum">317</span> +<p>Atlantis senio invalidi, sed justa querentis:</p> +<p>«Quo ruis? aut quinam hic rabidi certaminis est mos?</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Et nobis et equis letum commune laboras.»</p> +<p>Dumque ea proclamat, perfracto volvitur axe</p> +<p>Cernuus, ac pariter fusi (miserabile) campo</p> +<p>Discordes sternuntur equi: quatit æquore aperto</p> +<p>Lora suis victor, mediaque Pelorus arena</p> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Surgere nitentem fugiens Atlanta reliquit.</p> +<p>Nec longum Cyrni defessos prendere currus.</p> +<p>Hunc quoque, cunctantem et sero moderamina equorum</p> +<p>Discentem, rapido prætervolat incitus axe:</p> +<p>Inpellit currum clamor vocesque faventum.</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Jamque etiam dorso atque humeris trepidantis Hiberi</p> +<p>Ora superposuit sonipes, flatusque vapore</p> +<p>Terga premi, et spumis auriga calescere sentit.</p> +<p>Incubuit campo Durius, misitque citatos</p> +<p>Verbere quadrupedes, nec frustra: æquare videtur,</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Aut etiam æquavit juga præcedentia dexter.</p> + +<p class = "indent"> +Adtonitus tum spe tanta, «Genitore, Pelore.</p> +<p>Te Zephyro eductum nunc nunc ostendere tempus.</p> +<span class = "pagenum">318</span> +<p>Discant, qui pecudum ducunt ab origine nomen,</p> +<p>Quantum divini præcellat seminis ortus.</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Victor dona dabis, statuesque altaria patri.»</p> +<p>Et, ni successu nimio lætoque pavore</p> +<p>Proditus elapso foret inter verba flagello,</p> +<p>Forsan sacrasset Zephyro, quas voverat, aras.</p> +<p>Tum vero infelix, veluti delapsa corona</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Victoris capiti foret, in se versus ab ira,</p> +<p>Auratam medio discindit pectore vestem,</p> +<p>Ac lacrimæ simul et questus ad sidera fusi:</p> +<p>Nec jam subducto parebat verbere currus.</p> +<p>Pro stimulis dorso quatiuntur inania lora.</p> + +<span class = "linenum">440</span> +<p class = "indent"> +Interea metis, certus jam laudis, agebat</p> +<p>Sese Panchates, et præmia prima petebat</p> +<p>Arduus; effusas lenis per colla, per armos</p> +<p>Ventilat aura jubas: tum, mollia crura superbi</p> +<p>Adtollens gressus, magno clamore triumphat.</p> + +<span class = "pagenum">319</span> +<span class = "linenum">445</span> +<p class = "indent"> +Par donum solido argento cælata bipennis</p> +<p>Omnibus, at vario distantia cetera honore.</p> +<p>Primus equum volucrem, Massyli munera regis</p> +<p>Haud spernenda, tulit: tulit huic virtute secundus</p> +<p>E Tyria, quæ multa jacet, duo pocula, præda,</p> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Aurifero perfusa Tago: villosa leonis</p> +<p>Terga feri, et cristis horrens Sidonia cassis</p> +<p>Tertius inde honor: et postremo munere Atlanta,</p> +<p>Quamvis perfracto senior subsederat axe,</p> +<p>Adcitum donat ductor, miseratus et ævum</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Et sortem casus: famulus florente juventa</p> +<span class = "pagenum">320</span> +<p>Huic datur, adjuncto gentilis honore galeri.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line16_457" id = "line16_457"> </a> +His actis ductor læta ad certamina plantæ</p> +<p>Invitat, positisque adcendit pectora donis:</p> +<p>«Hanc primus galeam (hac acies terrebat Hiberas</p> +<span class = "linenum">460</span> +<p>Hasdrubal); hunc ensem, cui proxima gloria cursus,</p> +<p>Adcipiet; cæso pater hunc detraxit Hyempsæ.</p> +<p>Tertius extremam tauro solabere palmam.</p> +<p>Cetera contenti discedent turba duobus</p> +<p>Quisque ferox jaculis, quæ dat gentile metallum.»</p> + +<span class = "linenum">465</span> +<p class = "indent"> +Fulgentes pueri Tartessos et Hesperos ora</p> +<p>Ostendere simul vulgi clamore secundo.</p> +<p>Hos Tyriæ misere domo patria incluta Gades.</p> +<p>Mox subit, adspersus prima lanugine malas,</p> +<p>Bæticus: hoc dederat puero cognomen ab amne</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Corduba; et haud parvo certamina læta fovebat.</p> +<span class = "pagenum">321</span> +<p>Inde, comam rutilus, sed cum fulgore nivali</p> +<p>Corporis, inplevit caveam clamoribus omnem</p> +<p>Eurytus: excelso nutritum colle crearat</p> +<p>Sætabis, atque aderant trepidi pietate parentes.</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Tum Lamus, et Sicoris, proles bellacis Ilerdæ,</p> +<p>Et Theron potator aquæ, sub nomine Lethes</p> +<p>Quæ fluit, inmemori perstringens gurgite ripas.</p> + +<p class = "indent"> +Qui postquam adrecti plantis et pectora proni,</p> +<p>Pulsantesque æstu laudum exsultantia corda,</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p>Adcepere tuba spatium, exsiluere per auras</p> +<p>Ocius effusis nervo exturbante sagittis.</p> +<p>Diversa et studia et clamor, pendentque faventes</p> +<span class = "pagenum">322</span> +<p>Unguibus; atque suos, ut cuique est gratia, anheli</p> +<p>Nomine quemque cient: grex inclutus æquore fertur,</p> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Nullaque tramissa vestigia signat arena.</p> +<p>Omnes primævi, flaventiaque ora decori,</p> +<p>Omnes ire leves, atque omnes vincere digni.</p> + +<p class = "indent"> +Extulit, incumbens medio jam limite, gressum</p> +<p>Eurytus, et primus brevibus, sed primus, abibat</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Præcedens spatiis. Instat non segnius acer</p> +<p>Hesperos, ac prima stringit vestigia planta</p> +<p>Progressæ calcis: satis est huic esse priori;</p> +<p>Huic sperare sat est, fieri se posse priorem.</p> +<p>Acrius hoc tendunt gressus, animique vigore</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Corpora agunt; auget pueris labor ipse decorem.</p> +<p>Ecce, levi nisu postremoque agmine currens,</p> +<p>Postquam sat visus sibi concepisse vigoris,</p> +<p>Celsus inexhaustas effundit turbine vires</p> +<p>Non exspectato, subitusque erumpit, et auras</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Prævehitur Theron: credas Cyllenida plantam</p> +<p>Æthereo nexis cursu talaribus ire.</p> +<span class = "pagenum">323</span> +<p>Jamque hos, jamque illos, populo mirante, relinquit:</p> +<p>Et modo postremus, nunc ordine tertia palma,</p> +<p>Hesperon infestat sua per vestigia pressum.</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Nec jam quem sequitur tantum, sed prima coronæ</p> +<p>Spes trepidat tantis venientibus Eurytus alis.</p> + +<p class = "indent"> +Quartus sorte loci, sed, si tres ordine servent</p> +<p>Inceptos cursus, nequidquam vana laborans,</p> +<p>Tartessos fratrem medio Therone premebat.</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Nec patiens ultra tollit sese æquore Theron</p> +<p>Igneus, et plenum prætervolat Hesperon iræ.</p> +<p>Unus erat super, et metæ propioribus ægros</p> +<p>Urebat finis stimulis: quascumque reliquit</p> +<span class = "pagenum">324</span> +<p>Hinc labor, hinc penetrans pavor in præcordia vires,</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Dum sperare licet, brevia ad conamina uterque</p> +<p>Advocat: æquantur cursus; pariterque ruebant.</p> +<p>Et forsan gemina meruissent præmia palma,</p> +<p>Pervecti simul ad metas, ni, terga secutus</p> +<p>Theronis, fusam late per lactea colla</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Hesperos ingenti tenuisset sævus ab ira,</p> +<p>Traxissetque comam: tardato lætus ovansque</p> +<p>Eurytus evadit juvene, atque ad præmia victor</p> +<p>Emicat, et galeæ fert donum insigne coruscæ.</p> +<p>Cetera promisso donata est munere pubes,</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Intonsasque comas viridi redimita corona</p> +<span class = "pagenum">325</span> +<p>Bina tulit patrio quatiens hastilia ferro.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line16_527" id = "line16_527"> </a> +Hinc graviora virum certamina, comminus ensis</p> +<p>Destrictus, bellique feri simulacra cientur.</p> +<p>Nec, quos culpa tulit, quos crimina noxia vitæ,</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Sed virtus animusque ferox ad laudis amorem,</p> +<p>Hi crevere pares ferro; spectacula digna</p> +<p>Martigena vulgo, suetique laboris imago.</p> +<p>Hos inter gemini (quid jam non regibus ausum?</p> +<p>Aut quod jam regnis restat scelus?) inpia Circo</p> +<span class = "pagenum">326</span> +<span class = "linenum">535</span> +<p>Innumero fratres, cavea damnante furorem,</p> +<p>Pro sceptro armatis inierunt prælia dextris.</p> +<p>Is genti mos dirus erat; patriumque petebant</p> +<p>Orbati solium lucis discrimine fratres.</p> + +<p class = "indent"> +Concurrere animis, quantis confligere par est,</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Quos regni furor exagitat; multoque cruore</p> +<p>Exsatiata simul portantes corda sub umbras</p> +<p>Obcubuere: pari nisu per pectora adactus</p> +<p>Intima descendit mucro; superaddita sævis</p> +<p>Ultima vulneribus verba; et, convicia volvens,</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Dirus in invitas effugit spiritus auras.