diff options
Diffstat (limited to '27170.txt')
| -rw-r--r-- | 27170.txt | 2874 |
1 files changed, 2874 insertions, 0 deletions
diff --git a/27170.txt b/27170.txt new file mode 100644 index 0000000..0eb09c7 --- /dev/null +++ b/27170.txt @@ -0,0 +1,2874 @@ +The Project Gutenberg EBook of Jeppe sur la Monto, by Ludvig Holberg + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Jeppe sur la Monto + au la Transformita Kamparano + +Author: Ludvig Holberg + +Translator: Odd Tangerud + +Release Date: November 6, 2008 [EBook #27170] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK JEPPE SUR LA MONTO *** + + + + +Produced by Andrew Sly and Team Esperanto + + + + + +LUDVIG HOLBERG + +JEPPE SUR LA MONTO + +aux + +LA TRANSFORMITA KAMPARANO + +Komedio en kvin aktoj + +1722 + +Tradukis: Odd Tangerud + + +Roluloj: + + JEPPE sur la Monto + NILLE, lia edzino + JAKOB, sxuisto + Barono NILUS + Sekretario de la barono + Cxambristo + ERIK, lakeo + Aliaj lakeoj + Intendanto + La edzino de la intendanto + Jugxisto + MAGNUS + + + + +UNUA AKTO + + +UNUA SCENO + + +NILLE + +Mi opinias, ke en la tuta kamparo ne trovigxas tia mallaborema acxulo +kiel mia edzo; mi preskaux ne kapablas veki lin, kiam mi tiras lin el +la lito per la haroj. Hodiaux tiu acxulo scias, ke estas foirtago, +kaj tamen kusxas dormante tiom longe. Sinjoro Pouxl antaux nelonge +diris al mi: "Nille, vi estas tro severa kontraux via edzo; li estas +kaj devas ja esti mastro de la domo;" sed mi respondis al li: "Ne, mia +bona sinjoro Pouxl! Se mi lasus al mia edzo mastrumi la domon unu +jaron, tiam la Grandsinjoro ne ricevus lupagon por la tero nek la +pastro dekonajxon; cxar dum tiu tempo li fordrinkus cxion, kio estas +en la domo. Cxu mi lasu al tiu viro estri la domon, kiu estas preta +vendi brutaron, edzinon kaj infanojn, jes ecx sin mem, por brando?" +Kaj jen sinjoro Pouxl tute silentis kaj visxis sian busxon. La +intendanto samopinias kun mi kaj diras: "Patrineto, vi nur ne atentu +pri tio, kion la pastro diras. Vere estas skribite en la ritaro, ke +vi estu obeema kaj humila al via edzo, sed kontrauxe staras en via +lukontrakto, kiu estas pli nova ol la ritaro, ke vi tenu vian farmon +en ordo kaj pagu la lupagon, kio por vi ne eblas, se vi ne cxiun tagon +tiras vian edzon laux la haroj kaj lin bastonadas al laboro." Jxus mi +tiris lin el la lito, kaj iris en la garbejon por vidi kiel progresas +la laboro; kiam mi revenis internen, li sidis sur la segxo dormante +kun la pantalono, pardonu la esprimon, sur nur unu gambo, pro kio la +skurgxo devis tuj elkrocxigxi, kaj mia bona Jeppe sxmirigxi sur la +dorso, gxis li komplete revekigxis. La sola, kion li timas, estas +"Majstro Erik", (tiel mi nomas la skurgxon).--Hej, Jeppe! cxu vi +bruto ankoraux ne vestis vin? Cxu vi ankorauxfoje sxatus paroli kun +"Majstro Erik"? Hej, Jeppe, envenu! + + +DUA SCENO + + +JEPPE + +Mi bezonas ja tempon por vesti min, Nille. Mi vere ne povas iri al la +urbo kiel porko sen pantalono kaj jako. + +NILLE + +Cxu vi sentauxgulo ne havis tempon por surmeti dek parojn da +pantalonoj, post kiam mi vekis vin cximatene? + +JEPPE + +Cxu vi formetis "Majstron Erik", Nille? + +NILLE + +Jes, mi faris; sed mi tuj scias kie trovi gxin, se vi ne rapidas. +Jen, cxi tien! Vidu kiel li rampas. Jen, cxi tien! Vi iru al la urbo +por acxeti al mi du funtojn da verda sapo. Jen mono. Sed auxdu! Se +vi post kvar horoj ne retrovigxos surloke, "Majstro Erik" dancu polan +dancon sur via dorso. + +JEPPE + +Kiel iri kvar mejlojn en kvar horoj, Nille? + +NILLE + +Kiu diras ke vi iru, vi kornulo? Vi kuru. Jen mia verdikto; kaj nun +vi faru laux plezuro. + + +TRIA SCENO + + +JEPPE + +(sola) Nun tiu porkino eniras por matenmangxi, kaj mi, kompatindulo, +devas iri kvar mejlojn, kaj ricevas nek fluidajxon nek sekajxon. Cxu +iu viro havas tian damnan edzinon, kian mi havas? Mi vere opinias, ke +sxi estas kuzino de Lucifero. Oni ja diras en la vilagxoj, ke Jeppe +trinkas, sed ili ne diras kial Jeppe trinkas; cxar mi ne ricevis tiom +da batoj dum la dek jaroj, kiam mi estis en la malicistaro, kiom mi +ricevas unu tagon de tiu malica virino. Sxi batas min, la intendanto +pelas min al laboro kiel bruton, kaj la diakono faras min kornulo. +Cxu mi do ne trinku? Cxu mi do ne uzu la rimedojn, kiujn la naturo +donas al ni por forigi aflikton? Se mi estus stultulo, tiajxoj ne +frapus mian koron tiom forte, kaj mi ankaux ne trinkus; sed estas +klare, ke mi estas sprita viro; tial mi sentas tiajn ofendojn pli +forte ol aliulo; tial mi devas trinki. Mia najbaro Mons Kristofersen +ofte diras al mi, cxar li estas mia bona amiko: La diablo penetru +vian dikan ventron, Jeppe! Vi devus kontrauxfrapi, kaj la edzinacxo +mildigxus. Sed mi ne povas kontrauxfrapi pro tri kialoj. Unue cxar mi +ne havas kuragxon. Due pro la damnita "Majstro Erik", kiu pendas +malantaux la lito, kaj pri kiu mia dorso ne povas pensi sen plori. +Trie cxar mi, sen lauxdi min mem, estas bonkorulo kaj bona kristano, +kiu neniam sercxas vengxon, ecx ne kontraux la diakono, kiu metas sur +min kornon post korno; kaj tamen mi oferdonas al li la tri sanktajn +tagojn, ecx se ne estas en li honorsento por doni al mi krucxon da +biero la tutan jaron. Nenio tusxis mian koron pli forte, ol la mokaj +vortoj, kiujn li diris al mi la pasintan jaron; cxar kiam mi rakontis +al li, ke sovagxa tauxro, kiu neniam timis homojn, foje farigxis +timema antaux mi, li respondis: Cxu tion vi ne komprenas, Jeppe? La +tauxro vidis, ke vi havas pli grandajn kornojn ol gxi mem havas, kaj +tial ne opiniis konsilinde kornopiki kun sia superulo. Mi vokas vin +kiel atestantojn, bonuloj! Cxu tiaj vortoj ne enpenetrus gxis la +medolo de ostoj en honesta viro. Mi tamen estas tiom deca, ke mi +neniam deziris morton al mia edzino. Kontrauxe kiam sxi kaptigxis de +flavmalsano la pasintan jaron, mi deziris, ke sxi vivu; cxar pro tio +ke Infero jam estas plena de malbonaj virinoj, Lucifero eble sendus +sxin reen, kaj sxi farigxus pli malica ol sxi jam estas. Sed se la +diakono mortus, mi gxojus, tiom pro mi mem kiom pro aliuloj; cxar li +estas nura gxeno kaj neniel utila por la parohxanaro. Estas malklera +diablo; cxar li kantas false, kaj ecx ne povas muldi respektindan +vaks-kandelon. Sed lia antauxulo Kristofer estis tute alia. Li tone +superis dek du diakonojn en sia tempo, tian vocxon li havis. Iun +fojon mi decidis rompi kun la diakono, dum Nille mem auxskultis; +cxar li insulte nomis min kornulo, kaj mi diris: La diablo estu via +kornulo, Mads diakono! Sed kio okazis? "Majstro Erik" devis tuj +elkrocxigxi kaj disigi la kverelantojn, kaj mia dorso farigxis tiom +drasxata de mia edzino, ke mi devis peti pardonon de la diakono, kaj +danki lin pro tio, ke li, bone studinta homo, volis fari tiun honoron +al mia domo. De tiam mi neniam ekpensis kontrauxstari. Nu, ja, Mons +Kristofersen! por vi kaj aliaj farmistoj estas facile paroli, kies +edzinoj ne havas iun "Majstron Erik" malantaux la lito. Se plenumus +al mi deziro en cxi mondo, mi dezirus, ke aux mia edzino neniun +brakon havus, aux mi neniun dorson; cxar la busxon sxi uzu kiom +placxas al sxi.--Sed mi devas iri al Jakob sxuisto survoje; li certe +versxos al mi brandon kredite por sxilingo; cxar mi devas havi iom +por refresxigxi. Hej! Jakob sxuisto! cxu vi ellitigxis? Malfermu, Jakob! + + +KVARA SCENO + +(Jakob sxuisto, nur en cxemizo. Jeppe.) + + +JAKOB + +Kiu vizitas tiom diable frue? + +JEPPE + +Bonan matenon, Jakob sxuisto! + +JAKOB + +Dankon, Jeppe! vi estas ege frue survoje hodiaux. + +JEPPE + +Versxu al mi por sxilingo da brando, Jakob. + +JAKOB + +Jes, donu la sxilingon. + +JEPPE + +Vi ricevos gxin morgaux, kiam mi revenos. + +JAKOB + +Jakob sxuisto ne versxas kredite. Mi scias, ke certe vi havas +sxilingon aux du por pago. + +JEPPE + +Honto pro tia mensogo, Jakob; nur kelkajn sxilingojn, kiujn mia +edzino donis al mi por acxeti ion en la urbo. + +JAKOB + +Mi scias, ke certe vi povos marcxandi du sxilingojn de la varoj, +kiujn vi acxetos. Kiu estas via komerco? + +JEPPE + +Mi acxetu du funtojn da verda sapo. + +JAKOB + +Ej, cxu vi ne povas diri, ke vi pagis sxilingon aux du pli por la +funto ol vi faros? + +JEPPE + +Mi timas, ke mia edzino sciigxos pri tio; kaj tiam mi gustumos la +skurgxon. + +JAKOB + +Babilacxo! Kie sxi sciigxus pri tio? Cxu vi ne povas jxuri, ke vi +pagis la tutan sumon? Vi estas stulta kiel bruto. + +JEPPE + +Vere, vere, Jakob; jen kion mi fine povos fari. + +JAKOB + +Elmetu vian monon, do. + +JEPPE + +Jen! sed vi devas redoni al mi sxilingon sxangxe. (Jakob eliras.) + +JAKOB + +(envenas kun la glaso, saluttrinkas) Je via sano, Jeppe! + +JEPPE + +Vi glutis kiel fripono. + +JAKOB + +Cxu? Mi ja scias ke estas kutimo, ke la gastiganto saluttrinkas al la +gastoj. + +JEPPE + +Mi certe scias; sed honto al tiu, kiu enkondukis tiun kutimon. Sanon, +Jakob! + +JAKOB + +Dankon, Jeppe! Vi trinkos ankaux por la dua sxilingo; vi ja ne povas +gxin reen kunporti, sen havi glason da brando bonhave, kiam vi +revenos. Cxar kredu min, mi havas ecx ne unu sxilingon por redoni al +vi sxangxe. + +JEPPE + +Hontu, kiu faros! Se gxi estu glutata, do okazu tuj, tiel ke mi sentu +la stomakon iom plenigxi. Sed se vi ankaux el tiu trinkas, mi nenion +pagos. + +JAKOB + +Sanon, Jeppe! + +JEPPE + +Dio gardu niajn amikojn, kaj honto al cxiuj niaj malamikoj! Tio +bonfaris en la stomako. Ahx, Ahx! + +JAKOB + +Bonan vojagxon, Jeppe! + +JEPPE + +Dankon, Jakob sxuisto! + + +KVINA SCENO + + +JEPPE + +(sola; farigxas gaja kaj komencas kanti:) + + "Blanka kokino kaj plurkolora kokino + kontrauxstaris kokon (k.t.p.) ..." + +Ahx, se mi kuragxus trinki por kroma sxilingo! Ahx, se mi kuragxus +trinki por kroma sxilingo! Mi faru! Ne, sxi drasxos min. Se nur eblus +unue forigi la trinkejon el vido, ne estus problemo; sed estas +kvazaux iu kapte retenas min. Mi devas ree tien. Ho ne, kion vi +faros, Jeppe? Mi vidas Nille kvazaux staranta en la vojo kun "Majstro +Erik" en la mano. Mi devas turni.