</p> +<p>Nec manes pacem passi; nam corpora junctus</p> +<p>Una quum raperet flamma rogus, inpius ignis</p> +<p>Dissiluit, cineresque simul jacuisse negarunt.</p> + +<p class = "indent"> +Cetera distincto donata est munere turba,</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Ut virtus et dextra fuit: duxere juvencos,</p> +<p>Inpressis dociles terram proscindere aratris:</p> +<p>Duxere adsuetos lustra exagitare ferarum</p> +<p>Venatu juvenes, quos dat Maurusia præda.</p> +<span class = "pagenum">327</span> +<p>Nec non argenti, nec non insignia vestis</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Captivæ pretia, et sonipes, et crista nitenti</p> +<p>Insurgens cono, spolia exuviæque Libyssæ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line16_557" id = "line16_557"> </a> +Tum jaculo petiere decus, spectacula Circi</p> +<p>Postrema, et metæ certarunt vincere finem</p> +<p>Burrus avis pollens, quem misit ripa metalli,</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Qua Tagus auriferis pallet turbatus arenis,</p> +<p>Et Glagus, insignis ventos anteire lacerto,</p> +<p>Et, cujus numquam fugisse hastilia cervi</p> +<p>Prærapida potuere fuga, venator Aconteus,</p> +<p>Indibilisque, diu lætus bellare Latinis,</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Jam socius, volucresque vagas deprendere nube</p> +<p>Adsuetus jaculis, idem et bellator, Ilerdes.</p> +<p>Laus Burri prima, infixit qui spicula metæ:</p> +<span class = "pagenum">328</span> +<p>Est donum serva, albentes invertere lanas</p> +<p>Murice Gætulo docta. At, quem proxima honorant</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p>Præmia, vicinam metæ qui propulit hastam,</p> +<p>Adcepto lætus puero discessit Ilerdes,</p> +<p>Cui ludus, nullam cursu non tollere damam.</p> +<p>Tertia palma habuit geminos insignis Aconteus</p> +<p>Nec timidos agitare canes latratibus aprum.</p> + +<span class = "linenum">575</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_575" id = "line16_575"> </a> +Quos postquam clamor plaususque probavit honores,</p> +<p>Germanus ducis atque effulgens Lælius ostro</p> +<p>Nomina magna vocant læti manesque jacentum,</p> +<p>Atque hastas simul effundunt: celebrare juvabat</p> +<p>Sacratos cineres, atque hoc decus addere ludis.</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Ipse etiam, mentis testatus gaudia vultu,</p> +<p>Ductor, ut æquavit meritis pia pectora donis,</p> +<p>Et frater thoraca tulit multiplicis auri,</p> +<p>Lælius Asturica rapidos de gente jugales,</p> +<span class = "pagenum">329</span> +<p>Contorquet magnis victricem viribus hastam</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Consurgens, umbrisque dari testatur honorem.</p> +<p>Hasta volans (mirum dictu!) medio incita campo</p> +<p>Substitit ante oculos, et terræ infixa cohæsit.</p> +<p>Tum subitæ frondes, celsoque cacumine rami,</p> +<p>Et latam spargens quercus, dum nascitur, umbram.</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Ad majora jubent præsagi tendere vates;</p> +<p>Id monstrare Deos, atque hoc portendere signis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line16_592" id = "line16_592"> </a> +Quo super augurio, pulsis de litore cunctis</p> +<p>Hesperio Pœnis, ultor patriæque domusque</p> +<p>Ausoniam repetit, fama ducente triumphum.</p> +<span class = "pagenum">330</span> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Nec Latium curis ardet flagrantius ullis,</p> +<p>Quam juveni Libyam et summos permittere fasces.</p> +<p>Sed frigens animis, nec bello prospera turba</p> +<p>Ancipiti senior temeraria cœpta vetabant,</p> +<p>Magnosque horrebant cauta formidine casus.</p> + +<span class = "linenum">600</span> +<p class = "indent"> +Ergo, ubi delato consul sublimis honore</p> +<p>Ad Patres consulta refert, deturque potestas,</p> +<p>Orat, delendæ Carthaginis, altius orsus</p> +<p><a name = "line16_603" id = "line16_603"> </a> +Hoc grandæva modo Fabius pater ora resolvit:</p> +<p>«Haud equidem metuisse queam, satiatus et ævi</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p>Et decoris, cui tam superest et gloria et ætas,</p> +<p>Ne credat nos invidiæ certamine consul</p> +<p>Laudibus obtrectare suis: satis incluta nomen</p> +<p>Gestat fama meum, nec egent tam prospera laude</p> +<p>Facta nova; verum et patriæ, dum vita manebit,</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Deesse nefas, animumque nefas scelerare silendo.</p> +<span class = "pagenum">331</span> +<p>Bella nova in Libyæ moliris ducere terras?</p> +<p>Hostis enim deest Ausoniæ; nec vincere nobis</p> +<p>Est satis Hannibalem: petitur quæ gloria major</p> +<p>Litore Elissæo? stimuli si laudis agunt nos,</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Hanc segetem mete: composuit propioribus ausis</p> +<p>Dignum te Fortuna parem; vult Itala tellus</p> +<p>Ductoris sævi, vult tandem, haurire cruorem.</p> +<p>Quo Martem, aut quo signa trahis? restinguere primum est</p> +<p>Ardentem Italiam: tu fessos obvius hostes</p> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Deseris, ac septem denudas proditor arces.</p> + +<p class = "indent"> +«An, quum tu Syrtim ac steriles vastabis arenas,</p> +<p>Non dira illa lues notis jam mœnibus urbis</p> +<p>Adsiliet? vacuumque Jovem sine pube, sine armis</p> +<span class = "pagenum">332</span> +<p>Invadet? quanti, ut cedas, Romamque relinquas</p> +<span class = "linenum">625</span> +<p>Emerito, est? tanto perculsi fulmine belli</p> +<p>Siccine te, ut nuper Capua est adcitus ab alta</p> +<p>Fulvius, æquoreis Libyæ revocabimus oris?</p> +<p>Vince domi, et trinis mœrentem funera lustris</p> +<p>Ausoniam purga bello: tum tende remotos</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p>In Garamantas iter, Nasamoniacosque triumphos</p> +<p>Molire; angustæ prohibent nunc talia cœpta</p> +<p>Res Italæ: pater ille tuus, qui nomina vestræ</p> +<p>Addidit haud segnis genti, quum consul Hiberi</p> +<p>Tenderet ad ripas, revocato milite primus</p> +<span class = "linenum">635</span> +<p>Descendenti avide superatis Alpibus ultro</p> +<p>Obposuit sese Hannibali: tu consul abire</p> +<p>A victore paras hoste, atque avellere nobis</p> +<p>Scilicet hoc astu Pœnum? si deinde sedebit</p> +<span class = "pagenum">333</span> +<p>Inpavidus, nec te in Libyam tuaque arma sequetur,</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Capta damnabis consulta inprovida Roma.</p> +<p>Sed fac turbatum convertere signa, tuæque</p> +<p>Classis vela sequi: nempe idem erit Hannibal, idem,</p> +<p>Cujus tu vallum vidisti e mœnibus urbis.»</p> +<p>Hæc Fabius: seniorque manus paria ore fremebant.</p> + +<span class = "linenum">645</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line16_645" id = "line16_645"> </a> +Tum contra consul: «Cæsis ductoribus olim</p> +<p>Magnanimis leto gemino, quum tota subisset</p> +<p>Sidonium possessa jugum Tartessia tellus,</p> +<p>Non Fabio, non, quîs eadem est sententia cordi,</p> +<p>Quoquam ad opem verso, fateor, primoribus annis</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p>Excepi nubem belli, solusque ruenti</p> +<p>Objeci cælo caput, atque in me omnia verti.</p> +<p>Tum grandæva manus, puero male credita bella,</p> +<span class = "pagenum">334</span> +<p>Atque idem hic vates temeraria cœpta canebat.</p> +<p>Dîs grates laudemque fero, sub numine quorum</p> +<span class = "linenum">655</span> +<p>Gens Trojana sumus; puer ille, et futilis ætas,</p> +<p>Inbellesque anni, necdum maturus ad arma</p> +<p>Scipio, restituit terras inlæsus Hiberas</p> +<p>Trojugenis: pepulit Pœnos, solisque secutus</p> +<p>Extremas ad Atlanta vias, exegit ab orbe</p> +<span class = "linenum">660</span> +<p>Hesperio nomen Libyæ, nec rettulit urbi</p> +<p>Signa prius, quam fumantes circa æquora vidit</p> +<p>Romano Phœbum solventem litore currus.</p> +<span class = "pagenum">335</span> +<p>Adscivit reges idem: nunc ultimus actis</p> +<p>Restat Carthago nostris labor: hoc sator ævi</p> +<span class = "linenum">665</span> +<p>Jupiter æterni monet. Hannibali ecce senectus</p> +<p>Intremit, aut ægros simulat mentita timores,</p> +<p>Ne finem longis tandem peperisse ruinis</p> +<p>Sit noster titulus. Certe jam dextera nobis</p> +<p>Experta, et robur florentibus auximus annis.</p> + +<span class = "linenum">670</span> +<p class = "indent"> +«Ne vero fabricate moras; sed currere sortem</p> +<p>Hanc sinite ad veterum delenda opprobria cladum</p> +<p>Quam mihi servavere Dei. Sat gloria cauto</p> +<p>Non vinci pulchra est Fabio, peperitque sedendo</p> +<p>Omnia Cunctator nobis: nec Mago, nec Hannon,</p> +<span class = "pagenum">336</span> +<span class = "linenum">675</span> +<p>Nec Gisgone satus, nec Hamilcare terga dedissent,</p> +<p>Si segnes clauso traheremus prælia vallo.