--Ahx, se mi kuragxus trinki +ankoraux por unu sxilingo! Mia stomako diras faru; mia dorso diras +ne. Kiun mi kontrauxfaru? Cxu ne mia stomako pli gravas ol mia dorso? +Mi opinias ke jes. Cxu mi frapu la pordon? Hej, Jakob sxuisto, +elvenu! Sed la damnita virino image aperas. Se sxi almenaux nur +frapus tiel, ke la dorsostoj ne difektigxus, mi diable ne atentus; +sed sxi frapas kiel.... Ahx Dio gardu min, kompatindulon! Kion mi +faru? Devigu vian naturon, Jeppe! cxu ne estas honto, ke vi kapsaltu +en malfelicxon pro kanajla glaso da brando? Ne, tio ne okazu; +mi devas for.--Ahx, se mi kuragxus ankoraux trinki por unu nura +sxilingo! Estis fatale, ke mi unue gustumis; nun mi ne kapablas +foriri. Kruroj for! Demono splitu vin, se vi ne iros! Ne, tiuj +kanajloj damne ne volas. Ili volas reen al la trinkejo. Miaj membroj +militas unu kontraux alia: La stomako kaj la kruroj volas al la +trinkejo, kaj la dorso al la urbo. Iru do, vi hundacxoj! Vi brutoj! +Vi sentauxguloj! Ne, diablo pelu ilin; ili volas reen al la trinkejo. +Mi pli penas pri miaj gamboj igi ilin foriri de la trinkejo, ol +konduki mian cxevalon el gxia ejo. Ahx, se mi kuragxus ankoraux +trinki por nura sxilingo! Kiu scias cxu Jakob sxuisto ne kreditos min +por sxilingo aux du, kiam mi humile petas lin?--Hej, Jakob! kroman +glason da brando por du sxilingoj. + + +SESA SCENO + + +JAKOB + +Jen Jeppe! Cxu vi revenis? Mi pensis, ke vi ricevis tro malmulte. Kiel +brando por du sxilinga monero suficxu? Gxi ja ecx ne pasas sub la +kolo. + +JEPPE + +Vere, Jakob! Donu por kroma dusxilingvaloro; (Jakob eliras. Jeppe +sola.) Kiam mi unue eltrinkis, li devas ja krediti, cxu vole, cxu +nevole. + +JAKOB + +Jen brando por du sxilingoj, Jeppe, sed unue la monon. + +JEPPE + +Vi vere povas krediti min dum mi trinkas, kiel diras la proverbo. + +JAKOB + +Ni ne konsideras proverbojn, Jeppe. Se vi ne antauxe pagos, vi +ricevos ecx ne guton. Ni jxuris neniun krediti, ecx ne la intendanton +mem. + +JEPPE + +(plorante) Cxu vi ne tamen povas krediti min? Mi ja estas honesta +homo. + +JAKOB + +Neniun krediton! + +JEPPE + +Jen do la du sxilingoj, vi avarulo!--Pagite; kaj nun vi trinku, +Jeppe!--Ahx, bone gxi efikis. + +JAKOB + +Jes, povas baki kanajlon interne. + +JEPPE + +La plej granda efiko de brando estas, ke oni poste farigxos tiom +kuragxa. Nun mi ne plu pensas pri mia edzino kaj nek pri "Majstro +Erik"; tiel mi transformigxis de la lasta glaso. Cxu vi konas tiun cxi +kanton, Jakob? + + Kirsten kaj Peder sidis cxe tablo! + Peteheja! + Auxdigxis tioma senhonta fablo. + Polemeja! + Sturno kantas el gaja sino. + Peteheja! + Inferen iru Nille, la acxulino. + Polemeja! + Iris mi sur la verda grundo. + Peteheja! + Diakono estas fia hundo. + Polemeja! + Kantis birdo el sia nesto, + Peteheja! + Diakono estas fia besto. + Polemeja! + Cxu diru mi nomon de la edzino? + Peteheja! + Nomigxas sxi Honto kaj Malhonorino + Polemeja! + +Tiun kanton mi mem faris, Jakob. + +JAKOB + +Vi? diable ne! + +JEPPE + +Jeppe ne estas tiom stulta, kiom vi opinias. Mi ankaux faris kanton +pri la sxuistoj, kiu iras tiel: + + La sxuisto kun siaj violono kaj bas', + Filepom! Filepom! + +JAKOB + +Aj, vi stultulo! tiu temas pri muzikistoj. + +JEPPE + +Jes, vere. Auxdu, Jakob! versxu por ankoraux unu sxilingo. + +JAKOB + +Bone! Nun mi vidas, ke vi estas afabla homo, kiu ne avaras sxilingon +por mia domo. + +JEPPE + +Hej, Jakob! Nur donu al mi por jenaj kvar sxilingoj. + +JAKOB + +Jen bone. + +JEPPE + +(denove kantas) + + La tero trinkas akvon, + La maro trinkas sunon, + La suno trinkas maron, + cxio en la mondo trinkas. + Kial do mi ne + ankaux tiel trinku? + +JAKOB + +Sanon, Jeppe! + +JEPPE + +_Mir zu!_ + +JAKOB + +Sanon duone! + +JEPPE + +_Ich tank Ju Jakob!_ Trinku _mann, dat dig di Dyvel haal; dat ist dig_ +sen envio.[1] + +[Piednoto 1--Traduko el platgermana: Mi dankas vin, Jakob. Trinku, +homo, ke la Diablo vin alprenu; tiu estas la via...] + +JAKOB + +Mi auxdas, ke vi scias paroli germane, Jeppe. + +JEPPE + +Certe; estas malnovajxo, _dat_; sed mi ne volonte tiel parolas, krom +kiam mi estas ebria. + +JAKOB + +Nu, do vi tiel parolas almenaux unu fojon tage. + +JEPPE + +Mi servis dek jarojn en la malicistaro, kaj cxu mi do ne komprenu +miajn lingvojn? + +JAKOB + +Vere mi scias, Jeppe. Ni ja kune servis en la kumpanjo du jarojn. + +JEPPE + +Estas vere, nun mi memoras. Oni ja pendigis vin iun fojon, kiam vi +forfugxis cxe _Wismar_. + +JAKOB + +Mi estis proksime, sed oni denove pardonis. "Proksimo helpas multajn +homojn". + +JEPPE + +Domagxe ke ili ne pendigis vin, Jakob. Sed cxu vi ne partoprenis en +la atakcio sur tiu altebenajxo, vi ja mem scias kie? + +JAKOB + +Aj, kie mi ne cxeestis? + +JEPPE + +Mi neniam forgesas la unuan psalmon, kiun la svedoj pafis. Mi opinias +ke mortfalis samtempe 3000, aux diru 4000 homoj. _Das ging fordyvled +zu, Jakob! Du kanst wol das ihukommen? Ich kan nicht negten, dass ich +jo bange war_[2] cxe tiu batalego. + +[Piednoto 2--Traduko el platgermana: Okazis malbenite, Jakob! +Vi ja povas memori, cxu? Mi ne povas nei, ke mi estis timema...] + +JAKOB + +Jes ja! Severe estas kontrauxiri la morton. Antaux la malamiko oni +estas ja suficxe pia. + +JEPPE + +Jes, vere; mi ne scias pro kio; cxar mi kusxis la tutan nokton antaux +la atakcio legante la psalpetron de Davido. + +JAKOB + +Mirigas min, ke vi, kiu antauxe estis soldato, permesas al via edzino +vin tirani. + +JEPPE + +Mi! Ke mi nur havus sxin cxi tie, kaj jen vi vidus kiel mi sxin +bastonadus. Ankoraux unu glason, Jakob! (al si mem) Ankoraux restas +al mi ok sxilingoj, kaj kiam ili estos fortrinkitaj, mi trinkos +kredite. (lauxte) Versxu al mi ankaux krucxon da biero! + + In Leipsig var en Mand, + In Leipsig var en Mand, + In Leipsig var en Laederen Mand, + In Leipsig var en Laederen Mand, + In Leipsig var en Mand, + Die Mand han nam en Fru, (K.t.p.) + +JAKOB + +Sanon, Jeppe! + +JEPPE + +Hej! He...j! He...! Je via sano kaj je mia sano kaj je la sano de +cxiuj bonaj amikoj! He... He...j! + +JAKOB + +Cxu vi ne volas tosti por la intendanto? + +JEPPE + +Certe jes! Versxu por kromaj kvar sxilingoj. La intendanto estas +estiminda viro. Kiam ni kasxdonas al li taleron, li jxuras je la savo +de sia animo antaux la Grandsinjoro, ke ni ne kapablas pagi la farman +luon.--Kanajlo kiu havas pli da mono. Vi kreditas min por sxilingo +aux du. + +JAKOB + +Ne, Jeppe! nun vi ne eltenas trinki pli. Mi ne estas tia viro, ke mi +deziras, ke la gastoj tro ebriigu sin en mia domo kaj trinku pli ol +bone estas por ili. Mi pli sxatus perdi mian komercon ol tiel +konduti; cxar estas peko. + +JEPPE + +Hej! ankoraux por sxilingo! + +JAKOB + +Ne, Jeppe, nun mi ne pli versxas. Pensu, ke vi devas iri longan vojon. + +JEPPE + +Kanajlo! Kadavracxo! Besto! Fripono! Hej, He...j! + +JAKOB + +Adiaux, Jeppe,--felicxan vojagxon! + + +SEPA SCENO + + +JEPPE + +(sola) Ahx, Jeppe; vi estas ebria kiel besto. Miaj gamboj ne volas +porti min. Staru, vi kanajloj? Hej do! Kioma horo estas? Hej, Jakob +hundsvot, skuster![3] Hej, por sxilingo! Staru, vi hundoj! Ne, diablo +prenu min cxu ili volas stari. Dankon, Jakob sxuisto! Ankoraux unu. +Auxskultu, kamarado! Kien la vojo al la urbo? Staru, mi diras. Jen! +La besto estas ebria. Vi trinkis kiel kanajlo, Jakob! cxu tio estas +brando por sxilingo? Vi mezuras kiel turko. + +(Dum li parolas, li falas kaj restas kusxanta.) + +[Piednoto 3--Ege insultacxa frazo. Hundsvot: hundinfikilo. +Skuster: sxuistacxo.] + + +OKA SCENO + +(Barono Nilus, la sekretario, la cxambristo, du lakeoj, Jeppe.) + + +BARONO + +Aspekte ni havos fekundan jaron. Jen, vidu kiom densa la hordeo +staras. + +SEKRETARIO + +Jes, vere, Via Mosxto; sed tio signifas, ke barelo da hordeo cxijare +ne valoros pli ol kvin markojn. + +BARONO + +Ne gravas. La farmistoj ja prosperas pli bone dum bonaj tempoj. + +SEKRETARIO + +Mi ne scias kiel estas, Via Mosxto; la farmistoj ja cxiam plendas, +kaj volas havi semgrenon, cxu la jaro estas fekunda aux ne. Kiam ili +ion havas, ili drinkas des pli. Jen logxas trinkejestro en la +najbareco, kiu nomigxas Jakob sxuisto, kaj tiu multe kontribuas fari +la farmistojn malricxaj. Oni diras, ke li sxutas salon en la bieron, +por ke ili pli soifu, des pli ili trinkas. + +BARONO + +Tiun ulon ni devas forigi.