</p> +<p>Sidoniusne puer, vix pubescente juventa,</p> +<p>Laurentes potuit populos et Troia adire</p> +<p>Mœnia, flaventemque sacro cum gurgite Thybrim?</p> +<span class = "linenum">680</span> +<p>Et potuit Latium longo depascere bello?</p> +<p>Nos Libyæ terris tramittere signa pigebit?</p> +<p>Et Tyrias agitare domos? Secura pericli</p> +<p>Litora lata patent, et opima pace quieta</p> +<p>Stat tellus; timeat tandem Carthago, timeri</p> +<span class = "linenum">685</span> +<p>Adsueta, et nobis, quamvis Œnotria nondum</p> +<p>Hannibale arva vacent, superesse intelligat arma.</p> + +<span class = "pagenum">337</span> +<p class = "indent"> +«Illum ego, quem vosmet cauti consultaque vestra</p> +<p>In Latio fecere senem, cui tertia large</p> +<p>Fundenti nostrum ducuntur lustra cruorem,</p> +<span class = "linenum">690</span> +<p>Illum ego ad incensas trepidantem et sera paventem</p> +<p>Avertam patriæ sedes: an Roma videbit</p> +<p>Turpia Agenoreæ muris vestigia dextræ?</p> +<p>Carthago inmunis nostros secura labores</p> +<p>Audiet interea, et portis bellabit apertis?</p> +<span class = "linenum">695</span> +<p>Tum vero pulset nostras iterum inprobus hostis</p> +<p>Ariete Sidonio turres, si templa suorum</p> +<p>Non ante audierit Rutulis crepitantia flammis.»</p> + +<span class = "pagenum">338</span> +<p class = "indent"> +Talibus adcensi Patres, fatoque vocante,</p> +<p>Consulis adnuerunt dictis, faustumque precati</p> +<span class = "linenum">700</span> +<p>Ut foret Ausoniæ, tramittere bella dederunt.</p> + +</div> + + +<hr class = "mid"> + +<span class = "pagenum">339</span> + +<h2><a name = "liber17" id = "liber17"> +LIBER DECIMUS SEPTIMUS.</a></h2> + +<hr class = "mid"> + +<h4><a name = "lib17_arg" id = "lib17_arg">ARGUMENTUM.</a></h4> + +<div class = "argument"> + +<p><span class = "smallcaps">Quum</span> inventum esset carmen in libris +Sibyllinis inspectis, <i>hostem pelli Italia vincique posse, si mater +Idæa a Pessinunte Romam transportata esset</i>; quumque oraculum +Delphicum dedisset responsum, Deam hospitio excipiendam esse ab eo, qui +vir optimus Romæ esset: missa in Phrygiam nave advehitur Cybele, et +Scipio Nasica, quem Patres judicaverant in tota civitate virum bonorum +optimum esse, Ostiam ire jussus obviam Deæ, eam adcipit de nave, quæ +deinde inter cymbalorum tympanorumque strepitus, saltationes et cantus a +matronis per Tiberim trahitur; <a href = "#line17_1">1-22</a>.</p> + +<p>Eadem mox in vado fluminis hæret; at Claudia Quinta propalam precata, +ut ita demum se sequeretur, si pudicitia, a multis in dubium vocata, +sibi constaret, facili eam negotio sola movet; <a href = +"#line17_23">23-45</a>.</p> + +<p>Tum læta spes belli tandem feliciter conficiendi omnium animos tenet, +et Scipio e Sicilia cum classe profectus, mactata victima aquilisque +viam monstrantibus, in Africam trajicit; <a href = +"#line17_46">46-58</a>.</p> + +<p>Expositis ibi copiis, ad Syphacem, qui, ducta in matrimonium +Hasdrubalis filia, a Romanis desciverat ad Pœnos, literas dat, quibus +etiam atque etiam monet eum, ne jura hospitii secum, neu cum populo +Romano initæ societatis fallat; <a href = "#line17_59">59-82</a>.</p> + +<p>Quo quum nihil profecisset, castra Numidarum et mapalia arundine +texta noctu incendit; <a href = "#line17_83">83-91</a>.</p> + +<p>Flamma late effusa uno repente omnia haurit incendio, et rex ipse vix +e somno expergefactus a satellite effugit; <a href = +"#line17_92">92-108</a>.</p> + +<p>Mox Syphax, ira, pudore precibusque conjugis motus, residuam +juventutem excit ex regno, et Hasdrubali junctus concitato inpetu in +Romanos incurrit: at, equo graviter icto effusus, vivus capitur; <a href += "#line17_109">109-145</a>.</p> + +<span class = "pagenum">340</span> +<p>Quo facto Hasdrubal cum reliquiis Numidarum Pœnorumque iterum fugam +capessit, jamque omnis spes Carthaginis sita est in Hannibale, ad quem +propere senatus mittendos censet, qui ex Italia eum arcessant; <a href = +"#line17_146">146-157</a>.</p> + +<p>Is quum somnio perterritus surrexisset, de summo patriæ periculo +certior fit per legatos, ac frendens indignatur, nunc auxilium inplorari +suum ab iis, a quibus ipse nec subplemento nec pecunia adjutus esset: +<a href = "#line17_158">158-200</a>.</p> + +<p>Terram tamen hostilem, etsi invitus mœstusque, relinquit, nec Romani +duces discessum ejus remorantur; <a href = +"#line17_201">201-217</a>.</p> + +<p>Enimvero ubi vix in altum evectus e conspectu Italiæ aufertur, illuc +redeundi Romamque obpugnandi consilia agitat; <a href = +"#line17_218">218-235</a>.</p> + +<p>Iis desistit, acerrima tempestate a Neptuno commota, qua sæviente +tristem lamentatur sortem suam; <a href = "#line17_236">236-282</a>.</p> + +<p>Veneris autem interventu ira Neptuni ventique remittunt, et Hannibal +classem adpellit ad Libyam, ubi castris Scipionis sua obponit; <a href = +"#line17_283">283-291</a>.</p> + +<p>Tum acie utrimque instructa Hannibal concionem ad milites habet, qua +ad virtutem eos acuit, et res in Italia gestas, tot duces Romanos, tot +exercitus occidione occisos, et sua cuique decora, ubi ad insignem +alicujus pugnæ memoria militem venit, refert; <a href = +"#line17_292">292-337</a>.</p> + +<p>Romani contra milites moræ inpatientes signum prælii committendi +poscunt; <a href = "#line17_338">338-340</a>.</p> + +<p>Magna hæc rerum molimina procul e nubibus mœsto vultu lustrat Juno, +quam Jupiter exhortatur, ut tandem aliquando Pœnos adjuvare desinat, +neque amplius fini hujus belli imperioque Romanorum, quod fato fixum +sit, inferat moram; <a href = "#line17_341">341-356</a>.</p> + +<p>Respondet Juno, se non eo consilio pugnam contemplari, ut fata mutare +et trahere bellum conetur, sed id unum petere a conjuge ac fratre, ut +neque Hannibalem perire vel vivum capi, neque Carthaginem dirui +patiatur; <a href = "#line17_357">357-369</a>.</p> + +<p>His precibus cedit Jupiter et sorori hanc veniam dat, ut Hannibalem +præsenti eripiat periculo, sed docet quoque in fatis ita esse, ut ille +nunquam repetat Italiam, et Carthago mox ab alio Scipione exscindatur; +<a href = "#line17_370">370-384</a>.</p> + +<p>Dum fata pandit rex deorum, in supremum de imperio orbis terrarum +certamen descendunt duorum opulentissimorum populorum duo longe +clarissimi duces, duo fortissimi exercitus, multa ante parta decora aut +cumulaturi eo die, aut eversuri; <a href = +"#line17_385">385-405</a>.</p> + +<p>Hastis primo inpetu effusis, res gladiis geritur, et Masinissa, acer +juvenis, in Macedonum legionem incursans viam facit Romanis, in turbatos +submotosque gradum inferentibus; <a href = +"#line17_406">406-431</a>.</p> + +<p>Lælius etiam Bruttios milites, Hannibalem ex Italia decedentem +sequutos, acerrime increpat et in fugam vertit; <a href = +"#line17_432">432-443</a>.</p> + +<span class = "pagenum">341</span> +<p>Aciem vero inclinatam restituit Hannibal, cæsisque Herio ac Pleminio +fratribus, reliquos hostes profligat; <a href = +"#line17_444">444-478</a>.</p> + +<p>Alia campi parte Scipio Pœnos, usu militiæ famaque rerum gestarum +Romanis pares, ingenti clade prosternit, et terrorem addit perculsis; +<a href = "#line17_479">479-508</a>.</p> + +<p>Mox ipsum quærit Hannibalem, et ad certamen singulare provocat; +<a href = "#line17_509">509-521</a>.</p> + +<p>Sollicita de ejus vita Juno periculum propulsat, objecta illi falsa +Scipionis imagine; <a href = "#line17_522">522-533</a>.</p> + +<p>Eam Hannibal infesta petit hasta, et fugientem persequitur, donec +procul a prælio simulacrum repente oculis ipsius subducitur; <a href = +"#line17_534">534-547</a>.</p> + +<p>Ubi dolum sibi a Deo aliquo nexum esse sentit, furibundus repetit +campum sed equus febri, a Junone ipsi inmissa, conreptus subito +conlabitur; <a href = "#line17_548">548-557</a>.</p> + +<p>Tum Pœnus iterum inlusus et instinctus furore necem sibi consciscere +in animum inducit; <a href = "#line17_558">558-566</a>.</p> + +<p>Juno autem, in formam habitumque pastoris mutata, et similans, se +erranti proximam ad Scipionem viam monstraturam esse, longius eum a +campo removet; <a href = "#line17_567">567-580</a>.</p> + +<p>Interea Pœni, ducem suum vel periisse, vel spe omni abjecta acie +excessisse rati, pavidi terga vertunt, et per patentem circa campum late +fuga sparguntur; <a href = "#line17_581">581-596</a>.</p> + +<p>Hannibalem vero fessum Juno ad tumulum propinquum ducit, in quo omnis +pugnæ stragisque facies ante oculos ei versatur; <a href = +"#line17_597">597-604</a>.</p> + +<p>Tandem et ipse, Romanis colli adpropinquantibus, at ne nunc quidem +sine fastu ac minis, fugientibus inmistus montium latebras quærit; +<a href = "#line17_605">605-617</a>.</p> + +<p>Ita prælio belloque finito conditiones pacis conveniunt, et Scipio +Romam profectus non modo primus imperator nomine devictæ a se gentis ac +terræ nobilitatur, sed etiam triumpho omnium clarissimo urbem invehitur; +<a href = "#line17_618">618-628</a>.