--Sed kio kusxas tie apud la vojo? Estas ja +mortinto. Oni auxdas pri nenio krom akcidentoj. Kuru unu, kaj rigardu, +kio estas. + +UNUA LAKEO + +Estas Jeppe sur la Monto, kiu havas la malican edzinon. Hej ekstaru, +Jeppe! Ne, li ne vekigxas ecx se ni batus lin aux tirus lin laux la +haroj. + +BARONO + +Lasu lin kusxi; mi tamen sxatus fari komedion kun li. Vi kutime estas +ricxaj pri ideoj. Cxu vi povus inventi ion por min distri? + +SEKRETARIO + +Aspektus amuze, se oni ligus paperkolumon cxirkaux lin, aux fortondus +liajn harojn. + +CXAMBRISTO + +Laux mi estus ankoraux pli amuze sxmiri lian vizagxon per inko kaj +posteni iujn por vidi, kiel lia edzino lin akceptus, kiam li revenus +hejmen en tia stato. + +BARONO + +Bone, bone. Sed cxu eble Erik elpensus ion ankoraux pli amuzan? Jen, +diru vian opinion, Erik. + +ERIK LAKEO + +Mi proponas, ke ni tute devestu lin kaj kusxigu lin en la plej bonan +liton de Via Mosxto, kaj en la mateno, kiam li vekigxos, ni kondutu +al li, kvazaux li estas la sinjoro de la bieno, tiel ke li ne sciu kia +kaj kio li estas. Kaj kiam ni tiel kredigos al li, ke li estas la +Barono, ni trinkigu lin tiom same ebria, kiom li nun estas, kaj +kusxigu lin en liaj malnovaj vestajxoj sur tiun saman sterkejon. Se +tia plano lerte efektivigxus, la efiko estus stranga, kaj li imagus, +aux ke li songxis pri tia felicxego, aux ke li vere estis en +Paradizo. + +BARONO + +Erik, vi estas lertulo, kaj tial havas nur lertajn projektojn. Sed +kion fari se li vekigxus sammomente? + +ERIK + +Mi certas, ke li ne faros, Via Mosxto; cxar tiu sama Jeppe sur la +Monto estas unu el la plej persistaj dormemuloj en la tuta vilagxaro. +La pasintan jaron oni provis fiksi raketon al lia nuko; sed kiam la +raketo ekflamigxis, li tamen ne vekigxis el sia dormo. + +BARONO + +Tion faru. Fortiru lin tuj, surmetu al li belan cxemizon, kaj kusxigu +lin en mian plej bonan liton. + + + + +DUA AKTO + + +UNUA SCENO + + +JEPPE + +(Kusxanta en la lito de la Barono kun orpasamenta negligxo sur segxo. +Li vekigxas kaj frotas siajn okulojn, rigardas cxirkauxen, +konsternigxas, ree frotas la okulojn, palpas sian kapon kaj per la +mano ekkaptas orbroditan noktocxapon. Li sxmiras kracxajxon sur la +okulojn kaj ree frotas ilin, turnas la cxapon kaj rigardadas gxin, +rigardadas sian belan cxemizon, kaj la negligxon, cxion; grimacas +strange. Intertempe ludigxas kvieta muziko, kaj auxdante tion Jeppe +kunplektas la manojn kaj ploras. Kiam la muziko estas finita, li +komencas paroli:) + +Ej, kio estas tio? Kia pompo estas jeno, kaj kiel estas mi al jeno +veninta? Cxu mi songxas, aux cxu mi estas maldorma? Jes, mi estas +klare maldorma. Kie estas mia edzino, kie estas miaj infanoj, kie +estas mia domo, kaj kie estas Jeppe? Cxio estas sxangxita, ecx mi +mem. Ej, kio do estas tio cxi? Kio do estas tio cxi? + +(Krias mallauxte kaj timeme) + +Nille! Nille! Nille! Mi kredas, ke mi venis en la cxielon, Nille! +kaj tio tute senmerite.--Tamen cxu vere estas mi? Aspektas al mi, ke +jes; aspektas ankaux al mi, ke ne. Kiam mi palpas mian dorson, kiu +ankoraux suferas pro la batoj, kiujn mi ricevis, kiam mi auxdas min +paroli, kiam mi palpas mian kavan denton, sxajnas al mi, ke estas mi. +Sed se mi rigardas mian cxapon, mian cxemizon, la tutan lukson antaux +miaj okuloj, kaj auxskultas tiun dolcxan muzikon, jen diablo splitu +min cxu mi povas imagi, ke estas mi. Ne estas mi; mil fojojn mi estu +kanajlo se estas. Sed cxu eble mi songxas? Tamen sxajnas al mi ke ne. +Mi provos pincxi mian brakon; se tiam ne doloras, jen mi songxas; se +doloras, jen mi ne songxas.--Jes, mi sentis; mi estas maldorma. Certe +mi estas maldorma; tion neniu povas disputi; cxar se mi ne estis +maldorma, mi ja ne povis.... Sed kiel mi povas esti maldorma, kiam mi +vere pripensas? Ne povas esti erare, ke mi ja estas Jeppe sur la +Monto; mi ja scias, ke mi estas malricxa farmisto, sklavo, fripono, +kornulo, malsata pediko, larvo, kanajlo; kiel mi povas samtempe esti +Imperiestro kaj Sinjoro sur kastelo? Ne, jeno tamen estas nur songxo. +Plej bone estas, ke mi paciencu gxis mi vekigxos. + +(La muziko rekomencas, kaj Jeppe ankorauxfoje ekploras.) + +Ahx! cxu eblas ion tian auxdi en dormo? Ne eblas. Sed se estas +songxo, ke mi neniam revekigxu! kaj se mi estas en deliro, ke mi +neniam refarigxu sagxa; cxar mi alvokus antaux tribunalon tiun +kuraciston, kiu kuracus min, kaj malbenus tiun, kiu vekus min. Sed mi +nek songxas nek deliras; cxar mi memoras cxion, kio okazis al mi. Mi +ja memoras, ke mia karmemora patro estis Nils sur la Monto, mia avo +Jeppe sur la Monto, mia edzino ja nomigxas Nille, sxia skurgxo +"Majstro Erik", miaj filoj Jens, Nils kaj Kristofer. Ho jen! nun mi +eltrovis kio estas: estas la alia vivo, estas Paradizo, estas la +cxielo. Eble hieraux mi drinkis min morta cxe Jakob sxuisto, mortis +kaj tuj venis en cxielon. La morto do ne estas tiel terura sperto +kiel oni imagas; cxar mi nenion sentis. Nun eble en cxi momento +staras Sinjoro Jesper sur la pupitro farante enterigan predikon super +mi; eble li diras: Tian finon ricevis Jeppe sur la Monto; li vivis +kiel soldato kaj mortis kiel soldato. Oni povas disputi cxu mi mortis +surtere aux surakve; cxar mi eliris suficxe humida el tiu cxi mondo. +Ahx, Jeppe! tio estas io alia ol piede iri kvar mejlojn al la urbo +por acxeti sapon, kusxi sur pajlo, esti batata de via edzino kaj +ricevi kornojn de la diakono. Ahx, al kia felicxego estas via peno +kaj viaj maldolcxaj tagoj transformitaj. Ahx, mi devas plori pro +gxojo, precipe kiam mi pensas, ke tio okazis al mi tute senmerite. +Sed unu penso laboras en mia kapo; nome ke mi estas tiom soifa, ke +miaj lipoj gluigxas. Se mi dezirus denove esti viva, estus nur por +ricevi krucxon da biero por refresxigi min; cxar al kio jena pompo +antaux la okuloj kaj cxe la oreloj, kiam mi mortu denove pro soifo? +Mi memoras, ke la pastro ofte diris, ke en la cxielo oni nek malsatas +nek soifas, kaj ankaux ke tie oni retrovos cxiujn siajn mortintajn +amikojn; sed mi gxismorte turmentigxas pro soifo; krome mi estas ja +tute sola, mi vidas ecx ne unu homon; mi devus ja almenaux trovi mian +avon, kiu estis tia deca homo, kiu postlasis ecx ne sxilingon de +nepagita sxuldo al la biena Sinjoro. Mi ja scias, ke multaj homoj +vivis same dece kiel mi; kial mi do sola venu en cxielon? Do ne eblas, +ke estas la cxielo. Sed kio do estas? Mi ne dormas, mi ne maldormas; +mi ne mortis, mi ne vivas; mi ne deliras, mi ne estas sagxa; mi estas +Jeppe sur la Monto, mi ne estas Jeppe sur la Monto; mi estas +malricxa, mi estas ricxa; mi estas mizera farmisto, mi estas +Imperiestro. A... A... A...! Helpu! Helpu! Helpu! + +(Je tiu lauxta kriado envenas kelkaj homoj, kiuj tamen antauxe +staris kasxe por vidi, kiel li kondutas.) + + +DUA SCENO + +(Cxambristo. Erik Lakeo. Jeppe.) + + +CXAMBRISTO + +Mi deziras al Via Mosxto bonan matenon. Jen la negligxo, se Via Mosxto +volas ellitigxi.--Erik, kuru sercxi la mantukon kaj la lavujon. + +JEPPE + +Ahx, estimata sinjoro cxambristo, mi vere volas ellitigxi; sed mi +petas, ke vi nenion malbonan faru al mi. + +CXAMBRISTO + +Dio gardu nin de ion malbonan fari al Sinjoro. + +JEPPE + +Ahx, antaux ol mortigi min, bonvolu diri al mi, kiu mi estas? + +CXAMBRISTO + +Sinjoro ne scias, kiu Li estas, cxu? + +JEPPE + +Hieraux mi estis Jeppe sur la Monto, sed hodiaux.... Ahx, mi ne +scias kion diri. + +CXAMBRISTO + +Estas al ni gxojige, ke Sinjoro hodiaux estas en tiom bona humoro, ke +placxas al Li sxerci. Sed Dio gardu nin, kial Via Mosxto ploras? + +JEPPE + +Mi ne estas Via Mosxto. Mi povas jxuri je la savo de mia animo, ke +tio mi ne estas; cxar laux mia memoro, mi estas Jeppe, filo de Nils +sur la Monto, unu el la farmistoj de la Barono. Se vi vokos mian +edzinon, vi scios; sed ne lasu sxin kunpreni "Majstron Erik". + +LAKEO + +Strange. Kio do estas tio? Sinjoro certe ne estas tute vekita; cxar +Li neniam tiel kutimas sxerci. + +JEPPE + +Cxu mi maldormas aux ne, tion mi ne povas diri; sed tion mi scias kaj +povas diri, ke mi estas unu el la farmistoj de la Barono, kaj mi +nomigxas Jeppe sur la Monto, kaj mi neniam estis Barono nek Grafo en +mia vivotempo. + +CXAMBRISTO + +Erik, kio tio povas esti? Mi timas, ke Sinjoro kaptigxis de malsano. + +ERIK + +Mi imagas, ke li somnambulas; cxar ofte okazas, ke homoj ellitigxas, +vestas sin, parolas, mangxas kaj trinkas dum dormo. + +CXAMBRISTO + +Ne, Erik; mi rimarkas, ke Sinjoro fantazias pro malsano. Kuru tuj +voki kelkajn kuracistojn! (Erik foriras) Ahx, Via Mosxto, forpelu tiajn +pensojn el via kapo! Via Mosxto ja jxetas timon en la tutan domon. +Cxu Via Mosxto ne konas min? + +JEPPE + +Mi ne konas min mem; kiel mi konus Vin? + +CXAMBRISTO + +Ahx, cxu eblas, ke mi auxdu tiajn vortojn el la busxo de Mia Mosxto, +kaj vidi Lin en tia stato? Ahx, nia malfelicxa domo, turmentata de +tia sorcxa magio!