</p> + +<p>Currum ejus præcedunt Syphax et Hannon cum reliquis captivis, et +tabulæ victorum regum, populorum, terrarum, urbium, fluminumque in +ferculis præferuntur: tum Scipio ipse, Bacchi Herculisque instar, +insignis habitu ac ore invehitur curru, et, velut alter Romulus aut +Camillus, laudibus in cælum tollitur; <a href = +"#line17_629">629-654</a>.</p> +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<div class = "text"> +<span class = "pagenum">342</span> +<p><a name = "line17_1" id = "line17_1"> </a> +<span class = "smallcaps">Hostis</span> ut Ausoniis discederet advena +terris,</p> +<p>Fatidicæ fuerant oracula prisca Sibyllæ,</p> +<p>Cælicolum Phrygia genetricem sede petitam</p> +<p>Laomedonteæ sacrandam mœnibus urbis:</p> +<span class = "linenum">5</span> +<p>Advectum exciperet numen, qui, lectus ab omni</p> +<p>Concilio Patrum, præsentis degeret ævi</p> +<p>Optimus: heu nomen melius majusque triumphis!</p> +<p>Jamque petita aderat, Latia portante Cybebe</p> +<span class = "pagenum">343</span> +<p>Puppe, adque os amnis, magno censente Senatu,</p> +<span class = "linenum">10</span> +<p>Obvius adcitis properabat Scipio sacris,</p> +<p>Qui, genitus patruo ductoris ad Africa bella</p> +<p>Tunc lecti, multa fulgebat imagine avorum.</p> +<p>Isque ubi longinquo venientia numina ponto</p> +<span class = "pagenum">344</span> +<p>Adcepit supplex palmis, Tuscique sonora</p> +<span class = "linenum">15</span> +<p>Thybridis adducit sublimis ad ostia puppim,</p> +<p>Femineæ tum deinde manus subiere, per amnem</p> +<p>Quæ traherent celsam religatis funibus alnum.</p> + +<p class = "indent"> +Circum arguta cavis tinnitibus æra, simulque</p> +<p>Certabant rauco resonantia tympana pulsu;</p> +<span class = "linenum">20</span> +<p>Semivirique chori, gemino qui Dindyma monte</p> +<p>Casta colunt; qui Dictæo bacchantur in antro;</p> +<p>Quique Idæa juga et lucos novere silentes.</p> +<span class = "pagenum">345</span> +<p><a name = "line17_23" id = "line17_23"> </a> +Hos inter fremitus ac læto vota tumultu,</p> +<p>Substitit adductis renuens procedere vinclis</p> +<span class = "linenum">25</span> +<p>Sacra ratis, subitisque vadis inmobilis hæsit.</p> +<p>Tum puppe e media magno clamore sacerdos,</p> +<p>«Parcite pollutis contingere vincula palmis,</p> +<p>Et procul hinc, moneo, procul hinc, quæcumque profanæ,</p> +<p>Ferte gradus, nec vos casto miscete labori;</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Dum satis est monuisse Deæ: quod si qua pudica</p> +<p>Mente valet, si qua inlæsi sibi corporis adstat</p> +<p>Conscia, vel sola subeat pia munera dextra.»</p> + +<p class = "indent"> +Hic, prisca ducens Clausorum ab origine nomen,</p> +<p>Claudia, non æqua populi mala credita fama,</p> +<span class = "pagenum">346</span> +<span class = "linenum">35</span> +<p>In puppim versis palmisque oculisque profatur:</p> +<p>«Cælicolum genitrix, numen, quod numina nobis</p> +<p>Cuncta creas, cujus proles terramque, fretumque,</p> +<p>Sideraque, et manes regnorum sorte gubernant,</p> +<p>Si nostrum nullo violatum est crimine corpus,</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Testis, Diva, veni, et facili me absolve carina.»</p> +<p>Tum secura capit funem; fremitusque leonum</p> +<span class = "pagenum">347</span> +<p>Audiri visus subito, et graviora per auras</p> +<p>Nulla pulsa manu sonuerunt tympana Divæ.</p> +<p>Fertur prona ratis (ventos inpellere credas),</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p>Contraque adversas ducentem prævenit undas.</p> +<p><a name = "line17_46" id = "line17_46"> </a> +Extemplo major cunctis spes pectora mulcet,</p> +<p>Finem armis tandem, finemque venire periclis.</p> + +<p class = "indent"> +Ipse alacer Sicula discedens Scipio terra</p> +<p>Abscondit late propulsis puppibus æquor,</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Cui numen pelagi placaverat hostia taurus,</p> +<p>Jactaque cæruleis innabant fluctibus exta.</p> +<p>Tunc a sede Deum purumque per æthera lapsæ</p> +<p>Armigeræ Jovis ante oculos cœpere volucres</p> +<p>Æquoreas monstrare vias, ac ducere classem.</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>Augurium clangor lætum dabat: inde, secuti</p> +<p>Tantum progressos liquida sub nube volatus,</p> +<span class = "pagenum">348</span> +<p>Quantum non frustra speculantum lumina servant,</p> +<p>Litora Agenoreæ tenuerunt perfida terræ.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_59" id = "line17_59"> </a> +Nec segnis, tanta in semet veniente procella,</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Africa terribilem magno sub nomine molem</p> +<p>Regis opes contra et Massyla paraverat arma:</p> +<p>Spesque Syphax Libycis una, et Laurentibus unus</p> +<p>Terror erat: campos pariter vallesque refusas</p> +<p>Litoraque inplerat, nullo decorare tapete</p> +<span class = "linenum">65</span> +<p>Cornipedem Nomas adsuetus, densæque per auras</p> +<p>Condebant jaculis stridentibus æthera nubes.</p> +<p>Inmemor is dextræque datæ junctique per aras</p> +<p>Fœderis, et mensas testes, atque hospita jura,</p> +<p>Fasque, fidemque simul, pravo mutatus amore,</p> +<span class = "linenum">70</span> +<p>Ruperat, atque toros regni mercede pararat.</p> +<span class = "pagenum">349</span> +<p>Virgo erat eximia specie claroque parente,</p> +<p>Hasdrubalis proles: thalamis quam cepit ut altis,</p> +<p>Ceu face subcensus prima tædaque jugali,</p> +<p>Vertit opes gener ad Pœnos, Latiæque soluto</p> +<span class = "linenum">75</span> +<p>Fœdere amicitiæ, dotalia transtulit arma.</p> + +<p class = "indent"> +Sed non Ausonio curarum extrema Syphacem</p> +<span class = "pagenum">350</span> +<p>Ductori monuisse fuit, missique minantur,</p> +<p>Stet regno, reputet Superos, pacta hospita servet:</p> +<p>Longe conjugia, ac longe Tyrios Hymenæos</p> +<span class = "linenum">80</span> +<p>Inter Dardanias acies fore; sanguine quippe,</p> +<p>Si renuat, blando nimium facilique marito</p> +<p>Statura obsequia et thalami flagrantis amores.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_83" id = "line17_83"> </a> +Sic Latius permixta minis, at cassa movebat</p> +<p>Ductor; nam surdas conjux obstruxerat aures.</p> +<span class = "linenum">85</span> +<p>Ergo, asper monitis frustra nitentibus, enses</p> +<p>Advocat, et, castas polluti fœderis aras</p> +<p>Testatus, varia Martem movet inpiger arte.</p> + +<p class = "indent"> +Castra, levi calamo cannaque intecta palustri,</p> +<span class = "pagenum">351</span> +<p>Qualia Maurus amat dispersa mapalia pastor,</p> +<span class = "linenum">90</span> +<p>Adgreditur, furtum armorum tutantibus umbris,</p> +<p>Ac tacita spargit celata incendia nocte.</p> +<p><a name = "line17_92" id = "line17_92"> </a> +Inde, ubi conlecti rapidam diffundere pestem</p> +<p>Cœperunt ignes, et se per pinguia magno</p> +<p>Pabula ferre sono, clare exspatiantur in auras,</p> +<span class = "linenum">95</span> +<p>Et frenos volucri propellunt lumine flammæ.</p> +<p>It totis inimica lues cum turbine castris,</p> +<p>Atque alimenta vorat strepitu Vulcanus anhelo</p> +<span class = "pagenum">352</span> +<p>Arida, et ex omni manant incendia tecto.</p> +<p>Sentitur plerisque prius, quam cernitur, ignis</p> +<span class = "linenum">100</span> +<p>Excitis somno, multorumque ora vocantum</p> +<p>Auxilium invadunt flammæ: fluit undique victor</p> +<p>Mulciber; et rapidis amplexibus arma virosque</p> +<p>Conripit: exundat pestis, semiustaque castra</p> +<p>Ardenti volitant per nubila summa favilla.</p> + +<span class = "linenum">105</span> +<p class = "indent"> +Ipsius ingenti regis tentoria saltu</p> +<p>Lugubre increpitans late circumvolat ardor;</p> +<p>Hausissetque virum, trepidus ni clade satelles</p> +<p>E somno ac stratis rapuisset multa precantem.</p> +<p><a name = "line17_109" id = "line17_109"> </a> +Verum, ubi mox juncto sociarant aggere vires</p> +<span class = "pagenum">353</span> +<span class = "linenum">110</span> +<p>Massylus Tyriusque duces, adcitaque regno</p> +<p>Lenierat pubes infaustæ vulnera noctis,</p> +<p>Ira, pudorque dabant, et conjux, tertius ignis,</p> +<p>Inmanes animos; adflataque barbarus ora</p> +<p>Castrorum flammis, et se velamine nullo</p> +<span class = "linenum">115</span> +<p>Vix inter trepidas ereptum ex hoste catervas</p> +<p>Frendebat minitans: sed enim non luce Syphacem,</p> +<p>Nec claro potuisse die, nec sole tuente,</p> +<p>A quoquam vinci: jactarat talia vecors;</p> +<p>Sed jam claudebat flatus, nec plura sinebat</p> +<span class = "pagenum">354</span> +<span class = "linenum">120</span> +<p>Atropos; et tumidæ properantur stamina linguæ.</p> + +<p class = "indent"> +Namque, ubi prosiluit castris, ceu turbidus amnis,</p> +<p>Qui, silvas ac saxa trahens, per devia præceps</p> +<p>Volvitur, et ripas spumanti gurgite laxat,</p> +<p>Ante omnes prævectus equo, trahit agmina voce.</p> +<span class = "linenum">125</span> +<p>Contra nava manus Rutuli, celsusque ruebat</p> +<p>Viso rege procul raptis exercitus armis.</p> +<p>Ac sibi quisque, «Videsne, videsne, ut in agmine primo</p> +<span class = "pagenum">355</span> +<p>Massylus volitet, deposcens prælia, rector?