--Cxu Sinjoro ne memoras, kion Li faris hieraux, kiam +Li rajdis cxase? + +JEPPE + +Mi neniam estis cxasisto nek sxtelcxasisto; cxar mi scias, ke tio +donas punlaboron. Neniam iu animo pruvu, ke mi cxasis leporon sur la +bieno de Sinjoro. + +CXAMBRISTO + +Ahx, Via Mosxto! Mi ja mem akompanis Lin en la cxaso hieraux. + +JEPPE + +Hieraux mi sidis cxe Jakob sxuisto kaj trinkis por dek du sxilingoj +da brando; kiel mi do povis fari cxason? + +CXAMBRISTO + +Ahx, mi insiste petas Vian Mosxton sur miaj genuoj, ke li forlasu +tiajn dirajxojn.--Erik, cxu oni vokis la kuracistojn? + +ERIK + +Jes! ili tuj venos. + +CXAMBRISTO + +Ni do metu sur Sinjoron lian negligxon; cxar eble kiam Li venos +eksteren en la liberan aeron, lia stato plibonigxos.--Cxu Sinjoro +bonvole surmetu la negligxon. + +JEPPE + +Jes, bonvole. Vi faru pri mi kiel al vi placxas, se vi nur ne +mortbatu min; cxar mi estas tiel senkulpa, kiel infano en patrina +ventro. + + +TRIA SCENO + +(Du kuracistoj. Jeppe. Cxambristo. Erik.) + + +UNUA KURACISTO + +Kun aflikto ni auxdas, ke Sinjoro malbonfartas. + +CXAMBRISTO + +Ahx ja, sinjoro Doktoro! Li estas en mizera stato. + +DUA KURACISTO + +Kiel vi fartas, Via Mosxto? + +JEPPE + +Suficxe bone. Mi nur estas iom soifa post tiu brando, kiun mi ricevis +de Jakob sxuisto hieraux. Bonvolu doni al mi nur krucxon da biero, +kaj lasu min foriri; poste oni bone povas pendigi vin kaj cxiujn +kuracistojn; cxar mi ne bezonas medicinon. + +UNUA KURACISTO + +Tion mi vere nomas fantaziado, sinjoro Kolego. + +DUA KURACISTO + +Ju pli forta gxi estas, des pli rapide gxi forvaporos. Palpu la +pulson de Sinjoro. _Quid tibi videtur, Domine Frater?_[4] + +[Piednoto 4--Latinfrazo: Kiel sxajnas al vi, Sinjora Frato?] + +UNUA KURACISTO + +Mi opinias, ke li bezonas kupumon. + +DUA KURACISTO + +Mi ne samopinias; cxar tiajn strangajn malfortecojn oni devas kuraci +alimaniere. Sinjoro havis teruran kaj strangan songxon, kiu fluigis +la sangon kaj konfuzis la cerbon tiel, ke Li imagas sin esti +farmisto. Ni devas provi distri Sinjoron per tiuj aferoj, kiuj kutime +plej placxas al Li, doni al Li tiujn specojn de vino kaj mangxajxo, +kiujn Li pleje sxatas, kaj ludi por Li la melodiojn, kiujn Li prefere +auxskultas. + +(Gaja muziko komencigxas.) + +CXAMBRISTO + +La sxatmuziko de Sinjoro! + +JEPPE + +Povas esti. Cxu cxiam estas tia gajeco cxi tie en la bieno? + +CXAMBRISTO + +Tiom ofte kiom placxas al Sinjoro; cxar Li donas al ni cxiuj +mangxajxon kaj salajron. + +JEPPE + +Sed estas strange, ke mi ne memoras, kion mi antauxe faris. + +DUA KURACISTO + +La malsano kauxzas, Via Mosxto, ke oni forgesas cxion, kion oni +antauxe faris. Mi memoras, ke antaux kelkaj jaroj unu el miaj +najbaroj, pro forta drinkado, tiom konfuzigxis, ke dum du tagoj li +imagis, ke li estas sen kapo. + +JEPPE + +Mi estus kontenta, se distrikta jugxisto Kristofer spertus la saman. +Sed li certe havas malsanon, kiu estas tute kontrauxa; cxar li imagas +sin havi grandan kapon, kvankam li havas tute neniun, kiel oni povas +konstati per liaj verdiktoj. + +(Ili ridas. Ha, ha, ha!) + +DUA KURACISTO + +Estas plezuro auxskulti Sinjoron sxerci. Sed por reveni al la +rakonto, tiu sama viro trairis la tutan urbon, kaj demandis al +preterpasantoj, cxu iu trovis la kapon, kiun li perdis; sed felicxe +li resanigxis kaj nuntempe estas sonorilisto en Jutlando. + +JEPPE + +Tio li ja povus farigxi, kvankam li ne retrovus sian kapon. + +(Ili ridas denove. Ha, ha, ha!) + +UNUA KURACISTO + +Cxu sinjoro Kolego memoras la historion, kiu okazis antaux dek jaroj +pri viro, kiu imagis sin havi plenplenon da musxoj en sia kapo, kaj +ne povis liberigxi el tiuj fantaziajxoj, kiom ajn konvinke oni +klarigis al li, gxis sagxa doktoro kuracis lin tiel: Sur lian kapon +li metis plastron sursxutitan de mortaj musxoj, kiun li post iom da +tempo fortiris, kaj montris al la malsanulo la musxojn. Tiu imagis, +ke ili estis tiritaj el lia kapo, kaj tiel farigxis sana. Mi ankaux +auxdis rakonton pri alia viro, kiu post longedauxra febro farigxis +konfuzita, kaj li kredis, ke se li eligus sian akvon, la tuta lando +subakvigxus. Neniu povis tiri lin el tiuj ideoj; cxar li volis morti +pro la komuna bono. Li estis sanigita laux jena maniero: Oni sendis +mesagxon al li sxajne de la Komandanto, dirante ke la urbo estas en +dangxero de siegxo. Ne estas akvo en la remparaj fosajxoj. Cxu li +volus plenigi ilin por malhelpi al la malamiko eniron en la urbon? La +malsanulo gxojigxis, cxar li povis servi al sia patrolando kaj al si +mem samtempe, kaj tiel li liberigxis de sia akvo kaj ankaux de sia malsano. + +DUA KURACISTO + +Mi povas montri ekzemplon el alia historio, kiu okazis en Germanio. +Nobelo iam envenis gastejon, kaj post mangxo li volis enlitigxi. Li +pendigis sian oran kolcxenon, kiun li kutime portis, sur la muron en +la gastejo. La gastejestro atente observis lin, akompanis lin al la +lito, kaj deziris al li bonan nokton; sed kiam li rimarkis ke la +nobelo dormis, li sxteliris en la cxambron kaj forprenis 60 erojn el +la cxeno, kaj poste rependigis gxin sur la muron. La gasto ellitigxas +en la mateno, seligas sian cxevalon kaj surmetas siajn vestojn. Sed +kiam li ekligis la cxenon cxirkaux sian kolon, li perceptis ke el gxi +perdigxis la duono de gxia longo. Li tuj komencis krii, ke iu lin +prisxtelis. La gastejestro, kiu sxtelauxskultis ekster la pordo, tuj +alkuras, kaj sxajnigas esti funde konfuzita. Li ekkriis: Ahx, kia +terura sxangxo! Kiam la gasto demandis, kial li tiel reagis, li +diris: Ahx, Sinjoro! Via kapo farigxis duoble pli granda, ol gxi +estis hieraux. Poste li enportis falsan spegulon, kiu montris cxion +en duobla grando. Kiam nun la nobelo vidis sian kapon tiom granda en +la spegulo, li ekploris, kaj diris: Ahx nun mi konstatas la kauxzon, +pro kiu mia cxeno farigxis tro mallonga. Li surseligxis, kaj volvis +sian mantelon cxirkaux sian kapon por ke neniu vidu gxin survoje. Oni +diras, ke poste li tenis sin hejme multajn tagojn, kaj ne povis +liberigxi el tiuj fantaziajxoj, sed kredis, ke la cxeno estis tro +mallonga cxar la kapo farigxis tro dika. + +UNUA KURACISTO + +Estas multaj ekzemploj pri tiaj fantaziajxoj. Mi memoras pri iu, kiu +imagis al si, ke lia nazo estas dek futojn longa, kaj avertis cxiujn, +kiuj venis renkonte, ke ili ne tro proksimigxu. + +DUA KURACISTO + +_Domine Frater_ certe auxdis la historion pri tiu viro, kiu imagis al +si, ke li estas morta. Juna persono ekfantaziis, ke li estas morta, +kaj tial kusxigis sin en cxerkon, kaj volis nek mangxi nek trinki. +Liaj amikoj klarigis al li la stultajxon, kaj provis cxiujn rimedojn +por igi lin mangxi, sed vane. Li rifuzis kun rido, dirante ke estas +kontraux cxiuj reguloj, ke mortintoj mangxu kaj trinku. Fine spertulo +pri medicino prenis sur sin kuraci lin per stranga metodo. Li petis +serviston prezenti sin kiel mortinton, kaj kun cxiuj solenajxoj lasi +sin porti al la sama loko, kie kusxas la malsanulo. Tiuj du longe +kusxis rigardante unu la alian. Fine la malsanulo komencis pridemandi +al la alia, kial li tien estis portita; kaj tiu respondis: cxar li +estas morta. Poste ili komencis demandi unu al la alia pri la maniero +per kiu ili mortis, kaj ambaux detalplene rakontis. Poste iuj laux +sekreta interkonsento enportis vespermangxon al la laste "mortinta", +kaj jen tiu elcxerkigxis kaj ekhavis bonegan mangxon, dirante al la +alia: Cxu ne ankaux vi baldaux mangxu? La malsanulo miris, kaj +demandis cxu konvenas al mortulo mangxi, sed ricevis la respondon, ke +se li ne mangxas, li ne povas pli longe esti morta. Li do unue lasis +sin persvadi mangxi kune kun la alia, poste dormi, ekstari, sin +vesti, jes, li cxiel imitis la alian, gxis li refarigxis vivanta kaj +prudenta. Mi povus doni sennombre pli da ekzemploj pri tiaj +strangegaj fantaziajxoj. Tiel ankaux okazis pri Lia Mosxto, ke Li +imagas sin esti malricxa farmisto. Sed Lia Mosxto devas forpeli tiajn +imagojn el sia menso, kaj jen Li tuj resanigxos. + +JEPPE + +Sed cxu eblas, ke estas nur fantaziajxoj? + +KURACISTO + +Certe jes! El tiuj historioj Sinjoro auxdis, kian efikon fantaziajxoj +povas havi? + +JEPPE + +Cxu mi do ne estas Jeppe sur la Monto? + +KURACISTO + +Certe ne! + +JEPPE + +Kaj la malica Nille ne estas mia edzino, cxu? + +KURACISTO + +Neniel; cxar Sinjoro estas vidvo. + +JEPPE + +Cxu ankaux tio estas fantaziajxo, ke sxi havas skurgxon, kiu nomigxas +"Majstro Erik"? + +KURACISTO + +Nura fantaziajxo. + +JEPPE + +Kaj ne estas vero, ke mi devis iri al la urbo por acxeti sapon? + +KURACISTO + +Ne. + +JEPPE + +Ankaux ne, ke mi fortrinkis la monon cxe Jakob sxuisto? + +CXAMBRISTO + +Ej! Sinjoro faris ja cxason kune kun ni la tutan hierauxon. + +JEPPE + +Ecx ne ke mi estas kornulo? + +CXAMBRISTO + +Aj! Sinjorino ja mortis antaux multaj jaroj. + +JEPPE + +Ahx, mi jam komencas percepti mian malsanon. Mi ne plu pensu pri tiu +farmisto; cxar mi komprenas, ke songxo kondukis min en tiun konfuzon. +Tamen estas strange kiel homoj povas lasi sin kapti en tiajn +fantaziajxojn. + +CXAMBRISTO + +Cxu Sinjoro bonvolas iom promenadi en la gxardeno, dum ni ion +pretigas por la matenmangxo? + +JEPPE + +Jes ja; sed devas okazi rapide; cxar mi estas kaj malsata kaj soifa. + + + + +TRIA AKTO + + +UNUA SCENO + +(Jeppe. Barono, alivestita kiel sekretario. Cxambristo kaj pluraj +servistoj.) + + +(Jeppe venas el la gxardeno kun sia sekvantaro, kaj tableto estas +pretigita.) + +JEPPE + +Ha ha! Mi vidas, ke la tablo jam estas preta. + +CXAMBRISTO + +Jes, cxio estas preta, kiam konvenas al Via Mosxto sidigxi. + +(Jeppe sidigas sin. La aliaj staras malantaux lia segxo kaj ridas +pri liaj acxaj manieroj, kiam li per cxiuj kvin fingroj prenas el la +plado, ruktas super la tablon, purigas la nazon per la fingroj kaj +sxmiras sur la vestojn.) + +CXAMBRISTO + +Sinjoro bonvole indiku, kiun vinon li deziras? + +JEPPE + +Vi ja mem scias kiun vinon mi kutimas trinki matene. + +CXAMBRISTO + +Estas la rejna vino, kiun Sinjoro plej sxatas trinki. Se gxi ne +placxas al Sinjoro, li tuj ricevos alian. + +JEPPE + +Gxi estas iom tro seka. Versxu iom da medo en gxin, kaj gxi +plibonigxos; cxar mi multe sxatas la dolcxan. + +CXAMBRISTO + +Jen kanari-sek, se Sinjoro bonvolas gustumi. + +JEPPE + +(trinkas) Gxi estas bona vino. Toksu cxiuj! (cxiun fojon kiam li +trinkas, oni sonorigas trumpetojn.) + +JEPPE + +Hej, atentu, uloj! Ankoraux glason da kanajlo-sek, vi +komprenas, cxu?--Kie vi ricevis tiun ringon, kiun vi portas sur la +fingro? + +SEKRETARIO + +Sinjoro mem donis gxin al mi. + +JEPPE + +Tion mi ne memoras; redonu gxin; mi certe faris en ebrio. Tiajn +ringojn oni ja ne fordonas. + Poste mi ekzamenos kiujn aliajn ajxojn vi ricevis. Servistoj ne havu +pli ol mangxajxon kaj salajron. Mi povas jxuri, ke mi ne memoras ke +mi donacis al vi ion aparte; cxar kial mi farus? Tiu ringo valoras ja +pli ol dek talerojn. Ne, ne, vi bonuloj! Ne tiel, ne tiel. Vi ne +devas misuzi la malfortan animon kaj drinkemon de via Sinjoro. Kiam +mi estas ebria, mi estas preta fordoni ecx mian pantalonon; sed kiam +mi fordormigis la ebriecon, mi reprenas miajn donacojn. Alie mi +spertus la skurgxon de mia edzino Nille. Aj, kion mi diras? Nun mi +refalas en la antauxajn stultajn pensojn kaj ne memoras, kiu mi +estas. Pli da kanajlo-sek. Saman Sanon! + +(Trumpetoj sonorigxas.) + +JEPPE + +Atentu kion mi diras, uloj! De nun jeno estu por vi instrukcio, ke +kiam mi en la vespero ion donacas en ebrieco, tion vi redonu matene. +Kiam servistoj ricevas pli ol ili povas mangxi, ili farigxas +arogantaj kaj fiere rektigas la nukon antaux siaj sinjoroj.--Kioman +salajron ricevas vi? + +SEKRETARIO + +Sinjoro cxiam donis al mi 200 talerojn jare. + +JEPPE + +Je Diablo, de nun vi ne havu 200 talerojn; kiom vi utilas por 200 +taleroj? Mi mem devas peni kiel bruto kaj stari en la grenejo de +mateno gxis vespero kaj povas apenaux.... Jen, nun revenas tiuj +damnitaj farmistfantazioj. Kroman glason da vino. + +(Li trinkas denove, kaj la trumpetoj sonorigxas.) + +JEPPE + +200 talerojn! Estas ja senhauxtigo de sia Sinjoro. Jen, auxskultu, +bonuloj! Kiam mi estos mangxinta, mi intencas pendigi cxiun duan en +la bieno. Sciu, ke mi ne lasas al mi prisxerci en monaferoj. + +CXAMBRISTO + +Ni redonos cxion, kion ni ricevis de Via Mosxto. + +JEPPE + +Jes, jes "Via Mosxto, Via Mosxto!" Da komplimentoj kaj baslemenoj[5] vi +havas suficxe cxitempe. Vi busxe flatas min per via "Via Mosxto", +gxis vi forportis mian tutan monon, kaj vi mem farigxos mosxtoj. La +busxo diras: "Via Mosxto", sed la koro "Via Azeno". Vi ne diras, kion +vi pensas, vi uloj; Vi dungitoj estas kiel Abner, kiu salutante +Roland diris: Saluton al vi, mia frato! kaj jen li pikas la ponardon +en lian koron. Kredu min, ke Jeppe ne estas stultulo. + +[Piednoto 5--Manokisoj. Malpurajxo el la franclingva, "je vous baise +les mains,"--mi kisas viajn manojn.] + +(Cxiuj genufalas kaj petas indulgon.) + +JEPPE + +Ekstaru, uloj! Atendu, gxis mi mangxfinas; poste mi ekzamenos kiel +statas, kaj kiuj meritas pendigon aux ne. Nun mi volas amuzigxi.--Kie +estas mia intendanto? + +CXAMBRISTO + +Li estas ekstere. + +JEPPE + +Tuj envenigu lin. + + +DUA SCENO + + +INTENDANTO + +(en argxentbutonumita frako, kun sabro cxe la talio) Via Mosxto ion +ordonas? + +JEPPE + +Nenion krom pendigi vin. + +INTENDANTO + +Mi ja neniun krimon faris, Via Mosxto! kial mi do estu pendigota? + +JEPPE + +Vi estas intendanto, cxu ne? + +INTENDANTO + +Jes, mi estas, Via Mosxto. + +JEPPE + +Kaj tamen vi demandas kial vi estu pendigota? + +INTENDANTO + +Mi ja servis Vian Mosxton fidele kaj honeste, kaj diligente laboris +en mia posteno, tiel ke Via Mosxto cxiam lauxdis min antaux siaj +aliaj servistoj. + +JEPPE + +Jes, certe vi estis diligenta en via posteno; tion oni ja vidas pro +viaj butonoj el muldita argxento. Kiun salajron vi ricevas jare? + +INTENDANTO + +Duonan centon da taleroj jare. + +JEPPE + +(pasxadas tien kaj reen) Duonan centon da taleroj? Jes, vi tuj estu +pendigota. + +INTENDANTO + +Ne povas ja esti malpli, Via Mosxto, por peniga servo dum tuta jaro. + +JEPPE + +Gxuste pro tio al la pendigilo, cxar vi ne ricevas pli ol duonan +centon da taleroj. Vi havas monon por frako kun argxentaj butonoj, +por bordajxoj cxe la manoj, por silka saketo cxe la hararo kaj +ricevas nur duonan centon jare. Cxu vi do ne sxtelas de mi, +kompatindulo? cxar de kie vi alie ricevus tiujn ricxajxojn? + +INTENDANTO + +(surgenue) Ahx, Via Mosxto! kompatu min pro mia malricxa edzino kaj +pro miaj neplenagxaj infanoj. + +JEPPE + +Cxu vi havas multajn infanojn? + +INTENDANTO + +Mi havas sep infanojn en vivo, Via Mosxto. + +JEPPE + +Ha, ha! sep infanojn en vivo? Rapide, pendigu lin, sekatario! + +SEKRETARIO + +Ahx, Via Mosxto! Mi ja ne estas ekzekutisto. + +JEPPE + +Kio vi ne estas, vi povos farigxi; vi aspektas cxiaspece kapabla. +Kiam vi estos pendiginta lin, mi mem poste vin pendigos. + +INTENDANTO + +Ahx, Via Mosxto! cxu ne estas pardono? + +JEPPE + +(denove pasxadas, eksidas por trinki, ekstaras denove) Duonan centon +da taleroj, edzinon kaj sep infanojn! Se neniu alia pendigos vin, mi +mem tion faros. Mi bone scias kiaj uloj vi estas, vi intendantoj; mi +scias kiel vi traktis min mem kaj aliajn kompatindajn farmistojn.... +Aj! jen revenas tiuj damnitaj farmistfantaziajxoj en mian kapon. +Mi dirus, ke mi konas vian konduton kaj viajn manovrojn tiel +bone surfingre, ke mi mem povus esti intendanto, se necese. Vi +senkremigas la lakton, kaj la Sinjoroj ricevas fekajxon, pardonu la +esprimon. Mi kredas, ke se la mondo longe staros, intendantoj +farigxos junkroj kaj junkroj farigxos intendantoj. Kiam farmisto ion +kasxe donas al vi aux al viaj edzinoj, vi auxdigos al la Sinjoro: La +kompatindulo estas suficxe laborema kaj diligenta, sed pluraj +akcidentoj okazis al li, tiel ke li ne povas pagi; li havas +nefekundan teron, skabio atakis lian brutaron kaj tiel plu, kaj per +tiu babilacxo la sinjoroj devas lasi sin kontentigi. Kredu min, +bonulo, mi ne lasas min tiri per la nazo; cxar mi mem estas farmisto +kaj filo de farmisto.... Jen, nun revenas tiu sorcxo! Mi diras, ke +mi mem estas filo de farmisto; cxar Abrahamo kaj Eva, niaj unuaj +gepatroj, estis terkulturistoj. + +SEKRETARIO + +(genue) Ahx, Via Mosxto! estu kompatema pro lia malricxa edzino; cxar +el kio sxi nutru patrinon kaj infanojn? + +JEPPE + +Kiu diras, ke ili vivu? Oni pendigu ilin samtempe. + +SEKRETARIO + +Ahx, Sinjoro! estas tiom cxarma, bela virino. + +JEPPE + +Nu? Eble vi mem amas sxin, cxar vi tiom zorgas por sxi? Enkonduku +sxin. + +(La virino envenas kaj kisas lian manon.) + +JEPPE + +Cxu vi estas la edzino de la intendanto? + +VIRINO + +Jes, mi estas, Via Mosxto. + +JEPPE + +(tusxas sxian mamon) Vi estas bela. Cxu vi volas kusxi kun mi +cxinokte? + +VIRINO + +Via Mosxto ordonas en cxio; cxar mi estas en Lia servo. + +JEPPE + +(al la intendanto) Cxu vi permesas, ke mi kusxos kun via edzino +cxinokte? + +INTENDANTO + +Mi dankas al Via Mosxto, ke Li volas fari tiun honoron al mia domo. + +JEPPE + +Jen! Metu segxon por sxi; sxi mangxu kune kun mi. + +(Sxi eksidas cxe la tablo, mangxas kaj trinkas kun li; li farigxas +jxaluza al la sekretario kaj diras:) + +JEPPE + +Vi spertos akcidenton, se vi rigardas sxin. + +(Tiom ofte kiom li ekrigardas la sekretarion, tiu tuj fordirektas +sian rigardon de sxi kaj rigardas teren. Jeppe kantas malmodan +amkanton, dum li sidas cxetable kun sxi; li ordonas ke oni ludu polan +dancon, kaj dancas kun