</p> +<p>Fac nostrum hoc, mea dextra, decus: violavit et aras</p> +<span class = "linenum">130</span> +<p>Cælicolum, et casti ductoris fœdera rupit.</p> +<p>Sit satis hunc castris semel effugisse crematis.»</p> +<p>Sic secum taciti, et certatim spicula fundunt.</p> +<p>Prima in cornipedis sedit spirantibus ignem</p> +<p>Naribus hasta volans, erexitque ore cruento</p> +<span class = "linenum">135</span> +<p>Quadrupedem, elatis pulsantem calcibus auras.</p> +<p>Corruit asper equus, confixaque cuspide membra</p> +<p>Huc illuc jactans, rectorem prodidit hosti.</p> +<span class = "pagenum">356</span> +<p>Invadunt, vanumque fugæ, atque adtollere fessos</p> +<p>Adnitentem artus, revocato a vulnere telo,</p> +<span class = "linenum">140</span> +<p>Conripiunt: tum vincla viro manicæque (pudendum)</p> +<p>Addita, et, exemplum non unquam fidere lætis,</p> +<p>Sceptriferas arta palmas vinxere catena.</p> + +<p class = "indent"> +Ducitur ex alto dejectus clumine regni,</p> +<p>Qui modo sub pedibus terras, et sceptra, patensque</p> +<span class = "pagenum">357</span> +<span class = "linenum">145</span> +<p>Litora ad Oceani sub nutu viderat æquor.</p> +<p><a name = "line17_146" id = "line17_146"> </a> +Prostratis opibus regni Phœnissa metuntur</p> +<p>Agmina, et invisus Marti, notusque fugarum</p> +<p>Vertit terga citus damnatis Hasdrubal ausis.</p> + +<p class = "indent"> +Stabat Carthago, truncatis undique membris</p> +<span class = "linenum">150</span> +<p>Uni nixa viro, tantoque fragore ruentem</p> +<p>Hannibal absenti retinebat nomine molem.</p> +<p>Id reliquum fessos opis auxiliique ciere</p> +<p>Rerum extrema jubent: huc confugere paventes,</p> +<p>Postquam se Superum desertos numine cernunt.</p> +<span class = "linenum">155</span> +<p>Nec mora: propulsa sulcant vada salsa carina,</p> +<p>Qui revocent, patriæque ferant mandata monentis,</p> +<p>Ne lentus nullas videat Carthaginis arces.</p> + +<span class = "pagenum">358</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_158" id = "line17_158"> </a> +Quarta Aurora ratem Dauni devexerat oras,</p> +<p>Et fera ductoris turbabant somnia mentem.</p> +<span class = "linenum">160</span> +<p>Namque gravis curis carpit dum nocte quietem,</p> +<p>Cernere Flaminium, Gracchumque, et cernere Paulum</p> +<p>Visus erat simul adversos mucronibus in se</p> +<p>Destrictis ruere, atque Itala depellere terra:</p> +<p>Omnisque a Cannis, Trasymenique omnis ab undis</p> +<span class = "linenum">165</span> +<p>In pontum inpellens umbrarum exercitus ibat.</p> +<p>Ipse, fugam capiens, notas evadere ad Alpes</p> +<p>Quærebat, terræque ulnis amplexus utrisque</p> +<p>Hærebat Latiæ; donec vis sæva profundo</p> +<p>Truderet, et rapidis daret absportare procellis.</p> + +<span class = "linenum">170</span> +<p class = "indent"> +His ægrum visis adeunt, mandata ferentes,</p> +<p>Legati, patriæque extrema pericula pandunt:</p> +<p>Massyla ut ruerint arma, ut cervice catenas</p> +<p>Regnator tulerit Libyæ, letoque negato,</p> +<p>Servetur nova pompa Jovi: Carthago laboret</p> +<span class = "linenum">175</span> +<p>Ut trepidi Hasdrubalis, qui rerum agitarit habenas,</p> +<p>Non una concussa fuga: se, triste profatu,</p> +<p>Vidisse, arderent quum bina in nocte silenti</p> +<span class = "pagenum">359</span> +<p>Castra, et luceret sceleratis Africa flammis.</p> +<p>Prærapidum juvenem minitari, Bruttia servet</p> +<span class = "linenum">180</span> +<p>Litora dum Pœnus, detracturum ignibus atris,</p> +<p>In quam se referat, patriam, suaque incluta facta.</p> +<p>Hæc postquam dicta, et casus patuere metusque,</p> +<p>Effundunt lacrimas, dextramque ut numen adorant.</p> + +<p class = "indent"> +Audivit torvo obtutu defixus, et ægra</p> +<span class = "linenum">185</span> +<p>Expendit tacite cura secum ipse volutans,</p> +<p>An tanti Carthago foret: sic deinde profatur:</p> +<p>«O dirum exitium mortalibus! o nihil unquam</p> +<p>Crescere, nec magnas patiens exsurgere laudes,</p> +<p>Invidia! eversam jam pridem exscindere Romam,</p> +<span class = "linenum">190</span> +<p>Atque æquasse solo potui, traducere captam</p> +<span class = "pagenum">360</span> +<p>Servitum gentem, Latioque inponere leges.</p> +<p>Dum sumtus, dumque arma duci, fessosque secundis</p> +<p>Submisso tirone negant recreare maniplos,</p> +<p>Dumque etiam Cerere et victu fraudasse cohortes</p> +<span class = "linenum">195</span> +<p>Hannoni placet, induitur tota Africa flammis:</p> +<p>Pulsat Agenoreas Rhœteia lancea portas.</p> +<p>Nunc patriæ decus, et patriæ nunc Hannibal unus</p> +<p>Subsidium; nunc in nostra spes ultima dextra.</p> +<p>Vertentur signa, ut Patres statuere; simulque</p> +<span class = "linenum">200</span> +<p>Et patriæ muros, et te servabimus, Hannon.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_201" id = "line17_201"> </a> +Hæc ubi detonuit, celsas e litore puppes</p> +<p>Propellit, multumque gemens movet æquore classem.</p> +<p>Non terga est ausus cedentum invadere quisquam,</p> +<p>Non revocare virum: cuncti præstare videntur,</p> +<span class = "linenum">205</span> +<p>Quod sponte abscedat, Superi, tandemque resolvat</p> +<span class = "pagenum">361</span> +<p>Ausoniam: ventos optant; et litora ab hoste</p> +<p>Nuda videre sat est: ceu flamina comprimit Auster</p> +<p>Quum fera, et abscedens reddit mare, navita parco</p> +<p>Interea voto non auras poscit amicas,</p> +<span class = "linenum">210</span> +<p>Contentus caruisse Noto, pacemque quietam</p> +<p>Pro facili cursu reputat salis. Omnis in altum</p> +<p>Sidonius visus converterat undique miles;</p> +<p>Ductor defixos Itala tellure tenebat</p> +<p>Intentus vultus, manantesque ora rigabant</p> +<span class = "linenum">215</span> +<p>Per tacitum lacrimæ, et suspiria crebra ciebat.</p> +<p>Haud secus ac patriam pulsus dulcesque penates</p> +<p>Linqueret, et tristes exsul traheretur in oras.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_218" id = "line17_218"> </a> +Ut vero adfusis puppes procedere ventis,</p> +<p>Et sensim cœpere procul subsidere montes,</p> +<span class = "pagenum">362</span> +<span class = "linenum">220</span> +<p>Nullaque jam Hesperia, et nusquam jam Daunia tellus;</p> +<p>Hæc secum infrendens: «Mentisne ego compos, et hoc nunc</p> +<p>Indignus reditu, qui memet finibus unquam</p> +<p>Amorim Ausoniæ? flagrasset subdita tædis</p> +<p>Carthago, et potius cecidisset nomen Elissæ.</p> +<span class = "linenum">225</span> +<p>Quid tunc? sat compos, qui non ardentia tela</p> +<p>A Cannis in templa tuli Tarpeia, Jovemque</p> +<p>Detraxi solio? sparsissem incendia montes</p> +<p>Per septem bello vacuos, gentique superbæ</p> +<p>Iliacum exitium et proavorum fata dedissem.</p> +<span class = "linenum">230</span> +<p>Cur porro hæc angant? nunc, nunc invadere ferro</p> +<p>Quis prohibet, rursumque ad mœnia tendere gressus?</p> +<p>Ibo; et, castrorum relegens monimenta meorum,</p> +<p>Qua via nota mihi est, remeabo Anienis ad undas.</p> +<p>Flectite in Italiam proras, avertite classem.</p> +<span class = "linenum">235</span> +<p>Faxo, ut vallata revocetur Scipio Roma.»</p> + +<span class = "pagenum">363</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_236" id = "line17_236"> </a> +Talibus ardentem furiis Neptunus ut alto</p> +<p>Prospexit, vertique rates ad litora vidit,</p> +<p>Quassans cæruleum genitor caput æquora fundo</p> +<p>Eruit, et tumidum movet ultra litora pontum.</p> +<span class = "linenum">240</span> +<p>Extemplo ventos, imbresque, et rupe procellas</p> +<p>Concitat Æolias, ac nubibus æthera condit.</p> +<p>Tum, penitus telo molitus regna tridenti</p> +<p>Intima, ab occasu Tethyn inpellit et ortu,</p> +<p>Ac totum Oceani turbat caput. Æquora surgunt</p> +<span class = "linenum">245</span> +<p>Spumea, et inlisu scopulus tremit omnis aquarum.</p> + +<span class = "pagenum">364</span> +<p class = "indent"> +Primus, se adtollens Nasamonum sedibus, Auster</p> +<p>Nudavit Syrtim conrepta nubilus unda.</p> +<p>Insequitur sublime ferens nigrantibus alis</p> +<p>Abruptum Boreas ponti latus: intonat acer</p> +<span class = "linenum">250</span> +<p>Discordi flatu, et partem rapit æquoris, Eurus.</p> +<p>Hinc rupti reboare poli, atque hinc crebra micare</p> +<p>Fulmina, et in classem ruere inplacabile cælum.</p> +<p>Consensere ignes, nimbique, et fluctus, et ira</p> +<p>Ventorum, noctemque freto inposuere tenebræ.</p> +<span class = "linenum">255</span> +<p>Ecce, intorta Noto, veniensque a rupe procella</p> +<p>Antennæ inmugit, stridorque inmite rudentum</p> +<p>Sibilat, ac similem monti, nigrante profundo,</p> +<span class = "pagenum">365</span> +<p>Ductoris frangit super ora trementia fluctum.</p> +<p>Exclamat, volvens oculos cæloque fretoque:</p> + +<span class = "linenum">260</span> +<p class = "indent"> +«Felix, o frater, Divisque æquate cadendo,</p> +<p>Hasdrubal! egregium fortis cui dextera in armis</p> +<p>Pugnanti peperit letum, et cui fata dedere,</p> +<p>Ausoniam extremo tellurem adprendere morsu.</p> +<p>At mihi Cannarum campis, ubi Paulus, ubi illæ</p> +<span class = "linenum">265</span> +<p>Egregiæ obcubuere animæ, dimittere vitam</p> +<p>Non licitum: vel, quum ferrem in Capitolia flammas,</p> +<p>Tarpeio Jovis ad manes descendere telo.»</p> + +<p class = "indent"> +Talia dum mæret, diversis flatibus acta</p> +<p>In geminum ruit unda latus, puppimque sub atris</p> +<span class = "linenum">270</span> +<p>Æquoris aggeribus tenuit, ceu turbine mersam.</p> +<p>Mox, nigris altæ pulsa exundantis arenæ</p> +<p>Vorticibus, ratis æthereas remeavit ad auras,</p> +<p>Et fluctus supra, vento librante, pependit.</p> +<p>At geminas Notus in scopulos atque horrida saxa</p> +<span class = "pagenum">366</span> +<span class = "linenum">275</span> +<p>Dura sorte rapit (miserandum et triste!) biremes.</p> +<p>Increpuere ictu proræ; tum murice acuto</p> +<p>Dissiliens sonuit, rupta compage, carina.</p> +<p>Hic varia ante oculos facies: natat æquore toto</p> +<p>Arma inter, galeasque virum, cristasque rubentes,</p> +<span class = "linenum">280</span> +<p>Florentis Capuæ gaza, et seposta triumpho</p> +<p>Laurens præda ducis, tripodes, mensæque Deorum,</p> +<p>Cultaque nequidquam miseris simulacra Latinis.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_283" id = "line17_283"> </a> +Quum Venus, emoti facie conterrita ponti,</p> +<p>Talibus adloquitur regem maris: «Hoc satis iræ</p> +<span class = "linenum">285</span> +<p>Interea, genitor: satis ad majora minarum.</p> +<p>Cetera parce, precor, pelago: ne tollat acerba</p> +<p>Hoc Carthago decus, nullo superabile bello</p> +<p>Progenuisse caput, nostrosque in funera Pœni</p> +<p>Æneadas undis totoque eguisse profundo.»</p> +<span class = "pagenum">367</span> +<span class = "linenum">290</span> +<p>Sic Venus: et tumidi considunt gurgite fluctus;</p> +<p>Obviaque adversis propellunt agmina castris.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_292" id = "line17_292"> </a> +Dux vetus armorum, scitusque adcendere corda</p> +<span class = "pagenum">368</span> +<p>Laudibus, ignifero mentes furiabat in iram</p> +<p>Hortatu, decorisque urebat pectora flammis.</p> +<span class = "linenum">295</span> +<p>«Tu mihi Flaminii portas rorantia cæsi</p> +<p>Ora ducis: nosco dextram: tu primus in ictus</p> +<p>Ingentis Pauli ruis, ac defigis in ossa</p> +<p>Mucronem; tibi pugnacis gestantur opima</p> +<p>Marcelli: Gracchusque cadens tibi proluit ensem.</p> +<span class = "linenum">300</span> +<p>Ecce manus, quæ te pulsantem, belliger Appi,</p> +<span class = "pagenum">369</span> +<p>Mœnia sublimis Capuæ de culmine muri</p> +<p>Excelso fusa moribundum propulit hasta.</p> +<p>Ecce aliud fulmen dextræ, quo nobile nomen</p> +<p>Fulvius excepit non unum pectore vulnus.</p> +<span class = "linenum">305</span> +<p>Huc prima te siste acie, cui consul in armis</p> +<p>Crispinus cecidit: me tu comitare per hostes,</p> +<p>Qui nobis (memini) ad Cannas lætissimus iræ</p> +<p>Servili fers ora ducis subfixa veruto.</p> + +<p class = "indent"> +«Cerno flagrantes oculos; vultumque timendum</p> +<span class = "linenum">310</span> +<p>Non ipso minus ense tuum, fortissime Pœnum</p> +<p>O juvenis: qualem vidi, quum flumine sævo</p> +<p>Insignis Trebiæ complexum ingentibus ulnis</p> +<p>Mersisti fundo luctantem vana tribunum.</p> +<p>At tu, qui gelidas Ticini primus ad undas</p> +<span class = "linenum">315</span> +<p>Scipiadæ patris tinxisti sanguine ferrum,</p> +<p>Incepta exsequere, et nati mihi redde cruorem.</p> +<p>Horrescamne ipsos, veniant ad prælia, Divos,</p> +<p>Quum stetis turmæ, vidi certantia cælo</p> +<span class = "pagenum">370</span> +<p>Quas juga calcantes summas volitare per Alpes?</p> +<span class = "linenum">320</span> +<p>Quum videam, quorum ferro manibusque capaces</p> +<p>Arsere Argyripæ campi, num segnior ibis</p> +<p>Nunc mihi, qui primus torques in mœnia telum</p> +<p>Dardana, nec nostræ facilis concedere laudi?</p> + +<p class = "indent"> +«Te vero, te, te exstimulem; qui fulmina contra,</p> +<span class = "linenum">325</span> +<p>Et nimbos, tonitrusque, ac summi numinis iras</p> +<p>Quum starem, perferre ferox hæc vana jubebas</p> +<p>Nubila, et ante ducem Capitolia celsa petebas?</p> +<p>Quid vos, quîs claro deletum est Marte Saguntum,</p> +<span class = "pagenum">371</span> +<p>Exhorter, quos nobilitant primordia belli?</p> +<span class = "linenum">330</span> +<p>Ut meque et vobis dignum, defendite, quæso,</p> +<p>Præteritas dextræ laudes. Divum ipse favore,</p> +<p>Vincendoque senex patriam post trina labantem</p> +<p>Lustra, et non visos tam longa ætate penates,</p> +<p>Ac natum, et fidæ jam pridem conjungis ora,</p> +<span class = "linenum">335</span> +<p>Confisus vobis, repeto: non altera restat</p> +<p>Jam Libye; nec Dardaniis pugna altera restat.</p> +<p>Certatus nobis hodie dominum adcipit orbis.»</p> +<p><a name = "line17_338" id = "line17_338"> </a> +Hannibal hæc: sed non patiens remorantia verba</p> +<p>Ausonius miles, quoties dux cœperat ora</p> +<span class = "linenum">340</span> +<p>Solvere ad adfatus, signum pugnamque petebant.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_341" id = "line17_341"> </a> +Hæc procul aeria speculantem nube sororem</p> +<p>Ut vidit Divum genitor, mœstosque sub acri</p> +<span class = "pagenum">372</span> +<p>Obtutu vultus, sic ore effutus amico est:</p> +<p>«Qui te mentis edunt morsus, da noscere, conjux:</p> +<span class = "linenum">345</span> +<p>Num Pœni casus ducis, et Carthaginis angit</p> +<p>Cura tuæ? sed enim reputa tecum ipsa furores</p> +<p>Sidonios: gentem contra et fatalia regna</p> +<p>Teucrorum quis erit, quæso, germana, rebelli</p> +<p>Fractis fœderibus populo modus? Ipsa malorum</p> +<span class = "linenum">350</span> +<p>Non plus Carthago tulit, exhausitque laboris,</p> +<p>Quam pro Cadmea tu exercita gente tulisti.</p> +<p>Turbasti maria ac terras, juvenemque ferocem</p> +<p>Inmisti Latio; tremuerunt mœnia Romæ,</p> +<p>Perque bis octonos primus fuit Hannibal annos</p> +<span class = "linenum">355</span> +<p>Humani generis: tempus componere gentem.</p> +<p>Ad finem ventum; et claudenda est janua belli.»</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_357" id = "line17_357"> </a> +Tum supplex Juno: «Neque ego, mutare laborans,</p> +<span class = "pagenum">373</span> +<p>Quîs est fixa dies, pendenti nube resedi:</p> +<p>Nec revocare acies, bellumve extendere quæro:</p> +<span class = "linenum">360</span> +<p>Quæ donare potes, quoniam mihi gratia languet,</p> +<p>Et cecidit jam primus amor, nil fila sororum</p> +<p>Adversus posco: vertat terga Hannibal hosti,</p> +<p>Ut placet, et cineres Trojæ Carthagine regnent.</p> +<p>Illud te gemini per mutua pignora amoris</p> +<span class = "linenum">365</span> +<p>Et soror et conjux oro, tranare pericla</p> +<p>Magnanimum patiare ducem, vitamque remittas,</p> +<span class = "pagenum">374</span> +<p>Neve sinas captum Ausonias perferre catenas.</p> +<p>Stent etiam contusa malis mea mœnia, fracto</p> +<p>Nomine Sidonio, et nostro serventur honori.»</p> + +<span class = "linenum">370</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_370" id = "line17_370"> </a> +Sic Juno, et contra breviter sic Jupiter orsus:</p> +<p>«Do spatium muris, ut vis, Carthaginis altæ.</p> +<p>Stent lacrimis precibusque tuis; sed percipe, conjux,</p> +<p>Quatenus indulsisse vacet: non longa supersunt</p> +<p>Fata urbi, venietque pari sub nomine ductor,</p> +<span class = "linenum">375</span> +<p>Qui nunc servatas evertat funditus arces.</p> +<p>Æthereas quoque, uti poscis, trahat Hannibal auras,</p> +<p>Ereptus pugnæ: miscere hic sidera ponto,</p> +<p>Et terras inplere volet redeuntibus armis.</p> +<p>Novi feta viri bello præcordia; sed lex</p> +<span class = "linenum">380</span> +<p>Muneris hæc esto nostri: Saturnia regna</p> +<p>Ne posthac videat, repetat neve amplius unquam</p> +<p>Ausoniam; nunc instanti raptum avehe leto;</p> +<p>Ne, si miscebit latis fera prælia campis,</p> +<p>Romulei nequeas juvenis subducere dextræ.»</p> + +<span class = "linenum">385</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_385" id = "line17_385"> </a> +Dum statuit fata omnipotens urbique ducique,</p> +<span class = "pagenum">375</span> +<p>Invadunt acies pugnam, et clamore lacessunt</p> +<p>Sidera: non alio graviores tempore vidit</p> +<p>Aut populos tellus, aut, qui patria arma moverent,</p> +<p>Majores certare duces; discriminis alta</p> +<span class = "linenum">390</span> +<p>In medio merces, quidquid tegit undique cælum.</p> +<p>Ibat Agenoreus præfulgens ductor in ostro,</p> +<p>Excelsumque caput penna nutante levabat</p> +<p>Crista rubens, sævus magno de nomine terror</p> +<p>Præcedit, Latioque micat bene cognitus ensis.</p> +<span class = "linenum">395</span> +<p>At contra ardenti radiabat Scipio cocco,</p> +<p>Terribilem ostentans clipeum, quo patris et una</p> +<p>Cælarat patrui spirantes prælia dira</p> +<p>Effigies: flammam ingentem frons alta vomebat.</p> +<p>Sub tanta cunctis vi telorumque virorumque,</p> +<span class = "pagenum">376</span> +<span class = "linenum">400</span> +<p>In ducibus stabat spes et victoria solis.</p> +<p>Quin etiam, favor ut subigit plerosque metusve,</p> +<p>Scipio si Libycis esset generatus in oris,</p> +<p>Sceptra ad Agenoreos credunt ventura nepotes.</p> +<p>Hannibal Ausonia genitus si sede fuisset,</p> +<span class = "linenum">405</span> +<p>Haud dubitant terras Itala in ditione futuras.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_406" id = "line17_406"> </a> +Contremuere auræ, rapido vibrantibus hastis</p> +<p>Turbine, et horrificam traxere per æthera nubem.</p> +<p>Inde ensis, propiorque acies, et comminus ora</p> +<p>Admota, ac dira flagrantia lumina flamma.</p> +<span class = "linenum">410</span> +<p>Sternitur in medium contemtrix turba pericli,</p> +<p>Quæ primis se præcipitem tulit obvia telis,</p> +<p>Gentilemque bibit tellus invisa cruorem.</p> +<p>Fervidus ingenii Masinissa, et fervidus ævi,</p> +<p>In primas Macetum turmas inmania membra</p> +<span class = "pagenum">377</span> +<span class = "linenum">415</span> +<p>Infert, et jaculo circumvolat alite campum.</p> +<p>Cærulus haud aliter, quum dimicat, incola Thules</p> +<p>Agmina falcifero circumvenit arta covino.</p> +<p>Graia phalanx patrio densarat more catervas,</p> +<p>Intentisque adstat nulli penetrabilis hastis.</p> +<span class = "linenum">420</span> +<p>Inmemor has pacti post fœdus in arma Philippus</p> +<span class = "pagenum">378</span> +<p>Miserat, et quassam refovebat Agenoris urbem.</p> + +<p class = "indent"> +Rarescit multo laxatus vulnere miles,</p> +<p>Atque aperit patulas prostrato corpore late</p> +<p>Inter tela vias; inrumpit mole ruinæ</p> +<span class = "linenum">425</span> +<p>Ausonius globus, et perjuria Graia resignat.</p> +<p>Archemorum Rullus, Teucrum Norbanus, et ambo</p> +<p>Mantua labenti genitrix dimiserat ævo.</p> +<p>Obtruncat Samium bellacis dextra Caleni.</p> +<p>At Clytium Selius, Pellæum et vana tumentem</p> +<span class = "linenum">430</span> +<p>Ad nomen patriæ Clytium; sed gloria Pellæ</p> +<p>Haud valuit misero defendere Daunia tela.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_432" id = "line17_432"> </a> +Sævior his Latios vastabat Bruttia signa</p> +<p>Lælius increpitans: «Adeone Œnotria tellus</p> +<span class = "pagenum">379</span> +<p>Detestanda fuit, quam per maria aspera, perque</p> +<span class = "linenum">435</span> +<p>Insanos Tyrio fugeretis remige fluctus?</p> +<p>Sed fugisse satis fuerit. Latione cruore</p> +<p>Insuper externas petitis perfundere terras?»</p> + +<p class = "indent"> +Hæc dicens Silarum, meditantem in prælia, telo</p> +<p>Prævenit: hasta volans imo sub gutture sedit,</p> +<span class = "linenum">440</span> +<p>Et vitæ vocisque vias simul incita clausit.</p> +<p>Virgilio Caudinus, acerbo Sarris Amano</p> +<p>Sternitur: adcendunt iras vultusque virorum,</p> +<p>Armorumque habitus noti, et vox consona linguæ.</p> +<p><a name = "line17_444" id = "line17_444"> </a> +Quos ubi nudantes conspexit Hamilcare cretus</p> +<span class = "linenum">445</span> +<p>Terga fuga, «state, ac nostram ne prodite gentem,»</p> +<p>Vociferans subit, et convertit prælia dextra.</p> +<p>Qualis in æstiferis Garamantum feta veneno</p> +<p>Adtollit campis ferventi pastus arena</p> +<p>Colla Parætonius serpens, lateque per auras</p> +<span class = "pagenum">380</span> +<span class = "linenum">450</span> +<p>Undantem torquet perfundens nubila tabem.</p> + +<p class = "indent"> +Continuo infesta portantem cuspide vulnus</p> +<p>Inpedit antevolans Herium; cui nobile nomen</p> +<p>Marrucina domus, clarumque Teate ferebat.</p> +<p>Atque illi magnum nitenti, et laudibus hostis</p> +<span class = "linenum">455</span> +<p>Adrecto, capuli ad finem manus ilia fodit,</p> +<p>Quærebatque miser morienti lumine fratrem,</p> +<p>Quum juvenis subit, et, leto stimulatus acerbo,</p> +<p>Pleminius sævum mucronem ante ora coruscat,</p> +<p>Ac fratrem magno minitans clamore reposcit.</p> + +<span class = "linenum">460</span> +<p class = "indent"> +Huic proles Barcæ: «Germanum reddere vero</p> +<span class = "pagenum">381</span> +<p>Si placet, haud renuo: maneant modo fœdera nostra,</p> +<p>Hasdrubalem revocare umbris: egone aspera ponam</p> +<p>Unquam in Romanos odia? aut mansuescere corda</p> +<p>Nostra sinam? parcamque viro, quem terra crearit</p> +<span class = "linenum">465</span> +<p>Itala? tum manes inimicos æde repellat</p> +<p>Æterna, socioque abigat me frater Averno.»</p> +<p>Sic ait, et clipei propulsum pondere toto,</p> +<p>Lubrica qua tellus lapsantis sanguine fratris</p> +<p>Fallebat nisus, prosternit, et occupat ense.</p> +<span class = "linenum">470</span> +<p>Extendit labens palmas, Heriumque jacentem</p> +<p>Amplexus, juncta lenivit morte dolorem.</p> +<p>Tum Libys invadit mixtæ certamina turbæ,</p> +<span class = "pagenum">382</span> +<p>Convertitque ruens per longum hostilia terga:</p> +<p>Ut quum fulminibus permixta tonitrua mundum</p> +<span class = "linenum">475</span> +<p>Terrificant, summique labat domus alta parentis,</p> +<p>Omne hominum in terris trepidat genus; ipsaque ob ora</p> +<p>Lux atrox micat, et præsens adstare viritim</p> +<p>Creditur intento perculsis Jupiter igne.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_479" id = "line17_479"> </a> +Parte alia, ceu sola forent discrimina campo,</p> +<span class = "linenum">480</span> +<p>Qua miscebat agens truculentus Scipio Martem,</p> +<p>Aspera pugna novas varia sub imagine leti</p> +<p>Dat formas. Hic ense jacet prostratus adacto;</p> +<p>Hic saxo perfracta gemit lacrimabilis ossa;</p> +<p>Ast hos (turpe) pavor fusos projecit in ora;</p> +<span class = "pagenum">383</span> +<span class = "linenum">485</span> +<p>Horum adversa dedit Gradivo pectora virtus.</p> +<p>Ipse super strages ductor Rhœteius instat;</p> +<p>Qualis apud gelidum currus quatit altior Hebrum,</p> +<p>Et Geticas solvit ferventi sanguine Mavors</p> +<p>Lætus cæde nives, glaciemque Aquilonibus actam</p> +<span class = "linenum">490</span> +<p>Perrumpit stridens sub pondere belliger axis.</p> + +<p class = "indent"> +Jamque ardore truci lustrans fortissima quæque</p> +<p>Nomina obit ferro: claris spectata per orbem</p> +<p>Stragibus obcumbit late inter tela juventus.</p> +<p>Qui muros rapuere tuos, miserasque nefandi</p> +<span class = "linenum">495</span> +<p>Principium belli fecere, Sagunte, ruinas;</p> +<p>Qui sacros, Trasymene, lacus, Phaethontia quique</p> +<p>Polluerant tabo stagna; ac fiducia tanta</p> +<p>Quos tulit, ut Superum regi soliumque domosque</p> +<span class = "pagenum">384</span> +<p>Irent direptum, mactantur comminus uno</p> +<span class = "linenum">500</span> +<p>Exitio; redduntque animas, temerata ferebant</p> +<p>Qui secreta Deum, et primo reserasse negatas</p> +<p>Gressibus humanis Alpes: formidinis hujus</p> +<p>Plena acies propere retro exanimata ruebat.</p> +<p>Haud secus, ac tectis urbis Vulcania pestis</p> +<span class = "linenum">505</span> +<p>Quum sese infundit, rapidusque incendia flatus</p> +<p>Ventilat, et volucres spargit per culmina flammas:</p> +<p>Adtonitum erumpit subita formidine vulgus,</p> +<p>Lateque ut capta passim trepidatur in urbe.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_509" id = "line17_509"> </a> +Verum ubi cunctari tædet dispersa virorum</p> +<span class = "linenum">510</span> +<p>Prælia sectantem, et leviori Marte teneri,</p> +<span class = "pagenum">385</span> +<p>Omnes in caussam belli auctoremque malorum</p> +<p>Vertere jam vires tandem placet. Hannibal unus</p> +<p>Dum restet, non, si muris Carthaginis ignis</p> +<p>Subdatur, cæsique cadant exercitus omnis,</p> +<span class = "linenum">515</span> +<p>Profectum Latio: contra, si concidat unus,</p> +<p>Nequidquam fore Agenoreis cuncta arma virosque.</p> +<p>Illum igitur lustrans circumfert lumina campo,</p> +<p>Rimaturque ducem: juvat in certamina summa</p> +<p>Ferre gradum, cuperetque viro concurrere, tota</p> +<span class = "linenum">520</span> +<p>Spectante Ausonia; celsus clamore feroci</p> +<p>Provocat increpitans hostem, et nova prælia poscit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_522" id = "line17_522"> </a> +Quas postquam audivit voces conterrita Juno,</p> +<span class = "pagenum">386</span> +<p>Ne Libyci ducis inpavidas ferrentur ad aures,</p> +<p>Effigiem informat Latiam, propereque coruscis</p> +<span class = "linenum">525</span> +<p>Adtollit cristis: addit clipeumque jubasque</p> +<p>Romulei ducis, atque humeris inponit honorem</p> +<p>Fulgentis saguli: dat gressum habitusque cientis</p> +<p>Prælia, et audaces adicit sine corpore motus.</p> +<p>Tum par effigies fallacis imagine vana</p> +<span class = "linenum">530</span> +<p>Cornipedis moderanda cito per devia passu</p> +<p>Belligeræ datur ad speciem certaminis umbræ.</p> +<p>Sic Pœni ducis ante oculos exsultat, et ultro</p> +<p>Scipio Junoni similatus tela coruscat.</p> +<p><a name = "line17_534" id = "line17_534"> </a> +At, viso lætus rectore ante ora Latino,</p> +<span class = "linenum">535</span> +<p>Et tandem propius sperans ingentia, Pœnus</p> +<p>Quadrupedi citus inponit velocia membra,</p> +<p>Et jacit adversam properati turbinis hastam.</p> + +<p class = "indent"> +Dat terga, et, campo fugiens, volat ales imago,</p> +<p>Tramittitque acies: tum vero, ut victor, et alti</p> +<span class = "linenum">540</span> +<p>Jam compos voti, ferrata calce cruentat</p> +<span class = "pagenum">387</span> +<p>Cornipedem, et largas Pœnus quatit asper habenas.</p> +<p>«Quo fugis, oblitus nostris te cedere regnis?</p> +<p>Nulla tibi Libyca latebra est, o Scipio, terra.»</p> +<p>Hæc ait, et stricto sequitur mucrone volantem,</p> +<span class = "linenum">545</span> +<p>Donec longinquo frustratum duxit in arva</p> +<p>Diversa spatio procul a certamine pugnæ.</p> +<p>Tum fallax subito simulacrum in nubila cessit.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_548" id = "line17_548"> </a> +Fulmineus ductor, «Quisnam se lumine cæco</p> +<p>Composuit nobis, inquit, Deus? aut latet idem</p> +<span class = "linenum">550</span> +<p>Cur monstro? tantumne obstat mea gloria Divis?</p> +<p>Sed non avelles unquam, quicumque secundus</p> +<p>Cælicolum stas Ausoniæ, non artibus hostem</p> +<p>Eripies verum nobis.» Frena inde citati</p> +<span class = "pagenum">388</span> +<p>Convertit furibundus equi, campumque petebat,</p> +<span class = "linenum">555</span> +<p>Quum subitæ occulto pestis conlapsa tremore</p> +<p>Cornipedis moles ruit, atque efflavit anhelo</p> +<p>Pectore, Junonis curis, in nubila vitam.</p> +<p><a name = "line17_558" id = "line17_558"> </a> +Tum vero inpatiens, «Vestra est hæc altera, vestra</p> +<p>Fraus, inquit, Superi: non fallitis: æquore mersum</p> +<span class = "linenum">560</span> +<p>Texissent scopuli, pelagusque hausisset et undæ.</p> +<p>Anne huic servabar leto? Mea signa secuti,</p> +<p>Quîs pugnæ auspicium dedimus, cæduntur; et absens</p> +<p>Adcipio gemitus vocesque et verba vocantum</p> +<p>Hannibalem; quis nostra satis delicta piabit</p> +<span class = "linenum">565</span> +<p>Tartareus torrens?» Simul hæc fundebat, et una</p> +<p>Spectabat dextram, ac leti fervebat amore.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_567" id = "line17_567"> </a> +Tum Juno, miserata virum, pastoris in ora</p> +<span class = "pagenum">389</span> +<p>Vertitur, ac silvis subito procedit opacis,</p> +<p>Atque his adloquitur versantem ingloria fata:</p> +<span class = "linenum">570</span> +<p>«Quænam te silvis adcedere caussa subegit</p> +<p>Armatum nostris? num dura ad prælia tendis,</p> +<p>Magnus ubi Ausoniæ reliquos domat Hannibal armis?</p> +<p>Si velox gaudes ire, et compendia grata</p> +<p>Sunt tibi, vicino in medios te tramite ducam.»</p> +<span class = "linenum">575</span> +<p>Adnuit, atque onerat promissis pectora largis</p> +<p>Pastoris, Patresque docet Carthaginis altæ</p> +<p>Magna repensuros, nec se leviora daturum.</p> +<p>Præcipitem et vasto superantem proxima saltu</p> +<p>Circumagit Juno, et, fallens regione viarum,</p> +<span class = "linenum">580</span> +<p>Non gratam invito servat celata salutem.</p> + +<span class = "pagenum">390</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_581" id = "line17_581"> </a> +Interea Cadmea manus, deserta pavensque,</p> +<p>Non ullum Hannibalem, nusquam certamina cernit</p> +<p>Sævi nota ducis: pars ferro obcumbere credunt,</p> +<p>Pars damnasse aciem, et Superis cessisse sinistris.</p> +<span class = "linenum">585</span> +<p>Ingruit Ausonius, versosque agit æquore toto</p> +<p>Rector, jamque ipsæ trepidant Carthaginis arces.</p> +<p>Inpletur terrore vago cuncta Africa pulsis</p> +<p>Agminibus, volucrique fuga sine more ruentes</p> +<p>Tendunt adtonitos extrema ad litora cursus,</p> +<span class = "linenum">590</span> +<p>Ac Tartessiacas profugi sparguntur in oras:</p> +<p>Pars Batti petiere domos, pars flumina Lagi.</p> +<p>Sic ubi, vi cæca tandem devictus, ad astra</p> +<p>Evomuit pastos per secula Vesbius ignes,</p> +<p>Et pelago et terris fusa est Vulcania pestis,</p> +<span class = "pagenum">391</span> +<span class = "linenum">595</span> +<p>Videre Eoi (monstrum admirabile!) Seres</p> +<p>Lanigeros cinere Ausonio canescere lucos.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_597" id = "line17_597"> </a> +At fessum tumuto tandem regina propinquo</p> +<p>Sistit Juno ducem, facies unde omnis, et atræ</p> +<p>Adparent admota oculis vestigia pugnæ.</p> +<span class = "linenum">600</span> +<p>Qualem Gargani campum, Trebiæque paludem,</p> +<p>Et Tyrrhena vada, et Phaethontis viderat amnem</p> +<p>Strage virum undantem; talis (miserabile visu!)</p> +<p>Prostratis facies aperitur dira maniplis.</p> +<p>Tum superas Juno sedes turbata revisit.</p> +<span class = "linenum">605</span> +<p><a name = "line17_605" id = "line17_605"> </a> +Jamque propinquabant hostes, tumuloque subibant,</p> +<p>Quum secum Pœnus: «Cælum licet omne soluta</p> +<p>In caput hoc compage ruat, terræque dehiscant,</p> +<p>Non ullo Cannas abolebis, Jupiter, ævo;</p> +<p>Decedesque prius regnis, quam nomina gentes</p> +<span class = "linenum">610</span> +<p>Aut facta Hannibalis sileant: nec deinde relinquo</p> +<p>Securam te, Roma, mei; patriæque superstes</p> +<p>Ad spes armorum vivam tibi; nam modo pugna</p> +<p>Præcellis, resident hostes: mihi satque superque,</p> +<span class = "pagenum">392</span> +<p>Ut me Dardaniæ matres atque Itala tellus,</p> +<span class = "linenum">615</span> +<p>Dum vivam, exspectent, nec pacem pectore norint.»</p> +<p>Sic rapitur, paucis fugientum mixtus, et altos</p> +<p>Inde petit retro montes tutasque latebras.</p> + +<p class = "indent"> +<a name = "line17_618" id = "line17_618"> </a> +Hic finis bello: reserantur protinus arces</p> +<p>Ausonio jam sponte duci. Jura inproba ademta,</p> +<span class = "pagenum">393</span> +<span class = "linenum">620</span> +<p>Armaque, et incisæ leges, opibusque superbis</p> +<p>Vis fracta, et posuit gestatas bellua turres.</p> +<p>Excelsæ tum sæva rates spectacula Pœnis</p> +<p>Flammiferam adcepere facem, subitaque procella</p> +<p>Arserunt maria, atque expavit lumina Nereus.</p> + +<span class = "linenum">625</span> +<p class = "indent"> +Mansuri compos decoris per secula rector,</p> +<p>Devictæ referens primus cognomina terræ,</p> +<p>Securus sceptri, repetit per cærula Romam,</p> +<span class = "pagenum">394</span> +<p>Et patria invehitur sublimi tecta triumpho.</p> +<p><a name = "line17_629" id = "line17_629"> </a> +Ante Syphax, feretro residens, captiva premebat</p> +<span class = "linenum">630</span> +<p>Lumina, et auratæ servabant colla catenæ.</p> +<p>Hic Hannon, clarique genus Phœnissa juventa,</p> +<p>Et Macetum primi, atque incocti corpora Mauri,</p> +<p>Tum Nomades, notusque sacro, quum lustrat arenas,</p> +<p>Hammoni Garamas, et semper naufraga Syrtis.</p> + +<span class = "pagenum">395</span> +<span class = "linenum">635</span> +<p class = "indent"> +<a name = "line17_635" id = "line17_635"> </a> +Mox victas tendens Carthago ad sidera palmas</p> +<p>Ibat, et effigies oræ jam lenis Hiberæ,</p> +<p>Terrarum finis Gades, ac laudibus olim</p> +<p>Terminus Herculeis Calpe, Bætisque lavare</p> +<p>Solis equos dulci consuetus fluminis unda:</p> +<span class = "linenum">640</span> +<p>Frondosumque apicem subigens ad sidera mater</p> +<p>Bellorum fera Pyrene, nec mitis Hiberus,</p> +<p>Quum simul inlidit ponto, quos adtulit, amnes.</p> +<span class = "pagenum">396</span> +<p>Sed non ulla magis mentesque oculosque tenebat,</p> +<p>Quam visa Hannibalis campis fugientis imago.</p> +<span class = "linenum">645</span> +<p>Ipse, adstans curru, atque auro decoratus et ostro,</p> +<p>Martia præbebat spectanda Quiritibus ora.</p> +<p>Qualis odoratis descendens Liber ab Indis</p> +<p>Egit pampineos frenata tigride currus.</p> +<p>Aut quum Phlegræis, confecta mole Gigantum,</p> +<span class = "linenum">650</span> +<p>Incessit campis tangens Tirynthius astra.</p> +<p>Salve, invicte parens, non concessure Quirino</p> +<p>Laudibus, ac meritis non concessure Camillo.</p> +<p>Nec vero, quum te memorat de stirpe Deorum,</p> +<p>Prolem Tarpeii mentitur Roma Tonantis.</p> + +</div> + + +<h5>FINIS.</h5> + +</div> <!-- end div vol2 --> + + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Punicorum Libri Septemdecim, by +Caius Silius Italicus + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PUNICORUM LIBRI SEPTEMDECIM *** + +***** This file should be named 27219-h.htm or 27219-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/7/2/1/27219/ + +Produced by Louise Hope, Robert Connal and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This +file was produced from images generously made available +by the Bibliothèque nationale de France (BnF/Gallica) at +http://gallica.bnf.fr) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> + +</html> |