sxi, sed falas tri fojojn pro drinkado; fine +la kvaran fojon li restas kusxanta kaj endormigxas.) + +BARONO + +(kiu gxis nun aktoris kiel sekretario) Li jam dormas profunde. Nun ni +gajnis la ludon; sed preskaux ni mem staris en moko; cxar li intencis +nin tirani, pro kio ni aux devus vanigi la historion, aux lasi nin +malbone trakti de tiu kruda farmisto, el kies konduto oni povas lerni, +kiom tiranaj kaj arogantaj farigxas tiaj homoj, kiuj el la koto +tro rapide venas al honoro kaj digno. Preskaux estis malfelicxa +momento, kiam mi prenis rolon de sekretario; cxar se li min batus, +estus malagrabla historio, kiu jxetus sur min ne malpli da mokado ol +sur tiun farmiston. Plej bone estas, ke ni lasu lin ankoraux iom +dormi, antaux ol ni denove surmetu al li liajn malpurajn +farmistvestajxojn. + +ERIK + +Aj Sinjoro! li jam dormas kiel sxtono; jen vidu! mi povas lin bati, +li tion ne sentas. + +BARONO + +Elkonduku lin, kaj finu la komedion. + + + + +KVARA AKTO + + +UNUA SCENO + +(Jeppe kusxas sur sterkejo en siaj malnovaj farmistvestajxoj. Li +vekigxas kaj krias:) + +JEPPE + +Hej, Sekatario! Cxambristo! Lakeoj! Pli da kanajlo-sek! + +(Rigardas cxirkauxen kaj frotas siajn okulojn same kiel antauxe, +palpas sian kapon kaj kaptas sian malnovan largxan cxapelon, frotas +la okulojn kaj turnas la cxapelon cxiuflanken, rigardas siajn +vestajxojn, kaj rekonas sin mem; komencas paroli:) + +Kiom longe estis Abrahamo en Paradizo? Mi nun bedauxrinde rekonas +cxion, mian kusxejon, mian jakon, mian malnovan kornul-cxapelon, min +mem. Jen, Jeppe, io alia ol trinki kanajlon-sek el orumitaj glasoj, +sidi cxetable kun lakeoj kaj sekatarioj malantaux la segxo. La +felicxo bedauxrinde neniam dauxras longe. Ahx, ahx! ke mi, kiu estis +tia sinjora Mosxto antaux nelonge, vidu min en tia acxa stato, mia +ornamita lito nun sterkejo, mia orbrodita cxapo malnova +kornulcxapelo, miaj lakeoj porkoj, kaj mi mem de grandsinjoro +resxangxita al kompatinda farmisto! Mi imagis, kiam mi revekigxis, ke +mi trovus miajn fingrojn kun oraj ringoj; sed ili portas, permesu la +esprimon, sigelon de io tute alia. Mi intencis postuli respondecon de +miaj servistoj; sed nun mi devas mem pretigi mian dorson, kiam mi +revenos hejmen por respondeci pri miaj agoj. Mi imagis, kiam mi +vekigxis, preni glason da kanajlo-sek', sed ricevis, por dece paroli, +fekbulon en la manon. Ahx, ahx, Jeppe! tiu logxado en Paradizo +dauxris mallonge, kaj via gxojo ekhavis rapidan finon. Sed kiu scias, +cxu la sama ne povus okazi al mi, se mi ankorauxfoje endormigxos? +Ahx, ahx! ke tio okazu al mi! Ahx, ke tio revenu! + +(Kusxigas sin por dormi.) + + +DUA SCENO + + +NILLE + +Cxu eble mi kredu, ke iu akcidento okazis al li? Kiel do tio povas +esti? Aux la diablo prenis lin, aux, kion mi pli timas, li sidas en +gastejo kaj fordrinkas la monon. Mi estis stulta konfidi al tiu +drinkemulo dek du sxilingojn je unu fojo.--Sed kion mi vidas? +Cxu li ne kusxas ronkante tie en la sterko? Ahx, mi kompatinda homo, +kiu havu tian bruton kiel edzon! Via dorso pagu suficxe multekoste. + +(Sxteliras silente kaj donas al li frapon de "Majstro Erik" sur la +pugo.) + +JEPPE + +Aj, Aj! Helpu, Helpu! Kio estas? Kie mi estas? Kiu batas min? Kial +oni batas min? Aj! + +NILLE + +Mi tuj instruu al vi kio estas. + +(Frapas lin denove kaj tiras lin per la haroj.) + +JEPPE + +Ahx, kara Nille! ne frapu min pli! Vi ne scias kio okazis al mi. + +NILLE + +Kie vi drinkemulo tiom longe estis? Kie estas la sapo, kiun vi devis +acxeti? + +JEPPE + +Mi ne povis atingi la urbon, Nille! + +NILLE + +Kial vi ne povis atingi la urbon? + +JEPPE + +Survoje mi estis levita al Paradizo. + +NILLE + +Al Paradizo! (batas lin) Al Paradizo! (denove batas lin) Al Paradizo! +(batas lin denove). Vi ecx volas mistifiki min, cxu? + +JEPPE + +A-a-a! Tiel vere, kiel mi estas honesta viro, mi diras la veron. + +NILLE + +Kio estas vero? + +JEPPE + +Ke mi estis en Paradizo. + +(Nille ripetas: En Paradizo! kaj dauxre frapas lin.) + +JEPPE + +Ahx, karega Nille! ne frapu min plu! + +NILLE + +Rapide, konfesu kie vi estis, aux mi murdos vin. + +JEPPE + +Ahx, mi volonte konfesos kie mi estis, se vi ne plu frapas min. + +NILLE + +Do, konfesu. + +JEPPE + +Jxuru, ke vi ne plu batos min. + +NILLE + +Ne. + +JEPPE + +Tiel vere kiel mi estas honesta viro kaj nomigxas Jeppe sur la Monto, +estas vero, ke mi estis en Paradizo kaj vidis aferojn, kiuj mirigos +vin auxdi. + +(Nille denove batas lin kaj tiras lin internen per la haroj.) + + +TRIA SCENO + + +NILLE + +(sola) Jen, vi besta drinkulo! Nun unue eldormu la ebriecon; poste ni +plue kunparolu. Tiaj porkoj, kia vi estas, ne venas al Paradizo. +Imagu kiel tiu bruto fordrinkis sian prudenton. Sed se li sin regalis +je mia kosto, li ankaux honeste pro tio pentu; cxar dum du tagoj li +ricevu nenion sekan nek malsekan. Post tiam certe forlasos lin la +fantaziajxoj pri Paradizo. + + +KVARA SCENO + +(Tri armitaj viroj venas.) + + +TRI VIROJ + +Cxu ne cxi tie logxas viro, kiu nomigxas Jeppe? + +NILLE + +Jes, li logxas. + +TRI VIROJ + +Cxu vi estas lia edzino? + +NILLE + +Jes, bona Dio, bedauxrinde! + +TRI VIROJ + +Ni devas paroli kun li. + +NILLE + +Li estas tute ebria. + +TRI VIROJ + +Ne malhelpas. Tuj eligu lin, aux akcidento okazos al la tuta domo. + +(Nille eniras, kaj elpusxas Jeppe kun tia rapideco, ke li +renversas unu el la tri viroj kun si laux la planko.) + + +KVINA SCENO + + +JEPPE + +Ahx, ahx, vi bonaj viroj; nun vi vidas kun kia edzino mi devas +vivacxi. + +TRI VIROJ + +Vi nenian alian traktadon meritas; cxar vi estas krimulo. + +JEPPE + +Kion malbonan mi do faris? + +TRI VIROJ + +Tion vi tuj scios antaux la tribunalo. + + +SESA SCENO + +(Jeppe. La tri viroj. Jugxisto. Du advokatoj. Atestanto.) + + +(La jugxisto envenas kune kun kroma asistanto kaj eksidas sur sia +segxo. Jeppe manligita dorse estas kondukata antaux la tribunalon.) + +ATESTANTO + +(antauxenpasxas kaj kulpigas lin tiel:) Jen estas viro, sinjoro +Jugxisto, kiun ni ateste vidis ensxteligxi en la domon de la Barono, +sxajnigi esti Lia Mosxto, surmeti liajn vestajxojn, tirani liajn +servistojn; kaj cxar tio estas nekredeble impertinenta konduto, ni +postulas nome de nia Sinjoro, ke li estu aparte severe punata kiel +fortimiga ekzemplo por aliaj perfortuloj. + +JUGXISTO + +Cxu estas vere, kion oni imputas al vi? Eldiru por via defendo; cxar +ni volas neniun kondamni neauxditan. + +JEPPE + +Ahx, mi kompatindulo! kion mi diru? Mi konfesas, ke mi meritas punon, +sed nur pro la mono, kiun mi fordrinkis, kaj por kiu mi devis acxeti +sapon. Krome mi konfesas, ke mi jxus estis en iu kastelo. Sed kiel mi +tien envenis, kaj kiel mi ree elvenis, mi ne scias. + +UNUA ADVOKATO + +Jen Jugxisto mem auxdas el lia propra konfeso, ke li ebriigxis kaj en +ebrio faris tian abomenan krimon, ke nun nur restas verdikti, cxu tia +kruda krimulo povas senkulpigi sian krimon per ebrieco. Mi opinias, ke +ne! Cxar tiel nek malcxasteco nek murdo estus punebla; cxiu ajn +sercxus pretekstojn, kaj dirus, ke estis farita en ebrieco. Kaj, +kvankam li povas pruvi ke li estis ebria, lia afero tamen ne +plibonigxas; cxar estas dirite: Pro kio oni faras en ebrieco, oni +punpagu kiam oni senebriigxas. Estas ja konate, ke pro tia krimo viro +jxus estis punata, kvankam la krimulo lasis sin el naiveco delogi, +kaj sxajnigis, ke li estus Sinjoro; sed lia naiveco kaj stulteco ne +povis savi lin de la morto. Cxar puno sole ekzistas kiel ekzemplo por +aliuloj. Mi rakontus la historion, se mi ne timus per tio tro longigi +la proceson. + +DUA ADVOKATO + +Estimata sinjoro Jugxisto! Jena proceso aspektas al mi tiel stranga, +ke mi ne kapablas kredi, ke la afero tiel vere okazis, kvankam estus +pliaj atestantoj. Simplanima farmisto ensxteligxus en la biendomon de +Sinjoro, kaj prezentus sin kiel lian personon, sen surpreni lian +vizagxon kaj staturon? Kiel li povus penetri en la dormo-cxambron de +Sinjoro? Kiel li povus surmeti la vestajxojn de Sinjoro, sen esti +observata de iu? Ne, sinjoro Jugxisto! oni povas vidi, ke estas +fikcia intrigo de la malamikoj de tiu kompatinda viro. Mi do esperas, +ke li estu absolvata. + +JEPPE + +(ploranta) Bona Dio benu vian busxon! Mi havas pecon da tabako en mia +pantalonposxo, se vi ne volas rifuzi; gxi estas suficxe bona por cxiu +honestulo, kiu volas macxi. + +DUA ADVOKATO + +Gardu nur vian tabakon, Jeppe! Ke mi defende parolas por vi, ne celas +donacon aux trinkajxon, sed okazas sole pro kristana kompato. + +JEPPE + +Pardonu, sinjoro Prokuratoro! mi ne opiniis, ke homoj el via profesio +estas tiom honestaj. + +UNUA ADVOKATO + +Kion mia Kolego prezentas por liberigo de tiu krimulo, tio bazigxas +nur sur supozoj. Cxi tie ne estas demando cxu estas versxajne ke tia +ago povas okazi aux ne; pruvoj prezentigxas ke okazis, pruvoj kaj de +atestantoj kaj de lia propra konfeso. + +DUA ADVOKATO + +Se homo konfesas en timo kaj teruro, tia konfeso ne validas. Tial mi +opinias plej bone doni al tiu naivulo tempon pripensi, kaj denove +pridemandi lin. + +JUGXISTO + +Auxskultu, Jeppe! pripensu kion vi diras. Cxu vi konfesas tion, pro +kio oni akuzas vin? + +JEPPE + +Ne! mi faros sanktan jxuron, ke estas mensogo cxio, kion mi jxuris +antauxe; cxar mi ne eliris el mia domo dum tri tagoj. + +UNUA ADVOKATO + +Sinjoro Jugxisto! mi firme opinias, ke ne rajtas jxuri iu, kontraux +kiu unue atestantoj prezentis pruvojn, kaj kiu poste mem konfesis +sian krimon. + +DUA ADVOKATO + +Mi opinias, ke jes. + +UNUA ADVOKATO + +Mi opinias ke ne. + +DUA ADVOKATO + +Cxar la akuzo aspektas tiom strange. + +UNUA ADVOKATO + +Neniuj cirkonstancoj helpas kontraux atestantoj kaj konfeso. + +JEPPE + +(mallauxte) Ke ili ekflamu en interbatado; kaj jen mi samtempe +ekkaptus la jugxiston, kaj drasxus lin tiom, ke li forgesus kaj +legxon kaj preskribon. + +DUA ADVOKATO + +Sed auxskultu, sinjoro Kolego! kvankam estas konfeso pri la misfaro, +la viro tamen ne meritas punon; cxar li ja nenion malbonan faris sur +la bieno, nek murdon nek sxtelon. + +UNUA ADVOKATO + +Tio estas indiferenta; _intentio furandi_ egalas _furtum_.[6] + +[Piednoto 6--Latinfrazo: intenco sxteli egalas sxtelon.] + +JEPPE + +Parolu danlingve, vi nigra hundo! Tiam ni respondos! + +UNUA ADVOKATO + +Cxar egale cxu li kaptigxas kiam li volas sxteli, cxu kiam li estas +sxtelinta, li tamen estas sxtelisto. + +JEPPE + +Ahx, sinjoro Jugxisto! mi pretas pendi, se tiu prokuratoro pendu +flanke de mi. + +DUA ADVOKATO + +Cxesu pri tiaj vortoj, Jeppe! vi nur pli fusxas vian aferon per tio. + +JEPPE + +Kial do vi ne respondas? (mallauxte:) Li staras kiel stulta bruto. + +DUA ADVOKATO + +Sed kiel atestigxas tiu _furandi propositum?_[7] + +[Piednoto 7--Latinfrazo: sxtelada deklaro.] + +UNUA ADVOKATO + +_Quicunqve in aedes alienas noctu irrumpit tanqvam fur aut nocturnus +grassator existimandus est, atque reus hic ita, ergo_...[8] + +[Piednoto 8--Latinfrazo: Kiu ajn nokte en aliulan domon enrompas, +devas esti rigardata kiel sxtelisto aux nokta tumultulo, kaj tial +kulpa, do...] + +DUA ADVOKATO + +_Nego majorem, qvod scilicet irruperit._[9] + +[Piednoto 9--Latinfrazo: Mi neas la antauxan, ke li certe enrompis.] + +UNUA ADVOKATO + +_Res manifesta est, tot legitimis testibus extantibus ac confitente reo._[10] + +[Piednoto 10--Latinfrazo: La afero evidenta estas, tiom da lauxrajtaj +atestantoj estante kaj la kulpulo konfesante.] + +DUA ADVOKATO + +_Quicunqve vi vel metu coactus fuerit confiteri..._[11] + +[Piednoto 11--Latinfrazo: Kiu ajn estas devigita konfesi aux perforte +aux per timo.... ] + +UNUA ADVOKATO + +Aj! kie estas tiu _Vis_? kie estas tiu _Metus_?[12] Tio estas +nur legximplikoj. + +[Piednoto 12--Latinfrazo: (...) perforto? (...) timo?] + +DUA ADVOKATO + +Ne, vi aplikas legximplikojn. + +UNUA ADVOKATO + +Pro tio neniu honesta viro kulpigu min. + +(Ili kaptas unu la alian bruste, kaj Jeppe kuras malantaux la +unuan advokaton kaj detiras ties perukon.) + +JUGXISTO + +Respektu la tribunalon! Cxesu; mi jam havas suficxe. + +(Legas la verdikton:) + +"Cxar Jeppe sur la Monto, filo de Nils sur la Monto kaj nepo de +Jeppe samloke, konvinke kulpigxis, kaj de legxaj atestantoj kaj de +sia propra konfeso, pro ensxteligxo en la kastelon de la Barono, +surmeto de ties vestajxoj kaj kruela traktado de ties servistoj, li +kondamnigxas al morto per veneno, kaj kiam li estos morta, lia korpo +estu pendigata." + +JEPPE + +(surgenue) Ahx! ahx! Estimata Jugxisto! Cxu ne estas pardono? + +JUGXISTO + +Ne, neniel. La verdikto tuj efektivigxu en mia cxeesto. + +JEPPE + +Ahx, cxu mi ne ricevu glason da brando unue, antaux ol mi trinkos la +venenon, por ke mi mortu kuragxa? + +JUGXISTO + +Jes, tion ni povas permesi. + +JEPPE + +(trinkas tri glasojn da brando, denove falas genue kaj demandas:) Cxu +ne estas pardono? + +JUGXISTO + +Ne, Jeppe, nun estas tro malfrue. + +JEPPE + +Ahx, neniam estas tro malfrue. La Jugxisto ja povas sxangxi la +verdikton kaj diri, ke la unuan fojon li verdiktis erare. Tio jam +ofte okazas; cxar ni ja cxiuj estas homoj. + +JUGXISTO + +Ne, vi mem sentos post kelkaj minutoj, ke estas tro malfrue; cxar vi +jam ricevis la venenon kune kun la brando. + +JEPPE + +Ahx mi kompatinda homo! Cxu mi jam glutis la venenon? Ahx, +adiaux, Nille! Kvankam, vi virinacxo! vi ne meritas, ke mi adiauxu +vin. Adiaux Jens, Nils, kaj Kristofer! Adiaux mia filino Marte! +Adiaux mia plej favorata! Pri vi mi scias, ke mi estas via patro; vi +ja havas la vizagxon de via patro; ni egalas unu la alian kiel du +gutoj de akvo. Adiaux mia plurkolora cxevalo, kaj dankon pro cxiu +fojo kiam mi rajdis sur vi; post miaj propraj infanoj mi neniun +beston amis kiel vin. Adiaux Fejerfaks, mia fidela hundo kaj gardanto +de la pordo! Adiaux Mons, mia nigra kato! Adiaux miaj bovoj, miaj +sxafoj, miaj porkoj! kaj dankon pro bona kompanio kaj pro cxiu tago, +kiam mi konis vin. Adiaux.... Ahx nun mi ne plu povas, tiom mi +farigxas peza kaj senforta. (Li falas kaj restas kusxanta) + +JUGXISTO + +Plenumigxis bone. La dormigilo jam efikis; nun li dormas kiel sxtono. +Pendigu lin; sed zorgu, ke li ne vundigxas, kaj ligu la sxnuron nur +sub liaj brakoj. Nun ni volas vidi kiel li sin tenos kiam li vekigxos +kaj trovos sin pendanta. (Ili fortiras lin.) + + + + +KVINA AKTO + + +UNUA SCENO + +(Jeppe pendas de pendigilo. Nille. Poste Jugxisto kaj sekvantaro.) + + +NILLE + +(sxiras siajn harojn, frapas sian bruston kaj krias:) Ahx, ahx! cxu +eblas ke mi vidu mian mildan edzon pendi tiel honte de pendigilo! +Ahx, mia karega edzo! Pardonu al mi se mi kontrauxis al vi. Ahx, ahx! +Mia konscienco vekigxas; tro malfrue mi nun pentas mian akran +konduton; nur nun mi bedauxras vian foreston; nun mi rekonas kian +mildan edzon mi perdis. Ahx, ke mi povus savi vin de la morto per mia +propra vivo kaj mia sango! + +(Sxi visxas siajn okulojn kaj ploras amare. Intertempe la +dormigilo cxesis efiki. Jeppe revekigxas kaj vidas sin pendanta en +pendigilo kun manoj dorse ligitaj; li auxdas sian edzinon plendi, kaj +parolas al sxi.) + +JEPPE + +Estu kontenta, mia kara edzino, ni cxiuj iros tiun vojon. Iru hejmen +kaj zorgu pri via domo kaj pri miaj infanoj. Mian rugxan jakon vi +rekudru por eta Kristofer; kio restos, tion Marte havu por cxapelo. +Antaux cxio zorgu pri mia plurkolora cxevalo, ke gxi estu bone +flegata; cxar mi amis tiun beston, kvazaux gxi estus mia samsanga +frato. Se mi ne estus morta, mi multe pli al vi dirus. + +NILLE + +A... a... a...! Kio estas? Kion mi auxdas? Cxu mortinto povas +paroli? + +JEPPE + +Ne timu, Nille! Mi al vi faros neniun malicon. + +NILLE + +Ahx mia karega edzo! Kiel vi povas paroli, kiam vi estas morta? + +JEPPE + +Mi mem ne scias kial. Sed auxdu, mia kara edzino! Kuru kiel fajro, +kaj sercxu por mi por ok sxilingoj da brando; cxar mi soifas pli nun, +ol kiam mi estis vivanta. + +NILLE + +Fi, vi bruto! Vi kotulo! Vi venena drinkulo! Cxu vi ne drinkis +suficxe dum via vivanta vivo? Cxu vi besthundo ankoraux soifas, nun +kiam vi estas morta? Jen kion mi nomas kompleta fiporko. + +JEPPE + +Tenu la busxacxon, vi kotino! kaj kuru tuj sercxi brandon. Se vi ne +faros, Diablo splitu min, cxu mi ne fantome vizitu vin cxiun nokton +en la domo. Sciu ke mi ne plu timas "Majstron Erik"; cxar nun mi ne +sentas batojn. + +(Nille kuras por sercxi "Majstron Erik", revenas kaj batas lin +pendantan de la pendigilo.) + +JEPPE + +Aj, aj, aj! cxesu Nille! cxesu! vi mortbatas min denove, aj, aj, aj! + +JUGXISTO + +Auxdu, virino! ne batu lin plu. Estu kontenta; pro vi ni pardonos +vian edzon pro lia delikto, kaj ree verdiktos lin al la vivo. + +NILLE + +Ahx ne, bona Sinjoro! Lasu lin nur pendi! cxar li ne meritas vivi. + +JUGXISTO + +Fi! vi estas malbona virino; foriru aux ni pendigos vin flanke de li. + +(Nille forkuras.) + + +DUA SCENO + +(Jeppe kaj la tribunalo. Jeppe estas prenata de la pendigilo.) + + +JEPPE + +Ahx, bona sinjoro Jugxisto! Cxu estas certe, ke mi denove estas tute +vivanta, aux cxu mi fantomas? + +JUGXISTO + +Vi estas tute vivanta; cxar tiu tribunalo, kiu povas kondamni vin el +la vivo, povas ankaux reverdikti vin en la vivon. Cxu vi ne komprenas +tion? + +JEPPE + +Ne, je Diablo tion mi ne komprenas; sed mi kredas, ke mi estas +reaperanto, kiu fantomas. + +JUGXISTO + +Ej, vi stultulo! Tio estas ja facile komprenebla. Tiu, kiu prenas +ajxon de vi, povas ja gxin al vi redoni. + +JEPPE + +Permesu do al mi pendigi la Jugxiston nur pro sxerco, kaj vidi cxu mi +poste povos reverdikti lin al la vivo? + +JUGXISTO + +Ne, tio ne estas farebla; cxar vi ne estas jugxisto. + +JEPPE + +Sed cxu mi do denove estas vivanta? + +JUGXISTO + +Jes, vi estas. + +JEPPE + +Kaj tial mi ne fantomas. + +JUGXISTO + +Certe ne. + +JEPPE + +Kaj ne estas reaperanto? + +JUGXISTO + +Ne. + +JEPPE + +Ke mi estas la sama Jeppe sur la Monto kiel antauxe? + +JUGXISTO + +Jes. + +JEPPE + +Ke mi ne estas fantomo? + +JUGXISTO + +Ne, certe ne. + +JEPPE + +Bonvolu jxuru por mi, ke tio estas vero. + +JUGXISTO + +Jes, mi jxuras al vi, ke vi estas vivanta. + +JEPPE + +Petu, ke la Diablo splitu vin, se ne estas vero. + +JUGXISTO + +Ej! kredu niajn vortojn, kaj danku nin, ke ni estis tiom indulgaj +rejugxi al vi la vivon. + +JEPPE + +Mi dankus vin pro tio, ke vi ree malligis min, se vi mem ne pendigis +min. + +JUGXISTO + +Estu kontenta, Jeppe, kaj raportu kiam via edzino denove batos vin, +kaj ni certe trovos rimedon. Jen, kvar taleroj, por kiuj vi dum kelka +tempo povas gajigi vin, kaj ne forgesu trinki je nia sano. + +(Jeppe mankisas kaj dankas. La tribunalo foriras.) + + +TRIA SCENO + + +JEPPE + +(sola) Mi nun travivis duonan jarcenton, sed en tiu longa tempo ne +okazis al mi tiom, kiom dum la lastaj du tagoj. Estas diablaj +historioj, kiam mi vere pripensas: Unu horon ebria farmisto, sekvan +horon Barono, poste denove farmisto, jen morta, jen vivigxinta +pendante de pendigilo, kio estas la plej stranga. Eble estas tiel, ke +kiam oni pendigas vivantajn homojn, ili mortas, kaj kiam oni pendigas +mortintojn, ili revivigxas. Mi imagas al mi, ke glaso da brando +gustos delikate post tiaj travivajxoj.--Hej, Jakob sxuisto, elvenu! + + +KVARA SCENO + + +JAKOB + +Bonvenon reen de la urbo! Cxu vi ricevis la sapon por via edzino? + +JEPPE + +Aj, vi fripono; sciu al kiu homo vi parolas. Cxapon sub la brakon! +Cxar vi estas nur kanajlo kompare kun tia ulo kiel mi. + +JAKOB + +Tiajn vortojn mi ne tolerus de iu alia, Jeppe. Sed vi al mia domo ne +avaras cxiutagan sxilingon; tial mi ne konsideras tro pedante. + +JEPPE + +Cxapon sub brakon, mi diras, vi skuster! + +JAKOB + +Kio okazis al vi survoje, ke vi farigxis tiel hispaneca? + +JEPPE + +Sciu, ke mi pendigxis, post kiam mi parolis kun vi. + +JAKOB + +Tio ja ne estas tiel dignoplena. Tiun felicxon mi ne envias al vi. +Sed auxskultu, Jeppe! kie vi trinkis vian bieron, tie vi vomu vian +fecxon. Vi drinkas vin ebria aliloke, sed venas al mia domo nur por +fari kvereladon. + +JEPPE + +Rapide cxapon sub brakon, fripono! Cxu vi ne auxdas kiel sonoras en +mia posxo? + +JAKOB + +(kun la cxapo sub la brako) Diable! de kie vi ricevis monon? + +JEPPE + +El mia Baronejo, Jakob. Mi rakontos al vi, kio okazis al mi; sed unue +versxu glason da medo; cxar mi estas tro fiera por trinki danan +brandon. + +JAKOB + +Je via sano, Jeppe! + +JEPPE + +Nun mi rakontos al vi, kio okazis al mi. Kiam mi forlasis vin, mi +endormigxis; kiam mi vekigxis, mi estis Barono kaj trinkis min ebria +denove per kanajlo-sek; kiam mi farigxis ebria de kanajlo-sek, mi +revekigxis sur sterkejo; kiam mi vekigxis sur la sterkejo, mi denove +kusxigis min por dormi, kun espero ke mi denove dormigu al mi la +baronejon; sed mi spertis, ke ne cxiam tiel eblas; cxar mia edzino +vekis min pere de "Majstro Erik" kaj tiris min en la domon per la +haroj sen iel ajn respekti tian homon, kia mi estis. Jxus en la domo, +mi estis pusxata eksteren, kapon antauxen, kaj vidis min inter aro da +gripomenusoj, kiuj kondamnis min el la vivo kaj mortigis min per +veneno; kiam mi estis morta, ili pendigis min, kaj kiam mi estis +pendigita, mi ree farigxis vivanta, kaj kiam mi denove estis vivanta, +mi ricevis kvar talerojn. Tia estas la historio; sed kiel tiaj aferoj +povas okazi, mi lasas al vi pripensi. + +JAKOB + +Ha, ha, ha! Estas songxo, Jeppe. + +JEPPE + +Se mi ne havus jenajn kvar talerojn, ankaux mi kredus, ke estas +songxo. Ankoraux unu, Jakob; mi ne volas plu pensi pri tiu +frenezajxo, sed trinki por mi gxis honesta ebrio. + +JAKOB + +Je via sano, sinjoro Barono! Ha, ha, ha! + +JEPPE + +Vi eble ne povas kompreni, Jakob? + +JAKOB + +Ne, ecx ne se mi starus sur mia kapo. + +JEPPE + +Sed tamen povas esti vero, Jakob; cxar vi estas malsagxulo kaj ecx ne +komprenas pli simplajn aferojn. + + +KVINA SCENO + +(Magnus, Jeppe, Jakob.) + + +MAGNUS + +Ha, ha, ha! Nun mi rakontu al vi diable amuzan historion, kiu okazis +al viro, kiu nomigxas Jeppe sur la Monto, kiun oni trovis ebria, +dormanta sur la tero, kiun oni vestis per aliaj vestajxoj, metis en +la plej bonan liton de la sinjora biendomo, kaj kredigis al li, ke li +estas la Sinjoro, kiam li vekigxis; denove ebriigis lin, kaj remetis +lin en liaj malnovaj, malpuraj vestajxoj sur sterkejon, kaj jen li +vekigxis kaj imagis, ke li vizitis Paradizon. Mi preskaux ridis min +morta, kiam mi auxdis tiun historion de la asistantoj de la +intendanto. Je Diablo, mi donus taleron por vidi tiun stultulon, ha, +ha, ha! + +JEPPE + +Kiom pagi, Jakob? + +JAKOB + +Dek du sxilingojn. + +(Jeppe visxas sian busxon kaj foriras tre hontema.) + +MAGNUS + +Kial tiu ulo tiom rapide foriris? + +JAKOB + +Estas gxuste la sama viro, kun kiu oni ludis la sxercon. + +MAGNUS + +Cxu eblas? Mi devas postkuri.--Auxdu, Jeppe! unu vorton. Kiel statas +en la alia mondo? + +JEPPE + +Lasu min iri en paco. + +MAGNUS + +Kial vi ne tie pli longe restis? + +JEPPE + +Kiel tio vin koncernas? + +MAGNUS + +Ej, rakontu ion pri tiu vojagxo. + +JEPPE + +Lasu min trankvila, mi diras; aux vi spertos akcidenton. + +MAGNUS + +Ej, Jeppe! mi multe sxatus scii ion pri tio. + +JEPPE + +Jakob sxuisto! Helpu! cxu vi toleras, ke oni perfortas min en via +domo? + +MAGNUS + +Mi vin ja ne perfortas, Jeppe; mi nur demandas, kion vi vidis en la +alia mondo? + +JEPPE + +Huj! Helpu! Helpu! + +MAGNUS + +Cxu vi ne vidis iujn el miaj prapatroj tie? + +JEPPE + +Ne. Viaj prapatroj certe estas en la alia loko, kien mi esperas ke vi +kaj aliaj kanajloj venos post la morto. + +(Liberigas sin kaj forkuras.) + + +SESA SCENO + +(Barono. Lia sekretario. Cxambristo. Du lakeoj.) + + +BARONO + +Ha, ha, ha! Tiu historio vere valoras oron; mi ne pensis, ke gxi +havus tian bonan efikon. Se vi povas pli ofte tiel amuzigi min, Erik, +vi havos cxe mi altan meriton. + +ERIK + +Ne, Sinjora Mosxto! mi ne kuragxas pli ofte ludi tian komedion; cxar +se li batus Sinjoron, kiel li minacis, ni ekhavus acxan tragedion. + +BARONO + +Jes, estas vero. Mi iom timis tion; sed mi tiom sxatis la historion, +ke mi preferus lasi min bati, jes ecx lasi vin pendigi de li, Erik, +anstataux malkasxi gxin. Vi eble intencis same. + +ERIK + +Ne, Via Mosxto! estus iom strange lasi sin pendigi pro sxerco; cxar +tia sxerco kostus tro multe. + +BARONO + +Ej, Erik! similan konduton oni ja vidas cxiun tagon. Se ne gxuste +sammaniere, do homoj simile prenas siajn vivojn pro dibocxo. Kiel +ekzemplo: Iu havas malfortan naturon, kaj antauxvidas, ke li perdos +vivon kaj sanstaton pro drinkado, sed tamen atakas sian korpon, kaj +ofte riskas vivon kaj sanstaton pro unuvespera gxuado. Kaj jen alia +ekzemplo: La grandaj veziroj en Turkio plej ofte estas strangolataj +aux sufokataj per sxnuro gxismorte, kelkaj la saman tagon, kiam ili +farigxis veziroj, aliaj nur kelkajn tagojn poste; kaj tamen cxiuj al +tio vetkuras sole kvazaux por esti pendigataj kun alta titolo. Kaj +jen tria ekzemplo: Oficiroj batalinvitas unu la alian riske de vivo +kaj animo por nomigxi kuragxuloj, kaj duelas pro neniajxo ecx +kontraux siaj superuloj, kiuj senpere ekspedos ilin. Mi ankaux +opinias, ke trovigxas centoj da enamigxintaj homoj, kiuj post plezuro +de unu nokto volonte lasus sin mortigi en la mateno. Oni vidas dum +siegxoj, ke aroj da soldatoj forkuras al siegxataj urboj, pri kiuj +ili scias, ke ili kapitulacos; kaj por sekure vivi unu tagon lasas +sin pendigi la sekvantan. La unua rilato ne estas pli fidinda ol la +dua. En pasintaj tagoj oni vidis filozofojn jxeti sin mem en +akcidenton, sole por esti lauxdataj post sia morto.--Tial mi certe +kredas, Erik, ke vi preferus lasi vin pendigi anstataux fusxi tiun +delikatan historion. + +(Al la spektantoj:) + + El tiu aventuro nun ni lerni devu, + ke simplajn homojn tuje honore ni ne levu. + Pli riske tio estas, ol teni en subprem' + Tiun, kiu grandas pro virto de si mem. + + Do se farmist' tro tuje al regad' atingos, + anstataux sceptron skurgxon li baldaux sur nin svingos. + Kaj por auxtoritato tiranon ni ekhavos. + Vilagxa Nero do cxe la stirilo staros. + + Cxu Kajus aux Falaris[13] sin montris pli tirano, + ol per rabia povo tiu kamparano. + Per brancxo, pendigil' kaj rad' minacis nin + farmisto tiu antaux ol maturigi sin. + + Ni tial estron de plugilo ne plu prenu. + Farmisto al la trono ne senpere venu. + Cxar jen el sia stato humila vilagxan' + sxangxigxus pro la povo baldaux en tiran'. + + +[Piednoto 13--Caius Caligula (romia imperiestro) kaj Phalaris +(tirano en Agrigento). Ambaux estis kruelaj regantoj.] + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Jeppe sur la Monto, by Ludvig Holberg + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK JEPPE SUR LA MONTO *** + +***** This file should be named 27170.txt or 27170.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/7/1/7/27170/ + +Produced by Andrew Sly and Team Esperanto + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |