diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 02:26:44 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 02:26:44 -0700 |
| commit | 33bdb590b185183f9270d71f847218904195485d (patch) | |
| tree | 8135d2d52f8f2dc2de438befd14b4132ad46d151 | |
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 26413-0.txt | 11150 | ||||
| -rw-r--r-- | 26413-0.zip | bin | 0 -> 194547 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-8.txt | 11161 | ||||
| -rw-r--r-- | 26413-8.zip | bin | 0 -> 192037 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-h.zip | bin | 0 -> 289938 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-h/26413-h.htm | 21356 | ||||
| -rw-r--r-- | 26413-h/images/dot.gif | bin | 0 -> 57 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-h/images/explicit.gif | bin | 0 -> 192 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-h/images/orm_g.png | bin | 0 -> 11339 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-h/images/orm_g_thumb.png | bin | 0 -> 2805 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-h/images/semicolon.gif | bin | 0 -> 179 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/f001.png | bin | 0 -> 27100 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/f002.png | bin | 0 -> 12234 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/f003.png | bin | 0 -> 49793 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/f004.png | bin | 0 -> 6948 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/f005.png | bin | 0 -> 26444 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/f006.png | bin | 0 -> 37546 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/f007.png | bin | 0 -> 18347 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/f008.png | bin | 0 -> 22941 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p001.png | bin | 0 -> 46958 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p002.png | bin | 0 -> 60775 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p003.png | bin | 0 -> 53870 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p004.png | bin | 0 -> 60717 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p005.png | bin | 0 -> 47057 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p006.png | bin | 0 -> 78921 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p007.png | bin | 0 -> 71267 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p008.png | bin | 0 -> 81918 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p009.png | bin | 0 -> 72460 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p010.png | bin | 0 -> 80352 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p011.png | bin | 0 -> 65301 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p012.png | bin | 0 -> 66281 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p013.png | bin | 0 -> 77990 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p014.png | bin | 0 -> 78939 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p015.png | bin | 0 -> 80164 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p016.png | bin | 0 -> 80667 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p017.png | bin | 0 -> 68286 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p018.png | bin | 0 -> 40399 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p019.png | bin | 0 -> 38854 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p020.png | bin | 0 -> 38918 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p021.png | bin | 0 -> 38410 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p022.png | bin | 0 -> 40972 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p023.png | bin | 0 -> 37414 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p024.png | bin | 0 -> 39129 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p025.png | bin | 0 -> 37536 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p026.png | bin | 0 -> 36635 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p027.png | bin | 0 -> 40531 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p028.png | bin | 0 -> 32936 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p029.png | bin | 0 -> 52498 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p030.png | bin | 0 -> 55837 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p031.png | bin | 0 -> 53600 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p032.png | bin | 0 -> 63930 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p033.png | bin | 0 -> 65264 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p034.png | bin | 0 -> 60317 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p035.png | bin | 0 -> 59011 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p036.png | bin | 0 -> 59717 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p037.png | bin | 0 -> 61763 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p038.png | bin | 0 -> 63482 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p039.png | bin | 0 -> 70040 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p040.png | bin | 0 -> 60041 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p041.png | bin | 0 -> 62586 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p042.png | bin | 0 -> 57749 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p043.png | bin | 0 -> 64388 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p044.png | bin | 0 -> 59099 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p045.png | bin | 0 -> 64896 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p046.png | bin | 0 -> 58378 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p047.png | bin | 0 -> 55885 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p048.png | bin | 0 -> 64014 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p049.png | bin | 0 -> 68579 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p050.png | bin | 0 -> 66127 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p051.png | bin | 0 -> 63712 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p052.png | bin | 0 -> 55564 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p053.png | bin | 0 -> 56634 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p054.png | bin | 0 -> 65513 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p055.png | bin | 0 -> 71601 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p056.png | bin | 0 -> 71406 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p057.png | bin | 0 -> 76475 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p058.png | bin | 0 -> 71551 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p059.png | bin | 0 -> 74778 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p060.png | bin | 0 -> 74559 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p061.png | bin | 0 -> 75551 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p062.png | bin | 0 -> 75311 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p063.png | bin | 0 -> 86486 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p064.png | bin | 0 -> 83237 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p065.png | bin | 0 -> 88180 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p066.png | bin | 0 -> 79827 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p067.png | bin | 0 -> 87423 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p068.png | bin | 0 -> 81754 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p069.png | bin | 0 -> 79621 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p070.png | bin | 0 -> 81603 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p071.png | bin | 0 -> 90196 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p072.png | bin | 0 -> 84658 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p073.png | bin | 0 -> 79609 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p074.png | bin | 0 -> 77808 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p075.png | bin | 0 -> 88503 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p076.png | bin | 0 -> 69332 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p077.png | bin | 0 -> 78595 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p078.png | bin | 0 -> 75099 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p079.png | bin | 0 -> 75185 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p080.png | bin | 0 -> 77422 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p081.png | bin | 0 -> 83027 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p082.png | bin | 0 -> 70704 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p083.png | bin | 0 -> 85233 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p084.png | bin | 0 -> 78860 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p085.png | bin | 0 -> 74535 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p086.png | bin | 0 -> 78293 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p087.png | bin | 0 -> 82141 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p088.png | bin | 0 -> 72306 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p089.png | bin | 0 -> 82196 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p090.png | bin | 0 -> 63019 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p091.png | bin | 0 -> 77811 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p092.png | bin | 0 -> 70180 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p093.png | bin | 0 -> 38445 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p094.png | bin | 0 -> 55035 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p095.png | bin | 0 -> 37947 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p096.png | bin | 0 -> 58957 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p097.png | bin | 0 -> 44165 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p098.png | bin | 0 -> 60984 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p099.png | bin | 0 -> 39615 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p100.png | bin | 0 -> 56548 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p101.png | bin | 0 -> 38593 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p102.png | bin | 0 -> 57514 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p103.png | bin | 0 -> 39593 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p104.png | bin | 0 -> 59912 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p105.png | bin | 0 -> 44757 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p106.png | bin | 0 -> 57631 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p107.png | bin | 0 -> 46704 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p108.png | bin | 0 -> 57981 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p109.png | bin | 0 -> 49233 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p110.png | bin | 0 -> 61170 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p111.png | bin | 0 -> 59729 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p112.png | bin | 0 -> 61114 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p113.png | bin | 0 -> 75435 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p114.png | bin | 0 -> 68144 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p115.png | bin | 0 -> 72481 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p116.png | bin | 0 -> 68731 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p117.png | bin | 0 -> 70473 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p118.png | bin | 0 -> 73951 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p119.png | bin | 0 -> 78733 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p120.png | bin | 0 -> 73566 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p121.png | bin | 0 -> 77975 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p122.png | bin | 0 -> 69778 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p123.png | bin | 0 -> 73989 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p124.png | bin | 0 -> 74612 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p125.png | bin | 0 -> 77857 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p126.png | bin | 0 -> 73804 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p127.png | bin | 0 -> 75039 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p128.png | bin | 0 -> 48057 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p129.png | bin | 0 -> 80337 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p130.png | bin | 0 -> 72599 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p131.png | bin | 0 -> 52552 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p132.png | bin | 0 -> 44328 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p133.png | bin | 0 -> 56571 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p134.png | bin | 0 -> 53438 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p135.png | bin | 0 -> 56479 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p136.png | bin | 0 -> 50952 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p137.png | bin | 0 -> 26990 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p138.png | bin | 0 -> 46112 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p139.png | bin | 0 -> 65081 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p140.png | bin | 0 -> 60493 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p141.png | bin | 0 -> 76961 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p142.png | bin | 0 -> 67300 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p143.png | bin | 0 -> 78727 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p144.png | bin | 0 -> 63765 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p145.png | bin | 0 -> 76679 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p146.png | bin | 0 -> 54048 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p147.png | bin | 0 -> 70716 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p148.png | bin | 0 -> 44954 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p149.png | bin | 0 -> 52999 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p150.png | bin | 0 -> 39945 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p151.png | bin | 0 -> 41490 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p152.png | bin | 0 -> 42248 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p153.png | bin | 0 -> 42445 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p154.png | bin | 0 -> 39164 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p155.png | bin | 0 -> 41299 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p156.png | bin | 0 -> 42014 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p157.png | bin | 0 -> 45267 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p158.png | bin | 0 -> 40955 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p159.png | bin | 0 -> 44576 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p160.png | bin | 0 -> 41504 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p161.png | bin | 0 -> 44703 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p162.png | bin | 0 -> 36089 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p163.png | bin | 0 -> 43680 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p164.png | bin | 0 -> 40877 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p165.png | bin | 0 -> 42479 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p166.png | bin | 0 -> 40645 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p167.png | bin | 0 -> 44016 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p168.png | bin | 0 -> 40998 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p169.png | bin | 0 -> 42155 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p170.png | bin | 0 -> 40889 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p171.png | bin | 0 -> 45205 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p172.png | bin | 0 -> 39063 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p173.png | bin | 0 -> 40385 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p174.png | bin | 0 -> 25384 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p175.png | bin | 0 -> 29580 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p176.png | bin | 0 -> 38894 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p177.png | bin | 0 -> 39857 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p178.png | bin | 0 -> 35935 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p179.png | bin | 0 -> 44431 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p180.png | bin | 0 -> 42800 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p181.png | bin | 0 -> 45289 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p182.png | bin | 0 -> 46391 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p183.png | bin | 0 -> 39101 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p184.png | bin | 0 -> 32203 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p185.png | bin | 0 -> 46552 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p186.png | bin | 0 -> 36094 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p187.png | bin | 0 -> 46117 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p188.png | bin | 0 -> 42132 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p189.png | bin | 0 -> 42351 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p190.png | bin | 0 -> 36797 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p191.png | bin | 0 -> 39817 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p192.png | bin | 0 -> 36597 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p193.png | bin | 0 -> 48254 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p194.png | bin | 0 -> 44696 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p195.png | bin | 0 -> 45214 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p196.png | bin | 0 -> 42937 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p197.png | bin | 0 -> 40467 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p198.png | bin | 0 -> 43593 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p199.png | bin | 0 -> 43934 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p200.png | bin | 0 -> 41535 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p201.png | bin | 0 -> 48598 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p202.png | bin | 0 -> 42517 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p203.png | bin | 0 -> 44825 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p204.png | bin | 0 -> 39542 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p205.png | bin | 0 -> 48140 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p206.png | bin | 0 -> 40487 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p207.png | bin | 0 -> 46079 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p208.png | bin | 0 -> 42559 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p209.png | bin | 0 -> 45449 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p210.png | bin | 0 -> 40151 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p211.png | bin | 0 -> 44626 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p212.png | bin | 0 -> 41038 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p213.png | bin | 0 -> 46791 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p214.png | bin | 0 -> 49792 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p215.png | bin | 0 -> 84247 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p216.png | bin | 0 -> 73346 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p217.png | bin | 0 -> 80521 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p218.png | bin | 0 -> 69947 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p219.png | bin | 0 -> 78302 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p220.png | bin | 0 -> 69951 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p221.png | bin | 0 -> 79966 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p222.png | bin | 0 -> 67302 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 26413-page-images/p223.png | bin | 0 -> 7917 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 |
245 files changed, 43683 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/26413-0.txt b/26413-0.txt new file mode 100644 index 0000000..81f812d --- /dev/null +++ b/26413-0.txt @@ -0,0 +1,11150 @@ +The Project Gutenberg EBook of Selections from early Middle English, +1130-1250, by Various + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Selections from early Middle English, 1130-1250 + Part I: Texts + +Author: Various + +Editor: Joseph Hall + +Release Date: August 24, 2008 [EBook #26413] + +Language: English + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SELECTIONS--EARLY MIDDLE ENGLISH *** + + + + +Produced by Louise Hope, David Starner and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net + + + + + + +[Transcriber’s Note: + +This e-text includes characters that will only display in UTF-8 +(Unicode) file encoding, including but not limited to: + + Ȝ, ȝ (yogh) + ⁊ (Tironian ampersand) + þ̵ (thorn with stroke--also see below) + ę (e with tail, “e caudata”) + ẏ (y with over-dot) + +All but the first three are rare, or occur only in notes. + +If any of these characters do not display properly, or if the +apostrophes and quotation marks in this paragraph appear as garbage, +make sure your text reader’s “character set” or “file encoding” is set +to Unicode (UTF-8). You may also need to change the default font. As a +last resort, use the Latin-1 version of this file instead. + +The form {} represents a half-width space, generally between prefix and +main word. These are not always unambigous; readers should consult page +images or a printed text. The {;} is a punctuation mark similar to a +semicolon. Note that because of font availability, “thorn with stroke” +is shown as separate characters, þ or Þ with combining -. If your text +reader can display the single-character forms Ꝥ and ꝥ (hex A764 and +A765), feel free to replace them globally. + +A few selections use additional, very unusual letters that will be +explained as they appear. + +In the last three selections, doubled ¶¶ represents the large C-like +paragraph symbol. In Orm and earlier selections, ¶ is as printed. + +Italicized letters or parts of words, indicating expanded abbreviations, +are shown in {braces}. Spaced-out text, used mainly for Latin +quotations, is marked with _lines_. Boldface is shown with +marks+, +while large initial capitals are shown with double ++marks before the +letter. Superscript letters are shown with ^. + +The Notes were published in a separate volume, in preparation at the +time this e-text was produced (August 2008). For each selection, the +bracketed paragraph describing the MSS. has been summarized from these +Notes; additions or omissions shown by ellipses or brackets according to +the usual rules for academic quotation. + +Further details about the format of this e-text are at the end of the +text. All notes in [[double brackets]] were added by the transcriber.] + + + + + SELECTIONS FROM + EARLY MIDDLE ENGLISH + + 1130-1250 + + Edited With Introductions And Notes + + by + + JOSEPH HALL + M.A., Hon. D.Litt., Durham University + + + PART I: TEXTS + + + OXFORD + At The Clarendon Press + M CM XX + + + + OXFORD UNIVERSITY PRESS + + London Edinburgh Glasgow New York + Toronto Melbourne Cape Town Bombay + + _HUMPHREY MILFORD_ + Publisher to the University + + + + +PREFACE + + +Some of the texts in this book have already appeared in the Specimens +of Early English edited by the Rev. Richard Morris. But Nos. i, ii, iv, +vii, xiii and xv are new, the important shorter pieces, Nos. vi, viii, +xvi, xviii, xxi and xxiii, are printed in full, and some, as Nos. viii +and ix, are taken from additional or better manuscripts. The pieces are +arranged tentatively in what appears to be the chronological order of +their composition, but Nos. xix and xvii should have come before the +Ancrene Wisse, and No. vii has been placed next to the Proverbs of +Alfred, from which it appears to be derived. It is hoped that those who +study the older book will find in the present one a useful supplement. + +The texts follow the manuscripts in all details. The syntax being +comparatively simple, there is not much to be gained by modern +punctuation, and that of the manuscripts has gained a fresh importance +from theories which have been founded upon it. Where obvious mistakes +have been corrected in the text, notice is always given in the +footnotes. Additions are made within square brackets, and +interlineations are printed between accents. + +My best thanks are due to the custodians of the libraries for the +facilities which with uniform kindness they extended to me in the +collation of the manuscripts. + + J. H. + +WOODSTOCK, + +_January, 1920_. + + + + + TABLE + of + PIECES AND MANUSCRIPTS + + Page + I. WORCESTER FRAGMENTS 1 + Worcester Cathedral Library, 174. + + II. SAINT GODRIC’S HYMNS 5 + British Museum, Royal 5 F. vii. + + III. THE PETERBOROUGH CHRONICLE (A.D. 1132-1154) 5 + Bodleian, Laud Misc. 636. + + IV. CHARTER OF HENRY THE SECOND 11 + B. M., Harleian Charter iii B. 49. + + V. A PARABLE 12 + B. M., Cotton Vespasian A. xxii. + + VI. THE PROVERBS OF ALFRED 18 + Jesus Coll. Oxford, Arch. E. 29. + + VII. MEMENTO MORI 29 + Same as No. VI. + + VIII. POEMA MORALE 30, 31 + Lambeth, 487. + B. M., Egerton 613. + Trinity Coll. Camb., B. 14. 52. + + IX. ANCRENE WISSE A 54, 55 + Corpus Christi Coll. Camb., 402. + Caius Coll., 234. + + IX. ANCRENE WISSE B 60, 61 + Corpus MS., as before. + B. M., Cotton Nero A. xiv, with passages from + C inserted between asterisks. + Variants upon MS. Nero from B. M., Cotton Titus + D. xviii (without any indicating letter) and + B. M., Cotton Cleopatra C. vi (= C). + B indicates agreement of T and C as against N. + + X. IN DIEBUS DOMINICIS 76 + Lambeth, 487. + + XI. HIC DICENDUM EST DE PROPHETA 79 + Same as for No. X. + + XII. SERMONS FOR PALM SUNDAY AND EASTER DAY 82 + Trinity Coll. Camb., B. 14. 52. + + XIII. VICES AND VIRTUES 88 + B. M., Stowe 34. + + XIV. LAȜAMON 94, 95 + B. M., Cotton Caligula A. ix. + B. M., Cotton Otho C. xiii. + + XV. ORM 112 + Bodleian, Junius 1. + + XVI. SAWLES WARDE 117 + Bodleian, 34 (to l. 339, p. 127). + B. M., Royal 17 A. xxvii (from l. 339, p. 127 + to end). + + XVII. SAINT KATHERINE 128 + B. M., Royal 17 A. xxvii. + + XVIII. THE ORISON OF OUR LADY 132 + B. M., Cotton Nero A. xiv. + + XIX. SAINT JULIANA 138, 139 + B. M., Royal 17 A. xxvii. + Bodleian, 34. + + XX. THE OWL AND THE NIGHTINGALE 148, 149 + Jesus Coll. Oxford, Arch. E. 29. + B. M., Cotton Caligula A. ix. + + XXI. THE BESTIARY 176 + B. M., Arundel 292. + + XXII. GENESIS AND EXODUS 197 + Corpus Christi Coll. Camb., 444. + + XXIII. KENTISH SERMONS 214 + Bodleian, Laud Misc. 471. + + + + +CORRIGENDA + +[Transcriber’s Note: + +All corrections listed here have been made in the body of the e-text. +The form as originally printed is shown in [brackets]. A few additional +corrections have been added from the Notes volume.] + + 1/17 [nu beoþ] [_printed without brackets_] + 2/30 [fei]ȝe [[fei]ge] + 11/1 {þ}urh MS kurh + [_body text printed without italics; added linenote_] + 12/15 alisendnesse [alisendnessee] + 14/58 fi{lio} [fi{lii}] + 17/162 d{escendi} [d{escendit}] + 83/32 For v{iam} p{ro} read v{estimenta} p{rosternebant} + 85/79 s{e}cla [s{e}c{u}la] + 87/161 Omit words in brackets + [_printed [his fleis ⁊ his blod.] at beginning of line_] + 150/16 þat [þar] + 152/57 wit [wiþ] + 154/104 bysemar [bisemar] + 160/183 nyht [niht] + 160/185 vych [vich] + 160/191 quaþ [qwaþ] + 166/289 In footnote, Þule [_added footnote_] + 167/289 In footnote, Þule [_no change_] + 167/310 eue [eve] + 168/336 Murehþe ilyche [Mureþe iliche] + 168/339 holy [holi] + 221/248 iheed _for_ ihee[r]d + + + + +I. WORCESTER FRAGMENTS + +[[MS description from Notes volume: + +“Worcester Cathedral Library, 174.... Its contents are ... (2) the scrap +here marked A; (3) the pieces B and C with five more fragments of the +same poem. A completes the page on which the glossary ends, and B is on +the verso of the leaf. The leaves have been slightly shorn at one side +and reduced at top and bottom, but probably to no great extent: the +conjectural complement, which is here printed within square brackets, is +for the most part fairly obvious, the more so as portions of the lost +letters often remain. The whole MS. is in the same large square hand, +but the pieces in verse, which are written continuously, like prose, are +less carefully executed. The handwriting is of the second half of the +twelfth century, perhaps about 1180 A.D. The Latin headings are not in +the MS.”]] + + +A. SICUT OUES ABSQUE PASTORE + + + [++S]{an}c{tus} beda was iboren her on breotene mid us · [f. 63 r + ⁊ he wisliche [writen] awende + þ̵ þeo englis{c} leoden þurh weren ilerde · + ⁊ he þeo c[not]ten unwreih · þe questiuns hoteþ · + þa derne diȝelnesse · þe de[or]wurþe is · 5 + ælfric abbod þe we alquin hoteþ · + he was bocare · ⁊ þe [fif] bec wende · + Genesis · Exodus · Vtronomius · Numerus · Leuiticus · + þ[urh] þeos weren ilærde ure leoden · on englisc · + þet weren þeos biscop[es þeo] bodeden cristendom 10 + +wilfrid of {R}ipum · Johan of beoferlai · Cuþb[ert] of Dunholme · +Oswald of wireceastre · Egwin of heoueshame · æl[dhelm] of malmesburi · +Swiþþun · æþelwold · Aidan · Biern of wincæstre · [Pau]lin of +rofecæstre · S. Dunston · ⁊ S. ælfeih of cantore · buri · + + þeos læ[rden] ure leodan on englisc · 15 + næs deorc heore liht · ac hit fæire glod · + [nu is] þeo leore forleten · ⁊ þet folc is forloren · + [nu beoþ] oþre leoden · þeo læ[reþ] ure folc · + ⁊ feole of þen lorþeines losiæþ · ⁊ þ̵ folc forþ{}mid + Nu sæiþ [ure] drihten þus · _Sicut aq{ui}la p{ro}uocat 20 +pullos suos ad uolandu{m} · ⁊ sup{er} eo[s uolitat ·]_ + þis beoþ godes word to worlde asende · + þ̵ we sceolen fæier feþ [festen to him] · + + [Linenotes: + 2. _writen_] [_bec_] Varnhagen. || 3. _englisc_] _englise_ MS. || + 7. [_fif_] V. || 11. _Ripum_] _Sipum_ MS. || 13. _Paulin_] + [_Cwiche_]_lm_ Wright. || 22. _þis_] _þus_ V.] + + +B. HOMO PUTREDO ET FILIUS HOMINIS VERMIS + + en earde · [f. 63v + ⁊ alle þeo isceæftan · þe him to [s]cu[l]en · + ⁊ mid muchele cre[fte · þe]ne mon he idihte · + ⁊ him on ileide · lif ⁊ soule · + Softliche he heo isom[nede] · ac þær biþ sor idol · 5 + þ̵ bodeþ þ̵ bearn : þonne hit iboren biþ · + hit [woan]eþ ⁊ mænet þeo weowe · + ⁊ þene seoruhfule siþ · ⁊ þ̵ sori idol · + þ̵ soule schal [⁊ li]came · sorliche idælen · + forþon hit cumeþ weopinde · ⁊ woniende iwiteþ · 10 + [swo D]eaþ mid his pricke · pineþ þene licame · + he walkeþ ⁊ wendeþ ⁊ woneþ [oftes]iþes · + he sæiþ on his bedde · wo me þ̵ ic libbe · + þ̵ æffre mine lif dawes · þus [lon]ge me ilesteþ · + for heui is his greoning · ⁊ seorhful is his woaning · 15 + + [Linenotes: + 3. [_þe_]_ne_ Buchholz. [_þon_]_ne_ Haufe. || 7. _hit_ [_greoneþ + ond woan_]_eþ_ B. || 9. [_⁊ li_]_came_ H. | [_hire li_]_came_ + Singer. || 11. [_D_]_eaþ_ H., B. | [_thonne D_]_eath_ S. || + 13. _wome_ MS.] + + ⁊ al [biþ] his siþ · mid seorwe biwunden · + him deaueþ þa æren : him dimmeþ [þa] iȝen · + him scerpeþ þe neose · him scrinckeþ þa lippen · + him scorteþ [þe] tunge · [him starkeþ his skin ·] + him trukeþ his iwit · him teoreþ his miht · 20 + him coldeþ his [siden ·] liggeþ þe ban stille · + þonne biþ þ̵ soule{}hus · seoruhliche bereaued · + [at] also muchele wunne · þe þer{}inne wunede · + þus biþ þæs bearnes · [bod]unge ifulled · + þeo moder greoneþ · ⁊ þ̵ bearn woaneþ · 25 + So biþ þeo [bu]rdtid · mid ba`le´wen imenged · + so biþ eft þe feorþsiþ · Mid seoruwen al bewunden · + þonne þe licame ⁊ þe sowle · soriliche to[dæl]eþ : + þonne biþ þ̵ wræcche lif · iended al mid sori siþ · + þonne biþ þe [fei]ȝe · iflut to þen flore · 30 + + [Linenotes: + 19. [_him ... skin_] no gap in MS. || 21. _þe ban_] perhaps _he + stan_. || 23. [_at_] B., [_of_] H. || 27. In MS. the second half + of this line is _sorhliche to dæl_... copied by mistake from the + next line. || 30. [_fei_]_ge_ Zupitza, [_bodi_]ge S.] + + [[Partial word [_bodi_]ge italicized as shown]]] + + he biþ eastward istreiht · he biþ sone stif · + he [col]deþ also clei · hit is him ikunde · + Mon hine met mid one ȝerde · ⁊ þa mol[de] seoþþen · + ne mot he of þære molde · habben na{m}more · + þonne þ̵ rihte imet · [rih]tliche tæcheþ · 35 + þonne liþ þe clei clot · colde on þen flore · + ⁊ him sone from [fleoþ] · þeo he ær freome dude · + nulleþ heo mid honden · his heafod riht wen[den] · + heom þuncheþ þ̵ hore honden · swuþe beoþ ifuled · + Gif heo hondleþ þe[ne d]eade · seoþþen his deaȝes beoþ igon · 40 + sone cumeþ þ̵ wrecche wif · þe [forh]oweþ þene earfeþ siþ · + forbindeþ þæs dædan muþ · ⁊ his dimme eȝen · + [þon]ne þet riche wif · forhoweþ þene earueþ siþ · + for ufel is þeo wrecche lufe · [þari]nne þeo un{}blisse cumaþ · + þonne besihþ þeo soule · sorliche to þen lich[ame ·] 45 + + [Linenotes: + 32. [_col_]_deþ_ Z., [_hear_]_deth_ S. || 41. The last half of + this line is due to l. 43. || 43. [_þonne_] H. || [_Ec_] B. || + 44. _þarinne_] [_þon_]_ne_ S., [_In_]_ne_ H., B.] + + +C. CONFABULABOR CUM AMARITUDINE ANIMAE MEAE + + [ ] þu me · þeo hwule þet ic wunede inne þe · [f. 64r + for þu were leas ⁊ lutiȝ · ⁊ u[n]riht lufedest · + Godnesse ⁊ riht · æfre þu onscunedest · + hwar is nu þe[o mo]dinesse · swo muchel þe þu lufedæst · + hwar beoþ nu þeo pundes · þurh [pa]newes igædered · 5 + heo weren monifolde · bi markes itolde · + hwar beoþ [nu] þeo Goldfæten · þeo þe Guldene · + comen to þine honden · + þin blisse is [nu] al agon · min seoruwe is fornon · + hwar beoþ nu þine wæde · þe þ[u] wel lufedest · + hwar beoþ [sibbe ·] þe seten sori ofer þe · 10 + beden swuþe ȝeorne · [þet] þe come bote · + heom þuþte alto longe · þ̵ þu were on liue · + for heo [we]ren grædie · to gripen þine æihte · + + [Linenotes: + C 5. [_pa_]_newes_ Holthausen. || 7. _þe_] _e_ in darker ink. || + 10. [_sibbe_] no gap in MS.] + + nu heo hi dæleþ heom imong · [heo] doþ þe wiþ{}uten · + ac nu heo beoþ fuse · to bringen þe ut of huse, 15 + b[rin]gen þe ut æt þire dure · of weolen þu ært bedæled · + hwui noldest þ[u be]þenchen me · þeo hwile ic was innen þe · + ac semdest me mid sunne · fo[rþon] ic seoruhful eam · + weile þ̵ ic souhte · so seoruhfulne · buc · + noldest þ[u lo]kien lufe · wiþ ilærede men · 20 + ȝiuen ham of þine Gode · þ̵ heo þe fo[re] beden · + heo mihten mid salm songe · þine sunne acwenchen · + Mid [ho]re messe · þine misdeden fore biddan · + heo mihten offrian loc · leofli[che] for þe · + swuþe deor wurþe lac · licame cristes · 25 + þurh þæ{n}e þu were · alese[d] from helle{}wite · + ⁊ mid his reade blode · þ̵ he ȝeat on rode · + þo þu we[re] ifreoed to farene i{n}to heouene · + ac þu fenge to þeowdome · þ{urh} þæs de[ofles] lore · + Bi þe hit is iseid · ⁊ soþ hit is on boken · 30 + + [Linenotes: + 18. _semdest_] _scendest_ S. || 20. [_lo_]_kien_ S., + [_ma_]_kien_ H., [_þe ma_]_kien_ B. || 24. _leofli_[_c_] B. || + 26. _þæne_ Z., in MS. _þære_.] + + _Qui custodit diuitias ser[uus] est diuitiis_ + þu were þeow · þines weolan · + noldest þu nouht þær{}of d[ælen ·] for drihtenes willæn · + ac æfre þu grædiliche · gæderedest þe more · + lu[þer]liche eart þu forloren · from al þ̵ þu lufedest · 35 + ⁊ ic scal wræcche soule [· weo]we nu driæn · + eart þu nu loþ ⁊ unwurþ · alle þine freonden · + nu ha{m} [þun]cheþ alto long · þ̵ þu ham neih list · + ær þu beo ibrouht · þaer þu be[on] scalt · + on deope sæþe · on durelease huse · 40 + þær wurmes wældeþ · al [þet þe] wurþest was · + füweles quale holde · þe þu icwemdest ær · + Mid alre [þære] swetnesse · þeo þu swuþe lufedest · + þeo swetnesse is nu al agon · þ̵ b[ittere] þe biþ fornon · + þ̵ bittere ilæsteþ æffre · þ̵ swete ne cumeþ þe [næffre ·] 45 + + [Linenotes: + 36. [_weo_]_we_ H., [_ece_] _we_ S. || 38. _nu ham_] + _nu han_ MS. || 43. _þære_] [_kunde_] S., H., B.] + + + + +II. SAINT GODRIC’S HYMNS + +[[MS description from Notes volume: + +“Royal 5 F vii, British Museum ... apparently an inserted leaf. This +leaf ... belongs to the beginning of the thirteenth century....”]] + + + A ++Sainte marie uirgine [f. 85r + moder ih{es}u cristes nazarene + onfo schild help þin godric · + onfang bring heȝilich wið þe in godes riche · + + ++Sainte marie xpistes bur 5 + maidenes clenhad moderes flur · + dilie min sinne rix in min mod · + bring me `to´ winne wið þe selfd God. + + B Crist and sainte marie swa on scamel me iledde + þat ic on þis erðe ne silde wid mine bare fote i{}tredie · 10 + + C ++Sainte Nicholaes godes druð · + tymbre us faire scone hus · + At þi burth at þi bare. + Sainte nicholaes, bring vs wel þare. + + [Linenotes: + II. 3. Over _onfo_, _onfong_ in later hand. || 4. _wið_] _w_ corr. + out of _þ_. || 6. _maidenes_] _id_ corr. out of _rd_.] + + + + +III. THE PETERBOROUGH CHRONICLE + +[[MS description from Notes volume: + +“Laud Misc. 636, Bodleian Library (MS. E).... A new hand begins with +1132 and continues to the end in 1155 A.D.”]] + + +[Headnote: The Anarchy] + +[Sidenote: M·C·XXXII.] + +f. 88v] ++Ðis gear co{m} henri king to þis land. þa co{m} henri +abbot ⁊ uureide þe muneces of burch to þe king forþi ð he uuolde +underþeden ð mynstr{e} to clunie. sua ð te king was wel neh +be{}paht. ⁊ sende eft{er} þe muneces. ⁊ þur`h´ godes milce ⁊ +þur`h´ þe b{iscop} of Seresb{er}i ⁊ te b{iscop} of linc{ol} ⁊ te +oþre ricemen þe {5} þer wæron þa wiste þe king ð he feorde mid +suicdo{m}. Þa he na{n} mor ne{}mihte. þa uuolde he ð his nefe +sculde ben abb{ot} in burch. oc xpist it ne{}uuolde. Was it noht +suithe lang þer{}eft{er} þatte king sende eft{er} hi{m}. ⁊ dide +hi{m} gyuen up ð abb{ot}rice of burch. ⁊ faren ut of lande. ⁊ te +king iaf ð abb{ot}rice an p{ri}or of S’ neod Martin was {10} +ge{}haten. he co{m} on S’ pet{res} messe{}dei mid micel wurscipe +into the minstre. + + +[Sidenote: M·C·XXXV.] + +++On þis gære for se king h{enri} ouer sæ æt te la{m}masse. ⁊ ð +oþer dei þa he lai an slep in scip. þa þestrede þe dæi ouer al +landes ⁊ uuard þe sunne suilc als it {15} uuare thre niht ald +mone. an st{er}res abuten hi{m} at middæi. Wur`þ´en men suiðe +of{}uundred ⁊ of{}dred ⁊ sæden ð micel þing sculde cum{en} +her{}eft{er}. sua dide. for þat ilc gær warth þe king ded. ð +oþer daei eft{er} S’ Andreas massedæi · on norm{andi}. Þa wes +treson a þas landes. for æuricman sone ræuede oþer þe mihte. {20} +Þa namen his sune ⁊ his frend ⁊ brohten his lic to engle{lande} +⁊ bebiriend in Reding{e}. Godman he wes ⁊ micel æie wes of hi{m}. +durste nanman misdon wið oðer on his time. Pais he makede men ⁊ +dær. Wua{}sua bare his byrthen gold ⁊ sylure. durste na{n} man +sei to hi{m} naht bute god. {25} + + [Linenote: + 20. _þa wes treson a_ Emerson, in MS. _þa westre sona_.] + +f. 89r] Enmang þis was his nefe cumen to engle{lande} Stephne de +blais. ⁊ co{m} to lundene. ⁊ te lundenisce folc hi{m} underfeng. +⁊ senden ęft{er} þe ærceb{iscop} Will{el}m curbuil. ⁊ halechede +hi{m} to kinge on midewintre{}dæi. On þis kinges time wes al +unfrið ⁊ yfel ⁊ ræflac. for agenes hi{m} risen sona þa ricemen +þe wæron swikes. alre fyrst Balduin {30} de Reduers ⁊ held +Execestre agenes hi{m}. ⁊ te king it be{}sæt. ⁊ siððan Bald{uin} +acordede. Þa tocan þa oðre ⁊ helden her castles agenes hi{m}. ⁊ +dauid king of scotland toc to uuerrien hi{m} · þa þohuuethere +þat here sandes feorden betwyx heo{m}. ⁊ hi to{}gædere comen ⁊ +wurðe sæhte. þoþ it litel forstode. {35} + + +[Sidenote: M·C·XXX`VII´.] + +++Ðis gære for þe `k{ing}´ Steph{ne} ofer sæ to normandi ⁊ ther +wes under{}fangen for{}þi ð hi uuenden ð he sculde ben alsuic +alse the eo{m} wes. ⁊ for he hadde get his tresor. ac he +to{}deld it ⁊ scatered sotlice. Micel hadde henri k{ing} gadered +gold ⁊ syluer. ⁊ na god ne dide me for his saule thar{}of. {40} + +Þa `þe´ king S{tephne} to englal{ande} co{m} þa macod he his +gadering æt Oxeneford. ⁊ þar he na{m} þe b{iscop} Roger of +Sereb{er}i ⁊ Alex{ander} b{iscop} of lincol ⁊ te canceler +Rog{er} hise neues. ⁊ dide ælle in p{ri}sun. til hi iafen up +here castles. Þa the suikes under{}gæton ð he milde man was ⁊ +softe ⁊ god. ⁊ na iustise ne dide. þa dide`n´ hi alle {45} +wunder. Hi hadden hi{m} manred maked ⁊ athes suoren. ac hi nan +treuthe ne heolden. alle he wæron for{}sworen and here treothes +for{}loren. for æuric riceman his castles makede ⁊ agænes hi{m} +heolden. ⁊ fylden þe land ful of castles. Hi suencten suyðe þe +uureccemen of þe land mid castel weorces. þa þe castles +uuaren {50} maked þa fylden hi mid deoules ⁊ yuelemen. Þa namen +hi þa men þe hi wenden ð ani god hefde`n´. bathe be nihtes. ⁊ be +dæies. carlmen ⁊ wi{m}men. ⁊ diden heo{m} `in p{ri}sun´ eft{er} +gold ⁊ syluer. ⁊ pined heo{m}; untellendlice pining. for ne +uuæren næure nan martyrs swa pined alse hi wæron. Me henged up +bi the fet ⁊ smoked heo{m} · mid {55} ful smoke. Me henged bi +the þu{m}bes other bi the hefed. ⁊ hengen bryniges on `her´ fet. +Me dide cnotted strenges abuton here [f. 89v] hæued. ⁊ uurythen +to ð it gæde to þe `h´ærnes. Hi diden heo{m} in quarterne þar +nadres ⁊ snakes ⁊ pades wæron inne. ⁊ drapen heo{m} swa. Sume hi +diden in crucethus ð is in an cęste þat was scort ⁊ nareu. +⁊ {60} un{}dep. ⁊ dide scærpe stanes þer{}inne. ⁊ þrengde þe man +þær{}inne. ð hi{m} bræcon alle þe limes. In mani of þe castles +wæron lof ⁊ gri{m}. ð wæron rachenteges ð twa oþer thre men +hadden onoh to bæron onne. þat was sua maced. ð is fæstned to an +beom. ⁊ diden an scærp iren abuton þa mannes throte ⁊ his hals. +ð he `ne´ myhte nowiderwardes. {65} ne sitten ne lien ne slepen. +oc bæron al ð iren. Mani þusen hi drapen mid hungær. J ne can ne +i ne mai tellen alle þe wunder ne alle þe pines ð hi diden +wreccemen on þis land. ⁊ ð lastede þa ·xix· wintre wile Stephne +was king ⁊ æure it was uuerse ⁊ uuerse. Hi læiden gæildes o`n´ +the tunes æure u{m}wile ⁊ clepeden it tenserie. þa {70} þe +uureccemen ne hadden na{n} more to gyuen. þa ræueden hi ⁊ +brendon alle the tunes. ð wel þu myhtes faren al a dæis fare +sculdest thu neure finden man in tune sittende. ne land tiled. +Þa was corn dære. ⁊ flec ⁊ cæse ⁊ butere. for nan ne wæs o þe +land. Wrecce men sturuen of hungær. sume ieden on ælmes þe waren +su{m} wile {75} ricemen. sume flugen ut of lande. Wes næure gæt +mare wre`c´ce{}hed on land. ne næure hethen men werse ne diden +þan hi diden. For ouer{}sithon ne for{}baren `hi´ nouther circe +ne cyrce{}iærd. oc nam{en} al þe god ð þar{}inne was. ⁊ brenden +sythen þe cyrce ⁊ alte gædere. Ne hi ne forbaren b{iscopes} land +ne abb{otes} ne preostes. ac ræueden {80} munekes ⁊ clerekes. ⁊ +æuricman other þe ouer myhte. Gif twa men oþer ·iii· coman +ridend to an tun. al þe tunscipe flugæn for heo{m}. wenden ð hi +wæron ræueres. Þe biscopes ⁊ leredmen heo{m} cursede æure. oc +was heo{m} naht þar{}of. for hi uueron al forcursæd ⁊ +for{}suoren ⁊ for{}loren. War sæ me tilede. þe erthe ne bar nan +corn. for þe land {85} was al fordon. mid suilce dædes. ⁊ hi +sæden openlice ð xpist slep. ⁊ his halechen. Suilc ⁊ mare þanne +we cunnen sæin. we þolenden xix· wintre for ure sinnes. [f. 90r] +On al þis yuele time heold Martin abbot his abbotrice ·xx· +wint{re} ⁊ half gær ⁊ viii· dæis. mid micel suinc. ⁊ fand þe +munekes ⁊ te gestes al þat heo{m} be{}houed ⁊ heold mycel {90} +carited in the hus. ⁊ þoþwethere wrohte on þe circe ⁊ sette +þar{}to landes ⁊ rentes. ⁊ goded it suythe. ⁊ læt it refen ⁊ +brohte heo{m} into þe neuuæ mynst{re} on S’ PETRES mæsse dæi mid +micel wurtscipe. ð was · anno ab incarn{atione} d{omini} · +M·c·xl. a co{m}bustio{n}e loci ·xxiii· ⁊ he for `to´ Rome. ⁊ þær +wæs wæl under{}fangen fra{m} þe pape {95} Eugenie. ⁊ be{}gæt +thare p{ri}uilegies. an of alle þe landes of þabbotrice. ⁊ an +oþer of þe landes þe lien to þe circewican. ⁊ gif he leng moste +liuen alse he mint to don of þe horderwycan. And he be{}gæt in +landes þat ricemen hefden mid strengthe. Of Will{el}m malduit þe +heold Rogingha{m} þæ castel. he wan Cotingha{m} ⁊ Estun. ⁊ Of +hugo of {100} Walt{e}uile he uuan hyrtlingb{eri} · ⁊ Stanewig. ⁊ +lx · sol. of Aldewingle `ælc gær´. And he makede manie munek{es} +⁊ plantede winiærd. ⁊ makede mani weorkes. ⁊ wende þe tun betere +þan it ær waes. ⁊ waes god munec ⁊ god man. ⁊ forþi hi{m} +luueden god ⁊ gode men. {105} + + [Linenotes: + 41. _Þa_] no paragraph in MS. || 46. After _maked_ erasure of two + letters. || 56. After _þumbes_, _⁊_ deleted. || 81. _þe ouer_] + _þeouer_ MS. || 97. After _moste_, _alse_ erased. || + 99. _strengthe_ corrected out of _strengthre_.] + +Nu we willen sægen su{m}del wat belamp on Steph{nes} kinges +time. On his time þe iudeus of Noruuic bohton an xpisten cild +be{}foren estren ⁊ pineden hi{m} alle þe ilce pining ð ure +drihten was pined. ⁊ on langfridæi hi{m} on rode hengen for ure +drihtines luue. ⁊ sythen byrieden hi{m}. wenden ð it sculde ben +for{}holen. oc ure dryhtin {110} atywede ð he was hali m{arty}r. +⁊ to munekes hi{m} namen. ⁊ bebyried hi{m} heglice in þe +minst{re}. ⁊ he maket þur[h] ure drihtin wunderlice ⁊ +manifældlice miracles. ⁊ hatte he S’ Willelm. + + +[Sidenote: M·C·XXXVI`II´.] + +++On þis gær co{m} dauid king of Scotl{and} mid ormete færd to +þis land. wolde winnan þis land. {115} ⁊ hi{m} co{m} togænes +Will{el}m eorl of Albamar þe þe king adde beteht euorwic ⁊ to +other æuez men mid fæumen ⁊ fuhten wid heo{m}. ⁊ fle{m}den þe +king æt te Standard. ⁊ sloghen suithe micel of his genge. +[f. 90v] + + +[Sidenote: M·C·XL.] + +++On þis gær wolde þe king Steph{ne} tæcen Rodb{er}t eorl {120} +of gloucestre þe kinges sune · Henries. ac he ne myhte for he +wart it war. Þer{}eft{er} in þe lengten þestrede þe sunne ⁊ te +dæi. abuton non tid dæies. þa men eten. ð me lihtede candles to +æten bi. ⁊ þat was ·xiii· k{alend}. Ap{ri}l’. wæron men suythe +of wundred. Þer{}eft{er} fordfeorde Will{elm} ærceb{iscop} of +cantwarb{eri}. {125} ⁊ te king makede Teodbald ærceb{iscop} þe +was abbot in the bec. Þer eft{er} wæx suythe micel uuerre +be{}tuyx þe king ⁊ Randolf eorl of cæstre noht for{}þi ð he ne +iaf hi{m} al ð he cuthe axen hi{m}. alse he dide alle othre. oc +æfre þe mare he iaf heo{m}. þe wærse hi wæron hi{m}. Þe eorl +heold lincol agænes þe king. ⁊ be{}na{m} hi{m} al ð he {130} +ahte to hauen. ⁊ te king for þider ⁊ besætte hi{m} ⁊ his brother +Will{el}m de R[om]are in þe castel. ⁊ te æorl stæl ut ⁊ ferde +eft{er} Rodb{er}t eorl of gloucestre. ⁊ brohte hi{m} þider mid +micel ferd. ⁊ fuhten suythe on Candel masse dæi agenes heore +lauerd. ⁊ namen hi{m} for his men [h]i{m} suyken ⁊ flugæn. ⁊ læd +hi{m} to Bristowe ⁊ {135} diden þar in p{ri}sun ⁊ [fe]teres. þa +was al englel{and} styred mar þan ær wæs. ⁊ al yuel wæ[s i]n +lande. Þer{}eft{er} co{m} þe king{es} doht{er} henries þe hefde +ben emp{er}i[ce] i[n A]lamanie. ⁊ nu wæs cuntesse in Angou. ⁊ +co{m} to lundene ⁊ te lundenissce folc hire wolde tæcen. ⁊ scæ +fleh ⁊ forles þar mic[el.] Þer eft{er} þe biscop of Wincestre +henri {140} þe king{es} brother Steph{nes} spac wid Rodb{er}t +eorl ⁊ wyd þe{m}p{er}ice ⁊ suor heo{m} athas ð he neure ma mid +te king his brother wolde halden. ⁊ cursede alle þe men þe mid +h[i{m}] heoldon. ⁊ sæde heo{m} ð he uuolde ííuen heo{m} up +Wincestre. ⁊ dide heo{m} cumen þider. Þa hi þær inne wæren. þa +co{m} þe king{es} cuen [mid al]hire strengthe. {145} ⁊ besæt +heo{m}. ð þer wæs inne micel hungær. Þa hi ne leng ne muhten +þolen þa stali hi ut ⁊ flugen. ⁊ hi wurthen war wid{}uten ⁊ +folecheden heo{m}. ⁊ namen Rodb{er}t eorl of glouc{estre}. ⁊ +ledden hi{m} to Rouecestre. ⁊ diden hi{m} þare in p{ri}sun. ⁊ te +emp{er}ice fleh in{}to an minstre. [f. 91r] Þa feorden þe +wisemen betwyx þe kinges {150} freond ⁊ te eorles freond ⁊ +sahtlede sua ð me sculde leten ut þe king of p{ri}sun for þe +eorl. ⁊ te eorl for þe king. ⁊ sua diden. Sithen þereft{er} +sa`t´hleden þe king ⁊ Randolf eorl at Stanford. ⁊ athes suoren ⁊ +treuthes fæston ð her nouþer sculde be{}suiken other. ⁊ it ne +for{}stod naht. for þe king hi{m} sithen na{m} in ha{m}tun. +þurhc wicci {155} ræd. ⁊ dide hi{m} in p{ri}sun. ⁊ ef{}sones he +let hi{m} ut þurhc wærse red. to ð forewarde ð he suor on +halido{m} ⁊ gysles fand. þat he alle his castles sculde íiuen +up. Sume he iaf up ⁊ sume ne iaf he noht. ⁊ dide þanne wærse +þanne he hær sculde. Þa was engleland suythe to{}deled. sume +helden mid te king. ⁊ sume mid þe{m}p{er}ice. for þa þe {160} +king was in p{ri}sun þa wenden þe eorles ⁊ te ricemen þat he +neure mare sculde cum{en} ut. ⁊ sæh`t´leden wyd þe{m}p{er}ice. ⁊ +brohten hire into Oxenford. ⁊ iauen hire þe burch. Þa þe king +was ute þa herde ð sægen. ⁊ toc his feord ⁊ besæt hire in þe +tur. ⁊ me læt hire dun on niht of þe tur mid rapes. ⁊ stal ut. ⁊ +scæ fleh ⁊ iæde on fote to {165} Walingford. Þær eft{er} scæ +ferde ouer sæ. ⁊ hi of normandi wenden alle fra þe king. to þe +eorl of Angæu. sume here þankes ⁊ sume here unþankes. for he +be{}sæt heo{m} til hi aiauen up here castles. ⁊ hi nan helpe ne +hæfden of þe k{inge}. Þa ferde Eustace þe king{es} sune to +france ⁊ na{m} þe king{es} suster of france to wife. wende to +bigæton {170} normandi þær þurh. oc he spedde litel. ⁊ be gode +rihte for he was an yuel man. for ware se he [com he] dide mare +yuel þanne god. he reuede þe landes ⁊ læide mic[ele gilde]s on. +He brohte his wif to engle{}land. ⁊ dide hire in þe caste[l of +Can]teb{eri}. God wi{m}man scæ wæs. oc scæ hedde litel blisse +mid hi{m}. ⁊ xpist ne wolde ð he sculde {175} lange rixan. ⁊ +wærd ded ⁊ his moder beien. ⁊ te eorl of Angæu wærd ded. ⁊ his +sune henri toc to þe rice. ⁊ te Cuen of france to{}dælde fra þe +king. ⁊ scæ co{m} to þe iunge eorl henri. ⁊ he toc hire to wiue. +⁊ al [f. 91v] peitou mid hire. Þa ferde he mid micel færd into +engle[la]nd. ⁊ wan castles. ⁊ te king ferde agenes hi{m} +mid {180} micel mare ferd. ⁊ þoþwæthere fuhtten hi noht. oc +ferden þe ærceb{iscop} ⁊ te wise me`n´ betwux heo{m}. ⁊ makede ð +sahte ð te king sculde ben lauerd ⁊ king wile he liuede. ⁊ +æft{er} his dæi ware henri king. ⁊ he held`e´ hi{m} for fader ⁊ +he hi{m} for sune. ⁊ sib ⁊ sæhte sculde ben betwyx heo{m}. ⁊ on +al engleland. Þis ⁊ te othre foruuardes {185} þet hi makeden. +suoren to halden þe king ⁊ te eorl ⁊ te b{iscopes} & te eorles ⁊ +ricemen alle. Þa was þe eorl under{}fangen æt Wincestre ⁊ æt +lundene mid micel wurtscipe. ⁊ alle diden hi{m} manred. ⁊ suoren +þe pais to halden. ⁊ hit ward sone suythe god pais. sua ð neure +was here. Þa was þe k{ing} strengere þanne he æuert her was. ⁊ +te eorl {190} ferde ouer sæ. ⁊ al folc hi{m} luuede for he dide +god iustise ⁊ makede pais. {192} + + [Linenotes: + 135-45. MS. rubbed here. || 172. MS. mutilated here.] + + +[Sidenote: M·C·LIIII.] + +++On þis gær wærd þe king Steph{ne} ded ⁊ bebyried þer his wif +`⁊ his sune´ wæron bebyried æt fauresfeld. þæt minst{re} hi +makeden. Þa þe king was ded. þa was þe eorl {195} beionde sæ. ⁊ +ne durste nan man don oþer bute god for þe micel eie of hi{m}. +þa he to engleland co{m}. þa was he underfangen mid micel +wurtscipe. and to king bletcæd in lundene on þe sunnen dæi +be{}foren midwint{er} dæi. ⁊ held þær micel curt. + +Þat ilce dæi þat Mart{in} abb{ot} of burch sculde þider faren. +þa {200} sæclede he ⁊ ward ded ·iiii· Ñ. iañ. ⁊ te munek{es} +innen dæis cusen oþer of heo{m} sælf. Will{el}m de Walt{e}uile +is gehaten. god clerc ⁊ god man. ⁊ wæl luued of þe k{inge} ⁊ of +alle godemen. and o[n cyric]en byrie{den} þabb{ot} hehlice ⁊ +sone þe cosan ab{bot} ferde ⁊ te muneces [mid him to] oxenforde +to þe k{ing} [⁊ he] iaf hi{m} þat abb{ot}rice. ⁊ he {205} ferde +hi{m} son[e to linc]ol ⁊ was þ[ær bletcæd to] abbot ær he ham +come. ⁊ [sithen] was under fangen [mid mic]el [wurtscipe at] +burch. mid [mice]l p{ro}cessiun. ⁊ sua he was alsua at Ramesæie. +⁊ at Torn{ey}. ⁊ at . . n ⁊ Spall{ding} ⁊ at {S. l.} bares. ⁊ . +. . ⁊ [he nu is] abbot. ⁊ fa[ire] haued begunnon. xp[ist] him +un[ne gode endinge]. {210} + + [Linenotes: + 203. MS. mutilated and defaced from this place onward. || + 204. _byrie^d_ in MS.] + + + + +IV. CHARTER OF HENRY THE SECOND + +[[MS description from Notes volume: + +“Harleian Charter III B. 49, British Museum.... The document is in a +French record hand, and the writer was evidently little versed in the +insular script. He uses both þ and th, ƿ and w.”]] + + +++H’ [þ]urh godes ȝefu ænglelandes king gret ealle mine +bissceopas ⁊ ealle mine eorlas ⁊ ealle mine scirereuan ⁊ ealle +mine þeinas frencisce ⁊ englisce · on þan sciran þe teobalt +erceb{isceop} ⁊ se hiret æt xp{ist}es chyrchen on Cantuarabirȝ +habbad land inne freondlice ⁊ ic keþe eow þ̵ ic hebbe heom +geunnon þ̵ hi beon ælc þare lande wurþa {5} þe hi eafdon en +Edwardes kinges deȝe · ⁊ on Willelmes kinges mines furþur +ealdefader · ⁊ on Henrices kinges mines ealdefader · ⁊ saca ⁊ +Socne · on strande ⁊ on Streame. On wudan · ⁊ on feldan · tolles +⁊ theames · grithbriches · ⁊ hamsocne · ⁊ forstalles · ⁊ +i{n}fangenesthiafes · ⁊ fleamene frimtha · ofer heore agene men +· binna{n} Burgan ⁊ butan · {10} swa ful ⁊ swa ford swa mine +agene Wicneres hit sechan scolden · ⁊ ofer swa fele þeinas swa +ich heom to{}leten habban. And ic nelle þ̵ eni{}man enig{}þing +þer{}on theo · butan hi ⁊ heara wicneras · þe hi hit bitechan · +willað · ne frencisce ne englisce · for þan þi{n}gan þe ich +habbe criste þas gerichtan forgifan minre Saule to ech{er}e +alisendnesse ⁊ ic {15} nelle geþauian þ̵ enig{}man þis abrece bi +minan fullen frenscipan. God geau gehealde. + + [Linenotes: + 1. MS kurh || IV. 4. _Cantuarabirȝ_] last letter _ȝ_ or _g_; + the one has been corrected out of the other: so too in _deȝe_, + l. 6. || 14. _þingan_] _þimgan_ MS.] + + + + +V. A PARABLE + +[[MS description from Notes volume: + +“Cotton Vespasian A 22, British Museum. It is composite; a second MS., +224 × 153 mm. in two columns, begins at f. 54 with the pieces printed in +OEH i. 217-45. It is written in a small and crabbed hand unlike that of +a professed scribe. The use of the contraction marks is unsystematic and +the readings are sometimes uncertain.”]] + + +REX SUOS IUDICANS + +[[The section from _¶[N]u gode menn_ to end was printed as a single +paragraph. It has been broken up for this e-text.]] + + +[f. 56v¹] [++H]it ȝelamp þ̵ an rice king wes. strang ⁊ mihti. +his `land´ gélest wide ⁊ side. his folc was `swiðe´ ærfeðtelle. +his under{}þéoden ȝéwer on his cyne{}rice wuneden. Þa be{}fel +hit swa þ̵ hi{m} a þance beféll · to under{}ȝeíte wá an alle his +cyne{}rice hi{m} were frend oðer fend. hold oðer fá. ⁊ he nam +hi{m} tó rede þ̵ heo{m} wolde {5} ȝearceon anæ grate laðienge. ⁊ +þider ȝeclepíen all his underþéod. þ̵ hi bi éne féce to his curt +`berie´ come sceolde ⁊ sette ænne déȝie. þ̵ hi alle be þe látst +to þa d{e}ȝ`i´e. þer were. Ac þis ȝesceod he hadde isétt +bi{}tweone frend ⁊ fend. þ̵ þan hi come mistlice to bérie. ȝef +he frend wére. me hine sceolde derewrlice forð{}clepien. ⁊ do +hine wasse. {10} ⁊ ȝiéfe hi{m} hís formemete. þ̵ hi{m} to la{n}g +ne þuhte to abiden of {s}e laford to þe none inn come. Gief he +fend wére. me sceolden ánon eter gat ȝemete mid gode repples ⁊ +stiarne swépen. ⁊ stiarne híne besíé. ⁊ binde hi{m} hand ⁊ fétt. +⁊ do hine in{}to þiest{er}nesse. ⁊ þer abide of all his ȝeferen +were ȝegadered. þ̵ hi alle clone. símle {15} belócen were. Þa +sende se king his ærndraches of fif ceðen to alle his +under{}þeoden. to ȝelaðie þis folc. hwet bute ícome súm cófer +su{m} láter`su{m} frend su{m} fend´. ⁊ was idon bí ha{m} al swá +ær cweðe [we] þ̵ isett was. Þa hit þer to co{m}. þ̵ se hlaford +in{}to þar halle come. mid his dierewur{ð} ȝeferede. mid ǽrlen ⁊ +aldren. mid cn`i´hten {20} mid þeínen. þa cweð se hlafor to his. +Æér þan{n} we mid ure frienden toðe mete gó. sce{w}ie we þes +uncoðe mæn ur ȝefó. þa hi to for hi{m} cóme. þa wénte he hin to +ha{m} ⁊ þus cweð. Un [f. 56v²] wraste man wat lacede ȝéu an alle +míre rice þat ȝíe hatrede ⁊ wid{er}wardnesse aȝénes me ȝe +win[ne] sceolde. ⁊ to mine `fá´ ȝebugon. Swá ibrúce ic mine {25} +rice ne scule ȝíe mine mete ibite. ac scule þa þe hit mid mire +lufe ȝearnede. Þa þis was iségd. þa were cofe abruden into +þest{er}nesse. þe hi sturfe hungre. ⁊ se hlaford nam {w}iði{nne} +to is frenden ⁊ et ⁊ dranc ⁊ macede hine wel bliðe mid his `⁊ +þer hi hadden brad ⁊ win. ⁊ vii. sandon´. {30} + + [Linenotes: + V. 11. _se_] _fe_ MS. || 18. _sum ... fend_ added on margin. || + 20. _dierewurð_] _dierewurd_ MS. || _⁊ aldren_ over an erasure. || + 21. _þeínen_ over an erasure. || 22. _scewie_] _scepie_ MS. || + 28. _wiðinne_] _hit hī_ MS. || 29. _⁊ þer ... sandon_ added + lengthwise on margin.] + + [[_“sum ... fend” printed as shown in text, without leading space_]] + +¶[N]u gode menn understandeð þis bispel. Þes king is ure hlaford +almihti god þe is king ofer alle kingen. ⁊ hlaford ofer alle +hlafordé. S[t]rang he his ⁊ michti. for he ȝesceop alle þing of +nahte. ⁊ na þing ne máȝi áȝenes his wille. ne hi{m} wiðstande. +for{}þan hi{m} séigd se wítíȝe. _Qui celor{um} {con}tines +t{ro}nos_ ⁊ c. þ̵ is. hlaford `of mihte´ {35} þe {h}alst hefenen +þri{m}settles. ⁊ tó neowelnes`se´ þe und{er} eorðe is +be{}locést. ·iii· p{r}ou. þe dunan þu a`wiðhst´ mid þina hand; +he is íwiss mihti for{}þ{an} þe non mihté nis buto{n} fra{m} him. +His land is all þes middenard. for he alle ȝesceop. ⁊ all dihte +wið ute swince. He us is · king · ⁊ sceppend. ⁊ fader. ⁊ +hlaford. King for he mid rihtwisnesse {40} diht `man ⁊ engel god +⁊ euel´. sceppende. for he us machede lichame ⁊ sawle ableow. +feder for he us fett ⁊ scred. ⁊ forðteh alse is cyldren. hlaford +forþa{n} þe is ȝéie ⁊ drednesse is ofer hus. ⁊ `þas´ áh to +bie{n}ne. He is hure fad{er}. he lenð us his eorðe tó tolie. +h{is} corn to sawe. his eorðe us werpð corn ⁊ westm. níatt. ⁊ +dierchin. his loht leóem ⁊ lif. {45} his wát{er} · drench ⁊ +fiscẏnn. his fér manifeald þenínge. his sónne. mone. sterren. +rien. dáw. wind. wude. `unitald fultume´ al þ̵ we habbeð of þése +feder we habbeð. of wa{m} we alle ⁊ us siel{f}e habbeð. Múȝe we +ahct clepeien hine mod{er} wene we. ȝíe muȝe we. hwat deð si +moder hire bearn. formes[t] hi hit che{r}eð ⁊ blissið be þe +lichte. ⁊ {50} seþe hi dieð und{er} hire árme [f. 57r¹] oðer +hi`s´ hafed heleð to don hi{m} slepe. ⁊ reste. + + [Linenotes: + 35. _of mihte_ added on margin. || 36. _halst_] MS. _alste_. || + 37. _awiðhst_] the last six letters on margin. At beginning of + following line _hst eorðe belucst mid_. || 38. _þan_] MS. + _þ̵ = þat_. || 44. _his_] _he_ MS. || 48. _sielfe_] _sielþe_ MS. || + 50. _chereð_] _cheteð_ MS.] + +Þis deð all ȝíure drihte. he blisseð hus mid dȝéies licht. h[e] +sweueð hus mid þiestre nicht. Gíet for an oðre þing god ȝescop +þa niht. He wat wel þ̵ maníȝe men bieð sa ful of ȝéscung. mihti +efre ísí. Ná ȝewóld ha{m} selfe. to bigeten wrldlic échte. +þer{}for {55} god haf{ð} ȝescepe ha{m} reste. súme `wile´ +hare`s´ u{n}þances. ȝeíet he cweð a wunder word to þar sawle bi +þa witíe ysaia{m}. _Nu{m}q{ui}d pot{est} mulier obliuisci +infante{m} s{uum} u{t} n{on} m{isereatur} fi{lio} u{teri} +s{ui}._ þ̵ is la líef maȝíe wima{n} forȝete{n} his oge cild. þ̵ +hi ne milsi. hire bárn of hire ogen innoð. ⁊ ȝief hi for{}ȝiet +þah{}hwéðer nell íc {60} for{}ȝete þe cweð drihte. be þa{m} þe +he fad{er} is ⁊ lafórd he hi{m} sel{f} cwe{ð} be þe witíe. _Si +ego p{ate}r u{bi} {est} honor m{eus}. si d{ominus} u{bi} {est} +ti{m}`or´ m{eu}s._ þ̵ is. gif ic fader ha{m}. wer his mi +ma{n}scipe. ȝif ic. hlaford wer hís mine aȝéíe? þer{}fore. G. m. +ure king. we oȝeð wr`h´mint. hur sceappend al þat we bieð. ure +fader soðe lufe. ur h`l´aford {65} drednesse. ⁊ þis is séo king +þe wile wíte an alle his und{er}þeode wá hine lufeð ⁊ hwa hine +hateð. hwá hi{m} is frend oðer fend. ⁊ þer{}for he hað ȝelaðed +alle fol[c]. to ane dȝéíe. þ̵ is dome`s´ dȝeíe. þ̵ hi alle þer +beon be þe latst. hwé seden ærst þ̵ þes ærndraces wer isent of +fif cheðen. swa ibeoð. þas fif cheðen beoð fif lágan. for{}þan +þe god is {70} þurh þesen ȝecnówé. + + [Linenotes: + 56. _hafð_] _hafd_ MS. || 57. _word_] _worder_ MS. || 61. _self + cweð_] _selþ cwed_ MS. || 71. _þesen_] _þ_ corr. out of _p_.] + +Si forme lage þ̵ is si ȝécénde lage. þe god sett formest an þes +ma{n}nes heorte. þ̵ is þat non man ne don oðere. buton þ̵ þe he +wolde þ̵ me ded[e] hi{m}. ⁊ don his nixta{n} al þ̵ he wolde þ̵ +me ded[e]hi{m}. Wið{}ute þeser láge ni`s´ man þe ȝescod habbe. +Ærndraces of þisser lage wer abel. Seth. enoc. Nóe. ⁊ swíce +gode {75} man. Seðe þes mid{de}nard was ȝestaþeled fra{m} þa +forme man to þa latst þe wrð ét þes [f. 57r²] wrldes ende. nas +tid ne týme ne ne wrð. þ̵ god ne send gode mænn his folc forte +ȝelaðie to his rice. Ac si láge sóne adiligde. þurh unwreaste +leahtru{m} ⁊ manifald sénne. Þer{}efter arerde god þas lage þurh +moẏse{n} þe heretoche of his {80} folce þe he þa ȝecás. ⁊ wráte +his hi{m} self in stanene wax{}br`e´dene. ⁊ si ȝeleste sume +wíle. ⁊ þer{}of were larþawes ⁊ ȝelaðieres Moises ⁊ aaro{n}. ⁊ +samuel. ⁊ fele oðre. Swa la{n}ge þ̵ si alswa swið[e] abreað. ⁊ +adiliȝede. þurh unhersa{m}nesse. wat hit co{m} to þa time þe god +sende þe halie witíge. ⁊ hi þa arérdon mid hare wríte þurh þes +halíe gastes {85} gífe `þa´ god lage. ⁊ rihtleceden þ̵ folc swa +se hi mihte{n}. ⁊ bodeden ure`s´ hlafordes to{}cýme ses helendes +ih{es}u c{ri}stes. þe sceolde his aȝén wille. þurh his gastes +ȝífe in ure heorte wríte. ⁊ don ús mid his mihte þ̵ stef{}creft +ne mihte. ⁊ an þesser láȝe of þe witȝin. wer laðieres móche. + + [Linenote: + 89. _ne_ corr. out of _na_.] + +Eft bine fece ⁊ þes lare ⁊ lage swiðe acolede þurh +manifea[l]d {90} {s}énne. ⁊ hur ⁊ hur þurh false gódes þe ælc +þiode ha{m} selfe macéde. sume of golde. súm of silure. of +treowe. of stane. ⁊ awente godes lof ⁊ wrhminte fra{m} þe +sceappende to þare ȝesceafte. swa þ̵ þa ure halende wes accenned +of þa{m} unwe{m}mede mede sante Marie. al se midde{n}nard was +mid senne begripe. ⁊ al fol`c´ ȝede i{n}{}to þe`s´ diefles muðe. +buto{n} {95} wel feáwe of wa{m} his lefe moder wes istriened. he +þa arerd alle godnisse. ⁊ sette his halíe láge. ⁊ þat þe móre +his. ȝiaf miht ⁊ stre{n}cþe þur{h} þe gief of his gaste his +hesne to fulforðie. þ̵ non oðre laȝe ne mihte. ⁊ understandeð +hwu. Þri ampres were an mancyn ær his to cyme. Ure acenneng wes +ful. u{r} lif unwreast. ur deað grislic. he {100} co{m} ⁊ +brochte þri þi{n}[g] þ{er} aȝén. he wes acénde of þe clene mede. +þe efer þurh lefede mede. hi`s´ lif was haliȝe. his deað ful of +milce. his clene acennende clé{n}séde ure fule acenne{n}de. his +hali lif rihtlecede ure unwreaste lif. his admoded deað +ofer{}co{m}. ⁊ fordede ure soriȝe ⁊ ȝelice deað. þís is +[f. 57v¹] si fierðe láge. + + [Linenotes: + 90. _manifeald sénne_] _manifead fénne_ MS. || 98. _þurh_] + _þurl_ MS. || 100. _ur_] _un_ MS.] + +An þisser were ærndraces ⁊ {105} ȝelaðieres þa ap{ost}les ⁊ þe +leorni{n}ch[n]ihtes. þer{}efter ures helendes upstíȝe to heuene. +þa ap{ost}les ⁊ hare íunglenges þe[r] efter come halíe men ⁊ þe +hafedmen þe nu beoð in halíe cyrce. ⁊ wrðeð of domes déȝe. þurh +þes hali gastes ȝífe. ⁊ al{}swa ure helende ha{m} leórde. maníȝe +þing [t]ehten þa folce to freme. ⁊ þis is si fifte lage. An +þisser beoð bedeles {110} ⁊ laðieres to b{e}rie archebisc{opes}. +⁊ biscop{es}. prestes. ⁊ hare ȝegeng. Ac þah we fif næ{m}míe. +alle hi [beoð an] on godes wille. ⁊ élc of ha{m} ȝestrenð ⁊ +fulfellþ oðre. Of þeses fif ceþen ⁊ of hare bedeles we habbeð +ȝéu ȝéséd. Of þe folce we siggeð þ̵ hit cu{m}þ fastlice. fram +middenardes anginn alse fele alse deade beoð alse fele beoð to +b{er}ie ícóme. wat frend. {115} wat fá. ⁊ elce déȝíe þícce +þringeð. Ac ȝief ȝé habbeð und{er}stande þ̵ we ȝíu er séde. eter +gate me his scýft. ⁊ þer me hi to ȝesceodeð. Si gate þ̵ is elces +mannes endedeíe. þ{an} he stepð ut of þese life into þan oðre. +Ac we sede ȝehw. þ̵ ȝief he frend were me sceolde ȝief hi{m} his +mórȝe mete þ̵ he þe bet mihte abide þan{n} more mete. + + [Linenotes: + 112. _hi_] _hit_ MS. || 118. _þan_] _þ̵_ MS. || _oðre_] + _ooðre_ MS.] + +Swa hit is here. {120} þ{an} se gode man þe godes lufe hað +ȝéfolged to is ende cu{m}þ. wite{r}lice wið{}ut uúantruce þer +cumeð þe hali engles hi{m} tó. ⁊ ȝéf hað ahte uniwasse oðer hit +wrð ȝewasse iþer pine of þe deaðe þe he her þáleð. oðer efter +mid eðelice lette. ⁊ þ{an} lat me þa sawle to merchestowe. þ̵ +his se morȝemete si blisse þe he hað an þar sawle. þat wite ȝe +wel. {125} nan halege nað his fulle blisse er he under{}fó +adomes deíe his licame. þ̵ wrð se fulle mete. þa{n} se mann mid +sawle ⁊ mid licame und{er}-fangð sicernesse of écer blisse. ⁊ +wat beli{m}pð hit ȝief he fend his `þe´ to þare gate cu{m}þ? God +þurh his [f. 57v²] mucele milce ne letes us nefer fandie. Ac +naþeles ȝief he fend his an unwreast mann þer beoð {130} anú +ȝeréd`i´e. þe weregede gastes þe hine uniredlice und{er}fangeð +mi{d} stiarne swupen. Alse fele unþeawes alse hade upe him ⁊ +sennenn. al swa fendes he þer ȝemet. hīne to und{er}fó. ⁊ to don +hīne into þiesternesse. oft a domes dȝéi alle godes fend simle +fra{m} his ȝesecðe abroden bienn ⁊ hi[n] to hare lean ha{m} þe +lange scel ȝeleste. + + [Linenotes: + 121. _þan_] _þ̵_ MS. || _witerlice_] _witetlice_ MS. || 124. _þan_] + _þ̵_ MS. || 131. _mid_] _min_ MS.] + +Þus hit hað íbí ⁊ {135} is. ⁊ wrð oft domesdei. Ac þan{n} hit +þer to cumþ þ̵ se hlaford á þe mucele deíe. cumþ forté ísí ⁊ +frend ⁊ fend. þann cumþ all his und{er}þiede hi{m} to{}fore. þer +he sit mid his derewrþe ȝefered mid niȝen anglene had. mid þer +unwēmmed meide his moder. mid his ap{ost}len. mid þa +hágefad{er}en. ⁊ þo halíȝe wítien. mid martiren. mi[d] +hali {140} {con}fessore{n} mid halie meiden. mid al þan þe þer +midenarde for his lufe werpeð abéc. ⁊ lagelice her hi{m} þenið. +wic ȝeíe. wic drednesse wurð þer. þ{an} þat fer to{}for hi{m} +abernð þ̵ middenard. þ{an} si eorðe alle cwace{ð} þan þe sterren +falleð. si sunne ⁊ se mone aþestreð for godes b{ri}ctnesse. þe +wlcne to gað. and si hali rode tacne mid þe {145} spere ⁊ mid þe +neiles þurh angles beoð forð ibrocht. þan{n} þe angles cwaciað. +⁊ tó richtwíse ha{m} adredeð. wat sceol se senfulle don. þe +isecgð þer his richtwise deme. þe non ne maíe bechece. non +beswice. he his hi{m} sel{f} witnisse ⁊ deme. Wat sceol se +wrecce don. þe bufon iséȝð his hlaford þe he ȝegremed áfeð. +under hi{m} helle muð open. {150} abuuten hi{m} all folc. hi{m} +selfe bi s`c´a[n]dlice senne beswapen. þer ne mái no{n} frend +oðre helpe. ælc had innóh to do{n}ne a{n} hi{m} selfe. Þan +seie{ð} ha{m} god þe geltẏ ma{n}ne{n} ȝe seneȝeden. an ȝeur +écenesse. ⁊ ȝe scule [f. 58r¹] birne an mire écenisse. Ȝe +seneȝden alse lange alse ȝé lefede ⁊ ȝe scule birne alse lo{n}ge +as íc lefie. + + [Linenotes: + 140. _þo_ corr. out of _to_ | _hali ȝewitien_ MS. || 143. _þan_] + _þ̵_ MS. || _middenard_] _middernad_ MS. || _þan_] _þ̵_ MS. || + 144. _cwaceð_] _cwaced_ MS. || 149. _self_] _selþ_ MS. || + 153. _seieð_] _seied_ MS.] + +Witeð into éce fer. þe is {155} `ȝ´æarced mine fó ⁊ his ȝegen. +Son[e] hi wrðeð abroden of his ȝesecþe. ⁊ þan sone geð se +hlaford mid his frenden to his mete. þ̵ his to is esten. þe seið +an þan hali write _Delicie méé sunt e{ss}e cu{m} filiis +ho{minum}_. þat is. Mine esten beoð wunian mid mannen bearnen. +Ac we sed[en] ȝíu litl her þ̵ hi sceolde{n} abbe{n} god b{ra}d ⁊ +uin. ⁊ vii {160} sonden. hi sculen habe þ̵ brad þe{}seið iþe +godspel. _Ego su{m} panis uiu{us} q{ui} d{e} c{elo} d{escendi}._ +Þet is. Ic ám cwuce bread þe astah fram hefene. seȝð ure +helende. Se þe of þese brad ett. ne sterfeð he nefer. Þis bread +was ímaced of ane `h´wete corne. al{}swa se he cweð ȝeðe +godspelle. _Nisi {gra}n{um} frum{en}ti_. ⁊ c. þis corn was +ȝesawen {165} þurh þes ængles muð into ðes meidenes ære Marie. +in þare burh of nazareth. þis corn có{m} fer`s´t i{n}ne +bethlée{m}. þ̵ cweð us of breade. hit wex ⁊ bleówu. in iudea. +hit rípede in ier{usa}l{e}m. Judas ⁊ þat leoðre folc hit répén. +⁊ deden hit an þar rode alswa alse be{}twenen melstanent. Se{ð}e +hit was idon into þer berient alswa into hófne. þanen {170} hit +was ibroht up into heofene to þes hahes hlafordes borde. þer hit +fet. ⁊ engles. ⁊ mancinn in écenisse. ⁊ þis is hare b`r´ead. +hwer scule we win finden? Al swa se he cweð. _Ego su{m} uitis +uera._ ⁊ c. + + [Linenotes: + 160. _gṛod_ MS. || 162. _þe_] _q̣þe_ MS. || 167. _cóm_] + _cón_ MS. || 170. _Seðe_] _sede_ MS.] + + + + +VI. THE PROVERBS OF ALFRED + +[[MS description from Notes volume: + +“Jesus College, Oxford, E 29, formerly Arch. i. 29 (J).... written not +long after 1276 (Anglia xxx, 222).... Our piece is written continuously +as prose, each stanza forming a paragraph, but iv and v are in one +without l. 54, which is here supplied, while l. 43 is written at the end +of the preceding paragraph and similarly the lines beginning viii-xvii, +xix-xxiii. The scribe was evidently struggling with an original which he +could not always read; see footnote to l. 105. + +“.... the copy of the Poema Morale in the same MS. has undergone a +drastic revision which sets it apart among the versions of that poem, +and the version of the Owl and Nightingale has suffered, though not to +the same extent. On the other hand MS. T was copied by a man who was +incapable of remodelling it; though a ruin, it often preserves in +details the original.”]] + + +INCIPIUNT DOCUMENTA REGIS ALUREDI. + +[Headnote: Þus Queþ Alured] + + + ++At Seuorde séte þeynes monye. [f. 262r + fele Biscopes. and feole. bok iléred. + Eorles prute. knyhtes egleche. + þar wes þe eorl Alu{ri}ch. + of þare lawe swiþe wis. 5 + And ek Ealured englene hurde. + Englene durlyng{;} + on englene londe he wes kyng. + Heom he bi{}gon lére. + so ye mawe i{}hure. 10 + hw hi. heore lif lede scholden. + Alured. he wes in englene lond. + and king. wel swiþe strong. + He wes king. and he wes clerek. + wel he luuede godes werk. 15 + He wes wis on his word. and war. on his werke. + he wes þe wysuste mo{n}{;} + þat wes englelonde on. + + +ii + + +Þ+vs queþ Alured englene frouer. + wolde ye mi leode. lusten éure lou{er}de. 20 + he óu wolde wyssye. wisliche þinges. + hw ye myhte worldes. wrþsipes welde. + and ek eure saule. somnen to criste. + wyse were þe wordes. þe seyde þe king Alured. | + +M+ildeliche ich Munye. myne leoue freond. [f. 262v + poure and riche. leode myne 26 + þat ye alle a{}drede. vre dryhten crist. + luuyen hine and lykyen. for he is lou{er}d of lyf. + He is one. god{;} ouer alle godnesse. + He is one gleaw. ou{er} alle glednesse. 30 + He is one. blisse. ou{er} alle blissen. + He is one monne. Mildest mayster. + He is one. folkes fader. and frouer. + He is one. rihtwis. and so riche king. + þat him ne schal beo wone. nouht of his wille. 35 + {þe} hine her on worlde. wrþie þencheþ. + + [Linenote: + 36. _þe_] _wc_ MS.] + + +iii + + +Þ+vs queþ alured. englene urouer. + Ne may non ryhtwis king. vnder criste seoluen. + Bute if he beo in boke ilered. + And he. his wyttes swiþe wel kunne. 40 + And he cunne lettres. lokie him{}seolf one. + hw he schule his lond laweliche holde. + + +iv + + Þus queþ Alured. + +Þ+e eorl and þe eþelyng. + ibureþ vnder gódne. king. 45 + þat lond to leden. + myd lawelyche deden. + And þe clerek and þe knyht. + he schulle démen euelyche riht. + þe poure. and þe ryche. 50 + démen ilyche. + Hwych{}so þe mon soweþ{;} + al swuch he schal mowe. + And eu{er}uyches monnes dom. to his owere dure churreþ. + + [Linenote: + 52. After _mon_, erasure of two letters.] + + +v + + [Þus queþ Alured.] + þan knyhte bi{}houeþ. kenliche on to fóne. 55 + for{}to werie þat lond. wiþ hunger and wiþ herivnge. + þat þe chireche habbe gryþ. + And þe cheorl beo in fryþ. + his sedes to sowen. + his medes to mowen. 60 + And his plouh beo i{}dryue. + to vre alre bihoue. + þis is þes knyhtes lawe. + loke he þat hit wel fare. + + +vi + + +Þ+vs queþ Alured. 65 + þe mon. þe on his youhþe. yeorne leorneþ. + wit and wisdom. and i{}writen reden{;} + he may beon on elde. wenliche lorþeu. + And þe þat nule one youhþe yeorne leorny. + wit and wysdom. and iwriten rede. 70 + þat him schal on elde. sore rewe. + þenne cumeþ elde. + and vnhelþe. + þenne beoþ his wéne + ful wroþe isene. 75 + Boþe heo beoþ bi{}swike. and eke hi beoþ a{}swunde. + + +vii + + þus queþ Alured. + Wyþ{}vte wysdome is weole wel vnwurþ. + for þey o mon ahte. huntseuenti Acres. + and he hi hadde isowen. alle myd reade golde. 80 + And þ̵ | gold greowe. so gres doþ on eorþe. [f. 263r + nere he for his weole. neuer þe furþer. + Bute he him of frumþe. freond iwrche. + for. hwat is gold. bute ston. + bute if hit haueþ wismon. 85 + + [Linenote: + 85. After _wismon_, _ut_ deleted.] + + +viii + + þus queþ Alu{re}d. + +N+e scolde neuer yongmon howyen to swiþe. + þeih him his wyse wel ne lykie. + Ne þeih he ne welde. al þat he wolde. + for god may. yeue god after vuele. 90 + weole after wowe. þenne he wule. + wel is him þat hit ischapen is. + + [Linenote: + 91. _þenne he wule_ after _yeue_ in l. 90.] + + +ix + + þus seyþ Alured. + +S+trong hit is to reowe. + a{}yeyn þe séé þat floweþ. 95 + so it is to swynke. + a{}yeyn vnylimpe. + þe mon. þe on his youhþe. + swo swinkeþ. + and worldes weole her iwinþ. 100 + þat he may on elde. + idelnesse holde. + And ek myd his worldes weole. + god iqueme er he quele. + youþe and al þat he haueþ i{}drowe. 105 + is þenne wel bi{}towe. + + [Linenote: + 105. _youþe_ in darker ink in a space too large for it; + similarly _doweþes_, l. 118; _wlonk_, l. 124; _vouh_, l. 129; + _Mayþenes_, l. 130.] + + +x + + þus queþ Alured. + +M+onymon weneþ þat he wene ne{}þarf. + longes lyues. ac him lyeþ þe wrench. + for þanne his lyues alre best luuede. 110 + þenne he schal léten{;} lyf his owe. + for nys no wrt uexynde a wude. ne a velde. + þat euer mvwe þas feye furþ vp{}holde. + Not no mon þene tyme. + hwanne he schal. heonne turne. 115 + Ne nomon þene ende. + hwenne he schal heonne wende. + Dryhten hit one wot. doweþes lou{er}d. + hwanne [we] vre lif leten schule. + + +xi + + þus queþ Alured. 120 + +Y+f þu seoluer and gold. + ye{t}st and weldest in þis world. + Neu{er} vpen eorþe. + to wlonk. þu ny wrþe. + Ayhte nys non ildre istreon{;} 125 + ac hit is godes lone. + hwanne hit is his wille. þar{}of we schulle wende. + And vre owe lyf. myd alle for{}leten. + þanne schulle vre ifon. to vre vouh. gripen. + welden vre Mayþenes. and leten vs by{}hinde. 130 + + [Linenote: + 122. _yetst_] _yefst_ MS.] + + +xii + + þus queþ Alured. + +N+e{}ilef þu nouht to fele. uppe þe séé þat floweþ. + If þu hafst madmes monye and inowe. + gold and seoluer. hit schal gnyde to nouht. + to duste hit schal dryuen. Dryhten schal | libben euere. [f. 263v + Monymon for his gold. haueþ godes vrre. 136 + And for his seoluer. hym{}seolue for{}yemeþ. + for{}yeteþ and for{}leseþ. + Betere him by{}come iboren þat he nére. + + +xiii + + þus queþ Alured. + +L+vsteþ ye me leode. 140 + ower is þe neode. + And ich eu wille lére. wit and wisdom. + þat alle þing ou{er}{}goþ. + syker he may sitte. þe hyne haueþ to i{}vere. + For þeyh his eyhte him a{}go. 145 + his wit ne a{}goþ hym neu{er}{}mo. + for ne may he for{}vare. + þe hyne haueþ to vere. + þe wile his owe lyf. ileste mote. + + [Linenote: + 149. After _þe_, _þ_ erased.] + + +xiv + + þus queþ Alured. 150 + +I+f þu hauest seorewe. + ne seye þu hit nouht þan arewe. + seye hit þine sadelbowe. and ryd þe singinde forþ. + þenne wile wene. þet þine wise ne con{;} + þat þe þine wise wel lyke. 155 + serewe if þu hauest. and þe erewe hit wot{;} + by{}fore. he þe meneþ{;} + by{}hynde he þe teleþ. + þu hit myht segge swyhc mo{n}. + þat þe ful wel on. 160 + wyþ{}vte echere ore. + he on þe Muchele more. + By{}hud hit on þire heorte{;} + þat þe eft ne smeorte. + Ne let þu hyne wite. 165 + al þat þin heorte by{}wite. + + +xv + + þus queþ Alured. + +N+e schal tu neuere þi wif. by hire wlyte cheose. + for neu{er} nóne þinge. þat heo to þe bryngeþ. + Ac leorne hire custe. heo cuþeþ hi wel sone. 170 + For mony mon for ayhte. vuele iauhteþ. + And ofte mon of fayre. frakele icheoseþ. + wo is him þat vuel wif. + bryngeþ to his cotlyf. + So him is alyue{;} 175 + þat vuele ywyueþ. + For he schal vppen eorþe. + dreori i{}wurþe. + Monymo{n} singeþ. + þat wif hom bryngeþ. 180 + wiste he hwat he brouhte. + wepen he myhte. + + +xvi + + þus queþ Alured. + +N+e wurþ þu neuer so wod. ne so wyn{}drunke. + þat éuere segge þine wife. alle þine wille. 185 + For if þu iseye þe bi{}vore. þine ivo alle. + And þu hi myd worde iwreþþed heuedest. + Ne scholde heo hit lete. for þing lyuyinde. + þat heo ne scholde þe forþ vp{}breyde. of þine baleu{}syþes. + wymmon is word. woþ. ⁊ haueþ tunge to swift. 190 + þeyh heo wel wolde. + ne{}may heo. hi no{}wiht welde. + + +xvii + + þus queþ Alfred. | + +I+delschipe and ou{er}{}prute. [f. 264r + þat lereþ yong wif vuele þewes. 195 + And ofte þat wolde. + do. þat heo ne scholde. + þene vnþev lihte. + leten heo myhte. + If heo ofte a swóte for{}swunke were. 200 + þeyh hit is vuel to buwe. + þat beo nule treowe. + For ofte Museþ þe kat. aft{er} hire moder. + þe mon þat let wymmon his mayster iwurþe. + Ne schal he neu{er} beon ihurd. 205 + his wordes lou{er}d. + Ac heo hine schal steorne + to{}trayen. and to{}teóne. + And selde wurþ he blyþe and gled. + þe mon þat is his wiues qued. 210 + Mony appel is bryht wiþ{}vte. and Bitter wiþ{}inne. + So is mony wymmon. on hyre fader bure. + Schene vnder schete. and þeyh heo is schendful. + So is mony gedelyng. godlyche on horse. + and is þeyh lutel wurþ. 215 + wlonk bi þe glede. + and v́uel at þare neode. + + +xviii + + þus queþ. Al{ured}. + [+N+]Eure þu bi þine lyue. + þe word of þine wyue. 220 + to swiþe þu. ne aréde. + If heo beo i{}wreþþed + myd worde. oþer myd dede. + wymmo{n} wepeþ for mod. + oftere þan for eny god. 225 + And ofte lude ⁊ stille. + for to vor{}drye hire wille. + Heo wepeþ oþer{}hwile. + for to do þe gyle. + Salomon hit haueþ i{}sed. 230 + þat wymmon can wel vuelne red. + þe hire red foleweþ. + heo bryngeþ hine to seorewe. + for hit seyþ in þe loþ. + as scumes for{}teoþ. 235 + hit is i{}furn i{}seyd. + þ̵ cold red is quene red. + hu he is vnlede. + þat foleweþ hire rede. + Ich hit ne segge nouht for þan. 240 + þat god þing. ys god wymmon. + þe mon þe hi may i{}cheose. and i{}couere over oþre. + + [Linenotes: + 219. _Eure_ MS. || 224. _mod_] first stroke of _m_ erased.] + + +xix + + þus queþ Alured. + +M+onymon weneþ þat he weny ne þarf. + Freond þat he habbe. þar me him vayre bi{}hat. 245 + Seyþ him vayre bi{}vore. and frakele bi{}hynde. + so me may þane loþe lengust lede. + Ne ilef þu neu{er} þane mon. + þat is of feole speche{n}. + Ne alle þe þinge. 250 + þat þu i{}herest singe{n}. + Mony mon haueþ swikelne muþ. + milde and monne for{}cuþ. + Nele he þe cuþe. hwenne he þe wule bi{}kache. + + +xx + + þus queþ Alured. 255 + +Þ+vrh sawe mon is wis. And þurh hiselþe. glev. + þurh lesinge mon is loþ. and þurh luþre wrenches. + And | vnwurþ. [f. 264v + And þurh hokede honde. þat he bereþ. + him seolue he for{}vareþ. 260 + From lesynge þu þe wune. + And alle vnþewes þu þe bi{}schune. + so myht þu on þeode. + leof beon in alle leode. + And luue þyne nexte. he is at þe neode gód. 265 + At chepynge. and at chyreche. + freond þu þe iwurche. + wyþ pou{er}e and wiþ riche. + wiþ alle monne ilyche. + þanne myht þu sikerliche. sely sytte. 270 + And ek faren ouer lond le + hwider so beoþ þi wille. + + [Linenote: + 256. _his elþe. mon is glev_ MS.] + + +xxi + + þus queþ Alured. + +A+lle world{}ayhte + schulle bi{}cumen to nouhte. 275 + And vyches cunnes madmes. to mixe schulen i{}Multen. + And vre owe lif. lutel hwile ileste. + for þeyh o mon. wolde al þe worlde. + And al þe wunne. þe þar{}inne wunyeþ. + Ne myhte he þar{}myde his lif. none hwile holde. 280 + Ac al he schal for{}leten. on a litel stunde. + And schal vre blisse{;} to balewe us iwurþe. + Bute if we wurcheþ. wyllen cristes. + Nu biþenche we þanne vs sulue. + vre lif to leden. so crist vs gynneþ lere. 285 + þanne mawe we wenen. þat he wule vs wrþie. + for so seyde salomon. þe wise. + þe mon þat her wel deþ. + he cumeþ þar he lyen foþ. + on his lyues ende. 290 + he hit schal a{}vynde. + + +xxii + + þus queþ Alured. + +N+e gabbe þu ne schotte. + ne chid þu wyþ none sotte. + ne myd manyes cunnes tales. 295 + ne chid þu wiþ nenne dwales. + Ne neu{er} þu ne bigynne. + to telle þine tyþinges. + At nones fremannes borde. + ne haue þu to vale worde. 300 + Mid fewe word{e}. wismon + fele bi{}luken wel con. + And sottes bolt is sone iscohte. + for{}þi ich holde hine for dote. + þat sayþ al his wille. 305 + þanne he scholde beon stille. + For ofte tunge brekeþ bon{;} + þeyh heo seolf nabbe non. + + +xxiii + + þus queþ Alured. + +W+is child is fader blisse. 310 + Jf hit so bi{}tydeþ þat þu bern ibidest. + þe hwile hit is lutel. ler him mon{}þewes. + þanne hit is | wexynde{;} hit schal wende þar{}to. [f. 265r + þe betere hit schal iwurþe + euer buuen eorþe. 315 + Ac if þu him lest welde. werende on worlde. + lude and stille. + his owene wille. + hwanne cumeþ ealde. + ne myht þu hyne awelde. 320 + þanne deþ hit sone. + þat þe biþ vnyqueme. + Ofer{}howeþ þin ibod. + and makeþ þe ofte sory{}mod. + Bet{er}e þe were. 325 + iboren þat he nere. + for betere is child vnbore. þane vnbuhsum. + þe mon þe spareþ yeorde. and yonge child{e}. + and let hit arixlye. þat he hit areche ne may. + þat him schal on ealde{;} sore reowe. Am{en}. 330 + +Expl{iciunt} dicta Regis Aluredi. + + + + +VII. MEMENTO MORI + +[[MS description from Notes volume: + +“As for no. vi.”]] + + + +M+on may longe lyues wene. [f. 252v + Ac ofte him lyeþ þe wrench. + feyr weder turneþ ofte in to reyne. + ⁊ wunderliche makeþ his blench. + þar{}vore mon. þu þe by{}þench. 5 + Al schal falwy þi grene. + waylaway. nys king ne quene. + þat ne schal drynke of deþes drench. + Mon er þu falle of þi bench. + þyne sunne þu aquench. 10 + + +N+is non so strong. ne sterk. ne kene. + þat may ago deþes wyþer blench.| + Yung and olde. briht and schene. [f. 253r + Alle he ryueþ on o streng. + Fox and ferlych is his wrench. 15 + Ne may no mon þar{}to{}yeynes. + way{}laway þreting ne bene. + Mede. liste. ne leches drench. + Mon let sunne and lustes þine. + wel þu do ⁊ wel þu þench. 20 + + Do bi salomones rede. + Mon. ⁊ þenne þu schalt wel do. + Do as he þe tauhte and seyde. + þat þin endinge þe bringeþ to. + þenne ne schaltu neu{er} mys{}do. 25 + Ac sore þu myht þe adrede. + way{}laway such weneþ to lede. + Long lif. and blysse vnder{}fo. + Ac deþ luteþ in his scho. + Hym stilliche. to for{}do. 30 + + +M+on hwi nultu þe bi{}knowe. + Mon hwi nultu þe bi{}seo. + of fule fulþe þu art isowe. + wurmes fode. þu schalt beo. + her nauestu blisse dayes þre. 35 + Ac þi lif al þu last in wowe. + weylawey deþ þe schal a{}dun þrowe. + þer þu wenest heyust to steo. + In deþ schal þi lyf endi. + And in wop al þi gleo. 40 + + +W+orld and weole. þe bi{}swikeþ. + I{}wis heo beoþ þine ifo. + If þe world wiþ weole þe slykeþ + þat is for to do þe wo. + þare{}fore. let lust ouer{}go. 45 + And eft hit þe likeþ. | + weylawey. sore he him bi{}swikeþ. [f. 253v + þat for one stunde oþer two. + wurcheþ him pyne. euer{}mo. + Mon. ne do þu nouht swo. 50 + + + + +VIII. POEMA MORALE + +[[MS description from Notes volume: + +“i. Lambeth 487 (L), a small quarto, 177 × 135 mm., of 67 leaves, +written towards the end of the twelfth century... nos. x, xi. of this +book are also taken from it. The words printed in clarendon in these +three pieces are written in red, not inserted afterwards by a rubricator +but done at the same time as the rest of the text. The PM ends with +fordemet, l. 270, in the middle of a page; the final t has a flourish +for its cross stroke; the copyist had apparently no knowledge of any +more. + +“ii. iii. Egerton 613, B. M.... has two copies of the PM: the second (e) +furnishes here a complement to the Lambeth MS. as far as l. 370, with +which it ends; the first (E) is used to complete the text. e was written +in the first quarter of the thirteenth century, E is somewhat later; the +former has accents, the latter none. + +“iv. Trinity College, Cambridge, B. 14. 52 (T), on vellum, 135 × 105 +mm.; written early in the thirteenth century.... A leaf is lost after +f 8, and a new hand begins with f 9; the PM appears to be a distinct MS. +(Anglia, iv. 408). The initials of each line are capitals and written +apart from their words. A later hand has glossed aihte 42, goodes; ore +53, favour, grace; lean 64, deserving; manke 70, Manca, Mancus.”]] + +[[Passages “printed in clarendon” have been treated as +boldface+.]] + + + (Lambeth MS.) + + (Trinity MS.) + + + +ich em nu alder þene ich wes awintre ⁊ a lare.+ [f. 59v + +Ich welde mare þene ich dede mi `wit´ ahte bon mare.+ + +Wel longe ich habbe child ibon a worde ⁊ a dede+ + +þa`h´ ich bo a wintre ald to ȝung ich em on rede.+ + vnnet lif ich habbe iled. ⁊ ȝet me þingþ ilede. 5 + þenne ich me bi{}þenche wel ful sare ich me adrede. + mest al þ̵ ich habbe idon bi{}fealt to child{}hade. + Wel late ich habbe me bi{}þocht{;} bute God me nu rede. + Fole idel word ich habbe iq{u}eðen soððen ich speke kuðe. + fole ȝunge dede idon{;} þe me of{}þinchet nuðe. 10 + + [Linenotes: + 2. _ịḥc̣ ich_ MS. || _mi ịc̣ḥ ahte_; _wit_ in margin MS.] + + + ++Ich am nu elder þan ich was a wintre ⁊ a lore. [f. 1r + Ich wealde more þan idude mi wit oh to be more + To longe ich habbe child iben a worde ⁊ a dade. + Þeih ibie a winter eald to jung ich am on rade. + Vnnet lif ich habbe ilad ⁊ ȝiet me þincheð ilade 5 + Þan ibiðenche me þar{}on wel sore ime adrade. + Mast al ich habbe idon is idelnesse ⁊ chilce. + Wel late ich habbe me bi{}þoht bute me god do milce. + Fele idel word ich habbe ispeken seðen ich speken cuðe. + ⁊ fele ȝeunge dade idon þe me ofðinkeð nuðe. 10 + + Mest al þ̵ me likede er nu{;} hit me mis{}likeð + þa muchel fulieð his wil{;} hine solf he biswikeð. + Ich mihte habbe bet idon. hefde ich þe iselþe. + Nu ich walde ah ich ne mei{;} for elde ⁊ for un{}helþe. + Elde me is bi{}stolen on. er ich hit wiste. 15 + ne michte ich seon bi{}fore me. for smike ne for miste. + Erȝe we beoð to done god. ⁊ to ufele al to þriste. + Mare eie stondeð men of monne þanne hom do of c{ri}ste. + þe wel ne doð þe hwile þe ho muȝen. wel oft hit schal rowen{;} + þenne ȝe mawen sculen ⁊ repen þ̵ ho er sowen. 20 + Do he to gode þ̵ he muȝe þe hwile þ̵ he bo aliue. + ne lipnie na mon to | muchel to childe ne to wiue. [f. 60r + þe him solue forȝet for wiue ne for childe{;} + he scal cumen in uuel stude bute him God bo milde. + + [Linenote: + 14. _un{}helẹþe_ MS.] + + Alto lome ich habbe igult a werke ⁊ a worde. + Alto muchel ic habbe ispend to litel ileid on horde. + Mast al þat me likede ar nu hit me mislicað. + Þe mu[c]hel folȝeð his iwil him selfen he biswicað. + Ich mihte habben bet idon. hadde ich þo iselðe 15 + Nu ich wolde ac ine mai for elde ⁊ for unhalðe. + Elde me is bistolen on ar ich hit iwiste + Ne mai ich isien bifore me for smeche ne for miste. + Arȝe we beð to don god to juel al to þriste + More eie stondeð man of man þan him do of criste. 20 + Þe wel ne deð þe hwile he mai wel ofte hit sal him rewen. + Þan alle men sulle ripen þat hie ar sewen. + Do al to gode þat he muȝe ech þe hwile he beð aliue. + Ne lipne noman to muchel to childe ne to wiue. | + Þe þe him selfe forȝiet for wiue oðer for childe [f. 1v + He sal cumen on euel stede bute him god be milde. 26 + + [Linenotes: + 19. _Ar ȝe_ MS. || _juel_] _j_ corr. out of _ȝ_. || + 23. _h_ MS.] + + +Sendeð+ sum god bi{}foren eow. þe hw[i]le þ̵ ȝe muȝen to houene. 25 + for betere is an elmesse biforen{;} þenne boð eft{er} souene. + Alto lome ich habbe igult a werke ⁊ o worde. + Al to muchel ich habbe ispent. to litel ihud in horde. + Ne beo þe loure þene þe solf{;} ne þin mei. ne þin maȝe. + Soht is þ̵ is oðer`s´ monnes frond bet{re} þen his aȝen. 30 + Ne lipnie wif to hire were. ne were to his wiue + bo for him solue ech .M{on}. þe `h´wile þ̵ he bo aliue. + + [Linenotes: + 27. _ịḷich_ MS. || 28. _ịḥ ich_ MS.] + + Sende god biforen him man þe hwile he mai to heuene + For betre is on almesse biforen þan ben after seuene. + Ne bie þe leuere þan þe self ne þi mæi ne þi mowe + Sot is þe is oðer mannes frend betere þan his owen. 30 + Ne hopie wif to hire were ne were to his wiue + Be for him self afric man þe hwile he beð aliue. + + +Wis is þe to him solue þench+ þe hwile þe mot libben. + for sone wule hine forȝeten þe fremede ⁊ þe sibbe. + þe wel ne deð þe hwile he mai{;} ne scal wenne he walde. 35 + Monies monnes sare iswinc habbeð oft un{}holde. + Ne scal na mon don afirst. ne slawen wel to done. + for moni mon bihateð wel þe hit forȝeteð sone. + Þe .M{on}. þe wule siker bon to habben Godes blisse. + do wel him solf hwile þ̵ he mai{;} þenne haueð he his mid iwisse. 40 + þes riche .M{en}. weneð bon siker þurh walle ⁊ þurh diche. + þe deð his echte on sikere stude he hit sent to heueneriche. + + Wis þe him selue biðencheð þe hwile he mót libben + For sone willeð him forȝiete þe fremde ⁊ þe sibbe. + Þe wel ne doð þe hwile he mai ne sal he þan he wolde. 35 + For manimannes sore iswinc habbeð ofte unholde. + Ne solde noman don a furst ne laten wel to done + For maniman bihoteð wel þat hi forȝieteð sone. + Þe man þe wile siker ben to habben godes blisse. + Do wel him self þe hwile he mai þanne haueð hes mid iwisse. 40 + Þe richemen weneð siker ben þu`r´ch wallen ⁊ thurh dichen. + He deð his aihte an siker stede þe hit sent to heueriche. + + for þer ne þerf he bon of{}dred of fure ne of þoue + þer ne | þerf he him binimen þe laðe ne þe loue. [f. 60v + þer ne þerf he habben kare of ȝeve ne of ȝelde. 45 + þider he sent. ⁊ solf bereð to lutel ⁊ to selde. + +þider we sculen draȝen+ ⁊ don wel ofte ⁊ ilome. + for þer ne scal me us naut binimen mid wrangwise dome. + þider ȝe sculen ȝorne draȝen. walde ȝe god ileue. + for ne mei þ{er} hit ou binimen king ne reue. 50 + + [Linenotes: + 45. _ȝeve_] _v_ corr. out of _f_ MS. || 50. _þer_] _þ̵_ MS.] + + For þar`f he´ ben ofdrad of fure ne of þieue. + Þar ne mai hit him binime þe loðe ne þe lieue. + Þar ne þarf he habben care of here ne of ȝielde 45 + Þider we sendeð ⁊ ec bereð to litel ⁊ to selde. + Þider `we solden´ drawen ⁊ don wel ofte ⁊ ilome. + For þar ne sal me us naht binime mid wrong wise dome. | + Þider we solde ȝierne drawen wolde ȝie me ileuen. [f. 2r + For ne mai hit us binime no king ne no sẏrreue. 50 + + [Linenotes: + 31. After _hire were_, _ac_ erased. || 38. _bihoteð_] _o_ + above _ạ_ MS.] + + Al þ̵ beste þ̵ we hefden þider we hit solde senden + for þer we hit michte finden eft. ⁊ habben buten ende. + Þo þe er doð eni God for habben godes are. + al he hit scal finden eft þer ⁊ hundred fald mare. + Þe þet echte wile halden wel hwile þe he muȝe es welden. 55 + Giue hies for godes luue{;} þenne deþ hes wel ihalden. + + Alþat beste þat we habbeð her þider we solde sende. + For þar we mihte finden eft. ⁊ habben abuten ende. + Se þe her doð ani god for`to´ haben godes ore. + Al he hit sal eft finde þar ⁊ hundredfealde more. + Se þe aihte wile holde wel þe hwile hes muȝe wealden. 55 + Ȝieue hes for godes luue þanne doð hes wel ihealden. + + [Linenotes: + 55. _holde_] _o_ above _ạ_ MS. || + 56. _ȝieue_] _ȝ_ corr. out of _G_.] + + +Vre swinc ⁊ ure tilþe is ofte iwoned to swinden.+ + Ach þ̵ þe we doð for godes luue{;} eft we sculen al finden. + Ne scal nan ufel bon un{}bocht. ne nan god unforȝolden. + vfel we doþ al to muchel. ⁊ god lesse þe{n}ne we sculden. 60 + Þo þe mest doð nu to gode. ⁊ þe lest to laðe. + Eiðer to lutel ⁊ to muchel scal þu{n}chen eft hom baþe. + Þer me scal ure werkes weien bi{}foran þe heuen king. + and ȝeuen us ure swinkes lan eft{er} ure erninge. + +Ech mon mid þ̵ he hauet. mei buggen houene riche.+ 65 + + For ure swinch ⁊ ure tilðe is ofte wuned to swinde. + Ac al þat we ȝieueð for godes luue al we hit sulen eft finden. + Ne sal þar non euel ben unboht ne god unforȝolden. + Euel we doð al{}to muchel ⁊ god lasse þan we solden. 60 + Se þe mast doð nu to gode ⁊ se last to lothe. + Eiðer to litel ⁊ to muchel hem sal þunche boðe. + Þar me sal ure werkes weiȝen bifore þan heuen kinge. + ⁊ ȝieuen us ure werkes lean after ure erni{n}ge. + Africh man mid þat he haueð mai bugge heueriche 65 + + þe mare haueþ ⁊ þe þe lesse{;} baþe hi | muȝen iliche. [f. 61r + Al{}se mid his p`e´nie alse oðer mið his punde. + þ̵ is þe wunderlukeste chep{;} þ̵ eni mon efre funde. + ⁊ þe ðe mare ne mai don{;} do hit mid his gode þonke. + Alse wel se þe þe haueð golde fele manke. 70 + ⁊ oft god kon mare þonc þen þe him ȝeueð lesse. + ⁊ his werkes ⁊ his weȝes his milce. ⁊ rihtwisnesse. + +lutel lac is gode lof{;} þ̵+ kumeð of gode wille. + ⁊ ec{}lete muchel ȝeue of þan þe herte is ille. + Houene ⁊ horþe he ouer sich. his eȝen boð swa brichte. 75 + + Þe þe more haueð ⁊ þe þe lasse boðe iliche. + Alse on mid his peni se oðer mid his punde + Þis is þet wunderlukeste ware þat animan funde. + ⁊ se þe more ne mai don mid his gode iþanke. + Alse wel se þe þe haued goldes fele manke. 70 + And ofte god can more þanc þan þe him ȝieueð lasse. + Al his werkes ⁊ his weies is milce ⁊ rihtwi[s]nesse. | + Litel lóc is gode lef þe cumeð of gode wille [f. 2v + ⁊ eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille. + Heuene ⁊ erðe he ouer sihð his eien beð ful brihte. 75 + + Su{n}ne ⁊ mone ⁊ houen fur boð þestre aȝein his lihte. + Nis him noht for{}holen ni hud. swa muchele boð his mihte. + nis hit ne swa derne [idon] ne [a] swa þostre nihte. + he wat wet þenkeð ⁊ hwet doð alle q{ui}ke wihte. + +Nis na lau{er}d swich se is c{ri}st+. ne king swuch ure drihten. 80 + + Nis him no þing forholen swo muchel is his mihte. + Ne bie hit no swo derne idon ne on swo þuster nihte. + He wot hwat þencheð ⁊ hwat doð alle quike wihte + Nis louerd swilch is c{ri}st ne king swilch ure drihte + Boðe ȝiemeð þe his bien bi daie ⁊ bi nihte. 80 + + houene ⁊ orðe ⁊ al þ̵ is biloken is in his honde. + he deð al þ̵ his wil is{;} a wettre ⁊ alonde. + He makede fisses in þe se ⁊ fuȝeles in þe lifte. + he wit ⁊ waldeð alle þing ⁊ scop alle scefte. + he is hord buten horde ⁊ ende buten ende. 85 + he ane is eure an ilche stude wende þer þu wende. + he is buuen us ⁊ bi{}noþen. bi{}foren ⁊ bi{}hinden. + þe þe deð godes wille uwer he mei him finden. + + [Linenotes: + 82. _ịṣ his_ MS. || 83. After _fuȝeles in_, _k_ deleted.] + + Heuene ⁊ erðe ⁊ al þat is biloken is in his honden + He doð al þat his wille is awatere ⁊ alonde. + He makeð þe fisses in þe sa þe fueles on þe lofte. + He wit ⁊ wealdeð alle þing ⁊ he sop alle safte. + He is ord a{}buten ord ⁊ ende abuten ende 85 + He is one afre on eche stede wende þar þu wende. + He is buuen us ⁊ bineðen biforen ⁊ bihinde + Þe godes wille doð aihware he maiȝ him finde + + [Linenote: + 88. _godeswille_ MS.] + + +Helche rune he iherð ⁊+ wat alle deden. + he þurþ{}sicheþ uches monnes þonc. Wi hwat scal us to rede. 90 + We þ̵ brokeð godes hese ⁊ gulteð swa ilome. + hwet scule we seggen oðer don et þe muchele dome. + Þa þe luueden unriht ⁊ ufel lif | leden. [f. 61v + Wet sculen ho seggen oðer don{;} þen þe engles bon of{}dred. + + Elche rune he hereð ⁊ he wot alle dade + He þurh{}sihð elches mannes þanc wi hwat sal us to rade. 90 + We þe brekeð godes has ⁊ gulteð swo ilome + Hwat sulle we seggen oðer don á{}te muchele dome + We þe luueden unriht ⁊ euel lif ladden + Hwat sulle we seggen oðer don þar ængles beð ofdradde + + [Linenotes: + 92. After _don_, an erasure of about + ten letters. || 93. _unriht_] _r_ corr. out of _l_ MS.] + + +hwet sculen we bere{n}+ biforen us mid hom scule we iquemen. 95 + þo þe neure god ne dude þe houenliche deme. + þer sculen bon doule swa fole þ̵ wulleð us for{}wreien. + ⁊ nabbeð hi naþing forȝeten of al þ̵ ho iseȝen. + Al þ̵ we mis{}duden her{;} ho hit wulleð kuðe þere. + [buten wé habbe hit íbét. ðe hwile wé her wére] 100 + Al ho habbeð in hore write{;} þ̵ we mis{}duden here. + þach we nusten ne ni{}seȝen. ho weren ure ifere. + + [Linenote: + 100. Supplied from MS. e.] + + Hwat sulle we beren us biforen mid hwan sulle we iq{ue}me 95 + We þe nafre god ne duden þan heuenliche deme. | + Þar sulle ben deflen swo fele þat willeð us forwreien. [f. 3r + Nabbeð hie no þing forȝieten of þat hie her iseien. + Alþat hie iseien her hie willeð cuðen þare + Bute we haben hit ibet þe hwile we here waren. 100 + Al hie habbeð on here write þat we misduden here. + Þeih we hes ne niseien hie waren ure iferen. + + +Hwet sculen ordlinghe`s´ don.+ þa swicen ⁊ ta forsworene + hwi boð fole iclepede. ⁊ swa lut icorene. + wi hwi weren ho bi{}ȝeten to hwon weren ho iborene. 105 + þ̵ scule{n} bon to deþe idemet. ⁊ eure ma for{}lorene. + Ech .M{on}. scal him solue þer bi{}clepie ⁊ bideme{n}. + his aȝen werch ⁊ his þonc te witnesse he scal {t}emen. + ne mei him na .M{on}. alsa wel demen ne alswa rihte + for nan ne knauð him ase ȝere{;} buten ane drihte. 110 + Ech .M{on}. wat him solue best{;} his werkes. ⁊ his wille. + Þe ðe lest wat bi{}seiþ ofte mest{;} þe hit al wat is stille. + nis nan witnesse alse muchel se mo{n}ne`s´ aȝen horte. + Wa se seið þ̵ he bo hal. him solf wat best his smirte. + + [Linenotes: + 105. _ẉ hwon_ MS. || 108. _temen_] _demen_ MS. || 111. before + _werkes_, _werhes_ deleted.] + + Hwat sullen horlinges don þes wichen ⁊ þe forsworene + Wi swo fele beð icleped swo fewe bed icorene + Wi hwi waren hie biȝiete to hwan waren hie iborene. 105 + Þe sulle ben to deaðe idemd ⁊ afremo forlorene. + Elch man `sal´ þar biclepien himselfen ⁊ ec demen. + Hi{s} oȝen werc ⁊ his þanc to witnesse he sal temen. + Nemai him noman alse wel demen ne alse rihte + For non ne cnoweð hine alse wel buten one drihte. 110 + Man wot him self best his werkes ⁊ his wille. + Se þe last wot he seið ofte mast se þit al wot is stille + Nis no witnesse alse muchel se mannes oȝen hierte + Hwo se seið þat hie beð hol him self wot his smierte. + + [Linenote: + 108. _His_] _Hic_ MS.] + + +Ech .M{on}. scal h[i]m solf demen+ to deðe oðer to liue. 115 + þa witnesse of his aȝen werch{;} hine þer{}to scal driue. + Al þet ech .M{on} haueð idon soððen he com to mo{n}ne + sculde he | hit sechen o boke iwriten he scal iþenchen þenne. [f. 62r + Ah drihten ne demeð nenne .M{on}. eft{er} his biginnigge. + ah al his lif scal bon suilch boð his endinge. 120 + + Elch man sal him selfen demen to deaðe oðer to liue. 115 + Þe witnesse of his oȝen werc to oðer þan hine sal driue. + Alþat afri man haueð idon seðen he cam to manne + Swo he hit iseie abóc iwrite he sal hit þenche þanne. + Ac drihte ne demeð noman after his biginninge + Ac al his lif sal ben teald after his endinge. | 120 + + +ȝef þ̵ his uuel al hit is uuel+ ⁊ God ȝefe god his ende. + God ȝeue þ̵ ure ende bo god. ⁊ wite þ̵ he us lende. + þe .M{on}. þ̵ uuel don na god. ne neure god lif leden. + er deð ⁊ dom come to his dure he mei him sare adreden. + þ̵ he ne muȝe þenne biden are. for þ̵ itit ilome. 125 + for{}þi he is wis þe biet ⁊ bit ⁊ bet bi{}fore dome. + +Wenne deð is attere dure+ wel late he biddeþ are. + Wel late he latheð uuel werc{;} þe ne mei hit don ne mare. + + Ȝief þe endinge is god al hit is god· + ⁊ euel ȝief euel is þe ende. [f. 3v + God ȝieue þat ure ende be god ⁊ ȝieue þat he us lende. + Se man þe nafre nele don god ne nafre god lif lade. + Are deað ⁊ dom cumeð to his dure he maiȝ hi{m} sore a{}drade + Þat he ne muȝe þanne bidden ore for þat itit ilome. 125 + For{}þi he wis þe bit ⁊ biȝiet ⁊ bet bifore dome. + Þanne þe deað is ate dure wel late he biddeð ore. + Wel late he lateð euel werc þan he hit ne mai don no more. + + þ̵ achten we to leuen wel. for ure drihten solf hit seide. + A hwilke time se eure .M{on}. of þinchþ his mis{}dede. 130 + Oþer raþer oðer later{;} milce he scal imeten. + Ac {þ}e þ̵ þer naf[ð] nocht ibet{;} wel muchel he haueð to beten. + + [Linenotes: + 130. _þing̣chþ_ MS. || 132. _þe_] _we_ MS.] + + Senne lat þe ⁊ þu nah hi{m} þan þu hit ne miht do no more{;} + For{}þi he is sot þe swo abit to habben godes ore. 130 + Þeih hweðere we hit leueð wel for drihte self hit sade. + Elche time sal þe man of{}þunche his misdade + Oðer raðer oðer later milce he sal imete. + Ac þe þe her naueð ibet muchel he haued to bete + + [Linenote: + 133. After _imete_, _acþ_ erased.] + + +Monimon seit hwa rechð of pine þe scal habben þende+. + Ne bidde ich na bet bo alesed a domes dei of bende. + lutel he wat wet is pine. ⁊ lutel he hit scaweð 135 + hwice hete is þer þa saule wuneð hu biter wind þer blaweð. + hefde he bon þer enne dei oðer twa bare tide{;} + nolde he for al middenerd þe þerdde þer abiden. + þet habbeð iseid þ[e] comen þonen þa hit wisten mid iwissen. + wa wurð sorȝe seueȝer. for souenihte blisse. 140 + + Maniman seið hwo reche pine þe sal habben ende 135 + Ne bidde ich no bet bie ich alesed a domesdai of bende. + Litel wot he `h´wat is pine ⁊ litel he cnoweð + Hwilch hit is þar sowle wunieð hwu biter wind þar bloweð. + Hadde he ben þar on oðer two bare tiden. + Nolde he for al midden{}eard þe þridde þar abiden. 140 + Þat habbed isaid þe come þanne þit wiste mid iwisse. + Wo wurðe soreȝe seue ȝier for seue nihte blisse. + + [Linenotes: + 137. _ḥis_ MS. || After _cnoweð_, erasure of _hwil_. || + 140. After _Nolde_ erasure of two letters. || _almidden_ MS.] + + +In hure blisse þe | þe ende haueð.+ for endelese pine. [f. 62v + betere is wori water drunch{;} þen atter meind mid wine. + Swines brede is swiðe swete. swa is of wilde dore. + alto dore he is abuh{;} þe ȝefð þer fore his swore. + Ful wombe mei lihtliche speken of hunger. ⁊ of festen{;} 145 + swa mei of pine þe ne cnauð þe scal a ilesten. + Hefð he ifonded su{m}me stunde{;} he wolde al seggen oðer. + Et lete him were wif. child. suster. feder ⁊ broðer. + + [Linenote: + 144. _abuh_] _abuṭẹh_ MS.] + + ⁊ ure blisse þe ende haueð for ende{}lease pine + Betere is wori water þan atter imengd mid wine. + Swines brade is wel swete swo is of wilde diere. 145 + Ac al to diere he hit abuið þe ȝiefð þar{}fore his swiere. + Ful wombe mai lihtliche speken of hunger ⁊ of fasten + Swo mai of pine þe not hwat is pine þe sal ilasten. | + Hadde fonded sume stunde he wolde seggen oðer [f. 4r + Eðlate him ware wif ⁊ child suster ⁊ fader ⁊ broðer. 150 + + +Al he walde ⁊ oðerluker don ⁊ oðerluker þenche{n}+ + Wenne he bi{}þohte on helle fur þe nawiht ne mei quenchen. 150 + Eure he walde her inne wawe ⁊ ine wene wunien{;} + Wið þ̵ þe mihte helle pine bi{}flien ⁊ bi{}sunien + Et lete him were al world wele ⁊ orðliche blisse. + for to þ̵ muchele blisse cumen is murþe mid iwisse. + + [Linenote: + 152. Before _þe_, _me_ deleted.] + + Al he wolde oðerluker don ⁊ oðerluker þenche + Þan he biðohte an helle fur þat no{}wiht ne mai quenche. + Afre he wolde her in wo ⁊ in wane wunien + Wið{}þan he mihte helle fur biflen ⁊ bisunien. + Eðlate him ware al wele ⁊ erðeliche blisse 155 + For to þe muchele blisse cume þis murie mid iwisse. + + [Linenote: + 153. After _wunien_, _wið þan he mihte_ erased.] + + +Iwule nu cumen eft to þe dome þ̵ ich er ow of sede+ 155 + A þa dei ⁊ at ta dome us helpe c{ri}st ⁊ rede. + þer we muȝen bon eþe offerd ⁊ herde us adrede{n}. + þer he scal al son him bi{}foren his word ⁊ ec his deden. + Al scal þer bon þenne cud þer me{n} luȝen her ent stelen. + Al scal þer bon þa{n}ne unwron{;} þ̵ men wruȝen her ⁊ helen. 160 + We sculen alre monne lif iknauwen al{}se ure ahen. + þer sculen eueni{n}gges bon þe riche ⁊ þe laȝe. + Ne scal na mon skamie þer ne þerf he him a{}dreden. + Gif him her of{}þincþ | his gult ⁊ bet his misdede. [f. 63r + for him ne scameþ ne ne gromeð þe sculen bon iborȝen. 165 + + [Linenote: + 163. _skamie_] _smakie_ MS.] + + ¶Ich wulle nu cumen eft to þe dome þe ich eow ar of sade. + On þe daie ⁊ on þe dome us helpe crist ⁊ rade + Þar we muȝen ben sore offerd ⁊ harde us ofdrade. + Þar elch sal al isien him biforen his word ⁊ ec his dade. 160 + Al sal þar ben þanne cuð þat men luȝen her ⁊ halen. + Al sal þar ben þanne unwrien þat men her hudden ⁊ stalen. + We sullen alre manne lif icnowen alse ure oȝen + Þar sullen efninges ben to þe heie ⁊ to þe loȝe. + Ne sal þeih no man samie þiar ne þarf he him adrade. 165 + Ȝief him her ofþincheð his gult ⁊ bet his mis{}dade. + For hem ne sameð ne ne grameð þe sulle ben iboreȝe + + [Linenotes: + 157. _ẹfṭ_ _eft_ MS. || 165. _þiar_] _a_ corr. out of _e_.] + + +Ach þo{}þre+ habbeþ scome ⁊ grome ⁊ oft fele sorȝe. + +Þe do{m} scal sone bon idon+ ne lest he nawiht lo{n}ge. + ne scal him na mon mene þer of st{re}ngþe ne of wronge. + þe sculen habbe herdne dom þa her weren herde. + þa þe uuele holden wreche men ⁊ uuele laȝe redde. 170 + Ec efter þ̵ he efþ idon sal þer þenne [beon] idemet. + [bliðe mei hé ðenne beon. þe god háfð wel icwemed] + + [Linenote: + 172. Supplied from MS. e.] + + Ac þoðre habbeð same ⁊ grame ⁊ oðer fele soreȝe. + Þe dom {s}al ben sone idon ne last hit nowiht longe + Ne sal him noman mene þar{}of strencðe ne of wronge 170 + Þo sulle habben hardne dom þe here waren hardde + Þo þe euel hielden wreche men ⁊ euel laȝe arerde. + Elch after þat he haueð idon sal þar ben þanne idem{d} + Bliðe mai he þanne ben þe god haueð wel iquemd. + + [Linenotes: + 169. _sal_] _þal_ MS. || 173. _idemð_ MS.] + + +Alle þa þi sprunge boþ+ of adam ⁊ of eue. + Alle hi sculen cumen þider for soðe we hit ileueð. + þa þe habbeð wel idon efter hore mihte. 175 + to houene riche hi sculen faren forð mid ure drihte. + Þa þe habbeð doules werc idon. ⁊ þer inne bo ifunde. + hi sculen faren forð mid him in to helle grunde. + Þer hi scule{n} wunien a buten are ⁊ ende. + Ne brekeþ neure drihte helle gate for lesen hi of bende. 180 + + [Linenote: + 178. _mid ṃịḍ_ MS.] + + Alle þo þe sprunge beð of ada{m} ⁊ of eue 175 + Alle hie sulle þider cume for soðe we hit ileued. | + Þo þe habbed wel idon after here mihte [f. 4v + To heueriche hie sulle fare forð mid ure drihte. + Þo þe deueles werkes habeð idon ⁊ þar{}inne beð ifunde + Hie sulle fare forð mid hem in{}to helle grunde. 180 + Þar hie sulle wunien abuten ore ⁊ ende. + Brecð nafre eft crist helle dure for lesen hem of bende + + [Linenotes: + 180. After _fare_, _þ_ elided.] + + +Nis na sullic þech hom bo wa ⁊ hom bo uneade.+ + Ne scal neure eft c{ri}st þolie deþ for lesen hom of deaþe. + Enes drihten helle brec his fro{n}d he ut brochte. + him solf he þolede deð for him . wel dore he hom bohte. + Nalde hit mei do for mei. ne sust{er} for broðer. 185 + nalde hit sune do for fader. ne na mon for oðer. + + Nis no sellich þeih hem be wo ⁊ þeih hem be uneaðe + Ne sal nafre eft crist þolien deað for lesen hem of deaðe. + Ænes drihten helle brac his frend he ut brohte 185 + Him self he þolede deað for hem wel diere he hes bohte. + Nolde hit moȝe don for mai ne suster [for] broðer + Nolde sune don for fader ne no man for oðer. + + +Vre alre lau{er}d+ for his þrelles ipined wes a rode. + vre bendes he unbon[d] ⁊ bohte us mid his blode. + We ȝeueð | uneðe for his luue a stuche of ure brede. [f. 63v + Ne þenke we noht þ̵ he scal deme þa q{ui}ke ⁊ þa dede. 190 + Muchele luue he us cudde. walde we hit und{er}sto{n}de + þ̵ ure eldre misduden{;} we habbeð uuele on honde. + Deþ com in þis middenerde þurh þes doules honde. + ⁊ sake ⁊ sorȝe ⁊ swinc a wat{er}e ⁊ a londe. + + Vre alre louerd for his þralles ipined he was arode + Ure bendes he unbond ⁊ bohte us mid his blode. 190 + We ȝieueð uneaðe for his luue a steche of ure breade + Ne þenche we naht þar þat sal deme þe q{ui}ca ⁊ þe deade. + Muchel luue he us kedde wolde we hit understonde. + Þat ure elderne mi`s´duden we habeð euel an honde. + Deað cam in þis middenærd þurh ealde deueles onde 195 + ⁊ senne ⁊ soreȝe ⁊ iswinch awatere ⁊ [a]londe. + + [Linenote: + 194. _misduden_] _u_ over _ẹ_ MS.] + + +Vre forme fader+ gult. we abuȝeð alle. 195 + [eal his óf spring efter hi{m}. en hearme is bi{}fealle.] + þurst ⁊ hunger. chele ⁊ hete. helde ⁊ unhelðe. + þurh him deð com in þis middenerd ⁊ oðer uniselðe. + Nere na{}mon elles ded ne sec ne nan unsele. + ac mihten libben eure ma a blisse ⁊ a hele. 200 + lutel hit þu{n}cheð moni mon. ac muchel wes þa su{n}ne. + for hwam alle þolieð deð þe comen of hore cunne. + + [Linenote: + 196. Supplied from MS. e.] + + Vre foremes faderes gult we abugeð alle + Al his ofsprung after him in harem is biualle + Þurst ⁊ hunger. chele ⁊ hete ⁊ alle unhalðe. + Þurh deað cam in þis midden{}eard ⁊ oðer unisalðe. 200 + Nare noman elles dead ne sic ne unsele + Ac mihte libbe afremo ablisse ⁊ an hale. | + Litel lac is gode lief þe cumeð of gode wille. [f. 5r + ⁊ eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille + Litel hit þuncheð maniman ac muchel was þe senne 205 + For hwan alle þolieð deað þe comen of here kenne + + +Hore sunne+ ⁊ ec ure aȝen sare us mei of{}þinche. + þurh su{n}ne we libbeð alle in sorȝe ⁊ in swinke. + Suððen God nom swa muchele wrake for are misdede{;} 205 + We þe swa muchel ⁊ swa ofte mis{}doð. we muȝen eðe us adrede. + Adam and his of{}spru{n}g for are {b}are sunne. + Wes fele undret wintre an helle pine ⁊ an unwunne. + þa þe ledden hore lif mid unriht ⁊ mid wrange. + buten hit gode`s´ milce do ho sculen bon þer wel longe. 210 + Godes wisdom is wel muchel ⁊ alswa is his mihte + ⁊ nis his milce naut lesse. ac bi þan ilke iwichte. + + [Linenotes: + 203. _ḥọṛẹ ure_ MS. || 207. _bare_] _þare_ MS. || + 210. _do_] _doṇ_ MS.] + + Here senne ⁊ ec ure oȝen us muȝe sore of{}þunche + For senne we libeð alle her in soreȝe ⁊ in swunche. + Seðen god na{m} swo mukel wrache for one misdede + We þe swo ofte misdoð we muȝen us eaðe ofdrade. 210 + Adam ⁊ al his ofspreng for one bare senne. + Was fele hundred wintre an helle a pine ⁊ unwenne. + Þo þe ladeð here lif mid unrihte ⁊ mid wronge + Bute hit godes milce do hie sulle wunie þar longe. + Godes wisdom is wel muchel ⁊ alsse is his mihte 215 + Ac nis his mihte nowiht lasse ac biðer ilke wihte. + + [Linenotes: + 207. After _muȝe_, _rewen_ deleted MS. || 210. _þo_ altered + to _þe_.] + + +Mare he ane mei+ for{}ȝeuen. þen | al folc gulte cunne. [f. 64r + Sulf douel mihte habbe{n} milce. ȝif he hit bigunne. + Þa þe godes milce secheð{;} he iwis mei ha ifi{n}den. 215 + Ac helle king is are{}les with þa þe he mei binden. + þe þe deþ is wille mest{;} he haueð wurst mede. + His ba{þ} scal bon wallinde. his bað sca{l} bon berni{n}de glede. + + [Linenotes: + 218. _baþ̵_ MS. || _scal_] _scab_ MS.] + + More he one maiȝ forȝieue þan alle folc gulte cunne + Self deuel mihte habben milce ȝief he hit bigunne. + Þeþe godes milche secð iwis he mai hes finden + Ac helle king is ore{}leas wið þo þe he mai binden. 220 + Se deð his wille mast he sal habbe werest mede + His bað sal be wallinde pich his bed barnende glede. + + [Linenotes: + 213. After _lif_, an erasure, on which _mid_. || 214. _do_ + corr. out of _to_. || 215. _mulchel_ MS. || After _⁊_, an + erasure.] + + +Wurst he deð his gode frond{;}+ þenne his fulle fond{;} + God scilde alle godes frond. a wih swilche freonde. 220 + Neure in helle hi com. ne þer ne come reche. + þach ich elches worldes wele. þer me mahte feche + þ̵ his wulle seggen on þat wise men us seiden. + ⁊ aboken hit writen þer [me] mei hit reden. + Ich hit wille seggen þan þe hit hom solf nusten. 225 + warni hom wið hore unfrome. ȝif ho me wulleð lusten. + vnd{er}stondeð nu to me edi men ⁊ arme. + Ich wulle tellen of helle pin{;} ⁊ wernin ow wið herme. + In helle his hunger ⁊ þurst{;} twa uuele iuere. + þas þolieð þa [þe] weren maket niþinges here. 230 + + [Linenote: + 229. _ịṣ his_ MS.] + + Werse he doð his gode wines þan his fiendes + God silde alle godes friend wið swo euele friende. + Nafre an helle ine cam ne cumen ich þar ne reche 225 + Þeih ich aches woreldes wele þare mihte feche. + Þeih ich wille seggen eow þat wise men us saden + ⁊ [a] boc hit is write þar me hit mai rade. | + Ic wille seggen hit þo þe hit hem self nesten [f. 5v + ⁊ warnin hem wið here unfreme ȝief hie me willeð hlesten. 230 + Vnderstondeð nu to meward eadimen ⁊ arme + Ich wille tellen eow of helle pine ⁊ warnin eow wið harme. + An helle hunger ⁊ þurst euel two iferen. + Þos pine þolieð þo þe ware meteniðinges here. + + [Linenotes: + 225. Before _reche_, _þ_ erased MS. || 230. After _here_, + an erasure of one letter MS.] + + +Þer is waning ⁊ wow.+ eft{er} eche streche. + ho fareð from hete to hete. ⁊ hech to frure þe wreche. + þenne hi bið in þere hete{;} þe chele him þunchet blisse. + þenne hi cumeð eft to þe chele{;} of hete hi habbeð misse. + hi hem deð wa inoch nabbeð hi nane blisse. 235 + + Þar is woning ⁊ wop after ache strate 235 + Hie fareð fram hate [to] chele fra{m} chele to hate. + [Þ]an hie beð in þe hate chele hem þuncheð blisse + [Þ]an hie cumeð eft to chele of hate hie habbeð misse. + [E]iðer doð `hem´ wo inoh nabbeð none lisse. + + +Nute hi hweþer hem deþ {w}urs+ mid neure nane wisse. + hi walkeð eure ⁊ secheð reste | ac `ho´ ne muȝen imeten. [f. 64v + for{}þi þe ho nolden þe hwile þ̵ ho mihten here sunne beten. + ho secheð reste þer nis nan. for{}þi ne muȝen hi es finden. + Ac walkeð weri up ⁊ dun{;} se wat{er} deþ mid winde. 240 + þo boð þa þe weren her a þanke unstedefeste. + ⁊ þa þe gode biheten heste ⁊ nolden hit ileste. + þa þe god werc bigunnen ⁊ ful enden hit nolden. + + [Linenotes: + 236. _wurs_] _þurs_ MS. || 237. _mọuȝen_ MS.] + + [N]iten hweðer hem doð wers to nafre none wisse. 240 + [H]ie walkeð afre ⁊ secheð reste ac hie hes ne muȝen imeten. + [F]or{}þi þe hie nolde þe hwile hie mihten here senne beten. + [H]ie sec`h´eð reste þar non nis ac hie hies ne muȝen ifinden. + [A]c walkeð weri up ⁊ dun se water doð mid winde + [Þ]at beð þo þe waren her an þanc unstedefaste 245 + [⁊] þo þe gode biheten aihte ⁊ hit him ilaste. + [⁊] þo þe god werc bigunnen ⁊ ful endin hit nolden. + + +Nu witen her.+ ⁊ nuðe þer. ⁊ nusten hwat hi wolden. + þer is bernunde pich hore saule to baþien inne. 245 + þa þe ledden here lif in werre ⁊ in winne. + þer is fur þ̵ is undret fald hattre. þene bo ure. + Ne mei q{ue}nchen salt weter ne uersc of þe burne. + þis is þ̵ fur þ̵ efre bernd ne mei nawiht hit que{n}chen{;} + Þer inne boð þa þe was to lof wreche men to swenchen. 250 + þa þe weren swikelemen ⁊ ful of uuel wrenchen. + þa þe mihten uuel don. þe þe lef hit wes to þenchen. + Þe luueden tening ⁊ stale. hordom ⁊ drunken. + ⁊ a doules werche bliþeliche swunken. + + [N]u waren her ⁊ nu þar ⁊ nesten hwat he wolden + [Þ]ar is pich þat afre walleð þar sulle wunien inne + [Þ]o þe ladeð here lif on werre ⁊ an unwinne. 250 + [Þ]ar is fur þis hundredfeald hatere þan be ure. + [N]e mai hit quenche salt water ne auene stream ne sture. + [Þ]is is þat fur þat afre barneð + ne mai no wiht [hit] quenche. + [Þ]ar{}inne beð þe was to lef wreche men to swenche. | + Þo þe [waren] swikele men ⁊ ful of euele wrenchen. [f. 6r + ⁊ þo þe mihten euel don ⁊ lief hit was to þenchen. 256 + Þe luueden rauing ⁊ stale hordom ⁊ druken + ⁊ an defles werkes bliðeliche swunken. + + [Linenotes: + 248. _ṃesten_ MS. || 250. After _⁊_, _h_ erased MS. || + 258. _bliðeliche_] second _i_ corr. out of _l_.] + + Þa þe weren swa le{s}e þ̵ me ho{m} ne mihte ileuen. 255 + Med{}ierne domes men. ⁊ wro{n}gwise reuen. + þ̵ oðer mo{n}nes wif lof. his aȝen et{}lete. + þo þe sungede muchel{;} a drunke ⁊ an ete. + þe wreche mon binom his ehte. ⁊ leide his on horde. + þ̵ lutel let of godes borde. ⁊ godes worde. 260 + ⁊ þo þe his aȝen nalde ȝeuen þer he isech | þe node [f. 65r + Ne nalde iheren godes sonde. þenne he hit herde bode. + Þe þ̵ is oðers mo{n}nes þing. loure þene hit sculde. + ⁊ weren to gredi of solure ⁊ of golde. + ⁊ þa þe untrownesse duden þon þe ho scu`l´den bon holde. 265 + + [Linenote: + 255. _lese_] _lele_ MS.] + + Þo þe waren swo lease men þat mes ne mihte leuen + Medȝierne domes men ⁊ w`r´ongwise reuen. 260 + Þo þe oðer mannes wif was lief her oȝen eðlate + ⁊ þo þe sunegeden muchel on druken ⁊ on ate. + Þe wreche men binomen here aihte ⁊ leide his on horde. + Þe litel lete of godes bode ⁊ of godes worde. + ⁊ þe his oȝen nolde ȝieue þar he iseih þe niede 265 + Ne nolde ihere godes men þan he sat at his biede. + Þo þe was oðer mannes þing leuere þan hit solde + ⁊ waren alto gradi of siluer ⁊ of golde. + Þo þe untrewnesse deden þan þe he solden ben holde. + + [Linenotes: + 261. After _was_, erasure of three letters MS. || + 263. After _men_, one letter erased.] + + ⁊ leten þet ho sculden don. ⁊ duden þ̵ ho wolden. + Þa þe weren eure abuten þisse worldes echte. + ⁊ duden al þ̵ þe laþe gast hechte to ⁊ tachte. + ⁊ alle þe þen anigewise doulen i{}que{m}de. + Þa boð nu mid him in helle fordon ⁊ fordemet. 270 + + [Linenotes: + 267. _weṇren_ MS. || 269. _iquemde_] _iquende_ MS.] + + ⁊ leten al þat hie solden don ⁊ deden þat hie wolden. 270 + Þo þe waren ȝietceres of þis wereldes aihte + ⁊ dude al þat þe loðe gost hem tihte to ⁊ taihte. + ⁊ Al `þo´ þe ani{}wise deuel iquemde + Þo beð mid h{i}m in helle fordon ⁊ demde. + + [Linenote: + 274. _hem_ MS.] + + +(EGERTON MS., SECOND COPY.) + + Bute þá þe óf{}ðufte sare heore mis{}dede. [f. 69r + ⁊ gunne heore gultes beten ⁊ betere líf læde. + Þer beoð neddren ⁊ snaken. éuete ⁊ frute. + þa tereð. ⁊ freteð. þe uuele speke. þe nið fulle. ⁊ te prute. + Neure sunne ðer ne scínð. ne mone ne steorre. 275 + þer is muchel godes hate. ⁊ muchel godes eorre. + Æure ðer ís uuel sméch. ðusternesse ⁊ eie. + nis ðer neure oðer líht. ðene þe swierte leie. + Þer ligget ladliche fund. in strange raketeȝe. + þ̵ beoð þa ðe wére mid gode on heuene wel heȝe. 280 + Þer beoð ateliche fund. ⁊ eisliche wihte. + þas scule þa wrecche í{}fon. þe suneȝede ðurh sihte. + Þer is ðe laðe sathanas. ⁊ belzebud sé ealde. + eaðe hi muȝen beo óf{}dréd. þe híne scule bi{}healde. + + [Linenote: + 283. _is_ _ịṣ_ MS.] + + Bute þo þe ofðuhte sore here misdade 275 + ⁊ Gunne here gultes bete ⁊ betere lif lade. + Þar beð naddren ⁊ snaken. eueten ⁊ fruden + Þe tereð ⁊ freteð þo euele swiken þe niðfule ⁊ þe prude + Nafre sunne þar ne sineð ne mone ne storre. + Þar is muchel godes hete ⁊ muchel godes oerre. | 280 + Afre þar is euel smech þiesternesse ⁊ eie [f. 6v + Nis þar nafre oder liht þan þe swarte leie. + Þar ligeð ateliche fiend in stronge raketeie + Þat beð þo þe waren mid god angles swiðe heie. + Þat beð ateliche fiend ⁊ Eiseliche wihten 285 + Þo sulle þe wreche sowle isien þe sinegeden þurh sihte + Þar is se loðe sathanas ⁊ belzebub se ealde + Eaðe he muȝen ben sore ofdrad þe sullen hes bihealde. + + [Linenote: + 277. _fruden_] _d_ corr. out of _ct_ MS.] + + Ne mei nan heorte hit iðenche. ne tunge ne can telle. 285 + hu muchel píne na hu uele sunden ínne helle. + Wið þa pine ðe þer beoð. nelle ich eow naht leoȝen. + nis hit bute gamen ⁊ gléo. eal þ̵ man mei hér dreoȝen. + End ȝut ne deð heo{m} naht sa wá. ín ða laðe bende. | + þ̵ hí witeð þ̵ heore píne sceal neure habbe ende. [f. 69v 290 + Þar beoð þa heðene men. þé wǽre laȝe{}liese. + þe nes naht óf godes bi{}bode. ne óf godes hése. + [U]uele cristene men. hí beoð heore ifere. + þa ðe heore cristen{}dom. uuele heo`l´de hére. + [Ȝ]ut hí beoð á wurse stede. on ðeré helle grunde. 295 + ne sculen hí neure cume{n} út. for marke ne for punde. + [N]e mei heo{m} naðer helpen þer. íbede ne elmesse. + for nis naðer inne helle. áre ne for{}ȝiuenesse. + + [Linenote: + 290. After _habbe_, _l_ erased.] + + Nemai non herte hit þenche ne tunge hit ne mai telle + Hwu muchele pine ne hwu fele senden in helle 290 + Of þo pine þe þar bieð nelle ich eow naht lie + Nis hit bute gamen ⁊ glie of þat man mai here drie. + ⁊ ȝiet ne doð hem naht alse wo in þe loðe bende + Swo þat he witen þat here pine sal nafre habben ende + Þar beð þe haðene men þe waren laȝe{}lease. 295 + Þe nes naht of godes bode ne of godes hease. + Euele cristene men hie beð here iferen + Þo þe here cristendom euele hielden here. + ⁊ ȝiet he beð awerse stede aniðer helle grunde + Ne sullen nafre cumen út for peni ne for punde. 300 + Ne mai hem noðer helpe þar ibede ne almesse + For naht solden bidde þar ore ne forȝieuenesse. + + [Linenote: + 292. _mai_ corr. out of _marg_ MS.] + + Sculde hi{m} éch man ðe hwile hé muȝe óf ðas helle píne. + ⁊ werni ech hís freond þer wið swa ich habbe mine. 300 + Þá ðe sculden heo{m} ne cunne. ich heo{m} wulle teche. + ich kan beon ȝief ich sceal. lichame ⁊ sawle leche. + Léte wé þ̵ god for{}but. ealle manne cunne. + ⁊ do wé þ̵ hé us hét. ⁊ sculde wé us wið sunne. + Luuie we god mid ure heorte. ⁊ mid al ure mihte. 305 + ⁊ ure émcristen eal us sulf. swa us lerde drihte. + Eal þ̵ me rǽt ⁊ eal þ̵ me singð. bi{}fore godes borde. + eal hít hanget ⁊ bi{}halt. bi ðisse twam worde. + {E}alle godes laȝe he fulð. ðe níwe ⁊ ða ealde. + þe ðe ðas twá luue háfð. ⁊ wel hí wule healde. 310 + Ac hí beoð wunder earueð{}healde. swá ófte gulteð ealle. + Fór hít ís strang to stande lange. ⁊ líht ís to fealle. + [A]ac drihte crist hé ȝíue us strengðe. stande þ̵ wé mote. + ⁊ óf ealle ure gultes `unne´ us cume to bote. + + [Linenotes: + 308. _eal_] _Eeal_ MS. || 309. _Ealle_] _alle_ MS. || + _níwe_] _n_ corr. out of _r_.] + + Silde him elch man þe hwile he mai wið þos helle pine. + ⁊ warnie his frend þar wið swo ich habbe ido mine. + Þo þe silde hem ne cunnen ich hem wille tache 305 + [I]ch can ben aiðer ȝief isal lichame ⁊ sowle lache. | + Late we þat god forbet alle mankenne [f. 7r + ⁊ do we þat he us hat ⁊ silde we us wid senne. + Luue we god mid ure herte ⁊ mid al ure mihte + ⁊ ure emcristen alse us self swo us tached drihte. 310 + Al þat me radeð ⁊ singed bifore godes borde + Al hit hangeð ⁊ halt bi þese twam worde + Alle godes laȝes hie fulleð þe newe ⁊ þe ealde + Þe þe þos two luues halt ⁊ wile hes wel healde. + Ac hie bieð wel arefeð{}heald swo ofte we gulteð alle 315 + For hit is strong te stonde longe ⁊ liht hit is to falle. + Ac drihte c{ri}st ȝeue us strengðe stonde þat we moten + ⁊ of alle ure gultes ȝieue us cume bote. + + [Linenotes: + 307. After _þat_, _w_ erased. || 313. _godel_ MS. || + 315. _gulteð_] _t_ over _ḍ_ MS.] + + + ++Wé wilnieð éfter woruld wéle. ðe lange ne mei leste. 315 + ⁊ leggeð eal ure iswinch. ón ðinȝe unste`de´ feste. | + Swunche wé for godes luue. healf þ̵ wé doð for æhte. [f. 70r + ne béo wé naht swá óf bicherd. ne sa uuele bi{}kehte. + Ȝif wé serueden gode swa wé doð ermínges. + mare wé hedden en héuene. ðenne eorles hér ⁊ kinges. 320 + Né muȝen hí werien heo{m} wið chele. wið þurste ne wið hunger. + ne wið ulde. ne wið deaðe. þe uldre ne ðe ȝeonger. + Ac ðer nis hunger ne ðurst. ne dieð. ne unhelðe ne elde. + of þisse riche wé ðencheð ófte. ⁊ of þere to selde. + + We wilnieð after wereldes wele þe longe ne mai ilaste + ⁊ legeð mast al ure swinc on þing unstedefaste. 320 + Swunke [we] for godes luue half þat we doð for eihte. + Nare we naht swo ofte bicherd ne swo euele bikeihte + Ȝief we serueden god half þat we doð for erminges + We mihten habben more an heuene þa[n] ȝierles ⁊ kinges + Ne muȝe we werien naðer ne wið þurst ne wið hunger 325 + Ne wid elde ne wið deað þe elder ne þe ȝeunger + Ac þar nis hunger ne þurst. deað ne unhalðe ne elde. + Of þesse riche we þencheð to ofte of þare alto selde. + + [Linenote: + 326. After _elde_, _ne wið elde_ MS.] + + Wé scolden ealle us biðenche ófte. ⁊ wél ilome. 325 + hwét wé beoð to whán wé scule. ⁊ óf hwán wé come. + Hú litle hwíle wé beoþ hér. hú lange elle`s´ hwáre. + hwét wé muȝe habben hér. ⁊ hwét finde þere. + Ȝíef wé were wise men. ðis wé scolde ðenche. + bute wé wurðe us íwer. ðeos woruld wule us for{}drenche. 330 + Mest ealle men he ȝíueð drinche. óf ane deofles scenche. + hé sceal hi{m} cunne sculde wél. ȝíf hé híne nele screnche. + + We solden biþenchen us wel ofte ⁊ ilom{e} + Hwat we beð to hwan we sullen ⁊ of hwan we come. 330 + Hwu litle hwile we bieð her hwu longe elles ḥware + Hwat we muȝen habben her ⁊ hwat we findeð þare. | + Ȝief [we] waren wise men þus we solden þenchen [f. 7v + Bute we wurðen us iwar þis wereld us wile drenchen + Mast alle men hit ȝieueð drinken of on euele senche 335 + He sal him cunnen silde wel ȝief hit him nele screnche. + + [Linenote: + 329. _ilomo_ MS.] + + + ++Mid ealmihtiȝes godes luue. ute wé us bi{}werien. + wið ðises wrecches woreldes luue. þ̵ hé maȝe us derien. + Mid festen ælmes ⁊ ibede. werie wé us wið sunne. 335 + Mið ða wepne ðe god haueð. bi{}ȝíten man cunne. + Léte wé þe brade strét. ⁊ ðene wei bene. + þe le{t} þ̵ niȝeðe dél to helle of manne. ⁊ ma ich wéne. + Gá wé ðene nærewne wei. ⁊ ðene wei grene. + ðer forð fareð litel folc. ac hit is feir ⁊ scéne. 340 + Þé brade strét is ure íwill. ðe ís us lað to forlǽte. + þa ðe eal folȝeð hís íwill. fareð bi ðusse stréte. + Hí muȝen lihtliche gán mid ðere under{}hulde. + ðurh ane godlíese w{u}de `in{}to´ ane bare felde. [f. 70v + + [Linenotes: + 338. _let_] _ḷec_ MS. || 344. _wude_] _wade_ MS.] + + Mid al{}mihtin godes luue úte we us biwerien + [W]ið þesses wreches woreldes luue þat hit ne muȝe us derien. + Mid almesse. mid fasten ⁊ mid ibeden werie we us wid senne. + Mid þo wapne þe god haued ȝieue alle man{}kenne. 340 + [L]ate we þe brode strate ⁊ þane weiȝ bene + [Þ]e lat þe nieðe dal to helle of manne me mai wene. + Go we þane narewe pað ⁊ þene wei grene + [Þ]ar forð fareð wel litel folc ⁊ eche is fair ⁊ isene + [Þ]e brode strate is ure wil. þe is loð te læte. 345 + [Þ]o þe folȝeð here iwil hie fareð bi þare strate. + [H]ie muȝen lihtliche cumen mid þare niðer helde + [Þ]urh one godelease wude to one bare felde + + [Linenote: + 343. _Gowe_ MS.] + + [Þ]e nærewei ís godes hése. ðer forð{}fareð wél fiewe. 345 + þ̵ beoð ða ðe heo{m} sculdeð ȝeorne wið ǽche un{}ðeawe. + [Þ]as gað uníeðe ȝeanes ðe clíue. aȝean þe heaȝe hulle. + ðas leteð eal heore aȝen wíll. for godes hése to fulle. + [G]a wé alle þene wei. for he us wule bringe. + mid te feawe feire men. be{}foren heuen kinge. 350 + Þer is ealre murhðe mest. mid englene sange. + ðe ís a þusend wintre ðer. ne ðincð hi{m} naht to lange. + Þe ðe lest haueð. hafð swa michel þ̵ hé ne bit namare. + þe ða blisse for ðas for{}lét hít hi{m} mei reowe sare. + [N]e mei nan uuel ne na wane beon inne godes riche. 355 + ðeh þer beoð wununges fele. æch oðer uniliche. + + [Þ]a narewe pað is godes has · þar forð fareð wel feawe + [Þ]at beð þo þe hem sildeð ȝierne wið achen unðeawe. 350 + [Þ]os goð uneaðe aȝien þe cliue ⁊ aȝien þe heie hulle + [Þ]os leten al here iwil for godes luue to fulle. + [G]o we alle þane wei for he us wile bringe + Mid þo feawe faire men bi{}fore þe heuen kinge + [Þ]ar is alre blisse mast mid angles songe. 355 + [Þ]e is a þusend wintre þar ne þuncheð hit him naht longe. | + Þe last haueð blisse he haueð sswo muchel + þat he ne bit no more [f. 8r + Þe þat blisse forgoð hit sal him rewen sore. + Ne mai non euel ne non wane ben in godes riche + Þeih þar ben wuniinges fele elch oðer uniliche 360 + + [Linenotes: + 351. After _uneaðe_, _cliue_ deleted MS. || 357. After + _haueð_, _bli_ deleted and _sse_ corr. into _sswo_.] + + Sume ðer habbeð lesse murhðe. ⁊ sume habbeð mare. + æfter ðan þe dude her. efter ðan þ̵ he swanc sare. + [N]e sceal ðer beon ne bried ne wín. ne oðer cunnes éste. + god ane sceal beo eche líf. ⁊ blisse. ⁊ éche reste. 360 + [N]é sceal ðer beo fah ne græi. ne kuning ne `er´míne. + ne aquierne. ne martres cheole. ne beuer né sabelíne. + [N]e sceal ðer beo sciet ne scrud. ne woruld wele nane. + eal þe murhðe þe me us bi{}hat. al hít sceal beo god ane. + [N]e mei na murhðe. beo swa muchel. se is godes sihte. 365 + [H]e ís soð sunne ⁊ briht. ⁊ dei ábuten nihte. + + Sume þar habbeð lasse blisse ⁊ sume þar habbeð more + Elch after þat he dude her after þane þe swanc sore + Ne sal þar ben bread ne win ne oðer kennes este + God one sal ben ache lif ⁊ blisse ⁊ ache reste. + Ne sal þar ben foh ne grai ne cunin ne ermine 365 + Ne aquerne ne metheschele ne beuer ne sabeline. + Ne sal þar ben naðer scat ne srud ne wereldes wele none. + Al þe blisse þe me us bihat al hit sal ben god one + Ne mai no blisse ben alse muchel se is godes sihte. + He is soð sunne ⁊ briht ⁊ dai a{}bute nihte. 370 + + [H]e is ælches godes ful. nis hi{m} na wið{}uten. + na god nis him wane þe wunieð hi{m} abuten. + Þer is wéle ábute gane. ⁊ reste abuten swinche. + þe mei ⁊ nele ðider cume. sare hit hi{m} sceal óf ðinche. 370 + + He is aches godes ful nis him no wiht uten. + Nones godes hem nis wane þe wunieð him abuten. + Þar is wele a{}buten wane ⁊ reste a{}buten swunche. + Þe muȝen ⁊ nelleð þider cume hit hem mai of{}þunche. + + +(EGERTON MS., FIRST COPY.) + + Þer is blisse a{}buten treȝe. ⁊ lif a{}buten deaþe [f. 12v + þe eure scullen wunien þer. bliþe muwen ben eþe + Þer is ȝeoȝeðe bute ulde. ⁊ hele a{}buten vn{}helðe + nis þer so`re´we ne sor. ne neure nan vn{}sealþe + Þer me scal drihte sulf i{}seon. swa he is mid iwisse 375 + he one mai ⁊ scal al beo. engle ⁊ manne blisse + And ðeh ne beod heore eȝe naht. alle iliche brihte + ði nabbed hi nouht iliche. alle of godes lihte + On þisse `liue´ hi neren nout. alle of one mihte + ne þer ne scullen hi habben god. alle bi one ȝihte 380 + Þo scullen more of him seon. þe luuede him her more + ⁊ more icnawen ⁊ iwiten. his mihte ⁊ his ore + + Þar is blisse a{}buten treiȝe ⁊ lif abuten deaðe 375 + Þo þe afre sulle wunie þar bliðe hie muȝe ben eaðe. + Þar is ȝieuð abuten elde ⁊ hale abuten unhalðe + Nis þar sareȝe ne sor non ne nafre unisalðe. + Þar me drihte self isien swo se is mid iwisse + He one mai ⁊ sal al ben angles ⁊ manne blisse. | 380 + ⁊ þeih ne bed here eien naht alle iliche brihte [f. 8v + Hi nabbeð naht iliche muchel alle of godes lihte + On þesse liue he naren naht alle of ore mihte + Ne þar ne sullen habben god. alle bi one wihte. + Þo sullen more of him isien þe luueden hine more 385 + ⁊ more icnowen ⁊ ec witen his mihte ⁊ his ore + + [Linenote: + 381. _bed_, or _beð_: leaf pared away.] + + On him hi scullen finden alþat man mai to lesten + hali boc hi sculle i{}seon. al þat hi her nusten + Crist scal one beon inou. alle his durlinges 385 + he one is muchele mare ⁊ betere. þanne alle oþere þinges + Inoh he haued þe hine haueð. þe alle þing wealded + of him to sene nis no sed. wel hem is þe hine bi{}healdeð + God is so mere ⁊ swa muchel. in his godcunnesse + þ̵ al þ̵ is. ⁊ al þat wes is wurse. þenne he ⁊ lesse 390 + Ne mai it neure no man oþer segge mid iwisse + hu muchele murhðe habbet þo. þe beod inne godes blisse + + [Linenote: + 388. _hem_] _e_ above _ị_ MS.] + + On him hie sulle finden al þat man mai to hleste + On him he sullen ec isien al þat hie ar nesten. + [C]rist sal one bien inoȝh alle his derlinges. + [Þ]e one is muche more ⁊ betere þan alle oðer þinges. 390 + [I]noh he haueð þe hine haueð þe alle þing wealdeð + [O]f him to isiene nis non sæd swo fair he is to bihelden + [G]od is swo mere ⁊ swo muchel in his godcunnesse + [Þ]at al þat elles was ⁊ is is fele werse ⁊ lasse. + [Ne] mai hit nafre noman oðer seggen mid iwisse 395 + [H]wu muchele murihðe habbeð þo þe beð in godes blisse + + [Linenote: + 392. After _isiene_, erasure of one letter.] + + + ++To þere blisse us bringe god. þe rixlet abuten ende + þenne he vre soule vn{}bint. of licames bende + Crist ȝyue us leden her swilc lif. ⁊ habben her swilc ende 395 + þat we moten þuder come. wanne we henne wende. AmeN. + + [T]o þare blisse us bringe god þe rixleð a buten ende. + [Þ]ane he ure sowle unbint of lichamliche bende + [C]rist ȝieue us laden her swilch lif + ⁊ habben her swilch ende{;} + [Þ]at we moten þider cumen þane we henne wende. 400 + + _AMEN._ + + [Linenote: + 397. After _buten_, erasure of one letter.] + + + + +IX. ANCRENE WISSE + +[[MS description from Notes volume: + +“i. Corpus Christi College, Cambridge, 402 (A); on vellum, 215 × 150 +mm.... There are glosses in red pencil and words underlined in red. + +“The MS. belongs to the second quarter of the thirteenth century. It +cannot be earlier than 1225 A.D., for it mentions the Dominicans and +Franciscans, and it is probably later than 1230. It is the most correct, +but it has additions to the original, such as 62/46-64/62, 64/73-78. + +“ii. Caius College, Cambridge, 234 (B); on vellum, 124 × 93 mm.; 368 +pages; late thirteenth century. Pages 1-185 consist of extracts from the +AR, but not in the order of the other manuscripts (ES iii. 536). + +“iii. Cotton Nero A 14, British Museum (N); on vellum, 146 × 114 mm.; +written in the second quarter of the thirteenth century. Its contents +are ff. 1-120r, the Ancren Riwle; 120v-123v, The Orison, XVIII. + +“iv. Cotton Titus D 18, British Museum (T); on vellum, 158 × 120 mm.; +148 folios in double columns, written from f. 14, where AR begins, to +the end, about 1220 A.D.”]] + + +ANCRENE WISSE + +(CORPUS MS.) + + + ANCREN RIWLE + + (CAIUS MS.) + + +A. THE SEVEN DEADLY SINS + +[f. 56r] ++Þvs mine leoue sustren iþe wildernesse þer ȝe gað{;} +in · wið godes folc toward ierusalemes lond · þ̵ is þe riche of +heouene{;} beoð þulliche beastes · þulliche wurmes. ne nat ich +na sunne þ̵ ne mei beon ilead oðer to an of ham seouene{;} oðer +to hare streones. vnsteaðeluest bileaue aȝein godes lare · nis +hit te spece {5} of prude inobedience? Herto falleð sygaldren · +false teolunges · lefunge o swefne · o nore · ⁊ on alle +wicchecreftes. Neomunge of husel in eani heaued sunne · oðer ei +oþer sacrement nis hit te spece of prude þ̵ ich cleopede +p{re}su{m}ptio · ȝef me wat hwuch sunne hit · is · [f. 56v] ȝef +me hit nat nawt · þenne is hit ȝemeles under {10} accidie · þ̵ +ich slawðe cleopede. þe ne warneð oðer of his uuel oðer of his +biȝete · nis hit slaw ȝemeles oðer attri onde? teoheði mis · +edhalden cwide · fundles oðer lane · oðer þerwið mis{}fearen · +nis hit spece of ȝisceunge{;} ⁊ aneS cunnes þeofðe? + + [p. 126] [++Þ]us mine leoue frend iþe wildernesse þat ge + [p. 127] gat in wid godes folc toward ier{usa}l{e}mes londe þat + is þe riche of heouene{;} beod {þ}ulliche bestes þulliche wurmes + · Ne nat ich nan sunne þat ne mai beon ilad · oþer to an of ham + seoluen oþer to hare streones · vnstaþelfast bi{}leaue · agein + hali lare · nis hit of {5} p{ru}de i{n}obedience? Herto falled + sigaldren · false teolunges · Lefunge o nore. o swefne ⁊ alle + wicchecraftes. Neominge of husel in ei heaued sunne · oþer ai + oþer sac{re}ment · nis hit spece of p{ru}de{;} þat ich cleopede + p{re}su{m}pciun · gif me wat hwat sunne hit is. Gif me hit nat + naut{;} þenne is hit gemeles vnder accidie · þat ich slouþe + cleopede. {10} þe þat ne warned oþer of his uuel · oþer of his + bigete · nis hit slaþ gemeles oþer attri onde? To thehewen mis · + et halden cwude · fundes oþer lane · nis þis giscunge{;} þeofþe. + + [Linenotes: + 3. _sulliche_ MS. || 11. _bigete_] _b_ corr. out of _l_.] + +Edhalden oðres hure ou{er} his rihte t{er}me nis hit strong +reaflac hwa{}se ȝelden hit mei þe is {15} under ȝisceunge? Ȝef +me ȝemeð wurse ei þing ileanet · oðer bitaht to witene · þen he +wene þe ah hit · nis hit oðer triccherie · oðer ȝemeles of +slawðe? alswa is dusi heast oðer folliche ipliht trowðe · longe +beon unbischpet · falsliche gan to schrift · oðer to longe +abiden · ne teache p{ate}r no{ste}r godchild ne Credo · þeos ⁊ +alle þulliche beoð ilead to {20} slawðe · þ̵ is þe feorðe moder +of þe seoue sunnen. Þe dronc drunch oðer ei þing dude · hwer +þurh na child ne schulde beon on hire istreonet · oðer þ̵ +istreonede schulde forwurðen · nis þis strong monslaht of +galnesse awakenet? Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche +nomen ne mahte namon rikenin · ah i þeo þe ich habbe {25} +iseid{;} alle oþre beoð bilokene. Ant nis ich wene namon þe ne +mei understonden him of his sunne nomeliche under sum of þe ilke +imeane þe beoð her iwritene. + + at{}halden oþeres hure ouer his richte terme · nis hit strong + reflac. þat is under gissunge{;} gif me gemed wurse ai þing + [p. 128] ilened · oþer bitahted te witene þen {15} he wene þat + hit ah · nis oþer tricherie · oþer gemeles of slauþe. Alswa is + dusi hest · oþer folliche iplicht trouþe Longe beon un{}bischbed + · falsliche gan to schrifte · oþer to longe abiden · Ne teachen + god{}child p{ate}r n{oste}r · Ne Credo · þeos ⁊ alle þulliche · + beod ilad to slauþe · þat is þe feorþe moder of þe seoue sunnen + · þeo dronc druch {20} oþer ai þing dude hwer þurh na child ne + shulde beon on hire istreoned · oþer þat istreonede shulde + for{}wurþen{;} Nis þis strong monslaht of galnasse awakened{;} + Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche nome ne mahte na{}mon + rikenen. Ah iþeo þat ich habbe iseid{;} alle oþere beod + bilokene. An nis ich wene namon þat ne mai {25} under{}stonden + him of his sunnen nomeliche wnder su{m}me of þe ilke þat + imene{;} þe beod þer i writene. + + [Linenote: + 16. _tricherie_] over _c_, contraction mark for _er_.] + +Of þeose seoue beastes ⁊ of hare streones i wildernesse of +anlich lif · is iseid herto · þe alle þe forfearinde fondið to +fordonne. Þe liun of prude sleað alle þe prude · {30} alle þe +beoð hehe ⁊ ou{er}hohe iheortet. Þe attri neddre · þe ontfule ⁊ +te luðere iþonket. Wreaðfule{;} þe vnicorne. Alswa of þe oþre o +rawe. to godd ha beoð isleine · ah [f. 57r] ha libbeð to þe +feond · ⁊ beoð alle in his hond. ⁊ seruið him in his curt euch +of þe meoster þe him to falleð. {35} + + + [++O]f þeos sewe beastes ⁊ of hare strenes iwildernesse of + anlich lif is iseid hiderto [p. 129] þe alle þe forfarinde + fondet te fordonne. þe Leon of p{ru}de slead alle þe p{ru}de. + Alle þat beod {30} hehe ⁊ for hehe iheorted. þe aetri neddre{;} + þe ond{}fule. ⁊ þe luþere iþonked. wredfule þe unicorne. Al swa + of þen oþer areawe. to god ha beod isleine · Ah ha libbed to þe + feond ⁊ beod alle in is hird · ⁊ serued him in his curt · Euch + of þe mester þet him to falleð. + + +++Þe prude beoð his bem{er}es · draheð wind inward wið worltlich +hereword · ⁊ eft wið idel ȝelp puffeð hit ut ward as þe bemeres +doð · makieð noise ⁊ lud dream to schawin hare orhel · ah ȝef ha +wel þohten of godes bemeres of þe englene bemen þe schulen o +fowr half þe world biuore þe grurefule dom grisliche blawen · +Ariseð {40} deade ariseð cumeð to drihtines dom forte beon +idemet · þear na prud bem{er}e, ne schal beon iborhen · ȝef ha +þohten þis wel{;} ha walden inohreaðe i þe deofles seruise +dimlukeR bemin. Of þeose bem{er}es seið Jeremie · _Onager +solitari{us} in desiderio anime sue attraxit uentum amoris sui_ +· Of þe wind drahinde in for luue {45} of hereword seið as ich +seide. + + + [++Þ]E p{ru}de beod his bemeres · Drahed wind inward · of + worldlich {35} hereword · ⁊ eft wid idel ige`l´p puffed hit + utward · as þe bemares dod. Makied noise ⁊ lud drem to shawen + hare p{ru}de. Ah gif ha uel þothten · of godes bemeres of þe + englene bemen · þat shulen afour half þe word · bi{}fore þe + grurefule dom g{ri}sliche blawen · Arised deade arised · Cumed + to drichtines domes for{}to beon idemed · þer na pr{u}d {40} + bemere ne shal beon iboregen · Gif ha þohten wel þis · ha walden + inoh raþe iþe deoueles seruise dimluker bemen. Of þeose bemeres + sei`d´ [p. 130] Jeremie · _Onager solitarius in desiderio suo + attraxit uentum amoris sui_ · Of þe wind drahinde in for luue of + hereword{;} seid as ich seide. {45} + + [Linenote: + 43. _seid_] _d_ above a blotted letter.] + + +++Summe iuglurs beoð þe ne cunnen seruin of nan oþer gleo bute +makien cheres · wrenche þe muð mis · schulen wið ehnen. Of þis +meoster seruið þe unseli ontfule i þe deofles curt · to bringen +o lahtre hare ondfule lau{er}d · ȝef ei seið wel oðer deð wel{;} +ne mahen {50} ha nanes weis lokin þider wið riht ehe of god +heorte · ah winkið o þ̵ half ⁊ bihaldeð o{}luft ȝef þer is eawt +to edwiten · oðer ladliche þiderward schuleð mið eiðer. + + + [++S]umme iugelurs beod þe ne cunen seruin of nan oþer gleo + buten maken cheres · wrenchen þe mud mis shuli wid þe ehnen. of + þis mester seruid þe unseli eon`d´fule iþe deoueles curt · to + bringen a lahtre hare on`d´fule leouerð. gef ei ded wel oþer + seid wel{;} ne mahen ha nanes weis liki þiderwarð wid richt ehe + of god heorte · Ah {50} winked o{}þet half ⁊ bi{}halded a{}luft + gif þer is o{u}t to et{}wite oþer{;} ladliche þiderward shuled + mid eiþer. + + [Linenotes: + 48, 49. _eondfule_, _ondfule_] _d_ above in darker ink. || + 51. _out_] _ont_ MS.] + +Hwen ha ihereð þ̵ god{;} skleatteð þe earen adun · ah þe lust +aȝein þ̵ uuel{;} is eau{er} wid open · þenne he wrencheð þe +muð{;} hwen he turneð god to uuel · ⁊ ȝef hit is sumdel {55} +uuel · þurh mare lastunge wrencheð hit to wurse · þeos beoð +forecwidderes hare ahne p{ro}phetes · þeos bodieð · biuoren hu +þe eateliche deoflen schulen ȝet ageasten ham wið hare grennunge +· ⁊ [f. 57v] hu ha schulen ham seolf grennin ⁊ niuelin ⁊ makien +sur semblant for þe muchele angoise i þe pine of helle. Ah +for{}þi ha {60} beoð þe leasse to meanen þ̵ ha biuoren hond +leornið hare meoster to makien grim chere. + + hwen ha ihered þat god skletteð þe earen adun · Ah þe lust + a{}gein þet uuel is ea wid opene. þenne wrenched þe mud mis{;} + hwen he turned þet god to uuel · ⁊ gef hit is [p. 131] sumdel + uuel{;} þurh more lastunge wrenched hit to {55} wurse. þeos beod + for{}quiddares hare ahne p{ro}ph{et}es. þeos bodied biuoren hu + þe ateliche deouelen shulen get agastan ham wid hare grennunge · + ⁊ hu ha shulen ham seolf grennen ⁊ niwelen · ⁊ makien sur + semblant · for þe muchele angoise iþe pine of helle. Ah forþi ha + beod þe lesse te meanen · þat ha bi{}foren hont leorned ha + meoster te {60} makien grim chere. + + [Linenotes: + 53. _eawid_ MS. || 55. On lower margin in a later hand: + _Prude and nid · and lecherie · Grede and idelhed · + coueitise and glotunie beod seouen ded Sundes_.] + + +++Þe wreaðule biuore þe feond skirmeð mid cniues · ⁊ is his cnif +warpere · ⁊ pleieð mid sweordes · bereð ha{m} bi þe scharp ord +up on his tunge. Sweord ⁊ cnif eiðer beoð scharpe ⁊ keoruinde +word {65} þ̵ he warpeð from him ⁊ skirmeð toward oþre · ⁊ he +bodeð hu þe deoflen schulen pleien wið him mid hare scharpe +eawles · skirmi wið hi{m} abuten ⁊ dusten ase pilche clut euch +toward oðer · ant wið helle sweordes asneasen him þurh ut · þ̵ +beoð kene ant eateliche ant keoruinde pineN. {70} + + + [++Þ]E wreadfule biuoren þe feond skirmed mid kniwes · is his + knif warpare · ⁊ pleied mid sweordes · bered ham bi þe sharpe + ord open his tunge. swerd ⁊ knif eiþer beoð sherpe ⁊ keorwinde : + word þat he warped from him ⁊ skirmed toward oþere. And he boded + hu {65} þe deouelen shulen pleien wid him · mid hare sharpe + eawles · Skirmin wid him abuten · ⁊ dusten as a pilche [p. 132] + clut · Euch toward oþere · ⁊ wid helle sweordes asnesen þurh ut + þat beod kene ⁊ eateliche keorwinde pinen. + + [Linenote: + 67. _apilche_ MS.] + + +++Þe slawe lið ⁊ slepeð o þe deofles bearm as his deore deorling +· ⁊ te deouel leið his tutel dun to his eare · ⁊ tuteleð him al +þ̵ he wule. for swa hit is sikerliche to hwa{m} se is idel of +god{;} meaðeleð þe feond ȝeorne · ⁊ te idele underueð luueliche +his lare. Jdel ⁊ ȝemeles is þes deofleS bearnes slep · ah he +schal o domesdei grimliche abreiden {75} wið þe dredfule dream +of þe englene bemen · ⁊ in helle wontreaðe echeliche wakieN. +_Surgite aiunt mortui surgite ⁊ uenite ad iudicium saluatoriS._ + + + [++Þ]E slauwe lid ⁊ sleped oþe deoules barm as his deore + deorling · ⁊ {70} þe deouel leid his tutel dun to his earen · ⁊ + tutelid him al þat he eawer uule. for swa hit is sikerliche to + hwam se is idel of god · Meaþeled þe feond georne. ⁊ þe idele + underweng luueliche his lare · Idel ⁊ gemeles is þes deoueles + bernes slep · Ah he shal a domes dai grimliche abreiden · wid þe + dredfule drem of þe englene bemen · ⁊ in {75} helle wondrede + etheliche wakien · _Surgite mortui qui jacetis in sepulcris · + surgite ⁊ venite ad Judiciu{m} saluatoris_. + + +++Þe ȝiscere is his eskibah · feareð abuten esken · ⁊ bisiliche +stureð him to rukelin to gederes muchele ⁊ monie ruken · blaweð +þrin {80} ⁊ blent him seolf · peaðereð ⁊ makeð þrin figures of +augrim · as þes rikeneres doð þe habbeð muche to rikenin. Þis is +al þe canges blisse ⁊ te feond bihalt tis gomen ⁊ laheð þ̵ he +bersteð. Wel un [f. 58r] derstont euch wis mon þ̵ gold ba ⁊ +seoluer · ⁊ euch eorðlich ahte · nis bute eorðe ⁊ ahte esken þe +ablendeð euch moN þe ham in blaweð · þ̵ {85} is þe bolheð him +þurh ham i{n} heorte prude. Ant al þ̵ he rukeleð ⁊ gedereð +to{}gederes · ⁊ ethalt of ei þing þ̵ nis bute esken mare þen hit +neodeð{;} schal in helle wurðen him tadden ⁊ neddren · ⁊ ba as +ysaie seið · schulen beon of wurmes{;} his cuuertur ⁊ his hwitel +· þe nalde þerwið neodfule feden ne schruden. _Subt{er} te +sternet{ur} {90} tinea ⁊ op{er}imentum tuum uermiS._ + + + [++Þ]E gissere is his eskebah · fared abuten esken · ⁊ bisiliche + stured him te rukelen te{}gederes · muchele ⁊ monie ruken · + blawed þer [p. 133] in · ⁊ blend him seolf · paþered ⁊ maked + þer{}in figures of {80} augrim · As þeos rich`k´eneres dod þat + habbed muche te rikenen. þis is þes kanges blisse · ⁊ þe feond + bi{}hald þis gomen · ⁊ lahed þat he bersteð. wel under{}stonde + þis euch mon · þat gold ba ⁊ seoluer · ⁊ euch worldlich ahte · + nis buten eorðe ⁊ esken þat ablent euchmon þat in ham blaweð · + þat is þat þat bolehed ham þurh ham in heorte {85} prude. And al + þat he rukeled ⁊ gedered to{}gedere · ⁊ ethalt of ani þing þat + nis buten esken mare þen hit neodeð{;} shal in helle wurden him + tadden ⁊ neddren · ⁊ ba as ysaie seið shulen beon of wurmes his + cuuertur ⁊ his `þ´witel þat neolden war{}wið neodfule feden ⁊ + shruden. _Subt{er} te st{er}net{ur} tinea ⁊ op{er}im{en}tu{m} + tuu{m}_ {90} _u{er}mis_. + + [Linenote: + 81. _rich`k´eneneres_ MS.] + + +++Þe ȝiuere glutun is þe feondes manciple · ah he stikeð eauer +iceler oðer icuchene · his heorte is i þe disscheS · his þoht al +i þe neppes · his lif i þe tunne · his sawle i þe crohhe · Kimeð +biuoren his lau{er}d bismuddet ⁊ bismulret · a disch in his an +hond · a scale in his {95} oðer. Meaðeleð mis wordes · wigleð as +fordrunke mon þe haueð imunt to fallen · bihalt his greate wombe +· ⁊ te deouel lahheð. Þeose þreatið þus godd þurh ysaie · + + + [++Þ]e giuere glutun is þes deoules manciple · Ah he stiked + eauer iceler oþer icuche [p. 134] ne · his heorte is iþe dishes + · his þoht al iþe nappes · his lif iþe tunne · his saule iþe + crohhe · kimed bi woren his lauert bi{}smudded ⁊ bi{}smured · A + dich in his an hond · A scale in {95} his oþer · Meadeled mis + wordes wigeled as for drunken · mon þat haued mint to fallen · + bi{}halt his greate wombe. ⁊ þe deouel lahheð. þeos þreated þus + god þurh ysaie · + +_Serui mei comedent ⁊ uos esurietis ⁊ c’._ Mine men schulen +eoten ⁊ ow schal eauer hungrin · ⁊ ȝe schule beon feorle world +buten ende. _Q{ua}ntum glorificauit se ⁊ in deliciis {100} +fuit{;} tantu{m} date illi tormen{t}um ⁊ luctum · In +apocal{ipsi} · Cont{ra} unu{m} poculum q{uo}d miscuit miscete ei +duo_. Ȝef þe kealche{}cuppe wallinde bres to drinken · Ȝeot in +his wide þrote þ̵ he swelte inwið. aȝein an ȝef him twa. þullich +is godes dom aȝein ȝiuere ⁊ druncwile iþe apocalipse. {105} + + _Serui mei co{m}mede{n}t ⁊ uos esurietis_ ⁊ c’. Mine men shulen + eoten · ⁊ ow shal eawer hungren · ⁊ ge shulen beon feondes fode + world buten ende. _Q{ua}ntu{m} gl[ori]ficauit {100} se ⁊ in + deliciis fuit{;} tantu{m} date illi tormentu{m} ⁊ luctum · + Apocalip{sis} · Contr{a} unu{m} q{uo}d miscuit date illi duo_ · + gef þen kelche{}cuppe wallinde bras te drinken · geot in his + wide þrote · þat he swelte in wið. agein gef him twa. þullich is + godes dom agein giwere ⁊ druncwile iþe apocalipse. {105} + + + + +IX. ANCRENE WISSE (Corpus MS.) + + ANCREN RIWLE (Cotton MS. Nero) + +[[Explanation from Notes volume: + +“Passages in C (mostly interlined or marginal) which are not in N +are inserted between asterisks in the text of the latter. The +collations ... show the other divergences of C and those of T from N; +when not followed by any letter they give the readings of T; those +followed by C are the readings of C, while B indicates agreement of +T and C as against N.” + +In the collations, N = Nero; C = Cleopatra; T Titus.]] + + +B. THE OUTER RULE + +[f. 112v] Ȝe mine leoue sustren bute ȝef neod ow driue ⁊ ower +meistre hit reade · ne schulen habbe na beast bute cat ane. +Ancre þe haueð ahte · þuncheð bet husewif ase Marthe wes · ne +lihtliche ne mei ha nawt beo Marie marthe suster wið +griðfullnesse [f. 113r] of heorte. for þenne mot ha þenchen of +þe kues foddre · of heorde {5} monne hure · + + [f. 116r] ++Ȝe mine leoue sustren *bute ȝef neod ow driue* ne + schulen habben no best . bute kat one. ancre þet haueð eihte + þuncheð bet husewif ase marthe was . þen ancre . ne none weis ne + mei heo beon marie . *marthe suster * mid griðfulnesse of + heorte. Vor þeonne mot heo þenchen of þe kues foddre and of {5} + heordemonne huire . + + [Collations: 1. mine ... sustren _om._ || 2. schule ȝe C || haue + || na | nan C || beast B || cat || ane B || þe C || 3. haues || + ahte | achte C || semes || bet{er}e B || as B || wes C || þen + ancre _om._ B nanes | for `lihtliche oðer´ nanes C || 4. weies + || mai || ho | ha C || beo || wið B || 5. for þenne B || ho | + ha C || cuwes C || and _om._ B || 6a. þe heordes || hure C] + +Olhnin þe heiward · wearien hwen he punt hire · ⁊ ȝelden þah þe +hearmes. ladlich þing is hit wat crist hwen me makeð i tune man +of ancre ahte. Nu þenne ȝef eani mot nedlunge habben hit · loki +þ̵ hit namon ne eili ne ne hearmi · ne þ̵ hire þoht ne beo +nawiht þron ifestnet. ancre ne ah to habben na þing þ̵ utward +drahe hire {10} heorte. + + oluhnen þene heiward . warien hwon me punt hire ⁊ ȝelden þauh ðe + hermes. wat crist þis is lodlich þing . hwon me [f. 116v] makeð + mone i{n} tune of ancre eihte. Þauh ȝif eni mot nede habben ku : + loke ðet heo none mo{n}ne ne eilie : ne ne hermie . ne þet hire + þouht ne beo nout þeron i{}uestned. ancre ne ouh nout {10} to + habben no þing þet drawe utward hire heorte. + + [Linenote: + 8. _me me_ MS.] + + [Collations: 6b. Olcne | olchni C || þe B || haiward | haiwart C + || hwen he B || pundes || 7. ȝelde B || þah | þach C || harmes B + || ladli | ladlich C || þing is wat c{ri}st hwen B || 8. mo{n} + || makes B || i{n} tune man | itune man C || ancres B || ahte | + achte C || Nu þenne _latter deleted_, þah _in margin_ | Nu þach + C || ȝef C || ani B || 9. nedinge | nedunge C || haue || ku] hit + B || hit na mo{n} B || eile | eili C || harme | harmi C || 10. + ni || þoht | þocht C || nawt | nawicht C || ter{}on | þron C || + ifestnet || Anker || ah | ach C || nawt T _om._ C || 11a. haue + || no þing _om._ T || nan C || utward drahe | utwart draȝe C] + ++N+a chaffere ne driue ȝe · ancre þ̵ is chepilt · þ̵ is · buð +forte sullen efter biȝete · ha chepeð hire sawle þe chapmon of +helle. þing þah þ̵ ha wurcheð ha mei þurh hire meistres read{;} +for hire neode sullen · hali men sumhwile liueden bi hare +honden. + + none cheffare ne driue ȝe. ancre þet is cheapild .* þe buð for + te sullen efter biȝete * {12} heo cheapeð hire soule : þe chepmon + of helle. *Þing þah þ̵ ha wurcheð{;} ha mei wel þurh hire + meistres read{;} for hire neode sullen. þah swa dernliche as + ha mei for misliche mon{n}e wordes.* + + [Linenote: + 12. _ȝe_ over an erasure.] + + [Collations: 11b. Na B || chaffare | cheffere C || 12. Anker || + chapmon chepilt [[C]] || 13. ho | ha C || cheapes | cheapeð C + || sawle | saule to C || chapmo{n} | chepmo{n} C] + ++N+awt deore dehtren ne wite ȝe in ower hus of oðer monne {15} +þinges · ne ahte ne claðes · ne boistes · ne chartres · Scoren +ne cyrograffes · ne þe chirch uestemenz · ne þe calices · bute +neode oðer strengðe hit makie{;} oðer muchel eie. Of swuch +witunge is muchel vuel ilumpen ofte siðen. + + Ne wite ȝe {15} nout i{n} oure huse of oðer mo{n}nes þinges . ne + eihte . ne cloðes . ne nout ne vnderuo ȝe ðe chirche uestimenz + ne þene caliz bute ȝif * neod oðer* strencðe hit makie : oðer + muchel eie. vor of swuche witunge is i{}kumen muchel `vuel´ + oftesiðen. + + [Linenote: + 19. _vuel_ on margin.] + + [Collations: 15. Nawt ne | Naut ne C || ȝe _om._ C || 16. owre | + ouwer C || hus B || of _om._ B || mon{n}e C || ahte | achte C || + claðes || ne nout ... caliz _om._ C, _then interlined_ `bute + neod ... eie´ || ne ... ȝe _om._ || 17. Nawt te chirche + uestemenz ne þe chaliz || ȝif ... oðer _om._ || 18. stre{n}gðe + || make || vor _om._ B || swuch | swich C || lokinge | witing C + || 19a. muchel bifallen | muchel uuel ilu{m}pen C || vuel _om._ + || siðe] + ++I+N wið ower wanes ne leote ȝe namon slepeN · Ȝef muchel neod +mid alle makeð breoken ower hus · hwil hit eauer is {20} +ibroken · habbeð þrinne wið ow a wummon of cleane lif deies ant +nihteS. + + wiði{n}nen ower woanes : ne lete ȝe nenne mon slepen. ȝif muchel + neode mid alle makeð breken {20} ower hus : þeo hwule ðet hit + eu{er} is i broken : loke þet ȝe habben þeri{n}e mid ou one + wu{m}mon of clene liue . deies ⁊ nihtes. + + [Collations: 19b. Inwið B || owre || wahes | wanes C || lete ȝe + _bis_ || 20. na wepmo{n} | nan mo{n} C || ȝef C || muche B || + ned | neod C || wið makes B || to breke | breoken C || 21. owre + || þe _om._ B || hwil B || ðet _om._ B || eau{er} B || loke þet + ȝe _om._ B || haues | habbeð C || ter{}inne | þrinne C || 22. + wið ow B || a | an C || cleane lif B || daies || nichtes C] + ++F+or þi þ̵ wepmen ne seoð ow ne ȝe ham · wel mei don of ower +clað beo hit hwit beo hit blac bute hit beo unorne · warm ⁊ wel +iwraht · felles wel itawet · ⁊ habbeð ase monie as ow to neodeð +to bedde ⁊ to rugge. {25} + + + ++Uor{}ði þet no mon ne i{}sihð ou . ne ȝe ne i{}seoð nenne mon : + wel mei don of ower cloðes . beon heo hwite : beon heo blake. + bute þet heo beon unorne ⁊ warme ⁊ wel i wrouhte. uelles wel i + tauwed. {25} ⁊ habbeð ase monie ase ou to neodeð . to bedde and + eke to rugge. + + [Linenote: + 23, 24. _welmeidon_ MS.] + + [Collations: 23. For B || na nan C || seo | sið C || ow B || ne + iseoð _om_. B || ham | him C || 24. duhen || owre | ouwer C || + clað B || beo hit hwit beo hit blac bute hit beo B || 25. ⁊ + _om._ B || warm B || iwraht | iwracht C || felles B || iteawet | + itauwet C || 26. habbes || as ow B || to nedes || eke _om._ B] + ++N+est flesch ne schal nan werien linnene clað bute hit beo of +hearde ⁊ of greate heorden. Stamin habbe hwa{}se wule · hwa{}se +wule beo buten. Ȝe schulen in an hetter ant igurd liggen · swa +leoðeliche þah þ̵ ȝe mahen honden put [f. 113v] ten þer{}under. +Nest lich nan ne gurde hire wið na cunne gurdles : bute þurh +schriftes leaue. Ne {30} beore nan irn ne here · ne ilespiles +felles · ne ne beate hire þer{}wið{;} ne wið scurge i{}leadet · +wið holin ne wið breres · ne biblodgi hire seolf{;} wið{}ute +schriftes leaue · nohwer ne binetli hire · ne ne beate bi{}uoren +· ne na keoruunge ne keorue · ne ne neome ed eanes to luðere +disceplines · te{m}ptaciuns forte acwenchen · ne for na bote {35} +aȝein cundeliche secnesses · nan uncundelich lechecreft ne leue +ȝe ne ne fondin · wið{}uten ower meistres read{;} leste ow +stonde wurse. + + + ++Nexst fleshe ne schal non werien no linnene cloð bute ȝif hit + beo of herde and of greate heorden. stamin `habbe´ hwo{}se wule. + and hwo{}se wule mei beon buten. ȝe schullen liggen in on heater + and i gurd. ne bere ȝe non iren . ne here . ne [f. 117r] + irspiles felles. {30} ne ne beate`ou´þer mide. ne mid schurge + i{}leðered : ne i{}leaded. ne mid holie . ne mid breres . ne ne + biblodge hire sulf : wið{}uten schriftes leaue . ne ne nime et + enes to ueole disceplines. + + [Collations: 27. Nest flesch B || nan B || werie || no _om._ + || nan C || cloð _om._ B || ȝif _om._ B || 28. harde B || + heordes || were C || hwa B || wile || 29. and _om._ || hwa B + || nule{;} beo wið uten || mei beon _om._ C || schuln in | + schulen in C || an B || hatter | hetter C || 30. gurd liggen + | igurd liggen C || were nan irn | beore nan iren C || haire + || ylespiles B || 31. hire þerwið B || wið B || i leðered ne + _om._ B || ileadet B || ne _om._ B || 32. wið holin | wið + holine C || wið B || ne blodeke | ne bibloðgi C || selue{n} + | seolf C || ute C || schirches || 33a. nine _for_ ne ne || + neome C || ateanes | ed eanes C || feole B || disciplines | + diciplines C] + ++O+wer schon i winter beon meoke · greate ⁊ warme. I sumer ȝe +habbeð leaue bearuot gan ⁊ sitten ⁊ lihte scheos werieN · ++H+osen wið ute vampez{;} ligge in hwa{}se likeð · +I+scheoed ne +slepe ȝe nawt · ne {40} noh wer bute i bedde. Sum wummon +inohreaðe wereð þe brech of here ful wel icnottet · þe +streapeles dun to þe vet ilacet ful feaste · ah eauer is best þe +swete ⁊ te swote heorte. Me is leou{er}e þ̵ ȝe þolien wel an +heard word{;} þen an heard here. + + ower schon beon greate and warme. Ine sumer ȝe habbeð leaue + uorto gon and sitten baruot. and hosen wið{}uten uaumpez . and + ligge ine ham : hwo{}so likeð. Su{m} {35} wu{m}on i{}nouh{}reaðe + . wereð þe brech of heare fulwel i{}knotted . and þe strapeles + adun to hire uet. i laced ful ueste. + + [Collations: 33b. owre || scheon C || 34. I | In C || + haue{n} || barefot to Gan ⁊ sitten | barfot gan ⁊ sitten C + || 35. and _om._ B || Hose || uampez | uampeð C || and _om._ + B || ham _om_. B || hwa se like | hwase wule C || 36. mon || + inohraðe | inochraðe C || weres te brec || haire | here C || + icnotten | icnotted C || and _om._ B || 37a. strapples || + dun to þe fet B || faste] + +Ȝef ȝe muhen beo wimpelles ⁊ ȝe wel wullen{;} beoð bi warme +cappen · ⁊ þer{}uppon hwite oðer blake veiles. {45} Anc{re}n +summe sungið in hare wimplunge{;} na leasse þen leafdis. Ah þah +seið sum þ̵ hit limpeð to euch wummon cundeliche forte werien +wimpel · Nai · wimpel ne heaued clað nowðer ne nempneð hali +writ{;} ah wriheles ane · + + ȝif ȝe muwen beon wimpel leas : *⁊ ȝe wel wullen* beoð bi warme + keppen . and þeruppon *oðer hwite oðer* blake ueiles. *Ancren + su{m}me sungið in ha[re] wimlunge na lesse þene lefdị Sum seið + þ̵ hit limped . to e[i] wu{m}mon cu{n}deliche{;} {40} for{}te + weri[en] wimpel. Nai . Wimpel ne hef[ed] nouðer ne nemneð hali + writ{;} ah wriheles of heuet. + + [Collations: 37b. _For_ ȝif ... bi, T _has_ habbes || ȝef ȝe + mahen (_over_ muchel _del._) beo wimpelles C || 38. cappes | + cappen C || and ... wimlunge _in_ l. 52 _om._ || þruppo{n} C + || 39. ueilles C] + +Ad corinthios · _Mulier uelet caput suu{m}_ · Wummon seið þe +apostle schal wreon hire heaued. wrihen he seið {50} nawt +wimpliN. wrihen ha schal hire scheome · as eue sunfule dohteR · +i mungunge of þe sunne þ̵ schende us on earst alle · ant nawt +drahe þe wriheles to tiffunge ⁊ to prude · + + Ad cor[inth.] _M{u}lier uelet cap{ut} suu{m}_. Wu{m}mon seið þe + apostel schal wrihen hi[re] heauet. wrihen he seið naut wimplin. + wrihen ha schal hire scheome as sunfule eue dohte[r{;}] i + mu{n}gunge of þe su{n}ne þ̵ sch[en]de us erst alle ⁊ naut {45} + drah[en] þ̵ wriheles te tiffung ⁊ te p{ru}[e]. + +Eft wule [f. 114r] þe apostle þ̵ wummon wreo i chirche hire neb +ȝetten · leste uuel þoht arise þurh hire onsihðe · _Et hoc {est} +propt{er} ang{e}los_. hwi þenne {55} þu chirch ancre iwimplet +openest þi neb to wepmonnes ehe{;} toȝeines þe sist men{;} +spekeð þe apostle · ȝef þu þe ne hudest. ah ȝef þ̵ ei þing +wriheð þi neb from monnes ehe · beo hit wah beo hit clað · i wel +i rund windowe · wel mei duhen ancre of oðer wimplunge. Toȝeines +þe þe þ{us} ne dest{;} spekeð þe apostle nawt toȝeines oþre · +þ̵ {60} hare ahne wah wriheð wið euch{}monnes sihðe. þer +awakenið ofte wake þohtes of · ⁊ werkes oðerhwileS. Hwa{}se wule +beon isehen{;} þah ha atiffi hire nis nawt muche wunder{;} ah to +godes ehnen ha is lufsumre{;} þe is for þe luue of him{;} +untiffet wið{}uteN. + + Eft wule seinte pauel þ̵ wu{m}m[o{n}] wreo i chirche hire neb + ȝette leste vuel þoht arise þurh hir[e] on{}sihðe ⁊ _h{oc} {est} + · p{ro}p{ter} ang[e]los_. Hwi þenne þu chirche ancre al beo þu + iwimplet{;} openest þah þi neb to weopmones ehe . Te ȝeines þe. + þe isist men spekeð seinte pauel. Ah ȝef ei þing {50} wriheð{;} + þi neb fro{m} mo{n}nes ehe{;} beo hit wah beo hit clað i{}þi + p{ar}lures þurl{;} wel mei duhen ancre of oðer wimlu{ng}e.* + Hwo{}se wule beon i{}seien . þauh heo atiffe hire{;} nis nout + muchel wunder . auh to godes eien . heo is lufsumere þet is uor + ðe luue of him{;} untiffed wið{}uten. + + [Linenote: + 52. _wimlumpe_ MS.] + + [Collations: 52. hwa B || 53. wile || isehen | iseȝen C || + of alle þ hire cume{n} to _add_. || þah | þach C || ho | ha + C || atiffen | atifi C || ham | na | nan C || muche B || 54. + Ah | ach C || ehne | echne{n} C || ho | ha C || lufsumer || + þe is C || for B || 55a. untiffet B] + ++R+ing ne broche ne habbe ȝe · ne gurdel imembret · ne glouen ne +nan swuch {65} þing þ̵ ow ne deh to habben. A meoke surpliz ȝe +mahen in hat sumer werien. + + Ring . ne broche nabbe ȝe . ne gurdel i{}me{m}bred . {55} ne + glouen . ne no swuch þing þet ou . ne deih for{}to habben. + *vnderstondeð . þ̵ of alle þeose þinges nis nan hest ne forbot + for alle ha beoð of þe vttere riwle þ̵ is lute strencðe of{;} + for hwon þ̵ te inre beo wel iwist as ic seide i þe frumðe . {ha} + mei beon ichanget hwer{}se euer ei neod oder eni skile hit askeð + . eft{er} þ̵ ha mei ase {60} þuften . best seruin þe leafdi + riwle.* + + [Linenotes: + 55. _i menbred_ MS. || 59. _ha_] _&_ MS.] + + [Collations: 55b. ni || ni || i membret || 56. ni gloues || + na | nan C || swich C || ow B || deah || i burð C || for + _om._ B] + ++E+auer me is leou{er}e se ȝe doð greattre werkes. +N+e makie ȝe +nane purses forte freondin ow wið · bute to þeo þ̵ ower meistre +ȝeueð ow his leaue · ne huue ne blod{}binde of seolc · ne laz +buten leaue · Ah schapieð ⁊ seowið ⁊ mendið chirche claðes · ⁊ +poure monne hettren. {70} na swuch þing ne schule ȝe ȝeouen +wið{}uteN schriftes leaue · namare þen neomen · þ̵ ȝe ne seggen +hi{m} fore{;} as of oðre þinges · kun oðer cuððe · hu ofte ȝe +under uengen · hulonge ȝe edheolden. tendre of cunne limpeð nawt +ancre beonne. A mon wes of religiun · ⁊ com to him efter help +his fleschliche broðer · ⁊ he tahte him to his þridde {75} +breðer · þe wes dead biburiet. Þe ondswerede wundrinde · Nai +q{uo}ð he nis he dead? ant ich q{uo}ð þe hali mon [f. 114v] am +dead gasteliche. Na fleschlich freond ne easki me fleschlich +froure. Amices ⁊ parures · worldliche leafdis mahen inoh wurchen +· ant ȝef ȝe ham makieð{;} ne makie ȝe þrof na mustreisun · +veine gloire attreð alle {80} gode þeawes · ⁊ alle gode werkes. +Criblin ne schal nan of ow for luue ne for hure. Taueles ne +forbeode ich nawt. Ȝef sum riueð surpliz oðeR measse kemese{;} +oþre riuunges ne riue ha nawt nomeliche oueregede · bute for +muche neode. + + [Linenotes: + 75. _to his_] _is_ on erasure. || 76. _breðer_] _er_ on erasure. || + 77. Before _nis_, _d_ erased.] + + + ++Euer me is leouere . so ȝe don gretture werkes. ne makie none + purses . uorte ureonden ou mide .* bute to þeo þ̵ ower meistre + ȝeoueð ow his leaue*{;} ne blodbendes of seolke .* ne laz . bute + leaue*{;} auh schepieð and seouweð and amendeð chirche cloðes . + and poure {65} monne cloðes. no þing ne schule ȝe ȝiuen : + wið{}uten schriftes leaue. + + [Collations: 62. Eauer B || leu{er}e | leoure C || se B || + gratt{er}e | grett{er}e [[C]] || Ne ... cloðes _in_ l. 66 + _om._ || make ȝe C || nane C || 63. forto freonden ow wið C || + 64. blod binden of seolc C || 65. Ach schap`i´eð ⁊ seoweð ⁊ + mendeð (e _over_ ạ) C || claðes C || 66. menne hettren C || + Na | nan || `swuc´ C || ȝeoue{n} bute ȝe hauen chirches leaue || + ȝeuen C] + ++H+elpeð ow wið ower ahne swinc se forð se ȝe eauer mahen to +schriden ow seoluen ⁊ feden ȝef {85} neod is · ⁊ þeo þe ow +seruið. +A+s sein Jerome leareð · ne beo ȝe neauer longe ne +lihtliche of sum{}þing allunges idel · for anan rihtes þe feond +beot hire his werc þe i godes werc ne swinkeð · ⁊ tuteleð anan +toward hire. foR hwil he sið hire bisi{;} he þencheð þus · for +nawt ich schulde nu cume neh hire{;} ne mei ha nawt iȝemen to +lustni {90} mi lare. Of idelnesse awakeneð muchel flesches +fondunge. _Iniquitas Sodome{;} saturitas panis ⁊ ocium_ · þ̵ is +· SodomeS cwedschipe com of idelnesse ⁊ of ful wombe. Irn þ̵ lið +stille gedereð sone rust · weater þe ne stureð nawt{;} readliche +stinkeð. + + helpeð mid ower owune swinke so uorð so ȝe muwen to schruden ou + suluen and *feden ȝef neod is* þeo ðet ou serueð . ase seint + ierome lereð : ne beo ȝe neu{er} idel . uor anonrihtes ðe ueond + beot hire his werc : þet ine godes werke ne wurcheð . and he + tuteleð anonrihtes {70} touward hire. uor þeo hwule [f. 117v] + þet he isihð hire bisi . `he´ þencheð þus . vor nout ich schulde + nu kumen neih hire{;} ne mei heo nout i{}hwulen uorto her`c´nen + mine lore. of idelnesse awakeneð muchel flesshes fondunge . + _Iniq{ui}tas sodome . sat{ur}itas panis ⁊ ociu{m}_. þet is. al + sodomes cweadschipe kom of idelnesse : ⁊ of ful {75} wombe. Iren + þet lið stille{;} gedereð sone rust . and water þet ne stureð + nout readliche stinkeð. + + [Collations: 67. Helpes || wið B || owre || ahne | achne C || + swinc | swinch C || se forð se B || muhen | muchȝen C || + 68. ow seluen | ow seoluen C || ta þ̵ ow serue{n} | ow + seruið C || As B || sein || 69. leares | leareð C || neau{er} B + || `allu{n}ge´ idel `⁊ se forð as ȝe mahen´ C || for B || + ananrihtes | ananrichtes C || te || feond | feont C || bedes. || + 70. þe C || i | in C || werc B || swinkes | swinkeð C || he + _om._ B || tuteles | anan B || 71. toward | towart C || for hwil + he B || seos | sið C || 72. he þe swike þenches t{us} || for B + || noht | naut C || ischulde nu cume to hire | cumen nu nech + hire C || mai || 73. ho | ha C || nawt | naut C || ȝeme nu | + iȝemen C || to B || lustne{n} mi | lustin min C || lare B || + wakene{n} || 74. muchele || flesches B || fondinges || 75. al + _om._ B || sodome || cwedschipe C || com B || 76. wambe || Irn + þ̵ lis || Gederes || muche C || and _om._ B || 77a. stures || + nawt | naut C || raðliche | readiliche C || stinkes] + ++A+ncre ne schal nawt forwurðe scolmeistre · ne turnen ancre +husto {95} childrene scole · hire meiden mei learen sum oðer +meiden · þ̵ were pliht of to leornin among{e} wepmen · oðer +bimong gromes. ah ancre ne ah to ȝemen bute godd ane · þah bi +hire meistres read ha mei sum rihten ⁊ helpen to learen. + + ancre ne schal nout forwurðen scolme`i´stre : ne turnen hire + ancre hus{;} to childrene scole. hire meiden mei þauh techen + su{m} lutel meiden. þet were dute of forto leornen among gromes + . auh ancre ne ouh forto ȝemen bute god one. *þah {80} bi hire + meistres read{;} ha mei su{m} rihten ⁊ helpe te leren.* + + [Collations: 77b. ȝe ne schule sende lettres. | Ne underfo + lettres bute leaue C || nawt | naut C || forwurðe B || + scolemeister || scol _above erasure_ C || 78. hire _om._ B || + ancres || childre`ne´ schole C || Hire ... leren _in l._ 81 + _om._ || 79. þauh _om._ C || learen C || lute C || of{;} to C || + 80. bimong gremes C || Ach C || nach to ȝeme C || ane C] + +Ȝe ne schulen senden leattres · ne underuon leattres · ne writen +bute leaue. Ȝe schulen beon i doddet · {100} oðer ȝef ȝe wulleð +ischauen fowr siðen i þe ȝer · to lihtin ower heaued · beo bi þe +her ieueset{;} [f. 115r] hwa{}se swa is leouere · ant as ofte +ileten blod ⁊ ȝef neod iS{;} oftre · Þe mei beo þer buten{;} ich +hit mei wel þolien. Hwen ȝe beoð ilete blod{;} ȝe ne schule don +na þing þe þreo dahes þ̵ ow greueð · ah talkið to ower {105} +meidnes · ⁊ wið þeawfule talen schurteð ow to{}gederes. Ȝe maheN +swa don ofte hwen ow þuncheð heuie{;} oðer beoð for sum +worltlich þing sare oðer seke · þah euch worltlich froure is +unwurðe to ancre. + + [Linenote: + 104. After _beoð_, _al greiðe_ struck out.] + + + ++Ȝe ne schulen senden lettres . ne underuon lettres . ne + writen : buten leaue. ȝe schulen beon i{}dodded four siðen iðe + ȝere : uorto lihten ower heaued. *oðer ȝef ȝe wulled ischauen. + hwa se wule ieveset. ah ha mot te oft{er}e weschen ⁊ kemben hire + heauet*{;} and ase ofte ileten {85} blod . and oftere ȝif neod + is . and hwo so mei beon þer wið uten{;} ich hit mei wel i + þolien. hwon ȝe beoð i{}leten blod . ȝe ne schulen don no þing + þeo þreo dawes{;} þet ou greue . auh talkeð mid ower meidenes. + and mid þeaufule talen : schurteð ou to gederes. ȝe muwen don so + ofte : hwon ou þuncheð heuie . oðer beoð uor sume worldliche + þinge {90} sorie : oðer seke. + + [Collations: 82. und{er}fon || bute || 83. schule C || beo || + idoddet C || iþ{e} ȝer fiftene siðe || ȝer C uorto ... heauet + _in l. 85 om._ || to lichten ower heauet C || 85. ⁊ fowr siðe + ilet{en} | ⁊ as ofte ilete blod | `⁊ ȝef neod is oftere´ C || + 86. oftre || ned || and ... þolien _om._ C || Hwa se mai wel + beo wið ute{n}: ich hit mai þolie{n} || 87. Hwon ... blod + _om._ C || Hwe{n} || arn schule C do þreo daies na þi{n}g þ̵ ow + greues || don `þeo´ þreo daȝes nan þing þ̵ ow greueð C || 88. Ah + ach C || talkes || to B || owre seruant | ower meidnes C || + 89. wið B || þeawfule | þeufule C || tales: schurtes ow | + schurtið C || muhen | muȝe C || swa don ofte hwen ow B || + 90. þu{n}ches || heui C || arn || for sum B || worldlich C || + þing B || 91a. sari B] + ++S+wa wisliche witeð ow in ower blodletunge{;} ⁊ haldeð ow i +swuch reste{;} þ̵ ȝe longe þreft{er} mahen i godes seruise þe +monluker swinken · {110} ant alswa hwen ȝe feleð eani secnesse. +Muchel sotschipe hit is leosen for an dei{;} tene oðer tweolue. ++V+esscheð ow hwer{}se neod is as ofte as ȝe wulleð · + + So wisliche witeð ou i{n} our blod{}letunge : and holdeð ou ine + swuche reste . þet ȝe longe þer efter muwen ine godes seruise þe + monluker swinken . and also hwon ȝe i{}ueleð eni secnesse . vor + muchel sotschipe hit is. uorto [f. 118r] uorleosen uor one deie . + tene oðer tweolue. Wassheð ou hwar se ȝe habbeð neode : ase ofte + {95} ase ȝe wulleð. + + [Collations: 91b. Swa B wislich C || wites || Of ower + blodletunge _in marg._ C || ow B || owre | ower C || + blodletinge || 92. haldes | haldeð C || ow B || iswuch | in + swich C || rest || þraft{er} | þreft{er} C || muhen | muȝen C || + ine _om._ C || i{}godes || 93. þe _om._ C || wurchen C || + alswa | alse C || hwen B || felen | feleð C || ani B || 94. vor + _om._ B || muche B || sotchipe C || uorto _om._ C || to lose + | leosen C || for an B || dai | dei C || 95. twelue | tweọlue C + || Vas _del._ wasches _in marg._ wescheð C || ow B || hwer B || + ned is | neod is C || as B || 96. as B || wiln | wull{et} C || + Ouwer meidnes riwle _in marg._ C] + + [[96. wull{et} C _corrected in Notes from “wulh”_]] + +⁊ ower oþre þinges. Nes neauer fulðe godd leof · þah pou{er}te +⁊ unorneschipe beon him licwurðe. +V+Nderstondeð eauer of alle +þeose þinges · þ̵ nan nis heast ne forbod þ̵ {115} beoð of þe +uttre riwle · þet is lute strengðe of. for hwon þ̵ te inre beo +wel iwist as ich seide i þe frumðe · þeos mei beon ichanget +hwer{}se eani neod oðer eani skile hit easkeð · efter þ̵ ha best +mei þe leafdi riwle seruin as hire eadmode þuften · ah +sikerliche wið{}uten hire þe leafdi feareð to wundre. + + [Linenote: + 120. _towundre_ MS.] + + [[This section has no parallel in the Cotton MSS.]] + + ++A+ncre þe naueð nawt neh {120} honde hire fode{;} beoð bisie +twa wummen. An eauer þe leaue ed hame{;} an oþer þe wende ut · +hwenne driueð neod · ⁊ þeo beo ful unorne wið{}uten euch +tiffunge · oðer a lutel þuftene{;} oðer of feier ealde. Bi þe +wei as ha geað{;} ga singinde hire beoden · ne ne halde na tale +wið mon ne wið wummon · ne sitte ne ne stonde · bute þ̵ {125} +leaste þet ha eauer mei ear þen ha ham cume. Nohwider elles ne +ga [f. 115v] heo bute þider as me send hire · wið{}ute leaue · +ne ne eote ha ne ne drinke ute · + + + ++Ancre þet naueð nout neih honde hire uode : beoð bisie two + wu{m}men . on ðet bi{}leaue eu{er} ethom . an oðer þet wende ut + hwon hit is neod . and þeo beo ful unorne *oðer a lute þuhten* + oðer of feir elde and biðe weie ase heo geð . go singinde hire + beoden . {100} ne ne holde heo nout none tale mid mon ne mid + wu{m}mon . ne ne sitte ne ne stonde bute þet leste þet heo mei + er þen heo kume hom. nouhwuder elles ne go heo{;} bute þider ase + me sent hire. wið{}ute leaue : ne ete heo ne ne drinke ute. + + [Linenote: + 102. After _mei_ erasure of one letter.] + + [Collations: 97. Anker || þe C || naues || nawt | naut C || neh + hond | nech hont C || fode B || beos || bisi || twa wimmen B || + 98. an B || þe C || leaue eau{er} _with erasure of two letters + before_ || eauer leaue C || at hame | ed hame C || þe C || + 99. hwen B || ned driues | neod driueð C || tat || 100. of _om._ + || feiȝer C || ealde B || and _om._ B || wei || as B || ho Gas | + ha geað C || Ga B || seiende | segginde C || beodes || 101. Ni + ne || halde B || heo nout _om._ B || na | nan C || wið B || + wið B || ni sitte ne stonde | Ne sitten ne stonden C || + 102. þe B || leaste || ho | ha C || ear B || þenne C || ho | + ha C || ham cume B || 103. Nohwider | Nochwder C || ga B || heo + _om._ || ha C || as B || mo{n} sendes || 104a. eote C || ho | + ha C] + +Þe oþer beo eauer inne · ne wið{}ute þe ȝeten : ne ga wið{}ute +leaue. Ba beon obedient to hare dame in alle þing · bute i sunne +ane · na þing nabben þet heo hit nute · ne underuo na {130} þing +· ne ne ȝeoue nowðer{;} wið{}uten hire leaue. Na mon ne leote ȝe +in · ne þe ȝung{re} ne speoke wið namon bute leaue · ne ga ha +nawt ut of tune : wið{}uten siker fere · ȝef hit swa mei beon{;} +ne ne ligge ute. ȝef heo ne con oboke{;} segge bi pa{te}r +n{ost}res · ant bi auez hire ures · ⁊ wurche þ̵ me hat hire wið +ute gruchu{n}ge. habbe eauer hire {135} earen opene toward hire +dame. + + þe oðer beo eu{er} i{n}ne . ne wið{}ute þe ȝeate ne go heo nout + wið{}ute leaue. boðe beon obedient to hore {105} dame i{n} alle + þinges{;} bute ine sūnne one. no þing nabben heo{;} þet hore + dame hit nute . ne ne underuon no þing . ne ne ȝiuen wið{}uten + hire leaue. Nenne mon ne leten heo in . ne ðe ȝungre ne speke + mid none monne : bute leaue . ne ne go nout ut of tune . + wið{}uten siker uere . ne ne ligge ute. ȝif heo ne con o boke : + sigge bi p{ate}r n{ostr}es {110} and bi auez hire vres . and + wurche þet me hat hire wið{}uten grucchunge. habbe euer hire + earen opene touward hire dame. + + [Collations: 104b. eauer B || 105. ȝate | ȝete C || ga B || + heo _om._ | ha C || nout _om._ B || Baðe | ba C || hare C || + 106. þing B || in B || ane B || Na | Nan C || heo _om._ || + 107. ho | heo C _for_ hore dame || ni vnderfo | Ne underuo C || + na | nan C || ȝiue | ȝeouen C || _add_ nowðer | nouðer C || + 108. leue || Na | Nan C || heo _om._ B || ni || ðe ȝungre + _om._ C || speoken C || mid none monne _om._ C || wið na + wepmo{n} || 109. wið ute B || leue || Ne ga B || noht | + naut C || 110. fere B || ȝef C || ho | ha C || on C || segge B + || 111. auees C || wurche ⁊ do hwat C || mo{n} bides || + wið{}ute || grucchinge B || 112a. eau{er} B || eares || + toward | towart C || lafdi] + +Nowðer of þe wummen ne beore from hare dame · ne ne bringe to +hire nane idele talen{;} ne neowe tidinges · ne bitweonen ham +seolf{;} ne singen ne ne speoken na ne worldliche spechen · ne +lahhen swa ne pleien{;} þet ei mon þ̵ hit sehe{;} mahte hit to +uuel turnen. Ouer alle þinges leasunges ⁊ luðere wordes {140} +heatien. hare her beo icoruen · hare heaued clað sitte lahe · +eiðer ligge ane. Hare cop beo hehe isticchet · ⁊ bute broche. +na{}mon ne seo ham unleppet ne open heaued. lah locunge habben. + + [Linenote: + 141. _laḥhe_ MS.] + + nouðer of ðe wu{m}men ne beren urom hore dame . ne ne bringen to + hire . none idele talen : ne neowe tiþinges . ne bitweonen ha{m} + sulf ne singen . ne ne speken none worldliche spechen . ne + lauhwen ne ne pleien so ðet {115} ei mon þet hit iseie . muhte + [f. 118v] hit to v`u´el t{ur}nen. ou{er} alle þing leasunge and + luðere wordes . hatien. Hore her beo i{}koruen . hore heuedcloð + sitte lowe. eiðer ligge one. Hore hesmel beo heie istihd{;} al + wið{}ute broche. no mon ne i{}seo ham unweawed . ne open heaued. + *Inwið þe wanes ha muhe werie scapeloris hwen mantel {120} ham + heuegeð . ute{;} gan i{}mantlet þe heauet i{}hudeket.* louh + lokunge habben. + + [Collations: 112b. Nowðer || 113. of þe wummen _om._ C || of þe + familiers ne beo fra{m} hire lafdi ni ni bringe nowðer || ne + beore ne ne bringe to heore dame C || none _om._ B || + 114. tales || newe || tidinges C || bitwenen B || self | + seolf C || ne ne singen C || ni ne speken | ne ne speoken ham + seolf C || 115. none _om._ C || nane speches || lahhen swa ne + pleien þ̵ | lachȝen swa ne pleiȝen þ̵ C || 116. ani || sehe | + sechȝe C || mihte | machte C || hit _om._ C || turnen hit || + 117. þi{n}ge || leasinges | leasing C || uuele C || hare C || + beon C || icoruen B || 118. hore ... i hudeket _om._ || + hare C || clað C || lachȝe C || ane C || hare cop beo hechȝe + isticched C || 119. al _om._ C || na C || seo C || unlepped C] + +Heo ne schulen cussen na{}mon · ne cuðmon ne cunnes mon · ne for +na cuððe cluppen · ne weschen hare heaued · ne lokin feaste o na +mon{;} ne toggin {145} wið ne pleien. Hare weden beon of swuch +schape · ⁊ al hare aturn swuch{;} þet hit beo edscene hwerto ha +beoð iturnde. Hare lates lokin warliche · þ̵ nan ne mahe edwiten +ham{;} in hus ne ut of hus. On alle wise forbeoren to wreaðen +hare dame · ⁊ as ofte as heo hit doð{;} ear ha drinken oþer +eoten{;} makien [f. 116r] hare venie · o cneon {150} dun biuoren +hire ⁊ seggen · mea culpa · ⁊ underuon þe penitence þ̵ ha leið +up{}on hire lutinde hire lahe. + + heo ne schulen cussen nenne mon .* ne cuð{}mon ne cunes mo{n} . + ne for nan cuððe cluppen* ne uor luue cluppen . ne kuð ne unkuð + . ne wasshen hore heaued . ne loken ueste o none monne . ne + toggen mid him{;} ne pleien. hore weaden beon of swuche scheape + {125} ⁊ alle hore aturn swuch{;} þet hit beo eðcene hwarto heo + beoð i{}turnde. hore lates loken warliche . þet non ne edwite + ham ne ine huse ne ut of huse. on alle wise uorberen to wreððen + hore dame . and ase ofte ase heo hit doð er heo drinken oðer + eten . makien hore uenie akneon adun to þer eorðe biuoren hire : + ⁊ sigge _mea culpa_ . and underuon {130} ðe penitence : ðet heo + leið upon hire lutende hire louwe. + + [Linenote: + 122. _cuð_ corr. out of _enð_.] + + [Collations: 121. Lah lokinge | Lach locunge C || 122. Eiðer + ligge ane _add._ || ho | ha C || schulen _om._ C || schule || + cusse B || na | nan C || cu{n}nes || 123. ni || na || ne uor + ... unkuð _om._ B || 124. ne ... heaued _om._ | nene weschen + hare C || Ni || loke B || faste || o na | on an C || mo{n} B || + 125. toggle | toggi C || wið B || him _om._ B || pleiȝen C || + Hare B || wede | weden C || beo || swuch | swich C || + schape B || 126. al || ⁊ of swic aturn þ̵ `hit´ C || eðscene | + edsene C || hwerto B || ho | ha C || beon B || 127. Hare B || + werliche C || nan B || etwite _over_ wite _del._ C || ne + _om._ B || i{n} hus B || 128. hus || forbeoren B || wradðen | + wraððen C || hare C || as B || 129. as B || ho | ha C || don || + ear || ho | ha C || eoten C || Maken C || hire B || o cneos | + acneon C || 130. dun || to þer eorðe _om._ B || bifore | + biforen C || segge{n} B || vnd{er} fo || 131a. penitance C || + ho | ha C || leis || ha{m} B || lutinde C || lahe | lachȝe C] + +Þe ancre þrefter neauer mare þ̵ ilke gult ne upbreide for na +wreaððe · bute ȝef ha eft sone falle i þ̵ ilke · ah do hit +allunge ut of hire heorte. Ȝef ei strif ariseð bitweone þe +wummen{;} þe ancre makie eiðer to makien oþer venie o cneon to +þer {155} eorðe · ⁊ eiðer rihte up oþer{;} ⁊ cussen on ende · +ant te ancre legge on eiðer{;} sum penitence · mare up o þe ilke +þe greatluker gulte. Þis is a þing witen ha wel þ̵ is gode +leouest{;} Sahtnesse ⁊ some · ⁊ te feond laðest · for{}þi he is +eauer umben to arearen sum leaððe. + + þe ancre neu{er} more þer efter þene ilke gult ne upb[r]eide + hire : uor none wreððe . bute ȝif heo eft sone ualle iðet ilke . + auh do hit allunge ut of hire heorte. and ȝif eni strif ariseð + bitweonen ðe wu{m}men{;} ðe ancre makie eiðer of ha{m} to makien + oðer venie akneon to ðer eorðe . and {135} eiðer rihte up oðer : + ⁊ kussen ha{m} on ende . and þe ancre legge on eiðer su{m} + penitence. More upon þeo ilke : ðet gretluker haueð agult. þis is + o þing wute `ȝe´ [f. 119r] wel to soðe ðet is gode leouest{;} + seih[t]nesse ⁊ some. ⁊ þe ueonde loðest. and for{}þi he is + eu{er} umbe to arearen sume wreððe. + + [Linenote: + 138. _ȝe_ added in margin.] + + [Collations: 131b. anker || 132. þilke gult neau{er} mare þr + aft{er} | þer efter neau{er} mare þilke gult C || hire + _om._ B || for B || na | nan C || 133. wraððe B || ȝef C || + ho | ha C || sones falle B || i þat ilke | i þilke C || Ah | + Ach C || 134. and _om._ B || ȝef C || ani B || rises || + bitwene{n} ham utewið{;} | bitwene þe wi{m}men C || þe anker || + 135. make B || of ham _om._ B || make B || þe oðer C || + o cneos | o cneon C || dun to þe | to þe C || 136. richte C || + cussen on B || te anker leie || 137. penitance C || Mare B || + up o þ̵ ilke | up on þilke C || þe C || greatluker || gulte B || + 138. is _om._ C || a | an C || wite{n} B || ho | ha C || to soðe + _om._ B || godd | god C || leuest || 139. sahtnesse | + sachtnesse C || somentale || te feond | þe feont C || laðest B + || and _om._ B || eau{er} umben B || 140a. reare | arere C || + su{m} laððe B] + +Nu sið þe sweoke wel · þ̵ hwen fur is wel o brune{;} ⁊ me wule +þ̵ hit aga{;} {160} me sundreð þe brondes · ⁊ he deð {n}ond þ̵ +ilke. luue is ih{es}u c{ri}stes fur · þ̵ he wule þ̵ bleasie aa i +þin heorte · ant te deouel blaweð forte puffen hit ut. Hwen his +blawunge ne geineð nawt · he bringeð up sum uuel word · oðer sum +oþer nohtunge · hwer þurh ha to hurten eiðer fro{m}mard oþer · ⁊ +te hali gastes fuR cwencheð hwen þe {165} brondes þurh wreaððe +beoð isundret. forþi halden ham i luue feaste to gederes · Ant +ne beo ha{m} nawt of hwen þe feond blawe · nomeliche ȝef monie +beon iueietsomet{;} ⁊ wel wið luue ontende. + + [Linenote: + 161. _hond_ MS.] + + nu isihð ðe deouel wel ðet hwon þet fur {140} is wel o brune . ⁊ + me wule ðet hit go ut : me sundreð ðe brondes . and he deð `also´ + onond þet ilke. luue is ih{es}u cristes fur þet he wule ðet + blasie i{n} vre heorte . and þe deouel bloweð forto puffen hit + ut . and hwon his blowinge ne geineð nout : þeonne bringeð he up + su{m} luðer word . oðer su{m} oþer nouhtunge : hwar þuruh heo to + hurteð eiðer {145} uro{m}mard oðer{;} and þe holi gostes fur{;} + acwencheð hwon ðe brondes þuruh wreððe{;} beoð i{}sundred. and + for{}þi holden ha{m} ine luue ueste to{}gederes . and ne beo + ha{m} nout of{;} hwon ðe ueond blowe . and nomeliche ȝif monie + beoð i ueied somed{;} and wel mid luue ontende. + + [Collations: 140b. seos | sið C || te swike | þe sweoke C || + hwe{n} fur B || 141. onbrune C || mo{n} wile || Ga B || mon + sundres te || brendes C || 142. dos hond to þ̵ ilke | deð þ̵ + ilke C || fuir || wile || 143. owre || te || blawes | blaweð C + || 144. and _om._ B || hwe{n} B || blast | blawunge C || Geines + || nawt | naut C || þeonne _om._ B || he bringes | he bringeð C + || 145. luðer _om._ || hwat | nochtunge C || hwer B || þurh | + þurch C || ho | ha C || hurren B || 146. framward | + fro{m}mart C || te || hali gastes B || cwenches | cwencheð C || + hwe{n} || 147. þurh | þurch C || wraððe B || beo{n} isundret || + and _om._ B || halde | halden C || iluue | inluue C || faste | + feste C || 148. nawt | naut C || hwe{n} B || feo{n}d | feont C + || blawe B || and _om._ B || 149. nomeli || ȝef C || beon B || + ifest to Gedere || iueiȝet somet C || wel _om._ || wið B || + ontendet] + +Þah þe ancre on hire meidnes for openliche gultes legge +penitence{;} to þe preost noðeleater schriuen ham hwen neod is · +ah eauer þah wið leaue. Ȝef ha {170} ne cunnen nawt þe mete +g{ra}ceS · seggen in hare stude{;} p{ate}r n{oste}r biuoren{;} ⁊ +aue Maria · ⁊ eft{er} mete alswa · ant a Credo mare · ⁊ segge +þ{us} on ende · feader · Sune · hali gast al mihti godd · ȝeoue +ure dame his g{ra}ce · [f. 116v] se lengre se mare · ⁊ leue hire +⁊ us ba neomen god ende · for{}ȝelde alle þe us god doð · ⁊ +milci hare sawle þe us god {175} idon habbeð · hare sawle ⁊ alle +cristene sawleS. + + Þauh ðe ancre on hire meidenes uor openliche gultes . legge + penitence {150} neu{er} ðe later to ðe preoste schriuen ha{m} + ofte . auh eu{er} þauh mid leaue. and ȝif heo ne kunnen nout ðe + mete graces : siggen i{n} hore stude{;} p{ate}r . n{oste}r . ⁊ + aue maria biuoren mete . and efter mete also . ⁊ credo moare . + and siggen þus on ende . veder ⁊ sune ⁊ holi gost . ⁊ on almihti + god{;} he ȝiue ure dame his grace{;} so lengre so more . {155} ⁊ + leue hire ⁊ us boðe nimen god endinge . ⁊ forȝelde alle ðet us + god doð . ⁊ milce hore soulen : þet us god i don habbeð . hore + soulen ⁊ alle cristene soulen. am{en}. + + [Collations: 150. Þah | þach C || þe _om._ || anker || seruanz + || for B || Giltes || leie || penitance C || 151. to p{re}ost + no ðe lat{er}e | to þe preost no ðe latere C || Ah | Ach C || + eau{er} B || þah | þach C || wið B || 152. and _om._ B || ȝef C + || ho | ha C || cunen noht | cunne naut C || te || seggen B || + hare C || 153. studen C || Pat{er} n{oste}r biforen | p{ate}r + n{oste}r biuoren C || maria. Aft{er} mete alswa | marie. + eft{er} mete alse C || 154. a crede C || mare B || seggen | + segge C || fader sune B || ⁊ _om._ || hali gast B || + 155. ⁊ _om._ B || an B || almichtin C || godd || he _om._ B || + ȝeoue C || lauedi || se B || se mare B || 156. baðe | ba C || + nime | neome C || ende B || ⁊ _om._ B || þe C || 157. don || + heore C || sawle | saule C || ⁊ þ̵ us | þe us C || haue{n} || + hore soulen _om._ C || sawle || 158a. sawle | saule C || am{en} + _om._ B] + ++B+itweone mel ne gruchesi ȝe nawt · nowðer frut ne oðerhwet{;} +ne drinken bute leaue . ⁊ te leaue beo liht in al þ̵ nis sunne. +Ed te mete na word · oðer lut{;} ⁊ teo stille. Alswa efter þe +ancre complie · aþet p{ri}me · ne don na þing ne seggen{;} +hweR{}þurh hire silence mahe {180} beon isturbet. + + [Linenote: + 177. _gruchesi_] _ch_ on an erasure.] + + Bitweonen mele ne gruselie ȝe nout . nouðer frut{;} `ne´ + oðerhwat . ne `ne´ drinken wið{}uten leaue . [f. 119v] auh þe + leaue beo liht i{n} alle þeo þinges{;} þer nis sunne. Ette mete + {160} no word . oðer lut . ⁊ þeo beon stille. also efter ðe + ancre cu{m}plie uort midmorwen . ne don no þing . ne ne siggen . + hwar þuruh hire silence muwe beon i{}sturbed. + + [Collations: 158b. Bitwene B || meal | mel C || gruse | gruuesi + C || ȝe _om._ C || nawt | naut C || 159. nowðer | nouðer C || + fruit || oðer hwet C || ni | ne C || drinke || bute B || 160. ⁊ + te | ⁊ þe C || licht C || al þ̵ nis B || At te | ed þe C || na | + nan C || 161. ⁊ ta stille | ⁊ þeo stille C || Alswa B || aft{er} + ancres B || aðet p{ri}me | oðet prime C || 162. ni do þi{n}g ne + segge | ne don nan þing ne seggen C || hwer þurh | hwar þurch C + || 163a. muhe | muȝe C || beo dest{ur}bet | beon to sturbed C] + ++N+an ancre seruant ne ahte bi rihte to easkin iset hure · bute +mete ⁊ hure þ̵ ha mei flutte bi{;} ant godes milce. Ne mis{}leue +nan godd{;} hwet{}se tide of þe ancre · þ̵ he hire trukie. þe +meidnes wið{}uten ȝef ha seruið þe ancre alswa as ha ahen · hare +hure schal beon þe hehe blisse of heouene. Hwa{}se haueð ehe of +hope toward {185} se heh bure{;} gleadliche wule ha seruui ⁊ +lihtliche alle wa · ⁊ alle teone þolien. wið eise ⁊ wið este ne +buð me nawt bliSSe. + + non ancre seruant ne ouhte mid rihte uorto asken i{}sette + huire{;} bute mete ⁊ cloð : þet heo mei vlutten bi . ⁊ godes + milce. ne mis{}leue no{n} god{;} hwat so bitide of ðe ancre : + {165} þet he hire trukie. Þe meidenes wið{}uten ȝif heo serueð + ðe ancre also ase heo owen{;} hore hure schal beon ðe eche + blisse of heouene. hwo{}so haueð eie hope touward so heie hure : + gledliche wule heo seruen ⁊ lihtliche alle wo and alle teone + þolien. Mid eise ne mid este{;} ne kumeð me nout toþer heouene. + {170} + + [Collations: 163b. Nan B || ancres seruante || ah | achte C || + bi B || 164. richte C || to B || iset hure B || ant C || clað B + || ho | ha C || mai || flutte B || 165. nan B || godd || hwet C + || se tide B || anker || 166. _over_ trukie faile C || þeo þ̵ + arn wið{}ute{n} || meidnes C || ȝef C || ho | ha C || serue{n} | + seruið C || anker || 167. alswa as B || hom ahen | ha achȝen C + || hare C || beo || 168. Hwa se B || haues || ehe of | eȝe of C + || toward | towart C || se B || heh | hech C || gladli wile || + ho | ha C || seruin C || 169. lichtliche C || wa B || tene || + wið B || este ne C || wið B || eise C || 170. bueð mon nawt + blisse | buð me naut blisse C] + + +++Ȝe ancres ahen þis leaste stucche reden to ower wummen euche +wike eanes · aþet ha hit cunnen. Ant muche neod is þ̵ ȝe neomen +to ham muche ȝeme · for ȝe mahen muchel beon þurh ham i{}godet · +⁊ {190} iwurset. On oðer half ȝef þet ha sungið þurh ower +ȝemeles{;} ȝe schule beo bicleopet þrof biuore þe hehe deme · ⁊ +for{}þi as ow is muche neod · ⁊ ham ȝet mare{;} ȝeornliche +leareð ham to halden hare riwle · ba for ow ⁊ for ham seolf{;} +liðeliche ⁊ luueliche · for swuch ah wummone lare to beonne · +luuelich ⁊ liðe · ⁊ selthwenne sturne. + + + ++Ȝe ancren owen þis lutle laste stucchen reden to our wu{m}men + eu{er}iche wike enes uort ðet heo hit kunnen. and muche neod is + ou beoðe : ðet ȝe nimen to ha{m} gode ȝeme . vor ȝe muwen muchel + þuruh ha{m} beon i{}goded. and i{}wursed on oðer halue. ȝif heo + sunegeð þuruh ower ȝemeleaste{;} ȝe schulen beon bicleoped + þer{}of biuoren þe {175} heie demare . and for{}þi ase ou is + muche neod . ⁊ ha{m} is ȝete more{;} ȝeorneliche techeð ha{m} to + holden hore riulen . boðe uor ou : ⁊ for ha{m} suluen . liðeliche + þauh ⁊ luueliche{;} uor swuch ouh wu{m}mone lore to beon . + luuelich and liðe and seldwhonne sturne. + + [Linenote: + 173. After _gode ḍẹ_ MS.] + + [Collations: 171. ancres B || ahen | achȝe C || laste lutle B || + stucche | stuche C || rede || owre | ower C || seruanz || + 172. euche | uche C || eanes B || til þ̵ ho | oðet `til´ ha C || + cunne{n} B || ned || is þ̵ ȝe B || 173. neomen C || to ham nimen + || god || muche C || for B || muhen | mughe C || muchel _om._ C + || muche || þurh B || 174. hom beo || igodet B || wursnet. | + iwurset. C || On B || half B || ȝef C || ho | ha C || suneheþ | + sungeð C || 175. þurh | þurch C || owre || ȝemeles | + ȝemeles`chipe´ C || schule beo bicleopet || þrof | þref C || + bifore | biforen C || 176. hehe | hechȝe C || deme | dom C || + and _om._ B || as B || ow B || ned || hom | heom C || is + _om._ B || ȝette | ȝet C || mare B || 177. ȝeornliche || leares + | leareð C || halde{n} hare B || riwle | riuwlen C || baðe | + ba`þe´ C || for ow B || 178. seolf B || þauh _om._ B || + luuelice C || for B || swich C || ah | ach C || wu{m}mones + lare B || of religiun _add._ || 179a. _second_ and _om._ C || + seldscene | selthwenne C] + +Ba is riht þ̵ ha {195} ow dreden ⁊ luuien · ant þah þ̵ ter beo +eauer mare of luue{;} þen of drede · þenne schal hit wel fearen +· Me schal healden eoli ⁊ win ba i wunden efter godes lare · ah +mare of softe eoli{;} þen of [f. 117r] bitinde win . þ̵ is Mare +of liðe wordes{;} þen of suhinde · for þer of kimeð þinge +best{;} þ̵ is luue eie. lihtliche ⁊ sweteliche foRȝeoued {200} +ham hare gultes · hwen ha ham icnaweð ⁊ bihateð bote. + + Boðe hit is riht þet heo ou [f. 120r] dreden ⁊ luuien . auh þet + ðer beo . more eu{er} {180} of luue : þen of drede. þeonne schal + hit wel uaren. Me schal helden eoli and win beoðe i{}ne wunden, + efter godere lore . auh more of þe softe eolie{;} þen of þe + bitinde wine . þet is . more of liðe wordes : þen of suwinde . + vor þerof kumeð þinge best{;} þet is luue{}eie. lihtliche ⁊ + sweteliche uorȝiueð ha{m} hore gultes : hwon heo ha{m} iknoweð + and {185} bihoteð bote. + + [Collations: 179b. Baðe | ba`þe´ C || hit _om._ B || richt C || + 180. ho | he _corr. out of_ ha C || ow B || ah | ach C || ter || + eau{er} mare | mare eau{er} C || 181. of þe || þe{n}ne B || + fare{n} B || Mo{n} || heolde || 182. baðe | ba C || i{n} B || + wundes | wundesi _erasure of two letters_ C || aft{er} || godes + lare B || Ah | Ach C || mare B || þe _om._ B || 183. eoli B || + þenne C || þe _om._ B || bitende || win B || ma | ma`re´ C || + þenne C || 184. suhiende | sturne C || for B || cumes | kimeð C + || Lichtliche C || 185. swetelich || for ȝiues | forȝeoueð C || + hare C || hwen B || ho | ha C || arn cnawe | icnaweð C || + 186. bihaten | bihateð] + ++A+se forð as ȝe mahen of mete ⁊ of claðes · ⁊ of oþre þinges +þet neode of flesch easkeð{;} beoð large toward ham{;} þah ȝe +nearowe beon ⁊ hearde to ow seoluen. Swa deð þe wel blaweð{;} +went te nearewe of þe horn to his ahne muð{;} ant utward þ̵ +wide. Ant ȝe don alswa as ȝe wulleð þ̵ {205} ower beoden bemin +wel ⁊ dremen{;} i drihtines earen · nawt ane to ower ahnes{;} ah +to alle folkes heale · as ure lau{er}d leue þurh þe g{ra}ce of +him seolf þ̵ hit swa mote ameN. + + + ++Se uorð ase ȝe muwen of drunch and of mete and of cloð and of + oðer þinges þet neode of fleshe askeð : beoð large touward ha{m} : + þauh ȝe ðe neruwure beon and te herdure to ou suluen . vor so + deð þe wel bloweð . went þene neruwure ende of þe horne to his + owune {190} muðe . ⁊ utward þene wide. and ȝe don also . ase ȝe + wulleð þet ower beoden bemen ⁊ dreamen wel : ine drihtenes earen + . and nout one to ower ones{;} auh to alle uolkes heale . ase + ure lou{er}d leue þuruh ðe grace of hi{m}sulf . þet hit so mote + beon. am{en}. + + [Collations: 187. Ase | Alse C || forð as B || muhen | muȝen C + || baðe _add._ || drinch || of drunch and _om._ C || and _after_ + mete _om._ || claðes B || 188. oðre C || þi{n}g || ned || flesch + | fles C || askes || beos || toward B || 189. þah | þach C || ðe + _om._ B || narewe beon ⁊ harde to ow seolue{n} B || vor _om._ || + `for´ C || Swa | swa C || dos || 190. þ̵ || blawes | blaweð C || + wendes || te | þe C || narewe || ende _om._ || `ende´ C || horn + B || toward || ahne | achne C || 191. muð B || te | þe C || do + alswa as B || wiln | wull{et} C || owre beodes || 192. beme{n} + wel ⁊ B || i drihtines | i{n} drichtines C || eare || and _om._ + B || Nawt | naut C || ane B || 193. owre || anres | a`u´nes C || + Ah | ach C || folkes B || as B || lau{er}d B || þurh | þurch C + || 194. hi{m}self | him seolf C || swa mote B || beon. am{en} + _om._ B] + + [[191. wull{et} C _corrected in Notes from “wull”_]] + + [[This section has no parallel in the Cotton MSS.]] + ++H+wen ower sustres meidnes cumeð to ow to froure{;} cumeð to +ham to þe þurl{;} earunder ⁊ ouerunder · eanes oðer twien · ⁊ +gað aȝein sone{;} to ower note gastelich · {210} ne biuore +Complie ne sitte ȝe nawt for ham ouer riht time · swa þ̵ hare +cume beo na lure of ower religiun{;} ah gastelich biȝete. ȝef +þer is eani word iseid þ̵ mahte hurten heorte{;} ne beo hit nawt +iboren ut{;} ne ibroht to oþer ancre{;} þ̵ is eð hurte. To him +hit schal beon iseid{;} þe lokeð ham alle. Twa niht is inoh þ̵ +ei beo edhalden · ant þ̵ beo {215} ful seldene · ne for heom ne +breoke silence ed te mete{;} ne for blodletunge · bute ȝef sum +muche god oðer neod hit makie. Þe ancre ne hire meiden ne +plohien `nane´ worldliche gomenes ed te þurle · ne ne ticki +to{}gederes · foR ase seið seint Beornard. vnwurðe þing is to +euch gastelich mon · ⁊ nomeliche to ancre{;} euch swuch +fleschlich {220} froure · ⁊ hit binimeð gastelich þ̵ is wið{}ute +met utnume murhðe · ⁊ þ̵ is uuel change as is iseid þruppe. + + [Linenote: + 191. _ȝef_ above _þurh_ deleted.] + + [[This section has no parallel in the Cotton MSS.]] + + +++Of þis boc redeð hwen ȝe beoð eise euche dei{;} leasse oðer +mare. Jch hopie þ̵ hit [f. 117v] schal beon ow ȝef ȝe hit redeð +ofte{;} swiðe biheue{;} þurh godes muchele grace · elles ich +hefde uuele bitohe {225} mi muchele hwile. Me were leou{er}e +godd hit wite do me toward rome{;} þen forte biginnen hit eft +forte donne. Ȝef ȝe findeð þ̵ ȝe doð alswa as ȝe redeð{;} +þonckið godd ȝeorne · ȝef ȝe ne doð nawt{;} biddeð godes are · +⁊ beoð umben þeronuuen þ̵ ȝe hit bet halden efter ower mihte. {230} + + [Linenote: + 225. _godes_] _d_ corr. out of _g_ MS.] + + + ++O þisse boc redeð eu{er}iche deie : hwon ȝe beoð eise . + eu{er}iche deie {195} lesse oðer more. uor ich hopie þet hit + schal beon ou ȝif ȝe hit redeð ofte : swuðe biheue þuruh godes + grace . and elles ich heuede vuele bitowen muchel of mine hwule. + God hit wot me were leouere uorto don me touward rome{;} þen + uorto biginnen hit eft forto donne. and ȝif ȝe iuindeð þet ȝe + doð also ase ȝe redeð{;} þonkeð god ȝeorne . {200} and ȝif ȝe ne + doð nout{;} biddeð godes ore . [f. 120v] and beoð umbe þer + abuten : þet ȝe hit bet hol holden : efter ower mihte. + + [Collations: 195. Of C || þis B || redes || eu{er}iche deie + _om._ B || hwe{n} B || arn || aise C || euche dai | uchedei C + || 196. mare B || uor _om._ B || þet _om._ || ow B || ȝef C || + 197. hit _add._ B || reden || swiðe B || biheoue || þurh B || + `godes´ C || and _om._ B || hafde | hefde C || 198. bitohen | + bitochȝen uuele C || muche hwile B || God ... wot _om._ B || + leu{er}e | leoure C || deu le set _add._ B || 199. to do B || + toward | towart C || for to | for te C || 200. and _om._ B || + ȝef C || finde{n} | findeð C || don alswa as B || rede{n}. + þonkes godd || 201. and _om._ B || ȝef C || don || nawt | + naut C || biddes godd || are B || beos || umbe{n} B || + 202a. þer onuuen | þer an ouen C || hit bett{er}e halde{n} | + hit halden C || aft{er} owre mihte | eft{er} ower michte C] + + +++Feader · Sune · hali gast · an almihti godd wite ow in hiS +warde · he gleadie ow ⁊ frouri ow mine leoue sustren · ant for +al þ̵ ȝe for him dreheð ⁊ dreaieð · ne ȝeoue ow neauer leasse · +þen al{}to{}gedere him seoluen · Beo he aa iheiet from world +in{}to worlde aa on ecnesse · AMeN. + + Veder and sune and holi gost . and on almihti god : he wite ou in + his warde. he gledie ou and froure ou{;} mine leoue sustren. and + for al þet ȝe uor him drieð and suffreð . he ne ȝiue ou neu{er} + lesse huire þen {205} alto gedere him suluen. he beo eu{er} + i{}heid from worlde to worlde . eu{er} on ecchenesse. amen. + + [Collations: 202b. Fad{er} sune. haligast an B || 203. almichti + C || godd || he _om._ B || ow B || 204. gladie || ow B || frouri + C || ow B || leue sustre || 205. for B || drehen oðer drehden | + dreȝeð ⁊ dreiȝeð C || he _om._ B || ni ȝiue | Ne ȝeoue C || ow B + || neau{er} B || lasse || hure C || 206. selue{n} | seoluen C || + Beo he B || ai ihehet | eau{er} ihechȝet C || fra{m} || into B + || 207. a on ecnesse | `a on echnesse´ C] + ++A+se ofte aS ȝe habbeð ired eawiht her on{;} greteð þe +leafdi {235} wið aN aue{;} for him þ̵ swonc her{}abuten · Jnoh +meaðful ich am þe bidde se lutel · ¶ Explicit · +J+þench o þi +writere i{}þine beoden sum chearre{;} ne beo hit ne se lutel. +Hit turneð þe to gode{;} þ̵ tu bidest for oþre. + + ase ofte ase ȝe readeð out o þisse boc{;} greteð þe lefdi mid + one aue marie uor him ðet makede þeos riwle . and for hi{m} þet + hire wrot and swonc her abuten. Inouh meðful ich am{;} þet bidde + so lutel. {210} + + [Collations: 208. As C | as B || hauen red | habbeð ired C || + oht o þis boc | eawet þron C || Gretes ure || lauedi | lafdi C + || wið an B || 209. marie _om._ B || for B || þ̵ swanc her + abute{n}. | þe swong her abute{n}. C || 210. Inouh ... lutel + _om._ || `Jnoh meðful ic am þe bidde se lutel´ C] + + + + +X. IN DIEBUS DOMINICIS + +[[MS description from Notes volume: + +“Lambeth 487: see [VIII, Poema Morale].”]] + + +[[The selection was printed in a single paragraph. It has been broken +up for this e-text.]] + +[Headnote: The Privileges of Sunday] + +[f. 15v] [++L]EOFEMEN ȝef ȝe lusten wuleð. ⁊ ȝe willeliche hit +under{}stonden we eow wulleð [f. 16r] suteliche seggen of þa +fredome þe limpeð to þan deie þe is iclepeð sunedei. Sunedei is +ihaten þes lauerdes dei ⁊ ec þe dei of blisse ⁊ of lisse ⁊ of +alle irest. On þon deie þa engles of heofene ham iblissieð. {5} +forði þe þa ermi{n}g saulen habbeð rest of heore pine. Gif hwa +wule witen hwa erest bi won reste þam wrecche saule to soþe ic +eow segge. þet wes s{an}c{t}e paul þe apostel and mihhal þe +archangel heo tweien eoden et sume time in{}to helle alswa +heo{m} drihten het for to lokien hu hit þer ferde. Mihhal eode +bi{}foren ⁊ paul co{m} efter ⁊ þa {10} scawede mihhal to +s{an}c{t}e paul þa wrecche sunfulle þe þer were wuniende [.] +þer{}efter he him sceawede heȝe treon eisliche beorninde et +foren helle ȝete. and uppon þan treon he him sceawede þe wrecche +saulen a{}honge. Su{m}me bi þa fet. su{m}me bi þa honden. +su{m}me bi þe tunge. su{m}me bi þe eȝen. su{m}me bi þe hefede. +su{m}me bi þer {15} heorte. + + [Linenotes: + 4. In MS. _su sunedei_. || 11. _sunfulle wrecche_ with marks of + transposition in MS.] + +Seodðan he him sceaude an ouen on berni{n}de fure he warp ut of +him seofe leies uwil[c]an of seolcuðre heowe þe alle weren +eateliche to bi{}haldene ⁊ muchele strengre þen eani þ{in}g to +þolien. ⁊ þer wið{}i{n}nen weren swiðe feole saule a{}honge. +Ȝette he him sceawede ane welle of fure ⁊ alle hire stremes +urnen fur berni{n}de. ⁊ þa {20} welle bi{}wisten .xii. meister +[f. 16v] deoflen swilc ha weren kinges to pinen þer wiðinnen þa +earmi{n}g saulen þe for{}gult weren; ⁊ heore aȝene pine neure +nere þe lesse þah heo meistres weren. Eft{er} þon he him +sceawede þe sea of helle ⁊ i{n}nan þan sea weren .vii. bittere +uþe. þe forme wes snau . þat oðer is. þet þridde fur. þet feorðe +blod. þe {25} fifte neddren. þe siste smorðer. þe seofeþe ful +stunch. heo wes wurse to þolien þenne efreni of alle þa oðre +pine. + + [Linenotes: + 18. _þing_] _þurg_ MS. || 25. _snau_] _swnau_ MS.] + +Innan þan ilke sea weren un{}aneo{m}ned deor su{m}me feðer +fotetd. Su{m}me al bute fet . ⁊ heore eȝen weren al swilc swa +fur. ⁊ heore eþem scean swa deð þe leit a{}monge þunre. þas ilke +nefre ne swiken ne dei ne niht to {30} brekene þa ermi{n}g +licome of þa ilca men þe on þisse liue her hare sc{ri}ft enden +nalden. Su{m}me of þan mo{n}ne sare wepeð. Su{m}me swa deor lude +remeð. su{m}me þer g{ra}ninde sikeð. su{m}me þer reowliche +gneȝeð his aȝene{}tunge. Su{m}me þer wepeð. ⁊ alle heore teres +beoð berni{n}de gleden glide{n}de ouer heore aȝene nebbe. ⁊ +swiðe reowliche {35} ilome ȝeiȝeð ⁊ ȝeorne bisecheð þat me ham +ibureȝe fro{m} þam uuele pinan [.] of þas pinan speked .d{aui}d. +þe halie witeȝe. ⁊ þus seið. +Misere`re´ nost{ri} d{omi}ne quia +penas inferni sustinere no{n} possumus.+ Lauerd haue merci of us +forðon þa pinen of helle we ham ne maȝen iðolien. + +[f. 17r] Seoð{}þan he him sceawede an{e} stude {40} +i{n}ne{}midde warðe helle. ⁊ bi{}foren þam ilke stude were{n} +seofen clusterlokan þar neh ne mihte nan liuiende mon gan for +þan ufele breðe ⁊ þer wið{}i{n}na he him sceawede gan `on´ ald +mon þ̵ .iiii. deoflen ledden abuten. þa escade paul to mihhal +hwet þe alde mo{n} were. þa cweð mihhal heh engel he wes an +biscop on eoðre liue þe nefre {45} nalde c{ri}stes laȝen lokien +ne halden. ofter he walde an{}uppon his underlinges mid wohe +motien ⁊ longe dringan þenne he walde salmes singen oðer eani +oðer god don. Herefter iseh paul hwer .iii. deoflen ledden an +meiden swiðe unbisorȝeliche{;} `⁊´ ȝeorne escade to mihhal hwi +me heo swa ledde. þa cweð mihhal. heo wes an meiden on oðer +liue {50} þ̵ wel wiste hire licome in alle clenesse. Ah heo +nalde nefre nan oðer god don. Elmesȝeorn nes heo nefre. ah prud +heo wes swiðe ⁊ modi. ⁊ liȝere ⁊ swikel. ⁊ wreðful ⁊ ontful. ⁊ +forði heo bið wuniende inne þisse pine. + + [Linenotes: + 40. _ane_] _and_ MS. || 46. _wụalde_ MS. || 53. _wẹreðful_ MS.] + +Nu bi{}gon paul to wepen wunderliche. ⁊ mihhal heh engel þer +weop forð mid him. þa co{m} ure drihten of heueneriche to {55} +heo{m} on {þ}unres liche ⁊ þus cweð. A hwi wepest þu paul. paul +him onswerde. Lauerð ic biwepe þas monifolde pine þe ic her in +helle iseo. þa cweð ure lauerd. A hwi nalden heo witen mine +[f. 17v] laȝe þe hwile heo weren en eorðe? þa seide paul him +mildeliche to{}ȝeines. Louerd nu ic bidde þe ȝef þin wille is þ̵ +þu heom ȝefe {60} reste la hwure þen su{n}ne dei a þet cume +domesdei. þa cweð drihten to him. paul wel ic wat hwer ic{}sceal +milcien. Ic heom wulle{}milcien þe weren eft{er}ward mine milce +þa hwile heo on liue weren. + + [Linenote: + 56. _þunres_] _wunres_ MS.] + +þa wes s{an}c{t}e paul swiðe wa. ⁊ abeh him redliche to his +lauerdes fet ⁊ on halsien hine gon mid þas ilke weord þe ȝe +maȝen iheren. Lauerd {65} he cweð þa. Nu ic þe bidde for þine +kinedome ⁊ for þine engles. ⁊ for þine muchele milce. ⁊ for alle +þine weorkes. ⁊ for alle þine haleȝen. ⁊ ec þine icorene. þat þu +heom milcie þes þe redþer þ̵ ic to heo{m} com ⁊ reste ȝefe þen +sunne{}dei a þ̵ cume þin heh domes dei. þa onswerede him drihten +mildere steuene. Aris nu paul aris. Ic ha{m} {70} ȝeue reste al +swa þu ibeden hauest fro{m} non on sat{er}dei a þa cume monedeis +lihting. þ̵ efre forð to domes dei. Nu leofe breðre ȝe habbeð +iherð hwa erest bi won reste þa{m} forgulte saule. Nu +bi{}cum`e´ð hit þerfore to uwilche c{ri}stene monne mucheles þe +mare to haliȝen ⁊ to wurðien þe{n}ne dei þe is icleped +sunne{}dei. for of þam deie ure {75} lauerd seolf seið. + ++Dies d{omi}nicus est dies leticie ⁊ requiei.+ [f. 18r] +Sunne{}dei is dei of blisse ⁊ of alle ireste. +Non facietur in +ea aliquid nisi deum orare manducare ⁊ bibere cu{m} pace et +leticia.+ Ne beo in hire naþing iwrat bute chirche bisocnie ⁊ +beode to criste ⁊ eoten ⁊ dri{n}ken mid griðe ⁊ mid {80} +gledscipe. +Sicut dici{tur}. pax in t{er}ra. pax in celo. pax +int{er} homines.+ for swa is iset. grið on eorðe. ⁊ grið on +hefene. ⁊ grið bitwenen uwilc c{ri}stene mo{n}ne. eft ure lauerd +seolf seit. +Maledictus h{om}o qui no{n} custodit sabatum.+ +Amansed beo þe mon þe sunne{}dei nulle iloken. And for{}þi +leofemen uw`i´lc {85} sunne dei is to locan al swa ester dei for +heo is muneȝing of his halie ariste from deðe to liue. ⁊ +muneȝeing of þam halie gast þe he sende in his apostles on þon +dei þe is icleped wit{}sunne{}dei. ec we understondeð þ̵ on +sunne{}dei drihten cumeð to demene al mon{}cun; we aȝen þene +sunne{}dei swiþeliche wel to wurþien. {90} ⁊ on alle clenesse to +locan. + +for heo hafð mid hire þreo wurdliche mihte þe ȝe iheren maȝen. +ðet forme mihte is þ̵ heo on eorðe `ȝeueð reste to alle eorðe´ +þrelles wepmen ⁊ wifmen of heore þrel{}weorkes. þet oðer mihte +is on heouene. for þi þa engles heo{m} rested mare þe{n}n on +su{m} oðer dei. þ̵ þridde mihte is þ̵ {þ}a {95} ermi{n}g saule +habbeð ireste i{n}ne helle [f. 18v] of heore muchele pine. Hwa +efre þenne ilokie wel þene sunne{}dei. oðer þa oðer halie daȝes +þe mon beot in chirche to lokien swa þe sunne{}dei. beo heo +dal{}neominde of heofene riches blisse{;} mid þan fedre. ⁊ mid +þan sunne. ⁊ mid þan halie gast abuten ende. ameN. {100} _Quod +ip{s}e prestare dignetur qui uiuit ⁊ regnat deus. p{er} om{ni}a +secula seculor{um}. AmeN._ + + [Linenotes: + 93. _ȝeueð ... eorðe_ added on margin. || 94-5. _hem heō rested_ + MS. | _þa_] _þ̵a_ MS. || 99. _ferde_ MS.] + + + + +XI. HIC DICENDUM EST DE PROPHETA + +[[MS description from Notes volume: + +“As for piece x.” _Described under VIII, Poema Morale._]] + + +[[The selection was printed in a single paragraph. It has been broken +up for this e-text.]] + +[++M]issus est ieremias in puteum ⁊ stetit ibi usq{ue} ad os. +Qui cu{m} aliqu{am}diu ibi stetisset{;} debilitatum est corp{us} +eius. ⁊ ta{n}dem dimissis funib{us} subtractus est. Et cu{m} +eor{um} duriciam. quia debilis erat sustinere no{n} posset. +allati sunt panni de domo regia ⁊ {5} circumpositi sunt +funib{us} ne [e]or{um} duricia lederetuR.+ Leofemen we uindeð in +halie boc. þ̵. ieremie þe p{ro}ph{et}e stod in ane putte. ⁊ þ̵ +in þe uenne up to his muðe ⁊ þa he hefede þer ane hwile istonde. +þa bi{}co{m} his licome swiðe feble. ⁊ me nom rapes ⁊ caste i{n} +to hi{m} for to draȝen hine ut of þisse putte. {10} Ah his +licome wes se swiðe feble{;} þ̵ he ne mihte noht iþolie þe +herdnesse of þe rapes. þa sende me claðes ut of þes kinges huse +for to bi{}winden þe rapes. þ̵ his licome þe feble wes ne +sc`e´olde noht wursien. Leofemen þeos ilke weord þe ic habbe her +iseit habbeð muchele bi tacnu{n}ge [f. 19r] ⁊ god ha beoð to +heren and muchele {15} betere to et halden. Is hit god for to +hiheren godes weordes and heom athalden? ȝe fuliwis. for ure +lauerd godalmihtin seið in þan halie god spelle. + + [Linenotes: + 4. After _erat ṣṭ_ MS. || 10. _for_] _fro_ MS.] + ++Beati qui audiunt uerbum dei ⁊ c{us}todiu{n}t ill{u}d+. Ædie ⁊ +blessede beon alle þeo þe ihereð godes weordes ⁊ heom athaldeð. +Nu ȝe habbeð iherd wulc hit is for to iheren godes {20} weordes +⁊ heom ethalden. Nu we sculen heow sceawen hwilc hit is heo{m} +for to heren ⁊ nawiht for to ethalden. for seint gregori seið. ++Melius est uiam ueritatis non agnoscere{;} q{ua}m post agnitam +retroire.+ Betre hit is þ̵ mon ne iknawe noht þe wei to +godalmihtin þe he hine icnawe ⁊ seodðe hine for{}hoȝie{;} and on +oðer {25} stude he seið. +Qui obturat aures suas ne audiat legem +dei{;} orac{i}o eius erit exec{ra}bilis.+ Þe mon þe tuneð his +eren in halie chirche to{}ȝeines godes laȝe and nule noht iheren +þe weordes þe of him beoð. his beoden beoð aweriede ⁊ unwurðe +gode. + + [Linenote: + 28. _goḷdes_ MS.] + ++Puteus est peccati p{ro}funditas. quia q{ua}m diu stas in +luto{;} tam diu {30} iaces in mortali peccato.+ Þes put bitacneð +deopnesse of sunne. for alse longe alse we liggeð in heueð +sunnen{;} al þa hwile we sto[n]deð in þe putte. ⁊ þ̵ in þe uenne +up to þe muðe al{}se þeos men doð þe liggeð inne eubruche ⁊ ine +glutenerie ⁊ ine manaðas. ⁊ ineprude. ⁊ ine oðre fule sunnen. ⁊ +þ̵ beoð riche men [f. 19v] alremest {35} þe habbeð þas muchele +prude i{n} þis world. þe habbeð fe`i´re huses. ⁊ feire hames. ⁊ +feire wifes. ⁊ feire children. feire hors ⁊ feire claþes. +heauekes ⁊ hundes. castles ⁊ tunes. her{}uppon heo þench`e´ð +muchele mare þen uppo{n} godalmihtin þe al þis heom haueð isend +þa þe liggeð i{n}ne swilc sunne. ⁊ ne þencheð noht for to +arisen{;} heo delueð {40} deihwamliche heore put deoppre ⁊ +deoppre. + + [Linenote: + 34. _liggeð_] _i_ above _ẹ_ MS.] + ++vnde p{ro}ph{et}a. No{n} claudit sup{er} te puteus os suu{m} +nisi clauseris os tuum.+ þe p{ro}ph{et}e seið. þ̵ þe put ne +tuneð noht lihtliche his muð ouer us bute we tunen ure muð. ah +ȝif we tuneð ure muð{;} þe{n}ne do {w}e alse þe mon þe delueð +ene put feower daȝe`s´ oðer fiue ⁊ þenne {45} he haueð hine alra +le{n}gest idoluen{;} þenne ualleð he þer{}inne. þ̵. him brekeð +þe sweore. þ̵. is þ̵ he ualleð in to helle pine þer neuer eft ne +cumeð of bote. Ah leofemen godalmihtin haueð isceaweð us wel +muchele g{ra}ce. þenne he haueð geuen us to beon mud freo. þ̵. +we maȝe{n} mid ure muðe bringen us ut of þisse putte{;} þe {50} +bitacneð þeo deopnesse of sunne. ⁊ þ̵ þurh þreo herde weies þe +þus beoð ihaten. + + [Linenotes: + 44. _we_] _þe_ MS. || 46. After _haueð_, _ạḷ_ MS. || 49. Before + _grace_, _ḷụụẹ_ MS.] + ++Cordis contricione. Oris confessione. Operis satisfactione.+ +þurð heorte bireusunke . þurh muðes openunge. þurh dede wel +endinge. +Cordis cont{ri}tione morit{ur} peccatum.+ +[f. 20r] +oris confessione defertur ad tumulum. op{er}is +satisfact{i}one {55} tumulatur in p{er}petuum.+ þe[nne] we beoð +sari in ure heorte þ̵ we isuneged habbeð þenne slage we ure +sunne; þene we to sunbote cumeð. þenne do we bi ure sunne al swa +me deað bi þe deade. for eft{er}þan þ̵ þe mon bið dead me leið +þene licome in þere þruh. Al swa þu leist þine sunne i{n} þare +þruh{;} hwenne þu {60} scrift underuongest of þe sunnen þe þu +idon hauest to{}ȝeines godes wille. þenne þu hauest þine +su{n}nen ibet{;} eft{er} þines scriftes wissunge. þenne buriest +þu þine su{n}nen and bringest heom ut of þine on walde. + ++P{er} ieremiam notat{u}r quilibet peccator qui in suo peccato +moram facit.+ Bi ieremie þe p{ro}ph{et}e we aȝen to +understo{n}den {65} ulcne mon sunfulle. þ̵. lið i{n} heuie sunne +⁊ þurh soðe sc{ri}ft his sunbendes nule slakien. +funiculi +amaritudines penitencie significa{n}t.+ Þe rapes þe weren icast +to him{;} bitacneð þe herdnesse of scrifte. for nis nan of us se +strong þe hefde idon þre hef[ed] sunnen þ̵ his licome nere swiðe +feble er he hefde idreȝen þet {70} sc{ri}ft þe þer to bilimpeð. + ++panni circu{m}positi funib{us}{;} eccl{es}ie sac{ra}menta +significant. quib{us} penitencie duricia mitigatur.+ þas kinges +hus bitacneð hali chirch[e. þa] claðes þ̵ weren isende ut of +þ[es kinges huse] for to binden þe rapes [f. 20v] mid{;} +bitacnet þe halie ureisuns þe me singeð in halie ch`i´rche. ⁊ þe +halie sac{ra}me{n}s {75} þe me sacreð in alesnesse of alla +sunfulle. Leofemen nu ȝe habbeð iherð of þis putte þe +bitacni{n}ge þe ic habbe embe ispeken. ⁊ þe bitacninge of þe +p{ro}ph{et}e. ⁊ þ̵. þe rapes bitacneð. ⁊ hwat þa claðes +bi{}tacneð þe þe rapes weren mide biwu{n}den. Ihereð nuðe +whulche þinges wunieð in þisse putte. þer wunieð fower +cunnes {80} wurmes inne. þ̵ fordoð nuðe al þeos midelerd. þer +wunieð in{}ne faȝe neddren. ⁊ beoreð atter u{n}der heore tunge. +Blake tadden ⁊ habbeð atter uppon `heore´ heorte. ȝeluwe +froggen. ⁊ crabben. Crabbe is an manere of fissce in þere sea. +þis fis is of swulc cunde. þ̵. euer se he mare strengðdeð him +to {85} sw[i]mminde mid þe watere{;} se he mare swi{m}með abac. +⁊ þe alde crabbe seide to þe ȝu{n}ge. hwi ne swi{m}mest þu forð +warð in þere sea alse oðer fisses doð `⁊´ heo seide. leofe moder +swim þu foren me ⁊ tech me hu ic scal swi{m}men forðward ⁊ [heo] +bi{}gon to swi{m}men forðward mid þe streme. ⁊ swam hire +þer{}aȝen. þas {90} faȝe neddre bitacneð þis faȝe folc þe wuneð +i{n} þisse weor`l´de. þe speket alse feire bi{}foren heore +eue{n}c{ri}sten`e´ [f. 21r] alse heo heom walde in to heore +bosme puten. ⁊ swa sone se hi beoð iturnd awey fro{m} heom{;} +heom to{}twiccheð ⁊ to{}draȝeð mid ufele weordes. + + [Linenotes: + 73, 74. MS. defective. || 75. Before _halie ureisuns_, _ạ_.] + ++Hii eciam sunt doctores ⁊ falsi xp{isti}ani.+ Þos men þe +þus {95} to{}draȝeð heore euenc{ri}stene bi{}hinden heo habbeð +þe nome of c{ri}stene ah þah heo beoð c{ri}stes unwines ⁊ beoð +monslaȝen for heo slaȝeð heore aȝene saule. ⁊ bringeð heon in to +þare eche pine of helle. þos blaca tadden þ̵ habbeð þ̵ atter +uppon heore heorte. bi{}tacneð þes riche men þe habbeð þes +mucheles weorldes ehte ⁊ na {100} maȝen noht itimien þar{}of to +eten ne to drinken ne na god don þer{}of for þe luue of +godalmihtin þe haueð hit heom al geuen. ah liggeð þer{}uppon +alse þe tadde deð in þere eorðe þ̵ neure ne mei itimien to eten +hire fulle{;} swa heo is afered leste þeo eorðe hire trukie. +þeos ilke ehte þe þeos þus ouerliggeð heom turneð to swart {105} +atter for heo falleð þer{}þurh in to þer stronge pine þet na mon +ne mei tellen. + + [Linenote: + 103. _ḥeorðe_ MS.] + +Þeos ȝeol`e´we [froggen bi{}tacneð þeos wimmen þe claþeð heom +mid ȝeoluwe] claþe. for þe ȝeolewe clað is þes deofles helfter. +þeos wi{m}men þe þus lu{m}eð beoð þes deofles musestoch +iclepede. for þenne þe mon wule tilden his musestoch he +bindeð {110} uppon þa swike chese ⁊ bret hine for þon þ̵ he +scolde swote smelle. and þurh þe [f. 21v] sweote smel of þe +chese{;} he bicherreð monie mus to þe stoke. Alswa doð monie of +þas wi{m}men heo smurieð heom mid blanchet þ̵ is þes deofles +sape ⁊ claþeð heom mid ȝeoluwe claþe þ̵ is þes deofles +helft{er}. ⁊ seodðan heo lokieð {115} in þe scawere. þ̵ is þes +deofles hindene. Þus heo doð for to feiren heom seoluen. ⁊ to +draȝen lechurs to ham. ah heo fuleð heom soluen þer{}mide. Nu +leofemen for godes lufe witeð how wið þes deofles musestoch ⁊ +witeð eow þet ȝe ne beo noht þe foaȝe neddre. ne þe blake tadde. +ne þe ȝolewe frogge. þe feder. ⁊ þe sune. ⁊ þe {120} halie gast. +iscild us þer{}wið. ⁊ wið alle sunnen a buten e{n}de. _per +om{n}ia s{e}c{u}la s{e}c{u}lor{um}._ AmeN. + + [Linenotes: + 107. _þeos ȝeolowe claþes_ MS. || 108. _iṣ is_ MS. || + 109. _lumeð_] _luuieð_ MS. || 111. _sclode_ MS.] + + + + +XII. SERMONS FOR PALM SUNDAY AND EASTER DAY + +[[MS description from Notes volume: + +“Trinity College, Cambridge, B. 14. 52. See [VIII, Poema Morale].”]] + +[[Each sermon was printed as a single paragraph. They have been broken +up for this e-text.]] + + +[Headnote: Quia Mitis Sum et Humilis Corde] + +A. DOMINICA PALMARUM + +[f. 42v] _++Turbe que p{re}cedebant d{omi}n{u}m. ⁊ que +sequebant{ur} clamaba{nt} dicentes. osanna filio d{aui}d{;} +b{e}n{e}dict{us} qui uenit i{n} no{m}i{n}e d{omi}ni._ It is +custume þ̵ ech chirchsocne goð þis dai ap{ro}ce`ssi´on. ⁊ þis +wune haueð þe biginnigge of þe holie p{ro}cession. þe ure +[f. 43r] helende makede {5} to{}ward te stede þer he wolde deð +þolen. + +_+E+t cu{m} ueniss{et} bethfage ad monte{m} o{liuarum}. Mittens +[duos] de dis{cipulis} iussit adduci asina{m} ⁊ sedit sup{er} +eam_. Þo þe co{m} to bethfage Swo hatte þe þrop þe p{re}ste one +wunien. bi sides ier{usa}l{e}m on þe fot of þe dune þe men +clepen mu{n}t oliuete. þo sende tweien of hise diciples {10} +in{}to þe bureh of ier{usa}l{e}m. ⁊ bed hem bringen á wig one te +riden. noðer stede. ne palefrei. ne fair mule. ac þeh he [were] +alre lou{er}des lou{er}d. ⁊ alre kingene ki[n]g. naþeles he +sende aft{er} þe alre unwurþeste wig one to riden. ⁊ þ̵ is asse. +⁊ gaf us forbisne of admodnesse on his dede. alse he doð on oðre +stede on his speche þus {15} queðinde. + +_+D+iscite a me{;} q{uia} mitis sum ⁊ humil{is} cord{e}._ lerneð +of me for þ̵ ich am milde ⁊ admod on herte. ⁊ þo tweien sander +bodes ferden ⁊ cudden in þe bureh. þ̵ þe helende was þider ward. +⁊ funden an asse mid fole. ⁊ ledden hit to{}genes him. ⁊ þe +holie apostles leiden he`re´ cloþes þer{}uppe ⁊ ure helende rod +þer{}one{;} {20} into þe holie burh. ⁊ þ̵ burh`folc´ hihten þe +hege strete ⁊ bihe{n}gen it mid palmes. ⁊ mid oðre riche wedes. +þer he wolde þurh{}faren to þe holi te{m}ple. ⁊ wenden ut +togenes him. ⁊ beren on here honde blostme sum palm twig. ⁊ sum +boh of oliue alse þe holie boc seið. + + [Linenote: + 21. _folc_ added in margin in different ink.] + +_+O+ccurrunt turbe cu{m} florib{us} ⁊ palmis redemtori +o[b]uiam._ {25} _⁊c’._ Ðet [f. 43v] folc com to{}genes him. +mid{}blostmen. ⁊ mid{}palmes. ⁊ understoden him mid +p{ro}cession. swo me ki[n]g shal. ⁊ þo þe ferden biforen him. ⁊ +ðo þe after him comen. remden lude stefne þus q{ue}ðinde. + +_[+O+]sanna f{ilio} d{auid} b{enedictus} q{ui} u{enit} i{n} +n{omine} d{omini}._ Silof dauiðes bern blesced bie he þe cumeð a +godes name. {30} ⁊ þo children þe were{n} biforen diden alse þe +godspel seið. + +_+P+ueri hebreor{um} v{estimenta} p{rosternebant} ⁊c’_ Þe +children briggeden þe wei biforen ure drihten. sume mid here +cloðes. ⁊ sume mid boges þe hie breken of þe trewes ⁊ swo him +brohten in{}to þe holie te{m}ple. alse in his heorðliche heg +settle. Þus makede ure helende his holie p{ro}cession. {35} fro +betfage to ier{usa}l{e}m. ⁊ elhc cristene man makeð þis dai +p{ro}cession fro chirche to chirche. ⁊ eft agen. ⁊ bitocneð þe +holie p{ro}cession þe he makede þis dai. ⁊ þ̵ mai ech man +understonden. þe wot wat bitocneð þese tweie names. betfage. ⁊ +ier{usa}l{e}m. + +_+B+etfage int{er}p{re}tat{ur} dom{us} bucce. {ue}l buccaru{m} +siue maxillar{um}. ⁊ signif{icat}_ {40} _eccl{es}ia{m} in q{ua} +bucce fungu{n}t{ur} off{ici}o suo pecc{at}a {con}fite{n}do +uenia{m} postula{n}do. d{eu}m laudando. Carne{m} xpi{sti} +ma{n}duca{n}do. ⁊ sanguine{m} ei{us} bib{e}ndo. gr{ati}as +agendo._ Betfage is cleped on englisse muðene hus. ⁊ bitocneð +holie chirche. þ̵ men noten inne here muðes wike. þanne hie +seien {45} here sinnes. ⁊ forgiuenesse bidden. ⁊ ure lou{er}d +ih{es}u x{r}i{st} herien. ⁊ bruken his fles ⁊ his blod. þ̵ his +þe holi husel. ⁊ him [f. 44r] þanken. + +_+I+er{usa}l{e}m int{er}p{re}tat{ur} uisio pacis ⁊ ite{m} +sig{nificat} eccl{es}iam. in q{ua} pax uera uidet{ur}. du{m} +passio x{rist}i recolit{ur}. et pacis osc{u}l{u}m dat{ur}._ +Ier{usa}l{e}m is cleped soð of sahtnesse. {50} ⁊ bitocneð holie +chirche þer bileffulle men inne beð sehte. þenne p{re}st +c{ri}stes þroweinge minegeð. ⁊ of þe calice understondeð tocne +of sehtnesse. þ̵ is messe cos. ⁊ þe folc sent. ⁊ þer{}mide +bitocneð þ̵ ure drihten is þureh þe holie loc wið bileffulle men +maked sehte. ⁊ þerfore chirche haueð þe tocninge of bethphage +þenne {55} þe p{ro}ession ut goð of ier{usa}l{e}m. ⁊ eft þenne +it{}in cumeð. Nime we þenne geme gif ure p{ro}cession bi maked +aft{er} ure helendes p{ro}cession. + +On his p{ro}cession ferde sume biforen him ⁊ makede his weie +to{}ward ier{usa}l{e}m. ⁊ sume briggeden þe asse mid here +cloðes. ⁊ sume mid boges þe hie breken of þe trewes. Ðo þe þe +weie {60} makeden biforen him. bien folkes lorþeawes. bisshopes +⁊ p{re}stēs. þe mid here wise lore rideð. ⁊ make{ð} godes weie +in to mannes heorte. Ðo þe briggeden þe asse mid here cloðes. +ben þo þe wisseð þe folc mid faire forbisne of here weldede. Ðo +þe briggeden þe asse mid þe brokene boges. ben þo þe leren þe +folc to understonden god noht mid {65} wel dede. ac mid wise +speche. þo þe aft{er} hi{m} comen ben þo þe here lif [leden] +alse here lorðeawes hem lereð. þo þe bisides weren on his riht +half. ben þo þe clene lif leden to quemende gode{;} noht for +hereworde. þo þe on his lift hond comen ben þo þe clenliche +liuen [f. 44v] noht forto q{ue}mende gode{;} ac for hereword to +haue{n}. + + [Linenotes: + 62. _maked_ MS. || 64. _hereweldede_ MS.] + +Ðe {70} asse þe ure helende uppe set. ben þo forsinegede þe +hauen al here þonc uppen eorðliche richeise. ⁊ sinne hem is loð +to leten. ⁊ unwill[i]che to bete. for hem þincheð þ̵ godes hese +heuieliche semeð. ⁊ naðeles gif hie ful don hie shulen on heuene +endelese mede fon. Ure lou{er}d ih{es}u x{r}i{st} þe makede +i{n}to ier{usa}l{e}m þis dai his holie p{ro}cession. þe ech +chirche to{}dai minegeð. wisse ⁊ fulste us swo to folgen his +holi eorliche p{ro}cession þ̵ we mo ben on þe holie p{ro}cession +þe he wile maken adomes dai mid hise chosene{;} fro þe dome i{n} +to heuene. _Q{uod} nob{is} p{re}stet q{ui} s{e}cla p{er} o{mn}ia +regnat._ {80} + + +B. IN DIE PASCHE + +[Headnote: Panis Angelicus Fit Panis Hominum] + +_++Hec est dies q{uam} fecit d{omi}n{u}s exultem{us} ⁊ letem{ur} +in ea._ Þis dai haueð ure drihten maked to gladien. ⁊ to blissen +us þonked wurðe him. ⁊ giarked þ̵ holie gestni{n}ge. þe he offe +spe`c´ð þus q{ue}ðinde. + +_+E+cce p{ra}ndiu{m} meu{m} paratu{m}._ Mi bord {85} is maked. ⁊ +us bidde{ð} alle þer{}to þus seggende. _+V+enite p{ra}ndiu{m}._ +Cumeð to borde ⁊ understondeð bred. ac er þenne þe holie bord +bugen. ⁊ þ̵ bred understonde do we alse þe ap{ostel} bad. +seiende þus. _P{ro}bet au{tem} se ip{su}m h{om}o. ⁊ sic d{e} +pane illo edat ⁊ d{e} calice bibat._ P{ro}ue ech man him seluen. +⁊ gif he feleð {90} þ̵ he is wurðe þer{}to{;} þenne understonde +he þ̵ husel. ⁊ drinke of þe calice. þe man hit understo{n}deð +wurðliche þe cumeð þerto on bicumeliche wise. ⁊ mid bicumeliche +wede. ⁊ on bicumeliche time. On bicumeliche wise [f. 45r] cumeð +þe man þe Erest sheweð p{re}ste his sinnes ⁊ forleteð ⁊ +bim{ur}neð ⁊ nimeð þerof god wissinge. ⁊ oðer {95} siðe þe holie +acxen uppen his heued. ⁊ þe six pinen þe þerto bilien. + + [Linenote: + 86. _bidded_ MS.] + +_s{cilicet} vigilias. labores. saccu{m}. i{n}edia. siti{m}._ þ̵ +is wecche ⁊ swinch. harde cloðes. smerte dintes. selde eten ⁊ +lesse drinken. Þridde siðe palm sunedeies p{ro}cession. feorðe +siðes shereðuresdaies absolucio[n] þe liðe þe sinne bendes. þe +fifte siðe crepe to cruche on {100} lange fridai[.] sixte siðe +on ester euen gon abuten þe fantston. þe bitocneð þe holie +sepulc{re}. ⁊ þe seueðe siðe þ̵ holie bord bugen ⁊ þ̵ bred +bruken. bicumeliche wede ben tweire kinne. lichamliche ⁊ +gostliche. þe lichamliche wedes ben manie kinnes. ac of hem ne +speke ich noht ac do of þe gostliche. þe ben ec fele kinnes. ⁊ +alle hie bien {105} faire hi{m} þe þe husel underfoð. ac two +þer{}offe ben swiche þ̵ no man ne mai under{}fo. him selue{n} to +hele bute he haue here oðer on him. þe ben þus clepede. + +_+V+estis innoce{n}cie. +V+estis m{isericord}ie._ an is +loðlesnesse oðe`r´ sinbote. _+V+estis innocencie restituit{ur} +in baptismo dicente sac{er}dote. [A]ccipe ueste{m} ca{n}dida{m} +⁊_ {110} _i{m}mac{u}lata{m}._ loðlesnesse understondeð þe man at +his folcni{n}ge. ⁊ þ̵ bitocneð þe c{ri}sme cloð. þe þe p{re}st +bi{}windeð þ̵ child mide. ⁊ þus seið. Underfo shrud wit ⁊ clene. +þis shrud haueð ech man on him aft{er} his fulcni{n}ge. alle þe +wile þe he hi{m} beregeð þ̵ he ne do ne ne q{ue}ðe. ne ne ðenche +no þing for þat he bie unwurðere gode{;} {115} [f. 45v] ne +loðere men{;} þe iuele is soule. Þis wede is wel bicumeliche ⁊ +biheue ech man to hauen þenne he husel underfoð. Ðet oðer +gostliche shrud ich embe spece{;} is mildhertnesse. þe is nemed +ec{;} armhertnesse armheorted is þe man. þe swiðere reoweð his +sinne. ⁊ he he{m} for{}let ⁊ bet. ⁊ milce bit. alse ure +drihte{n} bad seien þus. {120} + +_+M+iserere a{n}i{m}e tue place{n}s d{e}o._ haue reoðe of þin +ogen sovle. þenne likeste gode. Mildheorted beð þe man þe reouð +his nehgebures unselðe. ⁊ likeð here alre selðe ⁊ ofþinð sore +wrecche mannes wanrede. ⁊ freureð hem mid his wel dede. No ma{n} +þe sineged haueð ne mai wið{}uten þis{e} wedes holi husel +u{n}derfon{;} bute to eche harme {125} his soule ⁊ lichame ⁊ ech +ma{n} þe hit u{n}derfoð wið{}uten eiðer þese wedes shal ben +shameliche driuen ut of þis holi gestni{n}ge. ⁊ bu{n}den +togedere his honden. ⁊ his fet. ⁊ worpen i{n} to þe ateliche pit +of helle bi ure drihtenes word þe seið to swiche men. + + [Linenote: + 125. _þise_] _þis_ MS.] + +_+A+mice q{uo}m{odo} huc i{n}t{ra}sti n{on} h{abe}ns ueste{m} +nupciale{m}._ ⁊c hwu come þu ider {130} in mid u{n}bicumliche +weden. þis dai is bicumelich time husel to u{n}derfon. _Q{ui}a +h{ec} dies q{uam} fec{it} d{omi}n{us}. n{on} q{uod} mag{is} +ha{n}c q{uam} alias. s{ed} q{uia} maiora q{uam} {i}n aliis á +morte resurge{n}do. ⁊ nos á morte resuscitando._ for þ̵ þis +makede ure drihte{n} þe makede alle oðre. ac he kidde oðerluker +his mihte. {135} ⁊ ma{n}kin more milce dide on þis dai{;} þanne +on ani oðre. Ðo he aros of deaðe [⁊] rerde us mid hi{m}. + +_+V+nde exultem{us} ⁊ letem{ur} i{n} ea._ he us fette ut of +helle wowe. ⁊ þer{}mide us gledede. ⁊ gif we hi{m} folgieð he +gifð us heuene wele ⁊ þer{}mide. us blisseð to dai þonked. wurðe +hi{m}. for{}þi þis dai is cleped est{re}ne dai. þ̵ is aristes +dai. for {140} þ̵ þe he þis dai aros of deaðe. ⁊ we alle don{;} +[f. 46r] þanne we holi husel unde`r´nimen. gif we ben þe[r] +togenes on clene liflode. ⁊ on rihte leue. ⁊ wið alle men sehte. +Ure lou{er}d þe us bit to þis gestni{n}ge. ⁊ bri{n}ge us to +`his´ holi fleis ⁊ to his holi blod ⁊ leue us he{m} to bruken. ⁊ +þus q{ue}dinde. + +_+A+ccipite ⁊ co{m}medite ex h{oc} o{mne}s_ {145} _h{ic} {est} +e{nim} c{alix} s{anguinis} m{ei} n{ovi}._ ⁊ c’ Understondeð þis +⁊ brukeð it alle. for it is mi lichame þe giu shal alle lesen. +he bet us ec his holi blod þe shal ben shad giu to lesende ⁊ +seið þ̵ þese two þing bien ure bileue. + +_+C+aro mea u{er}e {est} cib{us} ⁊ sanguis m{eu}s u{er}e {est} +pot{us}._ Mi fleis is wis mete. ⁊ mi blod iwis dri{n}ke ⁊ +aft{er} þ̵ {150} he seið. _+N+isi ma{n}ducau{er}itis carne{m} +filii h{ominis} ⁊ b{iberitis} e{ius} s{anguinem} n{on} +h{abebitis} u{itam} i{n} uob{is}._ Ne muge haue{n} no lif on giu +bute ge liue{n} bi mi fleis ⁊ bi mi blod. þ̵ husel þe ge +understonden{;} is his holi fleis ⁊ his blod. Erest it beð +ouelete ⁊ win. ⁊ þureh þe holi word þe ure helende hi{m} self +seide mid his holi {155} muð{;} ⁊ eft{er} hi{m} p{re}st he{m} +seið atte swimesse t{ur}neð þe bred to fleis ⁊ þe win to blod. + +_+S+et in carne remanet forma color ⁊ sapor._ ac on þe holi +fleis bileueð þe shap ⁊ hiu. ⁊ smul of ouelete. ⁊ on þe holi +blod héw ⁊ smul of win. More mihte doð ure helende þenne þe holi +word þe he þurh his muð spec. þanne he giueð ma{n}nes +cuinde. {160} [his fleis ⁊ his blod.] ⁊ Naþeles þanne man eteð ⁊ +drinkeð þureh þe lichames cunde þ̵ bred wurð to fleis. ⁊ þe +drinke to blod. for þi mai godes word t{ur}nen þe ouelete to +fleis. ⁊ þ̵ win to blod. ⁊ swo doð. ⁊ þ̵ is þe felefolde heste. +þe is alre hestene heste þ̵ alle c{ri}stene men agen to dai to +note{n}. for þ̵ þis dai is cleped estre dai {165} þ̵ is estene +da[i]. ⁊ te este is husel. ⁊ no man ne mai seien husel{;} wu god +it is. + +_+Q+{ui}a {est} p{re}ciu{m} mu{n}di._ for it is wurð al þe +wereld. ⁊ bet{er}e þene [f. 46v] al þe wereld. þis is þe holi +manne þe ure driht{en} sende alse snow sleðrende alse þe +p{ro}ph{et}e seið. _+P+luit ill{is} ma{n}na ad ma{n}duca{n}d{um} +⁊ pane{m} celi dedit eis._ {170} _[P]ane{m} ang{e}lor{um} +ma{n}ducau{it} h{om}o._ he let he{m} reine ma{n}ne to bi{}liue. +⁊ gef he{m} bred of heuene. ⁊ men ete{n} englene [bred]. + +_+M+anna i{n}t{er}p{re}tat{ur}. q{ui}d {est} h{oc}?_ Manne +bitocneð wat is tis{;} ⁊ þo ure drihte{n} sende þis mete fro +heuene þe israelisse folke{;} it warð on eches muð wat mete se +he mest luuede. ⁊ bitocneð holi {175} husel{;} þe ech +c{ri}steman understont nuðe. þe is þe ma{n}ne hegeste sweteste +este þe is of sinne clensed. oðer bigunne to clensende. ⁊ alre +bit{er}e bit{er}est eches mannes soule þe ne haueð alle michele +sinnes forleten. ⁊ bet. oðer bigunnen alse þ{e} ap{ostel} seið. + + [Linenote: + 179. _þe_] _þa_ MS.] + +_+Q+{ui} ma{n}ducat c{orpus} d{omini} ⁊ b{ibit} ⁊c._ Ech þe +understandeð þ̵ holi husel {180} unwurðliche he understant hi{m} +seluen eche pine. ⁊ endelese wowe. Nime we nu geme ure ech agen +hi{m} seluen. gif we bien cumen on bicumeliche wise. þ̵ is to +soð shrifte. to hol[i] axen a palm sunedai{;} to p{ro}cession. a +shereðursdai to absoluciun. a langefridai to holi c{ru}che. an +ester euen to p{ro}cession. ⁊ gif we ben cumene mid {185} +bicumeliche wede. of lodlesnesse þ̵ is clensinge. swo þ̵ we +hauen ure sinnes forleten. ⁊ bi shriftes wissenge bet. oðer +bigu{n}nen to beten. ⁊ milce bidden. þanne muge we bicumeliche +to godes bord{;} bugen. ⁊ his bode wurðliche bruken. ⁊ þureh þe +holi este cumen to driste. _Quod nobis prestet qui hodie +surrex{it} ⁊ uiuit c{um} deo p{at}re {190} in unitate sp{iritu}s +s{an}c{t}i._ + + [Linenotes: + 189. _driste_] _d_ corr. out of _e_.] + + + + +XIII. VICES AND VIRTUES + +[[MS description from Notes volume: + +“Stowe 34, British Museum: of the early part of the thirteenth century; +written on vellum, 223 × 160 mm., by three scribes, with numerous +corrections by at least three other hands.”]] + +[[Each selection was printed as a single paragraph. They have been +broken up for this e-text.]] + + +A. THE ARK OF HOLY CHURCH + +[f. 14v] ++Ðe gastliche hierdes ðe scule{n} boðe loki{n} ⁊ +stiere{n}. ðo ðe bieð i{n} ðare woreld{;} ⁊ ec `ðo´ ðe bieð ute. +hie folȝið noe ðane gode stieres{}ma{n}n ðe god{e} was swiðe +lief. ⁊ ȝecweme. For ðare muchele hersumnesse ðe he maniȝe +wi{n}tre swanc. ær he `ða´ arche mihte habbe{n} ȝemaked. ⁊ +seððen hie swa stierd{e} on ðe muchele {5} wilde flode. ðe +ouerȝiede all midde{n}eard. mang stro{n}ge wi{n}des ⁊ stormes +ðat he ðarof ne forleas naþing. ðe godd hi{m} hadde betaht to +liue ⁊ to lo{n}de to bri{n}ge{n}. Swa scule ða gastlich`e´ +stieres{}me{n}n. `steren´ ða arche of ðe hali cherche ðat hie +ðarof ne for{}liesen ne lichame ne saule. For none wi{n}de of +ma{n}nliche fandi{n}ge. [f. 15r] {10} Ne for none storme of +dieuliche fandi{n}ge. + + [Linenote: + 8. _gastliche_] _e_ above erasure.] + +⁊ eft on faire wedere ne bien hie naht to sikere. forðan swo +maniȝe litle dropes of maniȝes ke{n}nes ȝemeleastes mihte{n} +cume{n} in to ðe saule bote ðat hie mihte{n} sinke{n}. mid alle +hire biȝeates. Ac lokie{n} hie alle ðe wið{}i{n}nen scipes borde +wuniȝeð. þ̵ hie bie{n} hersum. ⁊ leðebeiȝe here stieres +ma{n}ne. {15} swa swa hie willeð cume{n} to ðe liuiende land{e} +mid saule ⁊ mid lichame. And hlesteð hwat ðe hlauerd seið. ðe +ðat scip auh to ðe stieresma{n}ne{n} ⁊ to alle ðe ðar inne +wuniȝeð. + + [Linenote: + 14. _lokieð_ MS.] + +_Q{ui} uos audit me audit_. Se ðe ȝe`w´er ra`d´ hlest he seið. +he hlest me selue{n}. ⁊ se ðe ȝew forsakþ ⁊ ȝewere lare he +forsakþ fullȝewiss me seluen. Þis he {20} sei{ð} to ða +stieresma{n}ne{n}. On michele hahte we fareð alle ðe fareð _i{n} +h{oc} mare magnu{m}_. on ðessere michele sea of ðare bitere +woreld. Of ure stieresma{n} is ȝewriten _Asce{n}du{n}t usq{ue} +ad celos. ⁊ desce{n}du{nt} usq{ue} ad abissos_. Hie stieð up to +heuene mid here gastliche þohtes for to sceawi{n} ðe michele +merhðe of heuene riche. {25} for to sceawi{n} ðe wi{n}des ⁊ ðe +euele stormes. ðe cumeð of deules blastes ⁊ for us te warni{n} +þ̵ ure ropes ne to{}breke{n}. ðe bieð i{}broide{n} mid þrie +strænges. Of rihte ileaue. ⁊ of faste hope te god{e}. And of +ðare soðe luue ðe is ihote{n} carite ðe Crist mæst luueð. + + [Linenotes: + 19. _gewer_] _w_ above _ụ̇_. || _rad_] _d_ above erasure. || + 21. _seid_ MS.] + + [[19 “gewer” shown as printed: body text has “ȝewer”]] + +Eft hit seið ðat hie stikð niðer i{n} to nielnesse mid here +ðohtes. for us eft to {30} warni{n} wið ðo stanroches of ðe +hard{e} hierte ðe næure ne wile nexi{n}. for none wat{er}e of +wisdome. Ac ȝif ðar cu{m}þ scip to hit tobrekð. Alswo doð ðat +unwise ma{n}n ðe cu{m}þ to ðan unbiliefde ma{n}ne ðe ne wile ne +ne mai godes lare understa{n}de{n} for his h{er}te hardnesse[.] +he tobrek{ð} ȝif he ani god wille hafð. forðan he hert his gode +wille {35} ⁊ hie tobrecþ. [f. 15v] mid þelliche wordes. Hwat +dest þu{;} he seið ðu dalst al ðat tu hafst. Wile ðu hleste{n}. +spelleres. ⁊ pr`i´estes. ⁊ munekes. ⁊ þese hadede ma{n}ne{n}. Ne +scalt ðu næure habben god{;} Hie wolde{n} for`i´swelȝen all ðe +woreld ȝif hie mihte{n}. be trewe ma{n}n ⁊ halt ti{n} god. þu +finst feawe ðe wile ȝiue{n} ðe ani þi{n}g. bute {40} hie wite{n} +hwarfore. + + [Linenotes: + 30. _nielnesse_] on margin _abissos_. || 35. _tobrekd_ MS.: + in lower margin, qui cu{m} in forma dei e`s´set no{n} rapina{m} + arbit{ra}tus _est_ semet.] + +Ðe unware ma{n}n ðe ðis ȝeherð. ðingþ ðat he seið hi{m} god rad. +Ȝif he arrer dede litel te gode. ðar after he doð michel`e´ +lasse. ⁊ swo he forfarð. for ðan ðe he his priestes lare ne his +ræd lesten ne folȝin ne wile Carite sprat his bowes o{n} bræde ⁊ +o{n} le{n}gðe swiðe ferr. Hie me haueð ido{n} speke{n}. forðer +ðane ic {45} hadde ȝeþouht. Ac nu ic wile wænden to ðe hali +mihtes al{}swo ich ær hadde iȝu{n}nen be god{e}s fultume. Ac me +þincþ ðat tu lokest aweiward ⁊ heuiliche latst. And hit is me to +muchel iswinch ðar embe to þe{n}nke{n} oðer to speke{n}, bute +ȝif ðu woldest mid god wille ðar{}to lheste{n}. ⁊ hes +understande{n}. {50} + + [Linenotes: + 42. _Ȝif_] _ȝ_ corr. out of _G_. || 44. _bowes_] _w_ corr. + out of _u_.] + + ++Hu andswereð ðe saule ⁊ seið :+ + +++Ich ðe bidde for ðan ilche hlauerd ðe ðe iscop me to helpe. +ðat alswo ðu hauest ȝegu{n}ne{n} ⁊ ðane gru{n}dwall ileid. Of +ðese hali mihtes ðat tu hes forð{}bri{n}ge ⁊ me hes tæche. +forðan hie bieð me swiðe unbecnawe for ðe maniȝe unðeawes ðe ic +mid me to longe {55} habbe ihafd. Ac nu ic hes wile lete{n}. ⁊ +mid godes fultume of he{m} ȝeswike{n}. And mi{n} ȝeþanc to ðine +lore healde{n}. For ðare hali mihte ðe cariteð is icleped ic ðe +beseche ⁊ bidde ðat tu ðese halwe{n}de lore o{n} write sette. +for ðan ic am michel þe{n}chi{n}d{e} ðar hwile ðe ic o{n} ðese +wrecche lichame am wuniende. ⁊ ofte forȝete ðat me god{;} +wære {60} te healde{n}. and ec sum oðer saule hit wile helpe{n}. + + [Linenote: + 54. _tæche_] _c_ corr. out of _s_.] + + ++Hu andswereð scadwisnesse. ⁊ þus seið.+ [f. 16r + +++Ðas þe me þincþ þu wilt godes lore bliðeliche understonden. ⁊ +lierni{n}. ⁊ ðat me likeð swiðe wel. forði ðat hit seið on ðe +hali godspelle. _Q{ui} {est} ex deo uerba dei audit._ Se ðe is +of god{e} he {65} harkeð bleðeliche godes wordes. Nu me cu{m}þ +on iþanke an forbisne. þe _sa{n}ct{us} Gregori{us}_ us sei{ð} : +_Q{ui} uirtutes sine humilitate {con}gregat q{ua}si i{n} ue{n}to +puluere{m} portat._ Se ðe gadereð mihtes wiðute{n} eadmodnesse +he seið. he is ilich ðo ma{n}ne ðe berð dust amideward{e} ðe +wi{n}de. For ði me þingþ þ̵ is wisdo{m} ðat we {70} alre ðinge +arst speken of ðessere hali mihte wi{ð}{}uten hwam no{n} ne mai +bie{n} wið{}healde{n} te none freme ne te none gode. + + [Linenotes: + 67. _seid_ MS. || 71. _wid_ MS.] + + +B. + ++Of teares.+ [f. 47r + +++Wite ðu to soðe ðat þese teares ðe we embe speke{ð} hie bieð +iwis godes ȝiue. ⁊ swiðe niedfulle to ðan inede þat iherd sculen +[bien] of gode. Of hem sade ðe p{ro}phete : _Fuerunt m{ihi}_ {75} +_lacrime me[e] panes die ac nocte._ Mine teares he sade me waren +bred daiȝ ⁊ niht swa gode hie þouhten. Of oþres kennes teares he +sade : _Lac{ri}mis meis stratu{m} meum rigabo :_ Ich scal watrien +min bedd mid mine teares. Ðies bedd tacneð þe _{con}sciencia_. +þat is þat inȝied wiðinnen. Þar ðe gode sawle {80} haueð hire +reste{;} þar haueð se eule sawle hire pine. For þi he sade þat +he wolde mid teares wascen þat inȝied þar of ðe his herte him +wreiȝede. Ne finde we nawher þat godd wernde ani þing ðe ani +ma{n}n mid teares him besouhte. Godd sante to Ezechie þe kinge +be his p{ro}phete. ⁊ sade : _Dispone domui tue quia morieris ⁊ +tu_ {85} _⁊ non uiues._ Becweð þine [f. 47v] cwide he sade. for +ðan þu scalt bien dead. ⁊ naht ne scalt tu libben. Ðe king warð +sari. alswa richeise is lað to laten ⁊ swiðe lef to libben. He +wante þo to ðe wauȝe ⁊ dede þat betste. `a´ hlauerd godd sade he +þench nu ðat ich ðe habbe ȝe luued. ⁊ for þine luue bliðeliche +idon. ⁊ ȝif me ȝiet {90} a litel ferst for þine godnesse. Ðies +was god inȝied. þ̵ he mihte his gode dade forðsceawin þa þe he +niede hadde. For þi him ȝeherde godd ⁊ sade to is {pro}phete ðe +was ham ward. Wand aȝean cwað he ⁊ sai to þe kinge. _Vidi +lacrimam tua{m}._ Ich iseih cwað he þine tear. ⁊ ich iherde þine +bene. Þu scalt ȝiet libben fiftene ȝear. {95} Swa michel ich +habbe ieiht þi lif. Ðanne ðu on michele niede gode wilt beseken +þanne is ðe wel god þ̵ þu muȝe forðdraȝen sume gode dade. þin +hierte bieð ðe gladdere. ⁊ ðe sikerliker ðu miht bidden. Segge +we nu forð mid þe p{ro}phete _Ciba nos pane lacrimar{um}._ +Hlauerd fed us mid ðo breade of swete teares. ⁊ _potu{m} da +nobis {100} in lacrimis in me{n}sura._ ⁊ ȝif us drinken of +oðreskennes teares ⁊ ðat mid imete. Ðat ich wile þat ðu wel be +iwarned. {ȝ}if godd ðe ȝifð þese swete teares þat non win in +ðare world nis swa swete. ⁊ alswa alswa man to michel mai +drinken of ðare wine alswa mai ðe mann to michel wepen. þeih hie +swete bien. ⁊ for ði þe is god {105} þ̵ þu beseke at gode one +mihte. ðe hatte _discrecio_. þat is [f. 48r] sckelewisnesse. + + [Linenotes: + 73. _speked_ MS. || 74. _inede_] _n_ corr. out of _h_. || + 80. _is_ corr. out of _þ_. || 88. _lað_] _ð_ corr. out of _d_. + || 89. _þat_ on an erasure. || 97. _god_] MS. _gode_, with _e_ + partly erased. || 102. _ȝif_] _Gif_ MS.] + + +++Hie is swiðe beheue mang alle ðe oðre mihtes. Ðis ðe hali +faderes seggeð Hie is moder of alle ðe oðre mihtes. ðar ðe he +rixið ne mai naure man forfaren. þe hire wile rixin ⁊ folȝin. +Hit {110} seið _in uitas patru{m}_. ðat at sume sal waren ðe +hali faderes to{}gedere igadered. ⁊ waren spekinde betwen hem on +`h´williche wise me mihte rihtist ⁊ sikerest to gode cumen. Sum +sade þurh fasten. sum þurh wacche{n}. sum ðurh bede. sum sade +þurh hersumnesse. sum sade ðurh annesse. sum sade ðurh +herborȝin {115} wrecche me{n}n. ⁊ feden ⁊ screden. Sum sade ðurh +seke me{n}n to lokin. ⁊ on manieskennes wisen hie namden after +ðan þe þat hali goddspell seið. Ða sade on of ða eldes[t] ⁊ on +of ða wisest. Ðurh alle ðesen we habbeð iseȝen ⁊ iherd swiðe +maniȝe ȝeborȝen. ⁊ manie of alle ðesen inamde mihten forfaren +for þi ðat hem trukede {120} _discrecio_. þat is scadwisnesse +and skele. For ði sume deden michel mare þan hie mihtin wel +andin Sume deden to litel. Sume deden euele. ⁊ wenden wel don. +Sume wel a{}gunnen ⁊ euele andeden. Ac naure ne ȝeseiȝe we manne +þat hadde þese hali mihte mid him þat he aure misferde[.] beȝete +se ðe muge. {125} + + [Linenotes: + 115. _herborȝin_] _ȝ_ on erasure. || 118. _eldest_] hole in MS. || + 121. _ði_ on erasure.] + + +++Perseuerancia hatte an hali mihte. Hie nis naht [f. 48v] to +laten for ðan hie makeð ðanne man ðe godd `h´is. to sant þ̵ he +þurwuneð on his godnesse. On ðare ealde laȝe hit was i[h]oten þ̵ +alle dier. ðe me gode scolde offrin þat hie lokeden wel ðat ðe +tail ware on auriche netene. Þat tocneð ðat ilke mann ðe gode +ani seruise {130} offreð. þat he þar on þurȝwunie[.] on ðessere +newe laȝe sade crist. _Qvi p{er}seuerauerit usq{ue} in finem hic +saluus erit._ Se {ð}urȝ wuneð on his godnesse ðe he hafð agunnen +he worð iborȝen ⁊ naht elles for none gode þe he don hafð. hwat +`hwat´ it is. + + [Linenotes: + 128. _ihoten_] _io_ corr. by erasure. || 129. Before _ðe_, _ðe_ + erased. || 132. On margin {Ew}angelista in red. || 133. _ðurȝ_] + _durȝ_ MS. || 134. _`hwat´_ on erasure.] + + ++Ratio dicit a{n}i{m}e :+ {135} + +++Lieue `saule´, ðis little writt ic `habbe´ sare beswonken he +it wat þ̵ wot alle þing for ðe to wissin. for ðe to warnin. ⁊ +for ðe to helpen ⁊ for ðe to berȝin. {ȝ}if ðu wilt wel hit +understonden ⁊ liernin ⁊ folȝin ⁊ [h]ealden wið{}uten alche +twene þu miht mid godes felste ðe berȝen ⁊ heuneriches merchþe +mid þese halie mihtes sike`r´liche {140} iwinnen. + + [Linenotes: + 136. _habbe_ above _write_ deleted. || 137. _þ̵_] _þ̵ạ_ MS. || + 138. _ȝif_] _Gif_ MS. || 139. _alche_] _c_ corr. out of _l_.] + + ++N{un}c autor loq{ui}t{ur} final{ite}r.+ + +++Hvte we nu þ`a´nkin ⁊ herien ure hlauerde almihtin gode of +ðese witte and of ðese wisdome. ðe we hier habbeð igadered of +`h´ishorde. ⁊ of maniȝes [f. 49r] haliȝes mannes ȝeswinkes þe +michel {145} sw`u´nken for ðe luue of gode. ⁊ for us to wissin. +Hit is riht ðat we heriȝen ⁊ þankin ⁊ bledscin fader ⁊ sune ⁊ +hali gast on ða hali þri{n}nesse. se ðe is on soð godd in +onnesse. se ðe l`i´ueð ⁊ rixeð aure ma a woreld. amen. Ðat ne +forȝeit ðu naure. þat ðu godd ne heriȝe. ⁊ þanke of alle gode. +Alswa swa we habbeð niede him to bidden be {150} daiȝ ⁊ be +nihte. ⁊ ofte ⁊ ȝelome alswa hit is niede{;} him to heriȝen. +Amen. + +_Veni creator sp{iritu}s mentes tuor{um} uisita implet sup{er}na +gr{aci}a que tu creasti p`e´ctora._ + + [Linenotes: + 142. _þankin_] _a_ over _ẹ_. || 146. _swunken_] _u_ over _ị_. + || 148. _liueð_] _i_ over _ẹ_. || 149. _forȝeit_] _i_ over + erasure.] + + [[142: error for 143]] + + + + +XIV. LAȜAMON + +THE BRUT + +[[MS description from Notes volume: + +“i. Cotton Caligula A 9, British Museum (C); on vellum, 216 × 153 mm.; +192 folios in double columns of 32 to 34 lines, written by two scribes +in the first quarter of the thirteenth century. It is bound up with +another manuscript containing the Owl and the Nightingale and other +pieces. + +“ii. Cotton Otho C 13, British Museum (O); injured in the fire of 1731; +on vellum; 145 folios in double columns of 38 lines; written in one +hand, of the third quarter of the thirteenth century. + +“.... Mistakes common to both versions have been derived from an +intermediate manuscript X.”]] + + + (MS. Caligula) + + (MS. Otho) + +[[In the original text, line numbers were printed only on the MS. +Caligula pages. Numbers have been added to MS. Otho when needed +to identify linenotes.]] + + Vnder þan comen tiðende{;} to vortiger þan kinge. [f. 81r² + þ̵ ouer sæ weoren icumen{;} swiðe selcuðe gumen. + Jnne þere Temese{;} to londe heo weore{n} icu{m}men. + þreo scipen gode{;} comen mid þan flode. + þreo hundred cnihten{;} Alse hit weoren kinges. 5 + wið{}uten þan scipen mo{n}nen{;} þe weoren þer wið{}inne{n}. + þis weoren þa færeste men{;} þat auere her comen. + Ah heo weore hæðene{;} þ̵ wes hærm þa mare. + + vnder þan com tẏdinge : to vortiger þan kinge. [f. 65v¹ + þat ouer séé weren icome{;} swiþe selliche gomes. + þreo sipes gode{;} i{}come were mid þan flode + þar{}on þreo hundred cnihtes{;} alse hit were kempes. + þes weren þe faireste men þat euere come here. + ac hii weren heþene þat was har[m] þe more. + + Uortiger heom sende to{;} And axede hu heo weoren idon. + Ȝif heo grið sohten{;} ⁊ of his freond{}scipe rohte{n}. 10 + heo wisliche and{}swerden{;} Swa heo wel cuðen. + ⁊ seiden þ̵ heo walden{;} speken wið þan kinge. + ⁊ Leofliche him heren{;} ⁊ hælden hine for hærre. + And swa heo gunnen wenden{;} fforð to þan kinge. + Þa wes Uortigerne þa ki{n}g{;} In Cantuarie{}buri. 15 + þer he mid his hirede{;} Hæhliche spilede. + þer þas cnihtes come{n}{;} Bi{}fore{n} þan folc{}kinge. + Sone swa heo | hine imetten{;} fæire heo hine igrætten. [f. 81v¹ + ⁊ seiden þat heo him wolden{;} hæren iþisse londe. + ȝif he heom wolde{;} mid rihten at{}halden. 20 + Þa and{}swerede vortig{er}{;} of elchen vuele he wes war. + An alle mine iliue{;} þe ich iluued habbe. + bi dæie no bi nihtes{;} ne sæh ich nauere ær swulche cnihtes. + for eouwer cume{n} ich æm bliðe{;} + ⁊ mid me ȝe sculle{n} bilæfuen. + ⁊ eouwer wille ich wulle driȝen{;} bi mine quicke liuen. 25 + + [Linenote: + 25. _bimi ne_ MS.] + + þeos comen to þan kinge and faire hine grette. + and seide þat hii wolde{;} him sarui in his lo{n}de + ȝif vs þou wolle{;} mid rihte at{}holde. + þo answerede vortiger{;} þat of eche vuele he was war. + In al mine lifue{;} þat ich ileued habbe{;} + Bi dai no bi nihte{;} Ne seh ich soche cnihtes. + for ȝou ich ham bliþe{;} and mid me ȝe solle bi{}lefue. + + Ah of eou ich wulle iwiten{;} þurh soðen eouwer wurð{}scipen. + whæt cnihte{n} ȝe seon{;} ⁊ whænnenen ȝe icumen beon. + ⁊ whar ȝe wullen beon treowe{;} alde ⁊ æc neowe. + þa answerede þe oðer{;} þat wes þe aldeste broðer. + lust me nu lauerd king{;} ⁊ ich þe wullen cuðen. 30 + what cnihtes we beoð{;} ⁊ whanene we icumen seoð. + + [Linenote: + 27. _whæt_] _whahæt_ MS.] + + Ac forst ich wolle wite{;} for ȝoure mochele worsipe. + wat cnihtes | beo ȝeo{;} and wanene ȝeo i{}comen beo. [f. 65v² + þo answerede þe oþer{;} þat was þe elder broþer. + + + ++Ich hatte he{n}ges{;} hors is mi broðer. + we beoð of alemai{n}ne{;} aðelest alre londe. + of þat ilken ænde{;} þe angles is ihaten. + Beoð in ure londe{;} selcuðe tiðende. 35 + vmbe fiftene ȝer{;} þat folc hi[s] isomned. + Al ure iledene folc{;} ⁊ heore loten werpeð. + vppen þan þe hit fal[l]ed{;} he scal uaren of londe. + Bilæuen scul | len þa fiue{;} þa sexte scal forð liðe. [f. 81v² + ut of þan leode{;} to u[n]cuðe londe. 40 + + [Linenotes: + 36. _his_] _hī_ MS. || 38. _falled_] _faled_ MS.] + + Ich hatte Hengest{;} Hors hatte min broþer. + we beoþ of Alemaine{;} of one riche londe. + of þan ilke hende þat Ænglis his ihote. + Beoþ in vre londe wonder þenges gonde. + bi eche fiftene ȝer. þat folk his i{}somned. + And werpeþ þare hire lotes{;} fo[r] to londes seche. + v{p} wan þat lot falleþ{;} he mot neod wende. 38 + + [Linenote: + 38. _vp_] _vt_ MS.] + + Ne beo he na swa leof mon{;} uorð he scal liðen. + For þer is folc swiðe muchel{;} mære þene heo walden. + þa wif færeð mid childe{;} swa þe deor wilde. + Æueralche ȝere{;} heo bereð child þere{;} + þ̵ beoð an us feole{;} þat we færen scolden. 45 + Ne mihte we bilæue{;} for liue ne for dæðe. + Ne for nauer nane þinge{;} for þan folc{}kinge. + + Ne beo he noht so riche{;} he mot lond seche. + For{}þe wifues goþ þare mid childe{;} alse þe deor wilde. + bi euereche ȝere{;} hii goþ mid childe þere. + Þat lot on vs ful{;} þat we faren solde. + Ne moste we bi{}lefue{;} for life ne for deaþe. + + þus we uerden þere{;} ⁊ for{}þi beoð nu here. + to sechen vnder lu{f}te{;} lond ⁊ godne lauerd. + Nu þu hæfuest iherd lauerd ki[n]g{;} Soð of us þurh alle þi[n]g. 50 + Þa a{n}swarede vortiger{;} of alc an vfele he wes war. + Ich ileue þe cniht{;} þ̵ þu me sugge soð{}riht. + ⁊ wulche beoð æoure ileuen{;} þ̵ ȝe on ileueð. + ⁊ eoure leofue godd{;} þe ȝe to luted. + þa and{}swarede Hænges{;} cnihtene alre fæirest. 55 + Nis in al þis kine{}lond{;} cniht swa muchel ne swa strong. + + [Linenotes: + 49. _luste_ MS. || 56. _muchel_ over erasure.] + + þus hit fareþ þere{;} þar{}fore we beoþ nou here. + Nou þou hauest ihord louerd king{;} soþ of vs and no lesing. + þo saide vortiger þat was wis and swiþe war. + And woche beoþ ȝoure biléue{;} þat ȝeo an bi{}léfeþ. + + We habbeð gode`s´ gode{;} þe we luuieð an ure mode. + þa we habbeð hope to{;} ⁊ heoreð heom mid mihte. + Þe an hæhte phebus{;} þe oðer Saturn{us}. + þe þridde hæhte wode{n}{;} þ̵ is an weoli godd. 60 + þe feorðe hæh | [te] Jupit{er}{;} + of alle þi{n}ge he is whar. [f. 82r¹ + þe fifte hæhte Mercuri{us}{;} þat {i}s þe hæhste ouer us. + þæ sæxte hæhte appollin{;} þ̵ is a godd wel idon. + + [Linenotes: + 58. _mid mid_ MS. || _is_] _us_ MS.] + + We habbeþ godes gode{;} þe we louieð in mode. + þe on hatte phebus{;} þe oþer Saturnus + þe þri[d]de hatte Woden{;} þat was a mihti þing. + þe feorþe hatte Jubiter of alle þinges He his war. | + þe fifþe hatte Merchuri{us}{;} + þat his þe hehest ouer vs. [f. 66r¹ + þe sixte hatte appolin{;} þat his a god of gret win. + + [Linenote: + 63. _þe_] _e_ partly destroyed.] + + þe seoueðe hatte teruagant{;} an hæh godd in ure lon. + Ȝet we habbeð anne læuedi{;} þe hæh is ⁊ mæhti. 65 + heh heo is ⁊ hali{;} hired{}men heo luuieð for{}þi. + heo js ihate Frææ{;} wel heo heom dihteð. + Ah for alle ure goden deore{;} þa we scullen hæren. + + [Linenotes: + 64. _seoðueðe_ MS. || _dihteð_] _ð_ corr. out of _s_.] + + þe soueþe hatte Teruagant{;} an heh god in vre lond. + Ȝet we habbeþ an leafdi{;} þat heh his and mihti. + ȝeo his i{}hote frea. heredmen hire louieþ. + To alle þeos godes we worsipe wercheþ. + And for hire loue{;} þeos daȝes we heom ȝefue. + Mone we ȝefue monedaẏ. Tẏdea we ȝefue tisdei. + + Woden hehde þa hæhste laȝe{;} an ure ælderne dæȝen. + he heom wes leof{;} æfne al swa heore lif. 70 + he wes heore walden{;} And heom wurðscipe duden. + þene feorðe dæi iþere wike{;} heo ȝifuen him to wurðscipe. + Þa þunre heo ȝiuen þu{n}res dæi{;} + for{}þi þat heo heom helpen mæi. + Freon heore læfdi{;} heo ȝiuen hire fridæi. + Saturnus heo ȝiuen sætterdæi{;} þene sunne heo ȝiuen sonedæi. 75 + Monen heo ȝifuen mone{}dæi{;} Tidea heo ȝeuen tis{}dæi. + + [Linenote: + 76. _Monenen heo ȝifuenen_ MS.] + + Woden we ȝefue wendesdei. Þane þonre we ȝefue þorisdai. + Frea þane fridaẏ. Saturnus þane sateresdai. + + þus seide hæ[n]gest{;} cnihten alre hendest. + Þa answerede vortig{er}{;} of ælchen vfel he wæs wær. + Cnihtes ȝe beoð me leofue{;} ah þas tiðende me beoð laðe. + eouwer ileuen beoð vnwraste{;} Ȝe ne ileoueð noht an criste. | 80 + Ah ȝe ileoueð a þene wurse{;} þe godd seolf awariede. [f. 82r² + eoure godes ne beoð nohtes{;} In helle heo niðer liggeð. + + [Linenotes: + 80. _ileuen_ written over _ilauerd_ deleted. || _cristre_ MS.] + + þus saide Hengest{;} cniht alre hendest. + þo answerede vortiger{;} of alle harme he was war. + Cnihtes ȝeo beoþ me leofue{;} ac ȝoure bilefues me beoþ loþe. + + Ah neoðeles ich wulle eou at{}hælde{;} An mine anwalde. + for norð Beoð þa Peohtes{;} swiðe ohte cnihtes. + þe ofte ledeð in mine londe{;} ferde swiðe stronge. 85 + ⁊ ofte dod me muchele scome{;} ⁊ þerfore ich habbe grome. + ⁊ ȝif ȝe me wulleð wræken{;} ⁊ heore hæfden me biȝeten. + Ich eou wullen ȝeuen lond{;} muchel seolueR ⁊ gold. + Þa andswerede hængest{;} cnihtene alre feirest. + Ȝif hit wulle saturnus{;} al hit scal iwurðe þus. 90 + ⁊ Woden ure lauerd{;} þe we on bi{}liueð. + + [Linenote: + 86. _me_] _e_ corr. out of _u_.] + + Ac ich wolle ou at{}holde{;} in min anwolde. + For norþ beoþ þe peutes{;} swiþe ohte cnihtes. + þat ofte doþ me same{;} and þar{}vore ich habbe grame. + And ȝef ȝe wolleþ me wreke{;} of [hire] wiþere dedes{;} + Ich ȝou wolle ȝeue{;} ȝeftes swiþe deore. + þo saide Hengest{;} al hit sal iworþe þus. + + Hengest no{m} læue{;} ⁊ to scipen gon liðe. + þer wes moni cniht strong{;} + heo droȝen heore scipe{n} uppe þe lo{n}d. + forð wenden dringches{;} to vortigerne þan kenge. + Biuoren wende hengest{;} ⁊ hors him alre hændest. 95 + + [Linenote: + 93. _uppe_ on an erasure.] + + Hengest nam lefue{;} and to sipe gan wende. + And al hire | godes{;} hii beore to londe. [f. 66r² + + Seoððen þa alemainisce men{;} þa aðele weore{n} an deden. + ⁊ seoððen heo senden him to{;} heore sæxisce cnihtes wel idon. + hengestes cunnesmen{;} of his aldene cudðe. + heo comen in to halle{;} hændeliche alle. + Bett weoren iscrudde{;} ⁊ bed weoren iuædde. 100 + hængest | swaine{;} þene vortigernes. þeines. [f. 82v¹ + þa wes vortigernes hired{;} for hehne ihalden. + Bruttes weoren særi{;} for swulchere isihðe. + Nes hit nawiht longe{;} þat ne comen to þan kinge. + Cnihtes sunen uiue{;} þa i{}faren hafden biliue. 105 + heo sæiden to þan kinge{;} neowe tiðe{n}den. + + [Linenotes: + 100. _Bett_ corr. out of _Bette_. || 102. _ihaldenḍẹ_ MS.] + + Forþ hii wende alle{;} to vortiger his halle. + Bed weren i{}scrud{;} and bet weren ived. + Hengestes sweines{;} þane vortiger his cnihtes. 101 + Bruttes weren sori{;} for þan ilke sihte. + Nas noht longe{;} þat ne come tẏdinge. + + [Linenote: + 101. _swenise_ MS.] + + nu forð{}rihtes{;} Icume{n} beoð þa peohtes. + þurh þi lond heo ærneð{;} ⁊ hærȝieð ⁊ berneð. + ⁊ al þene norð ænde{;} iuald to þa{n} gru{n}de. + her{}of þu most ræden{;} oðer all we beoð dæden. 110 + Þe king hine bi{}þohte{;} whæt he don mihte. + he sende to þan innen{;} after al his monnen + þer com hengest þer com hors{;} þer com m{a}ni mon ful oht. + þer come{n} þa saxisce men{;} hengestes cunnes{}men. + ⁊ þa Alemainisce cnihtes{;} þe beoð gode to fihte. 115 + + þat þo forþ{}rihtes icomen were þe peutes. + Oueral þin lond hii erneþ{;} and sleaþ þin folk and bearneþ. + and alle þane norþ ende{;} hii falleþ to þan gru{n}de. + her{}of þou most reade{;} oþer alle we beoþ deade. + Þe king sende his sonde{;} to þeos cnihtes hinne. + þat hii swiþe sone to him seolue come. + þar com Hengest and his broþer{;} and manian oþer. + + þis isæh þe king vortiger{;} bliðe wes he þa þer. + Þa peohtes duden heore iwune{;} + a þas hælf þere humbre. heo weoren icume. + ⁊ þe king VortigeR{;} of heore cume wes ful war. + To{}gadere heo comen{;} ⁊ feole þer of{}sloȝen. + þer wes feht swide strong{;} Comp swiðe sturne. 120 + + þat þe king vortiger{;} bliþe was þo þer. + Þe Peutes dude hire wone{;} a þis half vmbre hii were icome. + And þe king vortiger{;} of hire come was war. + To{}gadere hii comen{;} and manie þar of{}sloȝen. + + Þe Peohtes weoren ofte{}iwuned{;} [f. 82v² + Vortige[r]ne to ou{er} | cumen. + ⁊ þa heo þohten a[l]swa{;} Ah hit ilomp an oðer þa. + for hit wes heom al hele{;} þat hængest wes þere. + ⁊ þa cnihtes stronge{;} þe comen of saxelo{n}de. + ⁊ þa ohte alemanisce{;} þe þider comen mid horse. 125 + Swiðe monie peohtes{;} heo sloȝen iþan fehte. + feondliche heo fuhten{;} feollen þa fæie. + + [Linenotes: + 113. _muni_ MS. || 116. _þa þa_ MS.] + + þe peutes weren ofte iwoned{;} vortiger to ouercome. + And þo iþohten al so{;} ac hit bi{}ful oþerweies þo. + for hii hadde mochel care{;} for Hengest was þare. + for swiþe manie peutes{;} hii sloȝen in þan fihte. + + Þa þe non wes icumen{;} þa weoren Peohtes ouer{}cumen. + ⁊ swuðe heo awæi floȝen{;} an ælche helue heo forð fluȝen. + ⁊ alle dai heo fluȝen{;} monie ⁊ vnnifoȝe. 130 + Þe king vortigerne{;} wende to herberwe. + ⁊ æuere him weore{n} on{}uast{;} Hors ⁊ hængest. + Hængest wes þan kinge leof{;} ⁊ him lindesaȝe ȝef. + and he ȝæf horse{;} madmes inoȝe. + ⁊ alle heore cnihtes{;} he swiðe wel dihte. 135 + ⁊ hit gode stu{n}de{;} stod a þan ilke. + + [Linenote: + 133. _leof{;} ⁊ him linde_ over an erasure.] + + þo þat non was icome{;} þo were Peutes ouer{}come. + And swiþe hii awey | floȝe. on euereche side. [f. 66v¹ + and vortiger þe king{;} wende aȝen to his hin. + and to hengest an his cnihtes he ȝef riche ȝeftes. + + Ne durste nauere peohtes{;} cumen i þan londes. + no ræueres no utlaȝen{;} þ̵ heo neoren sone of{}slæȝen. + ⁊ hængest swiðe fæire{;} herede þane king. + Þa ilo{m}p hit in ane time{;} þ̵ þe king wes swiðe bliðe. 140 + An ane hæȝe dæie{;} imong his duȝeðe monnen. + Hengest hine bi{}þohte{;} what he don mihte. + for he wolde wið þan ki{n}ge{;} holde{n} | runi{n}ge. [f. 83r¹ + þan kinge he eode to{;} foren{;} ⁊ fæire hine gon greten. + Þe king sone up stod{;} ⁊ sætte hine bi him seoluen. 145 + heo drunken heo dremden{;} blisse wes among heom. + + [Linenotes: + 137. _peohtestes_ MS. || _gonḍẹ_ MS. || 146. _heoṇ dremden_ MS.] + + Ne dorste neuere peutes{;} come in þisse londe. + þat hii nere sone of{}slaȝe{;} and idon of lifdaȝe. + and Hengest swiþe hendeliche{;} cwemde þan kinge. + Þo hit bi{}ful in on time{;} þat þe king was swiþe bliþe. 140 + Hengest wolde wiþ þan kinge{;} holde rouni{n}g. + þane kinge he come bi{}vore and faire hine grette. + + [Linenote: + 140. After _þe_, _ṛeṇ_ MS.] + + Þa queð hengest to þan kinge{;} lauerd hærcne tiðende. + ⁊ ich þe wulle ræcchen{;} deorne runen. + ȝif þu mine lare{;} wel wult lusten. + ⁊ noht halden to wraððe{;} þat ich wel leare. 150 + þe king answarede{;} swa henges hit wolde. + Þa sæide hængest{;} cnihten alre fæirest. + lauerd ich habbe moni a dæi{;} þine monscipe ihæȝed. + ⁊ þin holde mon ibeo{n}{;} i richen þine hirede. + ⁊ in ælche fæhte{;} hæhst of þine cnihte{n}. 155 + + Þo saide hengest to þan kinge{;} louerd hercne tẏdinge. + And ich þe wolle telle{;} of deorne rouni{n}ges. + ȝef þou mine lore wel wolt i{}hure. + And noht holde to wraþþe{;} ȝef ich þe wel leore. + And þe king answerede{;} alse Hengest hit wolde. + + ⁊ ich habbe ofte ihærd{;} hohfulle ronen. + Imong þine hired{}monnen{;} heo hatieð þe swiðe. + In to þan bare dæðe{;} ȝif heo hit dursten cuðe. + Ofte heo stilleliche spækeð{;} ⁊ spilieð mid runen. + of twam ȝu{n}ge monnen{;} þat feor wunieð hennen. 160 + þe an hæhte VtheR{;} þe oðer ambrosie. + þe þridde hæhte Co[n]stance{;} þes wes king i þisse `lond´. + ⁊ he her wes of{}slaȝen{;} þurh swicfulle laȝen. + + [Linenotes: + 156. _ronenen_ MS. || _stilledliche_ MS.] + + louerd ofte ich habbe ihord{;} among þine cnihtes. + þat hii þe hatieþ swiþe{;} into þare bare deathe. + Ofte hii stille spekeþ. of two ȝonge cheldre{n}. + þe on hatte vther{;} þe oþer Aurelie. + þe þridde hehte Constance{;} þat þou dedest to deaþe. + + Nu wulleð cume þa oðere{;} ⁊ wræken heore broðer. + Al forbær | nen þi lond{;} ⁊ slæn þine leoden. [f. 83r² 165 + þe seoluen ⁊ þine duȝeðen; driuen ut of londe. + ⁊ þus suggeð þine men{;} þer heo somned sitteð. + for þa twene broðere{;} beoð `beyne´ kine{}borne. + Of androeinnes kunne{;} þas aðele bruttes. + ⁊ þus þine duȝeðe{;} stille þe fordemed. 170 + + [Linenote: + 168. _beyne_ added in margin, _beoren_ deleted.] + + Nou wolleþ come þe oþer{;} and wreken hire broþer. + Al for{}bearne þi lond{;} and slean þine leo | de. [f. 66v² + And þus seggeþ þine men{;} stille bi{}twine heom. + + Ah ich þe wulle ræde{;} Of muchele þire neode. + þ̵ þu bi{}ȝite {cn}ihtes{;} þa gode beoð to fihte. + ⁊ bi{}tache me ænne castel{;} Oðer ane kineliche burh. + þat ich mai inne ligge{;} þa while þa ich libbe. + Ic am uor þe iuaid{;} þær{}fore ic wene beon dæd. 175 + fare þer ic auer fare{;} næm ich næuere bute care. + Buten ich ligge faste{;} biclused inne castle. + ȝif þu þis me wult don{;} Ich hit wulle mid luue a{}fon. + ⁊ ich wulle biliue{;} senden after mine wiue. + þat is a sexisc wimmon{;} of wisdome wel idon. 180 + ⁊ after rouwe{n}ne{;} mire dohter; þe me is swiðe deore. + Þenne ich habbe mi wif{;} ⁊ mine wine{}maies. + + [Linenote: + 172. _cnihtes_] _mihtest_ MS.] + + Ac ich þe wolle reade{;} of mochele þine neode. + þat þou biȝete cnihtes{;} þat gode beon to fihte. + And bi{}tak me one castel{;} þat ich mai on wonie. + For ich ham for þe i{}veiþed{;} þat ich wene beo dead. + þare ware ich euere vare{;} nam ich neuere boute care. + Bote ihc ligge faste{;} bi{}clused in on castle. + Ȝef þou þis woldes don{;} Mi wif solde come sone. + and mi dohter Rowenne{;} and moche of mine cunne. + + ⁊ ich beo i þine londe{;} fulliche at{}stonde. + þa bet ich wullen hiren þe{;} ȝif þu þis ȝettest me. + Þa answerede vortiger{;} + Of ælchen vuele he wes | war. [f. 83v¹ 185 + Nim cnihtes biliue{;} ⁊ send æfter þine wiue. + ⁊ æfter þine children{;} þan ȝu{n}gen ⁊ þan olden. + ⁊ æfter þine cunnen{;} ⁊ afeoh heom mid wunne. + þenne heo to þe cumeð{;} þu scat habben gærsume. + hæhliche heom to uede{n}{;} ⁊ wurðliche scruden. 190 + Ah nulle ich castel na burh{;} nane þe bi{}techen. + for men me wolden scenden{;} I mine kine{}lond. + for ȝe haldeð þa hæðene laȝe{;} + þat stod on eoure ælderen dæȝe. + ⁊ we haldeð cristes laȝe{;} ⁊ wulleð auere an ure dæȝe. + + [Linenote: + 192. _kine kine lond_ MS.] + + Wan we þos beoþ in londe{;} folliche at{}stonde. + þe bet we wolleþ cweme þe{;} ȝef þou þis wolt granti me. + þo answerede vortiger{;} þat of ech vuele was war. + Nim cnihtes swiþe{;} and send after þine wifue. + And after þine childre{n}{;} þe ȝong and þe heoldre + And after þine cunne{;} and onderfang heom mid winne. + wane hii to þe comeþ{;} þou salt habbe garisome. + hehliche heom to fede{;} and worþliche to scrude. + Ac nelle ich Castel ne Borh{;} nanne þe bi{}take. + For men me wolde sende{;} in mine kinelonde. + ȝef | ich heþene men{;} londes bi{}toke. [f. 67r¹ + + Þa ȝet spæc hængest{;} cnihten alre hendest. 195 + lauerd ich wulle þin iwil{;} driȝe{n} her ⁊ ouer{}al. + ⁊ don al mine dæde{;} æfter þine ræde. + Nu ic wulle biliue{;} sende afteR mine wiue. + ⁊ æfter mire dohter{;} þe me is swa deore. + ⁊ æfter ohte mo{n}nen{;} þa bezste of mine cunne. 200 + + [Linenote: + 197. _don ḍoṇ_ MS.] + + þe ȝet spac hengest{;} cniht alre hendest. + louerd nou ich wolle{;} don al þine wille. + Nou ich wolle bliue{;} sende after mine wifue. + + And þu ȝif me swa muchel lond{;} + to stonden a mire aȝere ho{n}d. + Swa wule anes bule hude{;} Ælches weies ouer{}spræden. + feor from ælche castle{;} amidden ane ualde. + þen{n}e ne mai þe atwite{;} þe hæne ne þe riche. + þ̵ þu æi hæhne | burhȝe{;} + hæðene monne habbe bi{}tæht. [f. 83v² 205 + + And þou ȝef me so mochel lond{;} to stonde on min owe hond. + Ase wole a Bole hude{;} in grene ouer{}sprede. + For fram eche Castle{;} a{}midde one felde. + þanne ne mai þe atwite{;} þe pore no þe riche. + þat þou eni heh Borh{;} heþene Man bi{}takest. + + Þe king him iȝette{;} swa hengest ȝirnde. + Hengest nom læue{;} ⁊ forð he gon liðe. + ⁊ æfter his wiue sende sonde{;} to his aȝene lo{n}de. + ⁊ he seolf wende ȝeond þis lo{n}d{;} + to sechen ænne bræ[d]ne fæld. + þer he mihte wel spræde{;} On his feire hude. 210 + He com æn enne ende{;} In enne fæire uelde. + he hafde ane hude{;} bi{}ȝite to his neode. + o ane wilde bule{;} þe wes wunder ane strong. + + [Linenote: + 207. _nom_ corr. out of _mom_.] + + And þe ki{n}g him ȝaf{;} þat lutel þat he ȝornde. + Hengest nam lefue{;} and forþ he gan wende. + And after his wifue he sende sonde{;} to his owene londe. + And him seolf wende{;} oueral to bi{}holde. + ware he mihte wel sprede{;} his Bole hude. + + He hæfden ænne wisne mon{;} þe wel cuðe a craften. + þe nom þas hude{;} ⁊ a bord leide. 215 + and whætte his særes{;} alse he schæren wolde. + Of þere hude he kærf enne þwong{;} swiðe s{m}al ⁊ swiðe long. + Nes þe þwong noht swiðe bræd{;} buten swulc a twines þræd. + þa al islit wes þe þong{;} He wes wunder ane long. + + [Linenote: + 217. _swal_ MS.] + + Hengest hadde one wisneman{;} þat wel couþe of crafte. + He nam þeos bole hude{;} and a borde laide. + þar of he makede ane þwang{;} swiþe smal and swiþe lang. + Nas þe þwang noht brod bote ase hit were a twined þred. 218 + + [Linenote: + 218. _atwined_ MS.] + + a{}buten he bilæde{;} muche del of londe. 220 + He bigon to deluen{;} dic swiðe muchele. + þer{}uppe stenene wal{;} þe wes strong oueral. + ane burh he arerde{;} muchele ⁊ mare. + Þa þe burh we{s} al ȝare{;} þa scop he hire nome. + he hæhte heo ful iwis{;} KaeR{}Carrai an Bruttisc. 225 + ⁊ ænglis | ce cnihtes{;} heo Cleopeden þwong{}Chastre. [f. 84r¹ + Nu and auere mare{;} þe nome sto[n]deð þere. + ⁊ for nan odere gome{;} næueden þæ burh þene nome. + + [Linenote: + 224. _wes_] _wel_ MS.] + + A{}boute þar{}mid he leide{;} moche deal of londe. + He lette þo delue{;} on euerech halue. + þar vppe stonene wal{;} swiþe | strong oueral. [f. 67r² + ane castel he arerde{;} fair to bi{}holde. + þo þe Borh was al ȝarue{;} þo sette he hire name. + he hehte hire foliwis{;} Caẏr{}Karri in Bruttesse. + and Englisse cnihtes{;} Þwangchestre. + Nou and euere more{;} þe name stondeþ þ[are]. + + a þet come densce men{;} and driuen ut þa bruttes. + þene þridde nome heo þer sætte{;} ⁊ lane{}castel hine hæhten. 230 + ⁊ for swulche gomen{;} þæ tun hafde þas þreo nomen. + Vnder þan com liðen hider{;} hengestes wif mid hire scipen. + heo hæfde to iueren{;} fiftene hu{n}d{r}ed ridern. + mid hire come{n} to iwiten{;} muchele æhtene scipen. + þer comen inne{;} muchel of hengestes cunne. 235 + + [Linenote: + 233. _hūd’ed_ MS.] + + forte þat Dence men driuen vt þe cnihtes. + þane þridde name þar sette{;} and leane Castel hine cleopede. + vnder þan com liþe hider{;} Hengestes wif mid hire sipes. + ȝeo hadde to ivere{;} fiftene hundred Rideres. + + ⁊ Rouwe{n} his dohter{;} þe him we`s´ swide deore. + Hit wes umbe{}while{;} þ̵ com þe ilke time. + þ̵ iȝarked wes þa burh{;} mid þan alre bezste. + He{n}gest com to þan kinge{;} ⁊ bad him gistninge. + ⁊ seide þ̵ he hafde an in{;} Iȝarked to{}ȝeines him. 240 + ⁊ bad þat he come þer{}to{;} + ⁊ he scolde beon fæire under{}fon. + + And Rowen his dohter{;} þat was him swiþe deore. + Hit was bi on wile{;} þat com þe ilke time. + þat `i´ȝarked was þe borh{;} mid þan alre beste. + And Hengest wende to þan kinge{;} and bad hine to gẏstni{n}ge. + And seide þat he hadde on In{;} hi{}makede to{}ȝenes him. + + ⁊ þe king him ȝette{;} swa hengest hit wolde. + Hit com to þan time{;} þ̵ þe king gon forð liðe. + Mið þan deoreste monnen{;} of alle his duȝeðe. + forð he gon buȝen{;} | þ̵ he to burh com. [f. 84r² 245 + he bi{}heold þene wal{;} up and dun ouer{}al. + al him wel likede{;} þ̵ he o{n} lokede. + He wende in to halle{;} ⁊ his heleðes mid him alle. + Bemen heo bleowen{;} gome{n} men gunnen cleopien. + + And þe king him grantede{;} alse Hengest wolde. + Forþ hii gonne wende{;} þat hii come to þan ende. + þe king bi{}heold þane wal{;} vp and dun oueral. + Al him wel likede{;} þat he on lokede. + He wende in to halle{;} and his cnihtes mid him alle. + + Bord heo hetten breden{;} cnihtes setten þer to. 250 + heo æten heo drunken{;} dræm wes iburhȝen. + þa þe duȝeðe hafde iȝeten{;} þa wes heom þa bet iloten. + Hængest eode in to þan inne{;} þer wunede Rouwenne. + he heo lette scruden{;} mid vnime`te´ prude. + al þ̵ scrud þe heo hafde on{;} heo weoren {s}wiðe wel ibon. 255 + heo weoren mid þan bezste{;} ibrusted mid golde. + + [Linenote: + 255. _swiðe_] _iwiðe_ MS.] + + Bordes hii lette sprede{;} cnihtes þar to sete. + hii eoten | hii drongken{;} blisse was a{}mang heom. [f. 67v¹ + Hengest we{n}de to þe in{n}e{;} þar Rowenne was hinne. + he hire lette scrude{;} mid onimete prude. + + heo bar an hir{e} honde{;} Ane guldene bolle. + I{}uulled mid wine{;} þe wes wunder ane god. + hæȝe ibore{n}ne men{;} heo lædden to hallen. + biuoren þan kinge{;} f{æi}rest alre þinge. 260 + Reowen sæt acneowe{;} ⁊ Cleopede to þan kinge. + ⁊ þus ærest sæide{;} In ænglene londe. + lauerd king wæs hæil{;} for þine kime ich æm uæin. + Þe king þis ihærde{;} ⁊ nuste what heo seide. + + [Linenote: + 260. _farrest_ MS.] + + Ȝeo bar in hire hond{;} ane goldene bolle. + Hi{}fulled mid w[i]ne{;} ne mihte non be rich[ere]. + Hehȝe ibore me{n}{;} hire ladde in to halle. + bi{}vore þan kinge{;} fairest alle þing. + Rowenne sat a cnouwe{;} and seide to þa{n} kinge. + þus erest ȝeo spac{;} in Englene lond. + Louerd king wassaẏl{;} for * þine comes me beoþ hail. + Þe ki{n}g hit ihorde{;} and nuste wat ȝeo saide. + + [Linenote: + 258. _wine: richere_] MS. defective here.] + + þe king vortigerne{;} fræinede his cnihtes sone. 265 + what weoren þat speche{;} þe þ̵ maide spilede. + Þa andswere | de Keredic{;} a cniht swiðe sellic. [f. 84v¹ + he wes þe bezste latimer{;} þat ær com her. + lust me nu lauerd king{;} ⁊ ich þe wulle cuðen. + whæt seið Rouwenne{;} fæirest wimmonnen. 270 + Hit beoð tiðende{;} Inne sæxe{}londe. + whær swa æi duȝeðe{;} gladieð of drenche{;} + + [Linenote: + 272. _gladẹieð_ MS.] + + þe king vortigerne{;} haxede his cnihte`s´. + wat were þe speche{;} þat þe maide speke. + Þo answerede{;} Keþereh{;} cniht mid þe wisest. + he was þe beste latimer{;} þat euere wone[de] her. 268 + Lust nou mi louerd king{;} and ich þe wolle cuðen. + wat seiþ Rowenne{;} fairest of al wommanne. + Hit his þe wone{;} Ine sax{}londe. + + [Linenote: + 268. _wone_ MS.] + + þat freond sæiðe to freonde{;} Mid fæire loten hende. + leofue freond wæs hail{;} þe oðer sæið drinc hail. + þe ilke þat halt þene nap{;} he hine drinkeð up. 275 + oder uul me þideR fareð{;} ⁊ bi{}techeð his iuere{n}. + þenne þat uul beoð icumen{;} þenne cusseoð heo þreoien. + þis beoð sele laȝen{;} Inne saxe{}londe. + ⁊ Inne alemaine{;} heo beoð ihalden aðele. + + [Linenotes: + 273. _sæiðe_] _ð_ corr. out of _d_. || 276. _bi{}thecheð_ MS.] + + þat freond saiþ to his freond{;} wane he sal [dri]nge. + leofue freond wassail{;} þe oþer saiþ dringhail. + þe ilke þat halt þane nap{;} þane dringe dringþ vp. 275 + And aȝ[ein]es me hine fulþ{;} and takeþ his ivere. + Þis beoþ þe | lawes{;} ine sax{}londe. [f. 67v² + + [Linenotes: + 273. _dringe_]; 276 _aȝeines_] MS. defective here.] + + Þis iherde uortiger{;} of alche{n} uuele he wes war. 280 + ⁊ seide hit an bruttisc{;} ne cuðe he nan ænglisc. + maiden Rouwenne{;} drinc bluðeliche þenne. + Þat maide dronc up þat win{;} ⁊ lette don oðer þer{}in. + ⁊ bi{}tæhten þan kinge{;} ⁊ þrien hine custe. + ⁊ þurh þa ilke leode{n}{;} þa laȝen comen to þissen londe. 285 + wæs{}hail ⁊ drinc{}hæil. moni mon þer{}of is fain{;} + Rouwenne þe hende{;} sat bi þan kinge. + þe king heo ȝeorne biheold{;} heo was him an heorte leof. + ofte he heo custe{;} ofte he heo clupte. + Al his mod ⁊ his main{;} halde to þan mæidene. 290 + + [Linenote: + 280. _alchel_ MS.] + + þis ihorde vortiger{;} of eche vuele he was war. + And saide hit on Bruttesse{;} ne couþe he noht on Œnglisse. + Maẏde Rowenne{;} dring bloþeliche þanne. + Þat maide drong vt þat win{;} and lette don oþer þar{}in. + And bi{}tahte þan kinge{;} and he hit vp swipte. + And þorh þisne ilke game{;} þe lawe come to londe. + wassaẏl and dring{}haẏl{;} þat mani me{n} lofuieþ. + Þe faire Rowenne{;} sat bi þan kinge. + þe king hire ȝeorne bi{}heold{;} ȝeo was him leof on heorte. + Ofte he hire custe{;} and ofte he hire clupte. + + Þe wurse wes þer | ful neh{;} + þe in ælche gomene iS ful ræh. [f. 84v² + þe wurse ne dude næuere god{;} he mæingde þas kinge`s´ mod. + he murnede ful swiðe{;} to habben þat mæide{n} to wiue. + Þat wes swide ladlic þing{;} þat þe cristine king. + luuede þat haðene maide{;} leoden to hærme. 295 + þ̵ maiden wes þan kinge leof{;} æfne alse his aȝene lif. + + Þe worse was þare wel neh{;} þat to soche game his wel sleh. + þe worse þat neuere ne doþ god{;} he meẏnde þare þes kinges mod + þe king mornede swiþe{;} for habbe hire to wifue. + þat was swiþe loþlich þing{;} þat þe cristene king. + louede þat Maide heaþene{;} folk to harme. + + he bad hengest his dring{;} ȝiuen him þat maide child. + He{n}gest funde an his ræd{;} to don þ̵ þe king him bed. + he ȝef him Rouwenne{;} wimmon swiðe hende. + + To Hengest bad þe king{;} þat he þat maide ȝefue him. + Hengest funde on his Reade{;} don þat þe king him beade. + He ȝef him Rowenne{;} womman swiþe hende. + + + + +XV. ORM + +THE ORMULUM + +[[MS description from Notes volume: + +“Junius 1, Bodleian Library, Oxford: an oblong folio, written in double +columns on 118 leaves of parchment varying considerably in size, the +largest being 508 × 200 mm.; about 1210 A.D., and an autograph, but +corrected by a second and third hand.”]] + + +[[Further detail from Notes volume: + +“Orm supplemented the current graphic methods by devices of his own. +Thus he systematically doubled a consonant after a short vowel in a +closed syllable, so tunnderrstanndenn 109. Whether he meant thereby +to indicate shortness of the vowel or length of the consonant is +disputed.... Where the consonant after an open syllable is in fact +short, Orm often places a breve over the preceding short vowel.... +Likewise he uses very seldom an almost horizontal accent to indicate +vowel length, as á 174, but more frequently, as if to emphasize his +warning against possible error, doubles it ... even for greater +insistence trebles it ... mostly before final t. + +“Furthermore, Orm invented a special symbol {g} with a flat top +projecting on both sides for the guttural stop g, reserving the +continental g for the dzh sound in such words as egge (edge), leggen, +seggen: the latter occurs in this extract only in gluternesse 167, and +that by mistake.”]] + + +[[In the e-text, ordinary capital G was used for capital insular g (ᵹ) +because font support for the correct form Ᵹ (hex A77D) is extremely +limited. The printed linenotes almost always use yogh (ȝ) for insular +g (ᵹ), and plain g for Orm’s unique {g}. + +In this selection, all lines have been split at the caesura for length, +with the second half shown deeply indented.]] + + + ++Forrþrihht anan se iesu crist. + Wass borenn off hiss moderr{;} + ᵹho wand hi{mm} sone iwinndeclū́t. + ⁊ leᵹᵹde himm inn a`n´ cribbe. + Acc uss birrþ wĭtenn þ̵ he warrþ. + All wiþþ hiss aᵹhenn wille. + Vnnorne. ⁊ wrecche ⁊ usell child{;} + Inn ure mennisscnesse : + Forr þ̵ he wollde inn heffness ærd{;} + Vss alle makenn riche. 5 + ¶ ⁊ he þ̵ all þiss middellærd. + Onn alle wise shrideþþ{;} + He wollde wundenn | ben forr uss. [f. 34v¹ + I wrecche wi{nn}de clutess. + Forr þ̵ he wollde shridenn uss{;} + Wiþþ hefennlike wæde· + ¶ ⁊ he þ̵ all þiss werelld shop· + ⁊ alle shaffte stereþþ{;} + He lēt hi{mm} baþe bindenn her. + Wiþþ bandess fēt ⁊ hande{;} 10 + Forr þ̵ he wollde unnbindenn uss. + Off hellepiness bandess. + ¶ ⁊ heffne. ⁊ lifft. ⁊ land. ⁊ sæ. + Wiþþ {g}oddcunndnesse filleþþ{;} + Þatt illke child. tatt tær wass leᵹᵹd. + Inn an full naru cribbe{;} + Forr þ̵ he wollde ᵹifenn uss. + All heffness rume riche. + + [Linenotes: + 5. _heffness_] erasure of _o_ after _he_; so also in + _hefennlike_, l. 8; _werelld_, l. 9, &c.; see notes. || + 13. _full naru_ over an erasure.] + + ¶ ⁊ he þ̵ fedeþþ enn{g}le þed. + ⁊ alle cwike shaffte{;} 15 + He laᵹᵹ all alls hiss wille wass. + Biforenn asse i cribbe. + Swa summ he wære ᵹifenn hi{mm}{;} + To wurrþenn hi{mm} to fode. + Forr þ̵ he wollde brinn{g}enn uss{;} + Vpp inntill heffness blisse. + ⁊ ᵹifenn uss hi{mm} sellfenn þær{;} + Wiþþ enn{g}less eche fode. + ¶ Þuss {g}odess sune allmahhtiᵹ {g}odd{;} + Warrþ wrecche mann onn erþe. 20 + Forr swa to bri{nn}genn mann{}kinn onn{;} + To ᵹernenn afft{err} litell. + Forr þ̵ he lufeþþ alle þa{;} + þ̵ hise laᵹhess haldenn. + ⁊ lufenn forr þe lufe off hi{mm}{;} + To libbenn her onn erþe. + Full wrecchelike inn uselldom{;} + Off metess. ⁊ off claþess. + ¶ ⁊ tatt te laferrd iesu crist. + Wass leᵹᵹd inn asse cribbe. 25 + Þatt tacneþþ uss. þ̵ he co{mm} her. + To wurrþenn mann onn erþe. + Wiþþ mannkinn. þ̵ wass stunnt. ⁊ dill{;} + ⁊ skill læs swa su{mm} asse. + ¶ ⁊ asse. þohh itt litell be. + Itt hafeþþ mikell afell. + To berenn upp well mikell sæm{;} + Giff mann itt doþ þæronne. + ⁊ swa wass neh all follc þ̵ daᵹᵹ. + Þatt c{ri}st co{mm} her to manne. 30 + Neh all itt wass þa strang inoh. + To þewwtenn laþe {g}astess. + To berenn upp þ̵ laþe sæm{;} + To don all þeᵹᵹre wille. + ¶ ⁊ þurrh þ̵ {g}odd wass wurrþenn mann. + Forr ure miccle nede{;} + Þurrh þ̵ wass he. `þatt witt tu wel.´ + All wiþþ hiss lefe wille. + Niþþredd. ⁊ wannsedd wunnderrliᵹ. + ⁊ laᵹhedd inn hi{mm} | sellfenn. [f. 34v² 35 + Forr o þ̵ hallf þ̵ he wass mann{;} + Mann mihhte hi{mm} fon. ⁊ pinenn. + Wiþþ hāt. ⁊ kald. wiþþ nesshe. ⁊ harrd· + Wiþþ pine off þrisst. ⁊ hunngerr. + ⁊ cwellenn himm mann mihhte wel{;} + Inn ure mennisscnesse. + ⁊ {g}odd wass wurrþenn swa forr uss{;} + Gḗt lasse þann an enn{g}ell. + Forr mann ne maᵹᵹ nohht enn{g}ell sen{;} + Ne tăkenn hi{mm} ne bindenn. 40 + Ne pinenn hi{mm}. ne cwellenn hi{mm}. + Forr he ne deᵹeþþ næfre. + Acc drihhtin {g}odd warrþ her forr þe + Gēt lasse þann hiss enn{g}ell. + ⁊ lahᵹhre inoh. forr þi þatt he{;} + Þe wollde ᵹifenn bisne. + Þatt te birrþ aᵹᵹ þe sellfenn her{;} + Þurrh soþ mecnesse laᵹhenn. + ⁊ lætenn swiþe unorneliᵹ{;} + ⁊ litell off þe sellfenn. 45 + + [Linenotes: + 34. _þatt witt tu wel_ substituted at bottom of column for _þatt + seȝȝþ þe boc_ in text. || 37. _kald_ over an erasure. || + 41. _pinenn_] _i_ over an erasure. || _næfre_] _r_ changed into + _n_ by erasure. || 42. _godd warrþ_ over an erasure. || + 45. _unorneliȝ_ with erasure over the first _n_.] + + + ¶ ++Þatt hirdess wokenn o þ̵at nahht. + Þatt crist wass borenn onne{;} + Þatt wass swa su{mm} hiss wille wass. + Forr þ̵ itt shollde tacnenn. + Þatt he forr{}þi wass wurrþenn mann{;} + Forr þ̵ he wollde sammnenn. + An flocc off menn till cristenndom{;} + ⁊ till þe rihhte læfe. + Þatt sholldenn wurrþenn hise shep{;} + Þurrh here unnshaþiᵹnesse. 50 + ⁊ sholldenn habbenn oferr he{mm}{;} + Bisscopess. prestess. dæcness + Forr þ̵ teᵹᵹ sholldenn hirdess ben{;} + To ᵹemenn he{mm}. ⁊ {g}ætenn. + ⁊ ec forr þ̵ he wollde ben. + Himm sellf ūt numenn hirde. + Swa þ̵ he wollde hiss aᵹhenn lif{;} + Forr hise shep forrlætenn. + ¶ Þatt {g}odess enn{g}ell co{mm} o nihht. + Swa su{mm} ðe {g}oddspell kiþeþþ. 55 + To spekenn wiþþ{}þa wake menn. + Þatt wokenn heore faldess{;} + ⁊ tatt he comm þ̵ nihht till he{mm}. + Wiþþ heoffness lihht. ⁊ leome. + ⁊ tatt teᵹᵹ wærenn forr þ̵ lihht. + ⁊ forr ðatt enn{g}less sihhþe. + Forr dredde swiþe fasste anan. + Swa summ þe {g}oddspell kiþeþþ{;} + ⁊ ec þatt {g}odess enn{g}ell toc. + To frofrenn he{mm} wiþþ worde. 60 + All þ̵ wass don | þurrh iesu c{ri}st. [f. 35r¹ + Forr mikell þin{g} to tacnenn. + ¶ Itt tacneþþ uss þatt ure {g}odd. + Well offte senndeþþ enn{g}less. + Inn till þiss middell{}ærd. tatt iss. + All full off þesst{err}nesse : + Þatt iss off all þ̵ ifell iss{;} + Inn alle kinne sinne{;} + Itt tacneþþ þ̵ he senndeþþ hemm{;} + Inn till þiss þeossterrnesse. 65 + To frofrenn þa þ̵ wakenn wel{;} + Onnᵹæness laþe {g}astess. + ⁊ stanndenn inn to shildenn he{mm}{;} + Fra deofless swikedomess. + ⁊ all þ̵ flocc þ̵ he{mm} iss sētt{;} + To ᵹemenn. ⁊ to {g}ætenn. + To frofrenn swillke senndeþþ {g}odd. + Enn{g}less. ⁊ hallᵹhe sawless. + ⁊ aᵹᵹ þeᵹᵹ cumenn dun till þa{;} + Wiþþ heoffness lihht. ⁊ leome. 70 + Þatt iss wiþþ witt. ⁊ {g}od innsihht{;} + Inn alle kinne þin{g}e. + Forr drihhtin ᵹifeþþ her hiss þeww{;} + {g}od witt. ⁊ mahht. ⁊ wille. + To stanndenn ᵹæn þe laþe {g}ast. + ⁊ ᵹæn all þ̵ he læreþþ. + Acc aᵹᵹ þeᵹᵹ sinndenn þohh swa þehh{;} + Well swiþe sare off{}dredde. + Off domess daᵹᵹes starrke dom{;} + ⁊ off þe demess irre. 75 + All all swa su{mm} þa wăke menn{;} + Well swiþe offdredde wærenn. + Off heoffness brihhte lihht ⁊ lem {;} + ⁊ off þ̵ enn{g}less sihhþe. + Ace hihht. ⁊ hope o drihhtin {g}odd. + ⁊ onn hiss mildheorrtnesse{;} + Þatt frofreþþ hemm. ⁊ beldeþþ he{mm}{;} + To follᵹhenn {g}odess lare. + To fandenn ᵹiff þeᵹᵹ muᵹhenn swa{;} + ðe demess are winnenn. 80 + ⁊ tatt wass uss bitacnedd wel{;} + Þurrh ðatt tatt {g}odess enn{g}ell. + Toc sone anan wiþþ milde word{;} + ða wăke menn to frofrenn. + For{r} þ̵ he wisste wel þ̵ teᵹᵹ{;} + Off hi{mm} forrdredde wærenn. + Forr {g}odess enn{g}ell frofreþþ mann{;} + Giff þ̵ he seþ hi{mm} færedd. + Forr {g}odess enn{g}ell iss full mec{;} + ⁊ soffte. ⁊ milde. ⁊ bliþe. 85 + ¶ ⁊ defell iss all full off niþ{;} + ⁊ full off {g}ra{mm}cunndnesse. + ⁊ full off hĕte towarrd mann{;} + ⁊ full off modiᵹnesse + ⁊ ᵹiff he seþ þe mann forrdredd{;} + He wile hi{mm} skerrenn mare. + ⁊ ræfenn himm hiss rihhte witt{;} + ⁊ shetenn inn hiss herrte. | + Acc whas itt iss þ̵ wæpnedd iss. + Wiþþ fulle trowwþe o criste{;} [f. 35r² 90 + Þohh þ̵ he {g}risliᵹ defell seo. + Niss he rihht nohht forrfæredd. + ¶ Þatt enn{g}ell seᵹᵹde ðatt he wass{;} + Þa cumenn forr to kiþenn. + O {g}odess hallfe þær till he{mm}. + A`n´ swiþe mikell blisse. + Þatt shollde ben till all þe follc. + Þatt seᵹᵹde he forr þ̵ tanne{;} + Wass cumenn i þiss middellærd. + Full mikell blisse. ⁊ sellðe. 95 + Till alle `þa´ þ̵ sholldenn wel{;} + O {g}odess sune lefenn. + O iesu c{ri}st. tatt borenn wass. + þ̵ illke nahht to manne. + ¶ He seᵹᵹde þ̵ te laferrd crist. + Wass borenn her to manne. + Nohht o þe nahht. acc o þe daᵹᵹ. + Forr mikell þing to tacnenn. + Forr daᵹᵹess lihht bitacneþþ uss{;} + All eche lifess blisse 100 + ⁊ nahht bitacneþþ all þ̵ wa{;} + Þ̷ iss i{nn} helle pine. + ⁊ c{ri}st wass borenn i þiss lif{;} + To lesenn uss off helle. + Forr þ̵ he wollde ᵹifenn uss{;} + Wiþþ enn{g}less eche blisse. + ¶ ⁊ tatt wass uss bitacnedd ec. + Þurrh þ̵ tatt {g}odess enn{g}ell. + Wass aww{n}edd till ða wăke menn{;} + Wiþþ heffness lihht ⁊ leme. 105 + Forr {g}odess sune iesu crist{;} + Wass wurrþenn mann onn erþe. + To ᵹifenn heoffness lihht. ⁊ lem{;} + Þ̷ follc. þ̵ shollde hi{mm} follᵹhenn. + + [Linenote: + 105. _awwredd_ in MS.] + + ¶ Þatt {g}odd all{}mahhtiᵹ wurrþenn wass. + Gun{g} child i{nn} ure ki{n}de. + ⁊ wrecche child. off wrecche kinn{;} + ðatt doþ uss tunnderrstanndenn. + Þatt uss birrþ mikell lufenn crist. + ⁊ lofenn hi{mm} ⁊ wurrþenn. 110 + Off þatt he wollde hi{mm} sellfenn swa{;} + Forr ure lufe laᵹhenn. + ⁊ off þatt he warrþ wrecche mann{;} + Forr uss to makenn riche. + Wiþþ enn{g}less upp inn heoffness ærd{;} + Wiþþ{}utenn ende i blisse. + Annd þurrh þ̵ tatt tær awwnedd wass. + An here off {g}odess enn{g}less. + Þatt time þ̵ te laferrd crist. + Wass borenn her to manne{;} 115 + Þurrh þ̵ wass uss don þær full wel. + To sen. ⁊ tunnderrstanndenn. + Þatt enn{g}less stanndenn aᵹᵹ occ aᵹᵹ. + To lofenn {g}odd ⁊ wurrþenn. + ¶ ⁊ þurrh þ̵ illke wass uss ec. [f. 35v¹ + Don full wel tunnderrstanndenn. + Þatt uss birrþ lofenn drihhtin aᵹᵹ{;} + Wiþþ innwarrd herrtess tunge. + ⁊ þannkenn hi{mm} þ̵ miccle {g}od{;} + Þatt he doþ uss onn erþe. 120 + ¶ ⁊ þurrh þ̵ illke wass uss ec. + Don full wel tunnderrstanndenn. + Þatt crist all enn{g}le þede ki{n}{g}. + Wass borenn her to manne. + Alls iff he ᵹæn þe laþe {g}ast. + Wiþþ hĕre wollde fihhtenn. + To winnenn adam. ⁊ hiss kinn{;} + V̋t off þe defless walde. + ⁊ settenn enn{g}less oferr he{mm}{;} + To ᵹemenn he{mm} ⁊ {g}ætenn. 125 + ⁊ forr to shildenn hemm onn{}ᵹæn{;} + ðe deofless laþe wiless. + + [Linenote: + 124. _walde_] After _l_, _l_ erased.] + + ¶ Annd {g}odess enn{g}less wærenn þa{;} + Well swiþe glade wurrþenn. + Off ðatt tatt {g}odd wass wurrþenn mann. + Forr þ̵ teᵹᵹ wisstenn alle. + Þatt teᵹᵹre {g}en{g}e shollde ben{;} + Wiþþ {g}ode sawless ekedd. + ⁊ wurrþedd ec. ⁊ all forrþi{;} + Þeᵹᵹ wærenn swiþe bliþe. 130 + ⁊ all forr þi þeᵹᵹ sun{g}enn þa. + ðiss san{g} wiþþ mikell blisse. + Si drihhtin upp inn heffness ærd{;} + Wurrþshipe. ⁊ loff. ⁊ wullderr. + ⁊ upp{}onn erþe {g}riþþ. ⁊ friþþ{;} + Þurrh {g}odess mildherrtnesse. + Till iwhillc mann þ̵ habbenn shall{;} + {g}od herte ⁊ `aᵹᵹ´ {g}od wille. + + [Linenote: + 134. _aᵹᵹ_ added in margin and _god_ corrected out of _gode_, + so too in ll. 147, 154.] + + ¶ Þiss sun{g}enn þeᵹᵹ. forr{}þi þ̵ teᵹᵹ. + Full wel þær unnderrstodenn. 135 + Þatt teᵹᵹre {g}en{g}e shollde ben{;} + Þurrh hallᵹhe sawles. ekedd. + Þurrh whatt biforenn drihhtin {g}odd· + Giff þ̵ itt waxenn mihhte. + Wurrþshipe ⁊ wullderr shollde ben{;} + Swa su{mm} itt waxenn wære. + ⁊ ec forr þatt teᵹᵹ wisstenn wel. + Þatt {g}odd co{mm} her to manne. + Forr þ̵ he wollde {g}riþþ ⁊ friþþ. + ⁊ soþ sahhtnesse settenn. 140 + Bitwenenn drihhtin heffness king{;} + ⁊ mannkinn her onn erþe. + Þatt mann kinn shollde muᵹhenn wel{;} + Vpp cumenn i{nn} till heffne. + Þatt heffness here mihhte swa{;} + Þurrh hallᵹhe sawless waxenn. + Þurrh whatt bi{}forenn drihhtin {g}odd{;} + Wurrþshipe waxenn shollde. + Giff þ̵ himm mihhte waxenn ohht{;} + ⁊ wurrþenn bettre ⁊ mare. 145 + ¶ Þatt {g}riþþ wass sett till alle þa. + Swa su{mm} þe {g}oddspell kiþeþþ. + Þatt sholl | denn wurrþenn {g}ode{}menn{;} + ⁊ habbenn `aᵹᵹ´ {g}od{}wille. [f. 35v² + Till þa þ̵ sholldenn unnderrfon{;} + Wiþþ blisse cristess come. + ⁊ nohht till þa þ̵ sholldenn hi{mm}{;} + Forrhoᵹhenn ⁊ forrwerrpenn. + Forr niss nohht {g}odess {g}riþþ wiþþ þa{;} + Þ̷ wiþþrenn {g}odd onn{}ᵹæness. 150 + Acc helle wawenn iss till þa{;} + All afft{err} þeᵹᵹre wrihhte. + ¶ ⁊ her mann unnderrstanndenn maᵹᵹ{;} + Whillc mann iss drihhtin cweme. + Þatt illke mann iss drihhtin lef{;} + Þ̷ hafeþþ {g}ode wille. + Forr wha{}se itt iss þatt illke mann + Þatt hafeþþ `aᵹᵹ´ {g}od wille + Þatt illke mann ne sinnᵹheþþ nohht. + Ne {g}illteþþ hise þannkess. 155 + Ne towarrd {g}odd· ne towarrd mann{;} + Giff þ̵ he maᵹᵹ hi{mm} lokenn. + ⁊ ᵹiff þ̵ iss þ̵ he missdoþ. + Onn aniᵹ kinne wise{;} + Itt reweþþ hi{mm}. ⁊ sone anan{;} + He sta{nn}t itt inn to betenn. + + ¶ Þatt {g}odess e{nn}{g}ell co{mm} o nahht. + Wiþþ heffness lihht onn erþe{;} + Þatt tacneþþ þ̵ tiss middellærd. + Wass full off þessterrnesse. 160 + Þurrh illkess kinness hæþenndom. + Inn iwhillc unnclænnesse{;} + Þatt time þ̵ te laferrd crist. + Wass borenn her to manne. + To ᵹifenn heffness lihht. ⁊ lem{;} + Þ̷ follc þ̵ shollde hi{mm} cwemenn. + + [Linenote: + 159. _enngell comm o nahht_ over an erasure.] + + ¶ ⁊ tatt tatt enn{g}ell nohht ne co{mm}. + Till kin{g}ess ne till erless. + Ne till þ̵ laþe riche flocc. + Þatt follᵹheþþ modiᵹnesse{;} 165 + Þatt doþ uss tunnderrstanndenn wel{;} + Þ̷ drihhtin {g}odd forrwerrpeþþ. + All modiᵹleᵹᵹc. ⁊ {g}reditleᵹᵹc : + ⁊ irre. ⁊ gluterrnesse. + ⁊ all þ̵ follᵹheþþ horedom. + ⁊ swikedom onn erþe. + Þatt mann maᵹᵹ findenn allre mast. + I þa þ̵ sinndenn riche. + þatt {g}odess enn{g}ell awwnedd wass. + In aness weress hewe{;} 170 + Þatt wass forr{}þi þ̵ enn{g}ell maᵹᵹ. + Wiþþ hiss drihhtiness wille. + Hi{mm} awwnenn alls he wære a mann. + I manness limess alle. + I bodiᵹ. þ̵ he doþ hi{mm} inn{;} + Off hefennlike kinde. + ¶ `⁊ {g}odd wiþþ enn{g}less gife uss. á. + To brukenn heffness blisse.´ + Am{æn}. + + [Linenotes: + 170. _þatt_] between _þ_ and _a_ an erasure. || 174. Added + lengthwise on the margin.] + + + + +XVI. SAWLES WARDE + +[[MS description from Notes volume: + +“i. Bodleian 34, Oxford (B); on vellum, 165 × 120 mm.; written in one +hand throughout about 1210 A.D.... It has lost two leaves after f. 80, +which is very faint and defective. Entries in fourteenth-century hands +connect it with Ledbury, Godstow, and Magna Coworne (Much Cowarne) in +Herefordshire. The text is printed from this manuscript up to its end at +127/4. + +“The writing is sometimes difficult to decipher; the letters are often +crowded and hesitating, a, e, o are sometimes hard to distinguish. +Doubts are permissible in the following cases, hwen _or_ hwon 118/24, +ihaten _or_ ihoten 37, hondon _or_ honden 51; in sent 55, the last +letter wavers between t and d; in ȝemelese 56, ȝ appears to have been +corrected out of g; after mei 60, there is a half-formed c; under the +second o of preoouin 72, there is what looks like a casual pen mark, +not a dot of erasure; in seoueuald 287, d is corrected out of t, or the +reverse. + +“ii. Royal 17 A 27, British Museum (R); on vellum, 160 × 117 mm.; early +thirteenth century. Has all the pieces in B except Hali Meidenhad, with +the addition of an incomplete copy of the Oreisun of Seinte Marie +(printed in OEH i., p. 305). This manuscript supplies the end here from +127/4. + +“iii. Cotton Titus D 18, British Museum (T). See [IX, Ancrene Wisse].”]] + + +[Headnote: Si Sciret Paterfamilias] + ++her bigineð{;} sawles warde.+ [f. 72r + +_++Si sciret paterfamilias q{ua} hora fur uent{ur}us e{ss}et{;} +vigilaret utiq{ue} ⁊ no{n} sineret p{er}fodi domu{m} sua{m}._ ++U+re lau{er}d i þe godspel teacheð us þurh abisne. hu we ahen +wearliche to biwiten us seoluen wið þe unwiht of helle. ⁊ wið +his wernches. {5} ȝef þes lau{er}d wiste he seið. hwenne ⁊ hwuch +time. þe þeof walde cume to his hus{;} he walde wakien. ne nalde +he nawt þolien þe þeof forte breoken hire. +Þ+is hus þe ure +lau{er}ð spekeð of{;} is seolf þe mon inwið þe monnes wit. I þis +hus. is þe huse lau{er}d. ant te fulitohe wif{;} mei beon wil +ihaten. þ̵ ga þe hus eft{er} hire{;} ha diht hit al to +wundre. {10} bute wit ase lau{er}d chasti hire þe bet{er}e. ⁊ +bi{}neome hire muchel of þ̵ ha walde. ant tah walde al hire hird +folhin hire ouer al{;} gef wit ne forbude ham. for alle hit beoð +untohene. ⁊ rechelese hinen{;} bute ȝef he ham rihte. Ant +hwucche beoð þeos hinen{;} Su{m}me beoð wið{}vten. ⁊ su{m}me wið +in{}nen. þeo wið{}vten beoð. + +þe monnes fif {15} wittes. Sihðe. ⁊ heru{n}ge. smechunge. ⁊ +smeallunge. ⁊ euch limes felunge. þeos beoð hinen vnder wit. as +under huse lau{er}d. ⁊ hwer se he is ȝemeles{;} nis hare nan þe +ne feareð ofte untoheliche. ⁊ gulteð ilome. oðer ifol +semblant{;} oder in vuel dede. In wið beoð his hinen. in se moni +mislich þonc to cwemen wel þe husewif{;} aȝein godes {20} wille. +⁊ swerieð somet reaðliche. þ̵ eft{er} hire hit schal [f. 72v] +gan. þah we hit ne here nawt{;} we mahen `iþþlen´ hare nurhð. ⁊ +hare untohe bere. a þet hit cume forð. ⁊ ba wið eie. ⁊ wið luue +tuhte ham þe bet{er}e. Ne bið neau{er} his hus for þeos hinen +wel iwist. for hwen þ̵ he slepe. oðer ohwider from hame. þ̵ is +hwen mon forȝet his wit. {25} ⁊ let ham i{}wurðen. ah ne bihoueð +hit nawt. þ̵ tis hus beo irobbet. for þer is inne þe tre[sor] þ̵ +godd ȝef him seolf fore. þ̵ is monnes sawle. forte breoke þis +hus eft{er} þis tresor. þ̵ godd bohte mid his deað. ⁊ lette lif +o rode{;} is moni þeof a{}buten ba bi dei ⁊ bi niht. vnseheliche +gasttes wið alle unwreaste þeawes. ⁊ a{}ȝein euch god þeaw. þe +biwiteð {30} iþis hus godes deore castel . vnder wittes wissunge +þ̵ is huse lau{er}d. is eau{er} hire unþeaw forte sechen +inȝong{e} abute þe wahes to a{}murðrin hire þrinne. þ̵ heaued +þrof is þe feont. þe meistreð ham alle aȝeines him ⁊ his keis. +þe husebonde þ̵ is wit. warneð his hus þ{us}. vre lau{er}d haueð +ileanett him froure of his dehtren. þ̵ beoð to {35} vnderstonden +þe fowr heaued þeawes. þe earste is warschipe icleopet. ant te +oþer is ihaten gasteli`c´h strengðe. ⁊ te þridde is meað. +rihtwisnesse þe feorðe. + + [Linenotes: + 17. _hwer_] _r_ over _ṭ_. || 37. After _gastelich_, _e_ erased.] + ++W+it þe husbonde godes cunestable cleopeð warschipe [f. 73r] +forð. ⁊ makid hire durewart. þe warliche loki hwam ha leote in ⁊ +ut. ⁊ of feor bihalde alle þe cuminde. hwuch beo wurðe {40} +inȝong{e} to habben{;} oðer beon bisteke{n} þrute. Strengðe +stont nest hire. þ̵ ȝef ei wule in{;} warschipes vn{}þonkes. +warni strengðe fore. þ̵ is hire suster{;} ⁊ heo hit ut warpe. þe +þridde sust{er} þ̵ is meað. hire he makeð meistre ou{er} his +willesfule hirð þ̵ we ear of speken. þ̵ ha leare ham mete . þ̵ +me meosure hat. þe middel of twa uueles . for {45} þ̵ is þeaw in +euch stude ⁊ tuht forte halden. ⁊ hateð ham alle þ̵ nan of ham +aȝein hire{;} nohwer wid vnmeoð{;} ne ga ou{er} mete. þe feorðe +suster rihtwisnesse. sit on hest as deme . ⁊ beateð þeo þe +aȝulteð. ⁊ cruneð þeo þe wel doð. ⁊ demeð euchan his dom eft{er} +his rihte. for dret of hire nimeð his hirð euch eft{er} þ̵ he is +warde to witene . þe {50} ehnen hare. þe muð his. þe earen hare. +þe hondon hare. ⁊ euch alswa of þe oþre wit þ̵ onont him ne +schal nan un{}þeaw cumen iN. + + +++As þis is ido þus. ⁊ is al stille þrinne{;} warschipe þ̵ áá is +waker is offearet lest sum for{}truste him. ⁊ feole o{}slepe. ⁊ +forȝeme his warde. ⁊ sent ham. in a sonde. þ̵ ha wel cnaweð. of +feorren icumen. forte {55} offearen þeo þe beoð [f. 73v] ou{er} +hardi. ⁊ þeo þe ȝemelese beoð{;} halden ham wakere. he is +underuon in. ⁊ swiðe bihalden of ha{m} alle. for lonc he is. ⁊ +leane. ⁊ his leor deaðlich. ⁊ blac ⁊ elheowet. ⁊ euch her +þunc`h´eð þ̵ stont in his heaued up{;} warschipe hat hi{m} +tellen biuoren. hwet he beo ⁊ hweonene he co{m}me ⁊ hwet he þer +seche. Ne mei {60} ich he seið. nohwer speoken. bute ich habbe +god lust{;} lustnið me þenne. fearlac ich hatte. ant am deaðes +sonde. ⁊ deaðes munegunge. ⁊ am icumen biuore hire to warnin ow +of hire cume. warschipe þ̵ best con bisetten hire wordes. ⁊ ec +hire werkes{;} spekeð for ham alle. ⁊ freineð hweonene he cume. +⁊ hwuch hird ha leade. fearlac {65} hire ontswereð. Ich nat nawt +þe time{;} for ha ne seide hit me nawt. ah eau{er} lokið hwenne. +for hire wune is to cumen bi stale ferliche ⁊ unmundlunge hwen +me least weneð. of hire hird þ̵ tu easkest. + + [Linenote: + 58. Before _leane_, _feier_ erased.] + +Ich þe ondswerie. ha lihteð hwer se ha eau{er} kimeð wið a +þusent deoflen. ⁊ euch an bereð a gret boc al of sunnen iwriten +wið swarte smeale {70} leattres. ⁊ an unrude raketehe gled{}read +of fure. forte binden ⁊ to drahen in to in{}warde helle. +hwuch se he mei preoouin þurh his boc þ̵ is on euch sunne +enbre[f. 74r]uet. þ̵ he wið wil. oðer wið word. oðer wið werc. +wrahtte in al his lif siðe. bute þ̵ he haueð i{}bet earþon wið +soð schrift. ⁊ wið deadbote. ant warschipe hire easkeð. Hweonene +{75} cumest tu fearlac deaðes munegunge. Ich cume he seið of +helle. Of helle ha seið warschipe. ⁊ hauest tu isehen helle? +Ȝe seið fearlac wit{er}liche. ofte ⁊ ilome. Nu seið þenne +warschipe. forþi trowðe treoweliche tele us hwuch is helle. +⁊ hwet tu hauest isehen þrin. ant ich he seið fearlac omi trowðe +bluðeliche. nawt tah eft{er} þ̵ hit is. for þ̵ ne mei na {80} +tunge `tellen´. ah eft{er} þ̵ ich mei ⁊ con{;} þer towart ich +chulle readien. + + [Linenote: + 73. _enbreueḍt_ MS.] + + +++Helle is [wid] wið{}ute met. ⁊ deop wið{}ute grunde. ful of +brune uneuenlich . for ne mei nan eorðlich fur euenin þer +towart. ful of stench unþolelich. for ne mahte in eorðe na cwic +þing{e} hit þolien. ful of sorhe untalelich. for ne mei na muð +for wrecchedom {85} ne for wa{;} rikenin hit ne tellen. Se þicke +is þrinne þe þost{er}nesse{;} þ̵ me hire mei grapin. for þ̵ fur. +ne ȝeueð na liht. ah blent ham þe ehnen. þe þer beoð wið a +smorðrinde smeke smeche forcuðest. ⁊ tah iþ̵ ilke swarte +þeost{er}nesse swarte þinges ha iseoð as deoflen þ̵ ham meallið +⁊ derueð áá ⁊ dreccheð wið alles cunnes pinen. ⁊ iteilede {90} +draken g{ri}`s´liche ase deoflen þe forswolheð ham ihal. ⁊ +speoweð ham [f. 74v] eft ut biuoren ⁊ bihinden. oðer hwile +torendeð ham ⁊ to{}cheoweð ham euch greot. ant heo eft iwurðeð +hal. to a swuch bale bute bote as ha ear weren. ant ful wel ha +i{}seoð ham to grisle ⁊ to grure. ⁊ to echen hare pine. þe laðe +helle wurmes. tadden ⁊ froggen. {95} þe freoteð ham ut te ehnen. +⁊ te nease g{ri}stles. ant snikeð in. ⁊ ut neddren. ⁊ eauraskes. +nawt ilich þeose her{;} ah hundret siðe g{ri}sluker et muð. ⁊ et +earen. ed ehne{n}. ⁊ ed neauele. ant ed te breoste holke as +meaðen iforrotet flesch eau{er}ȝete þickest. þer is remu{n}ge +iþe brune. ⁊ toðes hechelunge iþe snawi weattres. ferliche ha +flutteð from þe {100} heate{;} in{}to þe chele. + +Ne neau{er} nuten ha of þeos twa{;} hweðer ham þuncheð wurse. +for eiðer is unþolelich. ant iþis ferliche mong{e} þe leat{er}e +þurh þe earre derueð þe mare. þ̵ fur ham forbearneð al to colen +calde. þ̵ pich ha{m} forwalleð aðet ha beon for{}mealte. ⁊ eft +acwikieð anan to drehen al þ̵ ilke{;} ant muchedeale wurse á +wið{}uten {105} ende. Ant tis ilke unhope is ham meast pine. þ̵ +nan naueð neau{er} mare hope of nan a{}couerunge. Ah aren sikere +of euch uuel to þurh{}leasten iwa from world in to worlde áá on +echnesse. Euch aþrusmeð oðer. ⁊ euch is oðres pine. Ant euchan +heateð oðer. ⁊ him seoluen as [f. 75r] þe blake deouel. ⁊ +eau{er} se ha i þis world luueden {110} ha{m} mare{;} se ha þer +heatieð ham swiðere. ⁊ eiðer curseð oðer. ⁊ fret of þe oðres +earen. ⁊ te nease alswa. + +Ich habbe bigunne to tellen of þing þ̵ ich ne mahte nawt bringe +to eni ende. þah ich hefde a þusent tungen of stele ⁊ talde aðet +ha were{n} alle forwerede. Ah þencheð nu her þurh hwuch þe +measte pine beo{;} for þe leaste pine is {115} se heard þ̵ hefde +a mon i{}slein ba mi feader. ⁊ mi moder ant al þe ende of mi +cun. ⁊ i{}do me seoluen al þe scheome ⁊ te hearm þ̵ cwic mon +mahte þolien. ⁊ ich isehe þes mon i þe ilke leaste pine. þ̵ ich +iseh in helle{;} Ich walde ȝef hit mahte beon. þolien a þusent +deaðes to a{}rudden him ut þrof. swa is þe sihðe g{ri}slich ⁊ +reowðful to bihalden. {120} for þah neau{er} nere nan oðer pine +bute to i{}seon eau{er} þe unseli gastes. ⁊ hare g{ri}sliche +schape. biseon on hare g{ri}mfule. ⁊ grurefule nebbes. ⁊ heren +hare rarunge. ⁊ hu ha wið hokeres edwiteð ⁊ up breideð euchan +his sunnen. þis schenðlac ⁊ te grure of ham were unimete pine{;} +⁊ hure þolien ⁊ a{}beoren hare unirude duntes wið {125} mealles +istelet. ⁊ wið hare eawles gled{}reade hare dustlunges. as þah +hit were a pilche{}clut euchan towart oðer imisliche pinen. + +O helle deaðes hus. wununge of wanunge. of grure ant of +granunge. heatel [f. 75v] ham. ⁊ heard wan. of alle wontreaðes. +buri of bale. ⁊ bold of eau{er} euch bitternesse . þu laðest +lont of alle. þu dorc stude ifullet {130} of alle dreorinesses. +Ich cwakie of g{ri}sle ⁊ of grure. ⁊ euch ban schekeð me. ⁊ euch +her me rueð up of þi munegunge. for nis þer na steuene bi{t}uhhe +þe fordemde bute wu{m}me. ⁊ wa is me. ⁊ wa beo þe. ⁊ wa beo þe. +wa ha ȝeieð. ⁊ wa ha habbeð ne of al þ̵ eau{er} wa is{;} ne +schal ha{m} neau{er} wontin. þe swuch wununge of earneð. for ei +hwilinde {135} blisse her o þisse worlde{;} wel were him ȝef þ̵ +he neau{er} ibore nere. bi þis ȝe mahen sumdel witen hwuch is +helle. for i{}wis ich habbe þrin isehen a þusent siðe wurse. ⁊ +from þeonne kimeð deað wið a þusent deoflen hiderwart as ich +seide. ant ich com þ{us} q{uo}ð fearlac forte warnin ow fore{;} +⁊ tellen ow þeos tidinges. {140} + + [Linenote: + 133. _bicuhhe_ MS.] + + +++Nv lau{er}d godd q{uo}ð warschipe wardi us ⁊ werie. ⁊ rihte us +⁊ reade hwet us beo to donne. ant we beon þe warre ⁊ wakere to +witen us on euch half under godes wengen. ȝef we wel werieð ⁊ +witeð ure hus ⁊ godes deore tresor þ̵ he haueð bitaht us{;} cume +deað hwen he wule. Ne þurue we nowðer beon `of´dred for hire. +ne {145} for helle. for ure deað bið deore godd ⁊ i{n}{}ȝong in +to heouene. of þeos fikelinde world{;} ne of hire false blisse : +ne neome we neau{er} ȝeme. for al þ̵ is on eorðe. nis bute as a +schadewe{;} for al wurðeð [f. 76r] to noht bute þ̵ deore tresor +godes deorewurðe feh þ̵ is us bitaht to witene. Ich habbe +þeruore sar care for ich iseo seið warschipe hu þe {150} unwhiht +wið his ferd ase liun iburst. ȝeað abuten ure hus sechinde +ȝeornliche hu he hit forswolhe. ⁊ tis ich mei seið warschipe +warnin ow of his lað ⁊ for his wrenches. ah ich ne mei nawt +aȝeines his strengðe. + + [Linenotes: + 142. _donne_] the second _n_ corr. out of _t_. || 145. _of_ over + _ạ_ MS.] + + [[Linenote 142 was printed out of sequence, after 159.]] + + +++Do nu q{uo}ð strengðe. warschipe suster þ̵ te limpet to þe ⁊ +warne us of his wiheles. for of al his strengðe ne drede {155} +we nawiht. for nis his strengðe noht wurð bute hwer{}se he +ifindeð eðeliche. ⁊ wake unwarnede of treowe bileaue. þe apostle +seið. Etstont. þen feont. ⁊ he flið anan riht. schulde we þenne +fleon him? ȝe nis godd ure scheld. ⁊ alle beoð ure wepnen of his +deore g{ra}ce. ant godd is on ure half. ⁊ stont bi us ifehte. +ȝef he schute {160} towart me wið weole ⁊ wunne of þe world. wið +este of flesches lustes. of þulliche nesche wepnen ich mahte +carien summes weis. ah ne mei me na þing heardes offearen. ne +nowcin. ne na wone falsi min heorte ne wursi mi bileaue towart +him þ̵ ȝeueð me alle mine strengðen. + + [Linenote: + 159. _ȝenis_ MS.] + + +++For ba me ah. q{uo}ð meað. ant for heart of nowcin. ⁊ for wone +of {165} wunne dreden. ⁊ carien. for moni for to muchel heard of +wa þ̵ he d`r´eheð. forȝet ure lau{er}d. ant ma þah for nesche +ant for flesches licunge for [f. 76v] ȝemeð ham ofte. bituhhen +heard ⁊ nesche. bituhhe wa of þis world ant to muche wunne. +bituhhe muchel ⁊ lutel is in euch worldlich þing þe middel wei +ȝuldene. ȝef we hire haldeð {170} þenne gawe sikerliche ne þerf +us nowðer for deað ne for deouel dreden. hwet{}se beo of heardes +ne drede ich nawiht nesches for ne mei·na wunne. ne na flesches +licunge ne licomlich este bringe me ou{er} þe midel of mesure. ⁊ +of mete. + + [Linenotes: + 166. _caṛien_ MS. || 170. _we_] _weị_ MS.] + + +++Rihtwissnesse spekeð nu. Mi sust{er} ha seið warschipe þe +haueð {175} wit. ⁊ schad bituhhe god. ⁊ uuel. ⁊ wat hwet is in +euch þing{e} to cheosen ⁊ to schunien{;} readeð us ⁊ leareð +forte ȝeme lutel alle fallinde þing. ⁊ witen warliche þeo þe +schulen á lesten. ⁊ seið as ha soð seið þ̵ þurh unweotenesse ne +mei ha nawt sunegin. ⁊ tah nis nawt siker of þe unwihtes +strengde as þeo þe halt hire wac {180} þah ha beo muche wurð. ⁊ +ure alre ehnen demeð hire unmihti onont hire seoluen to +etstonden wið his. t{ur}nes ⁊ deð ase þe wise. Mi sust{er} +strengðe is swiðe bald. ⁊ seið þ̵ nawiht heardes ne mei hire +offearen. ah þah ha ne trust nawt on hire ahne wepnen{;} ah deð +o goðes g{ra}ce ⁊ þ̵ ich demi riht ⁊ wisdom to donne. Mi {185} +þridde sust{er}. meað spekeð of þe middel sti. bituhhe riht ⁊ +luft þ̵ lut cunnen halden. [f. 77r] ⁊ seið inesche ha is bald. ⁊ +heard mei hire offearen. ⁊ for{}þi ne ȝelpeð ha of na sikernesse +ant deð as þe wise. + +Mi meoster is to do riht forte demen ant ich deme me seolf þ̵ +ich þurh me ne do hit nawt{;} for al þ̵ god is of godd þ̵ we +her {190} habbeð. Nu is riht þenne þ̵ we demen us seolf eau{er} +unmihtie to werien ⁊ to witen us oðer ei god to halden wið ute +godes helpe. Þe rihtwise godd wule þ̵ we demen us seolf eðeliche +⁊ lahe. Ne beo we neau{er} swucche{;} for þenne demeð he us +muche wurð ⁊ gode ant halt for his dehtren. for þah mi forme +sust{er} war beo of euch uuel{;} {195} ant min oðer strong beo +to ȝeines euch nowcin{;} ant mi þridde meaðul in alles cunnes +estes{;} ⁊ ich do riht ⁊ deme. bute we wið al þis milde beon ⁊ +meoke{;} ⁊ halden us wake. godd mei mid rihte fordemen us of al +þis þurh ure prude. ant for{}þi is riht dom þet we al ure god +þonkin him ane. +W+jit þe husebonde godes cunestable hereð {200} +alle hare sahen ⁊ þonkeð god ȝeorne wið swiðe glead heorte of se +riche lane as beoð þeos sustren his fowr dehtren þ̵ he haueð +ileanet him on helpe forte wite wel ⁊ werien his castel. ⁊ godes +deorewurðe feh. þ̵ is biloke þrinne. + + +++Þe willesfule husewif halt hire al stille. ant al þ̵ hird þ̵ +ha wes {205} i wunet to dreaien eft{er} hire{;} turneð [f. 77v] +ham treowliliche to wit hare lau{er}d. ⁊ to þeos fowr sustren. ++V+mben ane stunde spekeð eft warschipe. ⁊ seið ich iseo a sonde +cumen swide gledd icheret. feier ⁊ freolich ⁊ leofliche aturnet. +let him in seið wit ȝef godd wule he bringeð us gleade tidinges. +ant þ̵ us were muche {210} neod. for fearlac deaðes sonde haueð +wið his{;} offearet us swiðe mid alle. warschipe let him in. ⁊ +he gret wit þen lau{er}d. ⁊ al þ̵ hird seoðen. wið lahhinde +chere. ant ha ȝeldeð him his gretunge. ⁊ beoð alle ilihtet ⁊ +igleadet ham þu{n}cheð of his on{}sihðe. for al þ̵ hus schineð. +⁊ schimmeð of his leome. he easkeð ham ȝef ham biluueð to {215} +heren him ane hwile. ȝe q{uo}ð ha rihtwisnesse. wel us biluueð +hit. ⁊ wel is riht þ̵ we þe liðeliche lustnin. + + +++Hercnið nu þenne he seið. ⁊ ȝeornliche understondeð. [I]ch am +murðes sonde. ⁊ munegunge of eche lif. ant liues luue i{}haten ⁊ +cume riht from heouene þ̵ ich habbe isehen nu ant ofte ear {220} +þe blisse þ̵ na monnes tunge ne mei of tellen. þe iblescede godd +iseh ow offruhte. ⁊ sumdel drupnin of þ̵ fearlac talde of deað. +⁊ of helle. ant sende me to gleadien ow. nawt for{}þi þ̵ hit ne +beo al soð þ̵ he seide. ⁊ þ̵ schulen alle uuele fondin. ⁊ +ifinden. Ah ȝe wið þe fulst of godd ne þurue na þi{n}g dreden +for he sit on [f. 78r] he þ̵ is {225} ow on helpe. ⁊ is al +wealdent þ̵ haueð ow to witene. + + +++A seið warschipe welcume liues luue. ant for þe luue of godd +seolf ȝef þu eauer sehe him{;} tele us sumhwet of him. ⁊ of his +eche blisse. ȝe iseoð q{uo}ð liues luue{;} Murhdes sonde. Ich +habbe isehen him ofte nawt tah alswa as he is{;} for aȝein þe +brihtnesse ⁊ te {230} liht of his leor. þe sunne gleam is dosc ⁊ +þuncheð a{}schadewe. ant for{}þi ne mahte ich nawt aȝein þe +leome of his wlite lokin ne bihalden{;} bute þurh a schene +schawere bituhhe me ⁊ him þ̵ schilde mine ehnen. Swa ich habbe +ofte isehen þe hali þru{m}nesse. feader ⁊ sune. ⁊ hali gast. +þreo an unto{}dealet. ah lutle hwile ich mahte þolie {235} þe +leome. ah su{m}mes weis ich mahte bihalden ure lau{er}d ih{es}u +c{ri}st. godes sune þ̵ bohte us o rode. Hu he sit blisful on his +feader riht half þ̵ is al wealdent rixleð i þ̵ eche lit bute +linnunge. se unimete feier{;} þ̵ te engles ne beoð neau{er} ful +on him to bihalden. ant ȝet ich iseh etscene þe studen of his +wunden. ⁊ hu he schaweð ham his {240} feader to cuðen hu he +luuede us ⁊ hu he wes buhsum to him þe sende him swa to alesen +us ⁊ bisecheð him a for mo{n}cu{n}nes heale. + + [Linenotes: + 229. After _habbe_, _him ofte_ deleted MS. || 234. _mine_ above + _meine_ MS.: after _habbe_, _ofsee_ deleted MS.] + + +++Eft{er} him ich iseh on heh ou{er} alle heouenliche þe eadi +meiden his moder marie i ne{m}pnet sitten in [f. 78v] a trone se +swiðe briht wid ȝimmes i stirret. ⁊ hire wlite se weoleful{;} þ̵ +euch eorðlich liht{;} is {245} þeoster þe[r]o{}ȝeines. þear ich +iseh as ha bit hire deore wurðe sune se ȝeornliche. ⁊ se +inwardliche for þeo þ̵ hire seruið. ⁊ he hire ȝetteð blideliche +al þ̵ ha bi secheð. Þet liht þa ich ne mahte lengre þolien{;} +Ich biseh to þe engles ⁊ to þe archangles ant to þe oðre{;} þe +beoð buuen ham. iblescede gastes þe beoð a biuore godd ⁊ seruið +him {250} eau{er}. ⁊ singeð a unwergeð. Nihe wordes þer beoð. ah +hu ha beoð i{}ordret ⁊ sunderliche isette. þe an buue þe oðre. ⁊ +euchanes meoster were long to tellen. Se muche murhðe ich hefde +on hare on sihðe{;} þ̵ ne mahte `ich´ longe hwile elles hwider +lokin. + + [Linenote: + 245. After _se_, _wle_ deleted.] + ++E+ft{er} ham ich iseh towart te p{at}riarches. ⁊ te +p{ro}ph{et}es þe makied swuch murhðe þ̵ ha {255} aren nuðe i þ̵ +ilke lont of blisse þ̵ ha hefden of feor igret ear on eorðe ⁊ +seoð nu al þ̵ isoðet. þ̵ ha hefden longe ear icwiddet of ure +lau{er}d as he hefde ischawed ha{m} igastelich sihðe. +I+ch iseh +þe apostles poure. ⁊ lah on eorðe. ifullet ⁊ bigoten al of +unimete blisse sitten i trones. ant al under hare uet þ̵ heh is +i þe worlde. ȝarowe forte {260} demen i þe dei of dome kinges ⁊ +keiseres. ⁊ alle cunreadnes of alle cunnes ledenes. [f. 79r] ++I+ch biheolt te Martyrs. ⁊ hare unimete murhðe þe þoleden her +pinen. ⁊ deað for ure lau{er}d. ⁊ lihtliche talden to alles +cunnes neowcins. ⁊ eorðliche tintreohen aȝeines þe blisse þ̵ +godd in hare heorte schawede ham to cumene. + + [Linenote: + 255. _ha_] _ha ha_ MS.] + ++E+ft{er} ham {265} ich biheolt þe cunfessurs hird þe liueden +igod lif. ⁊ haliche deiden. þe schineð as doð steorren iþe eche +blissen. ⁊ seoð godd in his wlite þ̵ haueð alle teares iwipet of +hare ehnen. +I+ch iseh þ̵ schene ⁊ þ̵ brihte fer`r´eden of þe +eadi meidnes ilikest towart engles. ant feolohlukest wið ham +blissin ⁊ gleadien. þe libbinde iflesche ou{er}gað {270} +flesches lahe ant ou{er}cumeð cunde þe leadeð heouenlich lif in +eorðe as ha wunieð hare murhðe. ⁊ hare blisse. þe feierl`e´ac of +hare wlite. þe swetnesse of hare song{;} ne mei na tunge tellen. +Alle ha singeð þe þer beoð. Ah hare song ne mahe nane buten heo +singen. Se swote sme`a´l ham folheð hwider{}se ha wendeð. þ̵ me +mahte libben {275} aa bi þe swotnesse. hwam se heo bisecheð +fore{;} is sikerliche iborhen. for aȝein hare bisocnen{;} godd +him seolf ariseð þ̵ alle þe oðre halhen sittende ihereð. + + [Linenotes: + 266. _cunfessurs_] _urs_ above _ọṛẹṣ_ MS.] + + +++Swiðe wel q{uo}ð warschipe likeð us þ̵ tu seist. Ah nu þu +hauest se wel iseið of euch a setnesse{;} of þe seli sunder +lepes sumhwet sei {280} us nu hwuch blisse is to alle iliche +meane{;} ⁊ liues luue hire ondswereð. [f. 79v] Þe imeane blisse +is seouenfald. lengðe of lif. wit. ⁊ luue. ⁊ of þe luue a +gleadunge. wið{}ute met murie. loft song. ⁊ lihtschipe. ant +sikernesse. is þe seoueðe. þah ich þis seið warschipe sumdel +understonde{;} þu most unwreo þis witerluker ⁊ openin to þeos +oðre. {285} ant hit schal beon seið liues luue warschipe as þu +wilnest. + + +++Ha liuieð á in awlite. þ̵ is brihtre seoueuald. ⁊ schenre þen +þe sunne. ant eau{er} in a strengðe to don buten euch swinc al +þ̵ ha wulleð. ⁊ eau{er} mare in a steal in al þ̵ eauer god is +wið{}ute wonunge. wið{}uten euch þing þ̵ mahe hearmin oðer +eilin. {290} in al þ̵ eau{er} is. softe oðer swote. ⁊ hare lif +is godes sihðe. ⁊ godes cnawlechunge as ure lau{er}d seide. þ̵ +is q{uo}ð he eche lif to seon ⁊ cnawen sod godd. ⁊ him þ̵ he +sende ih{es}u c{ri}st ure lau{er}d to ure alesnesse ⁊ beoð for +þi ilich him iþe ilke wlite þ̵ he is. for ha seoð him as he is. +nebbe to nebbe. + + [Linenote: + 291. After _⁊ godes_, an erasure MS.] + ++H+a beoð se wise þ̵ ha witen {295} alle godes reades. his runes +⁊ his domes þe derne beoð. ⁊ deopre þen eni sea dingle. ha seoð +igodd alle þing. ⁊ witen of al þ̵ is ⁊ wes ⁊ eau{er} schal +iwurden. hwet hit beo. hwi. ⁊ hwerto ⁊ hwer{}of hit bigunne. ++H+a luuieð god wið{}ute met. for þ̵ ha understondeð hu he haueð +bi ham idon þurh his muchele godlec ⁊ hwet ha ahen his {300} +deorewurde milce to ȝelden. ant euch{}an luueð oðer ase muchel +as him seoluen. + ++S+e gleade ha beoð of godd{;} þ̵ al is hare blisse. se muchel +[f. 80r] þ̵ ne mei hit munne na muð. ne spealie [na speche] for +þi þ̵ euchan luueð oðer as him seoluen. Euchan haueð of odres +god ase muche murhðe as of his ahne. bi þis ȝe mahen seon ⁊ +witen. {305} þ̵ euchan haueð sunderlepes ase feole +gleadschipes{;} as ha beod monie alle. ⁊ euch of þe ilke +gleadschipes is to eau{er} euch{}an ase muche gleadunge{;} as +his ahne sunderliche. ȝet ou{er} al þis. hwen euchan luueð godd +mare þen him seoluen. ⁊ þen alle þe odre{;} mare he gleadeð of +godd wið{}uten ei etlunge þen of his ahne gleadunge. {310} ⁊ of +alle þe oðres. Neomeð nu þenne ȝeme ȝef neau{er} anes heorte ne +mei in hire [und]eruon hire ahne gleadunge sunderliche. [iseide. +se unim]ete muchel is þe anlepi blisse. þ̵ ha nimeð i[n] hi[re] +þus monie. ⁊ þus muchele. for{}þi seide ure lau{er}d to þeo þe +him hefden icwemet. + + [Linenotes: + 303. This leaf of the MS. defective. || 312, 313. MS. defective + here. ] + +_Intra in gaudiu{m}. et c’._ Ga q{uo}ð he in{}to þi {315} +lau{er}des blisse. þu most al gan þrin. ant al beon bigotten +þrin for in þe ne mei hit nanesweis neomen in. her{}of ha herieð +godd ⁊ singeð á un{}werget eau{er} iliche lusti in þis loft +songes. as hit iwriten is. _Beati q{ui} habitant. et c’._ Eadi +beoð þeo lau{er}d. þe iþin hus wunieð. ha schulen herien þe from +[worlde i{n}to worlde]. + ++H+a beoð {320} alle ase li[hte ⁊ ase swifte as þe sunne.] gleam +þe sc[heot from est into west. ase þin ehe[f. 80v]lid tuneð ant +openeð for hwer se eau{er} þe gast wule þe bodi is anan{}riht +wið{}ute lettunge. for ne mei ham na þing aȝeines etstonden. for +euch{}an is al{}mihti to don al þ̵ he wule. ȝe makie to cwakien +heouene ba ⁊ eorðe wið his an finger. {325} +S+ikere ha beoð of +al þis. of þulli lif. of þulli wit. of þulli luue ⁊ gleadunge +þrof. ⁊ of þulli blisse. þ̵ hit ne me neauer mare lutlin ne +wursin. ne neome nan ende. þis lutle ich habbe iseid of þ̵ ich +iseh in heouene ah nower neh ne{}{s}eh ich al. ne þ̵ ȝet þ̵ ich +[iseh. ne] ne con ich half tellen. + + [Linenotes: + 320-2. MS. defective here and at ll. 337-9. || 329. _seh_] + _neh_ MS.] + ++W+it{er}[liche quoð] warschipe. wel we understondeð {330} þ̵ tu +hauest ibeo þear ⁊ soð hauest iseid trof. eft{er} þi sihðe. ant +wel is him þ̵ is war. ⁊ bisið him hu he mahe beast halden his +hus þ̵ godes tresor is in aȝeines godes unwine þe weorreð þer +towart a wið unþeawes. for þet. schal bringen hi{m} þider as he +schal. al þis þ̵ tu hauest ispeken of an hundret siðe mare of +blisse buten euch bale {335} folhin ⁊ ifinden. Q{uo}ð strengðe +hwen hit swa is{;} hwet mei tweamen us from godd ⁊ hald[en us +þeonne. ich] am siker ine godd. [þ̵ ne schal lif ne deað{;} ne +wa] ne wunne nowðer [to dealen us ant his luue. ah al þis] us +haueð igarc [f. 10r] ket. ȝef we as treowe tresures witeð wel +his tresor þ̵ is bitaht us to{}halden. as we schulen ful wel +undeR his wengen. {340} + + [Linenotes: + 339. MS. Bod. ends with _igarc_; the rest is from MS. Royal + 17 A 27.] + + +++Varpeð ut quoð warschipe{;} farlac ure fa. nis nawt riht þ̵ an +hus halde þeos tweien. for þeR as murðes sonde is{;} ⁊ soð luue +of eche lif. farlac is fleme. nu ut quoð strenðe farlac ne +schaltu na leng{er}e leuen in uRe ende. nu q{uo}ð `he´ ich seide +for god al þ̵ ich seide. ⁊ þah hit muri nere nes na lessere mi +tale þe{n} wes murhðes {345} sondes ne unbihefre to ow. þah hit +ne beo so licwurðe ne icweme. Eiðer of ow haueð his stunde to +speokene. ne nis i{n}ckeR noðres tale to schunien in his time. +þu warnest of wa. he telleð of wunne. muche neod is þ̵ me ow ba +ȝeornliche hercni. Flute nu faRlac þah. hwil liues luue is +heRinne. ⁊ þole wið efne heorte þe dom of rihtwisnesse. {350} +for þu schal[t]. ful bliðeliche beon under{}fon in as ofte as +liues luue stutteð forto spekene. + + +++Nv is wil þ̵ husewif al stille. þ̵ eR wes so willesful. +Al{}ituht efter wittes wissunge þ̵ is husebonde. ⁊ Al þ̵ hird +halt him stille. þ̵ wes i{}wunet to beon fulitohen ⁊ don efteR +wil haRe lefdi. Ant {355} nawt efteR wit{;} lustneð nu his lare. +⁊ fondeð eueR euchan efteR þ̵ him limpeð to. þ{urh} þeos twa +sonden. þ̵ ha i{}heRd habbeð. ⁊ þ̵ fowr sustren lerden þruppe +for euch unþeawes inȝong his warde te witene. ant{}te waRden +treowliche. [f. 10v] + + +++Þvs ah mon te þenchen ofte Ant ilome. Ant wið þulliche +þohtes {360} awecchen his heorte. þe islep of ȝemeles for{}ȝet +hire sawle heale. efter þeos twa sonden. +F+rom helle sihðe +biseon{;} to þe blisse of heouene. To habben farlac of þ̵ an{;} +luue toward þ̵ oðeR. ant leaden him ant hinen. þ̵ beoð his limen +alle. nawt efteR wil þe untohe lefdi ⁊ his lust leareð. ah efteR +þ̵ wit wule þ̵ is husebonde. tuhten ⁊ teachen þ̵ wit ga {365} +eueR biuore ant teache wil efter him. to al þ̵ he dihteð ⁊ demeð +to donne. ant wið þe fowR sustren{;} þer{}fore þe fowr heued +þeawes. WaRschipe. Strencðe in godd. Ant Með. Ant ++R+ihtwisnesse. witen godes treosor þ̵ is his ahne sawle. iþe +hus of þe bodi{;} from þe þeof of helle. þulli þoht makeð mon te +fleon alle unþeawes ant ontent his {370} heorte toward þe blisse +of heouene. þ̵ ure lauerd ȝeue us þ{urh} his hali milce þ̵ wið +þe fedeR. ant e sune a{n}t e hali gast rixleð in þreo had á +buten ende. AMEN. + + ++P+ar seinte charite biddeð a pateR nost{er} for iohan þ̵ þeos +boc w{ra}t. {375} + + ++Hwa se þis writ haueð ired. + +A+nt crist him haueð swa isped. + +I+ch bidde p{ar} seinte charite. + +Þ+et ȝe bidden ofte for me. + +A+a p{ate}R n{oste}R. ant aue maRie. 380 + +Þ+et ich mote þ̵ lif heR drehen. + +A+nt ure lauerd wel i{}cwemen. + +I+ Mi ȝuheðe ⁊ in min elde. + +Þ+et ich mote ih{es}u crist mi sawle ȝelden. + + AMEN. + + + + +XVII. SAINT KATHERINE + +[[MS description from Notes volume: + +“As for Sawles Warde. The text of this extract is from the Royal MS.”]] + + +[Headnote: Clara per Progenitores] + +[f. 11r] ++Constantin. ant Maxence weren on ane time as in +keiseres stude hehest i rome. ah constantin ferde þurh þe +burhme{n}ne read in{}to fronc{}londe. ant wunede summe hwiles +þer for þe burhes neode. ant Maxence storede þe refschipe in +rome. weox umbehwiles wreððe him bitweonen. ant comen to þe +fehte. {5} þes maxence wes ouercumen. ant fleh into alixaundre. +Constantin walde efter. ant warpen him þeonne. ah so wide him +weox weorre on euch halue. ant nomeliche in an lond y{li}rie +hatte. þ̵ ter he etstutte. Þa Maxence iherde þis{;} þ̵ he wes of +him siker. ant of his cume karles. warð king of þat lond þ̵ lei +into rome. as duden meast {10} alle þe oðere of þe world. bigon +anan as wedwulf to weorrin hali chirche. ant dreie{n} cristene +men þe lut þ̵ ter weren alle to heðenedom heðene as he wes. + + [Linenote: + 8. After _an_, _e_ erased: _ẏrie_ MS.] + +Summe þurh muchele ȝeoue ant misliche meden. Summe þ{urh} farlac +of his fule þreates. Oleast wið stronge tintreo ant licomliche +pinen. Þe fif ⁊ þrittuðe ȝer of his {15} rixlunge he set +okine{}seotle i þe moder{}burh [f. 11v] of alixaundres riche. he +sende heste. ⁊ bode so wide so þ̵ lond wes. þ̵ poure ba ⁊ riche +comen biuoren hi{m} to þe temple iþe tun of his heðene godes. +euchan wið his lac{;} forto wurgin ham wið. comen alle to his +bode. ⁊ euchan bi `hi´s euene biuoren Maxence seolf to wurgen +his {20} mawmez. þe riche roðeren ⁊ schep ⁊ bule hwa so mahte +brohte to lake. þe poure cwike briddes in þis ilke burh wes +wuniende a meide{n} swiðe ȝung of ȝeres twa wone of twenti. +feie`r´ ⁊ freolich o wlite ⁊ o wastu{m}. ah ȝet þ̵ wes mare wurð +steðeluest wið{}innen of treowe bileaue. anes kinges cost hehte +anlepi dohter icuret clergesse. kat{er}ine {25} inempnet. + + [Linenote: + 24. _wastun_ MS.] + +þis meiden wes boðen federles ⁊ moderles of hire child-hade, ah +þah ha ȝung were{;} ha heold hire aldrene hird wisliche ⁊ +warliche iþe eritage. ⁊ iþe herd þ̵ com of hire burde. nawt for +{þ}i hire þuhte god to habben monie under hire ⁊ beon icleopet +lefdi þ̵ feole telleð wel to. ah ba ha wes offearet of scheome ⁊ +of sunne. {30} þ̵ þeo weren to{}dreuet oðer mis{}ferden þ̵ hire +forð-federes hefden ifostred. For hire seolf ne kepte heo nawt +of þe world. þ{us} lo for hare sake ane dale [f. 12r] heo +et{}heold [of hire eldrene god] ⁊ spende al þ̵ oðer in neodful ⁊ +i{n} nakede. + + [Linenotes: + 28. _þ̵i_ MS. || 33. _of ... god_ from C.] + + +++Þeos milde meoke meiden þes lufsum lefdi mid lasteles lates +ne {35} luuede heo nane lihte plohen ne nane luue ronnes. nalde +heo nane songes. ne nane luue{}runes leornin ne lustnin ah eauer +ha hefde on hali{}writ ehnen oðer horte. oftest ba to gederes. +hire feder hefde iset hire earliche to leaf ⁊ to lare. ⁊ heo +underueng hit þ{urh} þen hali{}gast so wel þ̵ nan nes hire +euening{e}. Modie meistres ⁊ {40} feole fondeden hire ofte. +oswiðe feole halue forto under{}neomen hire. ah nes þer nan þ̵ +mahte neuer enes wrenchen hire mid al his crefti crokes ut of þe +weie. ah swa sone heo ȝeld ham swucche ȝein cleppes. ⁊ wende +hare wiheles uppon ha{m} seoluen þ̵ al ha i{}cneowen ham crauant +⁊ ouercumen. ⁊ cweðen hire þe meistrie ⁊ te menske al up. {45} + + [Linenote: + 35. After _lates_, _f_ erased.] + + +++Þus hwil ha wiste hire ⁊ þohte aa to witen hire meiden +i{}meiðhad. as ha set in a bur of hire burde boldes heo iherde a +swuch murhðe towart þe awariede mawmetes temple lowing{e} of þ̵ +ahte. luding{e} of þe men. gleowunge [f. 12v] of euch gleo to +herien ⁊ hersumin hare heðene godes. as ha þis iherde ⁊ nuste +ȝet hwet hit wes. ha sende swiðe for {50} to witen hwet wunder +hit were. sone so hire sonde com aȝein ⁊ seide hire þ̵ soðe{;} +heo swa itend of wreððe wes þ̵ wod ha wurðen walde. het up of +hire hird hwuch as heo walde ant wende hire þideward. ifont þer +swiðe feole ȝeinde ⁊ ȝurinde. ⁊ þeotinde unþuldeliche wið +rewfule remes þ̵ cristene weren. ⁊ leafful in godes laẏ. + + [Linenote: + 53. After _of hire_, _ḥạ ẉ_ MS.] + +ah for dred {55} of deað duden þes deouel[e]s lac as þe heðene +duden. hwa wes wurse þen hire heorte iwundet in{}wið for þe +wrecches þ̵ heo iseh wraðe werkes wurchen aȝeines godes wille. +þohte þah as heo wes þuldi ⁊ þolemod so ȝung þing as heo wes. +hwet hit mahte ȝeinen þah heo hire ane were aȝein so kene +keisere ⁊ his kineriche. {60} stod stille ane hwile ⁊ hef hire +heorte up to þe hehe healent þe iheret is in heouene. bisohte +him help. ⁊ hap. ⁊ wisdom. as wisliche as al þe world is iwald +þ{urh} his wissunge. þrefter wepnede hire mid soðe bileaue. ⁊ +wrat on hire breoste ant biuoren hire teeð ⁊ tunge of hire muð +þe hali [f. 13r] rode taken. ⁊ com lepinde {65} forð al itend of +lei of þen hali gast. as þe keiser stod bimong þe su{n}ful slaht +of þ̵ islein ahte deoulen to lake þ̵ euch wariet weouet of þe +mix mawmez ron of þ̵ balefule blod al{}bi{}blodeget. ⁊ bigon to +ȝeien ludere stefne. + + [Linenote: + 56. _þes þes_ MS.] + + +++Gretinge keiser walde. þe bi{}cumen for þin hehnesse ȝef þu +þis {70} il{k}e ȝeld þ̵ tu dest to deouelen þ̵ for{}deð þe baðe +ilicom ⁊ i sawle{;} ⁊ alle þ̵ hit driueð. ȝef þu hit ȝulde ⁊ +ȝeue to his wurðmunt þe scheop þe ant al þe world. ⁊ al walt +þ{urh} his wisdom. ⁊ al þ̵ ischapen is. ich walde keiser igreten +þe. ȝef þu understode þ̵ he him ane is to herien þ{urh} hwam ⁊ +under hwam {75} alle kinges rixleð. ne ne mei na þing +wið{}stonden his i{}wil. þah he muche þolie. þes heouenliche +lauerd luueð treowe bileaue. ⁊ nowðer blod ne ban of unforgult +ahte. ah þ̵ me halde ⁊ heie his halewunde heastes. Ne nis na +þing hwar þ{urh} monnes muchele medschipe wreððeð him wið mare +þen þe schaft of mon{;} þ̵ he scheop. ⁊ ȝef {80} schad ba of god +⁊ of uuel þ{urh} wit ⁊ þ{urh} wisdom schal wurðen forð. ut of +his witte þ{urh} þe awariede gast þ̵ he ȝelt þe wur [f. 13v] +ðmunt to unwitlese þing þ̵ te feont wuneð in. þ̵ he ahte to godd +⁊ hereð ⁊ hersumeð seheliche schaftes ⁊ blodles ⁊ banles. ⁊ +leomen buten liue. as he schulde his ⁊ heoren. ⁊ alre þinge +schuppent þ̵ is {85} godd unsehelich. + + [Linenote: + 71. _ille_ MS.] + + +[Headnote: Claruit per Sacros Mores] + +++Þe feont þe fint al uuel bimong alle his crokinde creftes. wið +neauer an ne keccheð he creftluker cang men ne leadeð to +unbileaue. þen þ̵ he makeð men. þ̵ ahten to witen wel. þ̵ ha +beoð bi{}ȝetene. i{}borene ⁊ broht forð þ{urh} þe heoueneliche +feder{;} to makien {90} swucche mawmez of treo. oðer of stan. +oðer þ{urh} mare medschipe. of gold oðer of seoluer{;} ⁊ ȝeouen +ham misliche nome. of sunne oðer of mone. of wind of wude. of +wettres. ⁊ hersumið. ⁊ wurgið as þah ha godes weren. ne naueð he +þurh oðer þing i þis bileaue ibroht ow bute þ̵ ow þuncheð þ̵ ha +schulden leasten aa. forþi þ̵ ȝe ne schulen {95} ham neu{er} +biginnen. ah þer nis buten an godd þ{urh} hwam witerliche alle +weren i{}wrahte. ⁊ of nawt i þis woorld iset us forto frourin. +ant to fremien. ⁊ al{}swa as euch þing hefde biginnunge of his +godlec{;} al{}swa schulden alle habben endunge ȝef ha þ̵ +[f. 14r] walden. engles ⁊ sawlen þurh þ̵ ha bigunnen ahten ⁊ +mahten endin þurh cunde. {100} ah he þurh his milce. ⁊ godlec of +his grace makeð ham þ̵ ha beoð in eche buten ende. ⁊ ter uore +nis na þing euening. ne eche wið godd þ̵ ȝe gremieð. for he is +hare alre schuppent. ⁊ scheop as in su{m} time. ⁊ na time nes +neauer þ̵ he ne bigon te beon in. + + + + +XVIII. THE ORISON OF OUR LADY + +[[MS description from Notes volume: + +“Cotton Nero A 14, British Museum. See [IX, Ancrene Wisse].”]] + + +[Headnote: Benedicta Tu in Mulieribus] + ++On god ureisun of ure lefdi.+ [f. 120v + + ++Cristes milde moder seynte marie. + Mines liues leome mi leoue lefdi. + to þe ich buwe ⁊ mine kneon ich beie. + and al min heorte blod to ðe ich offrie. + þu ert mire soule liht. ⁊ mine heorte blisse. 5 + Mi lif ⁊ mi tohope min heale mid iwisse. + Jch ouh wurðie ðe mid alle mine mihte + and singge þe lofsong bi daie ⁊ bi nihte. + vor þu me hauest iholpen aueole kunne wise. + and ibrouht of helle in{}to paradise. 10 + Jch hit þonkie ðe mi leoue lefdi. + and þonkie wulle þe hwule ðet ich liuie. + alle cristene men owen don ðe wur`s´chipe. + and singen ðe lofsong mid swuðe muchele gledschipe. + vor ðu ham hauest alesed of deoflene honde. 15 + and i{}send mid blisse to englene londe. | + + [Linenote: + 16. _isend_] _d_ corr. out of _t_.] + + wel owe we þe luuien mi swete lefdi. [f. 121r + wel owen we uor þine luue ure heorte beien. + þu ert briht ⁊ blisful ouer alle wu{m}men. + and god ðu ert ⁊ gode leof ouer alle wepmen. 20 + alle meidene were wurðeð þe one. + vor þu ert hore blostme biuoren godes trone. + nis no wu{m}mon iboren þet ðe beo iliche. + ne non þer nis þin eming wið{}i{n}ne heoueriche. + heih is þi kinestol onuppe cherubine. 25 + biuoren ðine leoue sune wid{}i{n}nen seraphine. + Murie dreameð engles biuoren þin onsene. + pleieð ⁊ sw`e´ieð ⁊ singeð. bitweonen. + Swuðe wel ham likeð biuoren þe to beonne. + vor heo neu{er} ne beoð sead þi ueir to iseonne. 30 + þine blisse ne mei no wiht understonden. + vor al is godes riche an{}under þine honden. + alle þine ureondes þu makest riche kinges. + þu ham ȝiuest kinescrud beies ⁊ gold ringes. + þu ȝiuest eche reste ful of swete blisse. 35 + þer ðe neure deað ne com{;} ne herm ne sorinesse. + þer bloweð i{n}ne blisse blostmen. hwite ⁊ reade. + þer ham neu{er} ne mei. snou. ne uorst iureden, + þer ne mei non ualuwen. uor þer is eche sumer. + ne non liuiinde þing woc þer nis ne ȝeomer 40 + þer heo schulen resten þe her ðe doð wurschipe. + ȝif heo ȝemeð hore lif cleane urom alle queadschipe. + þer ne schulen heo neu{er} karien ne swi`n´ken. + ne weopen ne murnen ne helle stenches stinken. + þer me schal ham steoren mid guldene chelle. | 45 + and schenchen ham eche lif mid englene wille. [f. 121v + ne mei non heorte þenchen ne no wiht arechen. + ne no muð imelen ne no tunge te{ch}en + hu muchel god ðu ȝeirkest wið{}inne paradise. + + [Linenote: + 48. _techen_] _tegen_ MS.] + + ham þet swinkeð dei ⁊ niht iðine seruise 50 + al þin hird is i{}schrud mid hwite ciclatune. + and alle heo beoð ikruned mid guldene krune. + heo beoð so read so rose so hwit so þe lilie. + and eu{er} more heo beoð gled ⁊ singeð þuruhut murie. + Mid brihte ȝimstones hore krune is al biset. 55 + and al heo doð þet ham likeð. so þet no þing ha{m} ne let. + þi leoue sune is hore king ⁊ þu ert hore kwene. + ne beoð heo neu{er} i{}dreaued mid winde ne mid reine. + Mid ham is eu{er} more dei wið{}ute nihte. + Song wið{}ute seoruwe ⁊ sib wið{}ute uihte. 60 + Mid ham is muruhðe moniuold wið{}ute teone ⁊ treie. + Gleobeames ⁊ gome inouh liues wil ⁊ eche pleie. + þereuore leoue lefdi long hit þuncheð us wrecchen + vort þu of þisse erme liue to ðe suluen us fecche. + we ne muwen neuer habben fulle gledschipe. 65 + er we to þe suluen kumen to þine heie wurschipe. + Swete Godes moder softe meiden ⁊ wel icoren. + þin iliche neu{er} nes ne neu{er}more ne wurð iboren. + Moder þu ert ⁊ meiden cleane of alle laste. + þuruhtut hei ⁊ holi in englene reste. 70 + al englene were ⁊ alle holie þing + Siggeð ⁊ singeð þet tu ert liues welsprung + and heo siggeð alle þet ðe ne wonteð neu{er} ore. + + [Linenotes: + 73. _ðene_ MS.] + + ne no mon, þet ðe wurðeð ne mei neu{er} beon uorloren. | + þu ert mire soule [leoue] wið{}ute leasunge. [f. 122r + efter þine leoue sune{;} leouest alre þinge. 76 + al is þe heouene ful of þine blisse. + and so is al þes middeleard of þine mildheortnesse. + So muchel is þi milce ⁊ þin e{d}modnesse. + + [Linenotes: + 79. _eomodnesse_ MS.] + + þet no mon þet ðe ȝeorne bit of helpe ne mei missen. 80 + ilch mon, þet to þe bisihð þu ȝiuest milce ⁊ ore. + þauh he ðe habbe swuðe agult ⁊ i{}dreaued sore. + þereuore ich ðe bidde holi heouene kwene. + þet tu ȝif þi wille is iher{e} mine bene. + + [Linenotes: + 84. _iher_ MS.] + + ich ðe bidde lefdi uor þere gretunge. 85 + þet Gabriel ðe brouhte urom ure heouen kinge. + and ek ich ðe biseche uor ih{es}u cristes blode + þet for ure note was i{}sched oðere rode. + vor ðe muchele seoruwe ðet was oðine mode. + þo þu et ðe deaðe him bi{}uore stode 90 + þet tu me makie cleane wiðuten ⁊ eke wið{}i{n}nen. + So þet me ne schende none kunnes sunne. + þene loðe deouel ⁊ alle kunnes dweoluhðe. + aulem urom me ueor awei mid hore fule fulðe. + Mi leoue lif urom þine luue ne schal me no þing to{}dealen 95 + vor oðe is al ilong mi lif ⁊ eke min heale. + vor þine luue i swinke ⁊ sike wel ilome + vor þine luue ich ham ibrouht i{n} to þeoudome, + vor þine luue ich uorsoc al þet me leof was. + and ȝef ðe al mi suluen. looue lif iþench þu þes. 100 + þet ich ðe wreðede sume siðe hit me reoweð sore. + vor cristes fif wunden ðu ȝif me milce ⁊ ore. + ȝif þu milce nauest of me þet ich wot wel ȝeorne | + þet ine helle pine swelten ich schal ⁊ beornen. [f. 122v + ful wel þu me iseie þauh þu stille were. 105 + hwar ich was ⁊ hwat i dude þauh þu me uorbere. + ȝif þu heuedest wreche inumen of mine luðernesse. + iwis ich heuede al uorloren paradises blisse. + þu hauest ȝet forboren me uor þine godnesse. + and nu ich hopie habben fulle uorȝiuenesse. 110 + ne wene ich neure uallen in{}to helle pine. + hwon ich am to ðe ikumen ⁊ am ðin owune hine + þin ich am ⁊ wule beon nu ⁊ eu{er} more. + vor oðe is al mi lif ilong ⁊ o godes ore. + Mi leoue swete lefdi to þe me longeð swuðe. 115 + bute ich habbe þine help ne beo ich neu{er} bliðe. + ich þe bidde þet tu kume to mine uorð{}siðe. + and nomeliche þeonne þine luue kuðe. + auouh mine soule hwon ich of þisse liue uare + and i{}schild me urom seoruwe ⁊ from eche deaðes kare. 120 + ȝif þu wult ðet ich iðeo gode ȝeme nim to me. + vor wel ne wurð me neu{er} bute hit beo þuruh ðe. + Mid swuþe luðere lasten mi soule is þuruh{}bunden. + ne mei no þing so wel so þu healen mine wunden. + to þe one is al mi trust efter þine leoue sune 125 + vor is holie nome of mine liue ȝif me lu{n}e. + ne þole þu þene unwine þet he me arine + ne þet he me dra`w´e in to helle pine. + nim nu ȝeme to me so me best a beo ðe beo. + vor þin is þe wurchipe ȝif ich wre{c}che wel iþeo. 130 + + [Linenotes: + 126. _lune_] _luue_ MS. || 127. _arine_ on an erasure. || + 128. _drawe_] _w_ over _ị_ MS. || 130. _wreeche_ MS.] + + þu ne uorsakest nenne mon uor his luðernesse. + ȝif he `is´ to bote ȝeruh ⁊ bit þe uorȝiuenesse. | + þu miht lihtliche ȝif þu wult al mi sor aleggen. [f. 123r + and muchele bet biseon to me þen ich kunne siggen. + þu miht forȝelden lihtliche mine gretunge. 135 + al mi swinc ⁊ mi sor ⁊ mine kneouwunge. + Jne me nis noþing feier on to biseonne. + Ne no þing þ̵ beo wurðe biuoren þe to beonne. + + [Linenote: + 138. _þingþ̵_ MS.] + + þereuore ich þe bidde þ̵ þu me wassc`h´e ⁊ schrude + þuruh þine muchele milce þ̵ spert so swuðe wide 140 + Nis hit ðe no wurðscipe þ̵ þe deouel me to{}drawe. + ȝif þu wult hit iðauien iwis he wule ðurchut fawe. + vor he nolde neu{er}re þ̵ þu hefedest wurðschipe. + Ne no mon þ̵ þe wurðeð þ̵ he hedde gledschipe. + þu hit wost ful ȝeorne þ̵ þe deouel hateð me. 145 + and nomeliche þereuore þ̵ ich wurðie þe. + þereuore ich þe bidde þ̵ þu me wite ⁊ werie. + þet þe deouel me ne drecche ne dweolðe me ne derie. + So þu dest ⁊ so þu schalt uor ðire mild{}heortnesse. + þu schalt me aueir dol of heoueriche blisse. 150 + ȝif ich habbe muchel ibroken, muchel ich wulle beten. + and do mine schrifte ⁊ þe ueire greten. + þe hwule þ̵ ich habbe mi lif ⁊ mine heale. + vrom ðire seruise ne schal me no þing deale. + biuoren þine uote ich wulle liggen ⁊ greden. 155 + vort ich habbe uorȝiuenesse of mine misdeden. + Mi lif is þin mi luue is þin mine heorte blod is þin. + and ȝif ich der se`g´gen mi leoue leafdi þu ert min. + alle wurðschipe haue þu on heouene and ec on eorðe. + and alle gledschipe haue þu al so ðu ert wurðe. | 160 + Nu ich þe bi{}seche ine cristes cherite. [f. 123v + þet þu þine blescinge ⁊ þine luue ȝiue me. + ȝeme mine licame ine clenenesse + Godalmihti unne me vor his mild{}heortnesse. + + [Linenotes: + Between ll. 163, 4, a line omitted: it was supplied at the top + of the folio, but cut away by the binder. Zupitza read the traces + of the last two words as _ine eadmodnesse_.] + + þ̵ ich mote þe iseo in ðire heie blisse. 165 + and alle mine ureondmen þe bet beo nu to dai. + þ̵ ich habbe i{}sungen þe ðesne englissce lai. + and nu ich þe bi{}seche vor ðire holinesse. + þet þu bringe þene Munuch to þire glednesse. + þet funde ðesne song bi ðe mi looue leafdi. 170 + Cristes milde moder seinte marie. amen. + + [Linenotes: + 169. _Munuch_] _nu_ on an erasure MS. || 170. _biðe_ MS.] + + + + +XIX. SAINT JULIANA + +[[MS description from Notes volume: + +“i. Bodleian 34, Oxford (B). ii. Royal 17 A 27, British Museum (R): +for descriptions see [XVI, Sawles Warde]. ... R is abbreviated ... the +joints are often visible.”]] + + + (Royal MS.) + + (Bodleian MS.) + + +[f. 56r] +Her cumseð þe uie of seinte iuliane. ant telleð of +liflade hire.+ + +++In ure lauerdes luue þe is feader of frumschaft. ant on his +deorewurðe sunes nome. ant o þes hali{}gastes. þ̵ glideð of ham +baðen. alle lewede men. þ̵ understonden ne mahen latines +ledene. {5} liðin. ⁊ lustnin ane meidenes liflade. þ̵ is of +latin iturnd into englisch. þ̵ te lif{}hali lefdi. in heouene +luuie us þe mare. ant of þis lihinde lif : leade us wið hire ern +[f. 56v] dunge. þe is icoren of crist in{}to þe eche of heouene. + + + [f. 36v] +I þe feaderes ⁊ i þe sunes ⁊ i þe hali gastes Name. + Her Biginneð þe liflade. ant te passiun of seinte Juliene.+ + + ++In ure lau{er}des luue þe feader is of frumscheft. ant iþe + deore wurðmunt of his deorewurðe sune. ⁊ iþe heiunge of þe hali + gast. þe of ham ba glideð. an godd unagin euch godes ful. Alle + leawede {5} men. þe understonden ne muhen latines ledene. lideð + ⁊ lusteð þe liflade of a meide{n}. [f. 37r] þ̵ is of latin + iturnd{;} to englische leode. wið þon þat teos hali leafdi. in + heouene luuie us þe mare. ⁊ þurh þis lihnide lif{;} leade us to + þ̵ eche. þurh hire eadi erndunge. þ̵ c{ri}st is swiðe + icweme. {10} + + [Linenote: + 5. _bað̣ẹ_ MS.] + + +++Þeos meiden. ant tis martir. wes iuliane ine{m}pnet. in +nichomedes {10} burh. ⁊ of heðene cun icume{n}. ant hire +fleschliche feder wes affrican ihaten. of þe heðene mest þeo þ̵ +cristene weren{;} derfliche droh ham to deaðe. ah heo as þeo þ̵ +te heouenlich feder luuede. leafde al hire aldrene lahen. ⁊ +bigon to luuien þene liuiende lauerd þe lufsum godd. þ̵ wisseð +ant weldeð al þ̵ is on worlde{;} ⁊ al þ̵ iwraht is. + + + ++Þeos meiden ⁊ teos martyr þ̵ ich of munne{;} wes Juliene + inempnet. i Nichomedese burh. Al of heaðene cun icumen ⁊ + akennet. ⁊ hire fleshliche feader affrican hehte. þe heande ⁊ + heascede mest men þe weren cristene. ⁊ droh ha{m} þurh derue + pinen to deaðe. Ah heo as þeo þ̵ te hehe heouenliche lau{er}d + hefde his luue ile{n}et. leafde {15} hire ealdrene lahen ⁊ bigon + to luuien þen áá liuiende goð þe lufsume lau{er}d. þ̵ schupte + alle sche`a´ftes ⁊ wealdeð ⁊ wisseð efter þet his wil is. al þ̵ + ischeapen iS. + + [Linenotes: + 12. _Alḷ_ MS. || 15. _ileuet_ MS.] + +Þa wes {15} biþon time as redegunge telleð. Maximian þe modi +keiser ine Rome heinde ant heriende heðene mawmez. wið unmeð +muchel hird ⁊ unduhti duheðe. ⁊ for{}demde alle þeo{;} þe on +drihtin bilefden. þes Maximian luuede an heh mon of cunne ant +eke riche of rente elewsius wes ihaten. ant weren as feolahes +þ{urh} muche freontschipe. {20} þis meidenes feder ⁊ he. weren +swiðe wel to gederes. + + + ++Wes iþon time as þe redunge telleð. þe modi Maximien keiser + irome. heriende. ⁊ heiende heaðene maumez. wið unimeað {20} + muchel hird. ⁊ wið heh duheðe. ⁊ fordemde alle þeo þe o drihtin + bilefden. Þes mihti maximien luuede an eleusium biuoren monie of + his men. Akennet of heh cun. ⁊ swiðe riche of rente. ⁊ ȝung{e} + mon of ȝeres. þes ȝunge mon eleusi{us}. þ̵ þ{us} wes wel wið þe + king{e}. hefde iunne feolahschipe to affrican. ⁊ wes iwunet ofte + to cumen wið him {25} [f. 37v] to his in. ⁊ iseon his dohter. + + [Linenote: + 25. _inune_ MS.] + +as he sumchere iseh hire utnume feir. ant freoliche. he felde +hi{m} iwundet. þ̵ wið{}uten lechnunge of hire libben he ne +mahte. Affrican wiste wel þ̵ he wes freo boren. ⁊ þ̵ him walde +bicumen a freo boren burde. ant ȝettede h{im} his dohter. ⁊ wes +sone [f. 57r] ihondsald al hire unwilles. ah {25} heo truste on +him þat ne trukeneð namon{;} þ̵ trusteð treowliche on him. ant +euch deis dei eode to ch`i´rche to leornen godes lare. +ȝeornliche to witen hu ha mahte best witen hire unweommet. . . + + + ++As he hefde en chere bihalden swiðe ȝeorne hire utnumne feire. + ⁊ freoliche ȝuheðe{;} felde him iwundet in{}wið in his heorte + wið þe flan þe of luue fleoð. swa þ̵ him þuhte þet ne mahte he + nanes weis wið{}ute þe lechnunge of hire luue libben. Ant efter + lutle {30} stounde wið{}ute long{e} steuene. wes him seolf sonde + to affrican hire feader. ⁊ bisohte him ȝeorne þ̵ he hire ȝeue + him. ⁊ he hire walde menskin wið al þ̵ he mahte. As þe þi{n}g i + þe world þ̵ he meast luuede. Affrican wiste þ̵ he wes swið freo + iboren. ant walde wel bicumen him a freo iboren burde. ⁊ ȝetede + him his bone. Ha wes {35} him sone i{}hondsald þah hit hire + unwil were. AH ha truste upon him þ̵ ne truked na mon. ha + trewliche him truste on. ⁊ eode to chirche euche daheðes dei. to + leornin godes lare. biddinde ȝeorne wið reowfule reames. þ̵ he + wissede hire o hwuche wise ha mahte witen hire meiðhað. + . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . {40} + + [Linenote: + 36. After _were_, _al_ erased.] + +. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ah as ha +wende hire summes weis to witene{;} sende him to seggen. þ̵ nalde +{30} ha lihten swa lahe ne nehlechen him for nan liuiende mon. +er þen he were under Maximian hehest in rome þ̵ is hehreue. Sone +so he iherde þis. he bi{}ȝet et te keiser þ̵ he ȝettede him reue +to beonne as þ̵ he iȝirnd hefde. ant he as me þa luuede. lette +leaden him i{n}to {c}ure. ⁊ te riche riden in. ⁊ tuhen him ȝont +te tun{;} from strete to strete. {35} ant al þe {c}ur wes +bitild. þ̵ he wes in. wið purpre wið pal. ⁊ wið ciclatu{n}. +⁊ deorewurðe claðes. as þe þ̵ heh þing hefde to heden. ant þa he +hefde þis idon{;} he sende hire to seggen. þ̵ he hefde hire wil +iwraht. ⁊ heo schulde his wurchen. + + [Linenotes: + 34, 36. _ture_ _tur_ MS. || 37. _ciclatur_ MS.] + + Ah heo forte werien hire wið him summe `h´wile : [f. 38r] sende + him to seggen. þ̵ nalde ha nawt lihten se lahe to luuien. Ne + nalde ha neolechin him for na liuiende mon. ear þen he were + under Maximien. hehest i Rome. þ̵ is heh reue. He ase timliche + as he hefde iherd þis. biȝet ed te Keiser þet he ȝette him al þ̵ + he walde. {45} ⁊ lette as me luuede þa leaden him i cure up o + fowr hweoles. ⁊ teon him ȝeonte tun þron from strete to strete. + Al þe cure ou{er}tild þ̵ he wes itohen on{;} wið purpres ⁊ + pelles. wið ciclatuns ⁊ cendals ⁊ deorewurðe claðes. AS þe þ̵ se + heh þing hefde to heden. ant se riche refschipe to rihten ⁊ to + readen. þa he hefde þus idon. sende hire þ{us} {50} to seggen + hire wil he hefde iwraht. Nu his ha schulde wurchen. + + +++Iuliane þe edie i{es}u cristes leouemon of his blisfule luue +balde {40} hire seoluen. sende him to onswere [f. 57v] bi an of +hire sonden. Elewsius wite þu hit wel ireadi. wraðði so þu +wraðði. no lengre nulich hit heolen þe. ȝef þu wult leauen þe +lahen þ̵ tu list in. ant leuen in godd feder. ⁊ i{n} his +deorewurðe sune. ⁊ iþe hali gast. ichulle wel neomen þe. ȝef þu +nult no{;} þu art wundi of me. ⁊ oðer luue sech þe. {45} Þa þe +reue iherde þis{;} he wreððede him swiðe. ⁊ hire feder cleopede. +ant feng on to tellen him. hu his doht{er} droh him from deie to +deie. ant efter þ̵ he wende to habben his iwil so ha him þis +word sulliche sende. Bi þ̵ ilke godd q{uo}ð hire feder þ̵ me is +lað to gremien beo hit soð þ̵ tu seist to wraðer heale seide ha +hit. ant nu ichulle o great {50} grome al biteachen hire þe. to +wurchen þi wil. ⁊ al þ̵ te wel likeð as mit tin ahne. ⁊ me +cleopede hire forð biuoren hire feder. + + Juliene þe eadie ih{es}u c{ri}stes leofmon of his blisfule luue + balde hire seolue{n}, ⁊ sende him al openliche bi sonde to + seggen. þis word ha send te for nawt þu hauest iswechte. wreaðe + se þu wreaðe. Do þ̵ tu do wult nule ich ne ne mei ich lengre + heolen hit te ȝef þu wult {55} leauen. þe lahen þet tu liuest in + ant leuen i godd feader. ⁊ in his deorwurðe sune. ⁊ i þe hali + gast folkene froure. an godd [f. 38v] þ̵ is igret wið euches + cunnes gode{;} Ich chule wel neome þe. ⁊ ȝef þ̵ tu nult no{;} þu + art windi of me. ⁊ oðer luue sech þe. Þa þe hehe reue iherde þis + ondswere{;} bigon to wreðen swiðe. ⁊ cleopede hire {60} + feder{}forð. ⁊ feng on to tellen. hwuch word ha sende him. Efter + þ̵ he wende forte habben idon al þ̵ he wilnede. Affrican hire + feader wundrede him swiðe. ⁊ bigon to swerien. bi þe ilke godes + þ̵ me is lað to gremien. beo hit soð þ̵ tu seiist{;} to wraðer + heale. ha sehð hit. ant ich wulle o great grome al biteachen + hire þe. ⁊ tu do hire. al þ̵ tu {65} wult. He þonkede him. ⁊ heo + wes icleopet forð. + + [Linenotes: + 53. _al_] _ṭọ al_ MS.] + +⁊ he feng feire to fondin his dohter Mi deorewurðe dohter +hwer{}fore uor{}sakestu þi sẏ. ant ti selhðe. þe weolen ant te +wu{n}nen þ̵ walden awakenin ant waxen of þi wedlac. þ̵ ich þe to +reade. for he is inoh {55} lauerd elewsius ine rome. ⁊ tu maht +beon leafdi dohter ȝef þu wel wult. Iuliane þe eadie onswerede +him ⁊ seide as þeo þat [f. 58r] ine godd hire hope hefde. ȝef he +wule leuen an god al mihti. þenne mei he speoken þrof ⁊ inoh +raðe speden. ant ȝef þ̵ he nule nawt. ne schal wiuen on me. wiue +þer his wil is. + + ⁊ affrican hire feader feng on earst feire on{;} to lokin ȝef he + mahte wið eani luue speden. Juliene q{uo}ð he mi deorewurðe + dohter. sei me hwi þu forsakest þi sy ⁊ ti selhðe? þe weole{n} ⁊ + te wunnen. þe walden awakenen. ⁊ waxen of þe wedlac þ̵ ich reade + þe to : hit nis nan {70} eðelich þing. þe refschipe of rome. ant + tu maht ȝef þu wult. beon burhene leafdi. ⁊ of alle þe londes þe + þer{}to liggeð. Juliene þe eadie ontswerede him ⁊ seide. ȝef he + wule luuien. ⁊ leuen g`o´dd. al mihti{;} þenne mei he [speoken] + þrof. ⁊ speden inoh reaðe. for ȝef he þ̵ nule no{;} ich segge þe + þ̵ soð is. ne schal he wiuen on me. Sei nu {75} hwet ti wil is. + + [Linenote: + 70. _ṭreade_ MS.] + +þa hire feder iherde þis{;} {60} þa feng he to swerien. Bi mi +kinewurðe lauerd apollo. ant bi mi deore leafdi diane. þ̵ ich +muche luuie. ȝef þu haldest her{}on. ichulle leoten deor +to{}teore{n} ant to{}luken þe. ⁊ ȝeouen þi flesch{;} fuheles of +þe lufte. Iuliane him onswerede ⁊ softeliche seide. ne wen þu +nawiht leoue feder. þ̵ tu affeare me swa. for i{es}u crist godes +sune {65} þ̵ ich on leue ⁊ luuie as lauerd lufsumest on liue. +þah ich beo forbernd. ⁊ to{}loken limel. nulich heronont buhen +þe nawiht + + affrican wreaðede ⁊ [f. 39r] swor swiðe deopliche. for þe + drihtfule godd apollo mi lau{er}d. ⁊ mi deore leafdi þe + deorewurðe diane þ̵ ich muche luuie. ȝef þu haldest her{}on{;} + ich schal leote wilde deor to{}luken ⁊ toteore þe ⁊ ȝeoue þi + flesch fode to fuheles of þe lufte. Juliene him ondswerede. ⁊ + softeliche seide. Ne lef þu {80} nawt leoue feader þ̵ tu offeare + me swa{;} ich swerie aȝein. þe ih{es}u c{ri}st godes sune. þ̵ + ich on leue. ⁊ luuie as leoflukest. ⁊ lufsumest lau{er}d. þah + ich cwic beo forbearnd baðe lim ⁊ lið ileitinde leie. Nulle ich + þe her onont þreate se þu þreate buhe ne beien. + +Þa feng eft hire [feder] on wið olhnu{n}ge to fondi{n} ȝef he +mahte eisweis wenden hire heorte. ⁊ seide hire lufsumliche. þ̵ +ne schulde ha nane wunne lihtliche wilnin{;} þ̵ he ne schulde +welden. wið þ̵ ha walde hire þonc wenden {70} Nai quoð þ̵ meiden +schuldich don me to him þ̵ is alle deoulen bitaht. ⁊ to eche deð +idemet. to furwurðen wið him world abuten ende. for his wedlakes +weole oðer for eni wunne. for soð ich hit segge un{}wurð is hit +me. ichulle þ̵ he hit wite wel. ant tu [f. 58v] eke mid him þ̵ +ich am iweddet to an þ̵ ichulle treowliche to halden ant +wið{}uten les {75} luuien. þe is unlich him. ⁊ alle worldlich +men. ne nullich him nowðer leauen. ne lihen for weole ne for +wunne. for wa. ne for wunne þet ȝe mahen don me. + + + [++A]ffrican feng eft on. ⁊ to fondin ongon ȝef he mahte eanis + weis {85} wið olhnunge wenden hire heorte. ⁊ leoftede luueliche. + ⁊ seide hire sikerliche. Þ̷ ne schulde ha lihtliche wilni na + wunne{;} þ̵ ha ne schulde wealden. wið þe{re}an þ̵ ha walde hire + wil wenden. Nai q{uo}ð ha þ̵ nis nawt. schulde ich do me to him. + þ̵ alle deoflen is bitaht. ⁊ to eche deað fordemet. to forwurðe + wið him worlt buten ende iþe putte {90} of helle? for his + wedlackes weole oðer for ei wunne. To soðe ich hit segge þe. + Vnwurð hit is me. Ich chulle þ̵ he wite hit ful wel. ⁊ tu eke + mid al{;} i`c´h am to an iweddet þ̵ ich chulle treowliche wiðute + leas luuien. þ̵ is unlich him ⁊ alle worltliche men. ne nulle + ich neauer mare him lihen ne lea[f. 39v]uen. for weole ne for + wunne. for {95} wa ne for wontreaðe þ̵ ȝe me mahen wurchen. + +þa feng hire feder te wreððen swiðe ferlich ⁊ swiðe hokerliche +freinede. Me hwet is he þes were þ̵ tu art to iweddet. þ̵ tu +hauest wið{}uten me þine luue ilene[t] for hwam þu letest lutel +of {80} þ̵ tu schuldest luuie{n}. ne ich neuer þ̵ ich wite nes +wið him icnawen. For gode q{uo}ð þet meiden þin harm is þe mare +nawt forþi þet tu nauest ofte iherd of him ȝare. þ̵ is iesu +godes sune. þe forto lesen moncun þ̵ forloren schulden beon{;} +lette his deo`r´wurðe lif on rode. ne ich ne seh him neuer þ̵ me +sare for þuncheð. ah ichim luuie ant {85} leue as on lauerde. ne +schal me firsin him from{;} nowðer deouel ne mon. For mi lif +quoð hire feder þe schal laðin his luue for þu schalt beon +ibeaten. mid besmes swa bittre þ̵ tu wummon were. schal to +wraðe{r} heale iwurðen. + + [Linenotes: + 80. _ilenet_] MS. defective here. || 89. _wraðel_ MS.] + + + ++Hire feader feng on to wreaððin swiðe ferliche ⁊ easkede hire + hokerliche. Ant hwet is he þes were þ̵ tu art to iweddet. þ̵ tu + hauest wið{}ute me se forð þi luue ile{n}et. þ̵ tu letest lutel. + of al þ̵ tu schuldest luuien. Ne ich nes neauer þ̵ ich wite ȝet. + wið him {100} icnawen. for gode q{uo}ð þe meiden þin hearm is þe + mare. Nawt for{}þi þ̵ tu nauest iherd of him ȝare. Þ̷ is ih{es}u + godes sune. þ̵ forte alesen moncun þ̵ schulde beon forloren + al{;} lette lif o rode. Ich ne seh him neau{er} ⁊ þ̵ me + of{}þuncheð. Ah ich him luuie ⁊ wulle don. ⁊ leue on as o + lau{er}d. Ne schal me firsen him from. Nowðer {105} deouel ne + mon. for mi lif q{uo}ð hire feader þe schal laðin his luue. for + þu schalt habbe þrof hearm ⁊ scheome baðe ⁊ nu þu schalt on alre + earst. as on ernesse swa beon ibeaten wið bittere besmen. þ̵ tu + were wummon of wu{m}mone bosum to wraðerheale eau{er} iboren iþe + worlde. + + [Linenote: + 99. _ileuet_ MS.] + +Swa muche quoð ha ich iwurðe him þe leouere{;} So ich derure +þing for his luue drehe. þ̵ ti wil is{;} wurch nu. {90} ⁊ he het +hatterliche strupen hire steortnaket. ⁊ beten hire swa luðere þ̵ +hire leofliche lich{;} liðeri al oblode. ⁊ swa ha duden so +luðere þ̵ te blod ȝet adun of þe ȝerden. ⁊ heo bigon to ȝeien. +Beaten so ȝe beaten ȝe beliales bu[f. 59r]deles. ne mahe ȝe +nowðer mi luue ne min bileaue lutlen toward him mi lufsum leof +mi leowinde lauerd ne {95} nullich leauen ower read þ̵ for +readeð ow seoluen. ne ower mix mawmex þ̵ beoð þes feondes fetles +heien ne herien. for teone ne for tintreow þ̵ ȝe mahen timbrin. +Na quoð he is hit swa hit schal sutelin sone. for ichulle +biteachen mislich þi bodi to elewsium þe riche reue irome ant he +schal for{}swelten ant for{}reden þe efter es wille wið {100} +allescunnes pinen. + + [Linenote: + 98. _schal_] _salch_ MS.] + + Swa muche q{uo}ð þ̵ meiden ich beo him þe leou{er}e. se + ich {110} derfre þing for his luue drehe. [wurch] þu þ̵ ti wil + is. Ȝe q{uo}ð he bliðeliche. ant swiðe heatterliche. strupen + hire steort naket. ⁊ leggeð se luðer[f. 40r]liche on hire + leofliche lich{;} {þ̵} hit liðeri o blode. Me nom hire ⁊ dude + swa þ̵ hit ȝeat adun of þe ȝerden. ant heo bigon to ȝeien. + Beaten se ȝe beaten ȝe beliales budeles. ne mahe ȝe nowðer {115} + mi luue ne mi bileaue lutlin towart te liuiende godd mi leofsume + leofmon. þe luuewurðe lau{er}d. ne nulle ich leuen ower read þe + forreadeð ow seolf. ne þe mix maumez þe beoð þes feondes + fetles{;} heien ne herien. for teone ne for tintreohe þ̵ ȝe me + mahe timbrin. Na nult tu q{uo}ð affrican. hit schal sone + sutelin. for ich chulle sende {120} þe nu ⁊ biteache þi bodi to + eleusiu{m} þe riche þ̵ reue is ou{er} rome. ant he schal þe + forreaden. ⁊ makie to forswelten. as his ahne wil is þurh al þet + eauer sar iS. + + [Linenotes: + 111. After _drehe_ an erasure of three letters MS. || + 112. _leggeð_ corr. out of _leggen_ MS. || 113. _þ̵_] _⁊_ MS.] + +ȝe quoð þis meiden þ̵ mei crist welden. for ne mahe ȝe nawt don +me bute hwet he wule þeauien ow to muchelin mi mede ⁊ te murðe +þ̵ lið to meiðhades menske for euer so ȝe mare merrið me her{;} +so mi crune bið brihtre ⁊ fehere. for ichulle bliðeliche drehen +euer{}euch derf for mi deore lauerdes luue. ant softe me {105} +bið euch derf hwen ich him serui þah þume to elewsium willes +biteache{;} ne ȝeue ich for inc nowðer. þ̵ ȝe me mahen harmen. +for so ȝe mare me her harmeð. so mare [3]e me helpeð seoueuald +to heouene. ⁊ ȝef ȝe me doð to deaðe hit bið me deorewurðe ant +ich schal þer þ{urh} bliðe bicumen into endelese blissen ant ȝe +schulen wrecches {110} áwei ower wurðes þ̵ ȝe iboren weren +sinken to wraðer heale ow to þe bale bitter deope into helle. + + + ++Ȝe q{uo}ð þis meiden þ̵ mei godd welden. ne mahe ȝe nawt do me + bute þet he wule þeauien ⁊ þolien ow to donne to mu{c}li mi + mede {125} ⁊ te murhðe þ̵ lið to meiðhades menske. for eauer se + ȝe nu her mearreð me mare{;} se mi crune schal beon brihttre ba + ⁊ fehere. for{}þi ich chulle bliðeliche ⁊ wið bliðe heorte + drehen eauer euch derf. for mi leofmones luue þe lufsume + lau{er}d ⁊ softe me bið euch sar in his seruise. þu wult þu + seist aȝeoue me to eleusium þe luðere. {130} a{}ȝef [f. 40v] me + for nawiht ne ȝeoue ich for inc nowðer. Þet ȝe mahen ane pine me + here. Ah hit ne hearmeð me nawt ah helpeð ⁊ heueð up ⁊ makeð + mine murhðes monifalde in heouene. ant ȝef ȝe doð me to deað. + hit bið deore to godd. ⁊ ich schal bliðe bicumen to endelese + blissen. ant ȝe schulen wrecches wei ower wurðes. {135} þ̵ ȝe + weren iþe worlt iboren ⁊ i{}broht forð se wraðer heale ȝe schule + sinken adun to sar ⁊ to eche sorhe. to bitternesse ant to bale + deope into helle. + + [Linenote: + 125. _mutli_ MS.] + ++H+ire feder affrican þ{urh} þis bittre teone bitahte hire to +elewsium þe luðere [f. 59v] reue. ant he lette bringen hire +biuoren him to his heh seotel as he set in dome as reue of þe +burhe . . . {115} + + + [++A]ffrican hire feader bitterliche iteonet bitahtte hire + eleusium þe luðere reue of rome ⁊ lette bringen hire biuoren + his {140} eh{}sihðe. as he set ⁊ demde. þe hehe burh domes. . . + . . . . + +[f. 61r] þa elewsius iseh þis þ̵ ha þus feng on to festnen hire +seoluen þohte þ̵ he walde anan don hire ut of dahene ⁊ bed swiðe +bringen hire brune of wallinde breas ant healden on hire heauet +þ̵ hit urne endelong hire leofliche bodi dun to þe helen ant swa +me dude sone. ah hire hende healent wiste hire unweommet. +elewsius {120} warð wod ut of his witte. ant nuste hwet seggen ⁊ +het swiðe don hire ut of his ehsihðe. ⁊ dreihen hire into darc +hus ⁊ p{ri}sunes pine. ant he duden sone. Heo as ha þrinne wes +in þeosternesse hire ane feng te cleopien to crist ant bidden +þeos bone. + + [f. 41v] [++Þ]a eleusius seh þ̵ ha þ{us} feng on to festnin hire + seoluen isoðe bileaue{;} þohte he walde don hire anan ut of + dahene : ⁊ bed biliue bringen forð brune walli{n}de bres. ⁊ + healden hit se wal [f. 42r] hat hehe up on hire heaued. þ̵ hit + urne {145} enddelong hire leofliche lich adun to hire helen. Me + dude al as he het. Ah þe worldes wealdent þ̵ wiste sein iuhan + his ewang{e}liste unhurt iðe ueat of wallinde eoli þer he wes + i{}don in. þ̵ ase hal com up þrof{;} as he wes hal meiden. þe + ilke liues lau{er}d. wiste him unwemmet. his brud of þe bres þ̵ + wes wallinde. swa þ̵ ne þuhte {150} hit hire buten ase wlech + weater al þ̵ ha felde. Eleusius wod þa nuste hwet segen. Ah + hehte swiðe don hire ut of his eh{}sihðe. ⁊ dreaien in{}to dorc + hus to prisunes pine ant swa ha wes idon sone. + + [Linenotes: + 143. After _hire_, _ọf_ MS. || 146. _heạlen_ MS.] + + +++Lauerd godd al mihti. mi murhðe ant mi mede mi sy ant mi {125} +selhðe þu isist hu icham bistaðet ant bi{}stonden festne mi +bileaue steor me ant streng me. for al mi strencðe is uppon þe. +mi fedeR. ⁊ mi modeR for ich nulle for{}saken þe{;} habbeð +for{}saken me ⁊ al mi nest falde cun me heaneð þet schulden mine +freond beon{;} beoð me mest feondes ant mine hinen me beoð mest +heanen ah habbich þin {130} anes help icham wil cweme ne leaf +þume neuer liuiende lauerd as þu wistest daniel bimong þe wode +leuns ant te þreo chil[f. 61v]dren ananie zacharie misael +inempnet. + + + [++H]eo as ha þrinne wes i þeost{er}nesse hire ane. feng + to {155} cleopien to c{ri}st ⁊ bidde þeos bone. lau{er}d godd + al{}mihti mi murhðe ⁊ mi mede. mi sẏ ⁊ al þe selhðe. þ̵ ich + efter seche þu sist al hu ich am bisteaðet ⁊ bistonden. festne + mi bileaue. Riht me ⁊ read me. for al mi trust is on þe. Steor + me ⁊ streng me for al mi strengðe is of þe. Mi feader ⁊ Mi moder + for{}þi þ̵ ich nule þe {160} forsaken{;} habbe forsake me. ⁊ al + mi nestfalde cun. þ̵ schulde beo me best freond{;} beoð me meast + feondes. ⁊ mine in{}hinen{;} alre meast hea[r]men. herewurðe + healent. habbe [f. 42v] ich þin anes help. ich am wil{}cweme ne + forleaf þu me nawt luuiende lau{er}d. as þu biwistest daniel + bimong þe wode liuns ilatet se luðere. ⁊ te þreo {165} children + þe chearre nalden from þe lahen þ̵ ha schulden luuien. Ananie ⁊ + Azarie ⁊ Misahel inempnet. + + [Linenotes: + 159. Between _mi_ and _trust_, erasure of five letters MS. || + 163. _heamen_ MS.] + +bi{}wistest unweo{m}met from þe ferliche fur of þe furneise swa +þu wite ant witen me to witen me from sunne. lauerd þurh þis +lease lif{;} lead me to lestinde to þe hauene {135} of heale as +þu leddest israeles folc þurh þe reade sea buten schip druifot +ant hare fan senchtest þ̵ ham efter sohten afal þumine famen ant +to{}drif drihtin þen deouel þ̵ me derueð. for ne mei na mon +wið{}uten þi strencðe stonden him aȝeines lef me þ̵ ich mote +i{}seon him ȝet schent{;} þ̵ weneð me to schrenchen ant +schunchen of þe {140} weie{;} þ̵ leadeð to eche lif. wite me +from his lað ant wið his crefti crokes. wite me wið mine unwines +þ̵ tu beo euer iheret ant iheiet in heouene ant in eorðe beo þu +áá iblescet as þu were ant art. ant euer schalt beon in eche +blisse. amen. + + Al þu al wealdent biwistest ha{m} unwemmet. wid þ̵ ferliche fur + i þe furneise. swa þu wunne of þe worlt wite me ⁊ were ⁊ + wit{er}e. ⁊ wisse þurh þi wisdom to wite me wið sunne. lau{er}d + liues lattow. lead me þurh þis lease. þis lutle {170} leastinde + lif{;} to þe hauene of heale. As þu lead`d´est isr{ae}les leode + of egipte bute schip dru fot þurh þe reade sea. ⁊ asenchtest + hare uan þe ferden ham efter. ⁊ tu folkes feader. aual mine + va{}men. ⁊ tu drihtin to{}drif þe deouel þ̵ me derueð. for ne + mei na monnes st`r´engðe wið{}uten þin stonden him to ȝeines. + lef me þ̵ ich mote {175} mihti meinfule godd iseon him ischeomet + ȝet þe weneð me to schrenchen. ⁊ schunchen of þe nearowe wei þ̵ + leadeð to eche lif. loke me from his lað liuiende lau{er}ð. Make + me war ⁊ wite me wið his crefti crokes. þ̵ ha me ne crechen. + were me swa wið þen vnwine. helpleses heale. Þ̷ tu beo iheiet ⁊ + i{}heret eaure in eorðe. as in {180} heouene. [f. 43r] Beo þu aa + iblescet lau{er}d as þu were ant art ⁊ schalt beon in eche. + + [Linenote: + 177. After _⁊_, _þ̣ụṇ_ MS.] + + + + +XX. THE OWL AND THE NIGHTINGALE + +[[MS description from Notes volume: + +“i. Jesus College, Oxford, E 29 (J); see [VI, Alfred]. ii. Cotton +Caligula A 9, British Museum (C); see XIV, Laȝamon. They are copies of +a common exemplar X, which was probably taken directly from the poet’s +original. X was written by two scribes; the work of the first is +represented in ll. 1-353 of the present selection; that of the second +in ll. 354-437; the former was accustomed to French scribal methods. +The writer of C was a mechanical copyist and not at home in English, +consequently he reproduces X with tolerable accuracy. The scribe of J +was more independent (see [VI, Alfred, second paragraph in the +e-text]).”]] + + + (Jesus College MS.) + + (Cotton MS.) + + [Transcriber’s Note: + The page numbers from the two MSS overlap: + Jesus 229r¹ - 241v²; Cotton 233r¹ - 246r¹.] + + + +Incip{it} Alt{er}cacio int{er} filomenam ⁊ Bubonem.+ + + ++Ich wes in one sumere dale. [f. 229r¹ + In one swiþe dyele hale. + I herde ich holde grete tale. + An vle and one nẏhtegale. + Þat playd wes· stif· ⁊ starc· ⁊ stro{n}g. 5 + Sum hwile softe· ⁊ lud among. + And eyþer a{}yeyn oþer swal. + And let þat vuele mod vt al. + And eyþer seyde of oþres custe. + þat alre wrste þat hi ywuste. 10 + ⁊ hure ⁊ hure of oþres songe. + hi holde playding swiþe stronge. + + [Linenote: + 6. _among_] _o_ corr. out of _g_.] + + + ++Ich was in one sum{er}e dale. [f. 233r¹ + In one suþe diȝele hale. + I herde ich holde grete tale. + An hule and one niȝtingale. + Þat plait was stif ⁊ starc ⁊ stro{n}g. 5 + Sum wile softe ⁊ lud among. + An a{i}þer aȝen oþer sval. + ⁊ let þat wole mod ut al. + ⁊ eiþer seide of oþeres custe. + þat alre worste þat hi wuste. 10 + ⁊ hure and hure of oþere[s] songe + Hi holde plaiding suþe stronge. + + [Linenotes: + XX. 7. _asþer_. _oþer_ in margin MS. || 10. _alẹre_ MS.] + + Þe Nihtegale bi gon þo speke. + In one hurne of one beche. + ⁊ sat vp one vayre bowe. 15 + þat were abute blostme ynowe. + In ore vaste thikke hegge. + I meynd myd spire. ⁊ g{re}ne segge. + He wes þe gladd{re}. vor þe ryse. + ⁊ song a veole cunne wyse. 20 + Bet þuhte þe drem. þat he were. + of harpe· ⁊ pipe· þan he nere. + Bet þuhte þat heo were i{}shote. + of harpe· ⁊ pipe· þan of þrote. + + + ++Þe niȝtingale bigon þe speche. + In one hurne of one breche. + ⁊ sat upone vaire boȝe. 15 + þar were abute blosme inoȝe. + In ore waste þicke hegge. + Imeind mid spire ⁊ grene segge. + Ho was þe gladur uor þe rise. + ⁊ song auele cunne wise. 20 + {B}et þuȝte þe dreim þat he were. + Of harpe ⁊ pipe þan he nere. + Bet þuȝte þat he were ishote. + Of harpe ⁊ pipe þan of þrote. + + [Linenotes: + 21. _Bet_] _Het_ MS. || 23. _is hote_ MS.] + + Þo stod on old stok. þar bẏ side. 25 + Þar þe vle song hire tyde. + And wes myd ivi al bi{}growe. + Hit wes þare vle erdingstowe. + + [Þ]o stod on old stoc þarbiside. 25 + þar þo vle song hire tide. + ⁊ was mid iui al{}bigrowe. + Hit was þare hule eardingstowe. + + Þe Nihtegale hi iseyh. + ⁊ hi{}biholdeþ. and ouer{}seyh. 30 + ⁊ þuhte wel ful of þare vle. + For me hi halt. lodlich ⁊ fule. | + vnwyht heo seide a{}wey þu fleo. [f. 229r² + Me is þe wurs. þat ich þe iseo. + Iwis for þine wle lete. 35 + wel ofte ich my song fur{}lete + Min heorte atflyhþ· ⁊ falt my tunge. + hwenne þu art to me i{}þrunge. + Me luste bet speten þane singe. + of þine fule howelynge. 40 + + [Þ]e niȝtingale hi iseȝ. + ⁊ hi bihold ⁊ ouerseȝ. 30 + ⁊ þuȝte wel wl of þare hule. + For me hi halt lodlich ⁊ fule. + vn wiȝt ho sede a{}wei þu flo. + Me is þe wrs þat ich þe so. | + I wis for þine wle lete. [f. 233r² 35 + wel oft ich mine song forlete. + Min horte atfliþ ⁊ falt mi tonge. + wonne þu art to me iþrunge. + Me luste bet speten þane singe. + Of þine fule ȝoȝelinge. 40 + + Þeos vle abod for hit wes eve. + heo ne myhte no leng bileue. + vor hire heorte wes so gret. + þat wel neyh hire fnast at{}set. + ⁊ warp a word þar after longe. 45 + hw þynk þe nu bi mine songe. + Wenestu þat ich ne kunne singe. + + + ++Þos hule abod fort hit was eve. + Ho ne miȝte no leng bileue. + vor hire horte was so gret. + þat welneȝ hire fnast at{}schet. + ⁊ warp a word þar aft{er} longe. 45 + Hu þincþe nu bi mine songe. + we[n]st þu þat ich ne cunne singe. + + Þe ich ne cunne of wrytelinge. + Ilome þu dest me grome. + ⁊ seist me boþe teone ⁊ schome. 50 + If ich þe heolde on myne vote. + So hit bitide þat ich mote. + ⁊ þu were vt of þine ryse. + þu scholdest singe on oþer wise. + + þeȝ ich ne cunne of writelinge. + I{}lome þu dest me g{ra}me + ⁊ seist me boþe tone ⁊ schame 50 + Ȝif ich þe holde on mine uote. + So hit bitide þat ich mote. + ⁊ þu were vt of þine rise. + þu sholdest singe an oþer w[i]se. + + Þe Nihtegale ȝaf onsware. 55 + If ich me loki wiþ þe bare. + ⁊ me schilde wit þe blete. + Ne recche ich nouht of þine þrete. + If ich me holde i{n} myne hegge + Ne recche ich neuer hwat þu segge. 60 + Ich wot þat þu art vnmilde. + wiþ heom þat ne muwe fro{m} þe schilde. + + + ++Þe niȝtingale ȝaf answare. 55 + ȝif ich me loki wit þe bare. + ⁊ me schilde wit þe blete. + Ne reche ich noȝt of þine þrete. + ȝif ich me holde in mine hegge. + Ne recche ich neu{er} what þu segge. 60 + Ich wot þat þu art un{}milde. + Wiþ hom þat ne muȝe fro{m} {þ}e schilde. + + [Linenote: + 62. _þe_] _se_ MS.] + + And þu tukest wroþe ⁊ vuele + Hwar þu myht ouer smale vowele. | + vor{}þi þu art loþ al fowel cunne. [f. 229v¹ 65 + ⁊ alle heo þe dryueþ heonne. + ⁊ þe bi{}scrycheþ. ⁊ bi{}gredeþ + ⁊ wel narewe þe by{}ledeþ. + ⁊ ek forþe þe sulue mose + hire þonkes wolde þe to{}tose. 70 + + ⁊ þu tukest wroþe ⁊ vuele. + Whar þu miȝt over smale fuȝele. + Vorþi þu art loþ al fuel{}kunne. 65 + ⁊ alle ho þe driueþ honne. + ⁊ þe bi{}schricheþ ⁊ bi{}gredet. + ⁊ wel narewe þe bi{}ledet. | + ⁊ ek forþe þe sulue mose. [f. 233v¹ + Hire þonkes wolde þe totose. 70 + + þu art lodlich to bi{}holde. + And þu art loþ i{n} monye volde. + þi bodi is scort. þi swere is smal. + Gretture is þin heued ne þu al. + þin éyen beoþ col{}blake ⁊ brode. 75 + Ryht so hi were{n} ipeynt myd wod{e} + þu starest so þu wille abyten + Al þat þu myht myd clyure smyte{n} + þi bile is stif· ⁊ sarp· ⁊ hoked. + Riht as on ewel þat is croked. 80 + þar myd þu clechest eu{er} amo{n}g. + And þat is on of þine song. + + [Linenote: + 75. _en ... brode_ on an erasure.] + + Þu art lodlich to biholde. + ⁊ þu art loþ in monie volde. + þi bodi is short þi swore is. smal. + Grett{er}e is þin heued þan þu al. + þin eȝene boþ colblake ⁊ brode. 75 + Riȝt swo ho were{n} ipei{n}t mid wode. + þu starest so þu wille abiten. + Al þat þu mist mid cliure smiten. + þi bile is stif ⁊ scharp ⁊ hoked. + Riȝt so an owel þat is croked. 80 + þar{}mid þu clackes oft`e´ ⁊ longe. + ⁊ þat is on of þine songe. + + Ac þu þretest to myne vleysse. + Mid þine cleures woldest me meysse. + þe were i{}cundere to one frogge. 85 + þat sit at Mulne vnder cogge. + Snayles. Mus. and fule wihte. + Beoþ þine cunde ⁊ þine rihte. + Þu sittest a day and flyhst a niht. + þu cuþest þat þu art on vnwiht. 90 + þu art lodlich· and unclene. + Bi þine neste· ich hit mene. + And ek bi þine fule brode. + Þu vedest on heo{m} a wel ful vode. + . . . . . . . + + [Linenote: + 91. _⁊ and_ MS.] + + Ac þu þretest to mine fleshe. + Mid þine cliures woldest me meshe. + þe were icundur to one frogge. 85 + [Þat sit at mulne under cogge.] + Snailes, mus ⁊ fule wiȝte. + Boþ þine cunde ⁊ þine riȝte. + þu sittest adai and fliȝ[s]t aniȝt. + þu cuþest þat þu art on unwiȝt. 90 + þu art lodlich ⁊ unclene. + Bi þine neste ich hit mene. + ⁊ ek bi þine fule brode. + þu fedest on hom a wel ful fode. + . . . . . . + + [Linenotes: + 86. Line omitted in MS. but there is a mark on margin. + 89. _fliȝst_] _iȝ_ corr. out of _u_.] + + + ++Þeos word ayaf þe nihtegale. [f. 230r¹ 95 + And after þare longe tale. + Heo song so lude. ⁊ so scharpe. + Ryht so me g{ru}lde. schille harpe. + þeos vle luste þiderward. + ⁊ heold hire eyen neþerward. 100 + ⁊ sat to{}swolle ⁊ to bolewe. + so heo hedde one frogge i`s´wolwe. + For heo wel wiste. ⁊ was i{}war. + þat heo song hire a bysemar + ⁊ naþeles heo yaf ondsware. 105 + hwy nel{}tu fleon i{n}to bare. + And schewi hweþer vnker beo. + of briht{er} hewe. of fayrur bleo. + + [[The “e” in “Þeos” was subscripted in two different printings. + The subscript is not explained in the Notes.]] + + ++Þos word a ȝaf þe niȝtingale. 234r¹ 95 + ⁊ aft{er} þare longe tale. + He song so lude ⁊ so scharpe. + Riȝt so me grulde schille harpe. + þos hule luste þiderward. + ⁊ hold hire eȝe noþerwa[r]d. 100 + ⁊ sat to svolle ⁊ ibolwe. + also ho hadde one frogge isuolȝe. + for ho wel wiste ⁊ was i{}war. + þat ho song hire a bisemar. + ⁊ noþeles ho ȝaf andsuare. 105 + whi nel{}tu flon in{}to þe bare. + ⁊ sewi þare unk{er} bo. + Of briȝt{er} howe of uairur blo. + + [Linenote: + 105. _ȝas_ corr. in margin to _ȝaf_.] + + No. þu hauest scharpe clawe. + Ne kepe ich noht þat þu me clawe. 110 + þu hauest clyures swiþe stro{n}ge. + þu twengest þar mid so doþ a tonge. + þu þoutest so doþ þine ilyche. + Mid fayre worde me biswike. + + No þu hauest wel scharpe clawe. + Ne kepich noȝt þat þu me clawe. 110 + þu hauest cliuers su{}þe stronge. + þu tuengst þar{}mid so doþ a tonge. + þu þoȝtest so doþ þin ilike. + Mid faire worde me bi{}swike. + + Ich nolde don þat þu me raddest. 115 + Ich wiste wel þat þu me misraddest. + schomye þe vor þine vnrede. + vn{}wryen is þi swikehede. + schild þi swikedo{m} fro{m} þe lyhte. + And hud þat wowe a{}mo{n}g þe ryhte. 120 + hwanne þu wilt þu vnriht spene. + Loke þat hit ne beo isene. | + vor swikedom haueþ schome and het [f. 230r² + If hit is ope. and vnder yete. + + Ich nolde don þa`t´ þu me raddest. 115 + Ich wiste wel þat þu me mis{}raddest. + Schamie þe for þin unrede. + vn{}wroȝen is þi svikelhede. + Schild þine svikeldom vram þe liȝte. + ⁊ hud þat woȝe amonȝ þe riȝte. 120 + þane þu wilt þin unriȝt spene. + Loke þat hit ne bo i{}sene. + vor svikedom haued schome ⁊ hete. + ȝif hit is ope ⁊ under ȝete. + + [Linenote: + 115. _þat_] _t_ added by a second hand.] + + Ne spedestu nouht mid þin vn{}wrenche 125 + For ich am war. and can blenche. + Ne helpeþ noht· þat þu bo· to þriste. + Ich wolde vyhte bet myd liste. + þan þu mid al þine strengþe. + Ich habbe on brede· ⁊ ek on lengþe. 130 + Castel god on myne ryse. + wel fyht þat wel flyhþ. seyþ þe wise. + Ac lete awey þeos cheste. + For suche wordes beoþ vnwreste. + + Ne speddestu noȝt mid þine unwrenche. 125 + for icham war ⁊ can wel blenche. + Ne helpþ noȝt þat þu bo to {þ}riste. | + Ich wolde viȝte bet mid liste. [f. 234r² + þan þu mid all þine strengþe. + Ich abbe on brede ⁊ eck on lengþe. 130 + Castel god on mine rise. + wel fiȝt þat wel fliȝt seiþ þe wise. + ac lete we a{}wei þos cheste. + vor suiche wordes boþ unwerste. + + [Linenotes: + 127. _þriste_] _wriste_ MS. || 130. _eck_ corr. out of + _ech_ MS.] + + And fo we on· myd rihte dome. 135 + Mid fayre worde. ⁊ myd some. + þeyh we ne beon at on acorde. + we mawe bet myd fayre worde. + wiþ{}vte cheste· and bute vyhte. + Playde mid soþe. ⁊ mid ryhte. 140 + ⁊ may vr eyþer hwat he wile. + Mid rihte segge. ⁊ myd skile. + + ⁊ fo we on mid riȝte dome. 135 + Mid faire worde ⁊ mid wsome. + þeȝ we ne bo at one acorde. + we muȝe bet mid fawre worde. + wit{}ute cheste ⁊ bute fiȝte. + Plaidi mid foȝe ⁊ mid riȝte. 140 + ⁊ mai hure eiþer wat h{e} wile. + Mid riȝte segge ⁊ mid sckile. + + [Linenote: + 141. _he_] _hi_ MS.] + + + ++Þo qwaþ þe vle. hwo schal vs seme. + þat cunne ⁊ wille riht vs deme. + Ich wot wel quaþ þe nyhtegale. 145 + Ne þarf þer of beo no tale. + Mayster Nichol· of guldeuorde. + he is wis· and war· of worde. + + + ++Þo quaþ þe hule {wo} schal us seme. + þat kunne ⁊ wille riȝt us deme. + Ich wot wel quaþ þe niȝtingale. 145 + Ne þaref þar of bo no tale. + Maist{er} nichole of guldeforde. + He is wis an war of worde. + + he is of worde swyþe glev. + And him is loþ eurich vnþeu. 150 + he wot insyht i{n} euche songe. + hwo singeþ wel. hwo singeþ wronge. + And he con schede from þe rihte. + Þat wowe. þat þuster fro{m} þe lyhte. + + He is of dome suþe gleu. + ⁊ him is loþ eurich unþeu. 150 + He wot in{}siȝt in eche songe. + wo singet wel wo singet wronge. + ⁊ he can schede vrom þe riȝte. + þat woȝe þat þust{er} from þe liȝte. + + [Linenote: + 143. _wo_] _þu_ MS.] + + + ++Þe vle. one hwile hi bihouhte. 155 + And after þan þis word up brouhte. | + Ich graunti wel þa`t´ he vs d{e}me. [f. 230v¹ + For þeyh he were hwile breme. + ⁊ leof him wre Nihtingale. + And oþer wyhte gent ⁊ smale. 160 + Ich wot. he is nu þe acoled. + Nis he vor þe nouht afoled. + + + ++Þo hule one wile hi bi{}þoȝte. 155 + ⁊ aft{er} þan þis word up broȝte. + Ich granti wel þat he us deme. + vor þeȝ he were wile breme. + ⁊ lof him were niȝtingale. + ⁊ oþer wiȝte gente ⁊ smale. 160 + Ich wot he is nu suþe acoled. | + Nis he vor þe noȝt afoled. [f. 234v¹ + + þat he vor þine olde luue. + Me a dun legge ⁊ þe a buue. + N[e] schaltu. neuer so him queme. 165 + þat he vor þe fals dom deme. + he is nv ripe. ⁊ fast rede. + Ne luste hym nv to non vnred{e}. + Nv him ne lust namore pleye + he wile gon a rihte weye. 170 + + þat he for þine olde lo`u´ue. + Me adun legge ⁊ þe buue. + Ne schaltu neure so him queme. 165 + þat he forþe fals dom deme. + He is him ripe ⁊ fastrede. + Ne lust him nu to none unrede. + Nu him ne lust na more pleie. + He wile gon a riȝte weie. 170 + + [Linenote: + 167. A mark in margin apparently calling attention to + _him_, MS.] + + + ++Þe nihtegale· wes al ware. + heo hedde ileorned· wel ihware. + vle heo seyde seye me soþ. + hwi dostu þat vnwihtes doþ. + þu singest a nyht ⁊ nouht a{}day. 175 + And al þi song is way{}laway. + þu miht mid þine songe afere. + Alle þat hereþ þine ibere. + + + ++Þe niȝtingale was al ȝare. + Ho hadde ilorned wel aiware. + Hule ho sede seie me soþ. + wi dostu þat un{}wiȝtis doþ. + þu singist aniȝt ⁊ noȝt adai. 175 + ⁊ al þi song is wailawai. + þu miȝt mid þine songe afere. + alle þat ihereþ þine ibere. + + Þ[u] scrichest ⁊ yollest to þine fere + þat hit is gryslich to ihere. 180 + hit þincheþ boþe wise ⁊ snepe. + Nouht þat þu singe. at þu wepe. + þu flyhst a nyht and noht a day. + þar of ich wundri ⁊ wel may. + For vych þing þat schonyeþ riht. 185 + hit luuyeþ þust{er} ⁊ hateþ lyht. + ⁊ euych þing. þat luueþ misded{e}. + hi luueþ þust{er} to his dede. + . . . . . . + [Linenote: + 188. _hi_ corr. out of _his_ MS.] + + þu schirchest ⁊ ȝollest to þine fere. + þat hit is grislich to ihere. 180 + Hit þinchest boþe wise ⁊ snepe. + Noȝt þat þu singe ac þat þu wepe. + þu fliȝst a{}niȝt ⁊ noȝt adai. + þar{}of ich wndri ⁊ wel mai. + vor eurich þing þat schuniet riȝt. 185 + Hit luueþ þust{er} ⁊ hatiet liȝt. + ⁊ eurich þing þat is lof misdede. + Hit luueþ þust{er} to his dede. + . . . . . . + + + ++Þeos vle luste swiþe longe. [f. 230v² + ⁊ wes of{}teoned swiþe stronge. 190 + heo quaþ þu hattest Nihtegale. + þu mihtest bet hote galegale. + vor þu hauest to monye tale. + let þine tunge habbe spale. + þu wenest þat þes day beo þin owe. 195 + let me nv habbe myne þrowe. + Beo nv stille ⁊ let me speke. + Ich wile beo of þe a wreke. + ⁊ lust hw ich con me bi{}telle. + Mid rihte soþe wiþ{}vte spelle. 200 + + + ++Þos hule luste suþe longe. [f. 234v² + ⁊ was of{}toned suþ`e´ stronge. 190 + quaþ Ho þu `h´attest niȝtingale. + Þu miȝtest bet hoten galegale. + Vor þu hauest to monie tale. + Lat þine tunge habbe spale. + þu wenest þat þes dai bo þinoȝe. 195 + Lat me nu habbe mine þroȝe. + Bo nu stille ⁊ lat me speke. + Ich wille bon of þe awreke. + ⁊ lust hu ich con me bitelle. + Mid riȝte soþe wit{}ute spelle. 200 + + [Linenote: + 191. _Ho quaþ_ with marks of inversion MS.] + + þu seyst þat ich me hude a{}day + þar to ne segge ich nyk no nay + ⁊ lust ich telle hwer{}vore + Al hwi hit is ⁊ hware{}vore. | + Ich habbe bile stif ⁊ strong{e}. [f. 231r¹ 205 + ⁊ gode cleures scharp ⁊ longe. + So hit bycumeþ to hauekes cunne. + hit is myn hyhte· ⁊ my ynne. + þat ich me drawe to mine cund{e}. + Ne may me no mo{n} þar{}for send{e}. 210 + + þu seist þat ich me hude adai. + þar{}to ne segge ich nich ne nai. + ⁊ lust ich telle þe wareuore. + al wi hit is ⁊ wareuore. + Ich habbe bile stif ⁊ stronge. 205 + ⁊ gode cliuers scharp ⁊ longe. + So hit bi{}cumeþ to hauekes cunne. + Hit is min hiȝte hit is mi wune. + þat ich me draȝe to mine cunde. | + Ne mai noman þareuore schende. [f. 235r¹ 210 + + on me hit is wel i sene. + For rihte cunde ich am so kene. + vor þi ich am loþ smale vowele. + Þat fleoþ bi g{ru}nde ⁊ bi þuuele. + hi me bichirmeþ ⁊ bi{}gredeþ. 215 + ⁊ heore flockes to me ledeþ. + Me is leof to habbe reste. + And sitte stille in myne neste. + . . . . . . + + On me hit is wel isene. + vor riȝte cunde ich am so kene. + vor{}þi ich am loþ smale foȝle. + þat floþ bi grunde an bi þuuele. + Hi me bichermet ⁊ bigredeþ. 215 + ⁊ hore flockes to `m´e ledeþ. + Me is lof to habbe reste. + ⁊ sitte stille in mine neste. + . . . . . . + [Linenote: + 216. _me_] _n̤e_ with _i_ added above: _me_ in margin.] + + wenestu þat hauek beo þe wrse. [f. 231r² + Þe crowe bi{}grede him bi þe m{er}sche. 220 + ⁊ goþ to him myd heore chyrme. + Riht so hi wille. wiþ hi{m} schirme. + þe hauek foleweþ gode rede. + He flyhþ his wey ⁊ let hi grede. + + wenestu þat haueck bo þe worse. + þoȝ crowe bi{}grede him bi þe m{er}she. 220 + ⁊ goþ to him mid hore chirme. + Riȝt so hi wille wit him schirme. + þe hauec folȝeþ gode rede. | + ⁊ fliȝt his wei ⁊ lat he{m} grede. [f. 235r² + + [Linenotes: + 223. _f̣ḷ folȝeþ_ MS. || 224. _hem_ corr. out of _hi_ MS.] + + + ++Þet þu me seyst of oþer þinge. 225 + ⁊ tellest þat ich ne can nouht singe. + Ac al my reorde is wonyng. + And to ihere gryslych þing. + þat nis nouht soþ. ich singe efne. + Mid fulle dreme· ⁊ lude stefne. 230 + þu wenest þat eoch song beo g{ri}slich. + þat þine pipinge nis ilich. + + + ++Ȝet þu me seist of oþ{er} þinge. 225 + ⁊ telst þat ich ne can noȝt singe + Ac al mi rorde is woning + ⁊ to `i´hire grislich þing + þat nis noȝt soþ ich singe efne. + Mid fulle dreme ⁊ lude stefne. 230 + þu wenist þat ech song bo grislich. + þat þine pipinge nis ilich. + + Mi stefne is bold· ⁊ nouht vnorne. + heo is ilich one grete horne. + ⁊ þin is iliche one pype. 235 + of one smale weode vnripe. + Ich [singe] bet þan þu dest. + Þu chaterest so doþ on yris p{re}st. + + Mi stefne is bold ⁊ noȝt un{}orne. + ho is ilich one grete horne. + ⁊ þin is ilich one pipe. 235 + Of one smale w`e´ode un{}ripe. + Ich singe bet þan þu dest. + Þu chat{er}est so doþ on irish pr`e´ost. + + [Linenotes: + 233. MS. _blod_ corr. in margin to _bold_. || 236. _woede_ + _e_ added by corrector MS.] + + Ich singe an efne. a{}ryhte time. + ⁊ seþþe hwenne hit is bedtime. 240 + þe þridde syþe a middel{}nyhte. + ⁊ so ich myne songe a{}dihte. + hwenne ich iseo arise veorre + oþer day{}rewe· oþer day{}steorre. + Ic do god myd myne þrote. 245 + And warny men to heore note. + Ac þu singest alle longe nyht. + From eue þat hit is day{}liht. + + Ich singe an eue ariȝte time + ⁊ soþþe won hit is bedtime. 240 + þe þridde siþe ad middelniȝte. + ⁊ so ich mine song adiȝte. + wone ich i{}so arise vorre. + Oþer dairim oþer daisterre. + Ich do god mid mine þrote. 245 + ⁊ warni men to hore note. + Ac þu singest alle longe niȝt. + From eue fort hit is dailiȝt. + + [Linenote: + 247. _allelonge_ MS.] + + ⁊ euer lesteþ þin o song, + so longe so þe nyht is long. 250 + ⁊ eu{er} croweþ þi wrecche crey. + Þat he ne swikeþ nyht ne day. | + Mid þine pipinge þu adunest. [f. 231v¹ + þas mo{n}nes eren. þar þu wunest. + ⁊ makest þi song, so vnwiht. 255 + þat me ne telleþ. of þe nowiht. + + ⁊ eure seist þin o song. + So longe so þe niȝt is long. 250 + ⁊ eure croweþ þi wrecche crei. + þat he ne swikeþ niȝt ne dai. + Mid þine pipinge þu a{}dunest. + þas monnes earen þar þu wunest. + ⁊ makest þine song so unwrþ. 255 + þa`t´ me ne telþ of þar noȝt wrþ. + + Eurych mureþe may so lo{n}ge leste. + þat heo schal liki wel vnwreste. + for harpe. ⁊ pipe. ⁊ foweles song. + Mislikeþ. if hit is to long. 260 + Ne beo þe song ne so murie. + þat he ne sal þinche vnmurie. + If he i{}lesteþ ouer vnwille. + So þu myht þi song aspille. + for hit is soþ Alured hit seyde. 265 + ⁊ me hit. may i{n} boke rede. + Eurich þing may lesen his godhed{e}. + Mid vnmeþe and ouerdede. + . . . . . . + + +E+urich murȝþe mai so longe ileste. + þat ho shal liki wel unwreste. [f. 235v¹ + vor harpe ⁊ pipe ⁊ fuȝeles songe. + Mislikeþ ȝif hit is to long. 260 + Ne bo þe song neu{er} so murie. + þat he ne shal þinche wel unmurie. + ȝef he ilesteþ ouer unwille. + So þu miȝt þine song aspille. + vor hit is soþ alured hit seide. 265 + ⁊ me hit mai ine boke rede. + Eurich þing mai losen his godhede + Mid unmeþe ⁊ mid ouerdede. + . . . . . . + + [Linenote: + 265. _seiḍde_ MS.] + + + ++Þe nyhtegale i{n} hire þouhte. [f. 231v² + At{}heold al þis. ⁊ longe þouhte. 270 + hwat heo þar after myhte segge, + vor heo ne myhte noht a{}legge. + þat þe vle hedde hire i{}seyd. + vor ho spak boþe riht ⁊ red. + ⁊ hire of þuhte þat heo hadde. 275 + þe speche so feor{}uorþ iladde. + ⁊ wes aferd þat hire answare + Ne wrþe nouht a riht ivare. + + + ++Þe niȝtingale in hire þoȝte. [f. 235v² + Athold al þis ⁊ longe þoȝte. 270 + wat ho þar{e} aft{er} miȝte segge. + vor ho ne miȝte noȝt alegge. + þat þe hule hadde hire ised. + vor he spac boþe riȝt an red. + An hire ofþuȝte þat ho hadde. 275 + þe speche so foruorþ iladde. + An was oferd þat hire answare. + Ne wrþe noȝt ariȝt i{}fare. + + [Linenote: + 270. _alþis_ MS.] + + Ac noþeles heo spak boldeliche + vor heo is wis þat hardeliche. 280 + wiþ his fo berþ grete ilete. + {þ}at he for arehþe hit ne for{}lete. + vor suych worþ bold if þu flyhst. + þa`t´ wile fleo if þu swykst. | + If he isihþ þat þu {n}art areh. [f. 232r¹ 285 + he wile of bore wurche bareh. + ⁊ for þi· þey `þe´ nyhtegale. + Were a{}ferd· heo spak bolde tale. + + [Linenotes: + 282. _þat_] _hwat_ MS. || 285. _art_ MS. || 287. _þe_ added + in margin.] + + Ac noþeles he spac boldeliche. + vor he is wis þat hardeliche. 280 + wiþ is uo berþ grete ilete. + þat he uor areȝþe hit ne forlete. + vor suich worþ bold ȝif þu fliȝste. + þat wle flo ȝif þu svicst. + Ȝif he isiþ þat þu nart areȝ. 285 + He wile of bore wrchen bareȝ. + ⁊ forþi þeȝ þe niȝtingale. | + were aferd ho spac bolde tale [f. 236r¹ + + [Linenotes: + 284. _ịṣvicst_ MS. || 286. _bareȝ_] _a_ corr. out of + _r_ MS.] + + + ++Hvle heo seyde· hwi dostu so. + þu singest a wynter wolawo. 290 + þu singest so doþ hen a{}snowe. + Al þat heo singeþ hit is for wowe. + A wint{er} þu singest wroþe ⁊ yom{er}e. + ⁊ eu{er} þu art. dumb a sumere. + hit is for þine fule nyþe 295 + þat þu ne myht. myd vs be bliþe. + vor þu forbernest· neyh for onde. + hwenne vre blisse cumeþ to lond{e}. + + [Linenote: + 289. Þule] + + ++Hule ho seide wi dostu so. + þu singest awint{er} wolawo. 290 + þu singest so doþ hen asnowe. + Al þat ho singeþ hit is for wowe. + A wint{er}e þu singest wroþe and ȝom{er}e. + An`d´ eure þu art dumb a{}sum{er}e. + Hit is for þine fule niþe. 295 + þat þu ne miȝt mid us be bliþe. + vor þu forbernest welneȝ for onde, + wane ure blisse cumeþ to londe. + + [Linenotes: + 289. _Þule_ MS. || 297. _foronde_ MS.] + + þu farest so doþ þe ille. + Euer{}ich blisse him is vnwille. 300 + Grucching· ⁊· luryng. hi{m} beoþ rade. + If he iseoþ. þat men beoþ glade. + he wolde þat he iseye. + Teres i{n} eu{er}iche monnes eye. + Ne roughte þe. þeyh flockes were. 305 + Imeynd bi toppes· ⁊ bi here. + + þu farest so doþ þe ille. + Evrich blisse him is un{}wille. 300 + Grucching ⁊ luring him boþ rade. + Ȝif he isoþ þat men boþ glade. + he wolde þat he iseȝe. + Teres in evrich monnes eȝe. + Ne roȝte he þeȝ flockes were. 305 + Imeind bi toppes ⁊ bi here. + + Al{}so þu dost on þire syde. + For hwanne snouh liþ þikke ⁊ wid{e}. + ⁊ alle wihtes habbeþ sorewe. + þu singest from eue to amorewe. 310 + Ac ich mid me alle blisse bringe. + Ech wiht is glad· for myne þinge. + ⁊ blesseþ hit· hwenne ich cume. + ⁊ hihteþ a{}yeyn myne cume. + þe blostme. gynneþ sp{ri}nge ⁊ sp{re}d{e}. 315 + Boþe i{n} treo ⁊ ek in mede. + + Al{}so þu dost on þire side. + vor wanne snov liþ þicke ⁊ wide. + an`d´ alle wiȝtes habbeþ sorȝe. + þu singest from eue fort amorȝe. 310 + Ac ich alle blisse mid me bringe. + Ech wiȝt is glad for mine þinge. + ⁊ blisseþ hit wanne ich cume. + ⁊ hiȝteþ aȝen mine kume. + þe blostme ginneþ sp{ri}nge ⁊ sp{re}de 315 + Boþe ine tro ⁊ ek on mede. + + [Linenote: + 315. _þe blostme_ on an erasure MS.] + + þe lilie myd hire fayre wlite. + welcomeþ me þeyh þu hit wite. + Bid me myd hire fayre bleo. | + þat ich schulle to hire fleo. [f. 232r² 320 + þe rose also myd hire rude. + þat cumeþ of þe þorne wode. + Bit me þat ich schulle singe. + For hire luue one skentynge. + . . . . . . + + þe lilie mid hire faire wlite. + Wolcumeþ me þat þu hit wte. + Bit me mid hire faire blo. + Þat ich shulle to hire flo. 320 + þe rose al{}so mid hire rude. | + þat cumeþ ut of þe þorne wode. [f. 236r² + Bit me þat ich shulle singe + vor hire luue one skentinge. + . . . . . . + [Linenotes: + 319. _Bit_] _t_ corr. out of _d_ MS. || 324. _ọṇẹ_ + _one_ MS.] + + [V]le þu axest me heo seyde. [f. 234r¹ 325 + [I]f ich con eny oþer dede. + Bute syngen in sume tyde. + ⁊ bringe blisse veor ⁊ wyde. + hwy axestu of craftes myne. + Beter is myn on þan alle þine. 330 + Bet{er} is o song of myne muþe. + þan al þat þi kun kuþe. + + + ++Hule þu axest me ho seide. 325 + ȝif ich kon eni oþer dede. + Bute singen in sume tide. + an bringe blisse for ⁊ wide. + wi axestu of craftes mine. + Betere is min on þan alle þine. 330 + Bet{er}e is o song of mine muþe. + þan al þat eure þi kun kuþe. + + [Linenote: + 325. _Hule_] _Nule_ MS.] + + ⁊ lust. ich telle þe hwar{}vore. + wostu to hwan· mon wes ibore. + To þare blisse of heueryche. | 335 + þar eu{er} is song. ⁊ Murehþe ilyche. [f. 234r² + þider fundeþ euer ich man. + þat eny þing of gode can. + for þi me syngþ i{n} holy chireche. + ⁊ clerekes gynneþ songes wrche. 340 + þat mon yþenche. bi þe songe. + hwider he shal. ⁊ þar beon longe. + + An lust ich telle þe wareuore. | + wostu to wan man was ibore. [f. 238r² + To þare blisse of houene{}riche. 335 + þar eu{er} is song ⁊ murȝþe iliche. + þid{er} fundeþ eurich man. + þat eniþing of gode kan. + vor þi me singþ in holi chirche. + an clerkes ginneþ songes wirche. 340 + þat man iþenche biþe songe. + wid{er} he shal ⁊ þar bon longe. + + þat he þe murehþe ne vor{}yete. + Ac þar of þenche. ⁊ bi{}gete. + ⁊ nyme yeme of chirche stefne. 345 + hw Murie is þe blisse of heuene. + Clerekes· Munekes· ⁊ canúnes. + þar beoþ þos gode wike{}tunes. + Ariseþ vp to middel{}nyhte. + ⁊ singeþ of þon heuene{}lyhte. 350 + ⁊ preostes vpe londe singeþ. + [Hwenne þe liht of daye springeþ.] + ⁊ ich heom helpe hwat ic may. + . . . . . . + [Linenotes: + 344. _bi gete_] _bi gethe_ MS. || 352. Wanting in MS.] + + þat he þe murȝþe ne uorȝete. + Ac þar of þenche and bi{}ȝete. + An nime ȝeme of chirche steuene. 345 + Hu murie is þe blisse of houene. + Clerkes munekes ⁊ kanunes. + þar boþ þos gode wicke tunes. + Ariseþ up to midel{}niȝte. + An singeþ of þe houene liȝte. 350 + An prostes upe londe singeþ. + wane þe liȝt of daie springeþ. + An ich hom helpe wat i mai. + . . . . . . + + + ++Þe Nihtegale myd sweche worde. [f. 241r² + for monymo{n} myd speres orde. 355 + haueþ lutle strengþe. ⁊ mid his schelde. + Ah naþeles in one felde. + þurh belde worde ⁊ myd ilete. + Deþ his iuo· for arehþe swete. + þe wrenne for heo cuþe singe. 360 + þar com i{n} þare moreweninge. + To helpe þare nyhtegale. + vor heo hadde stefne smale. + + + ++Þe niȝtegale mid swucche worde. [f. 245v¹ + for moniman mid speres orde. 355 + haueþ lutle strencþe ⁊ mid his [s]chelde. + Ah neoþeles in one felde. + Þ{urh} belde worde an mid ilete. + Deþ his iuo for arehþe swete. + þe wranne for heo cuþe singe. 360 + þar com in þare moreȝe{n}[i]nge. + To helpe þare niȝtegale. + For þah heo hadde steuene smale. + + [Linenote: + 361. _more ȝeunge_ MS.] + + heo hadde gode þrote ⁊ schille. + ⁊ fale mo{n}ne song a wille. 365 + þe wrenne· wes wel wis iholde. + vor þeih heo nere ibred a wolde. + heo wes itowen. am{on}g mankunne + ⁊ hire wisdo{m} brouhte þenne. + heo myhte speke hwar heo wolde. 370 + To{}fore þe kinge· þah heo scholde. + lusteþ· heo queþ· leteþ me speke. + hwat wille ye. þis pays to breke. + + Heo hadde gode þrote ⁊ schille. + An fale manne song awille. 365 + þe wranne was wel wis iholde. + `Vor þeg heo nere ibred awolde.´ + Ho was itoȝen among menne. + An hire wisdom brohte þenne. + Heo miȝte speke hwar heo walde. 370 + To{}uore þe king þah heo scholde. + Lusteþ heo cwaþ lateþ me speke. + Hwat wulle ȝe þis pes to{}breke. + + [Linenotes: + 364. _þorte_ MS. || 367. This line comes after l. 378 + in MS. || 368. _menne_] _mannēne_ MS.] + + ⁊ do þan [kinge] such schome. + yet nys heo nouþer ded ne lome. 375 + hunke schal i{}tyde harm ⁊ schonde. + If we doþ gryþ{}bruche on his lond{e}. + Leteþ beo and beoþ isome. + ⁊ fareþ riht to eure dome. + ⁊ leteþ do{m} þis playd to breke. 380 + Al{}so hit wes erure bi{}speke. + + [Linenote: + 374. _þan kinge_] _þanne_ MS.] + + An do þan [kinge] swuch schame. + Ȝe[t] nis he nouþer ded ne lame. 375 + Hunke schal i{}tide harm ⁊ scho{n}de. + Ȝef ȝe doþ griþ{}bruche on his londe. + Lateþ beo ⁊ beoþ isome. | + An fareþ riht to ower dome. [f. 245v² + An lateþ dom þis plaid to breke. 380 + Al swo hit was erur bispeke. + + [Linenote: + 374. _þan kinge_] _þanne_ MS.] + + +I+ch vnne wel queþ þe Nihtegale. + Ah wrenne· nouht for þine tale. + Ac do for myre lauhfulnesse. + Ic nolde þat vnrihtfulnesse. 385 + Me at þen ende· me ouercome. + Ic nam of dred. of none dome. + Bi{}hote ic habbe· soþ hit is. + þat maẏster Nichole. þ̵ is wis. + Bi{}twihen eu deme schulle. 390 + ⁊ yet ic wene þat he wulle. | + + + ++Ich an wel cwað þe niȝtegale. + Ah wranne nawt for þire tale. + Ah do for mire lahfulnesse. + Ich nolde þ̵ unriht{}fulnesse. 385 + Me at þen ende ouer{}kome. + Ich nam of{}drad of none dome. + Bi{}hote ich habbe soþ hit is. + þat maister nichole þ̵ is wis. + Bi{}tuxen vs deme schulde. 390 + An ȝef ich wene þ̵ he wule. + + Ah {w}ar myhte we hine fynde. [f. 241v¹ + þe wrenne sat in hore lynde. + hwat mihte yet quaþ heo his hom. + heo wuneþ at portes{}hom. 395 + At one tune in dorsete. + Bi þare séé in ore vt{}lete. + þar he demeþ mony riht dom. + ⁊ diht ⁊ wryt mony wisdom. + ⁊ þurh his muþe. ⁊ þurh his honde. 400 + hit is þe betere in{}to scotlonde. + + Ah war mihte we hine finde. + þe wranne sat in ore linde. + Hwat nuȝte ȝe cwaþ heo his hom. + He wuneþ at portes{}hom. 395 + At one tune ine dorsete. + Bi þar{e} see in ore ut{}lete. + þar he demeþ manie riȝte dom. + An diht ⁊ writ mani wisdom. + An þ{urh} his muþe ⁊ þ{urh} his honde. 400 + Hit is þe betere into scot{}londe. + + To seche hyne. is lyhtlych þing. + he naueþ buten o wunyng. + þ̵ is biscopen muchel schame. + ⁊ alle þan þ̵ of his nome. 405 + habbeþ iherd. ⁊ of his dede. + hwi nulleþ hi nyme{n} heo{m} to rede. + þ̵ he were myd heom ilome. + vor teche heo{m} of his wisdome. + ⁊ yeue him rente on vale stude. 410 + þ̵ he myhte ilome heo{m} beo myde. + + [Linenotes: + 392. _war_] _þar_ MS. || 394. _ḷyet_ MS.] + + To seche hine is lihtlich þing. + He naueþ bute one woning. + þ̵ his bischopen muchel schame. + An alle þan þ̵ of his nome. 405 + Habbeþ ihert. ⁊ of his dede. + Hwi nulleþ hi nimen heo{m} to rede. + þ̵ he were mid heom ilome. + for teche heom of his wis{}dome. + An ȝiue him rente auale stude. 410 + þ̵ he miȝte heom ilome be mide. + + [Linenote: + 409. _tḥeche_ MS.] + + +C+ertes quaþ þe vle. þat is soþ. + þeos riche men· Muchele mys{}doþ. + þat leteþ þane gode man. + þat of so fele þinge can. 415 + ⁊ yeueþ rente wel mislyche. + ⁊ of him leteþ wel lyhtliche. + wiþ heore kunne heo beoþ Mildre. + ⁊ yeueþ rente lutle childre. + so heore wit hi demeþ adwole. 420 + þ̵ eu{er} abit Mayster Nichole. + Ah vte we þah· to him fare, + vor þat is vnk{er} dom al yare + + +C+ertes cwaþ þe hule þ̵ is soð. | + þeos riche men wel muche misdoð. [f. 246v¹ + þ̵ leteþ þane godemon. + þ̵ of so feole þinge con. 415 + An ȝiueþ rente wel misliche. + An of him leteþ wel lihtliche. + wið heore cunne heo beoþ mildre. + An ȝeueþ rente litle childre. + swo heore wit hi demþ adwole. 420 + þ̵ euer abid maistre nichole. + Ah ute we þah to him fare. + For þar is unker dom al ȝare. + + [Linenote: + 413. _misdoð_] _ð_ corr. out of some other letter.] + + +D+o we þe Nihtegale seyde. + Ah hwo schal vnk{er} speche rede. 425 + ⁊ telle to{}vore vnker dome. + + +D+o we þe niȝtegale seide. + ah wa schal unker speche rede. 425 + An telle to{}uore unker deme. + + þar of ic schal þe wel iqueme + Queþ þe vle. for al ende of orde. | + Telle ic con. word after worde. [f. 241v² + ⁊ if þe þinkþ þat ic mis{}rempe. 430 + þu stond ayeyn and do me crempe. + Mid þisse worde forþ hi ferden. + Al bute here and bute verde. + To portes ham. þer hi bicome. + Ah hw heo spedde of heore dome. 435 + Ne can ic eu namore telle. + her nys namore of þisse spelle. + Explicit. + + [Linenote: + 435. _hw heo sp_ on an erasure.] + + + ++Þar{}of ich schal þe wel icweme. + Cwaþ þe houle for al ende of orde. + Telle ich con word after worde. + An ȝef þe þincþ þ̵ ich mis{}rempe. 430 + þu stond aȝei{n} ⁊ do me crempe. + Mid þisse worde forþ hi ferden. + Al bute here and bute uerde. + To portes{}ham þ̵ heo bi{}come. + Ah hu heo spedde of heore dome. 435 + Ne can ich eu namore telle. + Her nis na more of þis spelle. + + [Linenotes: + 431. _dome_ MS. || 436. _chan_ MS.] + + + + +XXI. THE BESTIARY + +[[MS description from Notes volume: + +“Arundel 292, British Museum: on vellum, 200 × 130 mm.: late thirteenth +century.... The Bestiary is written continuously, but the initials of +the lines and, in the long metres, of the half lines are mostly +rubricated.... Latin headings are in red, some are on the margin, +the others at the head of their sections. As will be seen from the +footnotes, the manuscript was much corrected or altered over erasures, +and that after it was finished, for the substituted words do not always +fill the gaps left by the scraper. The first leaves of the exemplar were +probably damaged at the lower margin, since defective or difficult +passages occur at regular intervals, so l. 32, ll. 89-92, 120, 121, 143, +144, 173, 200, 201.”]] + +[[Line indentations, including those of ll. 504-515, are as printed.]] + + ++Na{tur}a leo{n}is i^a.+ + + ++Ðe leun stant on hille . ⁊ he man hunten here. [f. 4r + Oðer ðurg his nese smel . Smake ðat he negge. + Bi wilc weie so he wile . To dele niðer wenden. + Alle hise fet steppes . After him he filleð. 5 + Drageð dust wið his stert . ðer he [dun] steppeð. + Oðer dust oðer deu . ðat he ne cunne is finden. + driueð dun to his den . ðar he him bergen wille. + + ++ij^a.+ + + ++An oðer kinde he haueð . wanne he is ikindled. 10 + Stille lið ðe leun . ne stireð he nout of slepe. + Til ðe sunne haueð sinen . ðries him abuten. + ðanne reiseð his faðer him . mit te rem ðat he makeð. + + ++iij^a.+ + + Ðe ðridde lage haueð ðe leun . ðanne he lieð to slepen. 15 + Sal he neure luken . ðe lides of hise egen. + + ++Significac{i}o p{ri}me nat{ur}e.+ + + ++Welle heg is tat hil . ðat is heuen{}riche. + vre louerd is te leun . ðe liueð ðer abuuen. + wu ðo him likede . to ligten her on erðe. 20 + Migte neure diuel witen . ðog he be derne hunte. + hu he dun come. + Ne wu he dennede him . in ðat defte meiden. + Marie bi name . ðe him bar to manne frame. + + ++ij^a ⁊ iij^a.+ 25 + + ++Ðo ure drigten ded was. + ⁊ doluen also his wille was. + In a ston stille he lai. + til it kam ðe dridde dai. + His fader him filstnede swo. 30 + ðat he ros fro dede ðo. + vs to lif holden. + wakeð so his wille is So hirde for his folde. + He is hirde. we ben sep . Silden he us wille. + If we heren to his word . ðat we ne gon nowor wille. 35 + + ++Natura aquile.+ + + ++Kiðen i wille ðe ernes kinde. + Also ic it o boke rede. + wu he neweð his guð{}hede. + hu he cumeð ut of elde. 40 + Siðen hise limes arn unwelde. + Siðen his bec is alto{}wrong. + Siðen his | fligt is al unstrong. [f. 4v + ⁊ his egen dimme. + Hereð wu he neweð him. 45 + A welle he sekeð ðat sp{ri}ngeð ai. + boðe bi nigt ⁊ bi dai. + ðer ouer he flegeð ⁊ up he teð. + til ðat he ðe heuene seð. + ðurg skies sexe ⁊ seuene. 50 + til he cumeð to heuene. + So rigt so he cunne. + he houeð in ðe sunne. + ðe sunne swideð al his fligt. + ⁊ oc it makeð his egen brigt. 55 + Hise feðres fallen for ðe hete. + ⁊ he dun mide to ðe wete. + Falleð i{n} ðat welle grund. + ðer he wurdeð heil ⁊ sund. + ⁊ cumed ut al newe. 60 + Ne were his bec untrewe. + His bec is get biforn wro{n}g. + ðog hise limes senden strong. + Ne maig he tilen him no{n} fode. + him self to none gode. 65 + ðanne goð he to á ston. + ⁊ he billeð ðer{}on. + Billeð til his bec biforn. + haueð ðe wrengðe forloren. + Siðen wið his rigte bile. 70 + takeð mete ðat he wile. + + [Linenote: + 64. _maig_ on an erasure.] + + ++Significacio.+ + + ++Al is man so is tis ern. + wulde ge nu listen. + Old in hise sinnes dern. 75 + or he bicumeð cristen. + ⁊ tus he neweð hi{m} ðis man. + ða{n}ne he nimeð to kirke. + Or he it biðenken can. + hise egen weren mirke. 80 + Forsaket ðore satanas. + ⁊ ilk sinful dede. + Takeð hi{m} to ih{es}u crist. + for he sal ben his mede. + Leueð on ure loue[r]d crist. 85 + ⁊ lereð prestes lore. + Of hise egen wereð ðe mist. + wiles he dreccheð ðore. + His hope is al to godeward. + ⁊ of his luue he lereð. 90 + ðat is te sunne sikerlike. + ðus his sigte he beteð. + Naked falleð in ðe funt{}fat. + ⁊ cumeð ut al newe. + buten alitel wat is tat. 95 + his muð is get untrewe. + His muð is get wel unkuð. + wið pat{er} n{oste}r ⁊ crede. + Fare he norð. er fare he suð. + leren he sal his nede. 100 + bidden bone to gode. + ⁊ tus his muð rigten. + tilen him so ðe sowles fode | + ðurg {grace} off ure drigtin. [f. 5r + + [Linenotes: + 74. _listlen_ MS. || 77. _hī_ corr. out of _hu_. || _ðis man + ðanne he_ on an erasure. || 80. This line in fainter brown + ink. || 83, 84. _Takeð ... he_ on an erasure. || 87. _hise_] + _i_ corr. out of _p_. || 89, 90. _is hope is ... luue_ on an + erasure: l. 90 originally began _ha after luue a_.] + + ++Natura Serpe{n}tis. j^a.+ 105 + + An wirm is o werlde . wel man it knoweð. + Neddre is te name . ðus he him neweð. + ðanne he is forbroken ⁊ forbroiden . ⁊ in his elde al forwurden. + Fasteð til his fel him slakeð . ten daies fulle. + ðat he is lene ⁊ mainles ⁊ iuele mai gangen. 110 + he c{re}peð cripelande forð . his craft he ðus kiðeð. + Sekeð a ston ðat a ðirl is on. + Narwe buten he nedeð him . Nimeð vnneðes ðurg. + for his fel he ðer leteð . his fles forð crepeð. + walkeð to ðe wat{er} ward . wile ðanne drinken. 115 + Oc he speweð or al ðe uenim. + ðat i{n} his brest is bred . fro his birde time. + drinkeð siðen inog . ⁊ tus he him neweð. + + [Linenote: + 105. On an erasure.] + + ++ij^a.+ + + ++Ðanne ðe neddre is of his hid naked. 120 + ⁊ bare of his brest atter. + If he naked man se . ne wile he him nogt neggen. + Oc he fleð fro him . als he fro fir sulde. + If he cloðed man se cof he waxeð. + For up he rigteð him redi to deren. 125 + to deren er to ded maken if he it muge forðen. + wat if ðe man war wurðe . ⁊ weren him cunne. + figteð wið ðis wirm . ⁊ f[a]reð on him figtande. + ðis neddre siðen he nede sal. + makeð seld of his bodi . ⁊ sildeð his heued. 130 + litel hi{m} is of hise limes . bute he lif holde. + + [Linenote: + 122. _neggen_] the initial _n_ on an erasure MS.] + + ++[Significacio.]+ + + ++Knov c{ri}stene man . wat tu c{ri}st higtest + Atte kirke dure . ðar ðu c{ri}stned were. + ðu higtes to leuen on him . ⁊ hise lages luuien. 135 + to helden wit herte . ðe bodes of holi k[i]rke. + If ðu hauest is broken. + Al ðu forbredes . forwurðes ⁊ forgelues. + Eche lif to wolden . Elded art fro eche blis. + So ðis wirm o werld is. 140 + Newe ðe fordi . so ðe neddre doð. + It is te ned. + Feste ðe of stedefastnesse . ⁊ ful of ðewes. + ⁊ help ðe poure | men . ðe gangen abuten. [f. 5v + Ne deme ðe nog[t] wurdi . ðat tu dure loken. 145 + up to ðe heueneward. + Oc walke wið ðe erðe mildelike among men. + no mod ðu ne cune . mod ne mannes vncost. + oc swic of sineginge. + ⁊ bote bid tu ðe ai . boðe bi nigt ⁊ bi dai. 150 + ðat tu milce mote hauen . of ðine misdedes. + ðis lif bitokneð ðe sti. + ðat te neddre gangeð bi. + ⁊ tis is ðe ðirl of ðe ston. + ðat tu salt ðurg gon. 155 + Let ðin filðe fro ðe . so ðe wirm his fel doð. + Go ðu ðan to godes hus . ðe godspel to heren. + ðat is soule dri{n}k . sinnes quenching. + Oc or sei ðu in scrifte . to ðe prest sinnes tine. + feg ðe ðus of ði brest filde . ⁊ feste ðe forðward. 160 + fast at tin h{er}te . ðat tu firmest higtes. + ðus art tu ging ⁊ newe. + forðward be ðu trewe. + Nedeð ðe ðe deuel nogt . for he ne mai ðe deren nogt. + oc he fleð fro ðe . so neddre fro de nakede. 165 + On ðe cloðede ðe neddre is cof . ⁊ te deuel cliuer on sinnes. + Ai ðe sinfule bisetten he wile. + ⁊ wið al mankin + he haueð nið ⁊ win. + wat if he leue haue of ure heuen louerd. 170 + for to deren us . So he ure eldere or dede. + do we ðe bodi in ðe bale . ⁊ bergen ðe soule. + ðat is ure heued geuelic . helde we it wurðlic. + + [Linenote: + 160. _segðe_ MS.] + + ++Natura formice.+ + + ++Ðe mire is magti . mikel ge swinkeð. 175 + In sum{er} ⁊ i{n} softe weder . So we `ofte´ sen hauen. + In ðe heruest . hardilike gangeð. + ⁊ renneð rapelike . ⁊ resteð hire seldum. + ⁊ fecheð hire fode . ðer ge it mai finden. + gaddreð ilkines sed. 180 + boðen of wude ⁊ of wed. + Of corn ⁊ of gres. + ðat ire to hauen es. + haleð to hire `hole´ . ðat siðen hire helpeð. + ðar ge wile ben winter | agen. [f. 6r 185 + caue ge haueð to crepen in . ðat wint{er} hire ne derie. + Mete i{n} hire hule ðat . ðat ge muge biliuen. + ðus ge tileð ðar wiles ge time haueð. + so it her telleð. + oc finde ge ðe wete . corn ðat hire qwemeð. 190 + Al ge forleteð ðis oðer seð ðat ic er seide. + Ne bit ge nowt de barlic beren abuten. + oc suneð it ⁊ sakeð forð . so it same were. + get is wund{er} of ðis wirm . more ðanne man weneð. + ðe corn ðat ge to caue bereð . al get bit otwinne. 195 + ðat it ne forwurðe . ne waxe hire fro. + er ge it eten wille. + + [Linenotes: + 176. _ofte_ added in margin MS. || 184. _hole_ added on lower + margin MS. || 188. Space before _ðar_: _ð_ rubricated and red + afterwards erased MS.] + + ++Significacio.+ + + ++Ðe mire muneð us mete to tilen. + Long liuenoðe ðis little wile. 200 + ðe we on ðis werld wunen. + for ðanne we of wenden . ðanne is ure wint{er}. + we sulen hung{er} hauen . ⁊ harde sures. + buten we ben war here. + do we forði. so doð ðis der . ðanne be we derue. 205 + On ðat dai ðat dom sal ben . ðat it ne us harde rewe. + Seke we ure liues fod . ðat we ben siker ðere. + So ðis wirm in wint{er} is . ðan ge ne tileð nu{m}more. + ðe mire suneð ðe barlic ðanne ge fint te wete. + ðe olde lage we ogen to sunen . ðe newe we hauen mote{n}. 210 + ðe corn ðat ge to caue bereð . all ge it bit otwinne. + ðe lage us lereð to don god . ⁊ forbedeð us sinne. + It be{t} us e{rðl}iche bodes . ⁊ bekned euelike. + It fet ðe licham ⁊ te gost . oc nowt o geuelike. + vre louerd c{ri}st it lene us ðat his lage us fede. 215 + nu ⁊ o domesdei . ⁊ tanne we hauen nede. + + [Linenotes: + 211. _ðe corn_ on an erasure. || 213. _ben_ MS. || _ebriche_ + MS. || 216. _we_ on an erasure.] + + ++Natura cerui.+ + + ++Ðe hert haueð kindes two. + ⁊ forbisnes oc al so. + ðus it is on boke set. 220 + ðat man clepeð fisiologet. + He drageð ðe neddre of de ston. + ðurg his nese up on{}on. + of ðe stoc er of ðe ston. + for it wile ðerunder gon. 225 + ⁊ sweleð it wel swiðe. + ðerof him brinneð siðen. + of ðat attrie ðing. + wiðinnen he | haueð brenni{n}g. [f. 6v + he lepeð ðanne wið mikel list. 230 + of swet wat{er} he haueð ðrist. + he drinkeð wat{er} gredilike. + til he is ful wel sikerlike. + Ne haueð ðat uenim no{n} migt. + to deren him siðen no{n} wigt. 235 + oc he werpeð er hise hornes. + in wude er in ðornes. + ⁊ gingid him ðus ðis wilde der. + So ge hauen nu lered her. + + [Linenote: + 236. _er_ on an erasure.] + + ++Significac{i}o. prima.+ 240 + + ++Alle we atter dragen off ure eldere. + ðe broken drigtinnes word{}ðurg ðe neddre. + ðer{}ðurg haueð mankin. + boðen nið ⁊ win. + {g}olsipe. ⁊ giscing. 245 + giu{er}nesse ⁊ wissing. + p{ri}de ⁊ ouerwene. + swilc atter i{}mene. + Ofte we brennen i{n} mod. + ⁊ wurden so we weren wod. 250 + ðanne we ðus brennen. + bihoueð us to rennen. + to c{ri}stes quike welle. + ðat we ne gon to helle. + drinken his wissing. 255 + it quenchet ilc siniging. + forwerpen p{ri}de euril[c] del. + so hert doð hise hornes. + gingen us tus to godeward. + ⁊ gemen us siðen forðwarð. 260 + + [Linenotes: + 244. After _win_, a letter erased. || 245. _kolsipe_, with + _i_ on an erasure. || 256. _ilc siniging_ on an erasure.] + + ++Nat{ur}a. ij^a.+ + + Ðe hertes hauen anoðer kinde. + ðat us og alle to ben minde. + Alle he arn off one mode. + For if he fer fetchen fode. 265 + ⁊ he ouer wat{e}r ten. + wile non at nede oðer flen. + Oc on swimmeð bi{}forn. + ⁊ alle ðe odre folegen. + weðer so he swimmeð er he wadeð 270 + Is no{n} at nede ðat oðer lateð. + Oc leigeð his ski{n}bon. + on oðres lendbon. + gef him ðat biforn teð. + Bilimpes for to tirgen. 275 + Alle ðe oðre cumen mide. + ⁊ helpen him for to her[t]ien. + beren him of ðat wat{er} grund + up to ðe lond al heil ⁊ sund. + ⁊ forðen here nede. 280 + ðis wune he hauen hem bi{}twen + ðog he an hundred to giddre ben. + + [Linenote: + 277. _herien_ MS.] + + ++Signific{acio}. ij^a.+ + + ++Ðe hertes costes we ogen to munen. + Ne og ur non oðer to sunen. 285 + oc eurilc luuen oðer. + also he were his broder. + wurðen stedefast his | wine. [f. 7r + ligten him of his birdene. + helpen him at his nede. 290 + god giueð ðer{}fore mede. + we sulen hauen heuenriche. + gef we b{i}{}twixen us ben briche. + ðus is ure louerdes lage luuelike to fillen. + her of haue we mikel ned . ðat we ðar{}wið ne dillen. 295 + + [Linenotes: + 285. _to sunen_ on an erasure. || 293. _ben twixen_ MS.] + + ++Natura Wulpis.+ + + ++A wilde der is . ðat is ful of fele wiles. + fox is hire to name . for hire queðsipe. + husebondes hire haten . for hire harm dedes. + ðe coc ⁊ te capun. 300 + ge feccheð ofte in ðe tun. + ⁊ te gandre ⁊ te gos. + bi ðe necke ⁊ bi ðe nos. + haleð is to hire hole . for{}ði man hire hatieð. + hatien ⁊ hulen . boðe men ⁊ fules. 305 + Listneð nu a wund{er} . ðat tis der doð for hunger. + goð o felde to a furg . ⁊ falleð ðar{}inne. + In eried lond er in erðchine . forto bilirten fugeles. + Ne stereð ge nogt of ðe stede a god stund deies. + oc dareð so ge ded were . Ne drageð ge no{n} onde. 310 + ðe rauen is swiðe redi . weneð ðat ge rotieð. + ⁊ oðre fules hire fallen bi . For to winnen fode. + derflike wiðuten dred . he wenen ðat ge ded beð. + he wullen on ðif foxes fel . ⁊ ge it wel feleð. + ligtlike ge lepeð up . ⁊ letteð hem sone. 315 + gelt hem here billing + raðe wið illing. + tetoggeð ⁊ tetireð hem . mid hire teð sarpe. + Fret hire fille. + ⁊ goð ðan ðer ge wille. 320 + + [Linenotes: + 300. _ðe coc_ on an erasure. || 304. _eð is to_ on an erasure. + || 308. _erðchine_] _erðc_ on an erasure. || 313. _derflike_] + _derfli_ on an erasure.] + + ++Significac{i}o.+ + + ++Twifold forbisne in ðis der. + to frame we mugen finden her. + warsipe ⁊ wisedom. + wið deuel ⁊ wið iuel man. 325 + ðe deuel dereð dernelike. + he lat he ne wile us nogt biswike. + he lat he ne wile us ðon non loð. + ⁊ bringeð us in a sinne. ⁊ ter he us sloð. + he bit us don ure bukes wille. 330 + Eten ⁊ dri{n}ken wið unskil. + ⁊ in ure skemti{n}g. + he doð raðe a foxing. | + He billeð one ðe foxes fel. [f. 7v + wo so telleð idel spel. 335 + ⁊ he tireð on his ket. + wo so him wið sinne fet. + ⁊ deuel geld swilk billing. + wið same ⁊ wið sending. + ⁊ for his sinfule werk. 340 + ledeð man to helle merk. + + ++Signific{aci}o.+ + + ++Ðe deuel is tus ðe [fox] ilik. + mið iuele breides ⁊ wið swik. + ⁊ man al{}so ðe foxes name. 345 + arn wurði to hauen same. + for wo `so´ seieð oðer god. + ⁊ ðenkeð iuel on his mod. + fox he is ⁊ fend iwis. + ðe boc ne legeð nogt of ðis. 350 + So was herodes fox ⁊ flerd. + ðo c{ri}st kam i{n}{}to ðis middel{}erd. + he seide he wulde him leuen on. + ⁊ ðogte he wulde him fordon. + + [Linenotes: + 346. _wurði_] _ð_ corr. out of another letter. || 347. _so_ + added in margin. || 354. _e wulde_ on an erasure.] + + ++Nat{ur}a {a}ranéé.+ 355 + + ++Seftes sop ure seppande . sene `is´ on werlde. + leiðe ⁊ lodlike . ðus we it leuen. + man`i´kines ðing. + alle manne to wissi{n}g. + ðe spinn{er}e on hire [webbe] swid[e] ge weveð. 360 + festeð atte hus rof . hire fodredes. + o rof er on ouese . so hire is on elde. + werpeð ðus hire web . ⁊ weueð on hire wise. + ðanne ge it haueð al idigt . ðeðen ge driueð. + hitt hire i{n} hire hole . oc ai ge it biholdeð. 365 + til ðat ðer fleges faren . ⁊ fallen ðer{}inne. + wiðeren in ðat web . ⁊ wilen ut wenden. + ðanne renneð ge rapelike . for ge is ai redi. + nimeð anon to ðe net . ⁊ nimeð hem ðere. + bitterlike ge hem bit . ⁊ here bane wurðeð. 370 + drepeð ⁊ drinkeð here blod. + doð ge hire no{n} oðer god. + bute fret hire fille + ⁊ dareð siðen stille. + + [Linenotes: + 355. _iranéé_ MS. || 357. _loldike_ MS: after _we_ erasure + of one letter. || 360. _spinnere_] _inne_ on an erasure. || + _weveð_] _veð_ on an erasure. || 361. _fo dredes_ MS. || + 363. _werpeð_] _pe_ on an erasure.] + + ++Significacio.+ 375 + + ++Ðis wirm bitokneð ðe man . ðat oðer bi`s´wikeð. + on stede er on stalle . stille er lude. + in mot er in market . er oni oðer wise. + he him bit . ðan he him bale selleð. + ⁊ he drinkeð his blod . wanne he him dreueð. 380 + ⁊ ðo fr`e´teð hem al . ðan he him iuel werkeð. + + [Linenotes: + 376. _biswikeð_] _keð_ on an erasure. || 379. _him_: _him_ + both corr. out of _hem_. || 380. _his_ on an erasure: _him_ + corr. out of _hem_. || 381. _freteð_] first _e_ added by + rubricator.] + + ++Natura cetegrandie.+ + + ++Cethegrande is a fis. + ðe moste ðat in wat{er} is. + ðat tu | wuldest seien get. [f. 8r 385 + gef ðu it soge wan it flet. + ðat it were á neilond + ðat sete `one´ ðe se sond. + ðis fis ðat is vnride. + ðanne him hungreð he gapeð wide. 390 + vt of his ðrote it smit an onde. + ðe swetteste ðing ðat is o londe. + ðer{}fore oðre fisses to him dragen. + wan he it felen he aren fagen. + he cumen ⁊ houen in his muð. 395 + of his swike he arn uncuð. + ðis cete ðanne hise chaueles lukeð. + ðise fisses alle in sukeð. + ðe smale he wile ðus biswiken. + ðe grete maig he nogt bigripen. 400 + ðis fis wuneð wið ðe se gru{n}d. + ⁊ liueð ðer eure heil ⁊ sund. + til it cumeð ðe time. + ðat storm stireð al ðe se. + ðanne sum{er} ⁊ wint{er} winnen. 405 + ne mai it wunen ðer{}inne. + So droui is te sees grund. + ne mai he wunen ðer ðat stund. + oc stireð up ⁊ houeð stille. + wiles ða{t} weder is so ille. 410 + ðe sipes ðat arn on se fordriuen. + loð hem is ded ⁊ lef to liuen. + biloken hem ⁊ sen ðis fis + aneilond he wenen it is. + ðer{}of he aren swiðe fagen. 415 + ⁊ mid here migt ðar{}to he dragen. + sipes on festen. + ⁊ alle up gangen. + Of ston mid stel in ðe tunder. + wel to brennen one ðis wunder. 420 + warmen hem wel ⁊ heten ⁊ drinken. + ðe fir he feleð ⁊ doð hem sinken. + for sone he diueð dun to grunde. + he drepeð hem alle wið{}uten wunde. + + [Linenotes: + 388. _one_ substituted in margin for _o_ deleted in text. || + 390. Before _him_, _him_ deleted by rubricator. || + 397. _ðanne_] _ð_ corr. out of _d_ by rubricator. || + 410. _ðar_ MS. || 411. _fordriuen_] _driuen_ on an erasure. || + 416. _here_] _re_ on an erasure. || 423, 4. _diueð ... wunde_ + on an erasure.] + + ++Signific{aci}o.+ 425 + + ++Ðis deuel is mikel wið wil ⁊ magt. + So witches hauen in here craft. + He doð men hungren ⁊ hauen ðrist. + ⁊ mani oðer sinful list. + tolleð men to him wið his onde 430 + wo so him folegeð he findeð sonde. + ðo arn ðe little. in leue lage. + ðe mikle ne maig he to him dragen. + ðe mikle. i mene ðe stedefast. + in rigte leue. mid fles ⁊ gast. 435 + wo so listneð deueles lore. + on lengðe it sal him rewen sore. + wo so festeð hope on him. + he sal him folgen to ¶¶ helle dim. | + + ++Natura Sirene.+ [f. 8v 440 + + ++In ðe se senden selcuðes manie. + ðe mereman is a meiden ilike. + on brest ⁊ on bodi . oc al ðus ge is bunden. + fro ðe noule niðerward . ne is ge no man like. + oc fis to fuliwis mid finnes waxen. 445 + ðis wunder wuneð in wankel stede. + ðer ðe water sinkeð. sipes ge sinkeð . ⁊ scaðe ðus werkeð. + mirie ge{}singeð ðis mere . ⁊ haueð manie stefnes. + manie ⁊ sille. + oc it ben wel ille. 450 + sipmen here steringe forgeten . for hire stefninge. + flumeren ⁊ slepen. + ⁊ to late waken. + ðe sipes sinken mitte suk. + ne cumen he nummor up. 455 + Oc wise me{n} ⁊ warre. + agen cunen chare. + ofte arn atbrosten . mid he[re] brest ouel. + he hauen herd told of ðis mere . ðat tus unie{}mete. + half man ⁊ half fis. 460 + sum ðing tokneð bi ðis. + + [Linenotes: + 443. _al ... bunden_ on an erasure. || 451. _sipmen here_ + on an erasure.] + + ++Significacio.+ + + ++Fele men hauen ðe tokni{n}g. + of ðis forbisnede ði[n]g. + wið{}uten weren wulues fel. 465 + wiðinnen arn he wulues al. + he speken godcundhede. + ⁊ wikke is here dede. + here dede is al vncuð. + wið ðat spekeð here muð. 470 + twifold arn on mode. + he sweren bi ðe rode. + bi ðe sunne ⁊ bi ðe mone. + ⁊ he ðe legen sone. + mid here sage ⁊ mid here song. 475 + he ðe swiken ðer imong. + ðin agte wið swiking + ði soule wið lesing. + + [Linenote: + 465. _wulues_] _w_ corr. out of _p_.] + + ++Nat{ur}a elephantis.+ + + ++Elpes arn in Inde riche. 480 + on bodi borlic berges ilike. + he to{}gaddre gon o wolde + so sep ðat cumen ut of folde. + ⁊ behinden. he hem sampnen. + ðanne he sulen oðre strenen. 485 + Oc he arn so kolde of kinde. + ðat no golsipe is hem minde. + til he noten of a gres. + ðe name is mandragores. + Siðen he bigeten on. 490 + ⁊ two ger he ðer{}mide gon. + ðog he ðre hundred ger. + on werlde more ¶¶ wuneden her. | + bigeten he neuermor non. [f. 9r + so kold is hem siðen blod ⁊ bon. 495 + ðanne ge sal hire kindles beren. + In water ge sal stonden. + In wat{er} to mid side. + ðat wanne hire harde tide. + ðat ge ne falle niðer nogt. 500 + ðat is most in hire ðogt. + For he ne hauen no lið. + ðat he mugen risen wið. + Hu he resteð him ðis der. + ðanne he walkeð wide. 505 + herkne wu it telleð her. + for he is al unride. + A tre he sekeð to fuligewis. + ðat is strong ⁊ stedefast is. + ⁊ leneð him trostl[i]ke ðer{}bi. 510 + ðanne he is of walke weri. + ðe hunte haueð biholden ðis. + ðe hi{m} wille swiken. + wor his beste wune is. + to don hise willen. 515 + Sageð ðis tre ⁊ under set. + o ðe wise ðat he mai bet. + ⁊ hileð it wel ðat he it nes war + ðanne he makeð ðer{}to char. + him seluen sit olon bihalt. 520 + weðer his gin him out biwalt. + ðanne cumeð ðis elp unride. + ⁊ leneð him up on his side. + slepeð bi ðe tre in ðe sadue. + ⁊ fallen boden so to{}gaddre. 525 + gef ðer is noman ðanne he falleð. + he remeð ⁊ helpe calleð. + remeð reufulike on his wise. + hopeð he sal ðurg helpe `ri´sen. + ðanne cumeð ðer on gangande. 530 + hopeð he sal him don ut standen. + Fikeð ⁊ fondeð al his migt. + ne mai he it forðen no wigt. + Ne canne ðan no{n} oðer. + `oc´ remeð mid his broðer. 535 + manie ⁊ mikle cume ðer `se´cande. + wenen him on stalle maken. + oc for ðe helpe of hem alle. + ne mai he cumen so on stalle. + ðanne remen he alle a rem. 540 + so hornes blast. oðer belles drem. + For here mikle remi{n}g. + rennande cumeð a gungling. + raðe to him luteð. + his snute him under puteð. 545 + ⁊ mitte helpe of hem alle. + ðis elp he reisen on stalle. + ⁊ tus | atbrested ðis huntes breid. [f. 9v + oðe wise ðat ic haue gu seid. + + [Linenotes: + 521. _biwarlt_ MS. || 529. _risen_] _sisen_ MS., _ri_ in + margin. || 535. _oc_] _o_ MS., _oc_ in margin. || + 536. _sacande_ MS., _se_ in margin.] + + +[Headnote: Parvulus Natus Est Nobis] + + +significac{i}o.+ 550 + + ++Ðus fel adam ðurg a tre. + vre firste fader ðat fele we. + Moẏses wulde him reisen. + migte it no wigt forðen. + After him p{ro}phetes alle. 555 + migte her non him maken on stalle. + on stalle iseie. ðer he er stod. + to hauen heuenriche god. + He suggeden ⁊ sorgeden. ⁊ weren i{n} ðogt. + wu he migten him helpen ovt. 560 + ðo remeden he alle onder steuene. + alle hege up to ðe heuene. + for here care. ⁊ here calling. + hem cam to c{ri}st heuen king. + he ðe is ai in heuene mikel. 565 + wurð her man ⁊ tus was litel. + drowing ðolede in ure manhede + ⁊ tus adam `he´ under{}gede. + reisede him up ⁊ `al´ man{}kin. + ðat was fallen to helle dim. 570 + + [Linenotes: + 552. _firste_] _fir_ on an erasure. || 567. _him_ in margin + MS. || 568. _he_ added in margin MS. || 569. _al_ added in + margin MS.] + + ++Natura turturis.+ + + ++In boke is ðe turtres lif . writen o rime + wu lagelike . ge holdeð luue al hire lif time. + gef ge ones make haueð . fro him ne wile ge siðen. + muneð wimmen hire lif . ic it wile gu reden. 575 + bi hire make ge sit onigt . o dei ge goð ⁊ flegeð. + wo so seit he sundren ovt . i seie ðat he legeð. + Oc if hire make were ded ⁊ ge widue wore. + ðanne flegeð ge one ⁊ fareð . non oðer wile ge more. + buten óne goð . ⁊ one sit. 580 + ⁊ hire olde luue abit. + In h{er}te haueð hi{m} nigt ⁊ dai. + so he were oliue ai. + + ++Significac{i}o.+ + + ++List ilk le{f}ful man her to . ⁊ herof ofte reche. 585 + vre sowle atte kirke dure . ches hire c{ri}st to meche. + he is ure soule spuse luue we him wið migte. + ⁊ wende we neure fro hi{m}{}ward . be dai ne be nigte. + ðog he be fro ure sigte faren be we him alle trewe. + no{n} oðer louerd ne leue we . ne non | luue newe. [f. 10r 590 + leue we ðat he liueð ai up on heuen{}riche. + ⁊ ðeðen he sal cumen eft . ⁊ ben us alle briche. + for to demen alle men . oc nout on geuelike. + hise loðe men sulen to helle faren . hise leue to his riche. + + [Linenotes: + 585. _lesful_ MS. || 593. _to demen_ on an erasure.] + + ++Natura pantere.+ 595 + + ++Panter is an wilde der. + Is non fairere on werlde her. + he is blac so bro of qual. + mið wite spottes sawen al. + wit ⁊ trendled als a wel. 600 + ⁊ `itt´ bicumeð him swiðe wel. + wor so he wuneð ðis panter. + he fedeð him al mid oðer der. + of ðo ðe he wile he nimeð ðe cul. + ⁊ fet him wel til he is ful. 605 + In his hole siðen stille. + ðre dages he slepen wille. + ðan after ðe ðridde dai. + he riseð ⁊ remeð lude so he mai. + ut of his ðrote cumeð asmel. 610 + mid his rem forð oueral. + ðat ouer{}cumeð haliweie. + wið swetnesse. [ic] it gu seie + ⁊ al ðat eure smelleð swete. + be it drie be it wete. 615 + For ðe swetnesse off his onde. + wor so he walkeð o londe. + wor so he walked. er wor so he wuneð. + Ilk der ðe him hereð to him cumeð. + ⁊ folegeð him up one ðe wold. 620 + for ðe swetnesse ðe ic gu haue told. + ðe dragunes one ne stiren nout. + wiles te pant{er} remeð ogt. + oc daren stille in here pit. + als so he weren of dede offrigt. 625 + + [Linenotes: + 601. _itt_ added in margin. || 619. Before _to him_, _to him_ + deleted MS.] + + ++Significac{i}o.+ + + ++Crist is tokned ðurg ðis der. + wos kinde we hauen told gu her. + for he is faier, ouer alle men. + so euen sterre o`uer´ erðe fen. 630 + ful `wel´ he taunede his luue to man. + wan he ðurg `holi´ spel him wan. + ⁊ longe he lai her i{n} an hole. + wel him dat he it wulde ðolen. + ðre daies slep he al on on. 635 + ðanne he ded was in blod ⁊ bon. + vp he ros ⁊ rémede i{}wis. + of helle pine of heuene blis. + ⁊ steg to heuene vue{m}est. + ðer wuneð wið | fader ⁊ holi gast. [f. 10v 640 + Amonges men a swete [s]mel. + he let her of his holi spel. + wor{}ðurg we mugen folgen him. + i{n}{}to his godcundnesse fin. + ⁊ ðat wirm ure wiðerwine. 645 + wor so of godes word if dine. + ne dar he stiren. ne noman deren. + ðer wile he lage ⁊ luue beren. + + [Linenotes: + 630. _ouer_] _uer_ in margin MS. || 631. _wel_ in margin MS. + || 632. _holi_ in margin MS. || 637. _i wis_] _in wif_ MS. || + 639. _vuenest_ MS. || 640. ⁊ _holi gast_ on an erasure.] + + ++Nature columbe. ⁊ signific{acio}.+ + + ++Ðe culuer haueð costes gode. 650 + alle wes ogen to hauen in mode. + seuene costes in hire kinde. + alle it ogen to ben us minde. + ge ne haueð in hire no{n} galle. + simple ⁊ softe be we alle. 655 + ge ne liueð nogt bi lagt. + Ilc robbinge do we of {h}ac. + ðe wirm ge leteð ⁊ liueð bi ðe sed. + of cristes lore we haue ned. + wið oðre briddes ge doð as moder. 660 + so og ur ilk to don wið oðer. + woning ⁊ groning if{}lic hire song. + bimene we us. we hauen don wrong. + In wat{er} ge is wis of heuekes come. + ⁊ we in boke wið deules nome. 665 + In hole of ston ge makeð hire nest. + In cristes milce ure hope is best. + + [Linenotes: + 656. _bilagt_ MS. || 657. _hac_] _bac_ MS. || 661. Before + _ilk_ a letter erased: _l_ corr. out of _h_.] + + + + +XXII. GENESIS AND EXODUS + +[[MS description from Notes volume: + +“Corpus Christi College, Cambridge, 444, former mark R 11; on vellum, +186 × 116 mm., in one hand of the end of thirteenth or of the beginning +of the fourteenth century.”]] + + +JOSEPH AND HIS BRETHREN + + xii. ger or ysaac was dead. [f. 37v + Jacobes sunes deden un{}red. + + ++FOr sextene ger ioseph was old. + Q{u}ane he was in{}to egipte sold. + He was iacobes gunkeste sune. 5 + Brictest of was{tm}e and of witt{er} wune. + If he sag hise breðere mis{}faren. + His fader he it gan vn{}hillen ⁊ baren. + He wulde ðat he sulde hem ten. + ðat he wel ðewed sulde ben. 10 + for{}ði wexem wið [him] gret nið. + And hate for it in ille lið. + ðo wex her hertes niðful ⁊ bold. + Q{u}anne he hem adde is dremes told. + ðat is handful stod rigt up soren. 15 + And here it leigen alle he{m} bi{}foren. + And sunne ⁊ mone ⁊ sterres .xi^e. + Wurðeden hi{m} wið frigti luue. + ðo seide his fader hu mai ðis sen. + ðat ðu salt ðus wurðed ben. 20 + ðat ðine breðere and ic ⁊ she. + ðat ðe bar sulen luten ðe. | + ðus he chidden hem bi{}twen. [f. 38r + ðoge ðhogte iacob siðe it sulde ben. + Hise breðere kepten at sichem. 25 + Hirdnesse ⁊ iacob to sen hem. + sente ioseph to dalen ebron. + And he was redi his wil to don. + Jn sichem feld ne fond e he{m} nogt. + Jn dotaym he fond hem sogt. 30 + He knewen hi{m} fro feren kumen. + Hate hem on ros i{n} herte numen. + Swilc nið ⁊ hate ros hem on. + He redden alle him for{}to slon. + Nai q{u}ad ruben slo we hi{m} nogt. 35 + Oðer sinne may ben wrogt. + Q{u}at so him drempte ðor q{u}iles he slep. + Jn ðis {c}isternesse old and dep. + Get wurð e worpen naked and cold. + Q{u}at{}so his dremes owen a{}wold. 40 + ðis dede was don wid herte sor. + Ne wulde ruben nogt drechen ðor. + He gede and sogte an oðer stede. + His erue i{n} bettre lewse he dede. + Vdas dor q{u}iles gaf hem red. 45 + ðat was fulfilt of derne sped. + fro galaad men wið chafare + Sag he ðor kumen wid spices ware. | + To{}warde egipte he gunne ten. [f. 38v + Judas tagte hu it sulde ben. 50 + Joseph solde ðe breðere ten. + for .xxx. plates to ðe chapmen. + Get wast bettre he ðus was sold. + dan he ðor storue i{n} here wold. + + [Linenotes: + 6. _waspene_ MS. || 29. _fonde_ MS. || 38. _ðisterness_ MS. + || 39. _wurðe_ MS.] + + + ++Ðan r{u}ben cam ðider a{}gen. 55 + to ðat cist{er}nesse he ran to sen. + He missed joseph and ðhogte swem. + Wende him slagen set up an rem. + Nile he blinnen swilc sorwe h{im} cliued. + Til him he sweren ðat he liued. 60 + ðo nomen he ðe childes srud. + ðe iacob hadde madim i{n} prud. + Jn kides blod he wenten it. + ðo was ðor{}on an rewli lit. + Sondere men he it leiden on. 65 + And senten it iacob i{n}{}to ebron. + And shewed it hi{m}. and boden hi{m} sen. + Jf his childes wede it migte ben. + Senten him bode he funden it. + ðo iacob sag dat sori writ. 70 + He gret and seide ðat wilde der. + Hauen min sune swolgen her. + His cloðes rent in haigre srid. + Long grot and sorge is hi{m} bi{}tid. | + His sunes comen him to sen. [f. 39r 75 + And hertedin him if it migte ben. + Nai nai q{u}at he helped it nogt. + Mai non herti{n}g on me ben wrogt. + ic sal ligten till helle dale. + And groten ðor min sunes bale. 80 + ðor was in helle a sundri stede + Wor ðe seli folc reste dede. + ðor he stunden til helpe cam. + Til i{es}u crist fro ðeden he{m} nam. + ðe chapmen skinden here fare. 85 + Jn{}to egipte ledden ðat ware. + Wið putifar ðe kinges stiward. + He maden swiðe bigetel forward. + So michel fe ðor is hem told. + He hauen him bogt he hauen sold. 90 + . . . . . . + [Linenotes: + 59. _him_] _he_ MS. || 84. _hem_] _he_ MS. || 90. _hauen_] + _a_ corr. out of _e_ MS.] + + + ++Pvtifar trewið hise wiwes tale [f. 40r + And haued dempt iosep to bale. + He bad ben sperd [him] fast[e] dun. + And holden harde i{n} prisun. + An litel stund q{u}ile he was ðer. 95 + So gan him luuen ðe p{ri}suner. + And hi{m} de chartre haueð bi{}tagt. + Wið ðo p{ri}sunes to liuen i{n} hagt. + Or for misdede or for on sagen. + ðor woren to ðat p{ri}sun dragen. 100 + On ðat ðe kinges kuppe bed. .¶¶. + And on ðe made ðe kinges bred. + Hem drempte dremes boðen onigt. + And he wurðen swiðe sore o{}frigt. + Joseph hem seruede ðor on{}sel. 105 + At here drink and at here mel. + He herde hem m{ur}nen. he freinde for q{u}at. + Harde dremes ogen awold ðat. + ðo seide he to ðe butuler. + Tel me ðin drem mi broðer her. | 110 + Q{u}eðer so it wurðe softe or strong. [f. 40v + ðe reching wurð on god bi{}long. + + [Linenote: + 107. _he hem freinde_ MS.] + + + ++Me drempte ic stod at a win{}tre. ¶¶ + ðat adde waxen buges ðre. + Orest it blomede and siðen bar. 115 + ðe beries ripe wurð ic war. + ðe kinges [cuppe] ic hadde on hond. + ðe beries ðor{}inne me ðhugte ic wrong. + And bar it drinken to pharaon. + Me drempte als ic was wune to don. 120 + + + ++Good is q{u}að Joseph to dremen of win. + heilnesse an blisse is ðer{}in. + ðre daies ben get for{}to cumen. + ðu salt ben ut of p{ri}sun numen. + And on ðin offiz set agen. 125 + Of me ðu ðhenke ðan it sal ben. + Bed min herdne to pharaon. + ða ic ut of p{ri}sun wurðe don. + for ic am stolen of kinde lond. + And her wrigteleslike holden i{n} bond. 130 + + + ++Quað ðis bred{}wrigte liðeð nu me. ¶¶ + me drempte ic bar bread lepes ðre. + And ðor{}in bread and oðer meten. + Q{u}ilke ben wune ðe kinges to eten. + And fugeles hauen ðor{}on lagt. 135 + ðor{}fore ic am i{n} sorge and hagt. | + for ic ne migte me nogt weren. [f. 41r + Ne ðat mete fro hem beren. + + + ++Me wore leuere q{u}ad Joseph. ¶¶ + Of eddi dremes rechen swep. 140 + ðu salt after ðe ðridde dei. + ben do on rode weila{}wei. + And fugeles sulen ði fleis to{}teren. + ðat sal non agte mugen ðe weren. + Soð wurð so ioseph seide ðat. 145 + ðis buteler joseph sone for{}gat. + Two ger siðen was joseph sperd. + ðor in p{ri}sun wið{}uten erd. + + + ++Ðo drempte pharaon king a drem. No^t + ðat he stod bi ðe flodes strem. 150 + And ðeden ut{}comen .vii. neet. + Eu{er}ilc wel swiðe fet and gret. + And .vii. lene after ðo. + ðe deden ðe .vii. fette wo. + ðe lene hauen ðe fette freten. 155 + ðis drem ne mai ðe king for{}geten. + An oðer drem cam hi{m} bi{}foren. + .vii. eares wexen fette of coren. + On an busk ranc and wel tidi. + And .vii. lene rigt ðor{}bi. 160 + Welkede and smale ⁊ drugte numen. + ðe ranc he hauen ðo ou{er}{}cumen. | + To{}samen it smiten and on a stund. [f. 41v + ðe fette ðrist hem to ðo grund. + ðe king abraid and woc in ðhogt. 165 + ðes dremes swep ne wot he nogt. + Ne was non so wis man i{n} al his lond. + ðe kude vn{}don ðis dremes bond. + ðo him bi{}ðhogte ðat buteler. + Of ðat him drempte in p{ri}sun ðer. 170 + And of ioseph in ðe prisun. + And he it tolde ðe king pharaun. + Joseph was sone i{n} prisun ðo {s}ogt. + And shauen ⁊ clad ⁊ to hi{m} brogt. + ðe king hi{m} bad ben hardi ⁊ bold. 175 + Jf he can rechen ðis dremes wold. + He told him q{u}at him drempte o nigt. + And iosep rechede his drem wel rigt. + ðis two dremes boðen ben on. + God wile ðe tawnen king pharaon. 180 + ðo .vij. ger ben get to cumen. + Jn al fulsum hed sulen it ben numen. + And .vij. oðere sulen after ben. + Sori and nedful men sulen is sen. + Al ðat ðise first .vii. maken. 185 + Sulen ðis oðere vii. rospen ⁊ raken. + Jc rede ðe king nu her bi{}foren. + To maken laðes and gadere{n} coren. | + ðat ðin folc ne wurð vnder{}numen. [f. 42r + Q{u}an ðo hungri gere ben forð{}cumen. 190 + King pharaon listnede hise red. + ðat wurð him siðen seli sped. + He bi{}tagte iosep his ring. + And his bege of gold for wurðing. + And bad him al his lond bi{}sen. 195 + And under him hegest for{}to ben. + And bad him welden in his hond. + His folc and agte ⁊ al his lond. + ðo was vnder him ðanne putifar. + And his wif ðat hem so to{}bar. 200 + Josep to wiue his dowter nam. + Oðer is nu {ð}an ear bi{}cam. + And ghe ðer him two childer bar. + Or men wurð of ðat hunger war. + first manassen and effraym. 205 + He luueden god he geld it hem. + ðe .vii. fulsu{m} geres faren. + Josep cuðe him bi{}foren waren. + ðan coren wantede in oðer lond. + ðo [was] ynug vnder his hond. 210 + + [Linenotes: + 173. _ðo sogt_] _ðohogt_ MS. || 202. _ðan_] {q}u{an} MS.] + + + ++Hvnger wex in lond chanaan. + And his .x. sunes iacob for{}ðan. + Sente in to egipt to bringen coren. + He bilef at hom ðe was gungest boren. | + ðe .x. comen for nede sogt. [f. 42v 215 + To josep and he ne knewen hi{m} nogt. + And ðog he lutten him frigtilike. + Anð seiden to him mildelike. + We ben sondes for nede driuen. + To bigen coren ðor{}bi to liuen. 220 + Josep hem knew al in his ðhogt + Als he let he knew hem nogt. ¶¶ + Jt semet wel ðat ge spies ben. + And in to ðis lond cumen to sen. + And cume ge for non oðer ðing. 225 + but for to spien ur lord ðe king. + Nai he seiden eu{er}ilc on. + Spies were we neu{er} non. + Oc alle we ben on faderes sunen. + For hunger doðes hider cumen. 230 + Oc nu ic wot ge spies ben. + for bi gure bering men mai it sen. + Hu sulde on man poure for{}geten. + swilke and so manige sunes bigeten. + for seldu{m} bi{}tid self ani king{e}. 235 + swilc men to sen of hise ofspring{e}. + + [Linenotes: + 233. _Hu suld sulde onman_ MS. || 244. _gure_] _pore_ MS.] + + + ++A lou{er}d merci get is ðor on. + migt he nogt fro his fader gon. + He is gungest hoten beniamin. + for we ben alle of ebrisse kin. | 240 + Nu bi ðe feið ic og to king pharaon. [f. 43r + sule ge nogt alle eðen gon. + Til ge me bringen beniamin. + ða gungeste broðer of {gu}re kin. + For ðo was josep sore for{}dred. 245 + ðat he wore oc ðhurg hem for{}red. + He dede hem binden and leden dun. + And speren faste in his prisun. + ðe ðridde dai he let hem gon. + Al but ðe ton broðer symeon. 250 + ðis symeon bi{}lef ðor in bond. + To wedde under josepes hond. + ðes oðere breðere sone on{}on. + Token leue and wenten hom. + And sone he weren ðeden went. 255 + Wel sore he hauen hem bi{}ment. + And seiden hem ðan ðor bi{}twen. + Wrigtful we in sorwe ben. + for we sinigeden q{u}ilu{m} or + On hure broðer michil mor. 260 + for we werneden him merci. + Nu drege we sorge al for{}ði. + Wende here non it on his mod. + Oc Josep al it under{}stod. + + + ++Josepes men ðor q{u}iles deden. ¶¶ 265 + Al{}so Josep hem adde beden. | + ðo breðere seckes hauen he filt. [f. 43v + And in eu{er}ilc ðe silu{er} pilt. + ðat ðor was paid for ðe coren. + And bunden ðe muðes ðor bi{}foren. 270 + Oc ðe breðere ne wiste{n} it nogt. + Hu ðis dede wurðe wrogt. + Oc alle he weren ou{er}{}ðogt. + And hauen it so to iacob brogt + And tolden him so of here sped. 275 + And al he it listnede i{n} frigtihed. + And q{u}an men ðo seckes ðor un{}bond + And in ðe coren ðo agtes fond. + Alle he woren ðann{e} sori ofrigt. + Jacob ðus him bi{}meneð o{}rigt. 280 + Wel michil sorge is me bi{}cumen. + ðat min two childre ar{e}n me for{}nume{n}. + Of josep wot ic ending non. + And bondes ben leid on symeon. + Jf ge beniamin fro me don. 285 + Dead and sorge me segeð on. + Ai sal beniamin wið me bi{}lewen. + ðor q{u}iles ic sal on werlde liuen. + ðo q{u}að iudas us sal ben hard + Jf we no holden him non forward 290 + + [Linenote: + 279. _ðanno_ MS.] + + + ++Wex derke ðis coren is gon. + Jacob eft bit hem faren agon. | + Oc he ne duren ðe weie cumen in [f. 44r + but ge wið us senden beniamin. + ðo q{u}að he q{u}an it is ned. 295 + And [non] ne can no bettre red. + Bereð dat silu{er} hol agon. + ðat hem ðor{}of ne wante non. + And oðer siluer ðor bi{}foren. + for{}to bigen wið oðer coren. 300 + fruit and spices of dere pris. + Bereð ðat man ðat is so wis. + God hunne him eðimod {u}s ben. + And sende me min childre agen. + ðo nomen he forð weie rigt. 305 + Til he ben cumen i{n}{}to egypte ligt. + And q{u}anne Josep hem alle sag. + Kinde ðhogt i{n} his herte was. + He bad his stiward gerken is meten. + He seide he sulden wið him alle eten. 310 + He ledde hem alle to Josepes biri. + Her non hadden ðo loten miri. + Lou{er}d he seiden ðo eu{er}ilc on. + Gur silu{er} is gu brogt a{}gon. + Jt was in ure seckes don. 315 + Ne wiste ur non gilt ðor{}on. + Beð nu stille q{u}ad stiward + for ic nu haue min forward | + ðor cam ðat broðer symeon. [f. 44v + And kiste is breðere on and on. 320 + Wel fagen he was of here come + for he was numen ðor to nome. + Jt was vndren time or more. + Om cam ðat riche lou{er}d ðore. + And al ðo briðere of frigti mod 325 + fellen bi{}forn ðat lou{er}d{}is fot. + And bedden him riche p{re}sent. + ðat here fader hi[m] adde sent. + And he leuelike it under{}stod. + for alle he weren of kinde blod. 330 + + [Linenote: + 303. _eði modes_ MS.] + + + ++LJueð q{u}ad he ðat fader get. + ðat ðus manige sunes bi{}gat. + lou{er}d he seiden get he liueð. + Wot ic ðor non ðat he ne biueð. + And ðis is gunge beniamin. 335 + Hider brogt after bode{}word ðin. + ðo josep sag him ðor bi{}foren. + Bi fader ⁊ moder broðer boren. + Him ou{er}{}wente his herte on{}on. + Kinde luue gan hi{m} ou{er}{}gon. 340 + Sone he gede ut and stille he gret. + ðat al his wlite wurð teres wet. + After ðat grot he {w}eis is wliten. + And cam ðan in and bad he{m} eten. | + He dede hem wassen him bi{}foren. [f. 45r 345 + And sette hem as he weren boren. + Get he ðhogte of his faderes wunes. + Hu he sette at ðe mete hise sunes. + Of euerilc sonde of eu{er}ilc win. + most and best he gaf beniamin. 350 + Jn fulsu{m} hed he wurðen glaðe. + Josep ne ðoht ðor{}of no scaðe. + Oc it him likede swiðe wel. + And hem lerede and tagte wel. + And hu he sulden hem best leden. 355 + Q{ua}ne he comen in vnkinde ðeden. + And al ðe bettre sule ge speden. + Jf ge wilen gu wið treweiðe leden. + Eft on morwen q{u}an it was dai + Or or ðe breðere ferden a{}wei. 360 + Here seckes woren alle filt wið coren. + And ðe siluer ðor{}in bi{}foren. + And ðe seck ðat agte beniamin. + Josepes cuppe hid was ðor{}in. + And q{u}uan he weren ut tune went. 365 + Josep haueð hem after sent. + ðis sonde hem ou{er}takeð raðe. + And bi{}calleð of harme and scaðe. + Vn seli men, q{u}at haue ge don. + Gret vn{}selðehe is gu cumen on. | 370 + for is it nogt min lord for{}holen. + ða gure on haueð is cuppe stolen [f. 45v + ð[o] seiden ðe breðere sikerlike. + Vp q{u}am ðu it findes witterlike. + He slagen [be] and we agen driuen. 375 + Jn{}to ðraldom eu{er}mor to liuen. + He gan hem ransaken on and on. + And fond it ðor sone a{}non. + And nam ðo breðere eu{er}ilk on. + And ledde hem sorful a{}gon. 380 + And brogte hem bi{}for iosep. + Wid reweli lote and sorwe and wep. + ðo q{u}at iosep ne wiste ge nogt. + ðat ic am o wol witter ðogt. + Mai nogt longe me ben for{}holen. 385 + Q{u}at{}so{}eu{er}e on londe wurð stolen. + Lou{er}d q{u}ad judas do wið me. + Q{u}at{}so ði wille on werlde be. + Wið{}ðan ðat ðu friðe beniamin + ic ledde ut on trewthe min. 390 + ðat he sulde ef cumen a{}gen. + to hise fader and wið him ben. + ðo cam iosep swilc rewðe up{}on. + he dede halle ut ðe toðere gon. + And spac un{}eðes, so e gret. 395 + ðat alle hise wlite wurð teres wet. | + Jc am iosep dredeð gu nogt. [f. 46r + for gure helðe or hider brogt. + Two ger ben nu ðat derke is cumen. + Get sulen .v. fulle ben numen. 400 + ðat men ne sulen sowen ne sheren. + So sal drugte ðe feldes deren. + Rapeð gu to min fader a{}gen. + And seið him q{u}ilke min blisses ben. + And doð him to me cumen hider. 405 + And ge and gure orf al to{}gider. + Of lewse god in lond gersen. + sulen ge sundri riche ben. + Eu{er}ilc he kiste. on ilc he gret. + Ilc here was of is teres wet. 410 + + [Linenotes: + 343. _peis_ MS. || 345. _and him_ MS. || 392. _wið_ on + an erasure.] + + + ++Sone it was king pharaon kid. + Hu ðis newe tiding wurð bi{}tid. + And he was bliðe in herte fagen. + ðat Josep wulde him ðider dragen. + for luue of Josep migte he timen. 415 + He bad cartes and waines nimen. + And fechen wiues and childre and men. + And gaf hem ðor al lond gersen. + And het hem ðat he sulden hauen. + More and bet ðan he kude crauen. 420 + Josep gaf ilc here twinne srud. + Beniamin most he made prud. | + fif weden best bar beniamin. [f. 46v + ðre hundred plates of silu{er} fin. + Al{}so fele oðre ðor til. 425 + He bad ben in is faderes wil. + And .x. asses wið semes fest. + Of alle egiptes welðhe best. + Gaf he is breðere wið herte bliðe. + And bad hem rapen hem homward swiðe. 430 + And he so deden wið herte fagen. + Toward here fader he gunen dragen. + And q{u}ane he comen him bi{}foren. + Ne wiste he nogt q{u}at he woren. + Lou{er}d he seiden israel. 435 + Josep ðin sune greteð ðe wel. + And sendeð ðe bode ðat he liueð. + Al egipte in his wil cliueð. + Jacob a{}braid and trewed it nogt. + Til he sag al ðat welðe brogt. 440 + Wel me q{u}að he wel is me wel. + ðat ic aue abiden ðus swil sel. + And ic sal to min sune fare. + And sen or ic of werlde chare. + Acob wente ut of lond chanaan. No^t 445 + And of is kinde wel manie a man. + Josep wel faire him vnder{}stod. + And pharaon ðogte it ful good. | + for ðat he weren hirde men. [f. 47r + He bad hem ben in lond gersen. 450 + Jacob was brogt bi{}foren ðe king. + for to geuen him his bliscing. + fader dere q{u}að pharaon. + hu fele ger be ðe on. + An hundred ger and .xxx. mo. 455 + Haue ic her drogen i{n} werlde wo. + ðog ðinkeð me ðor{}offen fo. + ðog ic is haue drogen i{n} wo. + siðen ic gan on werlde ben. + Her vten erd man{}kin bi{}twen. 460 + So ðinked eu{er}ilc wis[e] man. + ðe wot q{u}or{}of man kin bi{}gan. + And ðe of adames gilte muneð + ðat he her uten herdes wuneð. + + [Linenote: + 413. _herte_] _h_ corr. out of _b_. || 453. _derer_ MS. || + 467. _Him_] _He_ MS.] + + + ++Pharaon bad him wurðen wel. 465 + in softe reste and seli mel. + H{im} and hise sunes in reste dede. + Jn lond gersen on sundri stede + Siðen ðor was mad on scite. + ðe was yoten Ramese. 470 + Jacob on liue wunede ðor + Jn reste fulle .xiiij. ger. + And god him let bi{}foren sen. + Q{u}ilc time hise ending sulde ben. | + He bad iosep hise leue sune. [f. 47v 475 + On ðhing ðat off e wel mune. + ðat q{u}an it wurð mid him don. + He sulde him birien in ebron. + And witterlike he it aueð hi{m} seid. + ðe stede ðor abraham was leid. 480 + So was him lif to wurðen leid. + Q{u}uor ali gast stille hadde seid. + Him and hise eldere. fer ear bi{}foren. + Q{u}uor iesu crist wulde ben boren. + And q{u}uor ben dead and q{u}uor ben grauen. 485 + He dogt wið hem reste to hauen. + Josep swor him al{}so he bad. + And he ðor{}of wurð bliðe ⁊ glad. + Or ðan he wiste off werlde faren. + He bad hise kinde to him charen. 490 + And seide q{u}at of him sulde ben. + Hali gast dede it him seen. + Jn clene ending and ali lif. + So he for{}let ðis werldes strif. + Osep dede hise lich faire geren. 495 + Wassen and riche{}like smeren. + And spice{}like swete smaken. + And egipte folc him bi{}waken. + xl. nigtes and .xl. daiges. + swilc woren egipte lages. | 500 + first .ix. nigt de liches beðen. [f. 48r + And smeren and winden and bi{}q{ue}ðen. + And waken is siðen .xl. nigt. + ðo men so deden ðe adden migt. + And ebrisse folc adden an kire. 505 + Nogt sone deluen it wið yre. + Oc wassen it and kepen it rigt. + Wið{}vten smerles seuene. nigt. + And siden smered .xxx. daiges. + Cristene folc haueð oðer laiges. 510 + He ben smered ðor q{u}iles he liuen. + Wið crisme and olie in trewðe geuen. + for trewðe and gode dedes mide. + ðon ben ðan al ðat wech dede. + Su{m} on. sum. ðre. su{m} .vii. nigt 515 + Su{m} .xxx. sum .xii. moneð. rigt. + And Sum eu{er}ilc wurðen ger. + ðor q{u}iles ðat he wunen her. + don for ðe dede chirche{}gong. + elmesse gifte and messe song. 520 + And ðat is on ðe weches stede. + Wel him mai ben dat wel it dede + Egipte folc aueð him waked. + xl. nigt and feste maked. + And hise sunes .xxx. daiges. 525 + Jn clene lif and ali {l}aiges. | + So woren forð .x. wukes gon. [f. 48v + get adde jacob birigeles non. + And pharaon king cam bode bi{}foren. + ðat josep haueð his fader sworen. 530 + And he it hi{m} gatte ðor he wel dede. + And bad hi{m} nimen hi{m} feres mide. + Wel wopnede men and wis of here. + dat noman hem bi weie deren. + ðat bere is led ðis folc is rad 535 + he foren a{}buten bi adad. + ful seuene nigt he ðer abiden. + And bi{}meni{n}g for iacob deden. + So longe he hauen ðeðen numen. + To flu{m} iurdon ðat he ben cumen. 540 + And ou{er} pharan til ebron. + ðor is ðat liche in biriele don. + And josep in to egipte went. + Wid al is folc ut wið him [s]ent. + + [Linenotes: + 476. _offe_ MS. || 526. _daiges_ MS. || 544. _ent_ with + a letter, apparently _w_, erased before it.] + + + ++Hise breðere comen hi{m} ðanne to. 545 + And gunnen him bi{}seken alle so. + vre fader he seiden or he was dead. + vs he ðis bodewurd seigen bead. + Hure sinne ðu hi{m} for{}giue. + Wið{}ðanne ðat we vnder ðe liuen. 550 + Alle he fellen him ðor to fot. + To beðen meðe and bedden oc. | + And he it for{}gaf hem mildelike. [f. 49r + And luuede hem alle kinde{}like. + Osep an hundred ger was hold. ¶¶ 555 + And his kin wexen manige{}fold. + He bad sibbe cumen him bi{}foren. + Or he was ut of werlde boren. + It sal q{u}að he ben soð bi{}foren. + ðat god hað ure eldere sworen. 560 + He sal gu leden i{n} his hond. + Heðen to ðat hotene lond. + for godes luue get bid ic gu + Lested it ðanne hoteð it nu. + ðat mine bene ne be for{}loren. 565 + Wið gu ben mine bones boren. + He it him gatten and wurð he dead. + God do ðe soule seli red. + Hise liche was spice{}like maked + And longe egipte{}like waked. 570 + And ðo biried hem bi{}foren. + And siðen late of londe boren. + Hise oðre breðere on and on. + Woren ybiried at ebron. + An her endede to ful in wis. 575 + ðe boc ðe is hoten genesis. + ðe moyses ðurg godes red + Wrot for lefful soules ned. | + God schilde hise sowle fro helle bale. [f. 49v + ðe made it ðus on engel tale. 580 + And he ðat ðise lettres wrot. + God him helpe weli mot. + And berge is sowle fro sorge ⁊ grot. + Of helle pine cold ⁊ hot. + And alle men ðe it heren welin. 585 + God leue hem i{n} his blisse spilen. + Among engeles ⁊ seli men. + Wið{}uten ende in reste ben. + And luue ⁊ pais us bi{}twen. + And god so graunte amen ameN. 590 + + [Linenotes: + 553. _gaf_] _gaff_ in catch-word.] + + [[The page break is shown as printed, at the end of line 552.]] + + + + +XXIII. KENTISH SERMONS + +[[MS description from Notes volume: + +“Laud Misc. 471, Bodleian Library; on vellum, 188 × 130 mm.: consists of +two manuscripts bound together.... The second manuscript, of the end of +the thirteenth century, begins at f. 92....”]] + +[[Each sermon was printed in a single paragraph. They have been broken +up for this e-text.]] + + +[Headnote: Obtulerunt Ei Munera] + ++S{er}mo jn die epiphanie.+ [f. 128v¹ + +_++CVM natus esset ih{esus} i{n} betleem iude in dieb{us} +herodis regis ecce magi ab oriente ueneru{n}t ierosolima{m} +dicentes. Vbi e{st} qui natus est rex iudeor{um}._ + +¶¶ We redeth i þo holi godespelle of te dai ase ure louerd +godalmichti {5} i{}bore was of ure lauedi sei{n}te Marie i þe +cite of bethleem. þet si sterre was seauinge of his beringe. swo +a{}pierede te þo þrie kinges of heþenesse. to{}janes þo sunne +risindde. And al swo hi bi{}knewe [f. 128v²] his beringe bi þo +sterre. swo hi nom{en} conseil be{}tuene hem þet hi wolden gon +for to hyne an{}uri. and þet hi wolden offri {10} him· gold· and +stor· and Mirre. And al swo hi hedden aparailed here offrendes +swo kam si sterre þet yede to for hem in{}to ier{usa}l{e}m. Þere +hi{}speke{n} to herodes and hym askede. wer was se king of gyus +þet was i{}bore. And herodes i{}herde þet o king was i{}bore þet +solde bi king of geus. swo was michel anud. and alle hise men. +for þet he was {15} of{}dred for to liese his king{}riche of +ier{usa}l{e}m. Þo dede he somoni alle þo wyse clerekes þet kuþe +þe laghe and hem askede wer crist solde bien i{}bore. Hi +answerden þet ine ier{usa}l{e}m. for hit was swo i{}seid and +be{}hote hwile{m} bi þo profetes. And al{}swo herodes i{}herde +þis. swo spac te þo þrie kinges. and hem seide. Goþ ha seide +into {20} bethleem and sechez þet child. and wanne ye hit +habbeth hi{}funde swo an{}uret hit. and efter þet cometh to me. +and hic wille go and an{}uri hit. [f. 129r¹] Þet ne seide he +nocht herodes for þet he hit wolde on uri{;} ac for þet he hit +wolde slon. yef he hit michte finde. Þo kinges hem wenten and hi +seghen þo sterre þet yede bi{}fore hem. {25} al{}wat hi{}kam +over þo huse. war ure louerd was. and al swo hi hedden i{}fonden +ure louerd{;} swo hin an urede. and him offrede hire offrendes. +Gold. and. stor. and Mirre. Þo nicht efter þet aperede an ongel +of heuene in here slepe ine metinge and hem seide and het. þet +hi ne solde a{}yen wende be herodes. ac be an oþer weye wende +into hire {30} londes. + +¶¶ +L+ordinges and leuedis þis is si glorius miracle. and si +gl{or}ius seywinge of ure lordes beringe. þet us telþ þet holi +godespel of te day. and ye muee wel under{}stonde be þo speche +of þe godspelle þet me sal to dai mor makie offrinke þan an +oþren dai. and þer of us yeft ensample þo þrie kinges of +heþenesse. þet comen fram verrene {35} londes ure louerd +[f. 129r²] to seche. and him makie offrinke. And be þe`t´ hi +offrede gold. þet is cuuenable yeftte to kinge{;} seawede þet he +was sothfast kink. and be þet hi offrede Stor. þet me offrede +wylem be þo ialde laghe to here `godes´ sacrefise{;} seawede þe +he was verray prest. And be þet hi offrede Mirre. þet is biter +þing. signefieth þet hi {40} hedde be{}liaue þet he was +diadlich. þet diath solde suffri for man ken. Nu i{}hiereth wet +signefieth þet Gold. þet. Stor. þet Mirre. And offre we +Gostliche to ure lorde. þe`t´ i offrede flesliche. Þet Gold þet +is bricht and glareth ine þo brichtnesse of þo sunne. signefieth +þe gode beleaue. þet is bricht ine þe gode cristenemannes herte. +Si gode {45} beleaue licht and is bricht ine þo herte of þo gode +Ma{n}ne ase gold. Offre we þanne god almichti god gold. Be{}leue +we stede{}fast{}liche. þet `he is´ fader and sune. and holy +gost. is onlepi god. Wo so hath beleaue ine gode swo offreth him +god gold [f. 129v¹] þet Stor signefied gode werkes. for ase se +smech of þe store wanne hit is i{}do {50} into þe ueréé and goth +upward to þo heuene and to gode ward Swo amuntet si gode +biddinge to gode of þo herte of þo gode cristenema{n}ne. Swo we +mowe sigge þet stor signefieth þe herte. and se smech luue of +gode. + + [Linenote: + 53. After _stor_, _e_ erased.] + +{B}i `þet´ Mirre þat is biter. a{n}d be þo biternesse defendet +þet Cors þet is mide i{}smered. þet no werm nel co{m}me +i{}hende{;} signefiet {55} þo gode werkes þet is biter to þo +yemernesse of ure flesce. Si Mirre signefiet uastinge. for þo +luue of gode wakie. go ine pelrimage. uisiti þe poure. and +to{}sike. and to do alle þe gode þet me may do for godes luue. +þo ilke þinges so bieth bitere to þo wrichede flessce. Ac al{}so +si mirre loket þet bodi þet no werm ne may þer i{}hende come{;} +so us defe{n}det {60} þo iléke þinges fram senne. and fram þe +amonesteme{n}t of þo dieule þet ha ne may us mis{}do. Lordinges +nu ye habbet i{}herd þo signefia{n}ce of þo offringes þet maden +[f. 129v²] þo þrie kinges of heþenesse to gode. hye habbet to +gode `i offred´ of yure selure. and of yure erþliche godes. Ne +ne offreth him nacht on lepiliche to day. ac {65} alle þo daies +i þo yere gostliche. Gold. and Stor. and Mirre. ase hic habbe +i{}told. Gold{;} fore Gode belaue. Stor{;} for holy urisun. +Mirre. for gode werkes. þet bieth þo offringes. þet ure louerd +be{}sekeþ auerichedaye þo cristenema{n}ne. and werefore se +xpiste{n}ma{n} yef has deþ{;} of seruet þo blisce of heuene. And +ih{es}u crist þet for us wolde {70} an erþe bi bore. a{n}d +anured of þo þrie kinges of painime{;} he yeu[e] us his grace of +þo holi gost in ure hertes wer{}bi we moue hatie þo ileke þinges +þet he hatedh. and lete þo ileke þinges þat he for{}biet. and +luuie þo ilek þinkes þat he luued. and do þo ilek þinges þat he +hóót. ine him so bileue and bidde a{n}d serui. þet we mowe habbe +þo blisce {75} of heueriche. _Q{uo}d uobis p{restare} d{ignetur} +p{er}._ + + [Linenotes: + 54. _Bi_] _Li_ MS. || 64. _i offred_ on margin. || + 71. _yeuus_ MS.] + + +[Headnote: Servasti Bonum Vinum Usque Adhuc] + ++Do{mi}ni[ca] s{e}c{un}da post octav{am} epiphanie. S{er}mo eu{a}n.+ + +_++Nuptie f{a}c{t}e su{n}t in chana [f. 130r¹] galiléé. ⁊ erat +mat{er} ih{es}u ibi. Vocatus est au{tem} ih{esu}s ad nuptias ⁊ +discipuli eius._ + +¶¶ Þet holi godspel of to day us telþ. þet a bredale {80} was +i{}maked ine þo londe of ier{usa}l{e}m. in ane cite þat was +i{}cleped Cane in þa time þat godes sune yede in erþe flesliche. +`ac´ To þa bredale was ure leuedi sei{n}te Marie. and ure louerd +ih{esus} crist and hise deciples. so iuel auenture þet wyn +failede. at þise bredale. þo seide ure leuedi seinte Marie. to +here sune. hi ne habbet no wyn. And ure {85} louerd answerde and +sede to hire. Wat be longeth hit to me oþer to þe wyman. Nu ne +dorste hi namore sigge. ure lauedi. Hac hye spac to þo Serganz +þet seruede of þo wyne. and hem seyde. al þet he hot yu do{;} so +doþ. And ure louerd clepede þe serganz a{n}d seyde to hem. ffol +vellet ha seyde. þos ydres. þet is to sigge þos Cróós. oþer {90} +þos fate{n} of watere. for þer were. vi. ydres of stone. þet +ware i{}clepede baþieres wer þo gi{us} hem wesse for clenesse. +and for religiun. + + [Linenote: + 82. _flesliche ac. To_ MS.] + +Ase þe custome [f. 130r²] was ine þo time. þo serga{n}z +uuluelden þo faten of watere and hasteliche was i{}went into +wyne. bie þo wille of ure louerde. þo seide ure lord. to þo +serganz. Moveth to{}gid{er}e and {95} bereth to Architriclin. +þat was se þet ferst was i{}serued. And al{}so hedde i{}drunke +of þise wyne þet ure louerd hedde i{}maked of þe watere{;} ha +niste nocht þe miracle. ac þo serganz wel hit wiste. þet hedde +þet water i{}brocht. þo seide Archit{ri}clin to þo bredgume. +Oþer men seyde he doþ forþ þet beste wyn þet hi habbeþ ferst +at {100} here bredale. and þu hest ido þe cont{ra}rie þ`e´t þu +hest i{}hialde þet beste wyn wath nu{;} Þis was þe +co{m}me{n}ceme{n}t of þo miracles of ure loruerde þet he made +flesliche in erþe. and `þo´ beleuede on him{;} his deciples. Ine +sigge nacht þet hi ne hedden þer before ine him beliaue{;} ac +fore `þe´ miracle þet hi seghe{;} was here beliaue þe more {105} +i{}stre{n}gþed. + +Nu ye habbeþ i{}herd þe Miracle. nu i{}hereþ þe signefiance. Þet +water bi{}tockned se euele xpistenema{n}. [f. 130v¹] for al{}so +þet wat{er} is natureliche schald and a kelþ alle þo þet hit +drinkeþ{;} so is se euele xpisteman chald of þo luue of Gode. +for þo euele werkes þet hi doþ. Ase so is Lecherie. spusbreche. +Roberie. {110} Manslechte{r}. husberners. bakbiteres. and alle +oþre euele deden. þurch wyche þinkes man of serueth þet fer of +helle. Ase godes oghe mudh hit seid. and alle þo signefied þet +wat{er}{;} þet þurch yem{er}e werkes. oþer þurch yemer i{}wil +liesed þo blisce of heuene. þet wyn þat is naturel{}liche hot +ine him selue{;} and an{}het alle þo þet hit drinked{;} {115} +be{}tokned alle þo þet bied an{}héét of þe luue of ure lorde. + + [Linenote: + 111. _Manslechtes_ MS.] + +Nu lordinges ure lord god almichti. þat hwylem in one stede. and +ine one time flesliche makede of wat{er}e wyn{;} yet ha{bb}eþ +manitime maked of watere wyn{;} gostliche. wanne þurch his grace +maked of þo euele manne good man. of þe orgeilus umble. of þe +lechur chaste. {120} of þe niþinge [f. 130v²] large. and of alle +oþre folies{;} so ha maket of þo wat{er}e wyn. þis his si +signefiance of þe miracle. Nu loke euerich man toward +him{}seluen. yef he is win{;} þet is to siggen yef he is +an{}heet of þo luue of gode. oþer yef he is wat{er}. þet is yef +þu art chold of godes luue. yef þu art euel man{;} besech ure +lorde þet he do ine þe {125} his uertu. þet ha þe wende of euele +into gode. and þet he do þe do swiche werkes þet þu mote habbe +þo blisce of heuene. _Q{uo}d u{o}b{is}. pr{est}are dig{netur}._ + + [Linenotes: + 118. _hadeþ_ MS. || 123. _he he is win_ MS.] + + ++Dominica tercia post oct{avam} ep{iphanie}.+ + +_++Cvm descendiss{et} ih{esus} de monte. secute su{n}t eum {130} +turbe multe. Et ecce leprosus ueniens adorabat eu{m} dicens. +D{omi}ne si uis{;} potes me mu{n}dare._ + +¶¶ Þet holi godspel of to dai us telþ. þet ure lord ih{esus} +crist. ase he hedde i{}yue þo newe laghe. in one montayne. and +hedde i{}maked þet formeste sarmun þet euerte made in erþe{;} +suo him folgede michel folk. Swo {135} kam a leprus. a sikman +and onurede him and seyde. Lord. [f. 131r¹] lord ha seide yef þu +wilt{;} þu me micht wel makie hool of mine lepre. of mine euele. +And ure lord him seide and sp{re}dde his hond. and tok his +lepre{;} hic wille seide ure lord þet þu bi clensed. and al{}so +raþe he was i{}warisd of his maladie. + ++N+u lordinges þis is þe miracle {140} þet þet godspel of te dai +us telþ. ac great is þe tokni{n}gge. Se leprus signefiez þo +senuulle men. si lepre þo se{n}ne{n}. þet scab bi{}tokned þo +litle se{n}nen. si lepre be{}tokned þo g{r}ete sennen þet biedh +diadliche. Ase so is lecherie. spusbreche. Gauelinge. Roberie. +þefte. Glutunie. drunkenesse. and alle þo sennen þurch wiche me +liest þo luue of gode {145} almichti and of alle his haleghen. +þurch S`c´ab nis nacht man and wyman deseiurd fram ma{n}nes +felarede. Ne for þo litle sennen. þet noman hine ne mai loki. +nis noon deseurd pardurableliche fram gode{;} ne fram holi +chereche. for lepre is man deseurd of þo co{m}painie of gode and +of alle his angles. þat is to sigge for diadliche {150} senne. + +[f. 131r²] Nu ye habbet i{}herd þe miracle and wet hit +be{}tokned. Nu loke we yef we bieþ clene of þise lepre. þat is +to siggen of diadliche senne. Se [leprus] liest þe felarede of +oþer men{;} for se þet sterft inne diadliche senne{;} so for +liest þe co{m}painie of gode. And yef ye bieþ clene{;} lokeþ þet +ye ne falle nocht. þet ye ne {155} bie deseuerd fram þe felarede +of gode al{}michti. þurch none euele werkes þurch none euele +i{}wil. And yef ye bieþ lepr{us} þurch diadliche senne. greded +gode Merci{;} þet þo leprus yaf helþe ine bodie{;} þet he us +yeue gostliche helþe. in ure saule. Comeþ to srifte for leted +yure sennen and þer of bieþ a{}soiled. þanne sollie habbe þo +helþe of {160} heuene. þat is lif with uten ende. + +_Q{uo}d uob{is}. pr{est}are dig{netur}. p{er}._ + + +[Headnote: Domine, Salva Nos, Perimus] + ++Dominica q{ua}rta post oct{avam} ep{iphanie}.+ + +_++Ascendente ih{es}u i{n} nauiculam. secuti su{n}t eu{m} +discipuli eius. Et ecce motus factus est magn{us} i{n} mari. +Ita {165} ut nauicula op{er}iret{ur} fluctib{us}. Erat an{tem} +illis{;} uent{us} {con}trarius._ + +[f. 131v¹] ¶¶ We redeth i þe holi godspelle of to dai þat ure +lord ih{es}u c{ri}st yede one time in to ane ssipe and ise +deciples mid him in{}to þe séé. And so hi were i{n} þo ssipe so +a{}ros a great te{m}peste. of winde. And ure lord was i{}leid +him don to slepe. ine þo {170} ssipe. er þane þis tempeste +a{}róós. Hise deciples hedde g{re}t drede of þise te{m}peste. so +a{}wakede hine. and seiden to him. lord saue us{;} for we +p{er}isset. And ha wiste wel þet hi ne hadde nocht gode beleaue +ine him{;} þo seide to hem. wat dret yw folk of litle beliaue. +Þo a{}ros up ure lord and tok þane wynd and to séé{;} and al{}so +raþe hit was {175} stille. And al{}se þo men þet weren in þo +ssipe hedde i{}seghe þo miracle so awondrede hem michel. Þis is +si vaire miracle þet þet godspel of te day us telþ. Þere{}fore +sal hure be{}liaue bie þe betere a{}strengþed. Ine swiche lorde +þet siche miracle mai do and doþ wanne he wile. Ac hit is us +nyede þet se þet sucurede he{m} ine þa p{er}il{;} þet {180} us +sucuri ine [f. 131v²] ure niedes. Þet we clepie to him þet ha us +helpe. and he hit wille do bleþeliche. yef we him bisecheth +merci mid good i{}wille al{}so him seluen seith bi þe holi +writes. + +_Salus p{o}p{u}li ego su{m}. ⁊ cet{er}a._ Hic am ha seiþ helere +of þe folke. wanne hi to me clepiedh ine hire sorghen. and ine +hire niedes hic hi sucuri {185} and beneme hem al here euel +with{}ute ende. Grede we to him merci sikerliche. yef se deuel +us wille a{}cu{m}bri þurch senne. Þurch p{r}ede oþer þurch +an{}vie. oþer þurh wreþe. oþer þurch oþer manere of diadliche +senne g{r}ede we to him Merci. and sigge we him lord sauue us +þet we ne p{er}issi. and þet he us deliuri of alle eueles. and +þet ha {190} yef us swiche werkes to done in þise wordle{;} þet +þo saulen of us mote bien isauued a domes dai. and gon to þo +blisce of heuene. _Q{uo}d ip{s}e pr{est}are d{ignetur}._ + + ++D{omi}nica In sexagesima. S{er}mo.+ + +[Headnote: Ite et Vos in Vineam Mean] + +_++Simile est regnu{m} celoru{m} ho{min}i pat{ri}familias. +qui_ {195} _exijt p{ri}mo mane {con}ducere op{er}arios in uineam +suam._ + +[f. 132r¹] ¶¶ ++Hure lord godalmichti to us spekeþ ine þo holi +godespelle of te day. and us seaweth one forbisne. þet yef we +uilleth don his seruise. þe`t´ we sollen habbe {200} þo mede wel +griat ine heuene. For so seyth ure lord ine þo godspelle of to +dai. þet on goodman was. þat ferst uut{}yede bi þe Moreghen for +to here werkmen in to his wi{n}yarde. for ane peny of forewerde. +and al{}so he hedde i{}mad þise forewerde{;} so ha sente hi into +his wynyarde. so ha dede at undre{n} and at midday al{}so. þo +þat hit was {205} a{}yen þan euen{;} so ha ka{m} into þe +Marcatte. so he fond werkmen þet were idel. þo seyde he to hem. +Wéé bie ye idel{;} and hie answerden{;} and seyde. lord{;} for +we `ne´ fonden te dai þat us herde. Goþ nu ha seide se godeman +into mine wynyarde{;} and hic þat richt is{;} yu sal yeue. þos +yede into þise wynyarde. mid þo oþre. þo þet hi wel {210} euen. +þo seide þe lord to his sergant. Clepe þo werkmen a{n}d yeld hem +here trauail. and a{}gyn to hem þat comen last, and go al to þo +ferste. yef eue[f 132r²]riche of hem ane peny. + +Se sergant dede þes lordes co{m}ma{n}dem{en}t. so paide þo +werkmen and yaf euerich ane peny. And so hi seghen þo þet bi þe +Morghen waren i{}comen. þet {215} hi þet waren last i{}cume. +Hedde{n} here euerich ane peny{;} Þo we{n}den hi more habbe{;} +þo gruchchede hi a{}menges hem. and seyden. þos laste on ure +habbeþ i{}travailed. and þu his makest velaghes to us. þet +habbeth al{}deai i{}bye ine þine wynyarde. and habbetþ i{}þoled +þe berdene of þo pine. and of þo hete of al þo daie. þo +ansuerede se gode man {220} to on of hem. Frend ha seide ine do +þe noon unricht. Wat for þi{n}gketh þat hic do min i{}wil{;} +a{n}d al{}so ure lord hedde i{}told þise forbisne{;} so he seide +efter{}ward. so sulle þo uerste bie last{;} and þo laste ferst. +Fele bieþ i{}clepede{;} ac feaue bieþ i{}cornéé. + +Nu i{}hereþ þe signefiance. þes godeman{;} be tockneþ +godalmichti ure lord. Se {225} winyard be{}tockneþ. þe seruise +of ure lorde. þe werkmen. be tockneþ alle þo þet doþ cristes +seruise. [f. 132v¹] þo tides of þo daie{;} be{}tokneþ þe time of +þis world. Bie þe Morghen i{}herde ure lord werkmen in{}to his +winyarde. þo ha sente þe pat{ri}arches. ate begininge of þis +wordl. ine is seruise. þet þurch gode beleauéé him seruede. and +seden {230} his techi{n}ge to alle þo þet hi hedden hit to +siggen. Al{}so at undren. and at midday. i{}herede he werkmen +into is winyarde. þo ha sente be þo time þet Moyses was a{n}d +aaro{n}. and i þe time of his p{ro}phetes dede he mani god man +i{n}{}to his seruise{;} þet þurch griate luue to him helden. and +deden his seruise. To yenes þa{n} euen{;} godalmichti {235} +i{}hierde werkmen in{}to his winyarde. þo þat he alast of þis +wordle naam fles and blod ine þe Maidene sei{n}te Marie. and +seauede ine þis world. þo fond he Men. þet al day hedden i{}be +idel. Werefore he fond þet heþen folk þet be þo time þet was +i{}go{;} hedden i{}be ut of godes be{}liaue. and of his luue. +and of his seruise. Hi ne hedden {240} nocht i{}be idel +[f. 132v²] for to done þo deueles werkes. + +Ac þere{}fore seith þet godspel þet hedden i{}be idel{;} þo þet +hi nedden bi{}leued ane god{}almichti. ne him louie ne hi{m} +serui. For al þat is ine þis wordle. þet man is. bote yef ha +luuie godalmichti. and hi{m} serui{;} al hit him may þe{n}che +for lore and idelnesse. þo a{}resunede ure lord þe paens {245} +be ise apostles. vre{}fore hi hedde{n} i{}be so longe idel. þo +þet hi ne hedden i{}be in his seruise{;} þo ansuerden þe +pae{n}s{;} þet non ne hedden i{}herd hij. þet is to sigge þet hi +ne hedden neuer te i{}heed p{ro}ph{et}e ne a{}postle ne prechur. +þet hem seaude ne hem tachte hu i{}solden ine gode beleue ne him +serui. Goþ a seide ure lord inte mine {250} winyarde. þet is +inte mine beleaue. and hic yw sal yeue yure peni þet is +heueriche blisce. þo heþen men yeden be þa daghen into cristes +seruise{;} and we þet of hem bieþ i{}cume. and habbeþ cristendom +under fonge{;} bieþ i entred i{n} to cristes seruise þere fore +we sollen habbe ure peni þet is þe blisce of heuene. [f. 133r¹] +also wel ase {255} þo þet comen bi þe Morghen. for al so we +hopieþ for te habbe heueriche blisce{;} ase þo pat{ri}arches and +þo p{ro}ph{et}es. and þo apostles and þo gode men þet hwile{m} +ine þis world godalmichti s{er}ueden. + +So as we habeþ i seid of diuers wordles. þet god almichti dede +werkmen into his winyarde{;} so we mowe sigge of þo elde of +eueriche me{n}. {260} For godalmichti deþ werkm{en} into his +winyarde bi þe Morghen. Wanne ha clepeþ of swiche þer bieþ into +his seruise ine here childhede. Wanne hi of þis world wendeþ. +beswo þet hi ne be ine no diadlich senne. At undren ha se{n}t +men in to his winyarde. þet a turneþ into his s{er}uise. of age +of man. At Middai wanne þo dai is {265} alþer hotestd be tokned +þo men of .xxx^ti. wyntre. oþer of furti. for þe nat{ur}e of Man +is of greater stre{n}gþe and of greater hete ine þo age. Se euen +bi tockneþ. elde of Man. þet is se ende of þe liue. Vre lord deþ +werkmen into his winyarde a genes þo e[f. 133r²]uen{;} Wanne +fele ine here elde wendeþ ut of here senne i{n} to cristes +seruise. As so {270} solle hi habbe þo blisce of heuene{;} ase +þo þet ferst come{n} into þe winyyarde. Nocht for þan for þise +griate bunte þet ure iord yefþ ne solde no man targi for to +wende to godalmichti ne him to serui. for al so seid þet holi +writ þet now ne wot þane dai of his diaþe. for Man mai longe +liues wene and ofte him legheþ se wre{n}ch. + +Nu gode men {275} ye habbeþ i herd þet godspel and þe forbisne. +Nu lokeþ yef ye bieþ with inne þo winyarde. þet is þet yef ye +bieþ ine godes seruise yef ye bieþ with ute diadliche senne yef +ye hatied þat he hateþ. yef ye luuieþ þet he luueþ. and doþ þet +he hot. and but ye do{;} ye bieþ hut of his winyarde. þe is ut +of his seruise. and ye doþ þet ure lord hóót, so ye {280} of +serueþ þane peni. þet `is´ heueriche blisce. ye of s{er}ueþ þet +good þet noon herte ne may i{}þenche ne noon yare i here ne +tunge telle. þo blisce þet god [f. 133v¹] halt alle þo þet hine +luuieþ. þider lord granti us to cumene. _Q{uo}d ipse pr{est}are +dignet{ur}. p{er}._ + + [Linenotes: + 224. On margin, Multi s{un}t uocati{;} p{auci}. || + 235. _þan_] _þā_ MS. || 278. _he he_ MS.] + + + + + OXFORD + PRINTED AT THE CLARENDON PRESS + BY HORACE HART, M.A. + PRINTER TO THE UNIVERSITY + + + * * * * * + * * * * + * * * * * + +[Design of the e-text: + +Lines of prose have been shortened for readability. The original line +numbers are shown in {braces} within the text. Mid-line caesuras are +marked as in the original, with additional space. + +Page numbers from the source MSS are shown as printed--inline in the +prose passages, marginal in verse--with their original brackets. Page +breaks in verse were marked with a simple line |. + +In Linenotes and Collations, single | and double || lines have been +added by the transcriber where the original used extra space between +entries. + +Several selections offer parallel readings from two or more MSS, +originally printed on facing pages. These parallel readings are shown +in sequence, with differing amounts of indentation; long prose passages +have been broken into smaller units for easier comparison. + + +Editorial material: + +As explained in the editor’s Introduction, “Additions are made within +square brackets, and interlineations are printed between accents.” +Brackets added by the transcriber are also used to enclose footnotes and +similar multi-line blocks of text. The `accents´ occur in pairs, and are +used nowhere else. Some selections use *asterisks*, also in pairs. + +In notes and other editorial material, _lines_ represent italics. +Headnotes were retained only when they contain text that does not appear +elsewhere on the page. + + +Errors and Inconsistencies: + +A few Linenotes were separated by semicolons (;) instead of extra space; +these have been regularized to | lines. + +Line numbers are in multiples of 5. Both in the e-text and in the +original book, variations in line number are for mechanical reasons +such as unusually long lines, or to avoid collision with marginal folio +numbers. + +When a new selection began at mid-page, linenotes were sometimes +identified by selection number. These were randomly printed in upper or +lower case, as “XVII” or “xvii”.] + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Selections from early Middle English, +1130-1250, by Various + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SELECTIONS--EARLY MIDDLE ENGLISH *** + +***** This file should be named 26413-0.txt or 26413-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/6/4/1/26413/ + +Produced by Louise Hope, David Starner and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/26413-0.zip b/26413-0.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..fba0c3f --- /dev/null +++ b/26413-0.zip diff --git a/26413-8.txt b/26413-8.txt new file mode 100644 index 0000000..33b480f --- /dev/null +++ b/26413-8.txt @@ -0,0 +1,11161 @@ +The Project Gutenberg EBook of Selections from early Middle English, +1130-1250, by Various + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Selections from early Middle English, 1130-1250 + Part I: Texts + +Author: Various + +Editor: Joseph Hall + +Release Date: August 24, 2008 [EBook #26413] + +Language: English + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SELECTIONS--EARLY MIDDLE ENGLISH *** + + + + +Produced by Louise Hope, David Starner and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net + + + + + + +[Transcriber's Note: + +This text is intended for users whose text readers cannot use the "real" +(unicode/utf-8) version of the file. Characters that could not be fully +displayed have been "unpacked" and shown in brackets: + + [Gh], [gh] (yogh) + [&] (Tironian ampersand) + [/] (thorn with stroke) + [e,] (e with tail, "e caudata") + [.y] (y with over-dot) + [] (accented ) + [-a], [-e]... (vowel with macron or "long" mark) + [)a], [)e]... (vowel with breve or "short" mark) + [a.], [b.]... (expunctuated letter, "under-dot") + +All but the first three are rare, or occur only in notes. Any other +bracketed characters are in the original text. + +The form {} represents a half-width space, generally between prefix and +main word. These are not always unambigous; readers should consult page +images or a printed text. The {;} is a punctuation mark similar to a +semicolon. + +A few selections use additional, very unusual letters that will be +explained as they appear. + +In the last three selections, doubled represents the large C-like +paragraph symbol. In Orm and earlier selections, is as printed. + +Italicized letters or parts of words, indicating expanded abbreviations, +are shown in {braces}. Spaced-out text, used mainly for Latin +quotations, is marked with _lines_. Boldface is shown with +marks+, +while large initial capitals are shown with double ++marks before the +letter. Superscript letters are shown with ^. + +The Notes were published in a separate volume, in preparation at the +time this e-text was produced (August 2008). For each selection, the +bracketed paragraph describing the MSS. has been summarized from these +Notes; additions or omissions shown by ellipses or brackets according to +the usual rules for academic quotation. + +Further details about the format of this e-text are at the end of the +text. All notes in [[double brackets]] were added by the transcriber.] + + + + + SELECTIONS FROM + EARLY MIDDLE ENGLISH + + 1130-1250 + + Edited With Introductions And Notes + + by + + JOSEPH HALL + M.A., Hon. D.Litt., Durham University + + + PART I: TEXTS + + + OXFORD + At The Clarendon Press + M CM XX + + + + OXFORD UNIVERSITY PRESS + + London Edinburgh Glasgow New York + Toronto Melbourne Cape Town Bombay + + _HUMPHREY MILFORD_ + Publisher to the University + + + + +PREFACE + + +Some of the texts in this book have already appeared in the Specimens +of Early English edited by the Rev. Richard Morris. But Nos. i, ii, iv, +vii, xiii and xv are new, the important shorter pieces, Nos. vi, viii, +xvi, xviii, xxi and xxiii, are printed in full, and some, as Nos. viii +and ix, are taken from additional or better manuscripts. The pieces are +arranged tentatively in what appears to be the chronological order of +their composition, but Nos. xix and xvii should have come before the +Ancrene Wisse, and No. vii has been placed next to the Proverbs of +Alfred, from which it appears to be derived. It is hoped that those who +study the older book will find in the present one a useful supplement. + +The texts follow the manuscripts in all details. The syntax being +comparatively simple, there is not much to be gained by modern +punctuation, and that of the manuscripts has gained a fresh importance +from theories which have been founded upon it. Where obvious mistakes +have been corrected in the text, notice is always given in the +footnotes. Additions are made within square brackets, and +interlineations are printed between accents. + +My best thanks are due to the custodians of the libraries for the +facilities which with uniform kindness they extended to me in the +collation of the manuscripts. + + J. H. + +WOODSTOCK, + +_January, 1920_. + + + + + TABLE + of + PIECES AND MANUSCRIPTS + + Page + I. WORCESTER FRAGMENTS 1 + Worcester Cathedral Library, 174. + + II. SAINT GODRIC'S HYMNS 5 + British Museum, Royal 5 F. vii. + + III. THE PETERBOROUGH CHRONICLE (A.D. 1132-1154) 5 + Bodleian, Laud Misc. 636. + + IV. CHARTER OF HENRY THE SECOND 11 + B. M., Harleian Charter iii B. 49. + + V. A PARABLE 12 + B. M., Cotton Vespasian A. xxii. + + VI. THE PROVERBS OF ALFRED 18 + Jesus Coll. Oxford, Arch. E. 29. + + VII. MEMENTO MORI 29 + Same as No. VI. + + VIII. POEMA MORALE 30, 31 + Lambeth, 487. + B. M., Egerton 613. + Trinity Coll. Camb., B. 14. 52. + + IX. ANCRENE WISSE A 54, 55 + Corpus Christi Coll. Camb., 402. + Caius Coll., 234. + + IX. ANCRENE WISSE B 60, 61 + Corpus MS., as before. + B. M., Cotton Nero A. xiv, with passages from + C inserted between asterisks. + Variants upon MS. Nero from B. M., Cotton Titus + D. xviii (without any indicating letter) and + B. M., Cotton Cleopatra C. vi (= C). + B indicates agreement of T and C as against N. + + X. IN DIEBUS DOMINICIS 76 + Lambeth, 487. + + XI. HIC DICENDUM EST DE PROPHETA 79 + Same as for No. X. + + XII. SERMONS FOR PALM SUNDAY AND EASTER DAY 82 + Trinity Coll. Camb., B. 14. 52. + + XIII. VICES AND VIRTUES 88 + B. M., Stowe 34. + + XIV. LA[Gh]AMON 94, 95 + B. M., Cotton Caligula A. ix. + B. M., Cotton Otho C. xiii. + + XV. ORM 112 + Bodleian, Junius 1. + + XVI. SAWLES WARDE 117 + Bodleian, 34 (to l.339, p. 127). + B. M., Royal 17 A. xxvii (from l.339, p. 127 + to end). + + XVII. SAINT KATHERINE 128 + B. M., Royal 17 A. xxvii. + + XVIII. THE ORISON OF OUR LADY 132 + B. M., Cotton Nero A. xiv. + + XIX. SAINT JULIANA 138, 139 + B. M., Royal 17 A. xxvii. + Bodleian, 34. + + XX. THE OWL AND THE NIGHTINGALE 148, 149 + Jesus Coll. Oxford, Arch. E. 29. + B. M., Cotton Caligula A. ix. + + XXI. THE BESTIARY 176 + B. M., Arundel 292. + + XXII. GENESIS AND EXODUS 197 + Corpus Christi Coll. Camb., 444. + + XXIII. KENTISH SERMONS 214 + Bodleian, Laud Misc. 471. + + + + +CORRIGENDA + +[Transcriber's Note: + +All corrections listed here have been made in the body of the e-text. +The form as originally printed is shown in [brackets]. A few additional +corrections have been added from the Notes volume.] + + 1/17 [nu beo] [_printed without brackets_] + 2/30 [fei][gh]e [[fei]ge] + 11/1 {}urh MS kurh + [_body text printed without italics; added linenote_] + 12/15 alisendnesse [alisendnessee] + 14/58 fi{lio} [fi{lii}] + 17/162 d{escendi} [d{escendit}] + 83/32 For v{iam} p{ro} read v{estimenta} p{rosternebant} + 85/79 s{e}cla [s{e}c{u}la] + 87/161 Omit words in brackets + [_printed [his fleis [&] his blod.] at beginning of line_] + 150/16 at [ar] + 152/57 wit [wi] + 154/104 bysemar [bisemar] + 160/183 nyht [niht] + 160/185 vych [vich] + 160/191 qua [qwa] + 166/289 In footnote, ule [_added footnote_] + 167/289 In footnote, ule [_no change_] + 167/310 eue [eve] + 168/336 Murehe ilyche [Muree iliche] + 168/339 holy [holi] + 221/248 iheed _for_ ihee[r]d + + + + +I. WORCESTER FRAGMENTS + +[[MS description from Notes volume: + +"Worcester Cathedral Library, 174.... Its contents are ... (2)the scrap +here marked A; (3)the pieces B and C with five more fragments of the +same poem. Acompletes the page on which the glossary ends, and B is on +the verso of the leaf. The leaves have been slightly shorn at one side +and reduced at top and bottom, but probably to no great extent: the +conjectural complement, which is here printed within square brackets, is +for the most part fairly obvious, the more so as portions of the lost +letters often remain. The whole MS. is in the same large square hand, +but the pieces in verse, which are written continuously, like prose, are +less carefully executed. The handwriting is of the second half of the +twelfth century, perhaps about 1180 A.D. The Latin headings are not in +the MS."]] + + +A. SICUT OUES ABSQUE PASTORE + + + [++S]{an}c{tus} beda was iboren her on breotene mid us [f. 63 r + [&] he wisliche [writen] awende + [/] eo englis{c} leoden urh weren ilerde + [&] he eo c[not]ten unwreih e questiuns hote + a derne di[gh]elnesse e de[or]wure is 5 + lfric abbod e we alquin hote + he was bocare [&] e [fif] bec wende + Genesis Exodus Vtronomius Numerus Leuiticus + [urh] eos weren ilrde ure leoden on englisc + et weren eos biscop[es eo] bodeden cristendom 10 + +wilfrid of {R}ipum Johan of beoferlai Cub[ert] of Dunholme +Oswald of wireceastre Egwin of heoueshame l[dhelm] of malmesburi +Swiun elwold Aidan Biern of wincstre [Pau]lin of +rofecstre S.Dunston [&] S. lfeih of cantore buri + + eos l[rden] ure leodan on englisc 15 + ns deorc heore liht ac hit fire glod + [nu is] eo leore forleten [&] et folc is forloren + [nu beo] ore leoden eo l[re] ure folc + [&] feole of en loreines losi [&] [/] folc for{}mid + Nu si [ure] drihten us _Sicut aq{ui}la p{ro}uocat 20 +pullos suos ad uolandu{m} [&] sup{er} eo[s uolitat ]_ + is beo godes word to worlde asende + [/] we sceolen fier fe [festen to him] + + [Linenotes: + 2. _writen_] [_bec_] Varnhagen. || 3. _englisc_] _englise_ MS. || + 7.[_fif_] V. || 11._Ripum_] _Sipum_ MS. || 13._Paulin_] + [_Cwiche_]_lm_ Wright. || 22._is_] _us_ V.] + + +B. HOMO PUTREDO ET FILIUS HOMINIS VERMIS + + en earde [f. 63v + [&] alle eo isceftan e him to [s]cu[l]en + [&] mid muchele cre[fte e]ne mon he idihte + [&] him on ileide lif [&] soule + Softliche he heo isom[nede] ac r bi sor idol 5 + [/] bode [/] bearn : onne hit iboren bi + hit [woan]e [&] mnet eo weowe + [&] ene seoruhfule si [&] [/] sori idol + [/] soule schal [[&] li]came sorliche idlen + foron hit cume weopinde [&] woniende iwite 10 + [swo D]ea mid his pricke pine ene licame + he walke [&] wende [&] wone [oftes]ies + he si on his bedde wo me [/] ic libbe + [/] ffre mine lif dawes us [lon]ge me ileste + for heui is his greoning [&] seorhful is his woaning 15 + + [Linenotes: + 3. [_e_]_ne_ Buchholz. [_on_]_ne_ Haufe. || 7._hit_ [_greone + ond woan_]_e_ B. || 9.[_[&] li_]_came_ H. | [_hire li_]_came_ + Singer. || 11.[_D_]_ea_ H., B. | [_thonne D_]_eath_ S. || + 13._wome_ MS.] + + [&] al [bi] his si mid seorwe biwunden + him deaue a ren : him dimme [a] i[gh]en + him scerpe e neose him scrincke a lippen + him scorte [e] tunge [him starke his skin ] + him truke his iwit him teore his miht 20 + him colde his [siden ] ligge e ban stille + onne bi [/] soule{}hus seoruhliche bereaued + [at] also muchele wunne e er{}inne wunede + us bi s bearnes [bod]unge ifulled + eo moder greone [&] [/] bearn woane 25 + So bi eo [bu]rdtid mid ba`lewen imenged + so bi eft e feorsi Mid seoruwen al bewunden + onne e licame [&] e sowle soriliche to[dl]e : + onne bi [/] wrcche lif iended al mid sori si + onne bi e [fei][gh]e iflut to en flore 30 + + [Linenotes: + 19.[_him ... skin_] no gap in MS. || 21._e ban_] perhaps _he + stan_. || 23.[_at_] B., [_of_] H. || 27.In MS. the second half + of this line is _sorhliche to dl_... copied by mistake from the + next line. || 30.[_fei_]_ge_ Zupitza, [_bodi_]ge S.] + + [[Partial word [_bodi_]ge italicized as shown]]] + + he bi eastward istreiht he bi sone stif + he [col]de also clei hit is him ikunde + Mon hine met mid one [gh]erde [&] a mol[de] seoen + ne mot he of re molde habben na{m}more + onne [/] rihte imet [rih]tliche tche 35 + onne li e clei clot colde on en flore + [&] him sone from [fleo] eo he r freome dude + nulle heo mid honden his heafod riht wen[den] + heom unche [/] hore honden swue beo ifuled + Gif heo hondle e[ne d]eade seoen his dea[gh]es beo igon 40 + sone cume [/] wrecche wif e [forh]owe ene earfe si + forbinde s ddan mu [&] his dimme e[gh]en + [on]ne et riche wif forhowe ene earue si + for ufel is eo wrecche lufe [ari]nne eo un{}blisse cuma + onne besih eo soule sorliche to en lich[ame ] 45 + + [Linenotes: + 32.[_col_]_de_ Z., [_hear_]_deth_ S. || 41.The last half of + this line is due to l.43.|| 43.[_onne_] H. || [_Ec_] B. || + 44._arinne_] [_on_]_ne_ S., [_In_]_ne_ H., B.] + + +C. CONFABULABOR CUM AMARITUDINE ANIMAE MEAE + + [ ] u me eo hwule et ic wunede inne e [f. 64r + for u were leas [&] luti[gh] [&] u[n]riht lufedest + Godnesse [&] riht fre u onscunedest + hwar is nu e[o mo]dinesse swo muchel e u lufedst + hwar beo nu eo pundes urh [pa]newes igdered 5 + heo weren monifolde bi markes itolde + hwar beo [nu] eo Goldften eo e Guldene + comen to ine honden + in blisse is [nu] al agon min seoruwe is fornon + hwar beo nu ine wde e [u] wel lufedest + hwar beo [sibbe ] e seten sori ofer e 10 + beden swue [gh]eorne [et] e come bote + heom ute alto longe [/] u were on liue + for heo [we]ren grdie to gripen ine ihte + + [Linenotes: + C 5. [_pa_]_newes_ Holthausen. || 7. _e_] _e_ in darker ink. || + 10.[_sibbe_] no gap in MS.] + + nu heo hi dle heom imong [heo] do e wi{}uten + ac nu heo beo fuse to bringen e ut of huse, 15 + b[rin]gen e ut t ire dure of weolen u rt bedled + hwui noldest [u be]enchen me eo hwile ic was innen e + ac semdest me mid sunne fo[ron] ic seoruhful eam + weile [/] ic souhte so seoruhfulne buc + noldest [u lo]kien lufe wi ilrede men 20 + [gh]iuen ham of ine Gode [/] heo e fo[re] beden + heo mihten mid salm songe ine sunne acwenchen + Mid [ho]re messe ine misdeden fore biddan + heo mihten offrian loc leofli[che] for e + swue deor wure lac licame cristes 25 + urh {n}e u were alese[d] from helle{}wite + [&] mid his reade blode [/] he [gh]eat on rode + o u we[re] ifreoed to farene i{n}to heouene + ac u fenge to eowdome {urh} s de[ofles] lore + Bi e hit is iseid [&] so hit is on boken 30 + + [Linenotes: + 18._semdest_] _scendest_ S. || 20.[_lo_]_kien_ S., + [_ma_]_kien_ H., [_e ma_]_kien_ B. || 24._leofli_[_c_] B. || + 26._ne_ Z., in MS. _re_.] + + _Qui custodit diuitias ser[uus] est diuitiis_ + u were eow ines weolan + noldest u nouht r{}of d[len ] for drihtenes willn + ac fre u grdiliche gderedest e more + lu[er]liche eart u forloren from al [/] u lufedest 35 + [&] ic scal wrcche soule [ weo]we nu drin + eart u nu lo [&] unwur alle ine freonden + nu ha{m} [un]che alto long [/] u ham neih list + r u beo ibrouht aer u be[on] scalt + on deope se on durelease huse 40 + r wurmes wlde al [et e] wurest was + fweles quale holde e u icwemdest r + Mid alre [re] swetnesse eo u swue lufedest + eo swetnesse is nu al agon [/] b[ittere] e bi fornon + [/] bittere ilste ffre [/] swete ne cume e [nffre ] 45 + + [Linenotes: + 36.[_weo_]_we_ H., [_ece_] _we_ S. || 38._nu ham_] + _nu han_ MS. || 43._re_] [_kunde_] S., H., B.] + + + + +II. SAINT GODRIC'S HYMNS + +[[MS description from Notes volume: + +"Royal 5 F vii, British Museum ... apparently an inserted leaf. This +leaf ... belongs to the beginning of the thirteenth century...."]] + + + A ++Sainte marie uirgine [f. 85r + moder ih{es}u cristes nazarene + onfo schild help in godric + onfang bring he[gh]ilich wi e in godes riche + + ++Sainte marie xpistes bur 5 + maidenes clenhad moderes flur + dilie min sinne rix in min mod + bring me `to winne wi e selfd God. + + B Crist and sainte marie swa on scamel me iledde + at ic on is ere ne silde wid mine bare fote i{}tredie 10 + + C ++Sainte Nicholaes godes dru + tymbre us faire scone hus + At i burth at i bare. + Sainte nicholaes, bring vs wel are. + + [Linenotes: + II. 3. Over _onfo_, _onfong_ in later hand. || 4._wi_] _w_ corr. + out of __. || 6._maidenes_] _id_ corr. out of _rd_.] + + + + +III. THE PETERBOROUGH CHRONICLE + +[[MS description from Notes volume: + +"Laud Misc. 636, Bodleian Library (MS. E).... A new hand begins with +1132 and continues to the end in 1155 A.D."]] + + +[Headnote: The Anarchy] + +[Sidenote: MCXXXII.] + +f. 88v] ++is gear co{m} henri king to is land. a co{m} henri +abbot [&] uureide e muneces of burch to e king fori he uuolde +undereden mynstr{e} to clunie. sua te king was wel neh +be{}paht. [&] sende eft{er} e muneces. [&] ur`h godes milce [&] +ur`h e b{iscop} of Seresb{er}i [&] te b{iscop} of linc{ol} [&] te +ore ricemen e{5} er wron a wiste e king he feorde mid +suicdo{m}. a he na{n} mor ne{}mihte. a uuolde he his nefe sculde +ben abb{ot} in burch. oc xpist it ne{}uuolde. Was it noht suithe +lang er{}eft{er} atte king sende eft{er} hi{m}. [&] dide hi{m} +gyuen up abb{ot}rice of burch. [&] faren ut of lande. [&] te king +iaf abb{ot}rice an p{ri}or of S' neod Martin was{10} ge{}haten. +he co{m} on S' pet{res} messe{}dei mid micel wurscipe into the +minstre. + +[Sidenote: MCXXXV.] + +++On is gre for se king h{enri} ouer s t te la{m}masse. [&] +oer dei a he lai an slep in scip. a estrede e di ouer al +landes [&] uuard e sunne suilc als it{15} uuare thre niht ald +mone. an st{er}res abuten hi{m} at middi. Wur`en men suie +of{}uundred [&] of{}dred [&] sden micel ing sculde cum{en} +her{}eft{er}. sua dide. for at ilc gr warth e king ded. oer +daei eft{er} S' Andreas massedi on norm{andi}. a wes treson a +as landes. for uricman sone ruede oer e mihte.{20} a namen +his sune [&] his frend [&] brohten his lic to engle{lande} [&] +bebiriend in Reding{e}. Godman he wes [&] micel ie wes of hi{m}. +durste nanman misdon wi oer on his time. Pais he makede men [&] +dr. Wua{}sua bare his byrthen gold [&] sylure. durste na{n} man sei +to hi{m} naht bute god.{25} + + [Linenote: + 20. _a wes treson a_ Emerson, in MS. _a westre sona_.] + +f. 89r] Enmang is was his nefe cumen to engle{lande} Stephne de +blais. [&] co{m} to lundene. [&] te lundenisce folc hi{m} underfeng. +[&] senden [e,]ft{er} e rceb{iscop} Will{el}m curbuil. [&] +halechede hi{m} to kinge on midewintre{}di. On is kinges time wes +al unfri [&] yfel [&] rflac. for agenes hi{m} risen sona a +ricemen e wron swikes. alre fyrst Balduin{30} de Reduers [&] held +Execestre agenes hi{m}. [&] te king it be{}st. [&] sian Bald{uin} +acordede. a tocan a ore [&] helden her castles agenes hi{m}. [&] +dauid king of scotland toc to uuerrien hi{m} a ohuuethere at +here sandes feorden betwyx heo{m}. [&] hi to{}gdere comen [&] wure +shte. o it litel forstode.{35} + +[Sidenote: MCXXX`VII.] + +++is gre for e `k{ing} Steph{ne} ofer s to normandi [&] ther +wes under{}fangen for{}i hi uuenden he sculde ben alsuic alse +the eo{m} wes. [&] for he hadde get his tresor. ac he to{}deld it +[&] scatered sotlice. Micel hadde henri k{ing} gadered gold [&] +syluer. [&] na god ne dide me for his saule thar{}of.{40} + +a `e king S{tephne} to englal{ande} co{m} a macod he his +gadering t Oxeneford. [&] ar he na{m} e b{iscop} Roger of +Sereb{er}i [&] Alex{ander} b{iscop} of lincol [&] te canceler +Rog{er} hise neues. [&] dide lle in p{ri}sun. til hi iafen up here +castles. a the suikes under{}gton he milde man was [&] softe [&] +god. [&] na iustise ne dide. a dide`n hi alle{45} wunder. Hi +hadden hi{m} manred maked [&] athes suoren. ac hi nan treuthe ne +heolden. alle he wron for{}sworen and here treothes for{}loren. for +uric riceman his castles makede [&] agnes hi{m} heolden. [&] +fylden e land ful of castles. Hi suencten suye e uureccemen of e +land mid castel weorces. a e castles uuaren{50} maked a fylden +hi mid deoules [&] yuelemen. a namen hi a men e hi wenden ani +god hefde`n. bathe be nihtes. [&] be dies. carlmen [&] wi{m}men. +[&] diden heo{m} `in p{ri}sun eft{er} gold [&] syluer. [&] pined +heo{m}; untellendlice pining. for ne uuren nure nan martyrs swa +pined alse hi wron. Me henged up bi the fet [&] smoked heo{m} +mid{55} ful smoke. Me henged bi the u{m}bes other bi the hefed. +[&] hengen bryniges on `her fet. Me dide cnotted strenges abuton +here [f.89v] hued. [&] uurythen to it gde to e `hrnes. Hi +diden heo{m} in quarterne ar nadres [&] snakes [&] pades wron +inne. [&] drapen heo{m} swa. Sume hi diden in crucethus is in an +c[e,]ste at was scort [&] nareu. [&]{60} un{}dep. [&] dide scrpe +stanes er{}inne. [&] rengde e man r{}inne. hi{m} brcon alle +e limes. In mani of e castles wron lof [&] gri{m}. wron +rachenteges twa oer thre men hadden onoh to bron onne. at was +sua maced. is fstned to an beom. [&] diden an scrp iren abuton +a mannes throte [&] his hals. he `ne myhte nowiderwardes.{65} +ne sitten ne lien ne slepen. oc bron al iren. Mani usen hi +drapen mid hungr. J ne can ne i ne mai tellen alle e wunder ne +alle e pines hi diden wreccemen on is land. [&] lastede a +xix wintre wile Stephne was king [&] ure it was uuerse [&] +uuerse. Hi liden gildes o`n the tunes ure u{m}wile [&] clepeden +it tenserie. a{70} e uureccemen ne hadden na{n} more to gyuen. a +rueden hi [&] brendon alle the tunes. wel u myhtes faren al a +dis fare sculdest thu neure finden man in tune sittende. ne land +tiled. a was corn dre. [&] flec [&] cse [&] butere. for nan ne +ws o e land. Wrecce men sturuen of hungr. sume ieden on lmes e +waren su{m} wile{75} ricemen. sume flugen ut of lande. Wes nure +gt mare wre`cce{}hed on land. ne nure hethen men werse ne diden +an hi diden. For ouer{}sithon ne for{}baren `hi nouther circe ne +cyrce{}ird. oc nam{en} al e god ar{}inne was. [&] brenden +sythen e cyrce [&] alte gdere. Ne hi ne forbaren b{iscopes} land +ne abb{otes} ne preostes. ac rueden{80} munekes [&] clerekes. [&] +uricman other e ouer myhte. Gif twa men oer iii coman ridend to +an tun. al e tunscipe flugn for heo{m}. wenden hi wron rueres. +e biscopes [&] leredmen heo{m} cursede ure. oc was heo{m} naht +ar{}of. for hi uueron al forcursd [&] for{}suoren [&] for{}loren. +War s me tilede. e erthe ne bar nan corn. for e land{85} was al +fordon. mid suilce ddes. [&] hi sden openlice xpist slep. [&] +his halechen. Suilc [&] mare anne we cunnen sin. we olenden xix +wintre for ure sinnes. [f.90r] On al is yuele time heold Martin +abbot his abbotrice xx wint{re} [&] half gr [&] viii dis. mid +micel suinc. [&] fand e munekes [&] te gestes al at heo{m} +be{}houed [&] heold mycel{90} carited in the hus. [&] owethere +wrohte on e circe [&] sette ar{}to landes [&] rentes. [&] goded it +suythe. [&] lt it refen [&] brohte heo{m} into e neuu mynst{re} +on S' PETRES msse di mid micel wurtscipe. was anno ab +incarn{atione} d{omini} Mcxl. a co{m}bustio{n}e loci xxiii [&] +he for `to Rome. [&] r ws wl under{}fangen fra{m} e pape{95} +Eugenie. [&] be{}gt thare p{ri}uilegies. an of alle e landes of +abbotrice. [&] an oer of e landes e lien to e circewican. [&] +gif he leng moste liuen alse he mint to don of e horderwycan. And +he be{}gt in landes at ricemen hefden mid strengthe. Of Will{el}m +malduit e heold Rogingha{m} castel. he wan Cotingha{m} [&] +Estun. [&] Of hugo of{100} Walt{e}uile he uuan hyrtlingb{eri} [&] +Stanewig. [&] lx sol. of Aldewingle `lc gr. And he makede manie +munek{es} [&] plantede winird. [&] makede mani weorkes. [&] wende +e tun betere an it r waes. [&] waes god munec [&] god man. [&] +fori hi{m} luueden god [&] gode men.{105} + + [Linenotes: + 41. _a_] no paragraph in MS. || 46. After _maked_ erasure of two + letters. || 56.After _umbes_, _[&]_ deleted. || 81._e ouer_] + _eouer_ MS. || 97.After _moste_, _alse_ erased. || + 99._strengthe_ corrected out of _strengthre_.] + +Nu we willen sgen su{m}del wat belamp on Steph{nes} kinges time. On +his time e iudeus of Noruuic bohton an xpisten cild be{}foren +estren [&] pineden hi{m} alle e ilce pining ure drihten was +pined. [&] on langfridi hi{m} on rode hengen for ure drihtines +luue. [&] sythen byrieden hi{m}. wenden it sculde ben for{}holen. +oc ure dryhtin{110} atywede he was hali m{arty}r. [&] to munekes +hi{m} namen. [&] bebyried hi{m} heglice in e minst{re}. [&] he +maket ur[h] ure drihtin wunderlice [&] manifldlice miracles. [&] +hatte he S' Willelm. + + +[Sidenote: MCXXXVI`II.] + +++On is gr co{m} dauid king of Scotl{and} mid ormete frd to +is land. wolde winnan is land.{115} [&] hi{m} co{m} tognes +Will{el}m eorl of Albamar e e king adde beteht euorwic [&] to +other uez men mid fumen [&] fuhten wid heo{m}. [&] fle{m}den e +king t te Standard. [&] sloghen suithe micel of his genge. +[f.90v] + + +[Sidenote: MCXL.] + +++On is gr wolde e king Steph{ne} tcen Rodb{er}t eorl{120} of +gloucestre e kinges sune Henries. ac he ne myhte for he wart it +war. er{}eft{er} in e lengten estrede e sunne [&] te di. abuton +non tid dies. a men eten. me lihtede candles to ten bi. [&] at +was xiii k{alend}. Ap{ri}l'. wron men suythe of wundred. +er{}eft{er} fordfeorde Will{elm} rceb{iscop} of +cantwarb{eri}.{125} [&] te king makede Teodbald rceb{iscop} e was +abbot in the bec. er eft{er} wx suythe micel uuerre be{}tuyx e +king [&] Randolf eorl of cstre noht for{}i he ne iaf hi{m} al +he cuthe axen hi{m}. alse he dide alle othre. oc fre e mare he iaf +heo{m}. e wrse hi wron hi{m}. e eorl heold lincol agnes e +king. [&] be{}na{m} hi{m} al he{130} ahte to hauen. [&] te king +for ider [&] bestte hi{m} [&] his brother Will{el}m de R[om]are in +e castel. [&] te orl stl ut [&] ferde eft{er} Rodb{er}t eorl of +gloucestre. [&] brohte hi{m} ider mid micel ferd. [&] fuhten suythe +on Candel masse di agenes heore lauerd. [&] namen hi{m} for his men +[h]i{m} suyken [&] flugn. [&] ld hi{m} to Bristowe [&]{135} diden +ar in p{ri}sun [&] [fe]teres. a was al englel{and} styred mar an +r ws. [&] al yuel w[s i]n lande. er{}eft{er} co{m} e king{es} +doht{er} henries e hefde ben emp{er}i[ce] i[n A]lamanie. [&] nu ws +cuntesse in Angou. [&] co{m} to lundene [&] te lundenissce folc hire +wolde tcen. [&] sc fleh [&] forles ar mic[el.] er eft{er} e +biscop of Wincestre henri{140} e king{es} brother Steph{nes} spac +wid Rodb{er}t eorl [&] wyd e{m}p{er}ice [&] suor heo{m} athas he +neure ma mid te king his brother wolde halden. [&] cursede alle e +men e mid h[i{m}] heoldon. [&] sde heo{m} he uuolde uen heo{m} +up Wincestre. [&] dide heo{m} cumen ider. a hi r inne wren. a +co{m} e king{es} cuen [mid al]hire strengthe.{145} [&] best +heo{m}. er ws inne micel hungr. a hi ne leng ne muhten olen +a stali hi ut [&] flugen. [&] hi wurthen war wid{}uten [&] +folecheden heo{m}. [&] namen Rodb{er}t eorl of glouc{estre}. [&] +ledden hi{m} to Rouecestre. [&] diden hi{m} are in p{ri}sun. [&] te +emp{er}ice fleh in{}to an minstre. [f.91r] a feorden e wisemen +betwyx e kinges{150} freond [&] te eorles freond [&] sahtlede sua + me sculde leten ut e king of p{ri}sun for e eorl. [&] te eorl +for e king. [&] sua diden. Sithen ereft{er} sa`thleden e king +[&] Randolf eorl at Stanford. [&] athes suoren [&] treuthes fston +her nouer sculde be{}suiken other. [&] it ne for{}stod naht. for e +king hi{m} sithen na{m} in ha{m}tun. urhc wicci{155} rd. [&] dide +hi{m} in p{ri}sun. [&] ef{}sones he let hi{m} ut urhc wrse red. to + forewarde he suor on halido{m} [&] gysles fand. at he alle his +castles sculde iuen up. Sume he iaf up [&] sume ne iaf he noht. [&] +dide anne wrse anne he hr sculde. a was engleland suythe +to{}deled. sume helden mid te king. [&] sume mid e{m}p{er}ice. for +a e{160} king was in p{ri}sun a wenden e eorles [&] te ricemen +at he neure mare sculde cum{en} ut. [&] sh`tleden wyd +e{m}p{er}ice. [&] brohten hire into Oxenford. [&] iauen hire e +burch. a e king was ute a herde sgen. [&] toc his feord [&] +best hire in e tur. [&] me lt hire dun on niht of e tur mid +rapes. [&] stal ut. [&] sc fleh [&] ide on fote to{165} +Walingford. r eft{er} sc ferde ouer s. [&] hi of normandi wenden +alle fra e king. to e eorl of Angu. sume here ankes [&] sume +here unankes. for he be{}st heo{m} til hi aiauen up here castles. +[&] hi nan helpe ne hfden of e k{inge}. a ferde Eustace e +king{es} sune to france [&] na{m} e king{es} suster of france to +wife. wende to bigton{170} normandi r urh. oc he spedde litel. +[&] be gode rihte for he was an yuel man. for ware se he [com he] +dide mare yuel anne god. he reuede e landes [&] lide mic[ele +gilde]s on. He brohte his wif to engle{}land. [&] dide hire in e +caste[l of Can]teb{eri}. God wi{m}man sc ws. oc sc hedde litel +blisse mid hi{m}. [&] xpist ne wolde he sculde{175} lange rixan. +[&] wrd ded [&] his moder beien. [&] te eorl of Angu wrd ded. [&] +his sune henri toc to e rice. [&] te Cuen of france to{}dlde fra +e king. [&] sc co{m} to e iunge eorl henri. [&] he toc hire to +wiue. [&] al [f.91v] peitou mid hire. a ferde he mid micel frd +into engle[la]nd. [&] wan castles. [&] te king ferde agenes hi{m} +mid{180} micel mare ferd. [&] owthere fuhtten hi noht. oc ferden +e rceb{iscop} [&] te wise me`n betwux heo{m}. [&] makede sahte + te king sculde ben lauerd [&] king wile he liuede. [&] ft{er} his +di ware henri king. [&] he held`e hi{m} for fader [&] he hi{m} for +sune. [&] sib [&] shte sculde ben betwyx heo{m}. [&] on al +engleland. is [&] te othre foruuardes{185} et hi makeden. suoren +to halden e king [&] te eorl [&] te b{iscopes} & te eorles [&] +ricemen alle. a was e eorl under{}fangen t Wincestre [&] t +lundene mid micel wurtscipe. [&] alle diden hi{m} manred. [&] suoren +e pais to halden. [&] hit ward sone suythe god pais. sua neure +was here. a was e k{ing} strengere anne he uert her was. [&] te +eorl{190} ferde ouer s. [&] al folc hi{m} luuede for he dide god +iustise [&] makede pais.{192} + + [Linenotes: + 135-45. MS. rubbed here. || 172. MS. mutilated here.] + + +[Sidenote: MCLIIII.] + +++On is gr wrd e king Steph{ne} ded [&] bebyried er his wif +`[&] his sune wron bebyried t fauresfeld. t minst{re} hi +makeden. a e king was ded. a was e eorl{195} beionde s. [&] ne +durste nan man don oer bute god for e micel eie of hi{m}. a he to +engleland co{m}. a was he underfangen mid micel wurtscipe. and to +king bletcd in lundene on e sunnen di be{}foren midwint{er} di. +[&] held r micel curt. + +at ilce di at Mart{in} abb{ot} of burch sculde ider faren. +a{200} sclede he [&] ward ded iiii . ia. [&] te munek{es} +innen dis cusen oer of heo{m} slf. Will{el}m de Walt{e}uile is +gehaten. god clerc [&] god man. [&] wl luued of e k{inge} [&] of +alle godemen. and o[n cyric]en byrie{den} abb{ot} hehlice [&] sone +e cosan ab{bot} ferde [&] te muneces [mid him to] oxenforde to e +k{ing} [[&] he] iaf hi{m} at abb{ot}rice. [&] he{205} ferde hi{m} +son[e to linc]ol [&] was [r bletcd to] abbot r he ham come. [&] +[sithen] was under fangen [mid mic]el [wurtscipe at] burch. mid +[mice]l p{ro}cessiun. [&] sua he was alsua at Ramesie. [&] at +Torn{ey}. [&] at . . n [&] Spall{ding} [&] at {S.l.} bares. [&] . . +. [&] [he nu is] abbot. [&] fa[ire] haued begunnon. xp[ist] him +un[ne gode endinge].{210} + + [Linenotes: + 203. MS. mutilated and defaced from this place onward. || + 204._byrie^d_ in MS.] + + + + +IV. CHARTER OF HENRY THE SECOND + +[[MS description from Notes volume: + +"Harleian Charter III B. 49, British Museum.... The document is in a +French record hand, and the writer was evidently little versed in the +insular script. He uses both and th, [wynn] and w."]] + + +++H' []urh godes [gh]efu nglelandes king gret ealle mine +bissceopas [&] ealle mine eorlas [&] ealle mine scirereuan [&] ealle +mine einas frencisce [&] englisce on an sciran e teobalt +erceb{isceop} [&] se hiret t xp{ist}es chyrchen on Cantuarabir[gh] +habbad land inne freondlice [&] ic kee eow [/] ic hebbe heom +geunnon [/] hi beon lc are lande wura{5} e hi eafdon en +Edwardes kinges de[gh]e [&] on Willelmes kinges mines furur +ealdefader [&] on Henrices kinges mines ealdefader [&] saca [&] +Socne on strande [&] on Streame. On wudan [&] on feldan tolles +[&] theames grithbriches [&] hamsocne [&] forstalles [&] +i{n}fangenesthiafes [&] fleamene frimtha ofer heore agene men +binna{n} Burgan [&] butan {10} swa ful [&] swa ford swa mine agene +Wicneres hit sechan scolden [&] ofer swa fele einas swa ich heom +to{}leten habban. And ic nelle [/] eni{}man enig{}ing er{}on theo + butan hi [&] heara wicneras e hi hit bitechan willa ne +frencisce ne englisce for an i{n}gan e ich habbe criste as +gerichtan forgifan minre Saule to ech{er}e alisendnesse [&] ic{15} +nelle geauian [/] enig{}man is abrece bi minan fullen frenscipan. +God geau gehealde. + + [Linenotes: + 1. MS kurh || IV. 4. _Cantuarabir[gh]_] last letter _[gh]_ or _g_; + the one has been corrected out of the other: so too in _de[gh]e_, + l.6.|| 14._ingan_] _imgan_ MS.] + + + + +V. A PARABLE + +[[MS description from Notes volume: + +"Cotton Vespasian A 22, British Museum. It is composite; a second MS., +224 153 mm. in two columns, begins at f. 54 with the pieces printed in +OEH i. 217-45. It is written in a small and crabbed hand unlike that of +a professed scribe. The use of the contraction marks is unsystematic and +the readings are sometimes uncertain."]] + + +REX SUOS IUDICANS + +[[The section from _[N]u gode menn_ to end was printed as a single +paragraph. It has been broken up for this e-text.]] + + +[f. 56v] [++H]it [gh]elamp [/] an rice king wes. strang [&] mihti. +his `land glest wide [&] side. his folc was `swie rfetelle. +his under{}oden [gh]wer on his cyne{}rice wuneden. a be{}fel hit +swa [/] hi{m} a ance befll to under{}[gh]ete w an alle his +cyne{}rice hi{m} were frend oer fend. hold oer f. [&] he nam +hi{m} t rede [/] heo{m} wolde{5} [gh]earceon an grate laienge. +[&] ider [gh]eclepen all his underod. [/] hi bi ne fce to his +curt `berie come sceolde [&] sette nne d[gh]ie. [/] hi alle be +e ltst to a d{e}[gh]`ie. er were. Ac is [gh]esceod he hadde +istt bi{}tweone frend [&] fend. [/] an hi come mistlice to brie. +[gh]ef he frend wre. me hine sceolde derewrlice for{}clepien. [&] +do hine wasse.{10} [&] [gh]ife hi{m} hs formemete. [/] hi{m} to +la{n}g ne uhte to abiden of {s}e laford to e none inn come. Gief +he fend wre. me sceolden non eter gat [gh]emete mid gode repples +[&] stiarne swpen. [&] stiarne hne bes. [&] binde hi{m} hand [&] +ftt. [&] do hine in{}to iest{er}nesse. [&] er abide of all his +[gh]eferen were [gh]egadered. [/] hi alle clone. smle{15} belcen +were. a sende se king his rndraches of fif ceen to alle his +under{}eoden. to [gh]elaie is folc. hwet bute come sm cfer +su{m} lter`su{m} frend su{m} fend. [&] was idon b ha{m} al sw r +cwee [we] [/] isett was. a hit er to co{m}. [/] se hlaford +in{}to ar halle come. mid his dierewur{} [gh]eferede. mid []rlen +[&] aldren. mid cn`ihten{20} mid enen. a cwe se hlafor to his. +r an{n} we mid ure frienden toe mete g. sce{w}ie we es uncoe +mn ur [gh]ef. a hi to for hi{m} cme. a wnte he hin to ha{m} +[&] us cwe. Un [f.56v] wraste man wat lacede [gh]u an alle mre +rice at [gh]e hatrede [&] wid{er}wardnesse a[gh]nes me [gh]e +win[ne] sceolde. [&] to mine `f [gh]ebugon. Sw ibrce ic +mine{25} rice ne scule [gh]e mine mete ibite. ac scule a e hit +mid mire lufe [gh]earnede. a is was isgd. a were cofe abruden +into est{er}nesse. e hi sturfe hungre. [&] se hlaford nam +{w}ii{nne} to is frenden [&] et [&] dranc [&] macede hine wel blie +mid his `[&] er hi hadden brad [&] win. [&] vii. sandon.{30} + + [Linenotes: + V. 11. _se_] _fe_ MS. || 18. _sum ... fend_ added on margin. || + 20._dierewur_] _dierewurd_ MS. || _[&] aldren_ over an erasure. || + 21._enen_ over an erasure. || 22._scewie_] _scepie_ MS. || + 28._wiinne_] _hit h[-i]_ MS. || 29._[&] er ... sandon_ added + lengthwise on margin.] + + [[_"sum ... fend" printed as shown in text, without leading space_]] + +[N]u gode menn understande is bispel. es king is ure hlaford +almihti god e is king ofer alle kingen. [&] hlaford ofer alle +hlaford. S[t]rang he his [&] michti. for he [gh]esceop alle ing of +nahte. [&] na ing ne m[gh]i [gh]enes his wille. ne hi{m} +wistande. for{}an hi{m} sigd se wt[gh]e. _Qui celor{um} +{con}tines t{ro}nos_ [&]c. [/] is. hlaford `of mihte{35} e +{h}alst hefenen ri{m}settles. [&] t neowelnes`se e und{er} eore +is be{}locst. iii p{r}ou. e dunan u a`wihst mid ina hand; he +is wiss mihti for{}{an} e non miht nis buto{n} fra{m} him. His +land is all es middenard. for he alle [gh]esceop. [&] all dihte wi +ute swince. He us is king [&] sceppend. [&] fader. [&] hlaford. +King for he mid rihtwisnesse{40} diht `man [&] engel god [&] euel. +sceppende. for he us machede lichame [&] sawle ableow. feder for he +us fett [&] scred. [&] forteh alse is cyldren. hlaford fora{n} e +is [gh]ie [&] drednesse is ofer hus. [&] `as h to bie{n}ne. He +is hure fad{er}. he len us his eore t tolie. h{is} corn to sawe. +his eore us werp corn [&] westm. natt. [&] dierchin. his loht +leem [&] lif.{45} his wt{er} drench [&] fisc[.y]nn. his fr +manifeald ennge. his snne. mone. sterren. rien. dw. wind. wude. +`unitald fultume al [/] we habbe of se feder we habbe. of +wa{m} we alle [&] us siel{f}e habbe. M[gh]e we ahct clepeien hine +mod{er} wene we. [gh]e mu[gh]e we. hwat de si moder hire bearn. +formes[t] hi hit che{r}e [&] blissi be e lichte. [&]{50} see hi +die und{er} hire rme [f.57r] oer hi`s hafed hele to don hi{m} +slepe. [&] reste. + + [Linenotes: + 35. _of mihte_ added on margin. || 36. _halst_] MS. _alste_. || + 37._awihst_] the last six letters on margin. At beginning of + following line _hst eore belucst mid_. || 38._an_] MS. + _[/] = at_. || 44._his_] _he_ MS. || 48._sielfe_] _siele_ MS. + || 50._chere_] _chete_ MS.] + +is de all [gh]ure drihte. he blisse hus mid d[gh]ies licht. +h[e] sweue hus mid iestre nicht. Get for an ore ing god +[gh]escop a niht. He wat wel [/] man[gh]e men bie sa ful of +[gh]scung. mihti efre s. N [gh]ewld ha{m} selfe. to bigeten +wrldlic chte. er{}for{55} god haf{} [gh]escepe ha{m} reste. sme +`wile hare`s u{n}ances. [gh]eet he cwe a wunder word to ar +sawle bi a wite ysaia{m}. _Nu{m}q{ui}d pot{est} mulier obliuisci +infante{m} s{uum} u{t} n{on} m{isereatur} fi{lio} u{teri} s{ui}._ +[/] is la lef ma[gh]e wima{n} for[gh]ete{n} his oge cild. [/] hi +ne milsi. hire brn of hire ogen inno. [&] [gh]ief hi for{}[gh]iet +ah{}hwer nell c{60} for{}[gh]ete e cwe drihte. be a{m} e he +fad{er} is [&] lafrd he hi{m} sel{f} cwe{} be e wite. _Si ego +p{ate}r u{bi} {est} honor m{eus}. si d{ominus} u{bi} {est} ti{m}`or +m{eu}s._ [/] is. gif ic fader ha{m}. wer his mi ma{n}scipe. [gh]if +ic. hlaford wer hs mine a[gh]e? er{}fore. G.m. ure king. we +o[gh]e wr`hmint. hur sceappend al at we bie. ure fader soe +lufe. ur h`laford{65} drednesse. [&] is is so king e wile wte +an alle his und{er}eode w hine lufe [&] hwa hine hate. hw hi{m} +is frend oer fend. [&] er{}for he ha [gh]elaed alle fol[c]. to +ane d[gh]e. [/] is dome`s d[gh]ee. [/] hi alle er beon be e +latst. hw seden rst [/] es rndraces wer isent of fif cheen. +swa ibeo. as fif cheen beo fif lgan. for{}an e god is{70} +urh esen [gh]ecnw. + + [Linenotes: + 56._haf_] _hafd_ MS. || 57._word_] _worder_ MS. || 61._self + cwe_] _sel cwed_ MS. || 71._esen_] __ corr. out of _p_.] + +Si forme lage [/] is si [gh]cnde lage. e god sett formest an es +ma{n}nes heorte. [/] is at non man ne don oere. buton [/] e he +wolde [/] me ded[e] hi{m}. [&] don his nixta{n} al [/] he wolde +[/] me ded[e]hi{m}. Wi{}ute eser lge ni`s man e [gh]escod +habbe. rndraces of isser lage wer abel. Seth. enoc. Ne. [&] swce +gode{75} man. See es mid{de}nard was [gh]estaeled fra{m} a +forme man to a latst e wr t es [f.57r] wrldes ende. nas tid +ne tme ne ne wr. [/] god ne send gode mnn his folc forte +[gh]elaie to his rice. Ac si lge sne adiligde. urh unwreaste +leahtru{m} [&] manifald snne. er{}efter arerde god as lage urh +mo[.y]se{n} e heretoche of his{80} folce e he a [gh]ecs. [&] +wrte his hi{m} self in stanene wax{}br`edene. [&] si [gh]eleste +sume wle. [&] er{}of were larawes [&] [gh]elaieres Moises [&] +aaro{n}. [&] samuel. [&] fele ore. Swa la{n}ge [/] si alswa +swi[e] abrea. [&] adili[gh]ede. urh unhersa{m}nesse. wat hit +co{m} to a time e god sende e halie witge. [&] hi a arrdon mid +hare wrte urh es hale gastes{85} gfe `a god lage. [&] +rihtleceden [/] folc swa se hi mihte{n}. [&] bodeden ure`s +hlafordes to{}cme ses helendes ih{es}u c{ri}stes. e sceolde his +a[gh]n wille. urh his gastes [gh]fe in ure heorte wrte. [&] don +s mid his mihte [/] stef{}creft ne mihte. [&] an esser l[gh]e of +e wit[gh]in. wer laieres mche. + + [Linenote: + 89._ne_ corr. out of _na_.] + +Eft bine fece [&] es lare [&] lage swie acolede urh +manifea[l]d{90} {s}nne. [&] hur [&] hur urh false gdes e lc +iode ha{m} selfe macde. sume of golde. sm of silure. of treowe. +of stane. [&] awente godes lof [&] wrhminte fra{m} e sceappende to +are [gh]esceafte. swa [/] a ure halende wes accenned of a{m} +unwe{m}mede mede sante Marie. al se midde{n}nard was mid senne +begripe. [&] al fol`c [gh]ede i{n}{}to e`s diefles mue. +buto{n}{95} wel fewe of wa{m} his lefe moder wes istriened. he a +arerd alle godnisse. [&] sette his hale lge. [&] at e mre his. +[gh]iaf miht [&] stre{n}ce ur{h} e gief of his gaste his hesne to +fulforie. [/] non ore la[gh]e ne mihte. [&] understande hwu. ri +ampres were an mancyn r his to cyme. Ure acenneng wes ful. u{r} lif +unwreast. ur dea grislic. he{100} co{m} [&] brochte ri i{n}[g] +{er} a[gh]n. he wes acnde of e clene mede. e efer urh lefede +mede. hi`s lif was hali[gh]e. his dea ful of milce. his clene +acennende cl{n}sde ure fule acenne{n}de. his hali lif rihtlecede +ure unwreaste lif. his admoded dea ofer{}co{m}. [&] fordede ure +sori[gh]e [&] [gh]elice dea. s is [f.57v] si fiere lge. + + [Linenotes: + 90._manifeald snne_] _manifead fnne_ MS. || 98._urh_] + _url_ MS. || 100._ur_] _un_ MS.] + +An isser were rndraces [&]{105} [gh]elaieres a ap{ost}les [&] +e leorni{n}ch[n]ihtes. er{}efter ures helendes upst[gh]e to +heuene. a ap{ost}les [&] hare unglenges e[r] efter come hale men +[&] e hafedmen e nu beo in hale cyrce. [&] wre of domes +d[gh]e. urh es hali gastes [gh]fe. [&] al{}swa ure helende ha{m} +lerde. man[gh]e ing [t]ehten a folce to freme. [&] is is si +fifte lage. An isser beo bedeles{110} [&] laieres to b{e}rie +archebisc{opes}. [&] biscop{es}. prestes. [&] hare [gh]egeng. Ac ah +we fif n{m}me. alle hi [beo an] on godes wille. [&] lc of ha{m} +[gh]estren [&] fulfell ore. Of eses fif ceen [&] of hare +bedeles we habbe [gh]u [gh]sd. Of e folce we sigge [/] hit +cu{m} fastlice. fram middenardes anginn alse fele alse deade beo +alse fele beo to b{er}ie cme. wat frend.{115} wat f. [&] elce +d[gh]e cce ringe. Ac [gh]ief [gh] habbe und{er}stande [/] +we [gh]u er sde. eter gate me his scft. [&] er me hi to +[gh]esceode. Si gate [/] is elces mannes endedee. {an} he step +ut of ese life into an ore. Ac we sede [gh]ehw. [/] [gh]ief he +frend were me sceolde [gh]ief hi{m} his mr[gh]e mete [/] he e bet +mihte abide an{n} more mete. + + [Linenotes: + 112._hi_] _hit_ MS. || 118._an_] _[/]_ MS. || _ore_] + _oore_ MS.] + +Swa hit is here.{120} {an} se gode man e godes lufe ha +[gh]folged to is ende cu{m}. wite{r}lice wi{}ut uantruce er +cume e hali engles hi{m} t. [&] [gh]f ha ahte uniwasse oer hit +wr [gh]ewasse ier pine of e deae e he her le. oer efter mid +eelice lette. [&] {an} lat me a sawle to merchestowe. [/] his se +mor[gh]emete si blisse e he ha an ar sawle. at wite [gh]e +wel.{125} nan halege na his fulle blisse er he under{}f adomes +dee his licame. [/] wr se fulle mete. a{n} se mann mid sawle [&] +mid licame und{er}-fang sicernesse of cer blisse. [&] wat +beli{m}p hit [gh]ief he fend his `e to are gate cu{m}? God urh +his [f.57v] mucele milce ne letes us nefer fandie. Ac naeles +[gh]ief he fend his an unwreast mann er beo{130} an +[gh]erd`ie. e weregede gastes e hine uniredlice und{er}fange +mi{d} stiarne swupen. Alse fele uneawes alse hade upe him [&] +sennenn. al swa fendes he er [gh]emet. h[-i]ne to und{er}f. [&] to +don h[-i]ne into iesternesse. oft a domes d[gh]i alle godes fend +simle fra{m} his [gh]esece abroden bienn [&] hi[n] to hare lean +ha{m} e lange scel [gh]eleste. + + [Linenotes: + 121._an_] _[/]_ MS. || _witerlice_] _witetlice_ MS. || + 124._an_] _[/]_ MS. || 131._mid_] _min_ MS.] + +us hit ha b [&]{135} is. [&] wr oft domesdei. Ac an{n} hit +er to cum [/] se hlaford e mucele dee. cum fort s [&] +frend [&] fend. ann cum all his und{er}iede hi{m} to{}fore. er +he sit mid his derewre [gh]efered mid ni[gh]en anglene had. mid er +unw[-e]mmed meide his moder. mid his ap{ost}len. mid a +hgefad{er}en. [&] o hal[gh]e wtien. mid martiren. mi[d] +hali{140} {con}fessore{n} mid halie meiden. mid al an e er +midenarde for his lufe werpe abc. [&] lagelice her hi{m} eni. +wic [gh]ee. wic drednesse wur er. {an} at fer to{}for hi{m} +abern [/] middenard. {an} si eore alle cwace{} an e sterren +falle. si sunne [&] se mone aestre for godes b{ri}ctnesse. e +wlcne to ga. and si hali rode tacne mid e{145} spere [&] mid e +neiles urh angles beo for ibrocht. an{n} e angles cwacia. [&] +t richtwse ha{m} adrede. wat sceol se senfulle don. e isecg er +his richtwise deme. e non ne mae bechece. non beswice. he his +hi{m} sel{f} witnisse [&] deme. Wat sceol se wrecce don. e bufon +is[gh] his hlaford e he [gh]egremed fe. under hi{m} helle mu +open.{150} abuuten hi{m} all folc. hi{m} selfe bi s`ca[n]dlice +senne beswapen. er ne mi no{n} frend ore helpe. lc had innh to +do{n}ne a{n} hi{m} selfe. an seie{} ha{m} god e gelt[.y] +ma{n}ne{n} [gh]e sene[gh]eden. an [gh]eur cenesse. [&] [gh]e scule +[f.58r] birne an mire cenisse. [Gh]e sene[gh]den alse lange alse +[gh] lefede [&] [gh]e scule birne alse lo{n}ge as c lefie. + + [Linenotes: + 140._o_ corr. out of _to_ | _hali [gh]ewitien_ MS. || 143._an_] + _[/]_ MS. || _middenard_] _middernad_ MS. || _an_] _[/]_ MS. || + 144._cwace_] _cwaced_ MS. || 149._self_] _sel_ MS. || + 153._seie_] _seied_ MS.] + +Wite into ce fer. e is{155} `[gh]arced mine f [&] his +[gh]egen. Son[e] hi wre abroden of his [gh]esece. [&] an sone +ge se hlaford mid his frenden to his mete. [/] his to is esten. e +sei an an hali write _Delicie m sunt e{ss}e cu{m} filiis +ho{minum}_. at is. Mine esten beo wunian mid mannen bearnen. Ac we +sed[en] [gh]u litl her [/] hi sceolde{n} abbe{n} god b{ra}d [&] +uin. [&] vii{160} sonden. hi sculen habe [/] brad e{}sei ie +godspel. _Ego su{m} panis uiu{us} q{ui} d{e} c{elo} d{escendi}._ et +is. Ic m cwuce bread e astah fram hefene. se[gh] ure helende. Se +e of ese brad ett. ne sterfe he nefer. is bread was maced of +ane `hwete corne. al{}swa se he cwe [gh]ee godspelle. _Nisi +{gra}n{um} frum{en}ti_. [&]c. is corn was [gh]esawen{165} urh +es ngles mu into es meidenes re Marie. in are burh of +nazareth. is corn c{m} fer`st i{n}ne bethle{m}. [/] cwe us of +breade. hit wex [&] blewu. in iudea. hit rpede in ier{usa}l{e}m. +Judas [&] at leore folc hit rpn. [&] deden hit an ar rode alswa +alse be{}twenen melstanent. Se{}e hit was idon into er berient +alswa into hfne. anen{170} hit was ibroht up into heofene to es +hahes hlafordes borde. er hit fet. [&] engles. [&] mancinn in +cenisse. [&] is is hare b`read. hwer scule we win finden? Al swa +se he cwe. _Ego su{m} uitis uera._ [&]c. + + [Linenotes: + 160._g[r.]od_ MS. || 162._e_] _[q.]e_ MS. || 167._cm_] + _cn_ MS. || 170._See_] _sede_ MS.] + + + + +VI. THE PROVERBS OF ALFRED + +[[MS description from Notes volume: + +"Jesus College, Oxford, E 29, formerly Arch. i. 29 (J).... written not +long after 1276 (Anglia xxx, 222).... Our piece is written continuously +as prose, each stanza forming a paragraph, but iv and v are in one +without l. 54, which is here supplied, while l. 43 is written at the end +of the preceding paragraph and similarly the lines beginning viii-xvii, +xix-xxiii. The scribe was evidently struggling with an original which he +could not always read; see footnote to l. 105. + +".... the copy of the Poema Morale in the same MS. has undergone a +drastic revision which sets it apart among the versions of that poem, +and the version of the Owl and Nightingale has suffered, though not to +the same extent. On the other hand MS. T was copied by a man who was +incapable of remodelling it; though a ruin, it often preserves in +details the original."]] + + +INCIPIUNT DOCUMENTA REGIS ALUREDI. + +[Headnote: us Que Alured] + + + ++At Seuorde ste eynes monye. [f. 262r + fele Biscopes. and feole. bok ilred. + Eorles prute. knyhtes egleche. + ar wes e eorl Alu{ri}ch. + of are lawe swie wis. 5 + And ek Ealured englene hurde. + Englene durlyng{;} + on englene londe he wes kyng. + Heom he bi{}gon lre. + so ye mawe i{}hure. 10 + hw hi. heore lif lede scholden. + Alured. he wes in englene lond. + and king. wel swie strong. + He wes king. and he wes clerek. + wel he luuede godes werk. 15 + He wes wis on his word. and war. on his werke. + he wes e wysuste mo{n}{;} + at wes englelonde on. + + +ii + + ++vs que Alured englene frouer. + wolde ye mi leode. lusten ure lou{er}de. 20 + he u wolde wyssye. wisliche inges. + hw ye myhte worldes. wrsipes welde. + and ek eure saule. somnen to criste. + wyse were e wordes. e seyde e king Alured. | + +M+ildeliche ich Munye. myne leoue freond. [f. 262v + poure and riche. leode myne 26 + at ye alle a{}drede. vre dryhten crist. + luuyen hine and lykyen. for he is lou{er}d of lyf. + He is one. god{;} ouer alle godnesse. + He is one gleaw. ou{er} alle glednesse. 30 + He is one. blisse. ou{er} alle blissen. + He is one monne. Mildest mayster. + He is one. folkes fader. and frouer. + He is one. rihtwis. and so riche king. + at him ne schal beo wone. nouht of his wille. 35 + {e} hine her on worlde. wrie enche. + + [Linenote: + 36. _e_] _wc_ MS.] + + +iii + + ++vs que alured. englene urouer. + Ne may non ryhtwis king. vnder criste seoluen. + Bute if he beo in boke ilered. + And he. his wyttes swie wel kunne. 40 + And he cunne lettres. lokie him{}seolf one. + hw he schule his lond laweliche holde. + + +iv + + us que Alured. + ++e eorl and e eelyng. + ibure vnder gdne. king. 45 + at lond to leden. + myd lawelyche deden. + And e clerek and e knyht. + he schulle dmen euelyche riht. + e poure. and e ryche. 50 + dmen ilyche. + Hwych{}so e mon sowe{;} + al swuch he schal mowe. + And eu{er}uyches monnes dom. to his owere dure churre. + + [Linenote: + 52. After _mon_, erasure of two letters.] + + +v + + [us que Alured.] + an knyhte bi{}houe. kenliche on to fne. 55 + for{}to werie at lond. wi hunger and wi herivnge. + at e chireche habbe gry. + And e cheorl beo in fry. + his sedes to sowen. + his medes to mowen. 60 + And his plouh beo i{}dryue. + to vre alre bihoue. + is is es knyhtes lawe. + loke he at hit wel fare. + + +vi + + ++vs que Alured. 65 + e mon. e on his youhe. yeorne leorne. + wit and wisdom. and i{}writen reden{;} + he may beon on elde. wenliche loreu. + And e at nule one youhe yeorne leorny. + wit and wysdom. and iwriten rede. 70 + at him schal on elde. sore rewe. + enne cume elde. + and vnhele. + enne beo his wne + ful wroe isene. 75 + Boe heo beo bi{}swike. and eke hi beo a{}swunde. + + +vii + + us que Alured. + Wy{}vte wysdome is weole wel vnwur. + for ey o mon ahte. huntseuenti Acres. + and he hi hadde isowen. alle myd reade golde. 80 + And [/] | gold greowe. so gres do on eore. [f. 263r + nere he for his weole. neuer e furer. + Bute he him of frume. freond iwrche. + for. hwat is gold. bute ston. + bute if hit haue wismon. 85 + + [Linenote: + 85. After _wismon_, _ut_ deleted.] + + +viii + + us que Alu{re}d. + +N+e scolde neuer yongmon howyen to swie. + eih him his wyse wel ne lykie. + Ne eih he ne welde. al at he wolde. + for god may. yeue god after vuele. 90 + weole after wowe. enne he wule. + wel is him at hit ischapen is. + + [Linenote: + 91. _enne he wule_ after _yeue_ in l.90.] + + +ix + + us sey Alured. + +S+trong hit is to reowe. + a{}yeyn e s at flowe. 95 + so it is to swynke. + a{}yeyn vnylimpe. + e mon. e on his youhe. + swo swinke. + and worldes weole her iwin. 100 + at he may on elde. + idelnesse holde. + And ek myd his worldes weole. + god iqueme er he quele. + youe and al at he haue i{}drowe. 105 + is enne wel bi{}towe. + + [Linenote: + 105. _youe_ in darker ink in a space too large for it; + similarly _dowees_, l.118; _wlonk_, l.124; _vouh_, l.129; + _Mayenes_, l.130.] + + +x + + us que Alured. + +M+onymon wene at he wene ne{}arf. + longes lyues. ac him lye e wrench. + for anne his lyues alre best luuede. 110 + enne he schal lten{;} lyf his owe. + for nys no wrt uexynde a wude. ne a velde. + at euer mvwe as feye fur vp{}holde. + Not no mon ene tyme. + hwanne he schal. heonne turne. 115 + Ne nomon ene ende. + hwenne he schal heonne wende. + Dryhten hit one wot. dowees lou{er}d. + hwanne [we] vre lif leten schule. + + +xi + + us que Alured. 120 + +Y+f u seoluer and gold. + ye{t}st and weldest in is world. + Neu{er} vpen eore. + to wlonk. u ny wre. + Ayhte nys non ildre istreon{;} 125 + ac hit is godes lone. + hwanne hit is his wille. ar{}of we schulle wende. + And vre owe lyf. myd alle for{}leten. + anne schulle vre ifon. to vre vouh. gripen. + welden vre Mayenes. and leten vs by{}hinde. 130 + + [Linenote: + 122. _yetst_] _yefst_ MS.] + + +xii + + us que Alured. + +N+e{}ilef u nouht to fele. uppe e s at flowe. + If u hafst madmes monye and inowe. + gold and seoluer. hit schal gnyde to nouht. + to duste hit schal dryuen. Dryhten schal | libben euere. [f. 263v + Monymon for his gold. haue godes vrre. 136 + And for his seoluer. hym{}seolue for{}yeme. + for{}yete and for{}lese. + Betere him by{}come iboren at he nre. + + +xiii + + us que Alured. + +L+vste ye me leode. 140 + ower is e neode. + And ich eu wille lre. wit and wisdom. + at alle ing ou{er}{}go. + syker he may sitte. e hyne haue to i{}vere. + For eyh his eyhte him a{}go. 145 + his wit ne a{}go hym neu{er}{}mo. + for ne may he for{}vare. + e hyne haue to vere. + e wile his owe lyf. ileste mote. + + [Linenote: + 149. After _e_, __ erased.] + + +xiv + + us que Alured. 150 + +I+f u hauest seorewe. + ne seye u hit nouht an arewe. + seye hit ine sadelbowe. and ryd e singinde for. + enne wile wene. et ine wise ne con{;} + at e ine wise wel lyke. 155 + serewe if u hauest. and e erewe hit wot{;} + by{}fore. he e mene{;} + by{}hynde he e tele. + u hit myht segge swyhc mo{n}. + at e ful wel on. 160 + wy{}vte echere ore. + he on e Muchele more. + By{}hud hit on ire heorte{;} + at e eft ne smeorte. + Ne let u hyne wite. 165 + al at in heorte by{}wite. + + +xv + + us que Alured. + +N+e schal tu neuere i wif. by hire wlyte cheose. + for neu{er} nne inge. at heo to e brynge. + Ac leorne hire custe. heo cue hi wel sone. 170 + For mony mon for ayhte. vuele iauhte. + And ofte mon of fayre. frakele icheose. + wo is him at vuel wif. + brynge to his cotlyf. + So him is alyue{;} 175 + at vuele ywyue. + For he schal vppen eore. + dreori i{}wure. + Monymo{n} singe. + at wif hom brynge. 180 + wiste he hwat he brouhte. + wepen he myhte. + + +xvi + + us que Alured. + +N+e wur u neuer so wod. ne so wyn{}drunke. + at uere segge ine wife. alle ine wille. 185 + For if u iseye e bi{}vore. ine ivo alle. + And u hi myd worde iwreed heuedest. + Ne scholde heo hit lete. for ing lyuyinde. + at heo ne scholde e for vp{}breyde. of ine baleu{}syes. + wymmon is word. wo. [&] haue tunge to swift. 190 + eyh heo wel wolde. + ne{}may heo. hi no{}wiht welde. + + +xvii + + us que Alfred. | + +I+delschipe and ou{er}{}prute. [f. 264r + at lere yong wif vuele ewes. 195 + And ofte at wolde. + do. at heo ne scholde. + ene vnev lihte. + leten heo myhte. + If heo ofte a swte for{}swunke were. 200 + eyh hit is vuel to buwe. + at beo nule treowe. + For ofte Muse e kat. aft{er} hire moder. + e mon at let wymmon his mayster iwure. + Ne schal he neu{er} beon ihurd. 205 + his wordes lou{er}d. + Ac heo hine schal steorne + to{}trayen. and to{}tene. + And selde wur he blye and gled. + e mon at is his wiues qued. 210 + Mony appel is bryht wi{}vte. and Bitter wi{}inne. + So is mony wymmon. on hyre fader bure. + Schene vnder schete. and eyh heo is schendful. + So is mony gedelyng. godlyche on horse. + and is eyh lutel wur. 215 + wlonk bi e glede. + and [v]uel at are neode. + + +xviii + + us que. Al{ured}. + [+N+]Eure u bi ine lyue. + e word of ine wyue. 220 + to swie u. ne arde. + If heo beo i{}wreed + myd worde. oer myd dede. + wymmo{n} wepe for mod. + oftere an for eny god. 225 + And ofte lude [&] stille. + for to vor{}drye hire wille. + Heo wepe oer{}hwile. + for to do e gyle. + Salomon hit haue i{}sed. 230 + at wymmon can wel vuelne red. + e hire red folewe. + heo brynge hine to seorewe. + for hit sey in e lo. + as scumes for{}teo. 235 + hit is i{}furn i{}seyd. + [/] cold red is quene red. + hu he is vnlede. + at folewe hire rede. + Ich hit ne segge nouht for an. 240 + at god ing. ys god wymmon. + e mon e hi may i{}cheose. and i{}couere over ore. + + [Linenotes: + 219. _Eure_ MS. || 224. _mod_] first stroke of _m_ erased.] + + +xix + + us que Alured. + +M+onymon wene at he weny ne arf. + Freond at he habbe. ar me him vayre bi{}hat. 245 + Sey him vayre bi{}vore. and frakele bi{}hynde. + so me may ane loe lengust lede. + Ne ilef u neu{er} ane mon. + at is of feole speche{n}. + Ne alle e inge. 250 + at u i{}herest singe{n}. + Mony mon haue swikelne mu. + milde and monne for{}cu. + Nele he e cue. hwenne he e wule bi{}kache. + + +xx + + us que Alured. 255 + ++vrh sawe mon is wis. And urh hisele. glev. + urh lesinge mon is lo. and urh lure wrenches. + And | vnwur. [f. 264v + And urh hokede honde. at he bere. + him seolue he for{}vare. 260 + From lesynge u e wune. + And alle vnewes u e bi{}schune. + so myht u on eode. + leof beon in alle leode. + And luue yne nexte. he is at e neode gd. 265 + At chepynge. and at chyreche. + freond u e iwurche. + wy pou{er}e and wi riche. + wi alle monne ilyche. + anne myht u sikerliche. sely sytte. 270 + And ek faren ouer lond le + hwider so beo i wille. + + [Linenote: + 256. _his ele. mon is glev_ MS.] + + +xxi + + us que Alured. + +A+lle world{}ayhte + schulle bi{}cumen to nouhte. 275 + And vyches cunnes madmes. to mixe schulen i{}Multen. + And vre owe lif. lutel hwile ileste. + for eyh o mon. wolde al e worlde. + And al e wunne. e ar{}inne wunye. + Ne myhte he ar{}myde his lif. none hwile holde. 280 + Ac al he schal for{}leten. on a litel stunde. + And schal vre blisse{;} to balewe us iwure. + Bute if we wurche. wyllen cristes. + Nu bienche we anne vs sulue. + vre lif to leden. so crist vs gynne lere. 285 + anne mawe we wenen. at he wule vs wrie. + for so seyde salomon. e wise. + e mon at her wel de. + he cume ar he lyen fo. + on his lyues ende. 290 + he hit schal a{}vynde. + + +xxii + + us que Alured. + +N+e gabbe u ne schotte. + ne chid u wy none sotte. + ne myd manyes cunnes tales. 295 + ne chid u wi nenne dwales. + Ne neu{er} u ne bigynne. + to telle ine tyinges. + At nones fremannes borde. + ne haue u to vale worde. 300 + Mid fewe word{e}. wismon + fele bi{}luken wel con. + And sottes bolt is sone iscohte. + for{}i ich holde hine for dote. + at say al his wille. 305 + anne he scholde beon stille. + For ofte tunge breke bon{;} + eyh heo seolf nabbe non. + + +xxiii + + us que Alured. + +W+is child is fader blisse. 310 + Jf hit so bi{}tyde at u bern ibidest. + e hwile hit is lutel. ler him mon{}ewes. + anne hit is | wexynde{;} hit schal wende ar{}to. [f. 265r + e betere hit schal iwure + euer buuen eore. 315 + Ac if u him lest welde. werende on worlde. + lude and stille. + his owene wille. + hwanne cume ealde. + ne myht u hyne awelde. 320 + anne de hit sone. + at e bi vnyqueme. + Ofer{}howe in ibod. + and make e ofte sory{}mod. + Bet{er}e e were. 325 + iboren at he nere. + for betere is child vnbore. ane vnbuhsum. + e mon e spare yeorde. and yonge child{e}. + and let hit arixlye. at he hit areche ne may. + at him schal on ealde{;} sore reowe. Am{en}. 330 + +Expl{iciunt} dicta Regis Aluredi. + + + + +VII. MEMENTO MORI + +[[MS description from Notes volume: + +"As for no. vi."]] + + + +M+on may longe lyues wene. [f. 252v + Ac ofte him lye e wrench. + feyr weder turne ofte in to reyne. + [&] wunderliche make his blench. + ar{}vore mon. u e by{}ench. 5 + Al schal falwy i grene. + waylaway. nys king ne quene. + at ne schal drynke of dees drench. + Mon er u falle of i bench. + yne sunne u aquench. 10 + + +N+is non so strong. ne sterk. ne kene. + at may ago dees wyer blench.| + Yung and olde. briht and schene. [f. 253r + Alle he ryue on o streng. + Fox and ferlych is his wrench. 15 + Ne may no mon ar{}to{}yeynes. + way{}laway reting ne bene. + Mede. liste. ne leches drench. + Mon let sunne and lustes ine. + wel u do [&] wel u ench. 20 + + Do bi salomones rede. + Mon. [&] enne u schalt wel do. + Do as he e tauhte and seyde. + at in endinge e bringe to. + enne ne schaltu neu{er} mys{}do. 25 + Ac sore u myht e adrede. + way{}laway such wene to lede. + Long lif. and blysse vnder{}fo. + Ac de lute in his scho. + Hym stilliche. to for{}do. 30 + + +M+on hwi nultu e bi{}knowe. + Mon hwi nultu e bi{}seo. + of fule fule u art isowe. + wurmes fode. u schalt beo. + her nauestu blisse dayes re. 35 + Ac i lif al u last in wowe. + weylawey de e schal a{}dun rowe. + er u wenest heyust to steo. + In de schal i lyf endi. + And in wop al i gleo. 40 + + +W+orld and weole. e bi{}swike. + I{}wis heo beo ine ifo. + If e world wi weole e slyke + at is for to do e wo. + are{}fore. let lust ouer{}go. 45 + And eft hit e like. | + weylawey. sore he him bi{}swike. [f. 253v + at for one stunde oer two. + wurche him pyne. euer{}mo. + Mon. ne do u nouht swo. 50 + + + + +VIII. POEMA MORALE + +[[MS description from Notes volume: + +"i. Lambeth 487 (L), a small quarto, 177 135 mm., of 67 leaves, +written towards the end of the twelfth century... nos. x, xi. of this +book are also taken from it. The words printed in clarendon in these +three pieces are written in red, not inserted afterwards by a rubricator +but done at the same time as the rest of the text. The PM ends with +fordemet, l.270, in the middle of a page; the final t has a flourish +for its cross stroke; the copyist had apparently no knowledge of any +more. + +"ii. iii. Egerton 613, B. M.... has two copies of the PM: the second (e) +furnishes here a complement to the Lambeth MS. as far as l.370, with +which it ends; the first (E) is used to complete the text. e was written +in the first quarter of the thirteenth century, E is somewhat later; the +former has accents, the latter none. + +"iv. Trinity College, Cambridge, B. 14. 52 (T), on vellum, 135 105 +mm.; written early in the thirteenth century.... A leaf is lost after +f 8, and a new hand begins with f 9; the PM appears to be a distinct MS. +(Anglia, iv. 408). The initials of each line are capitals and written +apart from their words. A later hand has glossed aihte 42, goodes; ore +53, favour, grace; lean 64, deserving; manke 70, Manca, Mancus."]] + +[[Passages "printed in clarendon" have been treated as +boldface+.]] + + + (Lambeth MS.) + + (Trinity MS.) + + + +ich em nu alder ene ich wes awintre [&] a lare.+ [f. 59v + +Ich welde mare ene ich dede mi `wit ahte bon mare.+ + +Wel longe ich habbe child ibon a worde [&] a dede+ + +a`h ich bo a wintre ald to [gh]ung ich em on rede.+ + vnnet lif ich habbe iled. [&] [gh]et me ing ilede. 5 + enne ich me bi{}enche wel ful sare ich me adrede. + mest al [/] ich habbe idon bi{}fealt to child{}hade. + Wel late ich habbe me bi{}ocht{;} bute God me nu rede. + Fole idel word ich habbe iq{u}een soen ich speke kue. + fole [gh]unge dede idon{;} e me of{}inchet nue. 10 + + [Linenotes: + 2. _[i.][h.][c.] ich_ MS. || _mi [i.][c.][h.] ahte_; _wit_ in + margin MS.] + + + ++Ich am nu elder an ich was a wintre [&] a lore. [f. 1r + Ich wealde more an idude mi wit oh to be more + To longe ich habbe child iben a worde [&] a dade. + eih ibie a winter eald to jung ich am on rade. + Vnnet lif ich habbe ilad [&] [gh]iet me inche ilade 5 + an ibienche me ar{}on wel sore ime adrade. + Mast al ich habbe idon is idelnesse [&] chilce. + Wel late ich habbe me bi{}oht bute me god do milce. + Fele idel word ich habbe ispeken seen ich speken cue. + [&] fele [gh]eunge dade idon e me ofinke nue. 10 + + Mest al [/] me likede er nu{;} hit me mis{}like + a muchel fulie his wil{;} hine solf he biswike. + Ich mihte habbe bet idon. hefde ich e isele. + Nu ich walde ah ich ne mei{;} for elde [&] for un{}hele. + Elde me is bi{}stolen on. er ich hit wiste. 15 + ne michte ich seon bi{}fore me. for smike ne for miste. + Er[gh]e we beo to done god. [&] to ufele al to riste. + Mare eie stonde men of monne anne hom do of c{ri}ste. + e wel ne do e hwile e ho mu[gh]en. wel oft hit schal rowen{;} + enne [gh]e mawen sculen [&] repen [/] ho er sowen. 20 + Do he to gode [/] he mu[gh]e e hwile [/] he bo aliue. + ne lipnie na mon to | muchel to childe ne to wiue. [f. 60r + e him solue for[gh]et for wiue ne for childe{;} + he scal cumen in uuel stude bute him God bo milde. + + [Linenote: + 14. _un{}hel[e.]e_ MS.] + + Alto lome ich habbe igult a werke [&] a worde. + Alto muchel ic habbe ispend to litel ileid on horde. + Mast al at me likede ar nu hit me mislica. + e mu[c]hel fol[gh]e his iwil him selfen he biswica. + Ich mihte habben bet idon. hadde ich o isele 15 + Nu ich wolde ac ine mai for elde [&] for unhale. + Elde me is bistolen on ar ich hit iwiste + Ne mai ich isien bifore me for smeche ne for miste. + Ar[gh]e we be to don god to juel al to riste + More eie stonde man of man an him do of criste. 20 + e wel ne de e hwile he mai wel ofte hit sal him rewen. + an alle men sulle ripen at hie ar sewen. + Do al to gode at he mu[gh]e ech e hwile he be aliue. + Ne lipne noman to muchel to childe ne to wiue. | + e e him selfe for[gh]iet for wiue oer for childe [f. 1v + He sal cumen on euel stede bute him god be milde. 26 + + [Linenotes: + 19. _Ar [gh]e_ MS. || _juel_] _j_ corr. out of _[gh]_. || + 23._h_ MS.] + + +Sende+ sum god bi{}foren eow. + e hw[i]le [/] [gh]e mu[gh]en to houene. 25 + for betere is an elmesse biforen{;} enne bo eft{er} souene. + Alto lome ich habbe igult a werke [&] o worde. + Al to muchel ich habbe ispent. to litel ihud in horde. + Ne beo e loure ene e solf{;} ne in mei. ne in ma[gh]e. + Soht is [/] is oer`s monnes frond bet{re} en his a[gh]en. 30 + Ne lipnie wif to hire were. ne were to his wiue + bo for him solue ech .M{on}. e `hwile [/] he bo aliue. + + [Linenotes: + 27. _[i.][l.]ich_ MS. || 28._[i.][h.] ich_ MS.] + + Sende god biforen him man e hwile he mai to heuene + For betre is on almesse biforen an ben after seuene. + Ne bie e leuere an e self ne i mi ne i mowe + Sot is e is oer mannes frend betere an his owen. 30 + Ne hopie wif to hire were ne were to his wiue + Be for him self afric man e hwile he be aliue. + + +Wis is e to him solue ench+ e hwile e mot libben. + for sone wule hine for[gh]eten e fremede [&] e sibbe. + e wel ne de e hwile he mai{;} ne scal wenne he walde. 35 + Monies monnes sare iswinc habbe oft un{}holde. + Ne scal na mon don afirst. ne slawen wel to done. + for moni mon bihate wel e hit for[gh]ete sone. + e .M{on}. e wule siker bon to habben Godes blisse. + do wel him solf hwile [/] he mai{;} + enne haue he his mid iwisse. 40 + es riche .M{en}. wene bon siker urh walle [&] urh diche. + e de his echte on sikere stude he hit sent to heueneriche. + + Wis e him selue bienche e hwile he mt libben + For sone wille him for[gh]iete e fremde [&] e sibbe. + e wel ne do e hwile he mai ne sal he an he wolde. 35 + For manimannes sore iswinc habbe ofte unholde. + Ne solde noman don a furst ne laten wel to done + For maniman bihote wel at hi for[gh]iete sone. + e man e wile siker ben to habben godes blisse. + Do wel him self e hwile he mai anne haue hes mid iwisse. 40 + e richemen wene siker ben u`rch wallen [&] thurh dichen. + He de his aihte an siker stede e hit sent to heueriche. + + for er ne erf he bon of{}dred of fure ne of oue + er ne | erf he him binimen e lae ne e loue. [f. 60v + er ne erf he habben kare of [gh]eve ne of [gh]elde. 45 + ider he sent. [&] solf bere to lutel [&] to selde. + +ider we sculen dra[gh]en+ [&] don wel ofte [&] ilome. + for er ne scal me us naut binimen mid wrangwise dome. + ider [gh]e sculen [gh]orne dra[gh]en. walde [gh]e god ileue. + for ne mei {er} hit ou binimen king ne reue. 50 + + [Linenotes: + 45. _[gh]eve_] _v_ corr. out of _f_ MS. || 50._er_] _[/]_ MS.] + + For ar`f he ben ofdrad of fure ne of ieue. + ar ne mai hit him binime e loe ne e lieue. + ar ne arf he habben care of here ne of [gh]ielde 45 + ider we sende [&] ec bere to litel [&] to selde. + ider `we solden drawen [&] don wel ofte [&] ilome. + For ar ne sal me us naht binime mid wrong wise dome. | + ider we solde [gh]ierne drawen wolde [gh]ie me ileuen. [f. 2r + For ne mai hit us binime no king ne no s[.y]rreue. 50 + + [Linenotes: + 31. After _hire were_, _ac_ erased. || 38._bihote_] _o_ + above _[a.]_ MS.] + + Al [/] beste [/] we hefden ider we hit solde senden + for er we hit michte finden eft. [&] habben buten ende. + o e er do eni God for habben godes are. + al he hit scal finden eft er [&] hundred fald mare. + e et echte wile halden wel hwile e he mu[gh]e es welden. 55 + Giue hies for godes luue{;} enne de hes wel ihalden. + + Alat beste at we habbe her ider we solde sende. + For ar we mihte finden eft. [&] habben abuten ende. + Se e her do ani god for`to haben godes ore. + Al he hit sal eft finde ar [&] hundredfealde more. + Se e aihte wile holde wel e hwile hes mu[gh]e wealden. 55 + [Gh]ieue hes for godes luue anne do hes wel ihealden. + + [Linenotes: + 55._holde_] _o_ above _[a.]_ MS. || + 56._[gh]ieue_] _[gh]_ corr. out of _G_.] + + +Vre swinc [&] ure tile is ofte iwoned to swinden.+ + Ach [/] e we do for godes luue{;} eft we sculen al finden. + Ne scal nan ufel bon un{}bocht. ne nan god unfor[gh]olden. + vfel we do al to muchel. [&] god lesse e{n}ne we sculden. 60 + o e mest do nu to gode. [&] e lest to lae. + Eier to lutel [&] to muchel scal u{n}chen eft hom bae. + er me scal ure werkes weien bi{}foran e heuen king. + and [gh]euen us ure swinkes lan eft{er} ure erninge. + +Ech mon mid [/] he hauet. mei buggen houene riche.+ 65 + + For ure swinch [&] ure tile is ofte wuned to swinde. + Ac al at we [gh]ieue for godes luue al we hit sulen eft finden. + Ne sal ar non euel ben unboht ne god unfor[gh]olden. + Euel we do al{}to muchel [&] god lasse an we solden. 60 + Se e mast do nu to gode [&] se last to lothe. + Eier to litel [&] to muchel hem sal unche boe. + ar me sal ure werkes wei[gh]en bifore an heuen kinge. + [&] [gh]ieuen us ure werkes lean after ure erni{n}ge. + Africh man mid at he haue mai bugge heueriche 65 + + e mare haue [&] e e lesse{;} bae hi | mu[gh]en iliche. [f. 61r + Al{}se mid his p`enie alse oer mi his punde. + [/] is e wunderlukeste chep{;} [/] eni mon efre funde. + [&] e e mare ne mai don{;} do hit mid his gode onke. + Alse wel se e e haue golde fele manke. 70 + [&] oft god kon mare onc en e him [gh]eue lesse. + [&] his werkes [&] his we[gh]es his milce. [&] rihtwisnesse. + +lutel lac is gode lof{;} [/]+ kume of gode wille. + [&] ec{}lete muchel [gh]eue of an e herte is ille. + Houene [&] hore he ouer sich. his e[gh]en bo swa brichte. 75 + + e e more haue [&] e e lasse boe iliche. + Alse on mid his peni se oer mid his punde + is is et wunderlukeste ware at animan funde. + [&] se e more ne mai don mid his gode ianke. + Alse wel se e e haued goldes fele manke. 70 + And ofte god can more anc an e him [gh]ieue lasse. + Al his werkes [&] his weies is milce [&] rihtwi[s]nesse. | + Litel lc is gode lef e cume of gode wille [f. 2v + [&] elate muchel [gh]ieue an his herte is ille. + Heuene [&] ere he ouer sih his eien be ful brihte. 75 + + Su{n}ne [&] mone [&] houen fur bo estre a[gh]ein his lihte. + Nis him noht for{}holen ni hud. swa muchele bo his mihte. + nis hit ne swa derne [idon] ne [a] swa ostre nihte. + he wat wet enke [&] hwet do alle q{ui}ke wihte. + +Nis na lau{er}d swich se is c{ri}st+. ne king swuch ure drihten. 80 + + Nis him no ing forholen swo muchel is his mihte. + Ne bie hit no swo derne idon ne on swo uster nihte. + He wot hwat enche [&] hwat do alle quike wihte + Nis louerd swilch is c{ri}st ne king swilch ure drihte + Boe [gh]ieme e his bien bi daie [&] bi nihte. 80 + + houene [&] ore [&] al [/] is biloken is in his honde. + he de al [/] his wil is{;} a wettre [&] alonde. + He makede fisses in e se [&] fu[gh]eles in e lifte. + he wit [&] walde alle ing [&] scop alle scefte. + he is hord buten horde [&] ende buten ende. 85 + he ane is eure an ilche stude wende er u wende. + he is buuen us [&] bi{}noen. bi{}foren [&] bi{}hinden. + e e de godes wille uwer he mei him finden. + + [Linenotes: + 82. _[i.][s.] his_ MS. || 83. After _fu[gh]eles in_, _k_ deleted.] + + Heuene [&] ere [&] al at is biloken is in his honden + He do al at his wille is awatere [&] alonde. + He make e fisses in e sa e fueles on e lofte. + He wit [&] wealde alle ing [&] he sop alle safte. + He is ord a{}buten ord [&] ende abuten ende 85 + He is one afre on eche stede wende ar u wende. + He is buuen us [&] bineen biforen [&] bihinde + e godes wille do aihware he mai[gh] him finde + + [Linenote: + 88. _godeswille_ MS.] + + +Helche rune he iher [&]+ wat alle deden. + he ur{}siche uches monnes onc. Wi hwat scal us to rede. 90 + We [/] broke godes hese [&] gulte swa ilome. + hwet scule we seggen oer don et e muchele dome. + a e luueden unriht [&] ufel lif | leden. [f. 61v + Wet sculen ho seggen oer don{;} en e engles bon of{}dred. + + Elche rune he here [&] he wot alle dade + He urh{}sih elches mannes anc wi hwat sal us to rade. 90 + We e breke godes has [&] gulte swo ilome + Hwat sulle we seggen oer don {}te muchele dome + We e luueden unriht [&] euel lif ladden + Hwat sulle we seggen oer don ar ngles be ofdradde + + [Linenotes: + 92. After _don_, an erasure of about + ten letters. || 93._unriht_] _r_ corr. out of _l_ MS.] + + +hwet sculen we bere{n}+ biforen us mid hom scule we iquemen. 95 + o e neure god ne dude e houenliche deme. + er sculen bon doule swa fole [/] wulle us for{}wreien. + [&] nabbe hi naing for[gh]eten of al [/] ho ise[gh]en. + Al [/] we mis{}duden her{;} ho hit wulle kue ere. + [buten w habbe hit bt. e hwile w her wre] 100 + Al ho habbe in hore write{;} [/] we mis{}duden here. + ach we nusten ne ni{}se[gh]en. ho weren ure ifere. + + [Linenote: + 100. Supplied from MS. e.] + + Hwat sulle we beren us biforen mid hwan sulle we iq{ue}me 95 + We e nafre god ne duden an heuenliche deme. | + ar sulle ben deflen swo fele at wille us forwreien. [f. 3r + Nabbe hie no ing for[gh]ieten of at hie her iseien. + Alat hie iseien her hie wille cuen are + Bute we haben hit ibet e hwile we here waren. 100 + Al hie habbe on here write at we misduden here. + eih we hes ne niseien hie waren ure iferen. + + +Hwet sculen ordlinghe`s don.+ a swicen [&] ta forsworene + hwi bo fole iclepede. [&] swa lut icorene. + wi hwi weren ho bi{}[gh]eten to hwon weren ho iborene. 105 + [/] scule{n} bon to dee idemet. [&] eure ma for{}lorene. + Ech .M{on}. scal him solue er bi{}clepie [&] bideme{n}. + his a[gh]en werch [&] his onc te witnesse he scal {t}emen. + ne mei him na .M{on}. alsa wel demen ne alswa rihte + for nan ne knau him ase [gh]ere{;} buten ane drihte. 110 + Ech .M{on}. wat him solue best{;} his werkes. [&] his wille. + e e lest wat bi{}sei ofte mest{;} e hit al wat is stille. + nis nan witnesse alse muchel se mo{n}ne`s a[gh]en horte. + Wa se sei [/] he bo hal. him solf wat best his smirte. + + [Linenotes: + 105. _[w.] hwon_ MS. || 108. _temen_] _demen_ MS. || 111.before + _werkes_, _werhes_ deleted.] + + Hwat sullen horlinges don es wichen [&] e forsworene + Wi swo fele be icleped swo fewe bed icorene + Wi hwi waren hie bi[gh]iete to hwan waren hie iborene. 105 + e sulle ben to deae idemd [&] afremo forlorene. + Elch man `sal ar biclepien himselfen [&] ec demen. + Hi{s} o[gh]en werc [&] his anc to witnesse he sal temen. + Nemai him noman alse wel demen ne alse rihte + For non ne cnowe hine alse wel buten one drihte. 110 + Man wot him self best his werkes [&] his wille. + Se e last wot he sei ofte mast se it al wot is stille + Nis no witnesse alse muchel se mannes o[gh]en hierte + Hwo se sei at hie be hol him self wot his smierte. + + [Linenote: + 108. _His_] _Hic_ MS.] + + +Ech .M{on}. scal h[i]m solf demen+ to dee oer to liue. 115 + a witnesse of his a[gh]en werch{;} hine er{}to scal driue. + Al et ech .M{on} haue idon soen he com to mo{n}ne + sculde he | hit sechen o boke iwriten he scal ienchen enne. [f. 62r + Ah drihten ne deme nenne .M{on}. eft{er} his biginnigge. + ah al his lif scal bon suilch bo his endinge. 120 + + Elch man sal him selfen demen to deae oer to liue. 115 + e witnesse of his o[gh]en werc to oer an hine sal driue. + Alat afri man haue idon seen he cam to manne + Swo he hit iseie abc iwrite he sal hit enche anne. + Ac drihte ne deme noman after his biginninge + Ac al his lif sal ben teald after his endinge. | 120 + + +[gh]ef [/] his uuel al hit is uuel+ [&] God [gh]efe god his ende. + God [gh]eue [/] ure ende bo god. [&] wite [/] he us lende. + e .M{on}. [/] uuel don na god. ne neure god lif leden. + er de [&] dom come to his dure he mei him sare adreden. + [/] he ne mu[gh]e enne biden are. for [/] itit ilome. 125 + for{}i he is wis e biet [&] bit [&] bet bi{}fore dome. + +Wenne de is attere dure+ wel late he bidde are. + Wel late he lathe uuel werc{;} e ne mei hit don ne mare. + + [Gh]ief e endinge is god al hit is god + [&] euel [gh]ief euel is e ende. [f. 3v + God [gh]ieue at ure ende be god [&] [gh]ieue at he us lende. + Se man e nafre nele don god ne nafre god lif lade. + Are dea [&] dom cume to his dure he mai[gh] hi{m} sore a{}drade + at he ne mu[gh]e anne bidden ore for at itit ilome. 125 + For{}i he wis e bit [&] bi[gh]iet [&] bet bifore dome. + anne e dea is ate dure wel late he bidde ore. + Wel late he late euel werc an he hit ne mai don no more. + + [/] achten we to leuen wel. for ure drihten solf hit seide. + A hwilke time se eure .M{on}. of inch his mis{}dede. 130 + Oer raer oer later{;} milce he scal imeten. + Ac {}e [/] er naf[] nocht ibet{;} wel muchel he haue to beten. + + [Linenotes: + 130. _in[g.]ch_ MS. || 132. _e_] _we_ MS.] + + Senne lat e [&] u nah hi{m} an u hit ne miht do no more{;} + For{}i he is sot e swo abit to habben godes ore. 130 + eih hweere we hit leue wel for drihte self hit sade. + Elche time sal e man of{}unche his misdade + Oer raer oer later milce he sal imete. + Ac e e her naue ibet muchel he haued to bete + + [Linenote: + 133. After _imete_, _ac_ erased.] + + +Monimon seit hwa rech of pine e scal habben ende+. + Ne bidde ich na bet bo alesed a domes dei of bende. + lutel he wat wet is pine. [&] lutel he hit scawe 135 + hwice hete is er a saule wune hu biter wind er blawe. + hefde he bon er enne dei oer twa bare tide{;} + nolde he for al middenerd e erdde er abiden. + et habbe iseid [e] comen onen a hit wisten mid iwissen. + wa wur sor[gh]e seue[gh]er. for souenihte blisse. 140 + + Maniman sei hwo reche pine e sal habben ende 135 + Ne bidde ich no bet bie ich alesed a domesdai of bende. + Litel wot he `hwat is pine [&] litel he cnowe + Hwilch hit is ar sowle wunie hwu biter wind ar blowe. + Hadde he ben ar on oer two bare tiden. + Nolde he for al midden{}eard e ridde ar abiden. 140 + at habbed isaid e come anne it wiste mid iwisse. + Wo wure sore[gh]e seue [gh]ier for seue nihte blisse. + + [Linenotes: + 137. _[h.]is_ MS. || After _cnowe_, erasure of _hwil_. || + 140.After _Nolde_ erasure of two letters. || _almidden_ MS.] + + +In hure blisse e | e ende haue.+ for endelese pine. [f. 62v + betere is wori water drunch{;} en atter meind mid wine. + Swines brede is swie swete. swa is of wilde dore. + alto dore he is abuh{;} e [gh]ef er fore his swore. + Ful wombe mei lihtliche speken of hunger. [&] of festen{;} 145 + swa mei of pine e ne cnau e scal a ilesten. + Hef he ifonded su{m}me stunde{;} he wolde al seggen oer. + Et lete him were wif. child. suster. feder [&] broer. + + [Linenote: + 144. _abuh_] _abu[t.][e.]h_ MS.] + + [&] ure blisse e ende haue for ende{}lease pine + Betere is wori water an atter imengd mid wine. + Swines brade is wel swete swo is of wilde diere. 145 + Ac al to diere he hit abui e [gh]ief ar{}fore his swiere. + Ful wombe mai lihtliche speken of hunger [&] of fasten + Swo mai of pine e not hwat is pine e sal ilasten. | + Hadde fonded sume stunde he wolde seggen oer [f. 4r + Elate him ware wif [&] child suster [&] fader [&] broer. 150 + + +Al he walde [&] oerluker don [&] oerluker enche{n}+ + Wenne he bi{}ohte on helle fur e nawiht ne mei quenchen. 150 + Eure he walde her inne wawe [&] ine wene wunien{;} + Wi [/] e mihte helle pine bi{}flien [&] bi{}sunien + Et lete him were al world wele [&] orliche blisse. + for to [/] muchele blisse cumen is mure mid iwisse. + + [Linenote: + 152. Before _e_, _me_ deleted.] + + Al he wolde oerluker don [&] oerluker enche + an he biohte an helle fur at no{}wiht ne mai quenche. + Afre he wolde her in wo [&] in wane wunien + Wi{}an he mihte helle fur biflen [&] bisunien. + Elate him ware al wele [&] ereliche blisse 155 + For to e muchele blisse cume is murie mid iwisse. + + [Linenote: + 153. After _wunien_, _wi an he mihte_ erased.] + + +Iwule nu cumen eft to e dome [/] ich er ow of sede+ 155 + A a dei [&] at ta dome us helpe c{ri}st [&] rede. + er we mu[gh]en bon ee offerd [&] herde us adrede{n}. + er he scal al son him bi{}foren his word [&] ec his deden. + Al scal er bon enne cud er me{n} lu[gh]en her ent stelen. + Al scal er bon a{n}ne unwron{;} + [/] men wru[gh]en her [&] helen. 160 + We sculen alre monne lif iknauwen al{}se ure ahen. + er sculen eueni{n}gges bon e riche [&] e la[gh]e. + Ne scal na mon skamie er ne erf he him a{}dreden. + Gif him her of{}inc | his gult [&] bet his misdede. [f. 63r + for him ne scame ne ne grome e sculen bon ibor[gh]en. 165 + + [Linenote: + 163. _skamie_] _smakie_ MS.] + + Ich wulle nu cumen eft to e dome e ich eow ar of sade. + On e daie [&] on e dome us helpe crist [&] rade + ar we mu[gh]en ben sore offerd [&] harde us ofdrade. + ar elch sal al isien him biforen his word [&] ec his dade. 160 + Al sal ar ben anne cu at men lu[gh]en her [&] halen. + Al sal ar ben anne unwrien at men her hudden [&] stalen. + We sullen alre manne lif icnowen alse ure o[gh]en + ar sullen efninges ben to e heie [&] to e lo[gh]e. + Ne sal eih no man samie iar ne arf he him adrade. 165 + [Gh]ief him her ofinche his gult [&] bet his mis{}dade. + For hem ne same ne ne grame e sulle ben ibore[gh]e + + [Linenotes: + 157. _[e.]f[t.]_ _eft_ MS. || 165. _iar_] _a_ corr. + out of _e_.] + + +Ach o{}re+ habbe scome [&] grome [&] oft fele sor[gh]e. + +e do{m} scal sone bon idon+ ne lest he nawiht lo{n}ge. + ne scal him na mon mene er of st{re}nge ne of wronge. + e sculen habbe herdne dom a her weren herde. + a e uuele holden wreche men [&] uuele la[gh]e redde. 170 + Ec efter [/] he ef idon sal er enne [beon] idemet. + [blie mei h enne beon. e god hf wel icwemed] + + [Linenote: + 172. Supplied from MS. e.] + + Ac ore habbe same [&] grame [&] oer fele sore[gh]e. + e dom {s}al ben sone idon ne last hit nowiht longe + Ne sal him noman mene ar{}of strence ne of wronge 170 + o sulle habben hardne dom e here waren hardde + o e euel hielden wreche men [&] euel la[gh]e arerde. + Elch after at he haue idon sal ar ben anne idem{d} + Blie mai he anne ben e god haue wel iquemd. + + [Linenotes: + 169. _sal_] _al_ MS. || 173. _idem_ MS.] + + +Alle a i sprunge bo+ of adam [&] of eue. + Alle hi sculen cumen ider for soe we hit ileue. + a e habbe wel idon efter hore mihte. 175 + to houene riche hi sculen faren for mid ure drihte. + a e habbe doules werc idon. [&] er inne bo ifunde. + hi sculen faren for mid him in to helle grunde. + er hi scule{n} wunien a buten are [&] ende. + Ne breke neure drihte helle gate for lesen hi of bende. 180 + + [Linenote: + 178. _mid [m.][i.][d.]_ MS.] + + Alle o e sprunge be of ada{m} [&] of eue 175 + Alle hie sulle ider cume for soe we hit ileued. | + o e habbed wel idon after here mihte [f. 4v + To heueriche hie sulle fare for mid ure drihte. + o e deueles werkes habe idon [&] ar{}inne be ifunde + Hie sulle fare for mid hem in{}to helle grunde. 180 + ar hie sulle wunien abuten ore [&] ende. + Brec nafre eft crist helle dure for lesen hem of bende + + [Linenotes: + 180.After _fare_, __ elided.] + + +Nis na sullic ech hom bo wa [&] hom bo uneade.+ + Ne scal neure eft c{ri}st olie de for lesen hom of deae. + Enes drihten helle brec his fro{n}d he ut brochte. + him solf he olede de for him . wel dore he hom bohte. + Nalde hit mei do for mei. ne sust{er} for broer. 185 + nalde hit sune do for fader. ne na mon for oer. + + Nis no sellich eih hem be wo [&] eih hem be uneae + Ne sal nafre eft crist olien dea for lesen hem of deae. + nes drihten helle brac his frend he ut brohte 185 + Him self he olede dea for hem wel diere he hes bohte. + Nolde hit mo[gh]e don for mai ne suster [for] broer + Nolde sune don for fader ne no man for oer. + + +Vre alre lau{er}d+ for his relles ipined wes a rode. + vre bendes he unbon[d] [&] bohte us mid his blode. + We [gh]eue | unee for his luue a stuche of ure brede. [f. 63v + Ne enke we noht [/] he scal deme a q{ui}ke [&] a dede. 190 + Muchele luue he us cudde. walde we hit und{er}sto{n}de + [/] ure eldre misduden{;} we habbe uuele on honde. + De com in is middenerde urh es doules honde. + [&] sake [&] sor[gh]e [&] swinc a wat{er}e [&] a londe. + + Vre alre louerd for his ralles ipined he was arode + Ure bendes he unbond [&] bohte us mid his blode. 190 + We [gh]ieue uneae for his luue a steche of ure breade + Ne enche we naht ar at sal deme e q{ui}ca [&] e deade. + Muchel luue he us kedde wolde we hit understonde. + at ure elderne mi`sduden we habe euel an honde. + Dea cam in is middenrd urh ealde deueles onde 195 + [&] senne [&] sore[gh]e [&] iswinch awatere [&] [a]londe. + + [Linenote: + 194. _misduden_] _u_ over _[e.]_ MS.] + + +Vre forme fader+ gult. we abu[gh]e alle. 195 + [eal his f spring efter hi{m}. en hearme is bi{}fealle.] + urst [&] hunger. chele [&] hete. helde [&] unhele. + urh him de com in is middenerd [&] oer unisele. + Nere na{}mon elles ded ne sec ne nan unsele. + ac mihten libben eure ma a blisse [&] a hele. 200 + lutel hit u{n}che moni mon. ac muchel wes a su{n}ne. + for hwam alle olie de e comen of hore cunne. + + [Linenote: + 196. Supplied from MS. e.] + + Vre foremes faderes gult we abuge alle + Al his ofsprung after him in harem is biualle + urst [&] hunger. chele [&] hete [&] alle unhale. + urh dea cam in is midden{}eard [&] oer unisale. 200 + Nare noman elles dead ne sic ne unsele + Ac mihte libbe afremo ablisse [&] an hale. | + Litel lac is gode lief e cume of gode wille. [f. 5r + [&] elate muchel [gh]ieue an his herte is ille + Litel hit unche maniman ac muchel was e senne 205 + For hwan alle olie dea e comen of here kenne + + +Hore sunne+ [&] ec ure a[gh]en sare us mei of{}inche. + urh su{n}ne we libbe alle in sor[gh]e [&] in swinke. + Suen God nom swa muchele wrake for are misdede{;} 205 + We e swa muchel [&] swa ofte mis{}do. we mu[gh]en ee us adrede. + Adam and his of{}spru{n}g for are {b}are sunne. + Wes fele undret wintre an helle pine [&] an unwunne. + a e ledden hore lif mid unriht [&] mid wrange. + buten hit gode`s milce do ho sculen bon er wel longe. 210 + Godes wisdom is wel muchel [&] alswa is his mihte + [&] nis his milce naut lesse. ac bi an ilke iwichte. + + [Linenotes: + 203. _[h.][o.][r.][e.] ure_ MS. || 207. _bare_] _are_ MS. || + 210._do_] _do[n.]_ MS.] + + Here senne [&] ec ure o[gh]en us mu[gh]e sore of{}unche + For senne we libe alle her in sore[gh]e [&] in swunche. + Seen god na{m} swo mukel wrache for one misdede + We e swo ofte misdo we mu[gh]en us eae ofdrade. 210 + Adam [&] al his ofspreng for one bare senne. + Was fele hundred wintre an helle a pine [&] unwenne. + o e lade here lif mid unrihte [&] mid wronge + Bute hit godes milce do hie sulle wunie ar longe. + Godes wisdom is wel muchel [&] alsse is his mihte 215 + Ac nis his mihte nowiht lasse ac bier ilke wihte. + + [Linenotes: + 207. After _mu[gh]e_, _rewen_ deleted MS. || 210._o_ altered + to _e_.] + + +Mare he ane mei+ for{}[gh]euen. en | al folc gulte cunne. [f. 64r + Sulf douel mihte habbe{n} milce. [gh]if he hit bigunne. + a e godes milce seche{;} he iwis mei ha ifi{n}den. 215 + Ac helle king is are{}les with a e he mei binden. + e e de is wille mest{;} he haue wurst mede. + His ba{} scal bon wallinde. his ba sca{l} bon berni{n}de glede. + + [Linenotes: + 218. _ba[/]_ MS. || _scal_] _scab_ MS.] + + More he one mai[gh] for[gh]ieue an alle folc gulte cunne + Self deuel mihte habben milce [gh]ief he hit bigunne. + ee godes milche sec iwis he mai hes finden + Ac helle king is ore{}leas wi o e he mai binden. 220 + Se de his wille mast he sal habbe werest mede + His ba sal be wallinde pich his bed barnende glede. + + [Linenotes: + 213. After _lif_, an erasure, on which _mid_. || 214._do_ + corr. out of _to_. || 215._mulchel_ MS. || After _[&]_, an + erasure.] + + +Wurst he de his gode frond{;}+ enne his fulle fond{;} + God scilde alle godes frond. a wih swilche freonde. 220 + Neure in helle hi com. ne er ne come reche. + ach ich elches worldes wele. er me mahte feche + [/] his wulle seggen on at wise men us seiden. + [&] aboken hit writen er [me] mei hit reden. + Ich hit wille seggen an e hit hom solf nusten. 225 + warni hom wi hore unfrome. [gh]if ho me wulle lusten. + vnd{er}stonde nu to me edi men [&] arme. + Ich wulle tellen of helle pin{;} [&] wernin ow wi herme. + In helle his hunger [&] urst{;} twa uuele iuere. + as olie a [e] weren maket niinges here. 230 + + [Linenote: + 229._[i.][s.] his_ MS.] + + Werse he do his gode wines an his fiendes + God silde alle godes friend wi swo euele friende. + Nafre an helle ine cam ne cumen ich ar ne reche 225 + eih ich aches woreldes wele are mihte feche. + eih ich wille seggen eow at wise men us saden + [&] [a] boc hit is write ar me hit mai rade. | + Ic wille seggen hit o e hit hem self nesten [f. 5v + [&] warnin hem wi here unfreme + [gh]ief hie me wille hlesten. 230 + Vnderstonde nu to meward eadimen [&] arme + Ich wille tellen eow of helle pine [&] warnin eow wi harme. + An helle hunger [&] urst euel two iferen. + os pine olie o e ware meteniinges here. + + [Linenotes: + 225.Before _reche_, __ erased MS. || 230.After _here_, + an erasure of one letter MS.] + + +er is waning [&] wow.+ eft{er} eche streche. + ho fare from hete to hete. [&] hech to frure e wreche. + enne hi bi in ere hete{;} e chele him unchet blisse. + enne hi cume eft to e chele{;} of hete hi habbe misse. + hi hem de wa inoch nabbe hi nane blisse. 235 + + ar is woning [&] wop after ache strate 235 + Hie fare fram hate [to] chele fra{m} chele to hate. + []an hie be in e hate chele hem unche blisse + []an hie cume eft to chele of hate hie habbe misse. + [E]ier do `hem wo inoh nabbe none lisse. + + +Nute hi hweer hem de {w}urs+ mid neure nane wisse. + hi walke eure [&] seche reste | ac `ho ne mu[gh]en imeten. [f. 64v + for{}i e ho nolden e hwile [/] ho mihten here sunne beten. + ho seche reste er nis nan. for{}i ne mu[gh]en hi es finden. + Ac walke weri up [&] dun{;} se wat{er} de mid winde. 240 + o bo a e weren her a anke unstedefeste. + [&] a e gode biheten heste [&] nolden hit ileste. + a e god werc bigunnen [&] ful enden hit nolden. + + [Linenotes: + 236. _wurs_] _urs_ MS. || 237. _m[o.]u[gh]en_ MS.] + + [N]iten hweer hem do wers to nafre none wisse. 240 + [H]ie walke afre [&] seche reste ac hie hes ne mu[gh]en imeten. + [F]or{}i e hie nolde e hwile hie mihten here senne beten. + [H]ie sec`he reste ar non nis ac hie hies ne mu[gh]en ifinden. + [A]c walke weri up [&] dun se water do mid winde + []at be o e waren her an anc unstedefaste 245 + [[&]] o e gode biheten aihte [&] hit him ilaste. + [[&]] o e god werc bigunnen [&] ful endin hit nolden. + + +Nu witen her.+ [&] nue er. [&] nusten hwat hi wolden. + er is bernunde pich hore saule to baien inne. 245 + a e ledden here lif in werre [&] in winne. + er is fur [/] is undret fald hattre. ene bo ure. + Ne mei q{ue}nchen salt weter ne uersc of e burne. + is is [/] fur [/] efre bernd ne mei nawiht hit que{n}chen{;} + er inne bo a e was to lof wreche men to swenchen. 250 + a e weren swikelemen [&] ful of uuel wrenchen. + a e mihten uuel don. e e lef hit wes to enchen. + e luueden tening [&] stale. hordom [&] drunken. + [&] a doules werche blieliche swunken. + + [N]u waren her [&] nu ar [&] nesten hwat he wolden + []ar is pich at afre walle ar sulle wunien inne + []o e lade here lif on werre [&] an unwinne. 250 + []ar is fur is hundredfeald hatere an be ure. + [N]e mai hit quenche salt water ne auene stream ne sture. + []is is at fur at afre barne + ne mai no wiht [hit] quenche. + []ar{}inne be e was to lef wreche men to swenche. | + o e [waren] swikele men [&] ful of euele wrenchen. [f. 6r + [&] o e mihten euel don [&] lief hit was to enchen. 256 + e luueden rauing [&] stale hordom [&] druken + [&] an defles werkes blieliche swunken. + + [Linenotes: + 248. _[m.]esten_ MS. || 250. After _[&]_, _h_ erased MS. || + 258._blieliche_] second _i_ corr. out of _l_.] + + a e weren swa le{s}e [/] me ho{m} ne mihte ileuen. 255 + Med{}ierne domes men. [&] wro{n}gwise reuen. + [/] oer mo{n}nes wif lof. his a[gh]en et{}lete. + o e sungede muchel{;} a drunke [&] an ete. + e wreche mon binom his ehte. [&] leide his on horde. + [/] lutel let of godes borde. [&] godes worde. 260 + [&] o e his a[gh]en nalde [gh]euen er he isech | e node [f. 65r + Ne nalde iheren godes sonde. enne he hit herde bode. + e [/] is oers mo{n}nes ing. loure ene hit sculde. + [&] weren to gredi of solure [&] of golde. + [&] a e untrownesse duden on e ho scu`lden bon holde. 265 + + [Linenote: + 255. _lese_] _lele_ MS.] + + o e waren swo lease men at mes ne mihte leuen + Med[gh]ierne domes men [&] w`rongwise reuen. 260 + o e oer mannes wif was lief her o[gh]en elate + [&] o e sunegeden muchel on druken [&] on ate. + e wreche men binomen here aihte [&] leide his on horde. + e litel lete of godes bode [&] of godes worde. + [&] e his o[gh]en nolde [gh]ieue ar he iseih e niede 265 + Ne nolde ihere godes men an he sat at his biede. + o e was oer mannes ing leuere an hit solde + [&] waren alto gradi of siluer [&] of golde. + o e untrewnesse deden an e he solden ben holde. + + [Linenotes: + 261.After _was_, erasure of three letters MS. || + 263.After _men_, one letter erased.] + + [&] leten et ho sculden don. [&] duden [/] ho wolden. + a e weren eure abuten isse worldes echte. + [&] duden al [/] e lae gast hechte to [&] tachte. + [&] alle e en anigewise doulen i{}que{m}de. + a bo nu mid him in helle fordon [&] fordemet. 270 + + [Linenotes: + 267. _we[n.]ren_ MS. || 269. _iquemde_] _iquende_ MS.] + + [&] leten al at hie solden don [&] deden at hie wolden. 270 + o e waren [gh]ietceres of is wereldes aihte + [&] dude al at e loe gost hem tihte to [&] taihte. + [&] Al `o e ani{}wise deuel iquemde + o be mid h{i}m in helle fordon [&] demde. + + [Linenote: + 274. _hem_ MS.] + + +(EGERTON MS., SECOND COPY.) + + Bute e f{}ufte sare heore mis{}dede. [f. 69r + [&] gunne heore gultes beten [&] betere lf lde. + er beo neddren [&] snaken. uete [&] frute. + a tere. [&] frete. e uuele speke. e ni fulle. [&] te prute. + Neure sunne er ne scn. ne mone ne steorre. 275 + er is muchel godes hate. [&] muchel godes eorre. + ure er s uuel smch. usternesse [&] eie. + nis er neure oer lht. ene e swierte leie. + er ligget ladliche fund. in strange rakete[gh]e. + [/] beo a e wre mid gode on heuene wel he[gh]e. 280 + er beo ateliche fund. [&] eisliche wihte. + as scule a wrecche {}fon. e sune[gh]ede urh sihte. + er is e lae sathanas. [&] belzebud s ealde. + eae hi mu[gh]en beo f{}drd. e hne scule bi{}healde. + + [Linenote: + 283. _is_ _[i.][s.]_ MS.] + + Bute o e ofuhte sore here misdade 275 + [&] Gunne here gultes bete [&] betere lif lade. + ar be naddren [&] snaken. eueten [&] fruden + e tere [&] frete o euele swiken e nifule [&] e prude + Nafre sunne ar ne sine ne mone ne storre. + ar is muchel godes hete [&] muchel godes oerre. | 280 + Afre ar is euel smech iesternesse [&] eie [f. 6v + Nis ar nafre oder liht an e swarte leie. + ar lige ateliche fiend in stronge raketeie + at be o e waren mid god angles swie heie. + at be ateliche fiend [&] Eiseliche wihten 285 + o sulle e wreche sowle isien e sinegeden urh sihte + ar is se loe sathanas [&] belzebub se ealde + Eae he mu[gh]en ben sore ofdrad e sullen hes bihealde. + + [Linenote: + 277. _fruden_] _d_ corr. out of _ct_ MS.] + + Ne mei nan heorte hit ienche. ne tunge ne can telle. 285 + hu muchel pne na hu uele sunden nne helle. + Wi a pine e er beo. nelle ich eow naht leo[gh]en. + nis hit bute gamen [&] glo. eal [/] man mei hr dreo[gh]en. + End [gh]ut ne de heo{m} naht sa w. n a lae bende. | + [/] h wite [/] heore pne sceal neure habbe ende. [f. 69v + ar beo a heene men. w[]re la[gh]e{}liese. 291 + e nes naht f godes bi{}bode. ne f godes hse. + [U]uele cristene men. h beo heore ifere. + a e heore cristen{}dom. uuele heo`lde hre. + [[Gh]]ut h beo wurse stede. on er helle grunde. 295 + ne sculen h neure cume{n} t. for marke ne for punde. + [N]e mei heo{m} naer helpen er. bede ne elmesse. + for nis naer inne helle. re ne for{}[gh]iuenesse. + + [Linenote: + 290. After _habbe_, _l_ erased.] + + Nemai non herte hit enche ne tunge hit ne mai telle + Hwu muchele pine ne hwu fele senden in helle 290 + Of o pine e ar bie nelle ich eow naht lie + Nis hit bute gamen [&] glie of at man mai here drie. + [&] [gh]iet ne do hem naht alse wo in e loe bende + Swo at he witen at here pine sal nafre habben ende + ar be e haene men e waren la[gh]e{}lease. 295 + e nes naht of godes bode ne of godes hease. + Euele cristene men hie be here iferen + o e here cristendom euele hielden here. + [&] [gh]iet he be awerse stede anier helle grunde + Ne sullen nafre cumen t for peni ne for punde. 300 + Ne mai hem noer helpe ar ibede ne almesse + For naht solden bidde ar ore ne for[gh]ieuenesse. + + [Linenote: + 292._mai_ corr. out of _marg_ MS.] + + Sculde hi{m} ch man e hwile h mu[gh]e f as helle pne. + [&] werni ech hs freond er wi swa ich habbe mine. 300 + e sculden heo{m} ne cunne. ich heo{m} wulle teche. + ich kan beon [gh]ief ich sceal. lichame [&] sawle leche. + Lte w [/] god for{}but. ealle manne cunne. + [&] do w [/] h us ht. [&] sculde w us wi sunne. + Luuie we god mid ure heorte. [&] mid al ure mihte. 305 + [&] ure mcristen eal us sulf. swa us lerde drihte. + Eal [/] me r[]t [&] eal [/] me sing. bi{}fore godes borde. + eal ht hanget [&] bi{}halt. bi isse twam worde. + {E}alle godes la[gh]e he ful. e nwe [&] a ealde. + e e as tw luue hf. [&] wel h wule healde. 310 + Ac h beo wunder earue{}healde. sw fte gulte ealle. + Fr ht s strang to stande lange. [&] lht s to fealle. + [A]ac drihte crist h [gh]ue us strenge. stande [/] w mote. + [&] f ealle ure gultes `unne us cume to bote. + + [Linenotes: + 308. _eal_] _Eeal_ MS. || 309. _Ealle_] _alle_ MS. || + _nwe_] _n_ corr. out of _r_.] + + Silde him elch man e hwile he mai wi os helle pine. + [&] warnie his frend ar wi swo ich habbe ido mine. + o e silde hem ne cunnen ich hem wille tache 305 + [I]ch can ben aier [gh]ief isal lichame [&] sowle lache. | + Late we at god forbet alle mankenne [f. 7r + [&] do we at he us hat [&] silde we us wid senne. + Luue we god mid ure herte [&] mid al ure mihte + [&] ure emcristen alse us self swo us tached drihte. 310 + Al at me rade [&] singed bifore godes borde + Al hit hange [&] halt bi ese twam worde + Alle godes la[gh]es hie fulle e newe [&] e ealde + e e os two luues halt [&] wile hes wel healde. + Ac hie bie wel arefe{}heald swo ofte we gulte alle 315 + For hit is strong te stonde longe [&] liht hit is to falle. + Ac drihte c{ri}st [gh]eue us strenge stonde at we moten + [&] of alle ure gultes [gh]ieue us cume bote. + + [Linenotes: + 307. After _at_, _w_ erased. || 313. _godel_ MS. || + 315._gulte_] _t_ over _[d.]_ MS.] + + + ++W wilnie fter woruld wle. e lange ne mei leste. 315 + [&] legge eal ure iswinch. n in[gh]e unste`de feste. | + Swunche w for godes luue. healf [/] w do for hte. [f. 70r + ne bo w naht sw f bicherd. ne sa uuele bi{}kehte. + [Gh]if w serueden gode swa w do ermnges. + mare w hedden en huene. enne eorles hr [&] kinges. 320 + N mu[gh]en h werien heo{m} wi chele. wi urste ne wi hunger. + ne wi ulde. ne wi deae. e uldre ne e [gh]eonger. + Ac er nis hunger ne urst. ne die. ne unhele ne elde. + of isse riche w enche fte. [&] of ere to selde. + + We wilnie after wereldes wele e longe ne mai ilaste + [&] lege mast al ure swinc on ing unstedefaste. 320 + Swunke [we] for godes luue half at we do for eihte. + Nare we naht swo ofte bicherd ne swo euele bikeihte + [Gh]ief we serueden god half at we do for erminges + We mihten habben more an heuene a[n] [gh]ierles [&] kinges + Ne mu[gh]e we werien naer ne wi urst ne wi hunger 325 + Ne wid elde ne wi dea e elder ne e [gh]eunger + Ac ar nis hunger ne urst. dea ne unhale ne elde. + Of esse riche we enche to ofte of are alto selde. + + [Linenote: + 326. After _elde_, _ne wi elde_ MS.] + + W scolden ealle us bienche fte. [&] wl ilome. 325 + hwt w beo to whn w scule. [&] f hwn w come. + H litle hwle w beo hr. h lange elle`s hwre. + hwt w mu[gh]e habben hr. [&] hwt finde ere. + [Gh]ef w were wise men. is w scolde enche. + bute w wure us wer. eos woruld wule us for{}drenche. 330 + Mest ealle men he [gh]ue drinche. f ane deofles scenche. + h sceal hi{m} cunne sculde wl. [gh]f h hne nele screnche. + + We solden bienchen us wel ofte [&] ilom{e} + Hwat we be to hwan we sullen [&] of hwan we come. 330 + Hwu litle hwile we bie her hwu longe elles [h.]ware + Hwat we mu[gh]en habben her [&] hwat we finde are. | + [Gh]ief [we] waren wise men us we solden enchen [f. 7v + Bute we wuren us iwar is wereld us wile drenchen + Mast alle men hit [gh]ieue drinken of on euele senche 335 + He sal him cunnen silde wel [gh]ief hit him nele screnche. + + [Linenote: + 329._ilomo_ MS.] + + + ++Mid ealmihti[gh]es godes luue. ute w us bi{}werien. + wi ises wrecches woreldes luue. [/] h ma[gh]e us derien. + Mid festen lmes [&] ibede. werie w us wi sunne. 335 + Mi a wepne e god haue. bi{}[gh]ten man cunne. + Lte w e brade strt. [&] ene wei bene. + e le{t} [/] ni[gh]ee dl to helle of manne. [&] ma ich wne. + G w ene nrewne wei. [&] ene wei grene. + er for fare litel folc. ac hit is feir [&] scne. 340 + brade strt is ure will. e s us la to forl[]te. + a e eal fol[gh]e hs will. fare bi usse strte. + H mu[gh]en lihtliche gn mid ere under{}hulde. + urh ane godlese w{u}de `in{}to ane bare felde. [f. 70v + + [Linenotes: + 338. _let_] _[l.]ec_ MS. || 344. _wude_] _wade_ MS.] + + Mid al{}mihtin godes luue te we us biwerien + [W]i esses wreches woreldes luue at hit ne mu[gh]e us derien. + Mid almesse. mid fasten [&] mid ibeden werie we us wid senne. + Mid o wapne e god haued [gh]ieue alle man{}kenne. 340 + [L]ate we e brode strate [&] ane wei[gh] bene + []e lat e niee dal to helle of manne me mai wene. + Go we ane narewe pa [&] ene wei grene + []ar for fare wel litel folc [&] eche is fair [&] isene + []e brode strate is ure wil. e is lo te lte. 345 + []o e fol[gh]e here iwil hie fare bi are strate. + [H]ie mu[gh]en lihtliche cumen mid are nier helde + []urh one godelease wude to one bare felde + + [Linenote: + 343. _Gowe_ MS.] + + []e nrewei s godes hse. er for{}fare wl fiewe. 345 + [/] beo a e heo{m} sculde [gh]eorne wi []che un{}eawe. + []as ga unee [gh]eanes e clue. a[gh]ean e hea[gh]e hulle. + as lete eal heore a[gh]en wll. for godes hse to fulle. + [G]a w alle ene wei. for he us wule bringe. + mid te feawe feire men. be{}foren heuen kinge. 350 + er is ealre murhe mest. mid englene sange. + e s a usend wintre er. ne inc hi{m} naht to lange. + e e lest haue. haf swa michel [/] h ne bit namare. + e a blisse for as for{}lt ht hi{m} mei reowe sare. + [N]e mei nan uuel ne na wane beon inne godes riche. 355 + eh er beo wununges fele. ch oer uniliche. + + []a narewe pa is godes has ar for fare wel feawe + []at be o e hem silde [gh]ierne wi achen uneawe. 350 + []os go uneae a[gh]ien e cliue [&] a[gh]ien e heie hulle + []os leten al here iwil for godes luue to fulle. + [G]o we alle ane wei for he us wile bringe + Mid o feawe faire men bi{}fore e heuen kinge + []ar is alre blisse mast mid angles songe. 355 + []e is a usend wintre ar ne unche hit him naht longe. | + e last haue blisse he haue sswo muchel + at he ne bit no more [f. 8r + e at blisse forgo hit sal him rewen sore. + Ne mai non euel ne non wane ben in godes riche + eih ar ben wuniinges fele elch oer uniliche 360 + + [Linenotes: + 351. After _uneae_, _cliue_ deleted MS. || 357.After + _haue_, _bli_ deleted and _sse_ corr. into _sswo_.] + + Sume er habbe lesse murhe. [&] sume habbe mare. + fter an e dude her. efter an [/] he swanc sare. + [N]e sceal er beon ne bried ne wn. ne oer cunnes ste. + god ane sceal beo eche lf. [&] blisse. [&] che reste. 360 + [N] sceal er beo fah ne gri. ne kuning ne `ermne. + ne aquierne. ne martres cheole. ne beuer n sabelne. + [N]e sceal er beo sciet ne scrud. ne woruld wele nane. + eal e murhe e me us bi{}hat. al ht sceal beo god ane. + [N]e mei na murhe. beo swa muchel. se is godes sihte. 365 + [H]e s so sunne [&] briht. [&] dei buten nihte. + + Sume ar habbe lasse blisse [&] sume ar habbe more + Elch after at he dude her after ane e swanc sore + Ne sal ar ben bread ne win ne oer kennes este + God one sal ben ache lif [&] blisse [&] ache reste. + Ne sal ar ben foh ne grai ne cunin ne ermine 365 + Ne aquerne ne metheschele ne beuer ne sabeline. + Ne sal ar ben naer scat ne srud ne wereldes wele none. + Al e blisse e me us bihat al hit sal ben god one + Ne mai no blisse ben alse muchel se is godes sihte. + He is so sunne [&] briht [&] dai a{}bute nihte. 370 + + [H]e is lches godes ful. nis hi{m} na wi{}uten. + na god nis him wane e wunie hi{m} abuten. + er is wle bute gane. [&] reste abuten swinche. + e mei [&] nele ider cume. sare hit hi{m} sceal f inche. 370 + + He is aches godes ful nis him no wiht uten. + Nones godes hem nis wane e wunie him abuten. + ar is wele a{}buten wane [&] reste a{}buten swunche. + e mu[gh]en [&] nelle ider cume hit hem mai of{}unche. + + +(EGERTON MS., FIRST COPY.) + + er is blisse a{}buten tre[gh]e. [&] lif a{}buten deae [f. 12v + e eure scullen wunien er. blie muwen ben ee + er is [gh]eo[gh]ee bute ulde. [&] hele a{}buten vn{}hele + nis er so`rewe ne sor. ne neure nan vn{}seale + er me scal drihte sulf i{}seon. swa he is mid iwisse 375 + he one mai [&] scal al beo. engle [&] manne blisse + And eh ne beod heore e[gh]e naht. alle iliche brihte + i nabbed hi nouht iliche. alle of godes lihte + On isse `liue hi neren nout. alle of one mihte + ne er ne scullen hi habben god. alle bi one [gh]ihte 380 + o scullen more of him seon. e luuede him her more + [&] more icnawen [&] iwiten. his mihte [&] his ore + + ar is blisse a{}buten trei[gh]e [&] lif abuten deae 375 + o e afre sulle wunie ar blie hie mu[gh]e ben eae. + ar is [gh]ieu abuten elde [&] hale abuten unhale + Nis ar sare[gh]e ne sor non ne nafre unisale. + ar me drihte self isien swo se is mid iwisse + He one mai [&] sal al ben angles [&] manne blisse. | 380 + [&] eih ne bed here eien naht alle iliche brihte [f. 8v + Hi nabbe naht iliche muchel alle of godes lihte + On esse liue he naren naht alle of ore mihte + Ne ar ne sullen habben god. alle bi one wihte. + o sullen more of him isien e luueden hine more 385 + [&] more icnowen [&] ec witen his mihte [&] his ore + + [Linenote: + 381. _bed_, or _be_: leaf pared away.] + + On him hi scullen finden alat man mai to lesten + hali boc hi sculle i{}seon. al at hi her nusten + Crist scal one beon inou. alle his durlinges 385 + he one is muchele mare [&] betere. anne alle oere inges + Inoh he haued e hine haue. e alle ing wealded + of him to sene nis no sed. wel hem is e hine bi{}healde + God is so mere [&] swa muchel. in his godcunnesse + [/] al [/] is. [&] al at wes is wurse. enne he [&] lesse 390 + Ne mai it neure no man oer segge mid iwisse + hu muchele murhe habbet o. e beod inne godes blisse + + [Linenote: + 388. _hem_] _e_ above _[i.]_ MS.] + + On him hie sulle finden al at man mai to hleste + On him he sullen ec isien al at hie ar nesten. + [C]rist sal one bien ino[gh]h alle his derlinges. + []e one is muche more [&] betere an alle oer inges. 390 + [I]noh he haue e hine haue e alle ing wealde + [O]f him to isiene nis non sd swo fair he is to bihelden + [G]od is swo mere [&] swo muchel in his godcunnesse + []at al at elles was [&] is is fele werse [&] lasse. + [Ne] mai hit nafre noman oer seggen mid iwisse 395 + [H]wu muchele murihe habbe o e be in godes blisse + + [Linenote: + 392.After _isiene_, erasure of one letter.] + + + ++To ere blisse us bringe god. e rixlet abuten ende + enne he vre soule vn{}bint. of licames bende + Crist [gh]yue us leden her swilc lif. [&] habben her swilc ende 395 + at we moten uder come. wanne we henne wende. AmeN. + + [T]o are blisse us bringe god e rixle a buten ende. + []ane he ure sowle unbint of lichamliche bende + [C]rist [gh]ieue us laden her swilch lif + [&] habben her swilch ende{;} + []at we moten ider cumen ane we henne wende. 400 + + _AMEN._ + + [Linenote: + 397. After _buten_, erasure of one letter.] + + + + +IX. ANCRENE WISSE + +[[MS description from Notes volume: + +"i. Corpus Christi College, Cambridge, 402 (A); on vellum, 215 150 +mm.... There are glosses in red pencil and words underlined in red. + +"The MS. belongs to the second quarter of the thirteenth century. It +cannot be earlier than 1225 A.D., for it mentions the Dominicans and +Franciscans, and it is probably later than 1230. It is the most correct, +but it has additions to the original, such as 62/46-64/62, 64/73-78. + +"ii. Caius College, Cambridge, 234 (B); on vellum, 124 93 mm.; 368 +pages; late thirteenth century. Pages 1-185 consist of extracts from the +AR, but not in the order of the other manuscripts (ES iii. 536). + +"iii. Cotton Nero A 14, British Museum (N); on vellum, 146 114 mm.; +written in the second quarter of the thirteenth century. Its contents +are ff. 1-120r, the Ancren Riwle; 120v-123v, The Orison, XVIII. + +"iv. Cotton Titus D 18, British Museum (T); on vellum, 158 120 mm.; +148 folios in double columns, written from f. 14, where AR begins, to +the end, about 1220 A.D."]] + + +ANCRENE WISSE + +(CORPUS MS.) + + + ANCREN RIWLE + + (CAIUS MS.) + + +A. THE SEVEN DEADLY SINS + +[f. 56r] ++vs mine leoue sustren ie wildernesse er [gh]e ga{;} +in wi godes folc toward ierusalemes lond [/] is e riche of +heouene{;} beo ulliche beastes ulliche wurmes. ne nat ich +na sunne [/] ne mei beon ilead oer to an of ham seouene{;} oer +to hare streones. vnsteaeluest bileaue a[gh]ein godes lare nis +hit te spece{5} of prude inobedience? Herto falle sygaldren +false teolunges lefunge o swefne o nore [&] on alle +wicchecreftes. Neomunge of husel in eani heaued sunne oer ei +oer sacrement nis hit te spece of prude [/] ich cleopede +p{re}su{m}ptio [gh]ef me wat hwuch sunne hit is [f.56v] [gh]ef +me hit nat nawt enne is hit [gh]emeles under{10} accidie [/] +ich slawe cleopede. e ne warne oer of his uuel oer of his +bi[gh]ete nis hit slaw [gh]emeles oer attri onde? teohei mis +edhalden cwide fundles oer lane oer erwi mis{}fearen +nis hit spece of [gh]isceunge{;} [&] aneS cunnes eofe? + + [p. 126] [++]us mine leoue frend ie wildernesse at ge + [p.127] gat in wid godes folc toward ier{usa}l{e}mes londe at + is e riche of heouene{;} beod {}ulliche bestes ulliche wurmes + Ne nat ich nan sunne at ne mai beon ilad oer to an of ham + seoluen oer to hare streones vnstaelfast bi{}leaue agein + hali lare nis hit of{5} p{ru}de i{n}obedience? Herto falled + sigaldren false teolunges Lefunge o nore. o swefne [&] alle + wicchecraftes. Neominge of husel in ei heaued sunne oer ai + oer sac{re}ment nis hit spece of p{ru}de{;} at ich cleopede + p{re}su{m}pciun gif me wat hwat sunne hit is. Gif me hit nat + naut{;} enne is hit gemeles vnder accidie at ich sloue + cleopede.{10} e at ne warned oer of his uuel oer of his + bigete nis hit sla gemeles oer attri onde? To thehewen mis + et halden cwude fundes oer lane nis is giscunge{;} eofe. + + [Linenotes: + 3. _sulliche_ MS. || 11. _bigete_] _b_ corr. out of _l_.] + +Edhalden ores hure ou{er} his rihte t{er}me nis hit strong +reaflac hwa{}se [gh]elden hit mei e is{15} under [gh]isceunge? [Gh]ef +me [gh]eme wurse ei ing ileanet oer bitaht to witene en he +wene e ah hit nis hit oer triccherie oer [gh]emeles of +slawe? alswa is dusi heast oer folliche ipliht trowe longe +beon unbischpet falsliche gan to schrift oer to longe +abiden ne teache p{ate}r no{ste}r godchild ne Credo eos [&] +alle ulliche beo ilead to{20} slawe [/] is e feore moder +of e seoue sunnen. e dronc drunch oer ei ing dude hwer +urh na child ne schulde beon on hire istreonet oer [/] +istreonede schulde forwuren nis is strong monslaht of +galnesse awakenet? Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche +nomen ne mahte namon rikenin ah i eo e ich habbe{25} +iseid{;} alle ore beo bilokene. Ant nis ich wene namon e ne +mei understonden him of his sunne nomeliche under sum of e ilke +imeane e beo her iwritene. + + at{}halden oeres hure ouer his richte terme nis hit strong + reflac. at is under gissunge{;} gif me gemed wurse ai ing + [p.128] ilened oer bitahted te witene en{15} he wene at + hit ah nis oer tricherie oer gemeles of slaue. Alswa is + dusi hest oer folliche iplicht troue Longe beon un{}bischbed + falsliche gan to schrifte oer to longe abiden Ne teachen + god{}child p{ate}r n{oste}r Ne Credo eos [&] alle ulliche + beod ilad to slaue at is e feore moder of e seoue sunnen + eo dronc druch{20} oer ai ing dude hwer urh na child ne + shulde beon on hire istreoned oer at istreonede shulde + for{}wuren{;} Nis is strong monslaht of galnasse awakened{;} + Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche nome ne mahte na{}mon + rikenen. Ah ieo at ich habbe iseid{;} alle oere beod + bilokene. An nis ich wene namon at ne mai{25} under{}stonden + him of his sunnen nomeliche wnder su{m}me of e ilke at + imene{;} e beod er i writene. + + [Linenote: + 16._tricherie_] over _c_, contraction mark for _er_.] + +Of eose seoue beastes [&] of hare streones i wildernesse of +anlich lif is iseid herto e alle e forfearinde fondi to +fordonne. e liun of prude slea alle e prude {30} alle e +beo hehe [&] ou{er}hohe iheortet. e attri neddre e ontfule [&] +te luere ionket. Wreafule{;} e vnicorne. Alswa of e ore o +rawe. to godd ha beo isleine ah [f.57r] ha libbe to e +feond [&] beo alle in his hond. [&] serui him in his curt euch +of e meoster e him to falle.{35} + + + [++O]f eos sewe beastes [&] of hare strenes iwildernesse of + anlich lif is iseid hiderto [p.129] e alle e forfarinde + fondet te fordonne. e Leon of p{ru}de slead alle e p{ru}de. + Alle at beod{30} hehe [&] for hehe iheorted. e aetri neddre{;} + e ond{}fule. [&] e luere ionked. wredfule e unicorne. Al swa + of en oer areawe. to god ha beod isleine Ah ha libbed to e + feond [&] beod alle in is hird [&] serued him in his curt Euch + of e mester et him to falle. + + +++e prude beo his bem{er}es drahe wind inward wi worltlich +hereword [&] eft wi idel [gh]elp puffe hit ut ward as e bemeres +do makie noise [&] lud dream to schawin hare orhel ah [gh]ef ha +wel ohten of godes bemeres of e englene bemen e schulen o +fowr half e world biuore e grurefule dom grisliche blawen +Arise{40} deade arise cume to drihtines dom forte beon +idemet ear na prud bem{er}e, ne schal beon iborhen [gh]ef ha +ohten is wel{;} ha walden inohreae i e deofles seruise +dimlukeR bemin. Of eose bem{er}es sei Jeremie _Onager +solitari{us} in desiderio anime sue attraxit uentum amoris sui_ + Of e wind drahinde in for luue{45} of hereword sei as ich +seide. + + + [++]E p{ru}de beod his bemeres Drahed wind inward of + worldlich{35} hereword [&] eft wid idel ige`lp puffed hit + utward as e bemares dod. Makied noise [&] lud drem to shawen + hare p{ru}de. Ah gif ha uel othten of godes bemeres of e + englene bemen at shulen afour half e word bi{}fore e + grurefule dom g{ri}sliche blawen Arised deade arised Cumed + to drichtines domes for{}to beon idemed er na pr{u}d{40} + bemere ne shal beon iboregen Gif ha ohten wel is ha walden + inoh rae ie deoueles seruise dimluker bemen. Of eose bemeres + sei`d [p.130] Jeremie _Onager solitarius in desiderio suo + attraxit uentum amoris sui_ Of e wind drahinde in for luue of + hereword{;} seid as ich seide.{45} + + [Linenote: + 43. _seid_] _d_ above a blotted letter.] + + +++Summe iuglurs beo e ne cunnen seruin of nan oer gleo bute +makien cheres wrenche e mu mis schulen wi ehnen. Of is +meoster serui e unseli ontfule i e deofles curt to bringen +o lahtre hare ondfule lau{er}d [gh]ef ei sei wel oer de wel{;} +ne mahen{50} ha nanes weis lokin ider wi riht ehe of god +heorte ah winki o [/] half [&] bihalde o{}luft [gh]ef er is eawt +to edwiten oer ladliche iderward schule mi eier. + + + [++S]umme iugelurs beod e ne cunen seruin of nan oer gleo + buten maken cheres wrenchen e mud mis shuli wid e ehnen. of + is mester seruid e unseli eon`dfule ie deoueles curt to + bringen a lahtre hare on`dfule leouer. gef ei ded wel oer + seid wel{;} ne mahen ha nanes weis liki iderwar wid richt ehe + of god heorte Ah{50} winked o{}et half [&] bi{}halded a{}luft + gif er is o{u}t to et{}wite oer{;} ladliche iderward shuled + mid eier. + + [Linenotes: + 48, 49. _eondfule_, _ondfule_] _d_ above in darker ink. || + 51._out_] _ont_ MS.] + +Hwen ha ihere [/] god{;} skleatte e earen adun ah e lust +a[gh]ein [/] uuel{;} is eau{er} wid open enne he wrenche e +mu{;} hwen he turne god to uuel [&] [gh]ef hit is sumdel{55} +uuel urh mare lastunge wrenche hit to wurse eos beo +forecwidderes hare ahne p{ro}phetes eos bodie biuoren hu +e eateliche deoflen schulen [gh]et ageasten ham wi hare grennunge + [&] [f.57v] hu ha schulen ham seolf grennin [&] niuelin [&] makien +sur semblant for e muchele angoise i e pine of helle. Ah +for{}i ha{60} beo e leasse to meanen [/] ha biuoren hond +leorni hare meoster to makien grim chere. + + hwen ha ihered at god sklette e earen adun Ah e lust + a{}gein et uuel is ea wid opene. enne wrenched e mud mis{;} + hwen he turned et god to uuel [&] gef hit is [p.131] sumdel + uuel{;} urh more lastunge wrenched hit to{55} wurse. eos beod + for{}quiddares hare ahne p{ro}ph{et}es. eos bodied biuoren hu + e ateliche deouelen shulen get agastan ham wid hare grennunge + [&] hu ha shulen ham seolf grennen [&] niwelen [&] makien sur + semblant for e muchele angoise ie pine of helle. Ah fori ha + beod e lesse te meanen at ha bi{}foren hont leorned ha + meoster te{60} makien grim chere. + + [Linenotes: + 53._eawid_ MS. || 55.On lower margin in a later hand: + _Prude and nid and lecherie Grede and idelhed + coueitise and glotunie beod seouen ded Sundes_.] + + +++e wreaule biuore e feond skirme mid cniues [&] is his cnif +warpere [&] pleie mid sweordes bere ha{m} bi e scharp ord +up on his tunge. Sweord [&] cnif eier beo scharpe [&] keoruinde +word{65} [/] he warpe from him [&] skirme toward ore [&] he +bode hu e deoflen schulen pleien wi him mid hare scharpe +eawles skirmi wi hi{m} abuten [&] dusten ase pilche clut euch +toward oer ant wi helle sweordes asneasen him urh ut [/] +beo kene ant eateliche ant keoruinde pineN.{70} + + + [++]E wreadfule biuoren e feond skirmed mid kniwes is his + knif warpare [&] pleied mid sweordes bered ham bi e sharpe + ord open his tunge. swerd [&] knif eier beo sherpe [&] keorwinde : + word at he warped from him [&] skirmed toward oere. And he boded + hu{65} e deouelen shulen pleien wid him mid hare sharpe + eawles Skirmin wid him abuten [&] dusten as a pilche [p.132] + clut Euch toward oere [&] wid helle sweordes asnesen urh ut + at beod kene [&] eateliche keorwinde pinen. + + [Linenote: + 67. _apilche_ MS.] + + +++e slawe li [&] slepe o e deofles bearm as his deore deorling + [&] te deouel lei his tutel dun to his eare [&] tutele him al +[/] he wule. for swa hit is sikerliche to hwa{m} se is idel of +god{;} meaele e feond [gh]eorne [&] te idele underue luueliche +his lare. Jdel [&] [gh]emeles is es deofleS bearnes slep ah he +schal o domesdei grimliche abreiden{75} wi e dredfule dream +of e englene bemen [&] in helle wontreae echeliche wakieN. +_Surgite aiunt mortui surgite [&] uenite ad iudicium saluatoriS._ + + + [++]E slauwe lid [&] sleped oe deoules barm as his deore + deorling [&]{70} e deouel leid his tutel dun to his earen [&] + tutelid him al at he eawer uule. for swa hit is sikerliche to + hwam se is idel of god Meaeled e feond georne. [&] e idele + underweng luueliche his lare Idel [&] gemeles is es deoueles + bernes slep Ah he shal a domes dai grimliche abreiden wid e + dredfule drem of e englene bemen [&] in{75} helle wondrede + etheliche wakien _Surgite mortui qui jacetis in sepulcris + surgite [&] venite ad Judiciu{m} saluatoris_. + + +++e [gh]iscere is his eskibah feare abuten esken [&] bisiliche +sture him to rukelin to gederes muchele [&] monie ruken blawe +rin{80} [&] blent him seolf peaere [&] make rin figures of +augrim as es rikeneres do e habbe muche to rikenin. is is +al e canges blisse [&] te feond bihalt tis gomen [&] lahe [/] he +berste. Wel un [f.58r] derstont euch wis mon [/] gold ba [&] +seoluer [&] euch eorlich ahte nis bute eore [&] ahte esken e +ablende euch moN e ham in blawe [/]{85} is e bolhe him +urh ham i{n} heorte prude. Ant al [/] he rukele [&] gedere +to{}gederes [&] ethalt of ei ing [/] nis bute esken mare en hit +neode{;} schal in helle wuren him tadden [&] neddren [&] ba as +ysaie sei schulen beon of wurmes{;} his cuuertur [&] his hwitel + e nalde erwi neodfule feden ne schruden. _Subt{er} te +sternet{ur}{90} tinea [&] op{er}imentum tuum uermiS._ + + + [++]E gissere is his eskebah fared abuten esken [&] bisiliche + stured him te rukelen te{}gederes muchele [&] monie ruken + blawed er [p.133] in [&] blend him seolf paered [&] maked + er{}in figures of{80} augrim As eos rich`keneres dod at + habbed muche te rikenen. is is es kanges blisse [&] e feond + bi{}hald is gomen [&] lahed at he berste. wel under{}stonde + is euch mon at gold ba [&] seoluer [&] euch worldlich ahte + nis buten eore [&] esken at ablent euchmon at in ham blawe + at is at at bolehed ham urh ham in heorte{85} prude. And al + at he rukeled [&] gedered to{}gedere [&] ethalt of ani ing at + nis buten esken mare en hit neode{;} shal in helle wurden him + tadden [&] neddren [&] ba as ysaie sei shulen beon of wurmes his + cuuertur [&] his `witel at neolden war{}wi neodfule feden [&] + shruden. _Subt{er} te st{er}net{ur} tinea [&] op{er}im{en}tu{m} + tuu{m}_{90} _u{er}mis_. + + [Linenote: + 81. _rich`keneneres_ MS.] + + +++e [gh]iuere glutun is e feondes manciple ah he stike eauer +iceler oer icuchene his heorte is i e disscheS his oht al +i e neppes his lif i e tunne his sawle i e crohhe Kime +biuoren his lau{er}d bismuddet [&] bismulret a disch in his an +hond a scale in his{95} oer. Meaele mis wordes wigle as +fordrunke mon e haue imunt to fallen bihalt his greate wombe + [&] te deouel lahhe. eose reati us godd urh ysaie + + + [++]e giuere glutun is es deoules manciple Ah he stiked + eauer iceler oer icuche [p.134] ne his heorte is ie dishes + his oht al ie nappes his lif ie tunne his saule ie + crohhe kimed bi woren his lauert bi{}smudded [&] bi{}smured A + dich in his an hond A scale in{95} his oer Meadeled mis + wordes wigeled as for drunken mon at haued mint to fallen + bi{}halt his greate wombe. [&] e deouel lahhe. eos reated us + god urh ysaie + +_Serui mei comedent [&] uos esurietis [&] c'._ Mine men schulen +eoten [&] ow schal eauer hungrin [&] [gh]e schule beon feorle world +buten ende. _Q{ua}ntum glorificauit se [&] in deliciis{100} +fuit{;} tantu{m} date illi tormen{t}um [&] luctum In +apocal{ipsi} Cont{ra} unu{m} poculum q{uo}d miscuit miscete ei +duo_. [Gh]ef e kealche{}cuppe wallinde bres to drinken [Gh]eot in +his wide rote [/] he swelte inwi. a[gh]ein an [gh]ef him twa. ullich +is godes dom a[gh]ein [gh]iuere [&] druncwile ie apocalipse.{105} + + _Serui mei co{m}mede{n}t [&] uos esurietis_ [&] c'. Mine men shulen + eoten [&] ow shal eawer hungren [&] ge shulen beon feondes fode + world buten ende. _Q{ua}ntu{m} gl[ori]ficauit{100} se [&] in + deliciis fuit{;} tantu{m} date illi tormentu{m} [&] luctum + Apocalip{sis} Contr{a} unu{m} q{uo}d miscuit date illi duo_ + gef en kelche{}cuppe wallinde bras te drinken geot in his + wide rote at he swelte in wi. agein gef him twa. ullich is + godes dom agein giwere [&] druncwile ie apocalipse.{105} + + + + +IX. ANCRENE WISSE (Corpus MS.) + + ANCREN RIWLE (Cotton MS. Nero) + +[[Explanation from Notes volume: + +"Passages in C (mostly interlined or marginal) which are not in N +are inserted between asterisks in the text of the latter. The +collations ... show the other divergences of C and those of T from N; +when not followed by any letter they give the readings of T; those +followed by C are the readings of C, while B indicates agreement of +T and C as against N." + +In the collations, N = Nero; C = Cleopatra; T Titus.]] + + +B. THE OUTER RULE + +[f. 112v] [Gh]e mine leoue sustren bute [gh]ef neod ow driue [&] ower +meistre hit reade ne schulen habbe na beast bute cat ane. +Ancre e haue ahte unche bet husewif ase Marthe wes ne +lihtliche ne mei ha nawt beo Marie marthe suster wi +grifullnesse [f.113r] of heorte. for enne mot ha enchen of +e kues foddre of heorde{5} monne hure + + [f. 116r] ++[Gh]e mine leoue sustren *bute [gh]ef neod ow driue* ne + schulen habben no best . bute kat one. ancre et haue eihte + unche bet husewif ase marthe was . en ancre . ne none weis ne + mei heo beon marie . *marthe suster* mid grifulnesse of + heorte. Vor eonne mot heo enchen of e kues foddre and of{5} + heordemonne huire . + + [Collations: 1. mine ... sustren _om._ || 2. schule [gh]e C || + haue || na | nan C || beast B || cat || ane B || e C || + 3. haues || ahte | achte C || semes || bet{er}e B || as B || + wes C || en ancre _om._ B nanes | for `lihtliche oer + nanes C || 4. weies || mai || ho | ha C || beo || wi B || + 5. for enne B || ho | ha C || cuwes C || and _om._ B || + 6a. e heordes || hure C] + +Olhnin e heiward wearien hwen he punt hire [&] [gh]elden ah e +hearmes. ladlich ing is hit wat crist hwen me make i tune man +of ancre ahte. Nu enne [gh]ef eani mot nedlunge habben hit loki +[/] hit namon ne eili ne ne hearmi ne [/] hire oht ne beo +nawiht ron ifestnet. ancre ne ah to habben na ing [/] utward +drahe hire{10} heorte. + + oluhnen ene heiward . warien hwon me punt hire [&] [gh]elden auh + e hermes. wat crist is is lodlich ing . hwon me [f.116v] make + mone i{n} tune of ancre eihte. auh [gh]if eni mot nede habben ku + : loke et heo none mo{n}ne ne eilie : ne ne hermie . ne et hire + ouht ne beo nout eron i{}uestned. ancre ne ouh nout{10} to + habben no ing et drawe utward hire heorte. + + [Linenote: + 8. _me me_ MS.] + + [Collations: 6b. Olcne | olchni C || e B || haiward | haiwart C + || hwen he B || pundes || 7. [gh]elde B || ah | ach C || + harmes B || ladli | ladlich C || ing is wat c{ri}st hwen B || + 8. mo{n} || makes B || i{n} tune man | itune man C || ancres B + || ahte | achte C || Nu enne _latter deleted_, ah _in margin_ + | Nu ach C || [gh]ef C || ani B || 9. nedinge | nedunge C || + haue || ku] hit B || hit na mo{n} B || eile | eili C || harme | + harmi C || 10. ni || oht | ocht C || nawt | nawicht C || + ter{}on | ron C || ifestnet || Anker || ah | ach C || nawt T + _om._ C || 11a. haue || no ing _om._ T || nan C || utward drahe + | utwart dra[gh]e C] + ++N+a chaffere ne driue [gh]e ancre [/] is chepilt [/] is bu +forte sullen efter bi[gh]ete ha chepe hire sawle e chapmon of +helle. ing ah [/] ha wurche ha mei urh hire meistres read{;} +for hire neode sullen hali men sumhwile liueden bi hare +honden. + + none cheffare ne driue [gh]e. ancre et is cheapild .*e bu for + te sullen efter bi[gh]ete*{12} heo cheape hire soule : e chepmon + of helle. *ing ah [/] ha wurche{;} ha mei wel urh hire + meistres read{;} for hire neode sullen. ah swa dernliche as + ha mei for misliche mon{n}e wordes.* + + [Linenote: + 12. _[gh]e_ over an erasure.] + + [Collations: 11b. Na B || chaffare | cheffere C || 12. Anker || + chapmon chepilt [[C]] || 13. ho | ha C || cheapes | cheape C + || sawle | saule to C || chapmo{n} | chepmo{n} C] + ++N+awt deore dehtren ne wite [gh]e in ower hus of oer monne{15} +inges ne ahte ne claes ne boistes ne chartres Scoren +ne cyrograffes ne e chirch uestemenz ne e calices bute +neode oer strenge hit makie{;} oer muchel eie. Of swuch +witunge is muchel vuel ilumpen ofte sien. + + Ne wite [gh]e{15} nout i{n} oure huse of oer mo{n}nes inges . ne + eihte . ne cloes . ne nout ne vnderuo [gh]e e chirche uestimenz + ne ene caliz bute [gh]if *neod oer* strence hit makie : oer + muchel eie. vor of swuche witunge is i{}kumen muchel `vuel + oftesien. + + [Linenote: + 19._vuel_ on margin.] + + [Collations: 15. Nawt ne | Naut ne C || [gh]e _om._ C || + 16. owre | ouwer C || hus B || of _om._ B || mon{n}e C || ahte | + achte C || claes || ne nout ... caliz _om._ C, _then + interlined_ `bute neod ... eie || ne ... [gh]e _om._ || + 17. Nawt te chirche uestemenz ne e chaliz || [gh]if ... oer + _om._ || 18. stre{n}ge || make || vor _om._ B || swuch | + swich C || lokinge | witing C || 19a. muchel bifallen | muchel + uuel ilu{m}pen C || vuel _om._ || sie] + ++I+N wi ower wanes ne leote [gh]e namon slepeN [Gh]ef muchel neod +mid alle make breoken ower hus hwil hit eauer is{20} +ibroken habbe rinne wi ow a wummon of cleane lif deies ant +nihteS. + + wii{n}nen ower woanes : ne lete [gh]e nenne mon slepen. [gh]if + muchel neode mid alle make breken{20} ower hus : eo hwule et + hit eu{er} is i broken : loke et [gh]e habben eri{n}e mid ou one + wu{m}mon of clene liue . deies [&] nihtes. + + [Collations: 19b. Inwi B || owre || wahes | wanes C || lete + [gh]e _bis_ || 20. na wepmo{n} | nan mo{n} C || [gh]ef C || + muche B || ned | neod C || wi makes B || to breke | + breoken C || 21. owre || e _om._ B || hwil B || et _om._ B || + eau{er} B || loke et [gh]e _om._ B || haues | habbe C || + ter{}inne | rinne C || 22. wi ow B || a | an C || cleane lif B + || daies || nichtes C] + ++F+or i [/] wepmen ne seo ow ne [gh]e ham wel mei don of ower +cla beo hit hwit beo hit blac bute hit beo unorne warm [&] wel +iwraht felles wel itawet [&] habbe ase monie as ow to neode +to bedde [&] to rugge.{25} + + + ++Uor{}i et no mon ne i{}sih ou . ne [gh]e ne i{}seo nenne mon : + wel mei don of ower cloes . beon heo hwite: beon heo blake. + bute et heo beon unorne [&] warme [&] wel i wrouhte. uelles wel i + tauwed.{25} [&] habbe ase monie ase ou to neode . to bedde and + eke to rugge. + + [Linenote: + 23, 24. _welmeidon_ MS.] + + [Collations: 23. For B || na nan C || seo | si C || ow B || ne + iseo _om_. B || ham | him C || 24. duhen || owre | ouwer C || + cla B || beo hit hwit beo hit blac bute hit beo B || 25. [&] + _om._ B || warm B || iwraht | iwracht C || felles B || iteawet | + itauwet C || 26. habbes || as ow B || to nedes || eke _om._ B] + ++N+est flesch ne schal nan werien linnene cla bute hit beo of +hearde [&] of greate heorden. Stamin habbe hwa{}se wule hwa{}se +wule beo buten. [Gh]e schulen in an hetter ant igurd liggen swa +leoeliche ah [/] [gh]e mahen honden put [f.113v] ten er{}under. +Nest lich nan ne gurde hire wi na cunne gurdles : bute urh +schriftes leaue. Ne{30} beore nan irn ne here ne ilespiles +felles ne ne beate hire er{}wi{;} ne wi scurge i{}leadet +wi holin ne wi breres ne biblodgi hire seolf{;} wi{}ute +schriftes leaue nohwer ne binetli hire ne ne beate bi{}uoren + ne na keoruunge ne keorue ne ne neome ed eanes to luere +disceplines te{m}ptaciuns forte acwenchen ne for na bote{35} +a[gh]ein cundeliche secnesses nan uncundelich lechecreft ne leue +[gh]e ne ne fondin wi{}uten ower meistres read{;} leste ow +stonde wurse. + + + ++Nexst fleshe ne schal non werien no linnene clo bute [gh]if hit + beo of herde and of greate heorden. stamin `habbe hwo{}se wule. + and hwo{}se wule mei beon buten. [gh]e schullen liggen in on heater + and i gurd. ne bere [gh]e non iren . ne here . ne [f.117r] + irspiles felles.{30} ne ne beate`ouer mide. ne mid schurge + i{}leered: ne i{}leaded. ne mid holie . ne mid breres . ne ne + biblodge hire sulf: wi{}uten schriftes leaue . ne ne nime et + enes to ueole disceplines. + + [Collations: 27. Nest flesch B || nan B || werie || no _om._ + || nan C || clo _om._ B || [gh]if _om._ B || 28. harde B || + heordes || were C || hwa B || wile || 29. and _om._ || hwa B + || nule{;} beo wi uten || mei beon _om._ C || schuln in | + schulen in C || an B || hatter | hetter C || 30. gurd liggen + | igurd liggen C || were nan irn | beore nan iren C || haire + || ylespiles B || 31. hire erwi B || wi B || i leered ne + _om._ B || ileadet B || ne _om._ B || 32. wi holin | wi + holine C || wi B || ne blodeke | ne biblogi C || selue{n} + | seolf C || ute C || schirches || 33a. nine _for_ ne ne || + neome C || ateanes | ed eanes C || feole B || disciplines | + diciplines C] + ++O+wer schon i winter beon meoke greate [&] warme. I sumer [gh]e +habbe leaue bearuot gan [&] sitten [&] lihte scheos werieN ++H+osen wi ute vampez{;} ligge in hwa{}se like +I+scheoed ne +slepe [gh]e nawt ne{40} noh wer bute i bedde. Sum wummon +inohreae were e brech of here ful wel icnottet e +streapeles dun to e vet ilacet ful feaste ah eauer is best e +swete [&] te swote heorte. Me is leou{er}e [/] [gh]e olien wel an +heard word{;} en an heard here. + + ower schon beon greate and warme. Ine sumer [gh]e habbe leaue + uorto gon and sitten baruot. and hosen wi{}uten uaumpez . and + ligge ine ham: hwo{}so like. Su{m}{35} wu{m}on i{}nouh{}reae + . were e brech of heare fulwel i{}knotted . and e strapeles + adun to hire uet. i laced ful ueste. + + [Collations: 33b. owre || scheon C || 34. I | In C || + haue{n} || barefot to Gan [&] sitten | barfot gan [&] sitten C + || 35. and _om._ B || Hose || uampez | uampe C || and _om._ + B || ham _om_. B || hwa se like | hwase wule C || 36. mon || + inohrae | inochrae C || weres te brec || haire | here C || + icnotten | icnotted C || and _om._ B || 37a. strapples || + dun to e fet B || faste] + +[Gh]ef [gh]e muhen beo wimpelles [&] [gh]e wel wullen{;} beo bi warme +cappen [&] er{}uppon hwite oer blake veiles.{45} Anc{re}n +summe sungi in hare wimplunge{;} na leasse en leafdis. Ah ah +sei sum [/] hit limpe to euch wummon cundeliche forte werien +wimpel Nai wimpel ne heaued cla nower ne nempne hali +writ{;} ah wriheles ane + + [gh]if [gh]e muwen beon wimpel leas: *[&] [gh]e wel wullen* beo + bi warme keppen . and eruppon *oer hwite oer* blake ueiles. + *Ancren su{m}me sungi in ha[re] wimlunge na lesse ene lefd[i.] + Sum sei [/] hit limped . to e[i] wu{m}mon cu{n}deliche{;}{40} + for{}te weri[en] wimpel. Nai . Wimpel ne hef[ed] nouer ne nemne + hali writ{;} ah wriheles of heuet. + + [Collations: 37b. _For_ [gh]if ... bi, T _has_ habbes || + [gh]ef [gh]e mahen (_over_ muchel _del._) beo wimpelles C || + 38. cappes | cappen C || and ... wimlunge _in_ l.52 _om._ || + ruppo{n} C || 39. ueilles C] + +Ad corinthios _Mulier uelet caput suu{m}_ Wummon sei e +apostle schal wreon hire heaued. wrihen he sei{50} nawt +wimpliN. wrihen ha schal hire scheome as eue sunfule dohteR +i mungunge of e sunne [/] schende us on earst alle ant nawt +drahe e wriheles to tiffunge [&] to prude + + Ad cor[inth.] _M{u}lier uelet cap{ut} suu{m}_. Wu{m}mon sei e + apostel schal wrihen hi[re] heauet. wrihen he sei naut wimplin. + wrihen ha schal hire scheome as sunfule eue dohte[r{;}] i + mu{n}gunge of e su{n}ne [/] sch[en]de us erst alle [&] naut{45} + drah[en] [/] wriheles te tiffung [&] te p{ru}[e]. + +Eft wule [f.114r] e apostle [/] wummon wreo i chirche hire neb +[gh]etten leste uuel oht arise urh hire onsihe _Et hoc {est} +propt{er} ang{e}los_. hwi enne{55} u chirch ancre iwimplet +openest i neb to wepmonnes ehe{;} to[gh]eines e sist men{;} +speke e apostle [gh]ef u e ne hudest. ah [gh]ef [/] ei ing +wrihe i neb from monnes ehe beo hit wah beo hit cla i wel +i rund windowe wel mei duhen ancre of oer wimplunge. To[gh]eines +e e {us} ne dest{;} speke e apostle nawt to[gh]eines ore +[/]{60} hare ahne wah wrihe wi euch{}monnes sihe. er +awakeni ofte wake ohtes of [&] werkes oerhwileS. Hwa{}se wule +beon isehen{;} ah ha atiffi hire nis nawt muche wunder{;} ah to +godes ehnen ha is lufsumre{;} e is for e luue of him{;} +untiffet wi{}uteN. + + Eft wule seinte pauel [/] wu{m}m[o{n}] wreo i chirche hire neb + [gh]ette leste vuel oht arise urh hir[e] on{}sihe [&] _h{oc} + {est} p{ro}p{ter} ang[e]los_. Hwi enne u chirche ancre al beo + u iwimplet{;} openest ah i neb to weopmones ehe . Te [gh]eines + e. e isist men speke seinte pauel. Ah [gh]ef ei ing{50} + wrihe{;} i neb fro{m} mo{n}nes ehe{;} beo hit wah beo hit cla + i{}i p{ar}lures url{;} wel mei duhen ancre of oer wimlu{ng}e.* + Hwo{}se wule beon i{}seien . auh heo atiffe hire{;} nis nout + muchel wunder. auh to godes eien . heo is lufsumere et is uor e + luue of him{;} untiffed wi{}uten. + + [Linenote: + 52. _wimlumpe_ MS.] + + [Collations: 52. hwa B || 53. wile || isehen | ise[gh]en C || + of alle hire cume{n} to _add_. || ah | ach C || ho | ha + C || atiffen | atifi C || ham | na | nan C || muche B || 54. + Ah | ach C || ehne | echne{n} C || ho | ha C || lufsumer || + e is C || for B || 55a. untiffet B] + ++R+ing ne broche ne habbe [gh]e ne gurdel imembret ne glouen ne +nan swuch{65} ing [/] ow ne deh to habben. A meoke surpliz [gh]e +mahen in hat sumer werien. + + Ring . ne broche nabbe [gh]e . ne gurdel i{}me{m}bred .{55} ne + glouen . ne no swuch ing et ou . ne deih for{}to habben. + *vnderstonde . [/] of alle eose inges nis nan hest ne forbot + for alle ha beo of e vttere riwle [/] is lute strence of{;} + for hwon [/] te inre beo wel iwist as ic seide i e frume . {ha} + mei beon ichanget hwer{}se euer ei neod oder eni skile hit aske + . eft{er} [/] ha mei ase{60} uften . best seruin e leafdi + riwle.* + + [Linenotes: + 55. _i menbred_ MS. || 59._ha_] _&_ MS.] + + [Collations: 55b. ni || ni || i membret || 56. ni gloues || + na | nan C || swich C || ow B || deah || i bur C || for + _om._ B] + ++E+auer me is leou{er}e se [gh]e do greattre werkes. +N+e makie [gh]e +nane purses forte freondin ow wi bute to eo [/] ower meistre +[gh]eue ow his leaue ne huue ne blod{}binde of seolc ne laz +buten leaue Ah schapie [&] seowi [&] mendi chirche claes [&] +poure monne hettren.{70} na swuch ing ne schule [gh]e [gh]eouen +wi{}uteN schriftes leaue namare en neomen [/] [gh]e ne seggen +hi{m} fore{;} as of ore inges kun oer cue hu ofte [gh]e +under uengen hulonge [gh]e edheolden. tendre of cunne limpe nawt +ancre beonne. A mon wes of religiun [&] com to him efter help +his fleschliche broer [&] he tahte him to his ridde{75} +breer e wes dead biburiet. e ondswerede wundrinde Nai +q{uo} he nis he dead? ant ich q{uo} e hali mon [f.114v] am +dead gasteliche. Na fleschlich freond ne easki me fleschlich +froure. Amices [&] parures worldliche leafdis mahen inoh wurchen + ant [gh]ef [gh]e ham makie{;} ne makie [gh]e rof na mustreisun +veine gloire attre alle{80} gode eawes [&] alle gode werkes. +Criblin ne schal nan of ow for luue ne for hure. Taueles ne +forbeode ich nawt. [Gh]ef sum riue surpliz oeR measse kemese{;} +ore riuunges ne riue ha nawt nomeliche oueregede bute for +muche neode. + + [Linenotes: + 75. _to his_] _is_ on erasure. || 76. _breer_] _er_ on erasure. || + 77.Before _nis_, _d_ erased.] + + + ++Euer me is leouere . so [gh]e don gretture werkes. ne makie none + purses . uorte ureonden ou mide .* bute to eo [/] ower meistre + [gh]eoue ow his leaue*{;} ne blodbendes of seolke .* ne laz . bute + leaue*{;} auh schepie and seouwe and amende chirche cloes . + and poure{65} monne cloes. no ing ne schule [gh]e [gh]iuen: + wi{}uten schriftes leaue. + + [Collations: 62. Eauer B || leu{er}e | leoure C || se B || + gratt{er}e | grett{er}e [[C]] || Ne ... cloes _in_ l.66 + _om._ || make [gh]e C || nane C || 63. forto freonden ow wi C + || 64. blod binden of seolc C || 65. Ach schap`ie [&] seowe + [&] mende (e _over_ [a.]) C || claes C || 66. menne hettren C + || Na | nan || `swuc C || [gh]eoue{n} bute [gh]e hauen chirches + leaue || [gh]euen C] + ++H+elpe ow wi ower ahne swinc se for se [gh]e eauer mahen to +schriden ow seoluen [&] feden [gh]ef{85} neod is [&] eo e ow +serui. +A+s sein Jerome leare ne beo [gh]e neauer longe ne +lihtliche of sum{}ing allunges idel for anan rihtes e feond +beot hire his werc e i godes werc ne swinke [&] tutele anan +toward hire. foR hwil he si hire bisi{;} he enche us for +nawt ich schulde nu cume neh hire{;} ne mei ha nawt i[gh]emen to +lustni{90} mi lare. Of idelnesse awakene muchel flesches +fondunge. _Iniquitas Sodome{;} saturitas panis [&] ocium_ [/] is + SodomeS cwedschipe com of idelnesse [&] of ful wombe. Irn [/] li +stille gedere sone rust weater e ne sture nawt{;} readliche +stinke. + + helpe mid ower owune swinke so uor so [gh]e muwen to schruden ou + suluen and *feden [gh]ef neod is* eo et ou serue . ase seint + ierome lere: ne beo [gh]e neu{er} idel . uor anonrihtes e ueond + beot hire his werc: et ine godes werke ne wurche . and he + tutele anonrihtes{70} touward hire. uor eo hwule [f.117v] + et he isih hire bisi . `he enche us . vor nout ich schulde + nu kumen neih hire{;} ne mei heo nout i{}hwulen uorto her`cnen + mine lore. of idelnesse awakene muchel flesshes fondunge . + _Iniq{ui}tas sodome . sat{ur}itas panis [&] ociu{m}_. et is. al + sodomes cweadschipe kom of idelnesse: [&] of ful{75} wombe. Iren + et li stille{;} gedere sone rust . and water et ne sture + nout readliche stinke. + + [Collations: 67. Helpes || wi B || owre || ahne | achne C || + swinc | swinch C || se for se B || muhen | much[gh]en C || + 68. ow seluen | ow seoluen C || ta [/] ow serue{n} | ow + serui C || As B || sein || 69. leares | leare C || neau{er} B + || `allu{n}ge idel `[&] se for as [gh]e mahen C || for B || + ananrihtes | ananrichtes C || te || feond | feont C || bedes. || + 70. e C || i | in C || werc B || swinkes | swinke C || he + _om._ B || tuteles | anan B || 71. toward | towart C || for hwil + he B || seos | si C || 72. he e swike enches t{us} || for B + || noht | naut C || ischulde nu cume to hire | cumen nu nech + hire C || mai || 73. ho | ha C || nawt | naut C || [gh]eme nu | + i[gh]emen C || to B || lustne{n} mi | lustin min C || lare B || + wakene{n} || 74. muchele || flesches B || fondinges || 75. al + _om._ B || sodome || cwedschipe C || com B || 76. wambe || Irn + [/] lis || Gederes || muche C || and _om._ B || 77a. stures || + nawt | naut C || raliche | readiliche C || stinkes] + ++A+ncre ne schal nawt forwure scolmeistre ne turnen ancre +husto{95} childrene scole hire meiden mei learen sum oer +meiden [/] were pliht of to leornin among{e} wepmen oer +bimong gromes. ah ancre ne ah to [gh]emen bute godd ane ah bi +hire meistres read ha mei sum rihten [&] helpen to learen. + + ancre ne schal nout forwuren scolme`istre: ne turnen hire + ancre hus{;} to childrene scole. hire meiden mei auh techen + su{m} lutel meiden. et were dute of forto leornen among gromes + . auh ancre ne ouh forto [gh]emen bute god one. *ah{80} bi hire + meistres read{;} ha mei su{m} rihten [&] helpe te leren.* + + [Collations: 77b. [gh]e ne schule sende lettres. | Ne underfo + lettres bute leaue C || nawt | naut C || forwure B || + scolemeister || scol _above erasure_ C || 78. hire _om._ B || + ancres || childre`ne schole C || Hire ... leren _in l._ 81 + _om._ || 79. auh _om._ C || learen C || lute C || of{;} to C || + 80. bimong gremes C || Ach C || nach to [gh]eme C || ane C] + +[Gh]e ne schulen senden leattres ne underuon leattres ne writen +bute leaue. [Gh]e schulen beon i doddet {100} oer [gh]ef [gh]e wulle +ischauen fowr sien i e [gh]er to lihtin ower heaued beo bi e +her ieueset{;} [f.115r] hwa{}se swa is leouere ant as ofte +ileten blod [&] [gh]ef neod iS{;} oftre e mei beo er buten{;} ich +hit mei wel olien. Hwen [gh]e beo ilete blod{;} [gh]e ne schule don +na ing e reo dahes [/] ow greue ah talki to ower{105} +meidnes [&] wi eawfule talen schurte ow to{}gederes. [Gh]e maheN +swa don ofte hwen ow unche heuie{;} oer beo for sum +worltlich ing sare oer seke ah euch worltlich froure is +unwure to ancre. + + [Linenote: + 104. After _beo_, _al greie_ struck out.] + + + ++[Gh]e ne schulen senden lettres . ne underuon lettres . ne + writen: buten leaue. [gh]e schulen beon i{}dodded four sien ie + [gh]ere: uorto lihten ower heaued. *oer [gh]ef [gh]e wulled + ischauen. hwa se wule ieveset. ah ha mot te oft{er}e weschen [&] + kemben hire heauet*{;} and ase ofte ileten{85} blod . and oftere + [gh]if neod is . and hwo so mei beon er wi uten{;} ich hit mei + wel i olien. hwon [gh]e beo i{}leten blod . [gh]e ne schulen don + no ing eo reo dawes{;} et ou greue . auh talke mid ower + meidenes. and mid eaufule talen: schurte ou to gederes. [gh]e + muwen don so ofte: hwon ou unche heuie . oer beo uor sume + worldliche inge{90} sorie: oer seke. + + [Collations: 82. und{er}fon || bute || 83. schule C || beo || + idoddet C || i{e} [gh]er fiftene sie || [gh]er C uorto ... + heauet _in l.85 om._ || to lichten ower heauet C || 85. [&] + fowr sie ilet{en} | [&] as ofte ilete blod | `[&] [gh]ef neod + is oftere C || 86. oftre || ned || and ... olien _om._ C || + Hwa se mai wel beo wi ute{n}: ich hit mai olie{n} || 87. Hwon + ... blod _om._ C || Hwe{n} || arn schule C do reo daies na + i{n}g [/] ow greues || don `eo reo da[gh]es nan ing [/] + ow greue C || 88. Ah ach C || talkes || to B || owre seruant | + ower meidnes C || 89. wi B || eawfule | eufule C || tales: + schurtes ow | schurti C || muhen | mu[gh]e C || swa don ofte + hwen ow B || 90. u{n}ches || heui C || arn || for sum B || + worldlich C || ing B || 91a. sari B] + ++S+wa wisliche wite ow in ower blodletunge{;} [&] halde ow i +swuch reste{;} [/] [gh]e longe reft{er} mahen i godes seruise e +monluker swinken {110} ant alswa hwen [gh]e fele eani secnesse. +Muchel sotschipe hit is leosen for an dei{;} tene oer tweolue. ++V+essche ow hwer{}se neod is as ofte as [gh]e wulle + + So wisliche wite ou i{n} our blod{}letunge: and holde ou ine + swuche reste . et [gh]e longe er efter muwen ine godes seruise e + monluker swinken . and also hwon [gh]e i{}uele eni secnesse . vor + muchel sotschipe hit is. uorto [f.118r] uorleosen uor one deie . + tene oer tweolue. Wasshe ou hwar se [gh]e habbe neode: ase ofte + {95} ase [gh]e wulle. + + [Collations: 91b. Swa B wislich C || wites || Of ower + blodletunge _in marg._ C || ow B || owre | ower C || blodletinge + || 92. haldes | halde C || ow B || iswuch | in swich C || rest + || raft{er} | reft{er} C || muhen | mu[gh]en C || ine _om._ C + || i{}godes || 93. e _om._ C || wurchen C || alswa | alse C || + hwen B || felen | fele C || ani B || 94. vor _om._ B || muche B + || sotchipe C || uorto _om._ C || to lose | leosen C || for an B + || dai | dei C || 95. twelue | twe[o.]lue C || Vas _del._ + wasches _in marg._ wesche C || ow B || hwer B || ned is | neod + is C || as B || 96. as B || wiln | wull{et} C || Ouwer meidnes + riwle _in marg._ C] + + [[96. wull{et} C _corrected in Notes from "wulh"_]] + +[&] ower ore inges. Nes neauer fule godd leof ah pou{er}te +[&] unorneschipe beon him licwure. +V+Nderstonde eauer of alle +eose inges [/] nan nis heast ne forbod [/]{115} beo of e +uttre riwle et is lute strenge of. for hwon [/] te inre beo +wel iwist as ich seide i e frume eos mei beon ichanget +hwer{}se eani neod oer eani skile hit easke efter [/] ha best +mei e leafdi riwle seruin as hire eadmode uften ah +sikerliche wi{}uten hire e leafdi feare to wundre. + + [Linenote: + 120._towundre_ MS.] + + [[This section has no parallel in the Cotton MSS.]] + + ++A+ncre e naue nawt neh{120} honde hire fode{;} beo bisie +twa wummen. An eauer e leaue ed hame{;} an oer e wende ut +hwenne driue neod [&] eo beo ful unorne wi{}uten euch +tiffunge oer a lutel uftene{;} oer of feier ealde. Bi e +wei as ha gea{;} ga singinde hire beoden ne ne halde na tale +wi mon ne wi wummon ne sitte ne ne stonde bute [/]{125} +leaste et ha eauer mei ear en ha ham cume. Nohwider elles ne +ga [f.115v] heo bute ider as me send hire wi{}ute leaue +ne ne eote ha ne ne drinke ute + + + ++Ancre et naue nout neih honde hire uode: beo bisie two + wu{m}men . on et bi{}leaue eu{er} ethom . an oer et wende ut + hwon hit is neod . and eo beo ful unorne *oer a lute uhten* + oer of feir elde and bie weie ase heo ge . go singinde hire + beoden .{100} ne ne holde heo nout none tale mid mon ne mid + wu{m}mon . ne ne sitte ne ne stonde bute et leste et heo mei + er en heo kume hom. nouhwuder elles ne go heo{;} bute ider ase + me sent hire. wi{}ute leaue: ne ete heo ne ne drinke ute. + + [Linenote: + 102. After _mei_ erasure of one letter.] + + [Collations: 97. Anker || e C || naues || nawt | naut C || neh + hond | nech hont C || fode B || beos || bisi || twa wimmen B || + 98. an B || e C || leaue eau{er} _with erasure of two letters + before_ || eauer leaue C || at hame | ed hame C || e C || 99. + hwen B || ned driues | neod driue C || tat || 100. of _om._ || + fei[gh]er C || ealde B || and _om._ B || wei || as B || ho Gas | + ha gea C || Ga B || seiende | segginde C || beodes || 101. Ni + ne || halde B || heo nout _om._ B || na | nan C || wi B || wi + B || ni sitte ne stonde | Ne sitten ne stonden C || 102. e B || + leaste || ho | ha C || ear B || enne C || ho | ha C || ham cume + B || 103. Nohwider | Nochwder C || ga B || heo _om._ || ha C || + as B || mo{n} sendes || 104a. eote C || ho | ha C] + +e oer beo eauer inne ne wi{}ute e [gh]eten: ne ga wi{}ute +leaue. Ba beon obedient to hare dame in alle ing bute i sunne +ane na ing nabben et heo hit nute ne underuo na{130} ing + ne ne [gh]eoue nower{;} wi{}uten hire leaue. Na mon ne leote [gh]e +in ne e [gh]ung{re} ne speoke wi namon bute leaue ne ga ha +nawt ut of tune: wi{}uten siker fere [gh]ef hit swa mei beon{;} +ne ne ligge ute. [gh]ef heo ne con oboke{;} segge bi pa{te}r +n{ost}res ant bi auez hire ures [&] wurche [/] me hat hire wi +ute gruchu{n}ge. habbe eauer hire{135} earen opene toward hire +dame. + + e oer beo eu{er} i{n}ne . ne wi{}ute e [gh]eate ne go heo nout + wi{}ute leaue. boe beon obedient to hore{105} dame i{n} alle + inges{;} bute ine s[-u]nne one. no ing nabben heo{;} et hore + dame hit nute . ne ne underuon no ing . ne ne [gh]iuen wi{}uten + hire leaue. Nenne mon ne leten heo in . ne e [gh]ungre ne speke + mid none monne: bute leaue . ne ne go nout ut of tune . + wi{}uten siker uere . ne ne ligge ute. [gh]if heo ne con o boke: + sigge bi p{ate}r n{ostr}es{110} and bi auez hire vres . and + wurche et me hat hire wi{}uten grucchunge. habbe euer hire + earen opene touward hire dame. + + [Collations: 104b. eauer B || 105. [gh]ate | [gh]ete C || ga B + || heo _om._ | ha C || nout _om._ B || Bae | ba C || hare C || + 106. ing B || in B || ane B || Na | Nan C || heo _om._ || 107. + ho | heo C _for_ hore dame || ni vnderfo | Ne underuo C || na | + nan C || [gh]iue | [gh]eouen C || _add_ nower | nouer C || + 108. leue || Na | Nan C || heo _om._ B || ni || e [gh]ungre + _om._ C || speoken C || mid none monne _om._ C || wi na + wepmo{n} || 109. wi ute B || leue || Ne ga B || noht | naut C + || 110. fere B || [gh]ef C || ho | ha C || on C || segge B || + 111. auees C || wurche [&] do hwat C || mo{n} bides || wi{}ute + || grucchinge B || 112a. eau{er} B || eares || toward | towart C + || lafdi] + +Nower of e wummen ne beore from hare dame ne ne bringe to +hire nane idele talen{;} ne neowe tidinges ne bitweonen ham +seolf{;} ne singen ne ne speoken na ne worldliche spechen ne +lahhen swa ne pleien{;} et ei mon [/] hit sehe{;} mahte hit to +uuel turnen. Ouer alle inges leasunges [&] luere wordes{140} +heatien. hare her beo icoruen hare heaued cla sitte lahe +eier ligge ane. Hare cop beo hehe isticchet [&] bute broche. +na{}mon ne seo ham unleppet ne open heaued. lah locunge habben. + + [Linenote: + 141. _la[h.]he_ MS.] + + nouer of e wu{m}men ne beren urom hore dame . ne ne bringen to + hire . none idele talen: ne neowe tiinges . ne bitweonen ha{m} + sulf ne singen . ne ne speken none worldliche spechen . ne + lauhwen ne ne pleien so et{115} ei mon et hit iseie . muhte + [f.118v] hit to v`uel t{ur}nen. ou{er} alle ing leasunge and + luere wordes . hatien. Hore her beo i{}koruen . hore heuedclo + sitte lowe. eier ligge one. Hore hesmel beo heie istihd{;} al + wi{}ute broche. no mon ne i{}seo ham unweawed . ne open heaued. + *Inwi e wanes ha muhe werie scapeloris hwen mantel{120} ham + heuege . ute{;} gan i{}mantlet e heauet i{}hudeket.* louh + lokunge habben. + + [Collations: 112b. Nower || 113. of e wummen _om._ C || of e + familiers ne beo fra{m} hire lafdi ni ni bringe nower || ne + beore ne ne bringe to heore dame C || none _om._ B || 114. tales + || newe || tidinges C || bitwenen B || self | seolf C || ne ne + singen C || ni ne speken | ne ne speoken ham seolf C || 115. + none _om._ C || nane speches || lahhen swa ne pleien [/] | + lach[gh]en swa ne plei[gh]en [/] C || 116. ani || sehe | + sech[gh]e C || mihte | machte C || hit _om._ C || turnen hit || + 117. i{n}ge || leasinges | leasing C || uuele C || hare C || + beon C || icoruen B || 118. hore ... i hudeket _om._ || hare C + || cla C || lach[gh]e C || ane C || hare cop beo hech[gh]e + isticched C || 119. al _om._ C || na C || seo C || unlepped C] + +Heo ne schulen cussen na{}mon ne cumon ne cunnes mon ne for +na cue cluppen ne weschen hare heaued ne lokin feaste o na +mon{;} ne toggin{145} wi ne pleien. Hare weden beon of swuch +schape [&] al hare aturn swuch{;} et hit beo edscene hwerto ha +beo iturnde. Hare lates lokin warliche [/] nan ne mahe edwiten +ham{;} in hus ne ut of hus. On alle wise forbeoren to wreaen +hare dame [&] as ofte as heo hit do{;} ear ha drinken oer +eoten{;} makien [f.116r] hare venie o cneon{150} dun biuoren +hire [&] seggen mea culpa [&] underuon e penitence [/] ha lei +up{}on hire lutinde hire lahe. + + heo ne schulen cussen nenne mon .* ne cu{}mon ne cunes mo{n} . + ne for nan cue cluppen* ne uor luue cluppen . ne ku ne unku + . ne wasshen hore heaued . ne loken ueste o none monne . ne + toggen mid him{;} ne pleien. hore weaden beon of swuche scheape + {125} [&] alle hore aturn swuch{;} et hit beo ecene hwarto heo + beo i{}turnde. hore lates loken warliche . et non ne edwite + ham ne ine huse ne ut of huse. on alle wise uorberen to wreen + hore dame . and ase ofte ase heo hit do er heo drinken oer + eten . makien hore uenie akneon adun to er eore biuoren hire: + [&] sigge _mea culpa_ . and underuon{130} e penitence: et heo + lei upon hire lutende hire louwe. + + [Linenote: + 122._cu_ corr. out of _en_.] + + [Collations: 121. Lah lokinge | Lach locunge C || 122. Eier + ligge ane _add._ || ho | ha C || schulen _om._ C || schule || + cusse B || na | nan C || cu{n}nes || 123. ni || na || ne uor ... + unku _om._ B || 124. ne ... heaued _om._ | nene weschen hare C + || Ni || loke B || faste || o na | on an C || mo{n} B || 125. + toggle | toggi C || wi B || him _om._ B || plei[gh]en C || Hare + B || wede | weden C || beo || swuch | swich C || schape B || + 126. al || [&] of swic aturn [/] `hit C || escene | edsene C + || hwerto B || ho | ha C || beon B || 127. Hare B || werliche C + || nan B || etwite _over_ wite _del._ C || ne _om._ B || i{n} + hus B || 128. hus || forbeoren B || wraden | wraen C || hare + C || as B || 129. as B || ho | ha C || don || ear || ho | ha C + || eoten C || Maken C || hire B || o cneos | acneon C || 130. + dun || to er eore _om._ B || bifore | biforen C || segge{n} B + || vnd{er} fo || 131a. penitance C || ho | ha C || leis || ha{m} + B || lutinde C || lahe | lach[gh]e C] + +e ancre refter neauer mare [/] ilke gult ne upbreide for na +wreae bute [gh]ef ha eft sone falle i [/] ilke ah do hit +allunge ut of hire heorte. [Gh]ef ei strif arise bitweone e +wummen{;} e ancre makie eier to makien oer venie o cneon to +er{155} eore [&] eier rihte up oer{;} [&] cussen on ende +ant te ancre legge on eier{;} sum penitence mare up o e ilke +e greatluker gulte. is is a ing witen ha wel [/] is gode +leouest{;} Sahtnesse [&] some [&] te feond laest for{}i he is +eauer umben to arearen sum leae. + + e ancre neu{er} more er efter ene ilke gult ne upb[r]eide + hire: uor none wree . bute [gh]if heo eft sone ualle iet ilke . + auh do hit allunge ut of hire heorte. and [gh]if eni strif arise + bitweonen e wu{m}men{;} e ancre makie eier of ha{m} to makien + oer venie akneon to er eore . and{135} eier rihte up oer: + [&] kussen ha{m} on ende . and e ancre legge on eier su{m} + penitence. More upon eo ilke: et gretluker haue agult. is is + o ing wute `[gh]e [f.119r] wel to soe et is gode leouest{;} + seih[t]nesse [&] some. [&] e ueonde loest. and for{}i he is + eu{er} umbe to arearen sume wree. + + [Linenote: + 138._[gh]e_ added in margin.] + + [Collations: 131b. anker || 132. ilke gult neau{er} mare r + aft{er} | er efter neau{er} mare ilke gult C || hire + _om._ B || for B || na | nan C || 133. wrae B || [gh]ef C || + ho | ha C || sones falle B || i at ilke | i ilke C || Ah | + Ach C || 134. and _om._ B || [gh]ef C || ani B || rises || + bitwene{n} ham utewi{;} | bitwene e wi{m}men C || e anker || + 135. make B || of ham _om._ B || make B || e oer C || + o cneos | o cneon C || dun to e | to e C || 136. richte C || + cussen on B || te anker leie || 137. penitance C || Mare B || up + o [/] ilke | up on ilke C || e C || greatluker || gulte B || + 138. is _om._ C || a | an C || wite{n} B || ho | ha C || to soe + _om._ B || godd | god C || leuest || 139. sahtnesse | sachtnesse + C || somentale || te feond | e feont C || laest B || and _om._ + B || eau{er} umben B || 140a. reare | arere C || su{m} lae B] + +Nu si e sweoke wel [/] hwen fur is wel o brune{;} [&] me wule +[/] hit aga{;}{160} me sundre e brondes [&] he de {n}ond [/] +ilke. luue is ih{es}u c{ri}stes fur [/] he wule [/] bleasie aa i +in heorte ant te deouel blawe forte puffen hit ut. Hwen his +blawunge ne geine nawt he bringe up sum uuel word oer sum +oer nohtunge hwer urh ha to hurten eier fro{m}mard oer [&] +te hali gastes fuR cwenche hwen e{165} brondes urh wreae +beo isundret. fori halden ham i luue feaste to gederes Ant +ne beo ha{m} nawt of hwen e feond blawe nomeliche [gh]ef monie +beon iueietsomet{;} [&] wel wi luue ontende. + + [Linenote: + 161. _hond_ MS.] + + nu isih e deouel wel et hwon et fur{140} is wel o brune . [&] + me wule et hit go ut: me sundre e brondes . and he de `also + onond et ilke. luue is ih{es}u cristes fur et he wule et + blasie i{n} vre heorte . and e deouel blowe forto puffen hit + ut . and hwon his blowinge ne geine nout: eonne bringe he up + su{m} luer word . oer su{m} oer nouhtunge: hwar uruh heo to + hurte eier{145} uro{m}mard oer{;} and e holi gostes fur{;} + acwenche hwon e brondes uruh wree{;} beo i{}sundred. and + for{}i holden ha{m} ine luue ueste to{}gederes . and ne beo + ha{m} nout of{;} hwon e ueond blowe . and nomeliche [gh]if monie + beo i ueied somed{;} and wel mid luue ontende. + + [Collations: 140b. seos | si C || te swike | e sweoke C || + hwe{n} fur B || 141. onbrune C || mo{n} wile || Ga B || mon + sundres te || brendes C || 142. dos hond to [/] ilke | de [/] + ilke C || fuir || wile || 143. owre || te || blawes | blawe C + || 144. and _om._ B || hwe{n} B || blast | blawunge C || Geines + || nawt | naut C || eonne _om._ B || he bringes | he bringe C + || 145. luer _om._ || hwat | nochtunge C || hwer B || urh | + urch C || ho | ha C || hurren B || 146. framward | + fro{m}mart C || te || hali gastes B || cwenches | cwenche C || + hwe{n} || 147. urh | urch C || wrae B || beo{n} isundret || + and _om._ B || halde | halden C || iluue | inluue C || faste | + feste C || 148. nawt | naut C || hwe{n} B || feo{n}d | feont C + || blawe B || and _om._ B || 149. nomeli || [gh]ef C || beon B + || ifest to Gedere || iuei[gh]et somet C || wel _om._ || wi B + || ontendet] + +ah e ancre on hire meidnes for openliche gultes legge +penitence{;} to e preost noeleater schriuen ham hwen neod is +ah eauer ah wi leaue. [Gh]ef ha{170} ne cunnen nawt e mete +g{ra}ceS seggen in hare stude{;} p{ate}r n{oste}r biuoren{;} [&] +aue Maria [&] eft{er} mete alswa ant a Credo mare [&] segge +{us} on ende feader Sune hali gast al mihti godd [gh]eoue +ure dame his g{ra}ce [f.116v] se lengre se mare [&] leue hire +[&] us ba neomen god ende for{}[gh]elde alle e us god do [&] +milci hare sawle e us god{175} idon habbe hare sawle [&] alle +cristene sawleS. + + auh e ancre on hire meidenes uor openliche gultes . legge + penitence{150} neu{er} e later to e preoste schriuen ha{m} + ofte . auh eu{er} auh mid leaue. and [gh]if heo ne kunnen nout e + mete graces: siggen i{n} hore stude{;} p{ate}r . n{oste}r . [&] + aue maria biuoren mete . and efter mete also . [&] credo moare . + and siggen us on ende . veder [&] sune [&] holi gost . [&] on + almihti god{;} he [gh]iue ure dame his grace{;} so lengre so more + .{155} [&] leue hire [&] us boe nimen god endinge . [&] + for[gh]elde alle et us god do . [&] milce hore soulen: et us + god i don habbe . hore soulen [&] alle cristene soulen. am{en}. + + [Collations: 150. ah | ach C || e _om._ || anker || seruanz + || for B || Giltes || leie || penitance C || 151. to p{re}ost + no e lat{er}e | to e preost no e latere C || Ah | Ach C || + eau{er} B || ah | ach C || wi B || 152. and _om._ B || [gh]ef + C || ho | ha C || cunen noht | cunne naut C || te || seggen B || + hare C || 153. studen C || Pat{er} n{oste}r biforen | p{ate}r + n{oste}r biuoren C || maria. Aft{er} mete alswa | marie. eft{er} + mete alse C || 154. a crede C || mare B || seggen | segge C || + fader sune B || [&] _om._ || hali gast B || 155. [&] _om._ B || + an B || almichtin C || godd || he _om._ B || [gh]eoue C || + lauedi || se B || se mare B || 156. bae | ba C || nime | neome + C || ende B || [&] _om._ B || e C || 157. don || heore C || + sawle | saule C || [&] [/] us | e us C || haue{n} || hore + soulen _om._ C || sawle || 158a. sawle | saule C || am{en} _om._ + B] + ++B+itweone mel ne gruchesi [gh]e nawt nower frut ne oerhwet{;} +ne drinken bute leaue . [&] te leaue beo liht in al [/] nis sunne. +Ed te mete na word oer lut{;} [&] teo stille. Alswa efter e +ancre complie aet p{ri}me ne don na ing ne seggen{;} +hweR{}urh hire silence mahe{180} beon isturbet. + + [Linenote: + 177. _gruchesi_] _ch_ on an erasure.] + + Bitweonen mele ne gruselie [gh]e nout . nouer frut{;} `ne + oerhwat . ne `ne drinken wi{}uten leaue . [f.119v] auh e + leaue beo liht i{n} alle eo inges{;} er nis sunne. Ette mete + {160} no word . oer lut . [&] eo beon stille. also efter e + ancre cu{m}plie uort midmorwen . ne don no ing . ne ne siggen . + hwar uruh hire silence muwe beon i{}sturbed. + + [Collations: 158b. Bitwene B || meal | mel C || gruse | gruuesi + C || [gh]e _om._ C || nawt | naut C || 159. nower | nouer C || + fruit || oer hwet C || ni | ne C || drinke || bute B || 160. + [&] te | [&] e C || licht C || al [/] nis B || At te | ed e C + || na | nan C || 161. [&] ta stille | [&] eo stille C || Alswa + B || aft{er} ancres B || aet p{ri}me | oet prime C || 162. ni + do i{n}g ne segge | ne don nan ing ne seggen C || hwer urh | + hwar urch C || 163a. muhe | mu[gh]e C || beo dest{ur}bet | beon + to sturbed C] + ++N+an ancre seruant ne ahte bi rihte to easkin iset hure bute +mete [&] hure [/] ha mei flutte bi{;} ant godes milce. Ne mis{}leue +nan godd{;} hwet{}se tide of e ancre [/] he hire trukie. e +meidnes wi{}uten [gh]ef ha serui e ancre alswa as ha ahen hare +hure schal beon e hehe blisse of heouene. Hwa{}se haue ehe of +hope toward{185} se heh bure{;} gleadliche wule ha seruui [&] +lihtliche alle wa [&] alle teone olien. wi eise [&] wi este ne +bu me nawt bliSSe. + + non ancre seruant ne ouhte mid rihte uorto asken i{}sette + huire{;} bute mete [&] clo: et heo mei vlutten bi . [&] godes + milce. ne mis{}leue no{n} god{;} hwat so bitide of e ancre: + {165} et he hire trukie. e meidenes wi{}uten [gh]if heo serue + e ancre also ase heo owen{;} hore hure schal beon e eche + blisse of heouene. hwo{}so haue eie hope touward so heie hure: + gledliche wule heo seruen [&] lihtliche alle wo and alle teone + olien. Mid eise ne mid este{;} ne kume me nout toer heouene. + {170} + + [Collations: 163b. Nan B || ancres seruante || ah | achte C || + bi B || 164. richte C || to B || iset hure B || ant C || cla B + || ho | ha C || mai || flutte B || 165. nan B || godd || hwet C + || se tide B || anker || 166. _over_ trukie faile C || eo [/] + arn wi{}ute{n} || meidnes C || [gh]ef C || ho | ha C || + serue{n} | serui C || anker || 167. alswa as B || hom ahen | ha + ach[gh]en C || hare C || beo || 168. Hwa se B || haues || ehe of + | e[gh]e of C || toward | towart C || se B || heh | hech C || + gladli wile || ho | ha C || seruin C || 169. lichtliche C || wa + B || tene || wi B || este ne C || wi B || eise C || 170. bue + mon nawt blisse | bu me naut blisse C] + + +++[Gh]e ancres ahen is leaste stucche reden to ower wummen euche +wike eanes aet ha hit cunnen. Ant muche neod is [/] [gh]e neomen +to ham muche [gh]eme for [gh]e mahen muchel beon urh ham i{}godet +[&]{190} iwurset. On oer half [gh]ef et ha sungi urh ower +[gh]emeles{;} [gh]e schule beo bicleopet rof biuore e hehe deme [&] +for{}i as ow is muche neod [&] ham [gh]et mare{;} [gh]eornliche +leare ham to halden hare riwle ba for ow [&] for ham seolf{;} +lieliche [&] luueliche for swuch ah wummone lare to beonne +luuelich [&] lie [&] selthwenne sturne. + + + ++[Gh]e ancren owen is lutle laste stucchen reden to our wu{m}men + eu{er}iche wike enes uort et heo hit kunnen. and muche neod is ou + beoe: et [gh]e nimen to ha{m} gode [gh]eme . vor [gh]e muwen + muchel uruh ha{m} beon i{}goded. and i{}wursed on oer halue. + [gh]if heo sunege uruh ower [gh]emeleaste{;} [gh]e schulen beon + bicleoped er{}of biuoren e{175} heie demare . and for{}i ase + ou is muche neod . [&] ha{m} is [gh]ete more{;} [gh]eorneliche + teche ha{m} to holden hore riulen . boe uor ou: [&] for ha{m} + suluen . lieliche auh [&] luueliche{;} uor swuch ouh wu{m}mone + lore to beon . luuelich and lie and seldwhonne sturne. + + [Linenote: + 173. After _gode [d.][e.]_ MS.] + + [Collations: 171. ancres B || ahen | ach[gh]e C || laste lutle B + || stucche | stuche C || rede || owre | ower C || seruanz || + 172. euche | uche C || eanes B || til [/] ho | oet `til ha C + || cunne{n} B || ned || is [/] [gh]e B || 173. neomen C || to + ham nimen || god || muche C || for B || muhen | mughe C || + muchel _om._ C || muche || urh B || 174. hom beo || igodet B || + wursnet. | iwurset. C || On B || half B || [gh]ef C || ho | ha C + || sunehe | sunge C || 175. urh | urch C || owre || + [gh]emeles | [gh]emeles`chipe C || schule beo bicleopet || rof + | ref C || bifore | biforen C || 176. hehe | hech[gh]e C || + deme | dom C || and _om._ B || as B || ow B || ned || hom | heom + C || is _om._ B || [gh]ette | [gh]et C || mare B || 177. + [gh]eornliche || leares | leare C || halde{n} hare B || riwle | + riuwlen C || bae | ba`e C || for ow B || 178. seolf B || auh + _om._ B || luuelice C || for B || swich C || ah | ach C || + wu{m}mones lare B || of religiun _add._ || 179a. _second_ and + _om._ C || seldscene | selthwenne C] + +Ba is riht [/] ha{195} ow dreden [&] luuien ant ah [/] ter beo +eauer mare of luue{;} en of drede enne schal hit wel fearen + Me schal healden eoli [&] win ba i wunden efter godes lare ah +mare of softe eoli{;} en of [f.117r] bitinde win . [/] is Mare +of lie wordes{;} en of suhinde for er of kime inge +best{;} [/] is luue eie. lihtliche [&] sweteliche foR[gh]eoued{200} +ham hare gultes hwen ha ham icnawe [&] bihate bote. + + Boe hit is riht et heo ou [f.120r] dreden [&] luuien . auh et + er beo . more eu{er}{180} of luue: en of drede. eonne schal + hit wel uaren. Me schal helden eoli and win beoe i{}ne wunden, + efter godere lore . auh more of e softe eolie{;} en of e + bitinde wine . et is . more of lie wordes: en of suwinde . + vor erof kume inge best{;} et is luue{}eie. lihtliche [&] + sweteliche uor[gh]iue ha{m} hore gultes: hwon heo ha{m} iknowe + and{185} bihote bote. + + [Collations: 179b. Bae | ba`e C || hit _om._ B || richt C || + 180. ho | he _corr. out of_ ha C || ow B || ah | ach C || ter || + eau{er} mare | mare eau{er} C || 181. of e || e{n}ne B || + fare{n} B || Mo{n} || heolde || 182. bae | ba C || i{n} B || + wundes | wundesi _erasure of two letters_ C || aft{er} || godes + lare B || Ah | Ach C || mare B || e _om._ B || 183. eoli B || + enne C || e _om._ B || bitende || win B || ma | ma`re C || + enne C || 184. suhiende | sturne C || for B || cumes | kime C + || Lichtliche C || 185. swetelich || for [gh]iues | for[gh]eoue + C || hare C || hwen B || ho | ha C || arn cnawe | icnawe C || + 186. bihaten | bihate] + ++A+se for as [gh]e mahen of mete [&] of claes [&] of ore inges +et neode of flesch easke{;} beo large toward ham{;} ah [gh]e +nearowe beon [&] hearde to ow seoluen. Swa de e wel blawe{;} +went te nearewe of e horn to his ahne mu{;} ant utward [/] +wide. Ant [gh]e don alswa as [gh]e wulle [/]{205} ower beoden bemin +wel [&] dremen{;} i drihtines earen nawt ane to ower ahnes{;} ah +to alle folkes heale as ure lau{er}d leue urh e g{ra}ce of +him seolf [/] hit swa mote ameN. + + + ++Se uor ase [gh]e muwen of drunch and of mete and of clo and of + oer inges et neode of fleshe aske: beo large touward ha{m}: + auh [gh]e e neruwure beon and te herdure to ou suluen . vor so + de e wel blowe . went ene neruwure ende of e horne to his + owune{190} mue . [&] utward ene wide. and [gh]e don also . ase + [gh]e wulle et ower beoden bemen [&] dreamen wel: ine drihtenes + earen . and nout one to ower ones{;} auh to alle uolkes heale . + ase ure lou{er}d leue uruh e grace of hi{m}sulf . et hit so + mote beon. am{en}. + + [Collations: 187. Ase | Alse C || for as B || muhen | mu[gh]en + C || bae _add._ || drinch || of drunch and _om._ C || and + _after_ mete _om._ || claes B || 188. ore C || i{n}g || ned + || flesch | fles C || askes || beos || toward B || 189. ah | + ach C || e _om._ B || narewe beon [&] harde to ow seolue{n} B + || vor _om._ || `for C || Swa | swa C || dos || 190. [/] || + blawes | blawe C || wendes || te | e C || narewe || ende _om._ + || `ende C || horn B || toward || ahne | achne C || 191. mu B + || te | e C || do alswa as B || wiln | wull{et} C || owre + beodes || 192. beme{n} wel [&] B || i drihtines | i{n} + drichtines C || eare || and _om._ B || Nawt | naut C || ane B || + 193. owre || anres | a`unes C || Ah | ach C || folkes B || as B + || lau{er}d B || urh | urch C || 194. hi{m}self | him seolf C + || swa mote B || beon. am{en} _om._ B] + + [[191. wull{et} C _corrected in Notes from "wull"_]] + + [[This section has no parallel in the Cotton MSS.]] + ++H+wen ower sustres meidnes cume to ow to froure{;} cume to +ham to e url{;} earunder [&] ouerunder eanes oer twien [&] +ga a[gh]ein sone{;} to ower note gastelich {210} ne biuore +Complie ne sitte [gh]e nawt for ham ouer riht time swa [/] hare +cume beo na lure of ower religiun{;} ah gastelich bi[gh]ete. [gh]ef +er is eani word iseid [/] mahte hurten heorte{;} ne beo hit nawt +iboren ut{;} ne ibroht to oer ancre{;} [/] is e hurte. To him +hit schal beon iseid{;} e loke ham alle. Twa niht is inoh [/] +ei beo edhalden ant [/] beo{215} ful seldene ne for heom ne +breoke silence ed te mete{;} ne for blodletunge bute [gh]ef sum +muche god oer neod hit makie. e ancre ne hire meiden ne +plohien `nane worldliche gomenes ed te urle ne ne ticki +to{}gederes foR ase sei seint Beornard. vnwure ing is to +euch gastelich mon [&] nomeliche to ancre{;} euch swuch +fleschlich{220} froure [&] hit binime gastelich [/] is wi{}ute +met utnume murhe [&] [/] is uuel change as is iseid ruppe. + + [Linenote: + 191. _[gh]ef_ above _urh_ deleted.] + + [[This section has no parallel in the Cotton MSS.]] + + +++Of is boc rede hwen [gh]e beo eise euche dei{;} leasse oer +mare. Jch hopie [/] hit [f.117v] schal beon ow [gh]ef [gh]e hit +rede ofte{;} swie biheue{;} urh godes muchele grace elles ich +hefde uuele bitohe{225} mi muchele hwile. Me were leou{er}e godd +hit wite do me toward rome{;} en forte biginnen hit eft forte +donne. [Gh]ef [gh]e finde [/] [gh]e do alswa as [gh]e rede{;} +oncki godd [gh]eorne [gh]ef [gh]e ne do nawt{;} bidde godes +are [&] beo umben eronuuen [/] [gh]e hit bet halden efter ower +mihte.{230} + + [Linenote: + 225. _godes_] _d_ corr. out of _g_ MS.] + + + ++O isse boc rede eu{er}iche deie: hwon [gh]e beo eise . + eu{er}iche deie{195} lesse oer more. uor ich hopie et hit + schal beon ou [gh]if [gh]e hit rede ofte: swue biheue uruh + godes grace . and elles ich heuede vuele bitowen muchel of mine + hwule. God hit wot me were leouere uorto don me touward rome{;} + en uorto biginnen hit eft forto donne. and [gh]if [gh]e iuinde + et [gh]e do also ase [gh]e rede{;} onke god [gh]eorne .{200} + and [gh]if [gh]e ne do nout{;} bidde godes ore . [f.120v] and + beo umbe er abuten: et [gh]e hit bet hol holden: efter ower + mihte. + + [Collations: 195. Of C || is B || redes || eu{er}iche deie + _om._ B || hwe{n} B || arn || aise C || euche dai | uchedei C || + 196. mare B || uor _om._ B || et _om._ || ow B || [gh]ef C || + 197. hit _add._ B || reden || swie B || biheoue || urh B || + `godes C || and _om._ B || hafde | hefde C || 198. bitohen | + bitoch[gh]en uuele C || muche hwile B || God ... wot _om._ B || + leu{er}e | leoure C || deu le set _add._ B || 199. to do B || + toward | towart C || for to | for te C || 200. and _om._ B || + [gh]ef C || finde{n} | finde C || don alswa as B || rede{n}. + onkes godd || 201. and _om._ B || [gh]ef C || don || nawt | + naut C || biddes godd || are B || beos || umbe{n} B || 202a. er + onuuen | er an ouen C || hit bett{er}e halde{n} | hit halden C + || aft{er} owre mihte | eft{er} ower michte C] + + +++Feader Sune hali gast an almihti godd wite ow in hiS warde +he gleadie ow [&] frouri ow mine leoue sustren ant for al [/] +[gh]e for him drehe [&] dreaie ne [gh]eoue ow neauer leasse +en al{}to{}gedere him seoluen Beo he aa iheiet from world in{}to +worlde aa on ecnesse AMeN. + + Veder and sune and holi gost . and on almihti god: he wite ou in + his warde. he gledie ou and froure ou{;} mine leoue sustren. and + for al et [gh]e uor him drie and suffre . he ne [gh]iue ou + neu{er} lesse huire en{205} alto gedere him suluen. he beo + eu{er} i{}heid from worlde to worlde . eu{er} on ecchenesse. amen. + + [Collations: 202b. Fad{er} sune. haligast an B || 203. almichti + C || godd || he _om._ B || ow B || 204. gladie || ow B || frouri + C || ow B || leue sustre || 205. for B || drehen oer drehden | + dre[gh]e [&] drei[gh]e C || he _om._ B || ni [gh]iue | Ne + [gh]eoue C || ow B || neau{er} B || lasse || hure C || 206. + selue{n} | seoluen C || Beo he B || ai ihehet | eau{er} + ihech[gh]et C || fra{m} || into B || 207. a on ecnesse | `a on + echnesse C] + ++A+se ofte aS [gh]e habbe ired eawiht her on{;} grete e +leafdi{235} wi aN aue{;} for him [/] swonc her{}abuten Jnoh +meaful ich am e bidde se lutel Explicit +J+ench o i +writere i{}ine beoden sum chearre{;} ne beo hit ne se lutel. +Hit turne e to gode{;} [/] tu bidest for ore. + + ase ofte ase [gh]e reade out o isse boc{;} grete e lefdi mid + one aue marie uor him et makede eos riwle . and for hi{m} et + hire wrot and swonc her abuten. Inouh meful ich am{;} et bidde + so lutel.{210} + + [Collations: 208. As C | as B || hauen red | habbe ired C || + oht o is boc | eawet ron C || Gretes ure || lauedi | lafdi C + || wi an B || 209. marie _om._ B || for B || [/] swanc her + abute{n}. | e swong her abute{n}. C || 210. Inouh ... lutel + _om._ || `Jnoh meful ic am e bidde se lutel C] + + + + +X. IN DIEBUS DOMINICIS + +[[MS description from Notes volume: + +"Lambeth 487: see [VIII, Poema Morale]."]] + + +[[The selection was printed in a single paragraph. It has been broken +up for this e-text.]] + +[Headnote: The Privileges of Sunday] + +[f. 15v] [++L]EOFEMEN [gh]ef [gh]e lusten wule. [&] [gh]e +willeliche hit under{}stonden we eow wulle [f.16r] suteliche +seggen of a fredome e limpe to an deie e is iclepe sunedei. +Sunedei is ihaten es lauerdes dei [&] ec e dei of blisse [&] of +lisse [&] of alle irest. On on deie a engles of heofene ham +iblissie.{5} fori e a ermi{n}g saulen habbe rest of heore +pine. Gif hwa wule witen hwa erest bi won reste am wrecche saule to +soe ic eow segge. et wes s{an}c{t}e paul e apostel and mihhal e +archangel heo tweien eoden et sume time in{}to helle alswa heo{m} +drihten het for to lokien hu hit er ferde. Mihhal eode bi{}foren +[&] paul co{m} efter [&] a{10} scawede mihhal to s{an}c{t}e paul +a wrecche sunfulle e er were wuniende [.] er{}efter he him +sceawede he[gh]e treon eisliche beorninde et foren helle [gh]ete. +and uppon an treon he him sceawede e wrecche saulen a{}honge. +Su{m}me bi a fet. su{m}me bi a honden. su{m}me bi e tunge. +su{m}me bi e e[gh]en. su{m}me bi e hefede. su{m}me bi er{15} +heorte. + + [Linenotes: + 4. In MS. _su sunedei_. || 11. _sunfulle wrecche_ with marks of + transposition in MS.] + +Seodan he him sceaude an ouen on berni{n}de fure he warp ut of +him seofe leies uwil[c]an of seolcure heowe e alle weren +eateliche to bi{}haldene [&] muchele strengre en eani {in}g to +olien. [&] er wi{}i{n}nen weren swie feole saule a{}honge. +[Gh]ette he him sceawede ane welle of fure [&] alle hire stremes +urnen fur berni{n}de. [&] a{20} welle bi{}wisten .xii. meister +[f.16v] deoflen swilc ha weren kinges to pinen er wiinnen a +earmi{n}g saulen e for{}gult weren; [&] heore a[gh]ene pine neure +nere e lesse ah heo meistres weren. Eft{er} on he him +sceawede e sea of helle [&] i{n}nan an sea weren .vii. bittere +ue. e forme wes snau . at oer is. et ridde fur. et feore +blod. e{25} fifte neddren. e siste smorer. e seofee ful +stunch. heo wes wurse to olien enne efreni of alle a ore +pine. + + [Linenotes: + 18._ing_] _urg_ MS. || 25._snau_] _swnau_ MS.] + +Innan an ilke sea weren un{}aneo{m}ned deor su{m}me feer fotetd. +Su{m}me al bute fet . [&] heore e[gh]en weren al swilc swa fur. [&] +heore eem scean swa de e leit a{}monge unre. as ilke nefre ne +swiken ne dei ne niht to{30} brekene a ermi{n}g licome of a ilca +men e on isse liue her hare sc{ri}ft enden nalden. Su{m}me of an +mo{n}ne sare wepe. Su{m}me swa deor lude reme. su{m}me er +g{ra}ninde sike. su{m}me er reowliche gne[gh]e his +a[gh]ene{}tunge. Su{m}me er wepe. [&] alle heore teres beo +berni{n}de gleden glide{n}de ouer heore a[gh]ene nebbe. [&] swie +reowliche{35} ilome [gh]ei[gh]e [&] [gh]eorne biseche at me ham +ibure[gh]e fro{m} am uuele pinan [.] of as pinan speked .d{aui}d. +e halie wite[gh]e. [&] us sei. +Misere`re nost{ri} d{omi}ne quia +penas inferni sustinere no{n} possumus.+ Lauerd haue merci of us +foron a pinen of helle we ham ne ma[gh]en iolien. + +[f.17r] Seo{}an he him sceawede an{e} stude{40} i{n}ne{}midde +ware helle. [&] bi{}foren am ilke stude were{n} seofen +clusterlokan ar neh ne mihte nan liuiende mon gan for an ufele +bree [&] er wi{}i{n}na he him sceawede gan `on ald mon [/] +.iiii. deoflen ledden abuten. a escade paul to mihhal hwet e alde +mo{n} were. a cwe mihhal heh engel he wes an biscop on eore liue +e nefre{45} nalde c{ri}stes la[gh]en lokien ne halden. ofter he +walde an{}uppon his underlinges mid wohe motien [&] longe dringan +enne he walde salmes singen oer eani oer god don. Herefter iseh +paul hwer .iii. deoflen ledden an meiden swie unbisor[gh]eliche{;} +`[&] [gh]eorne escade to mihhal hwi me heo swa ledde. a cwe +mihhal. heo wes an meiden on oer liue{50} [/] wel wiste hire +licome in alle clenesse. Ah heo nalde nefre nan oer god don. +Elmes[gh]eorn nes heo nefre. ah prud heo wes swie [&] modi. [&] +li[gh]ere [&] swikel. [&] wreful [&] ontful. [&] fori heo bi +wuniende inne isse pine. + + [Linenotes: + 40._ane_] _and_ MS. || 46._w[u.]alde_ MS. || + 53._w[e.]reful_ MS.] + +Nu bi{}gon paul to wepen wunderliche. [&] mihhal heh engel er +weop for mid him. a co{m} ure drihten of heueneriche to{55} +heo{m} on {}unres liche [&] us cwe. A hwi wepest u paul. paul +him onswerde. Lauer ic biwepe as monifolde pine e ic her in +helle iseo. a cwe ure lauerd. A hwi nalden heo witen mine +[f.17v] la[gh]e e hwile heo weren en eore? a seide paul him +mildeliche to{}[gh]eines. Louerd nu ic bidde e [gh]ef in wille is [/] +u heom [gh]efe{60} reste la hwure en su{n}ne dei a et cume +domesdei. a cwe drihten to him. paul wel ic wat hwer ic{}sceal +milcien. Ic heom wulle{}milcien e weren eft{er}ward mine milce +a hwile heo on liue weren. + + [Linenote: + 56._unres_] _wunres_ MS.] + +a wes s{an}c{t}e paul swie wa. [&] abeh him redliche to his +lauerdes fet [&] on halsien hine gon mid as ilke weord e [gh]e +ma[gh]en iheren. Lauerd{65} he cwe a. Nu ic e bidde for ine +kinedome [&] for ine engles. [&] for ine muchele milce. [&] for alle +ine weorkes. [&] for alle ine hale[gh]en. [&] ec ine icorene. at u +heom milcie es e reder [/] ic to heo{m} com [&] reste [gh]efe en +sunne{}dei a [/] cume in heh domes dei. a onswerede him drihten +mildere steuene. Aris nu paul aris. Ic ha{m}{70} [gh]eue reste al +swa u ibeden hauest fro{m} non on sat{er}dei a a cume monedeis +lihting. [/] efre for to domes dei. Nu leofe brere [gh]e habbe +iher hwa erest bi won reste a{m} forgulte saule. Nu +bi{}cum`e hit erfore to uwilche c{ri}stene monne mucheles e +mare to hali[gh]en [&] to wurien e{n}ne dei e is icleped +sunne{}dei. for of am deie ure{75} lauerd seolf sei. + ++Dies d{omi}nicus est dies leticie [&] requiei.+ [f.18r] +Sunne{}dei is dei of blisse [&] of alle ireste. +Non facietur in +ea aliquid nisi deum orare manducare [&] bibere cu{m} pace et +leticia.+ Ne beo in hire naing iwrat bute chirche bisocnie [&] +beode to criste [&] eoten [&] dri{n}ken mid grie [&] mid{80} +gledscipe. +Sicut dici{tur}. pax in t{er}ra. pax in celo. pax +int{er} homines.+ for swa is iset. gri on eore. [&] gri on +hefene. [&] gri bitwenen uwilc c{ri}stene mo{n}ne. eft ure lauerd +seolf seit. +Maledictus h{om}o qui no{n} custodit sabatum.+ +Amansed beo e mon e sunne{}dei nulle iloken. And for{}i +leofemen uw`ilc{85} sunne dei is to locan al swa ester dei for +heo is mune[gh]ing of his halie ariste from dee to liue. [&] +mune[gh]eing of am halie gast e he sende in his apostles on on +dei e is icleped wit{}sunne{}dei. ec we understonde [/] on +sunne{}dei drihten cume to demene al mon{}cun; we a[gh]en ene +sunne{}dei swieliche wel to wurien.{90} [&] on alle clenesse to +locan. + +for heo haf mid hire reo wurdliche mihte e [gh]e iheren ma[gh]en. +et forme mihte is [/] heo on eore `[gh]eue reste to alle eore +relles wepmen [&] wifmen of heore rel{}weorkes. et oer mihte +is on heouene. for i a engles heo{m} rested mare e{n}n on +su{m} oer dei. [/] ridde mihte is [/] {}a{95} ermi{n}g saule +habbe ireste i{n}ne helle [f.18v] of heore muchele pine. Hwa +efre enne ilokie wel ene sunne{}dei. oer a oer halie da[gh]es +e mon beot in chirche to lokien swa e sunne{}dei. beo heo +dal{}neominde of heofene riches blisse{;} mid an fedre. [&] mid +an sunne. [&] mid an halie gast abuten ende. ameN.{100} _Quod +ip{s}e prestare dignetur qui uiuit [&] regnat deus. p{er} om{ni}a +secula seculor{um}. AmeN._ + + [Linenotes: + 93._[gh]eue ... eore_ added on margin. || 94-5._hem he[-o] + rested_ MS. | _a_] _[/]a_ MS. || 99._ferde_ MS.] + + + + +XI. HIC DICENDUM EST DE PROPHETA + +[[MS description from Notes volume: + +"As for piece x." _Described under VIII, Poema Morale._]] + + +[[The selection was printed in a single paragraph. It has been broken +up for this e-text.]] + +[++M]issus est ieremias in puteum [&] stetit ibi usq{ue} ad os. +Qui cu{m} aliqu{am}diu ibi stetisset{;} debilitatum est corp{us} +eius. [&] ta{n}dem dimissis funib{us} subtractus est. Et cu{m} +eor{um} duriciam. quia debilis erat sustinere no{n} posset. +allati sunt panni de domo regia [&]{5} circumpositi sunt +funib{us} ne [e]or{um} duricia lederetuR.+ Leofemen we uinde in +halie boc. [/]. ieremie e p{ro}ph{et}e stod in ane putte. [&] [/] +in e uenne up to his mue [&] a he hefede er ane hwile istonde. +a bi{}co{m} his licome swie feble. [&] me nom rapes [&] caste i{n} +to hi{m} for to dra[gh]en hine ut of isse putte.{10} Ah his +licome wes se swie feble{;} [/] he ne mihte noht iolie e +herdnesse of e rapes. a sende me claes ut of es kinges huse +for to bi{}winden e rapes. [/] his licome e feble wes ne +sc`eolde noht wursien. Leofemen eos ilke weord e ic habbe her +iseit habbe muchele bi tacnu{n}ge [f.19r] [&] god ha beo to +heren and muchele{15} betere to et halden. Is hit god for to +hiheren godes weordes and heom athalden? [gh]e fuliwis. for ure +lauerd godalmihtin sei in an halie god spelle. + + [Linenotes: + 4. After _erat [s.][t.]_ MS. || 10. _for_] _fro_ MS.] + ++Beati qui audiunt uerbum dei [&] c{us}todiu{n}t ill{u}d+. die [&] +blessede beon alle eo e ihere godes weordes [&] heom athalde. +Nu [gh]e habbe iherd wulc hit is for to iheren godes{20} weordes +[&] heom ethalden. Nu we sculen heow sceawen hwilc hit is heo{m} +for to heren [&] nawiht for to ethalden. for seint gregori sei. ++Melius est uiam ueritatis non agnoscere{;} q{ua}m post agnitam +retroire.+ Betre hit is [/] mon ne iknawe noht e wei to +godalmihtin e he hine icnawe [&] seode hine for{}ho[gh]ie{;} and on +oer{25} stude he sei. +Qui obturat aures suas ne audiat legem +dei{;} orac{i}o eius erit exec{ra}bilis.+ e mon e tune his +eren in halie chirche to{}[gh]eines godes la[gh]e and nule noht iheren +e weordes e of him beo. his beoden beo aweriede [&] unwure +gode. + + [Linenote: + 28._go[l.]des_ MS.] + ++Puteus est peccati p{ro}funditas. quia q{ua}m diu stas in +luto{;} tam diu{30} iaces in mortali peccato.+ es put bitacne +deopnesse of sunne. for alse longe alse we ligge in heue +sunnen{;} al a hwile we sto[n]de in e putte. [&] [/] in e uenne +up to e mue al{}se eos men do e ligge inne eubruche [&] ine +glutenerie [&] ine manaas. [&] ineprude. [&] ine ore fule sunnen. [&] +[/] beo riche men [f.19v] alremest{35} e habbe as muchele +prude i{n} is world. e habbe fe`ire huses. [&] feire hames. [&] +feire wifes. [&] feire children. feire hors [&] feire claes. +heauekes [&] hundes. castles [&] tunes. her{}uppon heo ench`e +muchele mare en uppo{n} godalmihtin e al is heom haue isend +a e ligge i{n}ne swilc sunne. [&] ne enche noht for to +arisen{;} heo delue{40} deihwamliche heore put deoppre [&] +deoppre. + + [Linenote: + 34._ligge_] _i_ above _[e.]_ MS.] + ++vnde p{ro}ph{et}a. No{n} claudit sup{er} te puteus os suu{m} +nisi clauseris os tuum.+ e p{ro}ph{et}e sei. [/] e put ne +tune noht lihtliche his mu ouer us bute we tunen ure mu. ah +[gh]if we tune ure mu{;} e{n}ne do {w}e alse e mon e delue +ene put feower da[gh]e`s oer fiue [&] enne{45} he haue hine alra +le{n}gest idoluen{;} enne ualle he er{}inne. [/]. him breke +e sweore. [/]. is [/] he ualle in to helle pine er neuer eft ne +cume of bote. Ah leofemen godalmihtin haue isceawe us wel +muchele g{ra}ce. enne he haue geuen us to beon mud freo. [/]. +we ma[gh]e{n} mid ure mue bringen us ut of isse putte{;} e{50} +bitacne eo deopnesse of sunne. [&] [/] urh reo herde weies e +us beo ihaten. + + [Linenotes: + 44._we_] _e_ MS. || 46.After _haue_, _[a.][l.]_ MS. || + 49.Before _grace_, _[l.][u.][u.][e.]_ MS.] + ++Cordis contricione. Oris confessione. Operis satisfactione.+ ur +heorte bireusunke . urh mues openunge. urh dede wel endinge. ++Cordis cont{ri}tione morit{ur} peccatum.+ [f.20r] +oris +confessione defertur ad tumulum. op{er}is satisfact{i}one{55} +tumulatur in p{er}petuum.+ e[nne] we beo sari in ure heorte [/] +we isuneged habbe enne slage we ure sunne; ene we to sunbote +cume. enne do we bi ure sunne al swa me dea bi e deade. for +eft{er}an [/] e mon bi dead me lei ene licome in ere ruh. Al +swa u leist ine sunne i{n} are ruh{;} hwenne u{60} scrift +underuongest of e sunnen e u idon hauest to{}[gh]eines godes +wille. enne u hauest ine su{n}nen ibet{;} eft{er} ines scriftes +wissunge. enne buriest u ine su{n}nen and bringest heom ut of +ine on walde. + ++P{er} ieremiam notat{u}r quilibet peccator qui in suo peccato moram +facit.+ Bi ieremie e p{ro}ph{et}e we a[gh]en to understo{n}den{65} +ulcne mon sunfulle. [/]. li i{n} heuie sunne [&] urh soe +sc{ri}ft his sunbendes nule slakien. +funiculi amaritudines +penitencie significa{n}t.+ e rapes e weren icast to him{;} +bitacne e herdnesse of scrifte. for nis nan of us se strong e +hefde idon re hef[ed] sunnen [/] his licome nere swie feble er he +hefde idre[gh]en et{70} sc{ri}ft e er to bilimpe. + ++panni circu{m}positi funib{us}{;} eccl{es}ie sac{ra}menta +significant. quib{us} penitencie duricia mitigatur.+ as kinges hus +bitacne hali chirch[e. a] claes [/] weren isende ut of [es +kinges huse] for to binden e rapes [f.20v] mid{;} bitacnet e +halie ureisuns e me singe in halie ch`irche. [&] e halie +sac{ra}me{n}s{75} e me sacre in alesnesse of alla sunfulle. +Leofemen nu [gh]e habbe iher of is putte e bitacni{n}ge e ic +habbe embe ispeken. [&] e bitacninge of e p{ro}ph{et}e. [&] [/]. +e rapes bitacne. [&] hwat a claes bi{}tacne e e rapes weren +mide biwu{n}den. Ihere nue whulche inges wunie in isse putte. +er wunie fower cunnes{80} wurmes inne. [/] fordo nue al eos +midelerd. er wunie in{}ne fa[gh]e neddren. [&] beore atter +u{n}der heore tunge. Blake tadden [&] habbe atter uppon `heore +heorte. [gh]eluwe froggen. [&] crabben. Crabbe is an manere of +fissce in ere sea. is fis is of swulc cunde. [/]. euer se he mare +strengde him to{85} sw[i]mminde mid e watere{;} se he mare +swi{m}me abac. [&] e alde crabbe seide to e [gh]u{n}ge. hwi ne +swi{m}mest u for war in ere sea alse oer fisses do `[&] heo +seide. leofe moder swim u foren me [&] tech me hu ic scal swi{m}men +forward [&] [heo] bi{}gon to swi{m}men forward mid e streme. [&] +swam hire er{}a[gh]en. as{90} fa[gh]e neddre bitacne is fa[gh]e +folc e wune i{n} isse weor`lde. e speket alse feire bi{}foren +heore eue{n}c{ri}sten`e [f.21r] alse heo heom walde in to heore +bosme puten. [&] swa sone se hi beo iturnd awey fro{m} heom{;} heom +to{}twicche [&] to{}dra[gh]e mid ufele weordes. + + [Linenotes: + 73, 74.MS. defective. || 75.Before _halie ureisuns_, _[a.]_.] + ++Hii eciam sunt doctores [&] falsi xp{isti}ani.+ os men e us{95} +to{}dra[gh]e heore euenc{ri}stene bi{}hinden heo habbe e nome of +c{ri}stene ah ah heo beo c{ri}stes unwines [&] beo monsla[gh]en +for heo sla[gh]e heore a[gh]ene saule. [&] bringe heon in to are +eche pine of helle. os blaca tadden [/] habbe [/] atter uppon +heore heorte. bi{}tacne es riche men e habbe es mucheles +weorldes ehte [&] na{100} ma[gh]en noht itimien ar{}of to eten ne +to drinken ne na god don er{}of for e luue of godalmihtin e haue +hit heom al geuen. ah ligge er{}uppon alse e tadde de in ere +eore [/] neure ne mei itimien to eten hire fulle{;} swa heo is +afered leste eo eore hire trukie. eos ilke ehte e eos us +ouerligge heom turne to swart{105} atter for heo falle er{}urh +in to er stronge pine et na mon ne mei tellen. + + [Linenote: + 103._[h.]eore_ MS.] + +eos [gh]eol`ewe [froggen bi{}tacne eos wimmen e clae heom +mid [gh]eoluwe] clae. for e [gh]eolewe cla is es deofles helfter. +eos wi{m}men e us lu{m}e beo es deofles musestoch +iclepede. for enne e mon wule tilden his musestoch he +binde{110} uppon a swike chese [&] bret hine for on [/] he +scolde swote smelle. and urh e [f.21v] sweote smel of e +chese{;} he bicherre monie mus to e stoke. Alswa do monie of +as wi{m}men heo smurie heom mid blanchet [/] is es deofles +sape [&] clae heom mid [gh]eoluwe clae [/] is es deofles +helft{er}. [&] seodan heo lokie{115} in e scawere. [/] is es +deofles hindene. us heo do for to feiren heom seoluen. [&] to +dra[gh]en lechurs to ham. ah heo fule heom soluen er{}mide. Nu +leofemen for godes lufe wite how wi es deofles musestoch [&] +wite eow et [gh]e ne beo noht e foa[gh]e neddre. ne e blake tadde. +ne e [gh]olewe frogge. e feder. [&] e sune. [&] e{120} halie gast. +iscild us er{}wi. [&] wi alle sunnen a buten e{n}de. _per +om{n}ia s{e}c{u}la s{e}c{u}lor{um}._ AmeN. + + [Linenotes: + 107._eos [gh]eolowe claes_ MS. || 108._i[s.] is_ MS. || + 109._lume_] _luuie_ MS. || 111._sclode_ MS.] + + + + +XII. SERMONS FOR PALM SUNDAY AND EASTER DAY + +[[MS description from Notes volume: + +"Trinity College, Cambridge, B. 14. 52. See [VIII, Poema Morale]."]] + +[[Each sermon was printed as a single paragraph. They have been broken +up for this e-text.]] + + +[Headnote: Quia Mitis Sum et Humilis Corde] + +A. DOMINICA PALMARUM + +[f. 42v] _++Turbe que p{re}cedebant d{omi}n{u}m. [&] que +sequebant{ur} clamaba{nt} dicentes. osanna filio d{aui}d{;} +b{e}n{e}dict{us} qui uenit i{n} no{m}i{n}e d{omi}ni._ It is +custume [/] ech chirchsocne go is dai ap{ro}ce`ssion. [&] is +wune haue e biginnigge of e holie p{ro}cession. e ure +[f.43r] helende makede{5} to{}ward te stede er he wolde de +olen. + +_+E+t cu{m} ueniss{et} bethfage ad monte{m} o{liuarum}. Mittens +[duos] de dis{cipulis} iussit adduci asina{m} [&] sedit sup{er} +eam_. o e co{m} to bethfage Swo hatte e rop e p{re}ste one +wunien. bi sides ier{usa}l{e}m on e fot of e dune e men +clepen mu{n}t oliuete. o sende tweien of hise diciples{10} +in{}to e bureh of ier{usa}l{e}m. [&] bed hem bringen wig one te +riden. noer stede. ne palefrei. ne fair mule. ac eh he [were] +alre lou{er}des lou{er}d. [&] alre kingene ki[n]g. naeles he +sende aft{er} e alre unwureste wig one to riden. [&] [/] is asse. +[&] gaf us forbisne of admodnesse on his dede. alse he do on ore +stede on his speche us{15} queinde. + +_+D+iscite a me{;} q{uia} mitis sum [&] humil{is} cord{e}._ lerne +of me for [/] ich am milde [&] admod on herte. [&] o tweien sander +bodes ferden [&] cudden in e bureh. [/] e helende was ider ward. +[&] funden an asse mid fole. [&] ledden hit to{}genes him. [&] e +holie apostles leiden he`re cloes er{}uppe [&] ure helende rod +er{}one{;}{20} into e holie burh. [&] [/] burh`folc hihten e +hege strete [&] bihe{n}gen it mid palmes. [&] mid ore riche wedes. +er he wolde urh{}faren to e holi te{m}ple. [&] wenden ut +togenes him. [&] beren on here honde blostme sum palm twig. [&] sum +boh of oliue alse e holie boc sei. + + [Linenote: + 21. _folc_ added in margin in different ink.] + +_+O+ccurrunt turbe cu{m} florib{us} [&] palmis redemtori +o[b]uiam._{25} _[&]c'._ et [f.43v] folc com to{}genes him. +mid{}blostmen. [&] mid{}palmes. [&] understoden him mid +p{ro}cession. swo me ki[n]g shal. [&] o e ferden biforen him. [&] +o e after him comen. remden lude stefne us q{ue}inde. + +_[+O+]sanna f{ilio} d{auid} b{enedictus} q{ui} u{enit} i{n} +n{omine} d{omini}._ Silof dauies bern blesced bie he e cume a +godes name.{30} [&] o children e were{n} biforen diden alse e +godspel sei. + +_+P+ueri hebreor{um} v{estimenta} p{rosternebant} [&]c'_ e +children briggeden e wei biforen ure drihten. sume mid here +cloes. [&] sume mid boges e hie breken of e trewes [&] swo him +brohten in{}to e holie te{m}ple. alse in his heorliche heg +settle. us makede ure helende his holie p{ro}cession.{35} fro +betfage to ier{usa}l{e}m. [&] elhc cristene man make is dai +p{ro}cession fro chirche to chirche. [&] eft agen. [&] bitocne e +holie p{ro}cession e he makede is dai. [&] [/] mai ech man +understonden. e wot wat bitocne ese tweie names. betfage. [&] +ier{usa}l{e}m. + +_+B+etfage int{er}p{re}tat{ur} dom{us} bucce. {ue}l buccaru{m} +siue maxillar{um}. [&] signif{icat}_{40} _eccl{es}ia{m} in q{ua} +bucce fungu{n}t{ur} off{ici}o suo pecc{at}a {con}fite{n}do +uenia{m} postula{n}do. d{eu}m laudando. Carne{m} xpi{sti} +ma{n}duca{n}do. [&] sanguine{m} ei{us} bib{e}ndo. gr{ati}as +agendo._ Betfage is cleped on englisse muene hus. [&] bitocne +holie chirche. [/] men noten inne here mues wike. anne hie +seien{45} here sinnes. [&] forgiuenesse bidden. [&] ure lou{er}d +ih{es}u x{r}i{st} herien. [&] bruken his fles [&] his blod. [/] his +e holi husel. [&] him [f.44r] anken. + +_+I+er{usa}l{e}m int{er}p{re}tat{ur} uisio pacis [&] ite{m} +sig{nificat} eccl{es}iam. in q{ua} pax uera uidet{ur}. du{m} +passio x{rist}i recolit{ur}. et pacis osc{u}l{u}m dat{ur}._ +Ier{usa}l{e}m is cleped so of sahtnesse.{50} [&] bitocne holie +chirche er bileffulle men inne be sehte. enne p{re}st +c{ri}stes roweinge minege. [&] of e calice understonde tocne +of sehtnesse. [/] is messe cos. [&] e folc sent. [&] er{}mide +bitocne [/] ure drihten is ureh e holie loc wi bileffulle men +maked sehte. [&] erfore chirche haue e tocninge of bethphage +enne{55} e p{ro}ession ut go of ier{usa}l{e}m. [&] eft enne +it{}in cume. Nime we enne geme gif ure p{ro}cession bi maked +aft{er} ure helendes p{ro}cession. + +On his p{ro}cession ferde sume biforen him [&] makede his weie +to{}ward ier{usa}l{e}m. [&] sume briggeden e asse mid here +cloes. [&] sume mid boges e hie breken of e trewes. o e e +weie{60} makeden biforen him. bien folkes loreawes. bisshopes +[&] p{re}st[-e]s. e mid here wise lore ride. [&] make{} godes weie +in to mannes heorte. o e briggeden e asse mid here cloes. +ben o e wisse e folc mid faire forbisne of here weldede. o +e briggeden e asse mid e brokene boges. ben o e leren e +folc to understonden god noht mid{65} wel dede. ac mid wise +speche. o e aft{er} hi{m} comen ben o e here lif [leden] +alse here loreawes hem lere. o e bisides weren on his riht +half. ben o e clene lif leden to quemende gode{;} noht for +hereworde. o e on his lift hond comen ben o e clenliche +liuen [f.44v] noht forto q{ue}mende gode{;} ac for hereword to +haue{n}. + + [Linenotes: + 62._maked_ MS. || 64._hereweldede_ MS.] + +e{70} asse e ure helende uppe set. ben o forsinegede e +hauen al here onc uppen eorliche richeise. [&] sinne hem is lo +to leten. [&] unwill[i]che to bete. for hem inche [/] godes hese +heuieliche seme. [&] naeles gif hie ful don hie shulen on heuene +endelese mede fon. Ure lou{er}d ih{es}u x{r}i{st} e makede +i{n}to ier{usa}l{e}m is dai his holie p{ro}cession. e ech +chirche to{}dai minege. wisse [&] fulste us swo to folgen his +holi eorliche p{ro}cession [/] we mo ben on e holie p{ro}cession +e he wile maken adomes dai mid hise chosene{;} fro e dome i{n} +to heuene. _Q{uod} nob{is} p{re}stet q{ui} s{e}cla p{er} o{mn}ia +regnat._{80} + + +B. IN DIE PASCHE + +[Headnote: Panis Angelicus Fit Panis Hominum] + +_++Hec est dies q{uam} fecit d{omi}n{u}s exultem{us} [&] letem{ur} +in ea._ is dai haue ure drihten maked to gladien. [&] to blissen +us onked wure him. [&] giarked [/] holie gestni{n}ge. e he offe +spe`c us q{ue}inde. + +_+E+cce p{ra}ndiu{m} meu{m} paratu{m}._ Mi bord{85} is maked. [&] +us bidde{} alle er{}to us seggende. _+V+enite p{ra}ndiu{m}._ +Cume to borde [&] understonde bred. ac er enne e holie bord +bugen. [&] [/] bred understonde do we alse e ap{ostel} bad. +seiende us. _P{ro}bet au{tem} se ip{su}m h{om}o. [&] sic d{e} +pane illo edat [&] d{e} calice bibat._ P{ro}ue ech man him seluen. +[&] gif he fele{90} [/] he is wure er{}to{;} enne understonde +he [/] husel. [&] drinke of e calice. e man hit understo{n}de +wurliche e cume erto on bicumeliche wise. [&] mid bicumeliche +wede. [&] on bicumeliche time. On bicumeliche wise [f.45r] cume +e man e Erest shewe p{re}ste his sinnes [&] forlete [&] +bim{ur}ne [&] nime erof god wissinge. [&] oer{95} sie e holie +acxen uppen his heued. [&] e six pinen e erto bilien. + + [Linenote: + 86. _bidded_ MS.] + +_s{cilicet} vigilias. labores. saccu{m}. i{n}edia. siti{m}._ [/] +is wecche [&] swinch. harde cloes. smerte dintes. selde eten [&] +lesse drinken. ridde sie palm sunedeies p{ro}cession. feore +sies shereuresdaies absolucio[n] e lie e sinne bendes. e +fifte sie crepe to cruche on{100} lange fridai[.] sixte sie +on ester euen gon abuten e fantston. e bitocne e holie +sepulc{re}. [&] e seuee sie [/] holie bord bugen [&] [/] bred +bruken. bicumeliche wede ben tweire kinne. lichamliche [&] +gostliche. e lichamliche wedes ben manie kinnes. ac of hem ne +speke ich noht ac do of e gostliche. e ben ec fele kinnes. [&] +alle hie bien{105} faire hi{m} e e husel underfo. ac two +er{}offe ben swiche [/] no man ne mai under{}fo. him selue{n} to +hele bute he haue here oer on him. e ben us clepede. + +_+V+estis innoce{n}cie. +V+estis m{isericord}ie._ an is +lolesnesse oe`r sinbote. _+V+estis innocencie restituit{ur} +in baptismo dicente sac{er}dote. [A]ccipe ueste{m} ca{n}dida{m} +[&]_{110} _i{m}mac{u}lata{m}._ lolesnesse understonde e man at +his folcni{n}ge. [&] [/] bitocne e c{ri}sme clo. e e p{re}st +bi{}winde [/] child mide. [&] us sei. Underfo shrud wit [&] clene. +is shrud haue ech man on him aft{er} his fulcni{n}ge. alle e +wile e he hi{m} berege [/] he ne do ne ne q{ue}e. ne ne enche +no ing for at he bie unwurere gode{;}{115} [f.45v] ne +loere men{;} e iuele is soule. is wede is wel bicumeliche [&] +biheue ech man to hauen enne he husel underfo. et oer +gostliche shrud ich embe spece{;} is mildhertnesse. e is nemed +ec{;} armhertnesse armheorted is e man. e swiere reowe his +sinne. [&] he he{m} for{}let [&] bet. [&] milce bit. alse ure +drihte{n} bad seien us.{120} + +_+M+iserere a{n}i{m}e tue place{n}s d{e}o._ haue reoe of in +ogen sovle. enne likeste gode. Mildheorted be e man e reou +his nehgebures unsele. [&] like here alre sele [&] ofin sore +wrecche mannes wanrede. [&] freure hem mid his wel dede. No ma{n} +e sineged haue ne mai wi{}uten is{e} wedes holi husel +u{n}derfon{;} bute to eche harme{125} his soule [&] lichame [&] ech +ma{n} e hit u{n}derfo wi{}uten eier ese wedes shal ben +shameliche driuen ut of is holi gestni{n}ge. [&] bu{n}den +togedere his honden. [&] his fet. [&] worpen i{n} to e ateliche pit +of helle bi ure drihtenes word e sei to swiche men. + + [Linenote: + 125. _ise_] _is_ MS.] + +_+A+mice q{uo}m{odo} huc i{n}t{ra}sti n{on} h{abe}ns ueste{m} +nupciale{m}._ [&]c hwu come u ider{130} in mid u{n}bicumliche +weden. is dai is bicumelich time husel to u{n}derfon. _Q{ui}a +h{ec} dies q{uam} fec{it} d{omi}n{us}. n{on} q{uod} mag{is} +ha{n}c q{uam} alias. s{ed} q{uia} maiora q{uam} {i}n aliis +morte resurge{n}do. [&] nos morte resuscitando._ for [/] is +makede ure drihte{n} e makede alle ore. ac he kidde oerluker +his mihte.{135} [&] ma{n}kin more milce dide on is dai{;} anne +on ani ore. o he aros of deae [[&]] rerde us mid hi{m}. + +_+V+nde exultem{us} [&] letem{ur} i{n} ea._ he us fette ut of +helle wowe. [&] er{}mide us gledede. [&] gif we hi{m} folgie he +gif us heuene wele [&] er{}mide. us blisse to dai onked. wure +hi{m}. for{}i is dai is cleped est{re}ne dai. [/] is aristes +dai. for{140} [/] e he is dai aros of deae. [&] we alle don{;} +[f.46r] anne we holi husel unde`rnimen. gif we ben e[r] +togenes on clene liflode. [&] on rihte leue. [&] wi alle men sehte. +Ure lou{er}d e us bit to is gestni{n}ge. [&] bri{n}ge us to +`his holi fleis [&] to his holi blod [&] leue us he{m} to bruken. [&] +us q{ue}dinde. + +_+A+ccipite [&] co{m}medite ex h{oc} o{mne}s_{145} _h{ic} {est} +e{nim} c{alix} s{anguinis} m{ei} n{ovi}._ [&] c' Understonde is +[&] bruke it alle. for it is mi lichame e giu shal alle lesen. +he bet us ec his holi blod e shal ben shad giu to lesende [&] +sei [/] ese two ing bien ure bileue. + +_+C+aro mea u{er}e {est} cib{us} [&] sanguis m{eu}s u{er}e {est} +pot{us}._ Mi fleis is wis mete. [&] mi blod iwis dri{n}ke [&] +aft{er} [/]{150} he sei. _+N+isi ma{n}ducau{er}itis carne{m} +filii h{ominis} [&] b{iberitis} e{ius} s{anguinem} n{on} +h{abebitis} u{itam} i{n} uob{is}._ Ne muge haue{n} no lif on giu +bute ge liue{n} bi mi fleis [&] bi mi blod. [/] husel e ge +understonden{;} is his holi fleis [&] his blod. Erest it be +ouelete [&] win. [&] ureh e holi word e ure helende hi{m} self +seide mid his holi{155} mu{;} [&] eft{er} hi{m} p{re}st he{m} +sei atte swimesse t{ur}ne e bred to fleis [&] e win to blod. + +_+S+et in carne remanet forma color [&] sapor._ ac on e holi fleis +bileue e shap [&] hiu. [&] smul of ouelete. [&] on e holi blod +hw [&] smul of win. More mihte do ure helende enne e holi word +e he urh his mu spec. anne he giue ma{n}nes cuinde.{160} [his +fleis [&] his blod.] [&] Naeles anne man ete [&] drinke ureh e +lichames cunde [/] bred wur to fleis. [&] e drinke to blod. for +i mai godes word t{ur}nen e ouelete to fleis. [&] [/] win to +blod. [&] swo do. [&] [/] is e felefolde heste. e is alre +hestene heste [/] alle c{ri}stene men agen to dai to note{n}. for +[/] is dai is cleped estre dai{165} [/] is estene da[i]. [&] te +este is husel. [&] no man ne mai seien husel{;} wu god it is. + +_+Q+{ui}a {est} p{re}ciu{m} mu{n}di._ for it is wur al e +wereld. [&] bet{er}e ene [f.46v] al e wereld. is is e holi +manne e ure driht{en} sende alse snow slerende alse e +p{ro}ph{et}e sei. _+P+luit ill{is} ma{n}na ad ma{n}duca{n}d{um} +[&] pane{m} celi dedit eis._{170} _[P]ane{m} ang{e}lor{um} +ma{n}ducau{it} h{om}o._ he let he{m} reine ma{n}ne to bi{}liue. +[&] gef he{m} bred of heuene. [&] men ete{n} englene [bred]. + +_+M+anna i{n}t{er}p{re}tat{ur}. q{ui}d {est} h{oc}?_ Manne +bitocne wat is tis{;} [&] o ure drihte{n} sende is mete fro +heuene e israelisse folke{;} it war on eches mu wat mete se +he mest luuede. [&] bitocne holi{175} husel{;} e ech +c{ri}steman understont nue. e is e ma{n}ne hegeste sweteste +este e is of sinne clensed. oer bigunne to clensende. [&] alre +bit{er}e bit{er}est eches mannes soule e ne haue alle michele +sinnes forleten. [&] bet. oer bigunnen alse {e} ap{ostel} sei. + + [Linenote: + 179._e_] _a_ MS.] + +_+Q+{ui} ma{n}ducat c{orpus} d{omini} [&] b{ibit} [&]c._ Ech e +understande [/] holi husel{180} unwurliche he understant hi{m} +seluen eche pine. [&] endelese wowe. Nime we nu geme ure ech agen +hi{m} seluen. gif we bien cumen on bicumeliche wise. [/] is to +so shrifte. to hol[i] axen a palm sunedai{;} to p{ro}cession. a +shereursdai to absoluciun. a langefridai to holi c{ru}che. an +ester euen to p{ro}cession. [&] gif we ben cumene mid{185} +bicumeliche wede. of lodlesnesse [/] is clensinge. swo [/] we +hauen ure sinnes forleten. [&] bi shriftes wissenge bet. oer +bigu{n}nen to beten. [&] milce bidden. anne muge we bicumeliche +to godes bord{;} bugen. [&] his bode wurliche bruken. [&] ureh e +holi este cumen to driste. _Quod nobis prestet qui hodie +surrex{it} [&] uiuit c{um} deo p{at}re{190} in unitate sp{iritu}s +s{an}c{t}i._ + + [Linenotes: + 189._driste_] _d_ corr. out of _e_.] + + + + +XIII. VICES AND VIRTUES + +[[MS description from Notes volume: + +"Stowe 34, British Museum: of the early part of the thirteenth century; +written on vellum, 223 160 mm., by three scribes, with numerous +corrections by at least three other hands."]] + +[[Each selection was printed as a single paragraph. They have been +broken up for this e-text.]] + + +A. THE ARK OF HOLY CHURCH + +[f. 14v] ++e gastliche hierdes e scule{n} boe loki{n} [&] +stiere{n}. o e bie i{n} are woreld{;} [&] ec `o e bie ute. +hie fol[gh]i noe ane gode stieres{}ma{n}n e god{e} was swie +lief. [&] [gh]ecweme. For are muchele hersumnesse e he mani[gh]e +wi{n}tre swanc. r he `a arche mihte habbe{n} [gh]emaked. [&] +seen hie swa stierd{e} on e muchele{5} wilde flode. e +ouer[gh]iede all midde{n}eard. mang stro{n}ge wi{n}des [&] stormes +at he arof ne forleas naing. e godd hi{m} hadde betaht to +liue [&] to lo{n}de to bri{n}ge{n}. Swa scule a gastlich`e +stieres{}me{n}n. `steren a arche of e hali cherche at hie +arof ne for{}liesen ne lichame ne saule. For none wi{n}de of +ma{n}nliche fandi{n}ge. [f.15r]{10} Ne for none storme of +dieuliche fandi{n}ge. + + [Linenote: + 8. _gastliche_] _e_ above erasure.] + +[&] eft on faire wedere ne bien hie naht to sikere. foran swo +mani[gh]e litle dropes of mani[gh]es ke{n}nes [gh]emeleastes mihte{n} +cume{n} in to e saule bote at hie mihte{n} sinke{n}. mid alle +hire bi[gh]eates. Ac lokie{n} hie alle e wi{}i{n}nen scipes borde +wuni[gh]e. [/] hie bie{n} hersum. [&] leebei[gh]e here stieres +ma{n}ne.{15} swa swa hie wille cume{n} to e liuiende land{e} +mid saule [&] mid lichame. And hleste hwat e hlauerd sei. e +at scip auh to e stieresma{n}ne{n} [&] to alle e ar inne +wuni[gh]e. + + [Linenote: + 14._lokie_ MS.] + +_Q{ui} uos audit me audit_. Se e [gh]e`wer ra`d hlest he sei. +he hlest me selue{n}. [&] se e [gh]ew forsak [&] [gh]ewere lare he +forsak full[gh]ewiss me seluen. is he{20} sei{} to a +stieresma{n}ne{n}. On michele hahte we fare alle e fare _i{n} +h{oc} mare magnu{m}_. on essere michele sea of are bitere +woreld. Of ure stieresma{n} is [gh]ewriten _Asce{n}du{n}t usq{ue} +ad celos. [&] desce{n}du{nt} usq{ue} ad abissos_. Hie stie up to +heuene mid here gastliche ohtes for to sceawi{n} e michele +merhe of heuene riche.{25} for to sceawi{n} e wi{n}des [&] e +euele stormes. e cume of deules blastes [&] for us te warni{n} +[/] ure ropes ne to{}breke{n}. e bie i{}broide{n} mid rie +strnges. Of rihte ileaue. [&] of faste hope te god{e}. And of +are soe luue e is ihote{n} carite e Crist mst luue. + + [Linenotes: + 19._gewer_] _w_ above _[.u.]_. || _rad_] _d_ above erasure. || + 21._seid_ MS.] + + [[19 "gewer" shown as printed: body text has "[gh]ewer"]] + +Eft hit sei at hie stik nier i{n} to nielnesse mid here +ohtes. for us eft to{30} warni{n} wi o stanroches of e +hard{e} hierte e nure ne wile nexi{n}. for none wat{er}e of +wisdome. Ac [gh]if ar cu{m} scip to hit tobrek. Alswo do at +unwise ma{n}n e cu{m} to an unbiliefde ma{n}ne e ne wile ne +ne mai godes lare understa{n}de{n} for his h{er}te hardnesse[.] +he tobrek{} [gh]if he ani god wille haf. foran he hert his gode +wille{35} [&] hie tobrec. [f.15v] mid elliche wordes. Hwat +dest u{;} he sei u dalst al at tu hafst. Wile u hleste{n}. +spelleres. [&] pr`iestes. [&] munekes. [&] ese hadede ma{n}ne{n}. Ne +scalt u nure habben god{;} Hie wolde{n} for`iswel[gh]en all e +woreld [gh]if hie mihte{n}. be trewe ma{n}n [&] halt ti{n} god. u +finst feawe e wile [gh]iue{n} e ani i{n}g. bute{40} hie wite{n} +hwarfore. + + [Linenotes: + 30._nielnesse_] on margin _abissos_. || 35._tobrekd_ MS.: + in lower margin, qui cu{m} in forma dei e`sset no{n} rapina{m} + arbit{ra}tus _est_ semet.] + +e unware ma{n}n e is [gh]eher. ing at he sei hi{m} god rad. +[Gh]if he arrer dede litel te gode. ar after he do michel`e +lasse. [&] swo he forfar. for an e he his priestes lare ne his +rd lesten ne fol[gh]in ne wile Carite sprat his bowes o{n} brde [&] +o{n} le{n}ge swie ferr. Hie me haue ido{n} speke{n}. forer +ane ic{45} hadde [gh]eouht. Ac nu ic wile wnden to e hali +mihtes al{}swo ich r hadde i[gh]u{n}nen be god{e}s fultume. Ac me +inc at tu lokest aweiward [&] heuiliche latst. And hit is me to +muchel iswinch ar embe to e{n}nke{n} oer to speke{n}, bute +[gh]if u woldest mid god wille ar{}to lheste{n}. [&] hes +understande{n}.{50} + + [Linenotes: + 42._[Gh]if_] _[gh]_ corr. out of _G_. || 44._bowes_] _w_ corr. + out of _u_.] + + ++Hu andswere e saule [&] sei:+ + +++Ich e bidde for an ilche hlauerd e e iscop me to helpe. +at alswo u hauest [gh]egu{n}ne{n} [&] ane gru{n}dwall ileid. Of +ese hali mihtes at tu hes for{}bri{n}ge [&] me hes tche. +foran hie bie me swie unbecnawe for e mani[gh]e uneawes e ic +mid me to longe{55} habbe ihafd. Ac nu ic hes wile lete{n}. [&] +mid godes fultume of he{m} [gh]eswike{n}. And mi{n} [gh]eanc to ine +lore healde{n}. For are hali mihte e carite is icleped ic e +beseche [&] bidde at tu ese halwe{n}de lore o{n} write sette. +for an ic am michel e{n}chi{n}d{e} ar hwile e ic o{n} ese +wrecche lichame am wuniende. [&] ofte for[gh]ete at me god{;} +wre{60} te healde{n}. and ec sum oer saule hit wile helpe{n}. + + [Linenote: + 54. _tche_] _c_ corr. out of _s_.] + + ++Hu andswere scadwisnesse. [&] us sei.+ [f. 16r + +++as e me inc u wilt godes lore blieliche understonden. [&] +lierni{n}. [&] at me like swie wel. fori at hit sei on e +hali godspelle. _Q{ui} {est} ex deo uerba dei audit._ Se e is +of god{e} he{65} harke bleeliche godes wordes. Nu me cu{m} +on ianke an forbisne. e _sa{n}ct{us} Gregori{us}_ us sei{}: +_Q{ui} uirtutes sine humilitate {con}gregat q{ua}si i{n} ue{n}to +puluere{m} portat._ Se e gadere mihtes wiute{n} eadmodnesse +he sei. he is ilich o ma{n}ne e ber dust amideward{e} e +wi{n}de. For i me ing [/] is wisdo{m} at we{70} alre inge +arst speken of essere hali mihte wi{}{}uten hwam no{n} ne mai +bie{n} wi{}healde{n} te none freme ne te none gode. + + [Linenotes: + 67. _seid_ MS. || 71. _wid_ MS.] + + +B. + ++Of teares.+ [f. 47r + +++Wite u to soe at ese teares e we embe speke{} hie bie +iwis godes [gh]iue. [&] swie niedfulle to an inede at iherd sculen +[bien] of gode. Of hem sade e p{ro}phete: _Fuerunt m{ihi}_{75} +_lacrime me[e] panes die ac nocte._ Mine teares he sade me waren +bred dai[gh] [&] niht swa gode hie ouhten. Of ores kennes teares he +sade: _Lac{ri}mis meis stratu{m} meum rigabo:_ Ich scal watrien +min bedd mid mine teares. ies bedd tacne e _{con}sciencia_. +at is at in[gh]ied wiinnen. ar e gode sawle{80} haue hire +reste{;} ar haue se eule sawle hire pine. For i he sade at +he wolde mid teares wascen at in[gh]ied ar of e his herte him +wrei[gh]ede. Ne finde we nawher at godd wernde ani ing e ani +ma{n}n mid teares him besouhte. Godd sante to Ezechie e kinge +be his p{ro}phete. [&] sade: _Dispone domui tue quia morieris [&] +tu_{85} _[&] non uiues._ Becwe ine [f.47v] cwide he sade. for +an u scalt bien dead. [&] naht ne scalt tu libben. e king war +sari. alswa richeise is la to laten [&] swie lef to libben. He +wante o to e wau[gh]e [&] dede at betste. `a hlauerd godd sade he +ench nu at ich e habbe [gh]e luued. [&] for ine luue blieliche +idon. [&] [gh]if me [gh]iet{90} a litel ferst for ine godnesse. ies +was god in[gh]ied. [/] he mihte his gode dade forsceawin a e he +niede hadde. For i him [gh]eherde godd [&] sade to is {pro}phete e +was ham ward. Wand a[gh]ean cwa he [&] sai to e kinge. _Vidi +lacrimam tua{m}._ Ich iseih cwa he ine tear. [&] ich iherde ine +bene. u scalt [gh]iet libben fiftene [gh]ear.{95} Swa michel ich +habbe ieiht i lif. anne u on michele niede gode wilt beseken +anne is e wel god [/] u mu[gh]e fordra[gh]en sume gode dade. in +hierte bie e gladdere. [&] e sikerliker u miht bidden. Segge +we nu for mid e p{ro}phete _Ciba nos pane lacrimar{um}._ +Hlauerd fed us mid o breade of swete teares. [&] _potu{m} da +nobis{100} in lacrimis in me{n}sura._ [&] [gh]if us drinken of +oreskennes teares [&] at mid imete. at ich wile at u wel be +iwarned. {[gh]}if godd e [gh]if ese swete teares at non win in +are world nis swa swete. [&] alswa alswa man to michel mai +drinken of are wine alswa mai e mann to michel wepen. eih hie +swete bien. [&] for i e is god{105} [/] u beseke at gode one +mihte. e hatte _discrecio_. at is [f.48r] sckelewisnesse. + + [Linenotes: + 73. _speked_ MS. || 74. _inede_] _n_ corr. out of _h_. || + 80._is_ corr. out of __. || 88._la_] __ corr. out of _d_. + || 89._at_ on an erasure. || 97._god_] MS. _gode_, with _e_ + partly erased. || 102._[gh]if_] _Gif_ MS.] + + +++Hie is swie beheue mang alle e ore mihtes. is e hali +faderes segge Hie is moder of alle e ore mihtes. ar e he +rixi ne mai naure man forfaren. e hire wile rixin [&] fol[gh]in. +Hit{110} sei _in uitas patru{m}_. at at sume sal waren e +hali faderes to{}gedere igadered. [&] waren spekinde betwen hem on +`hwilliche wise me mihte rihtist [&] sikerest to gode cumen. Sum +sade urh fasten. sum urh wacche{n}. sum urh bede. sum sade +urh hersumnesse. sum sade urh annesse. sum sade urh +herbor[gh]in{115} wrecche me{n}n. [&] feden [&] screden. Sum sade urh +seke me{n}n to lokin. [&] on manieskennes wisen hie namden after +an e at hali goddspell sei. a sade on of a eldes[t] [&] on +of a wisest. urh alle esen we habbe ise[gh]en [&] iherd swie +mani[gh]e [gh]ebor[gh]en. [&] manie of alle esen inamde mihten forfaren +for i at hem trukede{120} _discrecio_. at is scadwisnesse +and skele. For i sume deden michel mare an hie mihtin wel +andin Sume deden to litel. Sume deden euele. [&] wenden wel don. +Sume wel a{}gunnen [&] euele andeden. Ac naure ne [gh]esei[gh]e we manne +at hadde ese hali mihte mid him at he aure misferde[.] be[gh]ete +se e muge.{125} + + [Linenotes: + 115. _herbor[gh]in_] _[gh]_ on erasure. || 118. _eldest_] hole + in MS. || 121._i_ on erasure.] + + +++Perseuerancia hatte an hali mihte. Hie nis naht [f.48v] to +laten for an hie make anne man e godd `his. to sant [/] he +urwune on his godnesse. On are ealde la[gh]e hit was i[h]oten [/] +alle dier. e me gode scolde offrin at hie lokeden wel at e +tail ware on auriche netene. at tocne at ilke mann e gode +ani seruise{130} offre. at he ar on ur[gh]wunie[.] on essere +newe la[gh]e sade crist. _Qvi p{er}seuerauerit usq{ue} in finem hic +saluus erit._ Se {}ur[gh] wune on his godnesse e he haf agunnen +he wor ibor[gh]en [&] naht elles for none gode e he don haf. hwat +`hwat it is. + + [Linenotes: + 128. _ihoten_] _io_ corr. by erasure. || 129.Before _e_, _e_ + erased. || 132.On margin {Ew}angelista in red. || 133._ur[gh]_] + _dur[gh]_ MS. || 134._`hwat_ on erasure.] + + ++Ratio dicit a{n}i{m}e:+{135} + +++Lieue `saule, is little writt ic `habbe sare beswonken he +it wat [/] wot alle ing for e to wissin. for e to warnin. [&] +for e to helpen [&] for e to ber[gh]in. {[gh]}if u wilt wel hit +understonden [&] liernin [&] fol[gh]in [&] [h]ealden wi{}uten alche +twene u miht mid godes felste e ber[gh]en [&] heuneriches merche +mid ese halie mihtes sike`rliche{140} iwinnen. + + [Linenotes: + 136. _habbe_ above _write_ deleted. || 137._[/]_] _[/][a.]_ MS. + || 138._[gh]if_] _Gif_ MS. || 139._alche_] _c_ corr. out of _l_.] + + ++N{un}c autor loq{ui}t{ur} final{ite}r.+ + +++Hvte we nu `ankin [&] herien ure hlauerde almihtin gode of +ese witte and of ese wisdome. e we hier habbe igadered of +`hishorde. [&] of mani[gh]es [f.49r] hali[gh]es mannes [gh]eswinkes e +michel{145} sw`unken for e luue of gode. [&] for us to wissin. +Hit is riht at we heri[gh]en [&] ankin [&] bledscin fader [&] sune [&] +hali gast on a hali ri{n}nesse. se e is on so godd in +onnesse. se e l`iue [&] rixe aure ma a woreld. amen. at ne +for[gh]eit u naure. at u godd ne heri[gh]e. [&] anke of alle gode. +Alswa swa we habbe niede him to bidden be{150} dai[gh] [&] be +nihte. [&] ofte [&] [gh]elome alswa hit is niede{;} him to heri[gh]en. +Amen. + +_Veni creator sp{iritu}s mentes tuor{um} uisita implet sup{er}na +gr{aci}a que tu creasti p`ectora._ + + [Linenotes: + 142. _ankin_] _a_ over _[e.]_. || 146. _swunken_] _u_ over _[i.]_. + || 148._liue_] _i_ over _[e.]_. || 149._for[gh]eit_] _i_ over + erasure.] + + [[142: error for 143]] + + + + +XIV. LA[Gh]AMON + +THE BRUT + +[[MS description from Notes volume: + +"i. Cotton Caligula A 9, British Museum (C); on vellum, 216 153 mm.; +192 folios in double columns of 32 to 34 lines, written by two scribes +in the first quarter of the thirteenth century. It is bound up with +another manuscript containing the Owl and the Nightingale and other +pieces. + +"ii. Cotton Otho C 13, British Museum (O); injured in the fire of 1731; +on vellum; 145 folios in double columns of 38 lines; written in one +hand, of the third quarter of the thirteenth century. + +".... Mistakes common to both versions have been derived from an +intermediate manuscript X."]] + + + (MS. Caligula) + + (MS. Otho) + +[[In the original text, line numbers were printed only on the MS. +Caligula pages. Numbers have been added to MS. Otho when needed +to identify linenotes.]] + + Vnder an comen tiende{;} to vortiger an kinge. [f. 81r + [/] ouer s weoren icumen{;} swie selcue gumen. + Jnne ere Temese{;} to londe heo weore{n} icu{m}men. + reo scipen gode{;} comen mid an flode. + reo hundred cnihten{;} Alse hit weoren kinges. 5 + wi{}uten an scipen mo{n}nen{;} e weoren er wi{}inne{n}. + is weoren a freste men{;} at auere her comen. + Ah heo weore hene{;} [/] wes hrm a mare. + + vnder an com t[.y]dinge: to vortiger an kinge. [f. 65v + at ouer s weren icome{;} swie selliche gomes. + reo sipes gode{;} i{}come were mid an flode + ar{}on reo hundred cnihtes{;} alse hit were kempes. + es weren e faireste men at euere come here. + ac hii weren heene at was har[m] e more. + + Uortiger heom sende to{;} And axede hu heo weoren idon. + [Gh]if heo gri sohten{;} [&] of his freond{}scipe rohte{n}. 10 + heo wisliche and{}swerden{;} Swa heo wel cuen. + [&] seiden [/] heo walden{;} speken wi an kinge. + [&] Leofliche him heren{;} [&] hlden hine for hrre. + And swa heo gunnen wenden{;} ffor to an kinge. + a wes Uortigerne a ki{n}g{;} In Cantuarie{}buri. 15 + er he mid his hirede{;} Hhliche spilede. + er as cnihtes come{n}{;} Bi{}fore{n} an folc{}kinge. + Sone swa heo | hine imetten{;} fire heo hine igrtten. [f. 81v + [&] seiden at heo him wolden{;} hren iisse londe. + [gh]if he heom wolde{;} mid rihten at{}halden. 20 + a and{}swerede vortig{er}{;} of elchen vuele he wes war. + An alle mine iliue{;} e ich iluued habbe. + bi die no bi nihtes{;} ne sh ich nauere r swulche cnihtes. + for eouwer cume{n} ich m blie{;} + [&] mid me [gh]e sculle{n} bilfuen. + [&] eouwer wille ich wulle dri[gh]en{;} bi mine quicke liuen. 25 + + [Linenote: + 25. _bimi ne_ MS.] + + eos comen to an kinge and faire hine grette. + and seide at hii wolde{;} him sarui in his lo{n}de + [gh]if vs ou wolle{;} mid rihte at{}holde. + o answerede vortiger{;} at of eche vuele he was war. + In al mine lifue{;} at ich ileued habbe{;} + Bi dai no bi nihte{;} Ne seh ich soche cnihtes. + for [gh]ou ich ham blie{;} and mid me [gh]e solle bi{}lefue. + + Ah of eou ich wulle iwiten{;} urh soen eouwer wur{}scipen. + wht cnihte{n} [gh]e seon{;} [&] whnnenen [gh]e icumen beon. + [&] whar [gh]e wullen beon treowe{;} alde [&] c neowe. + a answerede e oer{;} at wes e aldeste broer. + lust me nu lauerd king{;} [&] ich e wullen cuen. 30 + what cnihtes we beo{;} [&] whanene we icumen seo. + + [Linenote: + 27. _wht_] _whaht_ MS.] + + Ac forst ich wolle wite{;} for [gh]oure mochele worsipe. + wat cnihtes | beo [gh]eo{;} + and wanene [gh]eo i{}comen beo. [f. 65v + o answerede e oer{;} at was e elder broer. + + + ++Ich hatte he{n}ges{;} hors is mi broer. + we beo of alemai{n}ne{;} aelest alre londe. + of at ilken nde{;} e angles is ihaten. + Beo in ure londe{;} selcue tiende. 35 + vmbe fiftene [gh]er{;} at folc hi[s] isomned. + Al ure iledene folc{;} [&] heore loten werpe. + vppen an e hit fal[l]ed{;} he scal uaren of londe. + Biluen scul | len a fiue{;} a sexte scal for lie. [f. 81v + ut of an leode{;} to u[n]cue londe. 40 + + [Linenotes: + 36. _his_] _h[-i]_ MS. || 38. _falled_] _faled_ MS.] + + Ich hatte Hengest{;} Hors hatte min broer. + we beo of Alemaine{;} of one riche londe. + of an ilke hende at nglis his ihote. + Beo in vre londe wonder enges gonde. + bi eche fiftene [gh]er. at folk his i{}somned. + And werpe are hire lotes{;} fo[r] to londes seche. + v{p} wan at lot falle{;} he mot neod wende. 38 + + [Linenote: + 38. _vp_] _vt_ MS.] + + Ne beo he na swa leof mon{;} uor he scal lien. + For er is folc swie muchel{;} mre ene heo walden. + a wif fre mid childe{;} swa e deor wilde. + ueralche [gh]ere{;} heo bere child ere{;} + [/] beo an us feole{;} at we fren scolden. 45 + Ne mihte we bilue{;} for liue ne for de. + Ne for nauer nane inge{;} for an folc{}kinge. + + Ne beo he noht so riche{;} he mot lond seche. + For{}e wifues go are mid childe{;} alse e deor wilde. + bi euereche [gh]ere{;} hii go mid childe ere. + at lot on vs ful{;} at we faren solde. + Ne moste we bi{}lefue{;} for life ne for deae. + + us we uerden ere{;} [&] for{}i beo nu here. + to sechen vnder lu{f}te{;} lond [&] godne lauerd. + Nu u hfuest iherd lauerd ki[n]g{;} So of us urh alle i[n]g. 50 + a a{n}swarede vortiger{;} of alc an vfele he wes war. + Ich ileue e cniht{;} [/] u me sugge so{}riht. + [&] wulche beo oure ileuen{;} [/] [gh]e on ileue. + [&] eoure leofue godd{;} e [gh]e to luted. + a and{}swarede Hnges{;} cnihtene alre firest. 55 + Nis in al is kine{}lond{;} cniht swa muchel ne swa strong. + + [Linenotes: + 49. _luste_ MS. || 56. _muchel_ over erasure.] + + us hit fare ere{;} ar{}fore we beo nou here. + Nou ou hauest ihord louerd king{;} so of vs and no lesing. + o saide vortiger at was wis and swie war. + And woche beo [gh]oure bilue{;} at [gh]eo an bi{}lfe. + + We habbe gode`s gode{;} e we luuie an ure mode. + a we habbe hope to{;} [&] heore heom mid mihte. + e an hhte phebus{;} e oer Saturn{us}. + e ridde hhte wode{n}{;} [/] is an weoli godd. 60 + e feore hh | [te] Jupit{er}{;} + of alle i{n}ge he is whar. [f. 82r + e fifte hhte Mercuri{us}{;} at {i}s e hhste ouer us. + sxte hhte appollin{;} [/] is a godd wel idon. + + [Linenotes: + 58. _mid mid_ MS. || _is_] _us_ MS.] + + We habbe godes gode{;} e we louie in mode. + e on hatte phebus{;} e oer Saturnus + e ri[d]de hatte Woden{;} at was a mihti ing. + e feore hatte Jubiter of alle inges He his war. | + e fife hatte Merchuri{us}{;} + at his e hehest ouer vs. [f. 66r + e sixte hatte appolin{;} at his a god of gret win. + + [Linenote: + 63. _e_] _e_ partly destroyed.] + + e seouee hatte teruagant{;} an hh godd in ure lon. + [Gh]et we habbe anne luedi{;} e hh is [&] mhti. 65 + heh heo is [&] hali{;} hired{}men heo luuie for{}i. + heo js ihate Fr{;} wel heo heom dihte. + Ah for alle ure goden deore{;} a we scullen hren. + + [Linenotes: + 64. _seouee_ MS. || _dihte_] __ corr. out of _s_.] + + e souee hatte Teruagant{;} an heh god in vre lond. + [Gh]et we habbe an leafdi{;} at heh his and mihti. + [gh]eo his i{}hote frea. heredmen hire louie. + To alle eos godes we worsipe werche. + And for hire loue{;} eos da[gh]es we heom [gh]efue. + Mone we [gh]efue moneda[.y]. T[.y]dea we [gh]efue tisdei. + + Woden hehde a hhste la[gh]e{;} an ure lderne d[gh]en. + he heom wes leof{;} fne al swa heore lif. 70 + he wes heore walden{;} And heom wurscipe duden. + ene feore di iere wike{;} heo [gh]ifuen him to wurscipe. + a unre heo [gh]iuen u{n}res di{;} + for{}i at heo heom helpen mi. + Freon heore lfdi{;} heo [gh]iuen hire fridi. + Saturnus heo [gh]iuen stterdi{;} + ene sunne heo [gh]iuen sonedi. 75 + Monen heo [gh]ifuen mone{}di{;} Tidea heo [gh]euen tis{}di. + + [Linenote: + 76. _Monenen heo [gh]ifuenen_ MS.] + + Woden we [gh]efue wendesdei. ane onre we [gh]efue orisdai. + Frea ane frida[.y]. Saturnus ane sateresdai. + + us seide h[n]gest{;} cnihten alre hendest. + a answerede vortig{er}{;} of lchen vfel he ws wr. + Cnihtes [gh]e beo me leofue{;} ah as tiende me beo lae. + eouwer ileuen beo vnwraste{;} + [Gh]e ne ileoue noht an criste. | 80 + Ah [gh]e ileoue a ene wurse{;} e godd seolf awariede. [f. 82r + eoure godes ne beo nohtes{;} In helle heo nier ligge. + + [Linenotes: + 80. _ileuen_ written over _ilauerd_ deleted. || _cristre_ MS.] + + us saide Hengest{;} cniht alre hendest. + o answerede vortiger{;} of alle harme he was war. + Cnihtes [gh]eo beo me leofue{;} + ac [gh]oure bilefues me beo loe. + + Ah neoeles ich wulle eou at{}hlde{;} An mine anwalde. + for nor Beo a Peohtes{;} swie ohte cnihtes. + e ofte lede in mine londe{;} ferde swie stronge. 85 + [&] ofte dod me muchele scome{;} [&] erfore ich habbe grome. + [&] [gh]if [gh]e me wulle wrken{;} [&] heore hfden me bi[gh]eten. + Ich eou wullen [gh]euen lond{;} muchel seolueR [&] gold. + a andswerede hngest{;} cnihtene alre feirest. + [Gh]if hit wulle saturnus{;} al hit scal iwure us. 90 + [&] Woden ure lauerd{;} e we on bi{}liue. + + [Linenote: + 86. _me_] _e_ corr. out of _u_.] + + Ac ich wolle ou at{}holde{;} in min anwolde. + For nor beo e peutes{;} swie ohte cnihtes. + at ofte do me same{;} and ar{}vore ich habbe grame. + And [gh]ef [gh]e wolle me wreke{;} of [hire] wiere dedes{;} + Ich [gh]ou wolle [gh]eue{;} [gh]eftes swie deore. + o saide Hengest{;} al hit sal iwore us. + + Hengest no{m} lue{;} [&] to scipen gon lie. + er wes moni cniht strong{;} + heo dro[gh]en heore scipe{n} uppe e lo{n}d. + for wenden dringches{;} to vortigerne an kenge. + Biuoren wende hengest{;} [&] hors him alre hndest. 95 + + [Linenote: + 93. _uppe_ on an erasure.] + + Hengest nam lefue{;} and to sipe gan wende. + And al hire | godes{;} hii beore to londe. [f. 66r + + Seoen a alemainisce men{;} a aele weore{n} an deden. + [&] seoen heo senden him to{;} heore sxisce cnihtes wel idon. + hengestes cunnesmen{;} of his aldene cude. + heo comen in to halle{;} hndeliche alle. + Bett weoren iscrudde{;} [&] bed weoren iudde. 100 + hngest | swaine{;} ene vortigernes. eines. [f. 82v + a wes vortigernes hired{;} for hehne ihalden. + Bruttes weoren sri{;} for swulchere isihe. + Nes hit nawiht longe{;} at ne comen to an kinge. + Cnihtes sunen uiue{;} a i{}faren hafden biliue. 105 + heo siden to an kinge{;} neowe tie{n}den. + + [Linenotes: + 100. _Bett_ corr. out of _Bette_. || 102. _ihalden[d.][e.]_ MS.] + + For hii wende alle{;} to vortiger his halle. + Bed weren i{}scrud{;} and bet weren ived. + Hengestes sweines{;} ane vortiger his cnihtes. 101 + Bruttes weren sori{;} for an ilke sihte. + Nas noht longe{;} at ne come t[.y]dinge. + + [Linenote: + 101. _swenise_ MS.] + + nu for{}rihtes{;} Icume{n} beo a peohtes. + urh i lond heo rne{;} [&] hr[gh]ie [&] berne. + [&] al ene nor nde{;} iuald to a{n} gru{n}de. + her{}of u most rden{;} oer all we beo dden. 110 + e king hine bi{}ohte{;} wht he don mihte. + he sende to an innen{;} after al his monnen + er com hengest er com hors{;} er com m{a}ni mon ful oht. + er come{n} a saxisce men{;} hengestes cunnes{}men. + [&] a Alemainisce cnihtes{;} e beo gode to fihte. 115 + + at o for{}rihtes icomen were e peutes. + Oueral in lond hii erne{;} and slea in folk and bearne. + and alle ane nor ende{;} hii falle to an gru{n}de. + her{}of ou most reade{;} oer alle we beo deade. + e king sende his sonde{;} to eos cnihtes hinne. + at hii swie sone to him seolue come. + ar com Hengest and his broer{;} and manian oer. + + is ish e king vortiger{;} blie wes he a er. + a peohtes duden heore iwune{;} + a as hlf ere humbre. heo weoren icume. + [&] e king VortigeR{;} of heore cume wes ful war. + To{}gadere heo comen{;} [&] feole er of{}slo[gh]en. + er wes feht swide strong{;} Comp swie sturne. 120 + + at e king vortiger{;} blie was o er. + e Peutes dude hire wone{;} a is half vmbre hii were icome. + And e king vortiger{;} of hire come was war. + To{}gadere hii comen{;} and manie ar of{}slo[gh]en. + + e Peohtes weoren ofte{}iwuned{;} [f. 82v + Vortige[r]ne to ou{er} | cumen. + [&] a heo ohten a[l]swa{;} Ah hit ilomp an oer a. + for hit wes heom al hele{;} at hngest wes ere. + [&] a cnihtes stronge{;} e comen of saxelo{n}de. + [&] a ohte alemanisce{;} e ider comen mid horse. 125 + Swie monie peohtes{;} heo slo[gh]en ian fehte. + feondliche heo fuhten{;} feollen a fie. + + [Linenotes: + 113. _muni_ MS. || 116. _a a_ MS.] + + e peutes weren ofte iwoned{;} vortiger to ouercome. + And o iohten al so{;} ac hit bi{}ful oerweies o. + for hii hadde mochel care{;} for Hengest was are. + for swie manie peutes{;} hii slo[gh]en in an fihte. + + a e non wes icumen{;} a weoren Peohtes ouer{}cumen. + [&] swue heo awi flo[gh]en{;} an lche helue heo for flu[gh]en. + [&] alle dai heo flu[gh]en{;} monie [&] vnnifo[gh]e. 130 + e king vortigerne{;} wende to herberwe. + [&] uere him weore{n} on{}uast{;} Hors [&] hngest. + Hngest wes an kinge leof{;} [&] him lindesa[gh]e [gh]ef. + and he [gh]f horse{;} madmes ino[gh]e. + [&] alle heore cnihtes{;} he swie wel dihte. 135 + [&] hit gode stu{n}de{;} stod a an ilke. + + [Linenote: + 133. _leof{;} [&] him linde_ over an erasure.] + + o at non was icome{;} o were Peutes ouer{}come. + And swie hii awey | flo[gh]e. on euereche side. [f. 66v + and vortiger e king{;} wende a[gh]en to his hin. + and to hengest an his cnihtes he [gh]ef riche [gh]eftes. + + Ne durste nauere peohtes{;} cumen i an londes. + no rueres no utla[gh]en{;} [/] heo neoren sone of{}sl[gh]en. + [&] hngest swie fire{;} herede ane king. + a ilo{m}p hit in ane time{;} [/] e king wes swie blie. 140 + An ane h[gh]e die{;} imong his du[gh]ee monnen. + Hengest hine bi{}ohte{;} what he don mihte. + for he wolde wi an ki{n}ge{;} holde{n} | runi{n}ge. [f. 83r + an kinge he eode to{;} foren{;} [&] fire hine gon greten. + e king sone up stod{;} [&] stte hine bi him seoluen. 145 + heo drunken heo dremden{;} blisse wes among heom. + + [Linenotes: + 137. _peohtestes_ MS. || _gon[d.][e.]_ MS. || 146. _heo[n.] + dremden_ MS.] + + Ne dorste neuere peutes{;} come in isse londe. + at hii nere sone of{}sla[gh]e{;} and idon of lifda[gh]e. + and Hengest swie hendeliche{;} cwemde an kinge. + o hit bi{}ful in on time{;} at e king was swie blie. 140 + Hengest wolde wi an kinge{;} holde rouni{n}g. + ane kinge he come bi{}vore and faire hine grette. + + [Linenote: + 140. After _e_, _[r.]e[n.]_ MS.] + + a que hengest to an kinge{;} lauerd hrcne tiende. + [&] ich e wulle rcchen{;} deorne runen. + [gh]if u mine lare{;} wel wult lusten. + [&] noht halden to wrae{;} at ich wel leare. 150 + e king answarede{;} swa henges hit wolde. + a side hngest{;} cnihten alre firest. + lauerd ich habbe moni a di{;} ine monscipe ih[gh]ed. + [&] in holde mon ibeo{n}{;} i richen ine hirede. + [&] in lche fhte{;} hhst of ine cnihte{n}. 155 + + o saide hengest to an kinge{;} louerd hercne t[.y]dinge. + And ich e wolle telle{;} of deorne rouni{n}ges. + [gh]ef ou mine lore wel wolt i{}hure. + And noht holde to wrae{;} [gh]ef ich e wel leore. + And e king answerede{;} alse Hengest hit wolde. + + [&] ich habbe ofte ihrd{;} hohfulle ronen. + Imong ine hired{}monnen{;} heo hatie e swie. + In to an bare de{;} [gh]if heo hit dursten cue. + Ofte heo stilleliche spke{;} [&] spilie mid runen. + of twam [gh]u{n}ge monnen{;} at feor wunie hennen. 160 + e an hhte VtheR{;} e oer ambrosie. + e ridde hhte Co[n]stance{;} es wes king i isse `lond. + [&] he her wes of{}sla[gh]en{;} urh swicfulle la[gh]en. + + [Linenotes: + 156. _ronenen_ MS. || _stilledliche_ MS.] + + louerd ofte ich habbe ihord{;} among ine cnihtes. + at hii e hatie swie{;} into are bare deathe. + Ofte hii stille speke. of two [gh]onge cheldre{n}. + e on hatte vther{;} e oer Aurelie. + e ridde hehte Constance{;} at ou dedest to deae. + + Nu wulle cume a oere{;} [&] wrken heore broer. + Al forbr | nen i lond{;} [&] sln ine leoden. [f. 83r 165 + e seoluen [&] ine du[gh]een; driuen ut of londe. + [&] us sugge ine men{;} er heo somned sitte. + for a twene broere{;} beo `beyne kine{}borne. + Of androeinnes kunne{;} as aele bruttes. + [&] us ine du[gh]ee{;} stille e fordemed. 170 + + [Linenote: + 168. _beyne_ added in margin, _beoren_ deleted.] + + Nou wolle come e oer{;} and wreken hire broer. + Al for{}bearne i lond{;} and slean ine leo | de. [f. 66v + And us segge ine men{;} stille bi{}twine heom. + + Ah ich e wulle rde{;} Of muchele ire neode. + [/] u bi{}[gh]ite {cn}ihtes{;} a gode beo to fihte. + [&] bi{}tache me nne castel{;} Oer ane kineliche burh. + at ich mai inne ligge{;} a while a ich libbe. + Ic am uor e iuaid{;} r{}fore ic wene beon dd. 175 + fare er ic auer fare{;} nm ich nuere bute care. + Buten ich ligge faste{;} biclused inne castle. + [gh]if u is me wult don{;} Ich hit wulle mid luue a{}fon. + [&] ich wulle biliue{;} senden after mine wiue. + at is a sexisc wimmon{;} of wisdome wel idon. 180 + [&] after rouwe{n}ne{;} mire dohter; e me is swie deore. + enne ich habbe mi wif{;} [&] mine wine{}maies. + + [Linenote: + 172. _cnihtes_] _mihtest_ MS.] + + Ac ich e wolle reade{;} of mochele ine neode. + at ou bi[gh]ete cnihtes{;} at gode beon to fihte. + And bi{}tak me one castel{;} at ich mai on wonie. + For ich ham for e i{}veied{;} at ich wene beo dead. + are ware ich euere vare{;} nam ich neuere boute care. + Bote ihc ligge faste{;} bi{}clused in on castle. + [Gh]ef ou is woldes don{;} Mi wif solde come sone. + and mi dohter Rowenne{;} and moche of mine cunne. + + [&] ich beo i ine londe{;} fulliche at{}stonde. + a bet ich wullen hiren e{;} [gh]if u is [gh]ettest me. + a answerede vortiger{;} + Of lchen vuele he wes | war. [f. 83v 185 + Nim cnihtes biliue{;} [&] send fter ine wiue. + [&] fter ine children{;} an [gh]u{n}gen [&] an olden. + [&] fter ine cunnen{;} [&] afeoh heom mid wunne. + enne heo to e cume{;} u scat habben grsume. + hhliche heom to uede{n}{;} [&] wurliche scruden. 190 + Ah nulle ich castel na burh{;} nane e bi{}techen. + for men me wolden scenden{;} I mine kine{}lond. + for [gh]e halde a hene la[gh]e{;} + at stod on eoure lderen d[gh]e. + [&] we halde cristes la[gh]e{;} [&] wulle auere an ure d[gh]e. + + [Linenote: + 192. _kine kine lond_ MS.] + + Wan we os beo in londe{;} folliche at{}stonde. + e bet we wolle cweme e{;} [gh]ef ou is wolt granti me. + o answerede vortiger{;} at of ech vuele was war. + Nim cnihtes swie{;} and send after ine wifue. + And after ine childre{n}{;} e [gh]ong and e heoldre + And after ine cunne{;} and onderfang heom mid winne. + wane hii to e come{;} ou salt habbe garisome. + hehliche heom to fede{;} and worliche to scrude. + Ac nelle ich Castel ne Borh{;} nanne e bi{}take. + For men me wolde sende{;} in mine kinelonde. + [gh]ef | ich heene men{;} londes bi{}toke. [f. 67r + + a [gh]et spc hngest{;} cnihten alre hendest. 195 + lauerd ich wulle in iwil{;} dri[gh]e{n} her [&] ouer{}al. + [&] don al mine dde{;} fter ine rde. + Nu ic wulle biliue{;} sende afteR mine wiue. + [&] fter mire dohter{;} e me is swa deore. + [&] fter ohte mo{n}nen{;} a bezste of mine cunne. 200 + + [Linenote: + 197. _don [d.]o[n.]_ MS.] + + e [gh]et spac hengest{;} cniht alre hendest. + louerd nou ich wolle{;} don al ine wille. + Nou ich wolle bliue{;} sende after mine wifue. + + And u [gh]if me swa muchel lond{;} + to stonden a mire a[gh]ere ho{n}d. + Swa wule anes bule hude{;} lches weies ouer{}sprden. + feor from lche castle{;} amidden ane ualde. + en{n}e ne mai e atwite{;} e hne ne e riche. + [/] u i hhne | burh[gh]e{;} + hene monne habbe bi{}tht. [f. 83v 205 + + And ou [gh]ef me so mochel lond{;} to stonde on min owe hond. + Ase wole a Bole hude{;} in grene ouer{}sprede. + For fram eche Castle{;} a{}midde one felde. + anne ne mai e atwite{;} e pore no e riche. + at ou eni heh Borh{;} heene Man bi{}takest. + + e king him i[gh]ette{;} swa hengest [gh]irnde. + Hengest nom lue{;} [&] for he gon lie. + [&] fter his wiue sende sonde{;} to his a[gh]ene lo{n}de. + [&] he seolf wende [gh]eond is lo{n}d{;} + to sechen nne br[d]ne fld. + er he mihte wel sprde{;} On his feire hude. 210 + He com n enne ende{;} In enne fire uelde. + he hafde ane hude{;} bi{}[gh]ite to his neode. + o ane wilde bule{;} e wes wunder ane strong. + + [Linenote: + 207. _nom_ corr. out of _mom_.] + + And e ki{n}g him [gh]af{;} at lutel at he [gh]ornde. + Hengest nam lefue{;} and for he gan wende. + And after his wifue he sende sonde{;} to his owene londe. + And him seolf wende{;} oueral to bi{}holde. + ware he mihte wel sprede{;} his Bole hude. + + He hfden nne wisne mon{;} e wel cue a craften. + e nom as hude{;} [&] a bord leide. 215 + and whtte his sres{;} alse he schren wolde. + Of ere hude he krf enne wong{;} swie s{m}al [&] swie long. + Nes e wong noht swie brd{;} buten swulc a twines rd. + a al islit wes e ong{;} He wes wunder ane long. + + [Linenote: + 217. _swal_ MS.] + + Hengest hadde one wisneman{;} at wel coue of crafte. + He nam eos bole hude{;} and a borde laide. + ar of he makede ane wang{;} swie smal and swie lang. + Nas e wang noht brod bote ase hit were a twined red. 218 + + [Linenote: + 218. _atwined_ MS.] + + a{}buten he bilde{;} muche del of londe. 220 + He bigon to deluen{;} dic swie muchele. + er{}uppe stenene wal{;} e wes strong oueral. + ane burh he arerde{;} muchele [&] mare. + a e burh we{s} al [gh]are{;} a scop he hire nome. + he hhte heo ful iwis{;} KaeR{}Carrai an Bruttisc. 225 + [&] nglis | ce cnihtes{;} heo Cleopeden wong{}Chastre. [f. 84r + Nu and auere mare{;} e nome sto[n]de ere. + [&] for nan odere gome{;} nueden burh ene nome. + + [Linenote: + 224. _wes_] _wel_ MS.] + + A{}boute ar{}mid he leide{;} moche deal of londe. + He lette o delue{;} on euerech halue. + ar vppe stonene wal{;} swie | strong oueral. [f. 67r + ane castel he arerde{;} fair to bi{}holde. + o e Borh was al [gh]arue{;} o sette he hire name. + he hehte hire foliwis{;} Ca[.y]r{}Karri in Bruttesse. + and Englisse cnihtes{;} wangchestre. + Nou and euere more{;} e name stonde [are]. + + a et come densce men{;} and driuen ut a bruttes. + ene ridde nome heo er stte{;} + [&] lane{}castel hine hhten. 230 + [&] for swulche gomen{;} tun hafde as reo nomen. + Vnder an com lien hider{;} hengestes wif mid hire scipen. + heo hfde to iueren{;} fiftene hu{n}d{r}ed ridern. + mid hire come{n} to iwiten{;} muchele htene scipen. + er comen inne{;} muchel of hengestes cunne. 235 + + [Linenote: + 233. _h[-u]d'ed_ MS.] + + forte at Dence men driuen vt e cnihtes. + ane ridde name ar sette{;} and leane Castel hine cleopede. + vnder an com lie hider{;} Hengestes wif mid hire sipes. + [gh]eo hadde to ivere{;} fiftene hundred Rideres. + + [&] Rouwe{n} his dohter{;} e him we`s swide deore. + Hit wes umbe{}while{;} [/] com e ilke time. + [/] i[gh]arked wes a burh{;} mid an alre bezste. + He{n}gest com to an kinge{;} [&] bad him gistninge. + [&] seide [/] he hafde an in{;} I[gh]arked to{}[gh]eines him. 240 + [&] bad at he come er{}to{;} + [&] he scolde beon fire under{}fon. + + And Rowen his dohter{;} at was him swie deore. + Hit was bi on wile{;} at com e ilke time. + at `i[gh]arked was e borh{;} mid an alre beste. + And Hengest wende to an kinge{;} + and bad hine to g[.y]stni{n}ge. + And seide at he hadde on In{;} hi{}makede to{}[gh]enes him. + + [&] e king him [gh]ette{;} swa hengest hit wolde. + Hit com to an time{;} [/] e king gon for lie. + Mi an deoreste monnen{;} of alle his du[gh]ee. + for he gon bu[gh]en{;} | [/] he to burh com. [f. 84r 245 + he bi{}heold ene wal{;} up and dun ouer{}al. + al him wel likede{;} [/] he o{n} lokede. + He wende in to halle{;} [&] his helees mid him alle. + Bemen heo bleowen{;} gome{n} men gunnen cleopien. + + And e king him grantede{;} alse Hengest wolde. + For hii gonne wende{;} at hii come to an ende. + e king bi{}heold ane wal{;} vp and dun oueral. + Al him wel likede{;} at he on lokede. + He wende in to halle{;} and his cnihtes mid him alle. + + Bord heo hetten breden{;} cnihtes setten er to. 250 + heo ten heo drunken{;} drm wes iburh[gh]en. + a e du[gh]ee hafde i[gh]eten{;} a wes heom a bet iloten. + Hngest eode in to an inne{;} er wunede Rouwenne. + he heo lette scruden{;} mid vnime`te prude. + al [/] scrud e heo hafde on{;} heo weoren {s}wie wel ibon. 255 + heo weoren mid an bezste{;} ibrusted mid golde. + + [Linenote: + 255. _swie_] _iwie_ MS.] + + Bordes hii lette sprede{;} cnihtes ar to sete. + hii eoten | hii drongken{;} blisse was a{}mang heom. [f. 67v + Hengest we{n}de to e in{n}e{;} ar Rowenne was hinne. + he hire lette scrude{;} mid onimete prude. + + heo bar an hir{e} honde{;} Ane guldene bolle. + I{}uulled mid wine{;} e wes wunder ane god. + h[gh]e ibore{n}ne men{;} heo ldden to hallen. + biuoren an kinge{;} f{i}rest alre inge. 260 + Reowen st acneowe{;} [&] Cleopede to an kinge. + [&] us rest side{;} In nglene londe. + lauerd king ws hil{;} for ine kime ich m uin. + e king is ihrde{;} [&] nuste what heo seide. + + [Linenote: + 260. _farrest_ MS.] + + [Gh]eo bar in hire hond{;} ane goldene bolle. + Hi{}fulled mid w[i]ne{;} ne mihte non be rich[ere]. + Heh[gh]e ibore me{n}{;} hire ladde in to halle. + bi{}vore an kinge{;} fairest alle ing. + Rowenne sat a cnouwe{;} and seide to a{n} kinge. + us erest [gh]eo spac{;} in Englene lond. + Louerd king wassa[.y]l{;} for * ine comes me beo hail. + e ki{n}g hit ihorde{;} and nuste wat [gh]eo saide. + + [Linenote: + 258. _wine: richere_] MS. defective here.] + + e king vortigerne{;} frinede his cnihtes sone. 265 + what weoren at speche{;} e [/] maide spilede. + a andswere | de Keredic{;} a cniht swie sellic. [f. 84v + he wes e bezste latimer{;} at r com her. + lust me nu lauerd king{;} [&] ich e wulle cuen. + wht sei Rouwenne{;} firest wimmonnen. 270 + Hit beo tiende{;} Inne sxe{}londe. + whr swa i du[gh]ee{;} gladie of drenche{;} + + [Linenote: + 272. _glad[e.]ie_ MS.] + + e king vortigerne{;} haxede his cnihte`s. + wat were e speche{;} at e maide speke. + o answerede{;} Keereh{;} cniht mid e wisest. + he was e beste latimer{;} at euere wone[de] her. 268 + Lust nou mi louerd king{;} and ich e wolle cuen. + wat sei Rowenne{;} fairest of al wommanne. + Hit his e wone{;} Ine sax{}londe. + + [Linenote: + 268. _wone_ MS.] + + at freond sie to freonde{;} Mid fire loten hende. + leofue freond ws hail{;} e oer si drinc hail. + e ilke at halt ene nap{;} he hine drinke up. 275 + oder uul me ideR fare{;} [&] bi{}teche his iuere{n}. + enne at uul beo icumen{;} enne cusseo heo reoien. + is beo sele la[gh]en{;} Inne saxe{}londe. + [&] Inne alemaine{;} heo beo ihalden aele. + + [Linenotes: + 273. _sie_] __ corr. out of _d_. || 276._bi{}theche_ MS.] + + at freond sai to his freond{;} wane he sal [dri]nge. + leofue freond wassail{;} e oer sai dringhail. + e ilke at halt ane nap{;} ane dringe dring vp. 275 + And a[gh][ein]es me hine ful{;} and take his ivere. + is beo e | lawes{;} ine sax{}londe. [f. 67v + + [Linenotes: + 273. _dringe_]; 276 _a[gh]eines_] MS. defective here.] + + is iherde uortiger{;} of alche{n} uuele he wes war. 280 + [&] seide hit an bruttisc{;} ne cue he nan nglisc. + maiden Rouwenne{;} drinc blueliche enne. + at maide dronc up at win{;} [&] lette don oer er{}in. + [&] bi{}thten an kinge{;} [&] rien hine custe. + [&] urh a ilke leode{n}{;} + a la[gh]en comen to issen londe. 285 + ws{}hail [&] drinc{}hil. moni mon er{}of is fain{;} + Rouwenne e hende{;} sat bi an kinge. + e king heo [gh]eorne biheold{;} heo was him an heorte leof. + ofte he heo custe{;} ofte he heo clupte. + Al his mod [&] his main{;} halde to an midene. 290 + + [Linenote: + 280. _alchel_ MS.] + + is ihorde vortiger{;} of eche vuele he was war. + And saide hit on Bruttesse{;} ne coue he noht on [OE]nglisse. + Ma[.y]de Rowenne{;} dring bloeliche anne. + at maide drong vt at win{;} and lette don oer ar{}in. + And bi{}tahte an kinge{;} and he hit vp swipte. + And orh isne ilke game{;} e lawe come to londe. + wassa[.y]l and dring{}ha[.y]l{;} at mani me{n} lofuie. + e faire Rowenne{;} sat bi an kinge. + e king hire [gh]eorne bi{}heold{;} + [gh]eo was him leof on heorte. + Ofte he hire custe{;} and ofte he hire clupte. + + e wurse wes er | ful neh{;} + e in lche gomene iS ful rh. [f. 84v + e wurse ne dude nuere god{;} he mingde as kinge`s mod. + he murnede ful swie{;} to habben at mide{n} to wiue. + at wes swide ladlic ing{;} at e cristine king. + luuede at haene maide{;} leoden to hrme. 295 + [/] maiden wes an kinge leof{;} fne alse his a[gh]ene lif. + + e worse was are wel neh{;} at to soche game his wel sleh. + e worse at neuere ne do god{;} + he me[.y]nde are es kinges mod + e king mornede swie{;} for habbe hire to wifue. + at was swie lolich ing{;} at e cristene king. + louede at Maide heaene{;} folk to harme. + + he bad hengest his dring{;} [gh]iuen him at maide child. + He{n}gest funde an his rd{;} to don [/] e king him bed. + he [gh]ef him Rouwenne{;} wimmon swie hende. + + To Hengest bad e king{;} at he at maide [gh]efue him. + Hengest funde on his Reade{;} don at e king him beade. + He [gh]ef him Rowenne{;} womman swie hende. + + + + +XV. ORM + +THE ORMULUM + +[[MS description from Notes volume: + +"Junius 1, Bodleian Library, Oxford: an oblong folio, written in double +columns on 118 leaves of parchment varying considerably in size, the +largest being 508 200 mm.; about 1210 A.D., and an autograph, but +corrected by a second and third hand."]] + + +[[Further detail from Notes volume: + +"Orm supplemented the current graphic methods by devices of his own. +Thus he systematically doubled a consonant after a short vowel in a +closed syllable, so tunnderrstanndenn 109. Whether he meant thereby +to indicate shortness of the vowel or length of the consonant is +disputed.... Where the consonant after an open syllable is in fact +short, Orm often places a breve over the preceding short vowel.... +Likewise he uses very seldom an almost horizontal accent to indicate +vowel length, as 174, but more frequently, as if to emphasize his +warning against possible error, doubles it ... even for greater +insistence trebles it ... mostly before final t. + +"Furthermore, Orm invented a special symbol {g} with a flat top +projecting on both sides for the guttural stop g, reserving the +continental g for the dzh sound in such words as egge (edge), leggen, +seggen: the latter occurs in this extract only in gluternesse 167, and +that by mistake."]] + + +[[In the original text, the linenotes used yogh for insular g, and +plain g for Orm's unique {g}. In this version of the e-text, insular g +has been shown as yogh [gh]. + +In this selection, all lines have been split at the caesura for length, +with the second half shown deeply indented.]] + + + ++Forrrihht anan se iesu crist. + Wass borenn off hiss moderr{;} + [gh]ho wand hi{mm} sone iwinndecl[-]t. + [&] le[gh][gh]de himm inn a`n cribbe. + Acc uss birr w[)i]tenn [/] he warr. + All wi hiss a[gh]henn wille. + Vnnorne. [&] wrecche [&] usell child{;} + Inn ure mennisscnesse: + Forr [/] he wollde inn heffness rd{;} + Vss alle makenn riche. 5 + [&] he [/] all iss middellrd. + Onn alle wise shride{;} + He wollde wundenn | ben forr uss. [f. 34v + I wrecche wi{nn}de clutess. + Forr [/] he wollde shridenn uss{;} + Wi hefennlike wde + [&] he [/] all iss werelld shop + [&] alle shaffte stere{;} + He l[-e]t hi{mm} bae bindenn her. + Wi bandess f[-e]t [&] hande{;} 10 + Forr [/] he wollde unnbindenn uss. + Off hellepiness bandess. + [&] heffne. [&] lifft. [&] land. [&] s. + Wi {g}oddcunndnesse fille{;} + att illke child. tatt tr wass le[gh][gh]d. + Inn an full naru cribbe{;} + Forr [/] he wollde [gh]ifenn uss. + All heffness rume riche. + + [Linenotes: + 5. _heffness_] erasure of _o_ after _he_; so also in + _hefennlike_, l.8; _werelld_, l.9, &c.; see notes. || + 13._full naru_ over an erasure.] + + [&] he [/] fede enn{g}le ed. + [&] alle cwike shaffte{;} 15 + He la[gh][gh] all alls hiss wille wass. + Biforenn asse i cribbe. + Swa summ he wre [gh]ifenn hi{mm}{;} + To wurrenn hi{mm} to fode. + Forr [/] he wollde brinn{g}enn uss{;} + Vpp inntill heffness blisse. + [&] [gh]ifenn uss hi{mm} sellfenn r{;} + Wi enn{g}less eche fode. + uss {g}odess sune allmahhti[gh] {g}odd{;} + Warr wrecche mann onn ere. 20 + Forr swa to bri{nn}genn mann{}kinn onn{;} + To [gh]ernenn afft{err} litell. + Forr [/] he lufe alle a{;} + [/] hise la[gh]hess haldenn. + [&] lufenn forr e lufe off hi{mm}{;} + To libbenn her onn ere. + Full wrecchelike inn uselldom{;} + Off metess. [&] off claess. + [&] tatt te laferrd iesu crist. + Wass le[gh][gh]d inn asse cribbe. 25 + att tacne uss. [/] he co{mm} her. + To wurrenn mann onn ere. + Wi mannkinn. [/] wass stunnt. [&] dill{;} + [&] skill ls swa su{mm} asse. + [&] asse. ohh itt litell be. + Itt hafe mikell afell. + To berenn upp well mikell sm{;} + [Gh]iff mann itt do ronne. + [&] swa wass neh all follc [/] da[gh][gh]. + att c{ri}st co{mm} her to manne. 30 + Neh all itt wass a strang inoh. + To ewwtenn lae {g}astess. + To berenn upp [/] lae sm{;} + To don all e[gh][gh]re wille. + [&] urrh [/] {g}odd wass wurrenn mann. + Forr ure miccle nede{;} + urrh [/] wass he. `att witt tu wel. + All wi hiss lefe wille. + Niredd. [&] wannsedd wunnderrli[gh]. + [&] la[gh]hedd inn hi{mm} | sellfenn. [f. 34v 35 + Forr o [/] hallf [/] he wass mann{;} + Mann mihhte hi{mm} fon. [&] pinenn. + Wi h[-a]t. [&] kald. wi nesshe. [&] harrd + Wi pine off risst. [&] hunngerr. + [&] cwellenn himm mann mihhte wel{;} + Inn ure mennisscnesse. + [&] {g}odd wass wurrenn swa forr uss{;} + [Gh][-]t lasse ann an enn{g}ell. + Forr mann ne ma[gh][gh] nohht enn{g}ell sen{;} + Ne t[)a]kenn hi{mm} ne bindenn. 40 + Ne pinenn hi{mm}. ne cwellenn hi{mm}. + Forr he ne de[gh]e nfre. + Acc drihhtin {g}odd warr her forr e + [Gh][-e]t lasse ann hiss enn{g}ell. + [&] lah[gh]hre inoh. forr i att he{;} + e wollde [gh]ifenn bisne. + att te birr a[gh][gh] e sellfenn her{;} + urrh so mecnesse la[gh]henn. + [&] ltenn swie unorneli[gh]{;} + [&] litell off e sellfenn. 45 + + [Linenotes: + 34. _att witt tu wel_ substituted at bottom of column for _att + se[gh][gh] e boc_ in text. || 37._kald_ over an erasure. || + 41._pinenn_] _i_ over an erasure. || _nfre_] _r_ changed into + _n_ by erasure. || 42._godd warr_ over an erasure. || + 45._unorneli[gh]_ with erasure over the first _n_.] + + + ++att hirdess wokenn o [/]at nahht. + att crist wass borenn onne{;} + att wass swa su{mm} hiss wille wass. + Forr [/] itt shollde tacnenn. + att he forr{}i wass wurrenn mann{;} + Forr [/] he wollde sammnenn. + An flocc off menn till cristenndom{;} + [&] till e rihhte lfe. + att sholldenn wurrenn hise shep{;} + urrh here unnshai[gh]nesse. 50 + [&] sholldenn habbenn oferr he{mm}{;} + Bisscopess. prestess. dcness + Forr [/] te[gh][gh] sholldenn hirdess ben{;} + To [gh]emenn he{mm}. [&] {g}tenn. + [&] ec forr [/] he wollde ben. + Himm sellf [-u]t numenn hirde. + Swa [/] he wollde hiss a[gh]henn lif{;} + Forr hise shep forrltenn. + att {g}odess enn{g}ell co{mm} o nihht. + Swa su{mm} e {g}oddspell kie. 55 + To spekenn wi{}a wake menn. + att wokenn heore faldess{;} + [&] tatt he comm [/] nihht till he{mm}. + Wi heoffness lihht. [&] leome. + [&] tatt te[gh][gh] wrenn forr [/] lihht. + [&] forr att enn{g}less sihhe. + Forr dredde swie fasste anan. + Swa summ e {g}oddspell kie{;} + [&] ec att {g}odess enn{g}ell toc. + To frofrenn he{mm} wi worde. 60 + All [/] wass don | urrh iesu c{ri}st. [f. 35r + Forr mikell in{g} to tacnenn. + Itt tacne uss att ure {g}odd. + Well offte sennde enn{g}less. + Inn till iss middell{}rd. tatt iss. + All full off esst{err}nesse: + att iss off all [/] ifell iss{;} + Inn alle kinne sinne{;} + Itt tacne [/] he sennde hemm{;} + Inn till iss eossterrnesse. 65 + To frofrenn a [/] wakenn wel{;} + Onn[gh]ness lae {g}astess. + [&] stanndenn inn to shildenn he{mm}{;} + Fra deofless swikedomess. + [&] all [/] flocc [/] he{mm} iss s[-e]tt{;} + To [gh]emenn. [&] to {g}tenn. + To frofrenn swillke sennde {g}odd. + Enn{g}less. [&] hall[gh]he sawless. + [&] a[gh][gh] e[gh][gh] cumenn dun till a{;} + Wi heoffness lihht. [&] leome. 70 + att iss wi witt. [&] {g}od innsihht{;} + Inn alle kinne in{g}e. + Forr drihhtin [gh]ife her hiss eww{;} + {g}od witt. [&] mahht. [&] wille. + To stanndenn [gh]n e lae {g}ast. + [&] [gh]n all [/] he lre. + Acc a[gh][gh] e[gh][gh] sinndenn ohh swa ehh{;} + Well swie sare off{}dredde. + Off domess da[gh][gh]es starrke dom{;} + [&] off e demess irre. 75 + All all swa su{mm} a w[)a]ke menn{;} + Well swie offdredde wrenn. + Off heoffness brihhte lihht [&] lem {;} + [&] off [/] enn{g}less sihhe. + Ace hihht. [&] hope o drihhtin {g}odd. + [&] onn hiss mildheorrtnesse{;} + att frofre hemm. [&] belde he{mm}{;} + To foll[gh]henn {g}odess lare. + To fandenn [gh]iff e[gh][gh] mu[gh]henn swa{;} + e demess are winnenn. 80 + [&] tatt wass uss bitacnedd wel{;} + urrh att tatt {g}odess enn{g}ell. + Toc sone anan wi milde word{;} + a w[)a]ke menn to frofrenn. + For{r} [/] he wisste wel [/] te[gh][gh]{;} + Off hi{mm} forrdredde wrenn. + Forr {g}odess enn{g}ell frofre mann{;} + [Gh]iff [/] he se hi{mm} fredd. + Forr {g}odess enn{g}ell iss full mec{;} + [&] soffte. [&] milde. [&] blie. 85 + [&] defell iss all full off ni{;} + [&] full off {g}ra{mm}cunndnesse. + [&] full off h[)e]te towarrd mann{;} + [&] full off modi[gh]nesse + [&] [gh]iff he se e mann forrdredd{;} + He wile hi{mm} skerrenn mare. + [&] rfenn himm hiss rihhte witt{;} + [&] shetenn inn hiss herrte. | + Acc whas itt iss [/] wpnedd iss. + Wi fulle trowwe o criste{;} [f. 35r 90 + ohh [/] he {g}risli[gh] defell seo. + Niss he rihht nohht forrfredd. + att enn{g}ell se[gh][gh]de att he wass{;} + a cumenn forr to kienn. + O {g}odess hallfe r till he{mm}. + A`n swie mikell blisse. + att shollde ben till all e follc. + att se[gh][gh]de he forr [/] tanne{;} + Wass cumenn i iss middellrd. + Full mikell blisse. [&] selle. 95 + Till alle `a [/] sholldenn wel{;} + O {g}odess sune lefenn. + O iesu c{ri}st. tatt borenn wass. + [/] illke nahht to manne. + He se[gh][gh]de [/] te laferrd crist. + Wass borenn her to manne. + Nohht o e nahht. acc o e da[gh][gh]. + Forr mikell ing to tacnenn. + Forr da[gh][gh]ess lihht bitacne uss{;} + All eche lifess blisse 100 + [&] nahht bitacne all [/] wa{;} + [/] iss i{nn} helle pine. + [&] c{ri}st wass borenn i iss lif{;} + To lesenn uss off helle. + Forr [/] he wollde [gh]ifenn uss{;} + Wi enn{g}less eche blisse. + [&] tatt wass uss bitacnedd ec. + urrh [/] tatt {g}odess enn{g}ell. + Wass aww{n}edd till a w[)a]ke menn{;} + Wi heffness lihht [&] leme. 105 + Forr {g}odess sune iesu crist{;} + Wass wurrenn mann onn ere. + To [gh]ifenn heoffness lihht. [&] lem{;} + [/] follc. [/] shollde hi{mm} foll[gh]henn. + + [Linenote: + 105. _awwredd_ in MS.] + + att {g}odd all{}mahhti[gh] wurrenn wass. + [Gh]un{g} child i{nn} ure ki{n}de. + [&] wrecche child. off wrecche kinn{;} + att do uss tunnderrstanndenn. + att uss birr mikell lufenn crist. + [&] lofenn hi{mm} [&] wurrenn. 110 + Off att he wollde hi{mm} sellfenn swa{;} + Forr ure lufe la[gh]henn. + [&] off att he warr wrecche mann{;} + Forr uss to makenn riche. + Wi enn{g}less upp inn heoffness rd{;} + Wi{}utenn ende i blisse. + Annd urrh [/] tatt tr awwnedd wass. + An here off {g}odess enn{g}less. + att time [/] te laferrd crist. + Wass borenn her to manne{;} 115 + urrh [/] wass uss don r full wel. + To sen. [&] tunnderrstanndenn. + att enn{g}less stanndenn a[gh][gh] occ a[gh][gh]. + To lofenn {g}odd [&] wurrenn. + [&] urrh [/] illke wass uss ec. [f. 35v + Don full wel tunnderrstanndenn. + att uss birr lofenn drihhtin a[gh][gh]{;} + Wi innwarrd herrtess tunge. + [&] annkenn hi{mm} [/] miccle {g}od{;} + att he do uss onn ere. 120 + [&] urrh [/] illke wass uss ec. + Don full wel tunnderrstanndenn. + att crist all enn{g}le ede ki{n}{g}. + Wass borenn her to manne. + Alls iff he [gh]n e lae {g}ast. + Wi h[)e]re wollde fihhtenn. + To winnenn adam. [&] hiss kinn{;} + [~V]t off e defless walde. + [&] settenn enn{g}less oferr he{mm}{;} + To [gh]emenn he{mm} [&] {g}tenn. 125 + [&] forr to shildenn hemm onn{}[gh]n{;} + e deofless lae wiless. + + [Linenote: + 124. _walde_] After _l_, _l_ erased.] + + Annd {g}odess enn{g}less wrenn a{;} + Well swie glade wurrenn. + Off att tatt {g}odd wass wurrenn mann. + Forr [/] te[gh][gh] wisstenn alle. + att te[gh][gh]re {g}en{g}e shollde ben{;} + Wi {g}ode sawless ekedd. + [&] wurredd ec. [&] all forri{;} + e[gh][gh] wrenn swie blie. 130 + [&] all forr i e[gh][gh] sun{g}enn a. + iss san{g} wi mikell blisse. + Si drihhtin upp inn heffness rd{;} + Wurrshipe. [&] loff. [&] wullderr. + [&] upp{}onn ere {g}ri. [&] fri{;} + urrh {g}odess mildherrtnesse. + Till iwhillc mann [/] habbenn shall{;} + {g}od herte [&] `a[gh][gh] {g}od wille. + + [Linenote: + 134._a[gh][gh]_ added in margin and _god_ corrected out of _gode_, + so too in ll.147, 154.] + + iss sun{g}enn e[gh][gh]. forr{}i [/] te[gh][gh]. + Full wel r unnderrstodenn. 135 + att te[gh][gh]re {g}en{g}e shollde ben{;} + urrh hall[gh]he sawles. ekedd. + urrh whatt biforenn drihhtin {g}odd + [Gh]iff [/] itt waxenn mihhte. + Wurrshipe [&] wullderr shollde ben{;} + Swa su{mm} itt waxenn wre. + [&] ec forr att te[gh][gh] wisstenn wel. + att {g}odd co{mm} her to manne. + Forr [/] he wollde {g}ri [&] fri. + [&] so sahhtnesse settenn. 140 + Bitwenenn drihhtin heffness king{;} + [&] mannkinn her onn ere. + att mann kinn shollde mu[gh]henn wel{;} + Vpp cumenn i{nn} till heffne. + att heffness here mihhte swa{;} + urrh hall[gh]he sawless waxenn. + urrh whatt bi{}forenn drihhtin {g}odd{;} + Wurrshipe waxenn shollde. + [Gh]iff [/] himm mihhte waxenn ohht{;} + [&] wurrenn bettre [&] mare. 145 + att {g}ri wass sett till alle a. + Swa su{mm} e {g}oddspell kie. + att sholl | denn wurrenn {g}ode{}menn{;} + [&] habbenn `a[gh][gh] {g}od{}wille. [f. 35v + Till a [/] sholldenn unnderrfon{;} + Wi blisse cristess come. + [&] nohht till a [/] sholldenn hi{mm}{;} + Forrho[gh]henn [&] forrwerrpenn. + Forr niss nohht {g}odess {g}ri wi a{;} + [/] wirenn {g}odd onn{}[gh]ness. 150 + Acc helle wawenn iss till a{;} + All afft{err} e[gh][gh]re wrihhte. + [&] her mann unnderrstanndenn ma[gh][gh]{;} + Whillc mann iss drihhtin cweme. + att illke mann iss drihhtin lef{;} + [/] hafe {g}ode wille. + Forr wha{}se itt iss att illke mann + att hafe `a[gh][gh] {g}od wille + att illke mann ne sinn[gh]he nohht. + Ne {g}illte hise annkess. 155 + Ne towarrd {g}odd ne towarrd mann{;} + [Gh]iff [/] he ma[gh][gh] hi{mm} lokenn. + [&] [gh]iff [/] iss [/] he missdo. + Onn ani[gh] kinne wise{;} + Itt rewe hi{mm}. [&] sone anan{;} + He sta{nn}t itt inn to betenn. + + att {g}odess e{nn}{g}ell co{mm} o nahht. + Wi heffness lihht onn ere{;} + att tacne [/] tiss middellrd. + Wass full off essterrnesse. 160 + urrh illkess kinness henndom. + Inn iwhillc unnclnnesse{;} + att time [/] te laferrd crist. + Wass borenn her to manne. + To [gh]ifenn heffness lihht. [&] lem{;} + [/] follc [/] shollde hi{mm} cwemenn. + + [Linenote: + 159. _enngell comm o nahht_ over an erasure.] + + [&] tatt tatt enn{g}ell nohht ne co{mm}. + Till kin{g}ess ne till erless. + Ne till [/] lae riche flocc. + att foll[gh]he modi[gh]nesse{;} 165 + att do uss tunnderrstanndenn wel{;} + [/] drihhtin {g}odd forrwerrpe. + All modi[gh]le[gh][gh]c. [&] {g}reditle[gh][gh]c: + [&] irre. [&] gluterrnesse. + [&] all [/] foll[gh]he horedom. + [&] swikedom onn ere. + att mann ma[gh][gh] findenn allre mast. + I a [/] sinndenn riche. + att {g}odess enn{g}ell awwnedd wass. + In aness weress hewe{;} 170 + att wass forr{}i [/] enn{g}ell ma[gh][gh]. + Wi hiss drihhtiness wille. + Hi{mm} awwnenn alls he wre a mann. + I manness limess alle. + I bodi[gh]. [/] he do hi{mm} inn{;} + Off hefennlike kinde. + `[&] {g}odd wi enn{g}less gife uss. . + To brukenn heffness blisse. + Am{n}. + + [Linenotes: + 170._att_] between __ and _a_ an erasure. || 174.Added + lengthwise on the margin.] + + + + +XVI. SAWLES WARDE + +[[MS description from Notes volume: + +"i. Bodleian 34, Oxford (B); on vellum, 165 120 mm.; written in one +hand throughout about 1210 A.D.... It has lost two leaves after f. 80, +which is very faint and defective. Entries in fourteenth-century hands +connect it with Ledbury, Godstow, and Magna Coworne (Much Cowarne) in +Herefordshire. The text is printed from this manuscript up to its end at +127/4. + +"The writing is sometimes difficult to decipher; the letters are often +crowded and hesitating, a, e, o are sometimes hard to distinguish. +Doubts are permissible in the following cases, hwen _or_ hwon 118/24, +ihaten _or_ ihoten 37, hondon _or_ honden 51; in sent 55, the last +letter wavers between t and d; in [gh]emelese 56, [gh] appears to have +been corrected out of g; after mei 60, there is a half-formed c; under +the second o of preoouin 72, there is what looks like a casual pen mark, +not a dot of erasure; in seoueuald 287, d is corrected out of t, or the +reverse. + +"ii. Royal 17 A 27, British Museum (R); on vellum, 160 117 mm.; early +thirteenth century. Has all the pieces in B except Hali Meidenhad, with +the addition of an incomplete copy of the Oreisun of Seinte Marie +(printed in OEH i., p. 305). This manuscript supplies the end here from +127/4. + +"iii. Cotton Titus D 18, British Museum (T). See [IX, Ancrene Wisse]."]] + + +[Headnote: Si Sciret Paterfamilias] + ++her bigine{;} sawles warde.+ [f. 72r + +_++Si sciret paterfamilias q{ua} hora fur uent{ur}us e{ss}et{;} +vigilaret utiq{ue} [&] no{n} sineret p{er}fodi domu{m} sua{m}._ ++U+re lau{er}d i e godspel teache us urh abisne. hu we ahen +wearliche to biwiten us seoluen wi e unwiht of helle. [&] wi +his wernches.{5} [gh]ef es lau{er}d wiste he sei. hwenne [&] hwuch +time. e eof walde cume to his hus{;} he walde wakien. ne nalde +he nawt olien e eof forte breoken hire. ++is hus e ure +lau{er} speke of{;} is seolf e mon inwi e monnes wit. I is +hus. is e huse lau{er}d. ant te fulitohe wif{;} mei beon wil +ihaten. [/] ga e hus eft{er} hire{;} ha diht hit al to +wundre.{10} bute wit ase lau{er}d chasti hire e bet{er}e. [&] +bi{}neome hire muchel of [/] ha walde. ant tah walde al hire hird +folhin hire ouer al{;} gef wit ne forbude ham. for alle hit beo +untohene. [&] rechelese hinen{;} bute [gh]ef he ham rihte. Ant +hwucche beo eos hinen{;} Su{m}me beo wi{}vten. [&] su{m}me wi +in{}nen. eo wi{}vten beo. + +e monnes fif{15} wittes. Sihe. [&] heru{n}ge. smechunge. [&] +smeallunge. [&] euch limes felunge. eos beo hinen vnder wit. as +under huse lau{er}d. [&] hwer se he is [gh]emeles{;} nis hare nan e +ne feare ofte untoheliche. [&] gulte ilome. oer ifol +semblant{;} oder in vuel dede. In wi beo his hinen. in se moni +mislich onc to cwemen wel e husewif{;} a[gh]ein godes{20} wille. +[&] swerie somet realiche. [/] eft{er} hire hit schal [f.72v] +gan. ah we hit ne here nawt{;} we mahen `ilen hare nurh. [&] +hare untohe bere. a et hit cume for. [&] ba wi eie. [&] wi luue +tuhte ham e bet{er}e. Ne bi neau{er} his hus for eos hinen +wel iwist. for hwen [/] he slepe. oer ohwider from hame. [/] is +hwen mon for[gh]et his wit.{25} [&] let ham i{}wuren. ah ne bihoue +hit nawt. [/] tis hus beo irobbet. for er is inne e tre[sor] [/] +godd [gh]ef him seolf fore. [/] is monnes sawle. forte breoke is +hus eft{er} is tresor. [/] godd bohte mid his dea. [&] lette lif +o rode{;} is moni eof a{}buten ba bi dei [&] bi niht. vnseheliche +gasttes wi alle unwreaste eawes. [&] a{}[gh]ein euch god eaw. e +biwite{30} iis hus godes deore castel . vnder wittes wissunge +[/] is huse lau{er}d. is eau{er} hire uneaw forte sechen +in[gh]ong{e} abute e wahes to a{}murrin hire rinne. [/] heaued +rof is e feont. e meistre ham alle a[gh]eines him [&] his keis. +e husebonde [/] is wit. warne his hus {us}. vre lau{er}d haue +ileanett him froure of his dehtren. [/] beo to{35} vnderstonden +e fowr heaued eawes. e earste is warschipe icleopet. ant te +oer is ihaten gasteli`ch strenge. [&] te ridde is mea. +rihtwisnesse e feore. + + [Linenotes: + 17. _hwer_] _r_ over _[t.]_. || 37.After _gastelich_, _e_ erased.] + ++W+it e husbonde godes cunestable cleope warschipe [f.73r] +for. [&] makid hire durewart. e warliche loki hwam ha leote in [&] +ut. [&] of feor bihalde alle e cuminde. hwuch beo wure{40} +in[gh]ong{e} to habben{;} oer beon bisteke{n} rute. Strenge +stont nest hire. [/] [gh]ef ei wule in{;} warschipes vn{}onkes. +warni strenge fore. [/] is hire suster{;} [&] heo hit ut warpe. e +ridde sust{er} [/] is mea. hire he make meistre ou{er} his +willesfule hir [/] we ear of speken. [/] ha leare ham mete . [/] +me meosure hat. e middel of twa uueles . for{45} [/] is eaw in +euch stude [&] tuht forte halden. [&] hate ham alle [/] nan of ham +a[gh]ein hire{;} nohwer wid vnmeo{;} ne ga ou{er} mete. e feore +suster rihtwisnesse. sit on hest as deme . [&] beate eo e +a[gh]ulte. [&] crune eo e wel do. [&] deme euchan his dom eft{er} +his rihte. for dret of hire nime his hir euch eft{er} [/] he is +warde to witene . e{50} ehnen hare. e mu his. e earen hare. +e hondon hare. [&] euch alswa of e ore wit [/] onont him ne +schal nan un{}eaw cumen iN. + + +++As is is ido us. [&] is al stille rinne{;} warschipe [/] is +waker is offearet lest sum for{}truste him. [&] feole o{}slepe. [&] +for[gh]eme his warde. [&] sent ham. in a sonde. [/] ha wel cnawe. of +feorren icumen. forte{55} offearen eo e beo [f.73v] ou{er} +hardi. [&] eo e [gh]emelese beo{;} halden ham wakere. he is +underuon in. [&] swie bihalden of ha{m} alle. for lonc he is. [&] +leane. [&] his leor dealich. [&] blac [&] elheowet. [&] euch her +unc`he [/] stont in his heaued up{;} warschipe hat hi{m} +tellen biuoren. hwet he beo [&] hweonene he co{m}me [&] hwet he er +seche. Ne mei{60} ich he sei. nohwer speoken. bute ich habbe +god lust{;} lustni me enne. fearlac ich hatte. ant am deaes +sonde. [&] deaes munegunge. [&] am icumen biuore hire to warnin ow +of hire cume. warschipe [/] best con bisetten hire wordes. [&] ec +hire werkes{;} speke for ham alle. [&] freine hweonene he cume. +[&] hwuch hird ha leade. fearlac{65} hire ontswere. Ich nat nawt +e time{;} for ha ne seide hit me nawt. ah eau{er} loki hwenne. +for hire wune is to cumen bi stale ferliche [&] unmundlunge hwen +me least wene. of hire hird [/] tu easkest. + + [Linenote: + 58. Before _leane_, _feier_ erased.] + +Ich e ondswerie. ha lihte hwer se ha eau{er} kime wi a +usent deoflen. [&] euch an bere a gret boc al of sunnen iwriten +wi swarte smeale{70} leattres. [&] an unrude raketehe gled{}read +of fure. forte binden [&] to drahen in to in{}warde helle. +hwuch se he mei preoouin urh his boc [/] is on euch sunne +enbre[f.74r]uet. [/] he wi wil. oer wi word. oer wi werc. +wrahtte in al his lif sie. bute [/] he haue i{}bet earon wi +so schrift. [&] wi deadbote. ant warschipe hire easke. Hweonene +{75} cumest tu fearlac deaes munegunge. Ich cume he sei of +helle. Of helle ha sei warschipe. [&] hauest tu isehen helle? +[Gh]e sei fearlac wit{er}liche. ofte [&] ilome. Nu sei enne +warschipe. fori trowe treoweliche tele us hwuch is helle. +[&] hwet tu hauest isehen rin. ant ich he sei fearlac omi trowe +blueliche. nawt tah eft{er} [/] hit is. for [/] ne mei na{80} +tunge `tellen. ah eft{er} [/] ich mei [&] con{;} er towart ich +chulle readien. + + [Linenote: + 73._enbreue[d.]t_ MS.] + + +++Helle is [wid] wi{}ute met. [&] deop wi{}ute grunde. ful of +brune uneuenlich . for ne mei nan eorlich fur euenin er +towart. ful of stench unolelich. for ne mahte in eore na cwic +ing{e} hit olien. ful of sorhe untalelich. for ne mei na mu +for wrecchedom{85} ne for wa{;} rikenin hit ne tellen. Se icke +is rinne e ost{er}nesse{;} [/] me hire mei grapin. for [/] fur. +ne [gh]eue na liht. ah blent ham e ehnen. e er beo wi a +smorrinde smeke smeche forcuest. [&] tah i[/] ilke swarte +eost{er}nesse swarte inges ha iseo as deoflen [/] ham mealli +[&] derue [&] drecche wi alles cunnes pinen. [&] iteilede{90} +draken g{ri}`sliche ase deoflen e forswolhe ham ihal. [&] +speowe ham [f.74v] eft ut biuoren [&] bihinden. oer hwile +torende ham [&] to{}cheowe ham euch greot. ant heo eft iwure +hal. to a swuch bale bute bote as ha ear weren. ant ful wel ha +i{}seo ham to grisle [&] to grure. [&] to echen hare pine. e lae +helle wurmes. tadden [&] froggen.{95} e freote ham ut te ehnen. +[&] te nease g{ri}stles. ant snike in. [&] ut neddren. [&] eauraskes. +nawt ilich eose her{;} ah hundret sie g{ri}sluker et mu. [&] et +earen. ed ehne{n}. [&] ed neauele. ant ed te breoste holke as +meaen iforrotet flesch eau{er}[gh]ete ickest. er is remu{n}ge +ie brune. [&] toes hechelunge ie snawi weattres. ferliche ha +flutte from e{100} heate{;} in{}to e chele. + +Ne neau{er} nuten ha of eos twa{;} hweer ham unche wurse. +for eier is unolelich. ant iis ferliche mong{e} e leat{er}e +urh e earre derue e mare. [/] fur ham forbearne al to colen +calde. [/] pich ha{m} forwalle aet ha beon for{}mealte. [&] eft +acwikie anan to drehen al [/] ilke{;} ant muchedeale wurse +wi{}uten{105} ende. Ant tis ilke unhope is ham meast pine. [/] +nan naue neau{er} mare hope of nan a{}couerunge. Ah aren sikere +of euch uuel to urh{}leasten iwa from world in to worlde on +echnesse. Euch arusme oer. [&] euch is ores pine. Ant euchan +heate oer. [&] him seoluen as [f.75r] e blake deouel. [&] +eau{er} se ha i is world luueden{110} ha{m} mare{;} se ha er +heatie ham swiere. [&] eier curse oer. [&] fret of e ores +earen. [&] te nease alswa. + +Ich habbe bigunne to tellen of ing [/] ich ne mahte nawt bringe +to eni ende. ah ich hefde a usent tungen of stele [&] talde aet +ha were{n} alle forwerede. Ah enche nu her urh hwuch e +measte pine beo{;} for e leaste pine is{115} se heard [/] hefde +a mon i{}slein ba mi feader. [&] mi moder ant al e ende of mi +cun. [&] i{}do me seoluen al e scheome [&] te hearm [/] cwic mon +mahte olien. [&] ich isehe es mon i e ilke leaste pine. [/] ich +iseh in helle{;} Ich walde [gh]ef hit mahte beon. olien a usent +deaes to a{}rudden him ut rof. swa is e sihe g{ri}slich [&] +reowful to bihalden.{120} for ah neau{er} nere nan oer pine +bute to i{}seon eau{er} e unseli gastes. [&] hare g{ri}sliche +schape. biseon on hare g{ri}mfule. [&] grurefule nebbes. [&] heren +hare rarunge. [&] hu ha wi hokeres edwite [&] up breide euchan +his sunnen. is schenlac [&] te grure of ham were unimete pine{;} +[&] hure olien [&] a{}beoren hare unirude duntes wi{125} mealles +istelet. [&] wi hare eawles gled{}reade hare dustlunges. as ah +hit were a pilche{}clut euchan towart oer imisliche pinen. + +O helle deaes hus. wununge of wanunge. of grure ant of +granunge. heatel [f.75v] ham. [&] heard wan. of alle wontreaes. +buri of bale. [&] bold of eau{er} euch bitternesse . u laest +lont of alle. u dorc stude ifullet{130} of alle dreorinesses. +Ich cwakie of g{ri}sle [&] of grure. [&] euch ban scheke me. [&] euch +her me rue up of i munegunge. for nis er na steuene bi{t}uhhe +e fordemde bute wu{m}me. [&] wa is me. [&] wa beo e. [&] wa beo e. +wa ha [gh]eie. [&] wa ha habbe ne of al [/] eau{er} wa is{;} ne +schal ha{m} neau{er} wontin. e swuch wununge of earne. for ei +hwilinde{135} blisse her o isse worlde{;} wel were him [gh]ef [/] +he neau{er} ibore nere. bi is [gh]e mahen sumdel witen hwuch is +helle. for i{}wis ich habbe rin isehen a usent sie wurse. [&] +from eonne kime dea wi a usent deoflen hiderwart as ich +seide. ant ich com {us} q{uo} fearlac forte warnin ow fore{;} +[&] tellen ow eos tidinges.{140} + + [Linenote: + 133. _bicuhhe_ MS.] + + +++Nv lau{er}d godd q{uo} warschipe wardi us [&] werie. [&] rihte us +[&] reade hwet us beo to donne. ant we beon e warre [&] wakere to +witen us on euch half under godes wengen. [gh]ef we wel werie [&] +wite ure hus [&] godes deore tresor [/] he haue bitaht us{;} cume +dea hwen he wule. Ne urue we nower beon `ofdred for hire. +ne{145} for helle. for ure dea bi deore godd [&] i{n}{}[gh]ong in +to heouene. of eos fikelinde world{;} ne of hire false blisse : +ne neome we neau{er} [gh]eme. for al [/] is on eore. nis bute as a +schadewe{;} for al wure [f.76r] to noht bute [/] deore tresor +godes deorewure feh [/] is us bitaht to witene. Ich habbe +eruore sar care for ich iseo sei warschipe hu e{150} unwhiht +wi his ferd ase liun iburst. [gh]ea abuten ure hus sechinde +[gh]eornliche hu he hit forswolhe. [&] tis ich mei sei warschipe +warnin ow of his la [&] for his wrenches. ah ich ne mei nawt +a[gh]eines his strenge. + + [Linenotes: + 142. _donne_] the second _n_ corr. out of _t_. || 145._of_ over + _[a.]_ MS.] + + [[Linenote 142 was printed out of sequence, after 159.]] + + +++Do nu q{uo} strenge. warschipe suster [/] te limpet to e [&] +warne us of his wiheles. for of al his strenge ne drede{155} +we nawiht. for nis his strenge noht wur bute hwer{}se he +ifinde eeliche. [&] wake unwarnede of treowe bileaue. e apostle +sei. Etstont. en feont. [&] he fli anan riht. schulde we enne +fleon him? [gh]e nis godd ure scheld. [&] alle beo ure wepnen of his +deore g{ra}ce. ant godd is on ure half. [&] stont bi us ifehte. +[gh]ef he schute{160} towart me wi weole [&] wunne of e world. wi +este of flesches lustes. of ulliche nesche wepnen ich mahte +carien summes weis. ah ne mei me na ing heardes offearen. ne +nowcin. ne na wone falsi min heorte ne wursi mi bileaue towart +him [/] [gh]eue me alle mine strengen. + + [Linenote: + 159. _[gh]enis_ MS.] + + +++For ba me ah. q{uo} mea. ant for heart of nowcin. [&] for wone +of{165} wunne dreden. [&] carien. for moni for to muchel heard of +wa [/] he d`rehe. for[gh]et ure lau{er}d. ant ma ah for nesche +ant for flesches licunge for [f.76v] [gh]eme ham ofte. bituhhen +heard [&] nesche. bituhhe wa of is world ant to muche wunne. +bituhhe muchel [&] lutel is in euch worldlich ing e middel wei +[gh]uldene. [gh]ef we hire halde{170} enne gawe sikerliche ne erf +us nower for dea ne for deouel dreden. hwet{}se beo of heardes +ne drede ich nawiht nesches for ne meina wunne. ne na flesches +licunge ne licomlich este bringe me ou{er} e midel of mesure. [&] +of mete. + + [Linenotes: + 166. _ca[r.]ien_ MS. || 170. _we_] _we[i.]_ MS.] + + +++Rihtwissnesse speke nu. Mi sust{er} ha sei warschipe e +haue{175} wit. [&] schad bituhhe god. [&] uuel. [&] wat hwet is in +euch ing{e} to cheosen [&] to schunien{;} reade us [&] leare +forte [gh]eme lutel alle fallinde ing. [&] witen warliche eo e +schulen lesten. [&] sei as ha so sei [/] urh unweotenesse ne +mei ha nawt sunegin. [&] tah nis nawt siker of e unwihtes +strengde as eo e halt hire wac{180} ah ha beo muche wur. [&] +ure alre ehnen deme hire unmihti onont hire seoluen to +etstonden wi his. t{ur}nes [&] de ase e wise. Mi sust{er} +strenge is swie bald. [&] sei [/] nawiht heardes ne mei hire +offearen. ah ah ha ne trust nawt on hire ahne wepnen{;} ah de +o goes g{ra}ce [&] [/] ich demi riht [&] wisdom to donne. Mi{185} +ridde sust{er}. mea speke of e middel sti. bituhhe riht [&] +luft [/] lut cunnen halden. [f.77r] [&] sei inesche ha is bald. [&] +heard mei hire offearen. [&] for{}i ne [gh]elpe ha of na sikernesse +ant de as e wise. + +Mi meoster is to do riht forte demen ant ich deme me seolf [/] +ich urh me ne do hit nawt{;} for al [/] god is of godd [/] we +her{190} habbe. Nu is riht enne [/] we demen us seolf eau{er} +unmihtie to werien [&] to witen us oer ei god to halden wi ute +godes helpe. e rihtwise godd wule [/] we demen us seolf eeliche +[&] lahe. Ne beo we neau{er} swucche{;} for enne deme he us +muche wur [&] gode ant halt for his dehtren. for ah mi forme +sust{er} war beo of euch uuel{;}{195} ant min oer strong beo +to [gh]eines euch nowcin{;} ant mi ridde meaul in alles cunnes +estes{;} [&] ich do riht [&] deme. bute we wi al is milde beon [&] +meoke{;} [&] halden us wake. godd mei mid rihte fordemen us of al +is urh ure prude. ant for{}i is riht dom et we al ure god +onkin him ane. +W+jit e husebonde godes cunestable here{200} +alle hare sahen [&] onke god [gh]eorne wi swie glead heorte of se +riche lane as beo eos sustren his fowr dehtren [/] he haue +ileanet him on helpe forte wite wel [&] werien his castel. [&] godes +deorewure feh. [/] is biloke rinne. + + +++e willesfule husewif halt hire al stille. ant al [/] hird [/] +ha wes{205} i wunet to dreaien eft{er} hire{;} turne [f.77v] +ham treowliliche to wit hare lau{er}d. [&] to eos fowr sustren. ++V+mben ane stunde speke eft warschipe. [&] sei ich iseo a sonde +cumen swide gledd icheret. feier [&] freolich [&] leofliche aturnet. +let him in sei wit [gh]ef godd wule he bringe us gleade tidinges. +ant [/] us were muche{210} neod. for fearlac deaes sonde haue +wi his{;} offearet us swie mid alle. warschipe let him in. [&] +he gret wit en lau{er}d. [&] al [/] hird seoen. wi lahhinde +chere. ant ha [gh]elde him his gretunge. [&] beo alle ilihtet [&] +igleadet ham u{n}che of his on{}sihe. for al [/] hus schine. +[&] schimme of his leome. he easke ham [gh]ef ham biluue to{215} +heren him ane hwile. [gh]e q{uo} ha rihtwisnesse. wel us biluue +hit. [&] wel is riht [/] we e lieliche lustnin. + + +++Hercni nu enne he sei. [&] [gh]eornliche understonde. [I]ch am +mures sonde. [&] munegunge of eche lif. ant liues luue i{}haten [&] +cume riht from heouene [/] ich habbe isehen nu ant ofte ear{220} +e blisse [/] na monnes tunge ne mei of tellen. e iblescede godd +iseh ow offruhte. [&] sumdel drupnin of [/] fearlac talde of dea. +[&] of helle. ant sende me to gleadien ow. nawt for{}i [/] hit ne +beo al so [/] he seide. [&] [/] schulen alle uuele fondin. [&] +ifinden. Ah [gh]e wi e fulst of godd ne urue na i{n}g dreden +for he sit on [f.78r] he [/] is{225} ow on helpe. [&] is al +wealdent [/] haue ow to witene. + + +++A sei warschipe welcume liues luue. ant for e luue of godd +seolf [gh]ef u eauer sehe him{;} tele us sumhwet of him. [&] of his +eche blisse. [gh]e iseo q{uo} liues luue{;} Murhdes sonde. Ich +habbe isehen him ofte nawt tah alswa as he is{;} for a[gh]ein e +brihtnesse [&] te{230} liht of his leor. e sunne gleam is dosc [&] +unche a{}schadewe. ant for{}i ne mahte ich nawt a[gh]ein e +leome of his wlite lokin ne bihalden{;} bute urh a schene +schawere bituhhe me [&] him [/] schilde mine ehnen. Swa ich habbe +ofte isehen e hali ru{m}nesse. feader [&] sune. [&] hali gast. +reo an unto{}dealet. ah lutle hwile ich mahte olie{235} e +leome. ah su{m}mes weis ich mahte bihalden ure lau{er}d ih{es}u +c{ri}st. godes sune [/] bohte us o rode. Hu he sit blisful on his +feader riht half [/] is al wealdent rixle i [/] eche lit bute +linnunge. se unimete feier{;} [/] te engles ne beo neau{er} ful +on him to bihalden. ant [gh]et ich iseh etscene e studen of his +wunden. [&] hu he schawe ham his{240} feader to cuen hu he +luuede us [&] hu he wes buhsum to him e sende him swa to alesen +us [&] biseche him a for mo{n}cu{n}nes heale. + + [Linenotes: + 229. After _habbe_, _him ofte_ deleted MS. || 234._mine_ above + _meine_ MS.: after _habbe_, _ofsee_ deleted MS.] + + +++Eft{er} him ich iseh on heh ou{er} alle heouenliche e eadi +meiden his moder marie i ne{m}pnet sitten in [f.78v] a trone se +swie briht wid [gh]immes i stirret. [&] hire wlite se weoleful{;} [/] +euch eorlich liht{;} is{245} eoster e[r]o{}[gh]eines. ear ich +iseh as ha bit hire deore wure sune se [gh]eornliche. [&] se +inwardliche for eo [/] hire serui. [&] he hire [gh]ette blideliche +al [/] ha bi seche. et liht a ich ne mahte lengre olien{;} +Ich biseh to e engles [&] to e archangles ant to e ore{;} e +beo buuen ham. iblescede gastes e beo a biuore godd [&] serui +him{250} eau{er}. [&] singe a unwerge. Nihe wordes er beo. ah +hu ha beo i{}ordret [&] sunderliche isette. e an buue e ore. [&] +euchanes meoster were long to tellen. Se muche murhe ich hefde +on hare on sihe{;} [/] ne mahte `ich longe hwile elles hwider +lokin. + + [Linenote: + 245. After _se_, _wle_ deleted.] + ++E+ft{er} ham ich iseh towart te p{at}riarches. [&] te +p{ro}ph{et}es e makied swuch murhe [/] ha{255} aren nue i [/] +ilke lont of blisse [/] ha hefden of feor igret ear on eore [&] +seo nu al [/] isoet. [/] ha hefden longe ear icwiddet of ure +lau{er}d as he hefde ischawed ha{m} igastelich sihe. +I+ch iseh +e apostles poure. [&] lah on eore. ifullet [&] bigoten al of +unimete blisse sitten i trones. ant al under hare uet [/] heh is +i e worlde. [gh]arowe forte{260} demen i e dei of dome kinges [&] +keiseres. [&] alle cunreadnes of alle cunnes ledenes. [f.79r] ++I+ch biheolt te Martyrs. [&] hare unimete murhe e oleden her +pinen. [&] dea for ure lau{er}d. [&] lihtliche talden to alles +cunnes neowcins. [&] eorliche tintreohen a[gh]eines e blisse [/] +godd in hare heorte schawede ham to cumene. + + [Linenote: + 255. _ha_] _ha ha_ MS.] + ++E+ft{er} ham{265} ich biheolt e cunfessurs hird e liueden +igod lif. [&] haliche deiden. e schine as do steorren ie eche +blissen. [&] seo godd in his wlite [/] haue alle teares iwipet of +hare ehnen. +I+ch iseh [/] schene [&] [/] brihte fer`reden of e +eadi meidnes ilikest towart engles. ant feolohlukest wi ham +blissin [&] gleadien. e libbinde iflesche ou{er}ga{270} +flesches lahe ant ou{er}cume cunde e leade heouenlich lif in +eore as ha wunie hare murhe. [&] hare blisse. e feierl`eac of +hare wlite. e swetnesse of hare song{;} ne mei na tunge tellen. +Alle ha singe e er beo. Ah hare song ne mahe nane buten heo +singen. Se swote sme`al ham folhe hwider{}se ha wende. [/] me +mahte libben{275} aa bi e swotnesse. hwam se heo biseche +fore{;} is sikerliche iborhen. for a[gh]ein hare bisocnen{;} godd +him seolf arise [/] alle e ore halhen sittende ihere. + + [Linenotes: + 266._cunfessurs_] _urs_ above _[o.][r.][e.][s.]_ MS.] + + +++Swie wel q{uo} warschipe like us [/] tu seist. Ah nu u +hauest se wel isei of euch a setnesse{;} of e seli sunder +lepes sumhwet sei{280} us nu hwuch blisse is to alle iliche +meane{;} [&] liues luue hire ondswere. [f.79v] e imeane blisse +is seouenfald. lenge of lif. wit. [&] luue. [&] of e luue a +gleadunge. wi{}ute met murie. loft song. [&] lihtschipe. ant +sikernesse. is e seouee. ah ich is sei warschipe sumdel +understonde{;} u most unwreo is witerluker [&] openin to eos +ore.{285} ant hit schal beon sei liues luue warschipe as u +wilnest. + + +++Ha liuie in awlite. [/] is brihtre seoueuald. [&] schenre en +e sunne. ant eau{er} in a strenge to don buten euch swinc al +[/] ha wulle. [&] eau{er} mare in a steal in al [/] eauer god is +wi{}ute wonunge. wi{}uten euch ing [/] mahe hearmin oer +eilin.{290} in al [/] eau{er} is. softe oer swote. [&] hare lif +is godes sihe. [&] godes cnawlechunge as ure lau{er}d seide. [/] +is q{uo} he eche lif to seon [&] cnawen sod godd. [&] him [/] he +sende ih{es}u c{ri}st ure lau{er}d to ure alesnesse [&] beo for +i ilich him ie ilke wlite [/] he is. for ha seo him as he is. +nebbe to nebbe. + + [Linenote: + 291. After _[&] godes_, an erasure MS.] + ++H+a beo se wise [/] ha witen{295} alle godes reades. his runes +[&] his domes e derne beo. [&] deopre en eni sea dingle. ha seo +igodd alle ing. [&] witen of al [/] is [&] wes [&] eau{er} schal +iwurden. hwet hit beo. hwi. [&] hwerto [&] hwer{}of hit bigunne. ++H+a luuie god wi{}ute met. for [/] ha understonde hu he haue +bi ham idon urh his muchele godlec [&] hwet ha ahen his{300} +deorewurde milce to [gh]elden. ant euch{}an luue oer ase muchel +as him seoluen. + ++S+e gleade ha beo of godd{;} [/] al is hare blisse. se muchel +[f.80r] [/] ne mei hit munne na mu. ne spealie [na speche] for +i [/] euchan luue oer as him seoluen. Euchan haue of odres +god ase muche murhe as of his ahne. bi is [gh]e mahen seon [&] +witen.{305} [/] euchan haue sunderlepes ase feole +gleadschipes{;} as ha beod monie alle. [&] euch of e ilke +gleadschipes is to eau{er} euch{}an ase muche gleadunge{;} as +his ahne sunderliche. [gh]et ou{er} al is. hwen euchan luue godd +mare en him seoluen. [&] en alle e odre{;} mare he gleade of +godd wi{}uten ei etlunge en of his ahne gleadunge.{310} [&] of +alle e ores. Neome nu enne [gh]eme [gh]ef neau{er} anes heorte ne +mei in hire [und]eruon hire ahne gleadunge sunderliche. [iseide. +se unim]ete muchel is e anlepi blisse. [/] ha nime i[n] hi[re] +us monie. [&] us muchele. for{}i seide ure lau{er}d to eo e +him hefden icwemet. + + [Linenotes: + 303.This leaf of the MS. defective. || 312, 313.MS. defective + here. ] + +_Intra in gaudiu{m}. et c'._ Ga q{uo} he in{}to i{315} +lau{er}des blisse. u most al gan rin. ant al beon bigotten +rin for in e ne mei hit nanesweis neomen in. her{}of ha herie +godd [&] singe un{}werget eau{er} iliche lusti in is loft +songes. as hit iwriten is. _Beati q{ui} habitant. et c'._ Eadi +beo eo lau{er}d. e iin hus wunie. ha schulen herien e from +[worlde i{n}to worlde]. + ++H+a beo{320} alle ase li[hte [&] ase swifte as e sunne.] gleam +e sc[heot from est into west. ase in ehe[f.80v]lid tune ant +opene for hwer se eau{er} e gast wule e bodi is anan{}riht +wi{}ute lettunge. for ne mei ham na ing a[gh]eines etstonden. for +euch{}an is al{}mihti to don al [/] he wule. [gh]e makie to cwakien +heouene ba [&] eore wi his an finger.{325} +S+ikere ha beo of +al is. of ulli lif. of ulli wit. of ulli luue [&] gleadunge +rof. [&] of ulli blisse. [/] hit ne me neauer mare lutlin ne +wursin. ne neome nan ende. is lutle ich habbe iseid of [/] ich +iseh in heouene ah nower neh ne{}{s}eh ich al. ne [/] [gh]et [/] ich +[iseh. ne] ne con ich half tellen. + + [Linenotes: + 320-2.MS. defective here and at ll.337-9.|| 329._seh_] + _neh_ MS.] + ++W+it{er}[liche quo] warschipe. wel we understonde{330} [/] tu +hauest ibeo ear [&] so hauest iseid trof. eft{er} i sihe. ant +wel is him [/] is war. [&] bisi him hu he mahe beast halden his +hus [/] godes tresor is in a[gh]eines godes unwine e weorre er +towart a wi uneawes. for et. schal bringen hi{m} ider as he +schal. al is [/] tu hauest ispeken of an hundret sie mare of +blisse buten euch bale{335} folhin [&] ifinden. Q{uo} strenge +hwen hit swa is{;} hwet mei tweamen us from godd [&] hald[en us +eonne. ich] am siker ine godd. [[/] ne schal lif ne dea{;} ne +wa] ne wunne nower [to dealen us ant his luue. ah al is] us +haue igarc [f.10r] ket. [gh]ef we as treowe tresures wite wel +his tresor [/] is bitaht us to{}halden. as we schulen ful wel +undeR his wengen.{340} + + [Linenotes: + 339.MS. Bod. ends with _igarc_; the rest is from MS. Royal + 17 A 27.] + + +++Varpe ut quo warschipe{;} farlac ure fa. nis nawt riht [/] an +hus halde eos tweien. for eR as mures sonde is{;} [&] so luue +of eche lif. farlac is fleme. nu ut quo strene farlac ne +schaltu na leng{er}e leuen in uRe ende. nu q{uo} `he ich seide +for god al [/] ich seide. [&] ah hit muri nere nes na lessere mi +tale e{n} wes murhes{345} sondes ne unbihefre to ow. ah hit +ne beo so licwure ne icweme. Eier of ow haue his stunde to +speokene. ne nis i{n}ckeR nores tale to schunien in his time. +u warnest of wa. he telle of wunne. muche neod is [/] me ow ba +[gh]eornliche hercni. Flute nu faRlac ah. hwil liues luue is +heRinne. [&] ole wi efne heorte e dom of rihtwisnesse.{350} +for u schal[t]. ful blieliche beon under{}fon in as ofte as +liues luue stutte forto spekene. + + +++Nv is wil [/] husewif al stille. [/] eR wes so willesful. +Al{}ituht efter wittes wissunge [/] is husebonde. [&] Al [/] hird +halt him stille. [/] wes i{}wunet to beon fulitohen [&] don efteR +wil haRe lefdi. Ant{355} nawt efteR wit{;} lustne nu his lare. +[&] fonde eueR euchan efteR [/] him limpe to. {urh} eos twa +sonden. [/] ha i{}heRd habbe. [&] [/] fowr sustren lerden ruppe +for euch uneawes in[gh]ong his warde te witene. ant{}te waRden +treowliche. [f.10v] + + +++vs ah mon te enchen ofte Ant ilome. Ant wi ulliche +ohtes{360} awecchen his heorte. e islep of [gh]emeles for{}[gh]et +hire sawle heale. efter eos twa sonden. +F+rom helle sihe +biseon{;} to e blisse of heouene. To habben farlac of [/] an{;} +luue toward [/] oeR. ant leaden him ant hinen. [/] beo his limen +alle. nawt efteR wil e untohe lefdi [&] his lust leare. ah efteR +[/] wit wule [/] is husebonde. tuhten [&] teachen [/] wit ga{365} +eueR biuore ant teache wil efter him. to al [/] he dihte [&] deme +to donne. ant wi e fowR sustren{;} er{}fore e fowr heued +eawes. WaRschipe. Strence in godd. Ant Me. Ant ++R+ihtwisnesse. witen godes treosor [/] is his ahne sawle. ie +hus of e bodi{;} from e eof of helle. ulli oht make mon te +fleon alle uneawes ant ontent his{370} heorte toward e blisse +of heouene. [/] ure lauerd [gh]eue us {urh} his hali milce [/] wi +e fedeR. ant e sune a{n}t e hali gast rixle in reo had +buten ende. AMEN. + + ++P+ar seinte charite bidde a pateR nost{er} for iohan [/] eos +boc w{ra}t.{375} + + ++Hwa se is writ haue ired. + +A+nt crist him haue swa isped. + +I+ch bidde p{ar} seinte charite. + ++et [gh]e bidden ofte for me. + +A+a p{ate}R n{oste}R. ant aue maRie. 380 + ++et ich mote [/] lif heR drehen. + +A+nt ure lauerd wel i{}cwemen. + +I+ Mi [gh]uhee [&] in min elde. + ++et ich mote ih{es}u crist mi sawle [gh]elden. + + AMEN. + + + + +XVII. SAINT KATHERINE + +[[MS description from Notes volume: + +"As for Sawles Warde. The text of this extract is from the Royal MS."]] + + +[Headnote: Clara per Progenitores] + +[f. 11r] ++Constantin. ant Maxence weren on ane time as in keiseres +stude hehest i rome. ah constantin ferde urh e burhme{n}ne read +in{}to fronc{}londe. ant wunede summe hwiles er for e burhes +neode. ant Maxence storede e refschipe in rome. weox umbehwiles +wree him bitweonen. ant comen to e fehte.{5} es maxence wes +ouercumen. ant fleh into alixaundre. Constantin walde efter. ant +warpen him eonne. ah so wide him weox weorre on euch halue. ant +nomeliche in an lond y{li}rie hatte. [/] ter he etstutte. a +Maxence iherde is{;} [/] he wes of him siker. ant of his cume +karles. war king of at lond [/] lei into rome. as duden +meast{10} alle e oere of e world. bigon anan as wedwulf to +weorrin hali chirche. ant dreie{n} cristene men e lut [/] ter +weren alle to heenedom heene as he wes. + + [Linenote: + 8. After _an_, _e_ erased: _[.y]rie_ MS.] + +Summe urh muchele [gh]eoue ant misliche meden. Summe {urh} farlac +of his fule reates. Oleast wi stronge tintreo ant licomliche +pinen. e fif [&] rittue [gh]er of his{15} rixlunge he set +okine{}seotle i e moder{}burh [f.11v] of alixaundres riche. he +sende heste. [&] bode so wide so [/] lond wes. [/] poure ba [&] +riche comen biuoren hi{m} to e temple ie tun of his heene godes. +euchan wi his lac{;} forto wurgin ham wi. comen alle to his bode. +[&] euchan bi `his euene biuoren Maxence seolf to wurgen his{20} +mawmez. e riche roeren [&] schep [&] bule hwa so mahte brohte to +lake. e poure cwike briddes in is ilke burh wes wuniende a +meide{n} swie [gh]ung of [gh]eres twa wone of twenti. feie`r [&] +freolich o wlite [&] o wastu{m}. ah [gh]et [/] wes mare wur +steeluest wi{}innen of treowe bileaue. anes kinges cost hehte +anlepi dohter icuret clergesse. kat{er}ine{25} inempnet. + + [Linenote: + 24._wastun_ MS.] + +is meiden wes boen federles [&] moderles of hire child-hade, ah +ah ha [gh]ung were{;} ha heold hire aldrene hird wisliche [&] +warliche ie eritage. [&] ie herd [/] com of hire burde. nawt for +{}i hire uhte god to habben monie under hire [&] beon icleopet +lefdi [/] feole telle wel to. ah ba ha wes offearet of scheome [&] +of sunne.{30} [/] eo weren to{}dreuet oer mis{}ferden [/] hire +for-federes hefden ifostred. For hire seolf ne kepte heo nawt of e +world. {us} lo for hare sake ane dale [f.12r] heo et{}heold [of +hire eldrene god] [&] spende al [/] oer in neodful [&] i{n} +nakede. + + [Linenotes: + 28._[/]i_ MS. || 33._of ... god_ from C.] + + +++eos milde meoke meiden es lufsum lefdi mid lasteles lates +ne{35} luuede heo nane lihte plohen ne nane luue ronnes. nalde +heo nane songes. ne nane luue{}runes leornin ne lustnin ah eauer +ha hefde on hali{}writ ehnen oer horte. oftest ba to gederes. +hire feder hefde iset hire earliche to leaf [&] to lare. [&] heo +underueng hit {urh} en hali{}gast so wel [/] nan nes hire +euening{e}. Modie meistres [&]{40} feole fondeden hire ofte. +oswie feole halue forto under{}neomen hire. ah nes er nan [/] +mahte neuer enes wrenchen hire mid al his crefti crokes ut of e +weie. ah swa sone heo [gh]eld ham swucche [gh]ein cleppes. [&] wende +hare wiheles uppon ha{m} seoluen [/] al ha i{}cneowen ham crauant +[&] ouercumen. [&] cween hire e meistrie [&] te menske al up.{45} + + [Linenote: + 35. After _lates_, _f_ erased.] + + +++us hwil ha wiste hire [&] ohte aa to witen hire meiden +i{}meihad. as ha set in a bur of hire burde boldes heo iherde a +swuch murhe towart e awariede mawmetes temple lowing{e} of [/] +ahte. luding{e} of e men. gleowunge [f.12v] of euch gleo to +herien [&] hersumin hare heene godes. as ha is iherde [&] nuste +[gh]et hwet hit wes. ha sende swie for{50} to witen hwet wunder +hit were. sone so hire sonde com a[gh]ein [&] seide hire [/] soe{;} +heo swa itend of wree wes [/] wod ha wuren walde. het up of +hire hird hwuch as heo walde ant wende hire ideward. ifont er +swie feole [gh]einde [&] [gh]urinde. [&] eotinde unuldeliche wi +rewfule remes [/] cristene weren. [&] leafful in godes la[.y]. + + [Linenote: + 53. After _of hire_, _[h.][a.] [w.]_ MS.] + +ah for dred{55} of dea duden es deouel[e]s lac as e heene +duden. hwa wes wurse en hire heorte iwundet in{}wi for e +wrecches [/] heo iseh wrae werkes wurchen a[gh]eines godes wille. +ohte ah as heo wes uldi [&] olemod so [gh]ung ing as heo wes. +hwet hit mahte [gh]einen ah heo hire ane were a[gh]ein so kene +keisere [&] his kineriche.{60} stod stille ane hwile [&] hef hire +heorte up to e hehe healent e iheret is in heouene. bisohte +him help. [&] hap. [&] wisdom. as wisliche as al e world is iwald +{urh} his wissunge. refter wepnede hire mid soe bileaue. [&] +wrat on hire breoste ant biuoren hire tee [&] tunge of hire mu +e hali [f.13r] rode taken. [&] com lepinde{65} for al itend of +lei of en hali gast. as e keiser stod bimong e su{n}ful slaht +of [/] islein ahte deoulen to lake [/] euch wariet weouet of e +mix mawmez ron of [/] balefule blod al{}bi{}blodeget. [&] bigon to +[gh]eien ludere stefne. + + [Linenote: + 56. _es es_ MS.] + + +++Gretinge keiser walde. e bi{}cumen for in hehnesse [gh]ef u +is{70} il{k}e [gh]eld [/] tu dest to deouelen [/] for{}de e +bae ilicom [&] i sawle{;} [&] alle [/] hit driue. [gh]ef u hit +[gh]ulde [&] [gh]eue to his wurmunt e scheop e ant al e world. +[&] al walt {urh} his wisdom. [&] al [/] ischapen is. ich walde +keiser igreten e. [gh]ef u understode [/] he him ane is to herien +{urh} hwam [&] under hwam{75} alle kinges rixle. ne ne mei na +ing wi{}stonden his i{}wil. ah he muche olie. es heouenliche +lauerd luue treowe bileaue. [&] nower blod ne ban of unforgult +ahte. ah [/] me halde [&] heie his halewunde heastes. Ne nis na +ing hwar {urh} monnes muchele medschipe wree him wi mare en +e schaft of mon{;} [/] he scheop. [&] [gh]ef{80} schad ba of god +[&] of uuel {urh} wit [&] {urh} wisdom schal wuren for. ut of +his witte {urh} e awariede gast [/] he [gh]elt e wur [f.13v] +munt to unwitlese ing [/] te feont wune in. [/] he ahte to godd +[&] here [&] hersume seheliche schaftes [&] blodles [&] banles. +[&] leomen buten liue. as he schulde his [&] heoren. [&] alre inge +schuppent [/] is{85} godd unsehelich. + + [Linenote: + 71. _ille_ MS.] + + +[Headnote: Claruit per Sacros Mores] + +++e feont e fint al uuel bimong alle his crokinde creftes. wi +neauer an ne kecche he creftluker cang men ne leade to +unbileaue. en [/] he make men. [/] ahten to witen wel. [/] ha +beo bi{}[gh]etene. i{}borene [&] broht for {urh} e heoueneliche +feder{;} to makien{90} swucche mawmez of treo. oer of stan. +oer {urh} mare medschipe. of gold oer of seoluer{;} [&] [gh]eouen +ham misliche nome. of sunne oer of mone. of wind of wude. of +wettres. [&] hersumi. [&] wurgi as ah ha godes weren. ne naue he +urh oer ing i is bileaue ibroht ow bute [/] ow unche [/] ha +schulden leasten aa. fori [/] [gh]e ne schulen{95} ham neu{er} +biginnen. ah er nis buten an godd {urh} hwam witerliche alle +weren i{}wrahte. [&] of nawt i is woorld iset us forto frourin. +ant to fremien. [&] al{}swa as euch ing hefde biginnunge of his +godlec{;} al{}swa schulden alle habben endunge [gh]ef ha [/] +[f.14r] walden. engles [&] sawlen urh [/] ha bigunnen ahten [&] +mahten endin urh cunde.{100} ah he urh his milce. [&] godlec of +his grace make ham [/] ha beo in eche buten ende. [&] ter uore +nis na ing euening. ne eche wi godd [/] [gh]e gremie. for he is +hare alre schuppent. [&] scheop as in su{m} time. [&] na time nes +neauer [/] he ne bigon te beon in. + + + + +XVIII. THE ORISON OF OUR LADY + +[[MS description from Notes volume: + +"Cotton Nero A 14, British Museum. See [IX, Ancrene Wisse]."]] + + +[Headnote: Benedicta Tu in Mulieribus] + ++On god ureisun of ure lefdi.+ [f. 120v + + ++Cristes milde moder seynte marie. + Mines liues leome mi leoue lefdi. + to e ich buwe [&] mine kneon ich beie. + and al min heorte blod to e ich offrie. + u ert mire soule liht. [&] mine heorte blisse. 5 + Mi lif [&] mi tohope min heale mid iwisse. + Jch ouh wurie e mid alle mine mihte + and singge e lofsong bi daie [&] bi nihte. + vor u me hauest iholpen aueole kunne wise. + and ibrouht of helle in{}to paradise. 10 + Jch hit onkie e mi leoue lefdi. + and onkie wulle e hwule et ich liuie. + alle cristene men owen don e wur`schipe. + and singen e lofsong mid swue muchele gledschipe. + vor u ham hauest alesed of deoflene honde. 15 + and i{}send mid blisse to englene londe. | + + [Linenote: + 16. _isend_] _d_ corr. out of _t_.] + + wel owe we e luuien mi swete lefdi. [f. 121r + wel owen we uor ine luue ure heorte beien. + u ert briht [&] blisful ouer alle wu{m}men. + and god u ert [&] gode leof ouer alle wepmen. 20 + alle meidene were wure e one. + vor u ert hore blostme biuoren godes trone. + nis no wu{m}mon iboren et e beo iliche. + ne non er nis in eming wi{}i{n}ne heoueriche. + heih is i kinestol onuppe cherubine. 25 + biuoren ine leoue sune wid{}i{n}nen seraphine. + Murie dreame engles biuoren in onsene. + pleie [&] sw`eie [&] singe. bitweonen. + Swue wel ham like biuoren e to beonne. + vor heo neu{er} ne beo sead i ueir to iseonne. 30 + ine blisse ne mei no wiht understonden. + vor al is godes riche an{}under ine honden. + alle ine ureondes u makest riche kinges. + u ham [gh]iuest kinescrud beies [&] gold ringes. + u [gh]iuest eche reste ful of swete blisse. 35 + er e neure dea ne com{;} ne herm ne sorinesse. + er blowe i{n}ne blisse blostmen. hwite [&] reade. + er ham neu{er} ne mei. snou. ne uorst iureden, + er ne mei non ualuwen. uor er is eche sumer. + ne non liuiinde ing woc er nis ne [gh]eomer 40 + er heo schulen resten e her e do wurschipe. + [gh]if heo [gh]eme hore lif cleane urom alle queadschipe. + er ne schulen heo neu{er} karien ne swi`nken. + ne weopen ne murnen ne helle stenches stinken. + er me schal ham steoren mid guldene chelle. | 45 + and schenchen ham eche lif mid englene wille. [f. 121v + ne mei non heorte enchen ne no wiht arechen. + ne no mu imelen ne no tunge te{ch}en + hu muchel god u [gh]eirkest wi{}inne paradise. + + [Linenote: + 48. _techen_] _tegen_ MS.] + + ham et swinke dei [&] niht iine seruise 50 + al in hird is i{}schrud mid hwite ciclatune. + and alle heo beo ikruned mid guldene krune. + heo beo so read so rose so hwit so e lilie. + and eu{er} more heo beo gled [&] singe uruhut murie. + Mid brihte [gh]imstones hore krune is al biset. 55 + and al heo do et ham like. so et no ing ha{m} ne let. + i leoue sune is hore king [&] u ert hore kwene. + ne beo heo neu{er} i{}dreaued mid winde ne mid reine. + Mid ham is eu{er} more dei wi{}ute nihte. + Song wi{}ute seoruwe [&] sib wi{}ute uihte. 60 + Mid ham is muruhe moniuold wi{}ute teone [&] treie. + Gleobeames [&] gome inouh liues wil [&] eche pleie. + ereuore leoue lefdi long hit unche us wrecchen + vort u of isse erme liue to e suluen us fecche. + we ne muwen neuer habben fulle gledschipe. 65 + er we to e suluen kumen to ine heie wurschipe. + Swete Godes moder softe meiden [&] wel icoren. + in iliche neu{er} nes ne neu{er}more ne wur iboren. + Moder u ert [&] meiden cleane of alle laste. + uruhtut hei [&] holi in englene reste. 70 + al englene were [&] alle holie ing + Sigge [&] singe et tu ert liues welsprung + and heo sigge alle et e ne wonte neu{er} ore. + + [Linenotes: + 73. _ene_ MS.] + + ne no mon, et e wure ne mei neu{er} beon uorloren. | + u ert mire soule [leoue] wi{}ute leasunge. [f. 122r + efter ine leoue sune{;} leouest alre inge. 76 + al is e heouene ful of ine blisse. + and so is al es middeleard of ine mildheortnesse. + So muchel is i milce [&] in e{d}modnesse. + + [Linenotes: + 79. _eomodnesse_ MS.] + + et no mon et e [gh]eorne bit of helpe ne mei missen. 80 + ilch mon, et to e bisih u [gh]iuest milce [&] ore. + auh he e habbe swue agult [&] i{}dreaued sore. + ereuore ich e bidde holi heouene kwene. + et tu [gh]if i wille is iher{e} mine bene. + + [Linenotes: + 84._iher_ MS.] + + ich e bidde lefdi uor ere gretunge. 85 + et Gabriel e brouhte urom ure heouen kinge. + and ek ich e biseche uor ih{es}u cristes blode + et for ure note was i{}sched oere rode. + vor e muchele seoruwe et was oine mode. + o u et e deae him bi{}uore stode 90 + et tu me makie cleane wiuten [&] eke wi{}i{n}nen. + So et me ne schende none kunnes sunne. + ene loe deouel [&] alle kunnes dweoluhe. + aulem urom me ueor awei mid hore fule fule. + Mi leoue lif urom ine luue ne schal me no ing to{}dealen 95 + vor oe is al ilong mi lif [&] eke min heale. + vor ine luue i swinke [&] sike wel ilome + vor ine luue ich ham ibrouht i{n} to eoudome, + vor ine luue ich uorsoc al et me leof was. + and [gh]ef e al mi suluen. looue lif iench u es. 100 + et ich e wreede sume sie hit me reowe sore. + vor cristes fif wunden u [gh]if me milce [&] ore. + [gh]if u milce nauest of me et ich wot wel [gh]eorne | + et ine helle pine swelten ich schal [&] beornen. [f. 122v + ful wel u me iseie auh u stille were. 105 + hwar ich was [&] hwat i dude auh u me uorbere. + [gh]if u heuedest wreche inumen of mine luernesse. + iwis ich heuede al uorloren paradises blisse. + u hauest [gh]et forboren me uor ine godnesse. + and nu ich hopie habben fulle uor[gh]iuenesse. 110 + ne wene ich neure uallen in{}to helle pine. + hwon ich am to e ikumen [&] am in owune hine + in ich am [&] wule beon nu [&] eu{er} more. + vor oe is al mi lif ilong [&] o godes ore. + Mi leoue swete lefdi to e me longe swue. 115 + bute ich habbe ine help ne beo ich neu{er} blie. + ich e bidde et tu kume to mine uor{}sie. + and nomeliche eonne ine luue kue. + auouh mine soule hwon ich of isse liue uare + and i{}schild me urom seoruwe [&] from eche deaes kare. 120 + [gh]if u wult et ich ieo gode [gh]eme nim to me. + vor wel ne wur me neu{er} bute hit beo uruh e. + Mid swue luere lasten mi soule is uruh{}bunden. + ne mei no ing so wel so u healen mine wunden. + to e one is al mi trust efter ine leoue sune 125 + vor is holie nome of mine liue [gh]if me lu{n}e. + ne ole u ene unwine et he me arine + ne et he me dra`we in to helle pine. + nim nu [gh]eme to me so me best a beo e beo. + vor in is e wurchipe [gh]if ich wre{c}che wel ieo. 130 + + [Linenotes: + 126. _lune_] _luue_ MS. || 127. _arine_ on an erasure. || + 128._drawe_] _w_ over _[i.]_ MS. || 130._wreeche_ MS.] + + u ne uorsakest nenne mon uor his luernesse. + [gh]if he `is to bote [gh]eruh [&] bit e uor[gh]iuenesse. | + u miht lihtliche [gh]if u wult al mi sor aleggen. [f. 123r + and muchele bet biseon to me en ich kunne siggen. + u miht for[gh]elden lihtliche mine gretunge. 135 + al mi swinc [&] mi sor [&] mine kneouwunge. + Jne me nis noing feier on to biseonne. + Ne no ing [/] beo wure biuoren e to beonne. + + [Linenote: + 138. _ing[/]_ MS.] + + ereuore ich e bidde [/] u me wassc`he [&] schrude + uruh ine muchele milce [/] spert so swue wide 140 + Nis hit e no wurscipe [/] e deouel me to{}drawe. + [gh]if u wult hit iauien iwis he wule urchut fawe. + vor he nolde neu{er}re [/] u hefedest wurschipe. + Ne no mon [/] e wure [/] he hedde gledschipe. + u hit wost ful [gh]eorne [/] e deouel hate me. 145 + and nomeliche ereuore [/] ich wurie e. + ereuore ich e bidde [/] u me wite [&] werie. + et e deouel me ne drecche ne dweole me ne derie. + So u dest [&] so u schalt uor ire mild{}heortnesse. + u schalt me aueir dol of heoueriche blisse. 150 + [gh]if ich habbe muchel ibroken, muchel ich wulle beten. + and do mine schrifte [&] e ueire greten. + e hwule [/] ich habbe mi lif [&] mine heale. + vrom ire seruise ne schal me no ing deale. + biuoren ine uote ich wulle liggen [&] greden. 155 + vort ich habbe uor[gh]iuenesse of mine misdeden. + Mi lif is in mi luue is in mine heorte blod is in. + and [gh]if ich der se`ggen mi leoue leafdi u ert min. + alle wurschipe haue u on heouene and ec on eore. + and alle gledschipe haue u al so u ert wure. | 160 + Nu ich e bi{}seche ine cristes cherite. [f. 123v + et u ine blescinge [&] ine luue [gh]iue me. + [gh]eme mine licame ine clenenesse + Godalmihti unne me vor his mild{}heortnesse. + + [Linenotes: + Between ll.163, 4, a line omitted: it was supplied at the top + of the folio, but cut away by the binder. Zupitza read the traces + of the last two words as _ine eadmodnesse_.] + + [/] ich mote e iseo in ire heie blisse. 165 + and alle mine ureondmen e bet beo nu to dai. + [/] ich habbe i{}sungen e esne englissce lai. + and nu ich e bi{}seche vor ire holinesse. + et u bringe ene Munuch to ire glednesse. + et funde esne song bi e mi looue leafdi. 170 + Cristes milde moder seinte marie. amen. + + [Linenotes: + 169._Munuch_] _nu_ on an erasure MS. || 170._bie_ MS.] + + + + +XIX. SAINT JULIANA + +[[MS description from Notes volume: + +"i. Bodleian 34, Oxford (B). ii. Royal 17 A 27, British Museum (R): +for descriptions see [XVI, Sawles Warde]. ... R is abbreviated ... the +joints are often visible."]] + + + (Royal MS.) + + (Bodleian MS.) + + +[f. 56r] +Her cumse e uie of seinte iuliane. ant telle of +liflade hire.+ + +++In ure lauerdes luue e is feader of frumschaft. ant on his +deorewure sunes nome. ant o es hali{}gastes. [/] glide of ham +baen. alle lewede men. [/] understonden ne mahen latines +ledene.{5} liin. [&] lustnin ane meidenes liflade. [/] is of +latin iturnd into englisch. [/] te lif{}hali lefdi. in heouene +luuie us e mare. ant of is lihinde lif: leade us wi hire ern +[f.56v] dunge. e is icoren of crist in{}to e eche of heouene. + + + [f. 36v] +I e feaderes [&] i e sunes [&] i e hali gastes Name. + Her Biginne e liflade. ant te passiun of seinte Juliene.+ + + ++In ure lau{er}des luue e feader is of frumscheft. ant ie + deore wurmunt of his deorewure sune. [&] ie heiunge of e hali + gast. e of ham ba glide. an godd unagin euch godes ful. Alle + leawede{5} men. e understonden ne muhen latines ledene. lide + [&] luste e liflade of a meide{n}. [f.37r] [/] is of latin + iturnd{;} to englische leode. wi on at teos hali leafdi. in + heouene luuie us e mare. [&] urh is lihnide lif{;} leade us to + [/] eche. urh hire eadi erndunge. [/] c{ri}st is swie + icweme.{10} + + [Linenote: + 5. _ba[.][e.]_ MS.] + + +++eos meiden. ant tis martir. wes iuliane ine{m}pnet. in +nichomedes{10} burh. [&] of heene cun icume{n}. ant hire +fleschliche feder wes affrican ihaten. of e heene mest eo [/] +cristene weren{;} derfliche droh ham to deae. ah heo as eo [/] +te heouenlich feder luuede. leafde al hire aldrene lahen. [&] +bigon to luuien ene liuiende lauerd e lufsum godd. [/] wisse +ant welde al [/] is on worlde{;} [&] al [/] iwraht is. + + + ++eos meiden [&] teos martyr [/] ich of munne{;} wes Juliene + inempnet. i Nichomedese burh. Al of heaene cun icumen [&] + akennet. [&] hire fleshliche feader affrican hehte. e heande [&] + heascede mest men e weren cristene. [&] droh ha{m} urh derue + pinen to deae. Ah heo as eo [/] te hehe heouenliche lau{er}d + hefde his luue ile{n}et. leafde{15} hire ealdrene lahen [&] bigon + to luuien en liuiende go e lufsume lau{er}d. [/] schupte + alle sche`aftes [&] wealde [&] wisse efter et his wil is. al + [/] ischeapen iS. + + [Linenotes: + 12. _Al[l.]_ MS. || 15. _ileuet_ MS.] + +a wes{15} bion time as redegunge telle. Maximian e modi +keiser ine Rome heinde ant heriende heene mawmez. wi unme +muchel hird [&] unduhti duhee. [&] for{}demde alle eo{;} e on +drihtin bilefden. es Maximian luuede an heh mon of cunne ant +eke riche of rente elewsius wes ihaten. ant weren as feolahes +{urh} muche freontschipe.{20} is meidenes feder [&] he. weren +swie wel to gederes. + + + ++Wes ion time as e redunge telle. e modi Maximien keiser + irome. heriende. [&] heiende heaene maumez. wi unimea{20} + muchel hird. [&] wi heh duhee. [&] fordemde alle eo e o + drihtin bilefden. es mihti maximien luuede an eleusium biuoren + monie of his men. Akennet of heh cun. [&] swie riche of rente. + [&] [gh]ung{e} mon of [gh]eres. es [gh]unge mon eleusi{us}. [/] + {us} wes wel wi e king{e}. hefde iunne feolahschipe to + affrican. [&] wes iwunet ofte to cumen wi him{25} [f.37v] to + his in. [&] iseon his dohter. + + [Linenote: + 25. _inune_ MS.] + +as he sumchere iseh hire utnume feir. ant freoliche. he felde +hi{m} iwundet. [/] wi{}uten lechnunge of hire libben he ne +mahte. Affrican wiste wel [/] he wes freo boren. [&] [/] him walde +bicumen a freo boren burde. ant [gh]ettede h{im} his dohter. [&] wes +sone [f.57r] ihondsald al hire unwilles. ah{25} heo truste on +him at ne trukene namon{;} [/] truste treowliche on him. ant +euch deis dei eode to ch`irche to leornen godes lare. +[gh]eornliche to witen hu ha mahte best witen hire unweommet. . . + + + ++As he hefde en chere bihalden swie [gh]eorne hire utnumne feire. + [&] freoliche [gh]uhee{;} felde him iwundet in{}wi in his heorte + wi e flan e of luue fleo. swa [/] him uhte et ne mahte he + nanes weis wi{}ute e lechnunge of hire luue libben. Ant efter + lutle{30} stounde wi{}ute long{e} steuene. wes him seolf sonde + to affrican hire feader. [&] bisohte him [gh]eorne [/] he hire + [gh]eue him. [&] he hire walde menskin wi al [/] he mahte. As e + i{n}g i e world [/] he meast luuede. Affrican wiste [/] he wes + swi freo iboren. ant walde wel bicumen him a freo iboren burde. + [&] [gh]etede him his bone. Ha wes{35} him sone i{}hondsald ah + hit hire unwil were. AH ha truste upon him [/] ne truked na mon. + ha trewliche him truste on. [&] eode to chirche euche dahees dei. + to leornin godes lare. biddinde [gh]eorne wi reowfule reames. + [/] he wissede hire o hwuche wise ha mahte witen hire meiha. + . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . {40} + + [Linenote: + 36. After _were_, _al_ erased.] + +. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ah as ha +wende hire summes weis to witene{;} sende him to seggen. [/] nalde +{30} ha lihten swa lahe ne nehlechen him for nan liuiende mon. +er en he were under Maximian hehest in rome [/] is hehreue. Sone +so he iherde is. he bi{}[gh]et et te keiser [/] he [gh]ettede him reue +to beonne as [/] he i[gh]irnd hefde. ant he as me a luuede. lette +leaden him i{n}to {c}ure. [&] te riche riden in. [&] tuhen him [gh]ont +te tun{;} from strete to strete.{35} ant al e {c}ur wes +bitild. [/] he wes in. wi purpre wi pal. [&] wi ciclatu{n}. +[&] deorewure claes. as e [/] heh ing hefde to heden. ant a he +hefde is idon{;} he sende hire to seggen. [/] he hefde hire wil +iwraht. [&] heo schulde his wurchen. + + [Linenotes: + 34, 36. _ture_ _tur_ MS. || 37. _ciclatur_ MS.] + + Ah heo forte werien hire wi him summe `hwile: [f.38r] sende + him to seggen. [/] nalde ha nawt lihten se lahe to luuien. Ne + nalde ha neolechin him for na liuiende mon. ear en he were + under Maximien. hehest i Rome. [/] is heh reue. He ase timliche + as he hefde iherd is. bi[gh]et ed te Keiser et he [gh]ette him + al [/] he walde.{45} [&] lette as me luuede a leaden him i cure + up o fowr hweoles. [&] teon him [gh]eonte tun ron from strete to + strete. Al e cure ou{er}tild [/] he wes itohen on{;} wi purpres + [&] pelles. wi ciclatuns [&] cendals [&] deorewure claes. AS e + [/] se heh ing hefde to heden. ant se riche refschipe to rihten + [&] to readen. a he hefde us idon. sende hire {us}{50} to + seggen hire wil he hefde iwraht. Nu his ha schulde wurchen. + + +++Iuliane e edie i{es}u cristes leouemon of his blisfule luue +balde{40} hire seoluen. sende him to onswere [f.57v] bi an of +hire sonden. Elewsius wite u hit wel ireadi. wrai so u +wrai. no lengre nulich hit heolen e. [gh]ef u wult leauen e +lahen [/] tu list in. ant leuen in godd feder. [&] i{n} his +deorewure sune. [&] ie hali gast. ichulle wel neomen e. [gh]ef u +nult no{;} u art wundi of me. [&] oer luue sech e.{45} a e +reue iherde is{;} he wreede him swie. [&] hire feder cleopede. +ant feng on to tellen him. hu his doht{er} droh him from deie to +deie. ant efter [/] he wende to habben his iwil so ha him is +word sulliche sende. Bi [/] ilke godd q{uo} hire feder [/] me is +la to gremien beo hit so [/] tu seist to wraer heale seide ha +hit. ant nu ichulle o great{50} grome al biteachen hire e. to +wurchen i wil. [&] al [/] te wel like as mit tin ahne. [&] me +cleopede hire for biuoren hire feder. + + Juliene e eadie ih{es}u c{ri}stes leofmon of his blisfule luue + balde hire seolue{n}, [&] sende him al openliche bi sonde to + seggen. is word ha send te for nawt u hauest iswechte. wreae + se u wreae. Do [/] tu do wult nule ich ne ne mei ich lengre + heolen hit te [gh]ef u wult{55} leauen. e lahen et tu liuest in + ant leuen i godd feader. [&] in his deorwure sune. [&] i e hali + gast folkene froure. an godd [f.38v] [/] is igret wi euches + cunnes gode{;} Ich chule wel neome e. [&] [gh]ef [/] tu nult + no{;} u art windi of me. [&] oer luue sech e. a e hehe reue + iherde is ondswere{;} bigon to wreen swie. [&] cleopede + hire{60} feder{}for. [&] feng on to tellen. hwuch word ha sende + him. Efter [/] he wende forte habben idon al [/] he wilnede. + Affrican hire feader wundrede him swie. [&] bigon to swerien. bi + e ilke godes [/] me is la to gremien. beo hit so [/] tu + seiist{;} to wraer heale. ha seh hit. ant ich wulle o great + grome al biteachen hire e. [&] tu do hire. al [/] tu{65} wult. + He onkede him. [&] heo wes icleopet for. + + [Linenotes: + 53. _al_] _[t.][o.] al_ MS.] + +[&] he feng feire to fondin his dohter Mi deorewure dohter +hwer{}fore uor{}sakestu i s[.y]. ant ti selhe. e weolen ant te +wu{n}nen [/] walden awakenin ant waxen of i wedlac. [/] ich e to +reade. for he is inoh{55} lauerd elewsius ine rome. [&] tu maht +beon leafdi dohter [gh]ef u wel wult. Iuliane e eadie onswerede +him [&] seide as eo at [f.58r] ine godd hire hope hefde. [gh]ef he +wule leuen an god al mihti. enne mei he speoken rof [&] inoh +rae speden. ant [gh]ef [/] he nule nawt. ne schal wiuen on me. wiue +er his wil is. + + [&] affrican hire feader feng on earst feire on{;} to lokin [gh]ef + he mahte wi eani luue speden. Juliene q{uo} he mi deorewure + dohter. sei me hwi u forsakest i sy [&] ti selhe? e weole{n} + [&] te wunnen. e walden awakenen. [&] waxen of e wedlac [/] ich + reade e to: hit nis nan{70} eelich ing. e refschipe of rome. + ant tu maht [gh]ef u wult. beon burhene leafdi. [&] of alle e + londes e er{}to ligge. Juliene e eadie ontswerede him [&] + seide. [gh]ef he wule luuien. [&] leuen g`odd. al mihti{;} enne + mei he [speoken] rof. [&] speden inoh reae. for [gh]ef he [/] + nule no{;} ich segge e [/] so is. ne schal he wiuen on me. Sei + nu{75} hwet ti wil is. + + [Linenote: + 70. _[t.]reade_ MS.] + +a hire feder iherde is{;}{60} a feng he to swerien. Bi mi +kinewure lauerd apollo. ant bi mi deore leafdi diane. [/] ich +muche luuie. [gh]ef u haldest her{}on. ichulle leoten deor +to{}teore{n} ant to{}luken e. [&] [gh]eouen i flesch{;} fuheles of +e lufte. Iuliane him onswerede [&] softeliche seide. ne wen u +nawiht leoue feder. [/] tu affeare me swa. for i{es}u crist godes +sune{65} [/] ich on leue [&] luuie as lauerd lufsumest on liue. +ah ich beo forbernd. [&] to{}loken limel. nulich heronont buhen +e nawiht + + affrican wreaede [&] [f.39r] swor swie deopliche. for e + drihtfule godd apollo mi lau{er}d. [&] mi deore leafdi e + deorewure diane [/] ich muche luuie. [gh]ef u haldest her{}on{;} + ich schal leote wilde deor to{}luken [&] toteore e [&] [gh]eoue i + flesch fode to fuheles of e lufte. Juliene him ondswerede. [&] + softeliche seide. Ne lef u{80} nawt leoue feader [/] tu offeare + me swa{;} ich swerie a[gh]ein. e ih{es}u c{ri}st godes sune. [/] + ich on leue. [&] luuie as leoflukest. [&] lufsumest lau{er}d. ah + ich cwic beo forbearnd bae lim [&] li ileitinde leie. Nulle ich + e her onont reate se u reate buhe ne beien. + +a feng eft hire [feder] on wi olhnu{n}ge to fondi{n} [gh]ef he +mahte eisweis wenden hire heorte. [&] seide hire lufsumliche. [/] +ne schulde ha nane wunne lihtliche wilnin{;} [/] he ne schulde +welden. wi [/] ha walde hire onc wenden{70} Nai quo [/] meiden +schuldich don me to him [/] is alle deoulen bitaht. [&] to eche de +idemet. to furwuren wi him world abuten ende. for his wedlakes +weole oer for eni wunne. for so ich hit segge un{}wur is hit +me. ichulle [/] he hit wite wel. ant tu [f.58v] eke mid him [/] +ich am iweddet to an [/] ichulle treowliche to halden ant +wi{}uten les{75} luuien. e is unlich him. [&] alle worldlich +men. ne nullich him nower leauen. ne lihen for weole ne for +wunne. for wa. ne for wunne et [gh]e mahen don me. + + + [++A]ffrican feng eft on. [&] to fondin ongon [gh]ef he mahte eanis + weis{85} wi olhnunge wenden hire heorte. [&] leoftede luueliche. + [&] seide hire sikerliche. [/] ne schulde ha lihtliche wilni na + wunne{;} [/] ha ne schulde wealden. wi e{re}an [/] ha walde hire + wil wenden. Nai q{uo} ha [/] nis nawt. schulde ich do me to him. + [/] alle deoflen is bitaht. [&] to eche dea fordemet. to forwure + wi him worlt buten ende ie putte{90} of helle? for his + wedlackes weole oer for ei wunne. To soe ich hit segge e. + Vnwur hit is me. Ich chulle [/] he wite hit ful wel. [&] tu eke + mid al{;} i`ch am to an iweddet [/] ich chulle treowliche wiute + leas luuien. [/] is unlich him [&] alle worltliche men. ne nulle + ich neauer mare him lihen ne lea[f.39v]uen. for weole ne for + wunne. for{95} wa ne for wontreae [/] [gh]e me mahen wurchen. + +a feng hire feder te wreen swie ferlich [&] swie hokerliche +freinede. Me hwet is he es were [/] tu art to iweddet. [/] tu +hauest wi{}uten me ine luue ilene[t] for hwam u letest lutel +of{80} [/] tu schuldest luuie{n}. ne ich neuer [/] ich wite nes +wi him icnawen. For gode q{uo} et meiden in harm is e mare +nawt fori et tu nauest ofte iherd of him [gh]are. [/] is iesu +godes sune. e forto lesen moncun [/] forloren schulden beon{;} +lette his deo`rwure lif on rode. ne ich ne seh him neuer [/] me +sare for unche. ah ichim luuie ant{85} leue as on lauerde. ne +schal me firsin him from{;} nower deouel ne mon. For mi lif +quo hire feder e schal lain his luue for u schalt beon +ibeaten. mid besmes swa bittre [/] tu wummon were. schal to +wrae{r} heale iwuren. + + [Linenotes: + 80. _ilenet_] MS. defective here. || 89. _wrael_ MS.] + + + ++Hire feader feng on to wreain swie ferliche [&] easkede hire + hokerliche. Ant hwet is he es were [/] tu art to iweddet. [/] + tu hauest wi{}ute me se for i luue ile{n}et. [/] tu letest + lutel. of al [/] tu schuldest luuien. Ne ich nes neauer [/] ich + wite [gh]et. wi him{100} icnawen. for gode q{uo} e meiden in + hearm is e mare. Nawt for{}i [/] tu nauest iherd of him + [gh]are. [/] is ih{es}u godes sune. [/] forte alesen moncun [/] + schulde beon forloren al{;} lette lif o rode. Ich ne seh him + neau{er} [&] [/] me of{}unche. Ah ich him luuie [&] wulle don. + [&] leue on as o lau{er}d. Ne schal me firsen him from. + Nower{105} deouel ne mon. for mi lif q{uo} hire feader e schal + lain his luue. for u schalt habbe rof hearm [&] scheome bae + [&] nu u schalt on alre earst. as on ernesse swa beon ibeaten wi + bittere besmen. [/] tu were wummon of wu{m}mone bosum to + wraerheale eau{er} iboren ie worlde. + + [Linenote: + 99. _ileuet_ MS.] + +Swa muche quo ha ich iwure him e leouere{;} So ich derure ing +for his luue drehe. [/] ti wil is{;} wurch nu.{90} [&] he het +hatterliche strupen hire steortnaket. [&] beten hire swa luere [/] +hire leofliche lich{;} lieri al oblode. [&] swa ha duden so luere +[/] te blod [gh]et adun of e [gh]erden. [&] heo bigon to [gh]eien. +Beaten so [gh]e beaten [gh]e beliales bu[f.59r]deles. ne mahe [gh]e +nower mi luue ne min bileaue lutlen toward him mi lufsum leof mi +leowinde lauerd ne{95} nullich leauen ower read [/] for reade ow +seoluen. ne ower mix mawmex [/] beo es feondes fetles heien ne +herien. for teone ne for tintreow [/] [gh]e mahen timbrin. Na quo +he is hit swa hit schal sutelin sone. for ichulle biteachen mislich +i bodi to elewsium e riche reue irome ant he schal for{}swelten +ant for{}reden e efter es wille wi{100} allescunnes pinen. + + [Linenote: + 98._schal_] _salch_ MS.] + + Swa muche q{uo} [/] meiden ich beo him e leou{er}e. se + ich{110} derfre ing for his luue drehe. [wurch] u [/] ti wil + is. [Gh]e q{uo} he blieliche. ant swie heatterliche. strupen + hire steort naket. [&] legge se luer[f.40r]liche on hire + leofliche lich{;} {[/]} hit lieri o blode. Me nom hire [&] dude + swa [/] hit [gh]eat adun of e [gh]erden. ant heo bigon to + [gh]eien. Beaten se [gh]e beaten [gh]e beliales budeles. ne mahe + [gh]e nower{115} mi luue ne mi bileaue lutlin towart te liuiende + godd mi leofsume leofmon. e luuewure lau{er}d. ne nulle ich + leuen ower read e forreade ow seolf. ne e mix maumez e beo + es feondes fetles{;} heien ne herien. for teone ne for tintreohe + [/] [gh]e me mahe timbrin. Na nult tu q{uo} affrican. hit schal + sone sutelin. for ich chulle sende{120} e nu [&] biteache i + bodi to eleusiu{m} e riche [/] reue is ou{er} rome. ant he schal + e forreaden. [&] makie to forswelten. as his ahne wil is urh al + et eauer sar iS. + + [Linenotes: + 111. After _drehe_ an erasure of three letters MS. || + 112._legge_ corr. out of _leggen_ MS. || 113._[/]_] _[&]_ MS.] + +[gh]e quo is meiden [/] mei crist welden. for ne mahe [gh]e nawt don +me bute hwet he wule eauien ow to muchelin mi mede [&] te mure +[/] li to meihades menske for euer so [gh]e mare merri me her{;} +so mi crune bi brihtre [&] fehere. for ichulle blieliche drehen +euer{}euch derf for mi deore lauerdes luue. ant softe me{105} +bi euch derf hwen ich him serui ah ume to elewsium willes +biteache{;} ne [gh]eue ich for inc nower. [/] [gh]e me mahen harmen. +for so [gh]e mare me her harme. so mare [3]e me helpe seoueuald +to heouene. [&] [gh]ef [gh]e me do to deae hit bi me deorewure ant +ich schal er {urh} blie bicumen into endelese blissen ant [gh]e +schulen wrecches{110} wei ower wures [/] [gh]e iboren weren +sinken to wraer heale ow to e bale bitter deope into helle. + + + ++[Gh]e q{uo} is meiden [/] mei godd welden. ne mahe [gh]e nawt + do me bute et he wule eauien [&] olien ow to donne to mu{c}li + mi mede{125} [&] te murhe [/] li to meihades menske. for + eauer se [gh]e nu her mearre me mare{;} se mi crune schal beon + brihttre ba [&] fehere. for{}i ich chulle blieliche [&] wi + blie heorte drehen eauer euch derf. for mi leofmones luue e + lufsume lau{er}d [&] softe me bi euch sar in his seruise. u wult + u seist a[gh]eoue me to eleusium e luere.{130} a{}[gh]ef + [f.40v] me for nawiht ne [gh]eoue ich for inc nower. et [gh]e + mahen ane pine me here. Ah hit ne hearme me nawt ah helpe [&] + heue up [&] make mine murhes monifalde in heouene. ant [gh]ef + [gh]e do me to dea. hit bi deore to godd. [&] ich schal blie + bicumen to endelese blissen. ant [gh]e schulen wrecches wei ower + wures.{135} [/] [gh]e weren ie worlt iboren [&] i{}broht for + se wraer heale [gh]e schule sinken adun to sar [&] to eche sorhe. + to bitternesse ant to bale deope into helle. + + [Linenote: + 125. _mutli_ MS.] + ++H+ire feder affrican {urh} is bittre teone bitahte hire to +elewsium e luere [f.59v] reue. ant he lette bringen hire +biuoren him to his heh seotel as he set in dome as reue of e +burhe . . .{115} + + + [++A]ffrican hire feader bitterliche iteonet bitahtte hire + eleusium e luere reue of rome [&] lette bringen hire biuoren + his{140} eh{}sihe. as he set [&] demde. e hehe burh domes. . . + . . . . + +[f. 61r] a elewsius iseh is [/] ha us feng on to festnen hire +seoluen ohte [/] he walde anan don hire ut of dahene [&] bed swie +bringen hire brune of wallinde breas ant healden on hire heauet +[/] hit urne endelong hire leofliche bodi dun to e helen ant swa +me dude sone. ah hire hende healent wiste hire unweommet. +elewsius{120} war wod ut of his witte. ant nuste hwet seggen [&] +het swie don hire ut of his ehsihe. [&] dreihen hire into darc +hus [&] p{ri}sunes pine. ant he duden sone. Heo as ha rinne wes +in eosternesse hire ane feng te cleopien to crist ant bidden +eos bone. + + [f. 41v] [++]a eleusius seh [/] ha {us} feng on to festnin hire + seoluen isoe bileaue{;} ohte he walde don hire anan ut of + dahene: [&] bed biliue bringen for brune walli{n}de bres. [&] + healden hit se wal [f.42r] hat hehe up on hire heaued. [/] hit + urne{145} enddelong hire leofliche lich adun to hire helen. Me + dude al as he het. Ah e worldes wealdent [/] wiste sein iuhan + his ewang{e}liste unhurt ie ueat of wallinde eoli er he wes + i{}don in. [/] ase hal com up rof{;} as he wes hal meiden. e + ilke liues lau{er}d. wiste him unwemmet. his brud of e bres [/] + wes wallinde. swa [/] ne uhte{150} hit hire buten ase wlech + weater al [/] ha felde. Eleusius wod a nuste hwet segen. Ah + hehte swie don hire ut of his eh{}sihe. [&] dreaien in{}to dorc + hus to prisunes pine ant swa ha wes idon sone. + + [Linenotes: + 143. After _hire_, _[o.]f_ MS. || 146. _he[a.]len_ MS.] + + +++Lauerd godd al mihti. mi murhe ant mi mede mi sy ant mi{125} +selhe u isist hu icham bistaet ant bi{}stonden festne mi +bileaue steor me ant streng me. for al mi strence is uppon e. +mi fedeR. [&] mi modeR for ich nulle for{}saken e{;} habbe +for{}saken me [&] al mi nest falde cun me heane et schulden mine +freond beon{;} beo me mest feondes ant mine hinen me beo mest +heanen ah habbich in{130} anes help icham wil cweme ne leaf +ume neuer liuiende lauerd as u wistest daniel bimong e wode +leuns ant te reo chil[f.61v]dren ananie zacharie misael +inempnet. + + + [++H]eo as ha rinne wes i eost{er}nesse hire ane. feng + to{155} cleopien to c{ri}st [&] bidde eos bone. lau{er}d godd + al{}mihti mi murhe [&] mi mede. mi s[.y] [&] al e selhe. [/] ich + efter seche u sist al hu ich am bisteaet [&] bistonden. festne + mi bileaue. Riht me [&] read me. for al mi trust is on e. Steor + me [&] streng me for al mi strenge is of e. Mi feader [&] Mi moder + for{}i [/] ich nule e{160} forsaken{;} habbe forsake me. [&] al + mi nestfalde cun. [/] schulde beo me best freond{;} beo me meast + feondes. [&] mine in{}hinen{;} alre meast hea[r]men. herewure + healent. habbe [f.42v] ich in anes help. ich am wil{}cweme ne + forleaf u me nawt luuiende lau{er}d. as u biwistest daniel + bimong e wode liuns ilatet se luere. [&] te reo{165} children + e chearre nalden from e lahen [/] ha schulden luuien. Ananie [&] + Azarie [&] Misahel inempnet. + + [Linenotes: + 159. Between _mi_ and _trust_, erasure of five letters MS. || + 163._heamen_ MS.] + +bi{}wistest unweo{m}met from e ferliche fur of e furneise swa +u wite ant witen me to witen me from sunne. lauerd urh is +lease lif{;} lead me to lestinde to e hauene{135} of heale as +u leddest israeles folc urh e reade sea buten schip druifot +ant hare fan senchtest [/] ham efter sohten afal umine famen ant +to{}drif drihtin en deouel [/] me derue. for ne mei na mon +wi{}uten i strence stonden him a[gh]eines lef me [/] ich mote +i{}seon him [gh]et schent{;} [/] wene me to schrenchen ant +schunchen of e{140} weie{;} [/] leade to eche lif. wite me +from his la ant wi his crefti crokes. wite me wi mine unwines +[/] tu beo euer iheret ant iheiet in heouene ant in eore beo u + iblescet as u were ant art. ant euer schalt beon in eche +blisse. amen. + + Al u al wealdent biwistest ha{m} unwemmet. wid [/] ferliche fur + i e furneise. swa u wunne of e worlt wite me [&] were [&] + wit{er}e. [&] wisse urh i wisdom to wite me wi sunne. lau{er}d + liues lattow. lead me urh is lease. is lutle{170} leastinde + lif{;} to e hauene of heale. As u lead`dest isr{ae}les leode + of egipte bute schip dru fot urh e reade sea. [&] asenchtest + hare uan e ferden ham efter. [&] tu folkes feader. aual mine + va{}men. [&] tu drihtin to{}drif e deouel [/] me derue. for ne + mei na monnes st`renge wi{}uten in stonden him to [gh]eines. + lef me [/] ich mote{175} mihti meinfule godd iseon him ischeomet + [gh]et e wene me to schrenchen. [&] schunchen of e nearowe wei + [/] leade to eche lif. loke me from his la liuiende lau{er}. + Make me war [&] wite me wi his crefti crokes. [/] ha me ne + crechen. were me swa wi en vnwine. helpleses heale. [/] tu beo + iheiet [&] i{}heret eaure in eore. as in{180} heouene. [f.43r] + Beo u aa iblescet lau{er}d as u were ant art [&] schalt beon in + eche. + + [Linenote: + 177.After _[&]_, _[.][u.][n.]_ MS.] + + + + +XX. THE OWL AND THE NIGHTINGALE + +[[MS description from Notes volume: + +"i. Jesus College, Oxford, E 29 (J); see [VI, Alfred]. ii. Cotton +Caligula A 9, British Museum (C); see XIV, La[gh]amon. They are copies +of a common exemplar X, which was probably taken directly from the +poet's original. Xwas written by two scribes; the work of the first is +represented in ll. 1-353 of the present selection; that of the second +in ll. 354-437; the former was accustomed to French scribal methods. +The writer of C was a mechanical copyist and not at home in English, +consequently he reproduces X with tolerable accuracy. The scribe of J +was more independent (see [VI, Alfred, second paragraph in the +e-text])."]] + + + (Jesus College MS.) + + (Cotton MS.) + + [Transcriber's Note: + The page numbers from the two MSS overlap: + Jesus 229r - 241v; Cotton 233r - 246r.] + + + +Incip{it} Alt{er}cacio int{er} filomenam [&] Bubonem.+ + + ++Ich wes in one sumere dale. [f. 229r + In one swie dyele hale. + I herde ich holde grete tale. + An vle and one n[.y]htegale. + at playd wes stif [&] starc [&] stro{n}g. 5 + Sum hwile softe [&] lud among. + And eyer a{}yeyn oer swal. + And let at vuele mod vt al. + And eyer seyde of ores custe. + at alre wrste at hi ywuste. 10 + [&] hure [&] hure of ores songe. + hi holde playding swie stronge. + + [Linenote: + 6. _among_] _o_ corr. out of _g_.] + + + ++Ich was in one sum{er}e dale. [f. 233r + In one sue di[gh]ele hale. + I herde ich holde grete tale. + An hule and one ni[gh]tingale. + at plait was stif [&] starc [&] stro{n}g. 5 + Sum wile softe [&] lud among. + An a{i}er a[gh]en oer sval. + [&] let at wole mod ut al. + [&] eier seide of oeres custe. + at alre worste at hi wuste. 10 + [&] hure and hure of oere[s] songe + Hi holde plaiding sue stronge. + + [Linenotes: + XX. 7. _aser_. _oer_ in margin MS. || 10._al[e.]re_ MS.] + + e Nihtegale bi gon o speke. + In one hurne of one beche. + [&] sat vp one vayre bowe. 15 + at were abute blostme ynowe. + In ore vaste thikke hegge. + I meynd myd spire. [&] g{re}ne segge. + He wes e gladd{re}. vor e ryse. + [&] song a veole cunne wyse. 20 + Bet uhte e drem. at he were. + of harpe [&] pipe an he nere. + Bet uhte at heo were i{}shote. + of harpe [&] pipe an of rote. + + + ++e ni[gh]tingale bigon e speche. + In one hurne of one breche. + [&] sat upone vaire bo[gh]e. 15 + ar were abute blosme ino[gh]e. + In ore waste icke hegge. + Imeind mid spire [&] grene segge. + Ho was e gladur uor e rise. + [&] song auele cunne wise. 20 + {B}et u[gh]te e dreim at he were. + Of harpe [&] pipe an he nere. + Bet u[gh]te at he were ishote. + Of harpe [&] pipe an of rote. + + [Linenotes: + 21. _Bet_] _Het_ MS. || 23. _is hote_ MS.] + + o stod on old stok. ar b[.y] side. 25 + ar e vle song hire tyde. + And wes myd ivi al bi{}growe. + Hit wes are vle erdingstowe. + + []o stod on old stoc arbiside. 25 + ar o vle song hire tide. + [&] was mid iui al{}bigrowe. + Hit was are hule eardingstowe. + + e Nihtegale hi iseyh. + [&] hi{}biholde. and ouer{}seyh. 30 + [&] uhte wel ful of are vle. + For me hi halt. lodlich [&] fule. | + vnwyht heo seide a{}wey u fleo. [f. 229r + Me is e wurs. at ich e iseo. + Iwis for ine wle lete. 35 + wel ofte ich my song fur{}lete + Min heorte atflyh [&] falt my tunge. + hwenne u art to me i{}runge. + Me luste bet speten ane singe. + of ine fule howelynge. 40 + + []e ni[gh]tingale hi ise[gh]. + [&] hi bihold [&] ouerse[gh]. 30 + [&] u[gh]te wel wl of are hule. + For me hi halt lodlich [&] fule. + vn wi[gh]t ho sede a{}wei u flo. + Me is e wrs at ich e so. | + I wis for ine wle lete. [f. 233r 35 + wel oft ich mine song forlete. + Min horte atfli [&] falt mi tonge. + wonne u art to me irunge. + Me luste bet speten ane singe. + Of ine fule [gh]o[gh]elinge. 40 + + eos vle abod for hit wes eve. + heo ne myhte no leng bileue. + vor hire heorte wes so gret. + at wel neyh hire fnast at{}set. + [&] warp a word ar after longe. 45 + hw ynk e nu bi mine songe. + Wenestu at ich ne kunne singe. + + + ++os hule abod fort hit was eve. + Ho ne mi[gh]te no leng bileue. + vor hire horte was so gret. + at welne[gh] hire fnast at{}schet. + [&] warp a word ar aft{er} longe. 45 + Hu ince nu bi mine songe. + we[n]st u at ich ne cunne singe. + + e ich ne cunne of wrytelinge. + Ilome u dest me grome. + [&] seist me boe teone [&] schome. 50 + If ich e heolde on myne vote. + So hit bitide at ich mote. + [&] u were vt of ine ryse. + u scholdest singe on oer wise. + + e[gh] ich ne cunne of writelinge. + I{}lome u dest me g{ra}me + [&] seist me boe tone [&] schame 50 + [Gh]if ich e holde on mine uote. + So hit bitide at ich mote. + [&] u were vt of ine rise. + u sholdest singe an oer w[i]se. + + e Nihtegale [gh]af onsware. 55 + If ich me loki wi e bare. + [&] me schilde wit e blete. + Ne recche ich nouht of ine rete. + If ich me holde i{n} myne hegge + Ne recche ich neuer hwat u segge. 60 + Ich wot at u art vnmilde. + wi heom at ne muwe fro{m} e schilde. + + + ++e ni[gh]tingale [gh]af answare. 55 + [gh]if ich me loki wit e bare. + [&] me schilde wit e blete. + Ne reche ich no[gh]t of ine rete. + [gh]if ich me holde in mine hegge. + Ne recche ich neu{er} what u segge. 60 + Ich wot at u art un{}milde. + Wi hom at ne mu[gh]e fro{m} {}e schilde. + + [Linenote: + 62. _e_] _se_ MS.] + + And u tukest wroe [&] vuele + Hwar u myht ouer smale vowele. | + vor{}i u art lo al fowel cunne. [f. 229v 65 + [&] alle heo e dryue heonne. + [&] e bi{}scryche. [&] bi{}grede + [&] wel narewe e by{}lede. + [&] ek fore e sulue mose + hire onkes wolde e to{}tose. 70 + + [&] u tukest wroe [&] vuele. + Whar u mi[gh]t over smale fu[gh]ele. + Vori u art lo al fuel{}kunne. 65 + [&] alle ho e driue honne. + [&] e bi{}schriche [&] bi{}gredet. + [&] wel narewe e bi{}ledet. | + [&] ek fore e sulue mose. [f. 233v + Hire onkes wolde e totose. 70 + + u art lodlich to bi{}holde. + And u art lo i{n} monye volde. + i bodi is scort. i swere is smal. + Gretture is in heued ne u al. + in yen beo col{}blake [&] brode. 75 + Ryht so hi were{n} ipeynt myd wod{e} + u starest so u wille abyten + Al at u myht myd clyure smyte{n} + i bile is stif [&] sarp [&] hoked. + Riht as on ewel at is croked. 80 + ar myd u clechest eu{er} amo{n}g. + And at is on of ine song. + + [Linenote: + 75. _en ... brode_ on an erasure.] + + u art lodlich to biholde. + [&] u art lo in monie volde. + i bodi is short i swore is. smal. + Grett{er}e is in heued an u al. + in e[gh]ene bo colblake [&] brode. 75 + Ri[gh]t swo ho were{n} ipei{n}t mid wode. + u starest so u wille abiten. + Al at u mist mid cliure smiten. + i bile is stif [&] scharp [&] hoked. + Ri[gh]t so an owel at is croked. 80 + ar{}mid u clackes oft`e [&] longe. + [&] at is on of ine songe. + + Ac u retest to myne vleysse. + Mid ine cleures woldest me meysse. + e were i{}cundere to one frogge. 85 + at sit at Mulne vnder cogge. + Snayles. Mus. and fule wihte. + Beo ine cunde [&] ine rihte. + u sittest a day and flyhst a niht. + u cuest at u art on vnwiht. 90 + u art lodlich and unclene. + Bi ine neste ich hit mene. + And ek bi ine fule brode. + u vedest on heo{m} a wel ful vode. + . . . . . . . + + [Linenote: + 91. _[&] and_ MS.] + + Ac u retest to mine fleshe. + Mid ine cliures woldest me meshe. + e were icundur to one frogge. 85 + [at sit at mulne under cogge.] + Snailes, mus [&] fule wi[gh]te. + Bo ine cunde [&] ine ri[gh]te. + u sittest adai and fli[gh][s]t ani[gh]t. + u cuest at u art on unwi[gh]t. 90 + u art lodlich [&] unclene. + Bi ine neste ich hit mene. + [&] ek bi ine fule brode. + u fedest on hom a wel ful fode. + . . . . . . + + [Linenotes: + 86. Line omitted in MS. but there is a mark on margin. + 89._fli[gh]st_] _i[gh]_ corr. out of _u_.] + + + ++eos word ayaf e nihtegale. [f. 230r 95 + And after are longe tale. + Heo song so lude. [&] so scharpe. + Ryht so me g{ru}lde. schille harpe. + eos vle luste iderward. + [&] heold hire eyen neerward. 100 + [&] sat to{}swolle [&] to bolewe. + so heo hedde one frogge i`swolwe. + For heo wel wiste. [&] was i{}war. + at heo song hire a bysemar + [&] naeles heo yaf ondsware. 105 + hwy nel{}tu fleon i{n}to bare. + And schewi hweer vnker beo. + of briht{er} hewe. of fayrur bleo. + + [[The "e" in "eos" was subscripted in two different printings. + The subscript is not explained in the Notes.]] + + ++os word a [gh]af e ni[gh]tingale. 234r 95 + [&] aft{er} are longe tale. + He song so lude [&] so scharpe. + Ri[gh]t so me grulde schille harpe. + os hule luste iderward. + [&] hold hire e[gh]e noerwa[r]d. 100 + [&] sat to svolle [&] ibolwe. + also ho hadde one frogge isuol[gh]e. + for ho wel wiste [&] was i{}war. + at ho song hire a bisemar. + [&] noeles ho [gh]af andsuare. 105 + whi nel{}tu flon in{}to e bare. + [&] sewi are unk{er} bo. + Of bri[gh]t{er} howe of uairur blo. + + [Linenote: + 105. _[gh]as_ corr. in margin to _[gh]af_.] + + No. u hauest scharpe clawe. + Ne kepe ich noht at u me clawe. 110 + u hauest clyures swie stro{n}ge. + u twengest ar mid so do a tonge. + u outest so do ine ilyche. + Mid fayre worde me biswike. + + No u hauest wel scharpe clawe. + Ne kepich no[gh]t at u me clawe. 110 + u hauest cliuers su{}e stronge. + u tuengst ar{}mid so do a tonge. + u o[gh]test so do in ilike. + Mid faire worde me bi{}swike. + + Ich nolde don at u me raddest. 115 + Ich wiste wel at u me misraddest. + schomye e vor ine vnrede. + vn{}wryen is i swikehede. + schild i swikedo{m} fro{m} e lyhte. + And hud at wowe a{}mo{n}g e ryhte. 120 + hwanne u wilt u vnriht spene. + Loke at hit ne beo isene. | + vor swikedom haue schome and het [f. 230r + If hit is ope. and vnder yete. + + Ich nolde don a`t u me raddest. 115 + Ich wiste wel at u me mis{}raddest. + Schamie e for in unrede. + vn{}wro[gh]en is i svikelhede. + Schild ine svikeldom vram e li[gh]te. + [&] hud at wo[gh]e amon[gh] e ri[gh]te. 120 + ane u wilt in unri[gh]t spene. + Loke at hit ne bo i{}sene. + vor svikedom haued schome [&] hete. + [gh]if hit is ope [&] under [gh]ete. + + [Linenote: + 115._at_] _t_ added by a second hand.] + + Ne spedestu nouht mid in vn{}wrenche 125 + For ich am war. and can blenche. + Ne helpe noht at u bo to riste. + Ich wolde vyhte bet myd liste. + an u mid al ine strenge. + Ich habbe on brede [&] ek on lenge. 130 + Castel god on myne ryse. + wel fyht at wel flyh. sey e wise. + Ac lete awey eos cheste. + For suche wordes beo vnwreste. + + Ne speddestu no[gh]t mid ine unwrenche. 125 + for icham war [&] can wel blenche. + Ne help no[gh]t at u bo to {}riste. | + Ich wolde vi[gh]te bet mid liste. [f. 234r + an u mid all ine strenge. + Ich abbe on brede [&] eck on lenge. 130 + Castel god on mine rise. + wel fi[gh]t at wel fli[gh]t sei e wise. + ac lete we a{}wei os cheste. + vor suiche wordes bo unwerste. + + [Linenotes: + 127._riste_] _wriste_ MS. || 130._eck_ corr. out of + _ech_ MS.] + + And fo we on myd rihte dome. 135 + Mid fayre worde. [&] myd some. + eyh we ne beon at on acorde. + we mawe bet myd fayre worde. + wi{}vte cheste and bute vyhte. + Playde mid soe. [&] mid ryhte. 140 + [&] may vr eyer hwat he wile. + Mid rihte segge. [&] myd skile. + + [&] fo we on mid ri[gh]te dome. 135 + Mid faire worde [&] mid wsome. + e[gh] we ne bo at one acorde. + we mu[gh]e bet mid fawre worde. + wit{}ute cheste [&] bute fi[gh]te. + Plaidi mid fo[gh]e [&] mid ri[gh]te. 140 + [&] mai hure eier wat h{e} wile. + Mid ri[gh]te segge [&] mid sckile. + + [Linenote: + 141._he_] _hi_ MS.] + + + ++o qwa e vle. hwo schal vs seme. + at cunne [&] wille riht vs deme. + Ich wot wel qua e nyhtegale. 145 + Ne arf er of beo no tale. + Mayster Nichol of guldeuorde. + he is wis and war of worde. + + + ++o qua e hule {wo} schal us seme. + at kunne [&] wille ri[gh]t us deme. + Ich wot wel qua e ni[gh]tingale. 145 + Ne aref ar of bo no tale. + Maist{er} nichole of guldeforde. + He is wis an war of worde. + + he is of worde swye glev. + And him is lo eurich vneu. 150 + he wot insyht i{n} euche songe. + hwo singe wel. hwo singe wronge. + And he con schede from e rihte. + at wowe. at uster fro{m} e lyhte. + + He is of dome sue gleu. + [&] him is lo eurich uneu. 150 + He wot in{}si[gh]t in eche songe. + wo singet wel wo singet wronge. + [&] he can schede vrom e ri[gh]te. + at wo[gh]e at ust{er} from e li[gh]te. + + [Linenote: + 143. _wo_] _u_ MS.] + + + ++e vle. one hwile hi bihouhte. 155 + And after an is word up brouhte. | + Ich graunti wel a`t he vs d{e}me. [f. 230v + For eyh he were hwile breme. + [&] leof him wre Nihtingale. + And oer wyhte gent [&] smale. 160 + Ich wot. he is nu e acoled. + Nis he vor e nouht afoled. + + + ++o hule one wile hi bi{}o[gh]te. 155 + [&] aft{er} an is word up bro[gh]te. + Ich granti wel at he us deme. + vor e[gh] he were wile breme. + [&] lof him were ni[gh]tingale. + [&] oer wi[gh]te gente [&] smale. 160 + Ich wot he is nu sue acoled. | + Nis he vor e no[gh]t afoled. [f. 234v + + at he vor ine olde luue. + Me a dun legge [&] e a buue. + N[e] schaltu. neuer so him queme. 165 + at he vor e fals dom deme. + he is nv ripe. [&] fast rede. + Ne luste hym nv to non vnred{e}. + Nv him ne lust namore pleye + he wile gon a rihte weye. 170 + + at he for ine olde lo`uue. + Me adun legge [&] e buue. + Ne schaltu neure so him queme. 165 + at he fore fals dom deme. + He is him ripe [&] fastrede. + Ne lust him nu to none unrede. + Nu him ne lust na more pleie. + He wile gon a ri[gh]te weie. 170 + + [Linenote: + 167. A mark in margin apparently calling attention to + _him_, MS.] + + + ++e nihtegale wes al ware. + heo hedde ileorned wel ihware. + vle heo seyde seye me so. + hwi dostu at vnwihtes do. + u singest a nyht [&] nouht a{}day. 175 + And al i song is way{}laway. + u miht mid ine songe afere. + Alle at here ine ibere. + + + ++e ni[gh]tingale was al [gh]are. + Ho hadde ilorned wel aiware. + Hule ho sede seie me so. + wi dostu at un{}wi[gh]tis do. + u singist ani[gh]t [&] no[gh]t adai. 175 + [&] al i song is wailawai. + u mi[gh]t mid ine songe afere. + alle at ihere ine ibere. + + [u] scrichest [&] yollest to ine fere + at hit is gryslich to ihere. 180 + hit inche boe wise [&] snepe. + Nouht at u singe. at u wepe. + u flyhst a nyht and noht a day. + ar of ich wundri [&] wel may. + For vych ing at schonye riht. 185 + hit luuye ust{er} [&] hate lyht. + [&] euych ing. at luue misded{e}. + hi luue ust{er} to his dede. + . . . . . . + [Linenote: + 188. _hi_ corr. out of _his_ MS.] + + u schirchest [&] [gh]ollest to ine fere. + at hit is grislich to ihere. 180 + Hit inchest boe wise [&] snepe. + No[gh]t at u singe ac at u wepe. + u fli[gh]st a{}ni[gh]t [&] no[gh]t adai. + ar{}of ich wndri [&] wel mai. + vor eurich ing at schuniet ri[gh]t. 185 + Hit luue ust{er} [&] hatiet li[gh]t. + [&] eurich ing at is lof misdede. + Hit luue ust{er} to his dede. + . . . . . . + + + ++eos vle luste swie longe. [f. 230v + [&] wes of{}teoned swie stronge. 190 + heo qua u hattest Nihtegale. + u mihtest bet hote galegale. + vor u hauest to monye tale. + let ine tunge habbe spale. + u wenest at es day beo in owe. 195 + let me nv habbe myne rowe. + Beo nv stille [&] let me speke. + Ich wile beo of e a wreke. + [&] lust hw ich con me bi{}telle. + Mid rihte soe wi{}vte spelle. 200 + + + ++os hule luste sue longe. [f. 234v + [&] was of{}toned su`e stronge. 190 + qua Ho u `hattest ni[gh]tingale. + u mi[gh]test bet hoten galegale. + Vor u hauest to monie tale. + Lat ine tunge habbe spale. + u wenest at es dai bo ino[gh]e. 195 + Lat me nu habbe mine ro[gh]e. + Bo nu stille [&] lat me speke. + Ich wille bon of e awreke. + [&] lust hu ich con me bitelle. + Mid ri[gh]te soe wit{}ute spelle. 200 + + [Linenote: + 191. _Ho qua_ with marks of inversion MS.] + + u seyst at ich me hude a{}day + ar to ne segge ich nyk no nay + [&] lust ich telle hwer{}vore + Al hwi hit is [&] hware{}vore. | + Ich habbe bile stif [&] strong{e}. [f. 231r 205 + [&] gode cleures scharp [&] longe. + So hit bycume to hauekes cunne. + hit is myn hyhte [&] my ynne. + at ich me drawe to mine cund{e}. + Ne may me no mo{n} ar{}for send{e}. 210 + + u seist at ich me hude adai. + ar{}to ne segge ich nich ne nai. + [&] lust ich telle e wareuore. + al wi hit is [&] wareuore. + Ich habbe bile stif [&] stronge. 205 + [&] gode cliuers scharp [&] longe. + So hit bi{}cume to hauekes cunne. + Hit is min hi[gh]te hit is mi wune. + at ich me dra[gh]e to mine cunde. | + Ne mai noman areuore schende. [f. 235r 210 + + on me hit is wel i sene. + For rihte cunde ich am so kene. + vor i ich am lo smale vowele. + at fleo bi g{ru}nde [&] bi uuele. + hi me bichirme [&] bi{}grede. 215 + [&] heore flockes to me lede. + Me is leof to habbe reste. + And sitte stille in myne neste. + . . . . . . + + On me hit is wel isene. + vor ri[gh]te cunde ich am so kene. + vor{}i ich am lo smale fo[gh]le. + at flo bi grunde an bi uuele. + Hi me bichermet [&] bigrede. 215 + [&] hore flockes to `me lede. + Me is lof to habbe reste. + [&] sitte stille in mine neste. + . . . . . . + [Linenote: + 216._me_] _[n..]e_ with _i_ added above: _me_ in margin.] + + wenestu at hauek beo e wrse. [f. 231r + e crowe bi{}grede him bi e m{er}sche. 220 + [&] go to him myd heore chyrme. + Riht so hi wille. wi hi{m} schirme. + e hauek folewe gode rede. + He flyh his wey [&] let hi grede. + + wenestu at haueck bo e worse. + o[gh] crowe bi{}grede him bi e m{er}she. 220 + [&] go to him mid hore chirme. + Ri[gh]t so hi wille wit him schirme. + e hauec fol[gh]e gode rede. | + [&] fli[gh]t his wei [&] lat he{m} grede. [f. 235r + + [Linenotes: + 223. _[f.][l.] fol[gh]e_ MS. || 224. _hem_ corr. out of _hi_ + MS.] + + + ++et u me seyst of oer inge. 225 + [&] tellest at ich ne can nouht singe. + Ac al my reorde is wonyng. + And to ihere gryslych ing. + at nis nouht so. ich singe efne. + Mid fulle dreme [&] lude stefne. 230 + u wenest at eoch song beo g{ri}slich. + at ine pipinge nis ilich. + + + ++[Gh]et u me seist of o{er} inge. 225 + [&] telst at ich ne can no[gh]t singe + Ac al mi rorde is woning + [&] to `ihire grislich ing + at nis no[gh]t so ich singe efne. + Mid fulle dreme [&] lude stefne. 230 + u wenist at ech song bo grislich. + at ine pipinge nis ilich. + + Mi stefne is bold [&] nouht vnorne. + heo is ilich one grete horne. + [&] in is iliche one pype. 235 + of one smale weode vnripe. + Ich [singe] bet an u dest. + u chaterest so do on yris p{re}st. + + Mi stefne is bold [&] no[gh]t un{}orne. + ho is ilich one grete horne. + [&] in is ilich one pipe. 235 + Of one smale w`eode un{}ripe. + Ich singe bet an u dest. + u chat{er}est so do on irish pr`eost. + + [Linenotes: + 233. MS. _blod_ corr. in margin to _bold_. || 236._woede_ + _e_ added by corrector MS.] + + Ich singe an efne. a{}ryhte time. + [&] see hwenne hit is bedtime. 240 + e ridde sye a middel{}nyhte. + [&] so ich myne songe a{}dihte. + hwenne ich iseo arise veorre + oer day{}rewe oer day{}steorre. + Ic do god myd myne rote. 245 + And warny men to heore note. + Ac u singest alle longe nyht. + From eue at hit is day{}liht. + + Ich singe an eue ari[gh]te time + [&] soe won hit is bedtime. 240 + e ridde sie ad middelni[gh]te. + [&] so ich mine song adi[gh]te. + wone ich i{}so arise vorre. + Oer dairim oer daisterre. + Ich do god mid mine rote. 245 + [&] warni men to hore note. + Ac u singest alle longe ni[gh]t. + From eue fort hit is daili[gh]t. + + [Linenote: + 247._allelonge_ MS.] + + [&] euer leste in o song, + so longe so e nyht is long. 250 + [&] eu{er} crowe i wrecche crey. + at he ne swike nyht ne day. | + Mid ine pipinge u adunest. [f. 231v + as mo{n}nes eren. ar u wunest. + [&] makest i song, so vnwiht. 255 + at me ne telle. of e nowiht. + + [&] eure seist in o song. + So longe so e ni[gh]t is long. 250 + [&] eure crowe i wrecche crei. + at he ne swike ni[gh]t ne dai. + Mid ine pipinge u a{}dunest. + as monnes earen ar u wunest. + [&] makest ine song so unwr. 255 + a`t me ne tel of ar no[gh]t wr. + + Eurych muree may so lo{n}ge leste. + at heo schal liki wel vnwreste. + for harpe. [&] pipe. [&] foweles song. + Mislike. if hit is to long. 260 + Ne beo e song ne so murie. + at he ne sal inche vnmurie. + If he i{}leste ouer vnwille. + So u myht i song aspille. + for hit is so Alured hit seyde. 265 + [&] me hit. may i{n} boke rede. + Eurich ing may lesen his godhed{e}. + Mid vnmee and ouerdede. + . . . . . . + + +E+urich mur[gh]e mai so longe ileste. + at ho shal liki wel unwreste. [f. 235v + vor harpe [&] pipe [&] fu[gh]eles songe. + Mislike [gh]if hit is to long. 260 + Ne bo e song neu{er} so murie. + at he ne shal inche wel unmurie. + [gh]ef he ileste ouer unwille. + So u mi[gh]t ine song aspille. + vor hit is so alured hit seide. 265 + [&] me hit mai ine boke rede. + Eurich ing mai losen his godhede + Mid unmee [&] mid ouerdede. + . . . . . . + + [Linenote: + 265. _sei[d.]de_ MS.] + + + ++e nyhtegale i{n} hire ouhte. [f. 231v + At{}heold al is. [&] longe ouhte. 270 + hwat heo ar after myhte segge, + vor heo ne myhte noht a{}legge. + at e vle hedde hire i{}seyd. + vor ho spak boe riht [&] red. + [&] hire of uhte at heo hadde. 275 + e speche so feor{}uor iladde. + [&] wes aferd at hire answare + Ne wre nouht a riht ivare. + + + ++e ni[gh]tingale in hire o[gh]te. [f. 235v + Athold al is [&] longe o[gh]te. 270 + wat ho ar{e} aft{er} mi[gh]te segge. + vor ho ne mi[gh]te no[gh]t alegge. + at e hule hadde hire ised. + vor he spac boe ri[gh]t an red. + An hire ofu[gh]te at ho hadde. 275 + e speche so foruor iladde. + An was oferd at hire answare. + Ne wre no[gh]t ari[gh]t i{}fare. + + [Linenote: + 270. _alis_ MS.] + + Ac noeles heo spak boldeliche + vor heo is wis at hardeliche. 280 + wi his fo ber grete ilete. + {}at he for arehe hit ne for{}lete. + vor suych wor bold if u flyhst. + a`t wile fleo if u swykst. | + If he isih at u {n}art areh. [f. 232r 285 + he wile of bore wurche bareh. + [&] for i ey `e nyhtegale. + Were a{}ferd heo spak bolde tale. + + [Linenotes: + 282._at_] _hwat_ MS. || 285. _art_ MS. || 287. _e_ added + in margin.] + + Ac noeles he spac boldeliche. + vor he is wis at hardeliche. 280 + wi is uo ber grete ilete. + at he uor are[gh]e hit ne forlete. + vor suich wor bold [gh]if u fli[gh]ste. + at wle flo [gh]if u svicst. + [Gh]if he isi at u nart are[gh]. 285 + He wile of bore wrchen bare[gh]. + [&] fori e[gh] e ni[gh]tingale. | + were aferd ho spac bolde tale [f. 236r + + [Linenotes: + 284. _[i.][s.]vicst_ MS. || 286._bare[gh]_] _a_ corr. out of + _r_ MS.] + + + ++Hvle heo seyde hwi dostu so. + u singest a wynter wolawo. 290 + u singest so do hen a{}snowe. + Al at heo singe hit is for wowe. + A wint{er} u singest wroe [&] yom{er}e. + [&] eu{er} u art. dumb a sumere. + hit is for ine fule nye 295 + at u ne myht. myd vs be blie. + vor u forbernest neyh for onde. + hwenne vre blisse cume to lond{e}. + + [Linenote: + 289. ule] + + ++Hule ho seide wi dostu so. + u singest awint{er} wolawo. 290 + u singest so do hen asnowe. + Al at ho singe hit is for wowe. + A wint{er}e u singest wroe and [gh]om{er}e. + An`d eure u art dumb a{}sum{er}e. + Hit is for ine fule nie. 295 + at u ne mi[gh]t mid us be blie. + vor u forbernest welne[gh] for onde, + wane ure blisse cume to londe. + + [Linenotes: + 289._ule_ MS. || 297._foronde_ MS.] + + u farest so do e ille. + Euer{}ich blisse him is vnwille. 300 + Grucching [&] luryng. hi{m} beo rade. + If he iseo. at men beo glade. + he wolde at he iseye. + Teres i{n} eu{er}iche monnes eye. + Ne roughte e. eyh flockes were. 305 + Imeynd bi toppes [&] bi here. + + u farest so do e ille. + Evrich blisse him is un{}wille. 300 + Grucching [&] luring him bo rade. + [Gh]if he iso at men bo glade. + he wolde at he ise[gh]e. + Teres in evrich monnes e[gh]e. + Ne ro[gh]te he e[gh] flockes were. 305 + Imeind bi toppes [&] bi here. + + Al{}so u dost on ire syde. + For hwanne snouh li ikke [&] wid{e}. + [&] alle wihtes habbe sorewe. + u singest from eue to amorewe. 310 + Ac ich mid me alle blisse bringe. + Ech wiht is glad for myne inge. + [&] blesse hit hwenne ich cume. + [&] hihte a{}yeyn myne cume. + e blostme. gynne sp{ri}nge [&] sp{re}d{e}. 315 + Boe i{n} treo [&] ek in mede. + + Al{}so u dost on ire side. + vor wanne snov li icke [&] wide. + an`d alle wi[gh]tes habbe sor[gh]e. + u singest from eue fort amor[gh]e. 310 + Ac ich alle blisse mid me bringe. + Ech wi[gh]t is glad for mine inge. + [&] blisse hit wanne ich cume. + [&] hi[gh]te a[gh]en mine kume. + e blostme ginne sp{ri}nge [&] sp{re}de 315 + Boe ine tro [&] ek on mede. + + [Linenote: + 315._e blostme_ on an erasure MS.] + + e lilie myd hire fayre wlite. + welcome me eyh u hit wite. + Bid me myd hire fayre bleo. | + at ich schulle to hire fleo. [f. 232r 320 + e rose also myd hire rude. + at cume of e orne wode. + Bit me at ich schulle singe. + For hire luue one skentynge. + . . . . . . + + e lilie mid hire faire wlite. + Wolcume me at u hit wte. + Bit me mid hire faire blo. + at ich shulle to hire flo. 320 + e rose al{}so mid hire rude. | + at cume ut of e orne wode. [f. 236r + Bit me at ich shulle singe + vor hire luue one skentinge. + . . . . . . + [Linenotes: + 319. _Bit_] _t_ corr. out of _d_ MS. || 324._[o.][n.][e.]_ + _one_ MS.] + + [V]le u axest me heo seyde. [f. 234r 325 + [I]f ich con eny oer dede. + Bute syngen in sume tyde. + [&] bringe blisse veor [&] wyde. + hwy axestu of craftes myne. + Beter is myn on an alle ine. 330 + Bet{er} is o song of myne mue. + an al at i kun kue. + + + ++Hule u axest me ho seide. 325 + [gh]if ich kon eni oer dede. + Bute singen in sume tide. + an bringe blisse for [&] wide. + wi axestu of craftes mine. + Betere is min on an alle ine. 330 + Bet{er}e is o song of mine mue. + an al at eure i kun kue. + + [Linenote: + 325. _Hule_] _Nule_ MS.] + + [&] lust. ich telle e hwar{}vore. + wostu to hwan mon wes ibore. + To are blisse of heueryche. | 335 + ar eu{er} is song. [&] Murehe ilyche. [f. 234r + ider funde euer ich man. + at eny ing of gode can. + for i me syng i{n} holy chireche. + [&] clerekes gynne songes wrche. 340 + at mon yenche. bi e songe. + hwider he shal. [&] ar beon longe. + + An lust ich telle e wareuore. | + wostu to wan man was ibore. [f. 238r + To are blisse of houene{}riche. 335 + ar eu{er} is song [&] mur[gh]e iliche. + id{er} funde eurich man. + at eniing of gode kan. + vor i me sing in holi chirche. + an clerkes ginne songes wirche. 340 + at man ienche bie songe. + wid{er} he shal [&] ar bon longe. + + at he e murehe ne vor{}yete. + Ac ar of enche. [&] bi{}gete. + [&] nyme yeme of chirche stefne. 345 + hw Murie is e blisse of heuene. + Clerekes Munekes [&] cannes. + ar beo os gode wike{}tunes. + Arise vp to middel{}nyhte. + [&] singe of on heuene{}lyhte. 350 + [&] preostes vpe londe singe. + [Hwenne e liht of daye springe.] + [&] ich heom helpe hwat ic may. + . . . . . . + [Linenotes: + 344. _bi gete_] _bi gethe_ MS. || 352. Wanting in MS.] + + at he e mur[gh]e ne uor[gh]ete. + Ac ar of enche and bi{}[gh]ete. + An nime [gh]eme of chirche steuene. 345 + Hu murie is e blisse of houene. + Clerkes munekes [&] kanunes. + ar bo os gode wicke tunes. + Arise up to midel{}ni[gh]te. + An singe of e houene li[gh]te. 350 + An prostes upe londe singe. + wane e li[gh]t of daie springe. + An ich hom helpe wat i mai. + . . . . . . + + + ++e Nihtegale myd sweche worde. [f. 241r + for monymo{n} myd speres orde. 355 + haue lutle strenge. [&] mid his schelde. + Ah naeles in one felde. + urh belde worde [&] myd ilete. + De his iuo for arehe swete. + e wrenne for heo cue singe. 360 + ar com i{n} are moreweninge. + To helpe are nyhtegale. + vor heo hadde stefne smale. + + + ++e ni[gh]tegale mid swucche worde. [f. 245v + for moniman mid speres orde. 355 + haue lutle strence [&] mid his [s]chelde. + Ah neoeles in one felde. + {urh} belde worde an mid ilete. + De his iuo for arehe swete. + e wranne for heo cue singe. 360 + ar com in are more[gh]e{n}[i]nge. + To helpe are ni[gh]tegale. + For ah heo hadde steuene smale. + + [Linenote: + 361. _more [gh]eunge_ MS.] + + heo hadde gode rote [&] schille. + [&] fale mo{n}ne song a wille. 365 + e wrenne wes wel wis iholde. + vor eih heo nere ibred a wolde. + heo wes itowen. am{on}g mankunne + [&] hire wisdo{m} brouhte enne. + heo myhte speke hwar heo wolde. 370 + To{}fore e kinge ah heo scholde. + luste heo que lete me speke. + hwat wille ye. is pays to breke. + + Heo hadde gode rote [&] schille. + An fale manne song awille. 365 + e wranne was wel wis iholde. + `Vor eg heo nere ibred awolde. + Ho was ito[gh]en among menne. + An hire wisdom brohte enne. + Heo mi[gh]te speke hwar heo walde. 370 + To{}uore e king ah heo scholde. + Luste heo cwa late me speke. + Hwat wulle [gh]e is pes to{}breke. + + [Linenotes: + 364. _orte_ MS. || 367.This line comes after l.378 + in MS. || 368._menne_] _mann[-e]ne_ MS.] + + [&] do an [kinge] such schome. + yet nys heo nouer ded ne lome. 375 + hunke schal i{}tyde harm [&] schonde. + If we do gry{}bruche on his lond{e}. + Lete beo and beo isome. + [&] fare riht to eure dome. + [&] lete do{m} is playd to breke. 380 + Al{}so hit wes erure bi{}speke. + + [Linenote: + 374. _an kinge_] _anne_ MS.] + + An do an [kinge] swuch schame. + [Gh]e[t] nis he nouer ded ne lame. 375 + Hunke schal i{}tide harm [&] scho{n}de. + [Gh]ef [gh]e do gri{}bruche on his londe. + Late beo [&] beo isome. | + An fare riht to ower dome. [f. 245v + An late dom is plaid to breke. 380 + Al swo hit was erur bispeke. + + [Linenote: + 374._an kinge_] _anne_ MS.] + + +I+ch vnne wel que e Nihtegale. + Ah wrenne nouht for ine tale. + Ac do for myre lauhfulnesse. + Ic nolde at vnrihtfulnesse. 385 + Me at en ende me ouercome. + Ic nam of dred. of none dome. + Bi{}hote ic habbe so hit is. + at ma[.y]ster Nichole. [/] is wis. + Bi{}twihen eu deme schulle. 390 + [&] yet ic wene at he wulle. | + + + ++Ich an wel cwa e ni[gh]tegale. + Ah wranne nawt for ire tale. + Ah do for mire lahfulnesse. + Ich nolde [/] unriht{}fulnesse. 385 + Me at en ende ouer{}kome. + Ich nam of{}drad of none dome. + Bi{}hote ich habbe so hit is. + at maister nichole [/] is wis. + Bi{}tuxen vs deme schulde. 390 + An [gh]ef ich wene [/] he wule. + + Ah {w}ar myhte we hine fynde. [f. 241v + e wrenne sat in hore lynde. + hwat mihte yet qua heo his hom. + heo wune at portes{}hom. 395 + At one tune in dorsete. + Bi are s in ore vt{}lete. + ar he deme mony riht dom. + [&] diht [&] wryt mony wisdom. + [&] urh his mue. [&] urh his honde. 400 + hit is e betere in{}to scotlonde. + + Ah war mihte we hine finde. + e wranne sat in ore linde. + Hwat nu[gh]te [gh]e cwa heo his hom. + He wune at portes{}hom. 395 + At one tune ine dorsete. + Bi ar{e} see in ore ut{}lete. + ar he deme manie ri[gh]te dom. + An diht [&] writ mani wisdom. + An {urh} his mue [&] {urh} his honde. 400 + Hit is e betere into scot{}londe. + + To seche hyne. is lyhtlych ing. + he naue buten o wunyng. + [/] is biscopen muchel schame. + [&] alle an [/] of his nome. 405 + habbe iherd. [&] of his dede. + hwi nulle hi nyme{n} heo{m} to rede. + [/] he were myd heom ilome. + vor teche heo{m} of his wisdome. + [&] yeue him rente on vale stude. 410 + [/] he myhte ilome heo{m} beo myde. + + [Linenotes: + 392. _war_] _ar_ MS. || 394. _[l.]yet_ MS.] + + To seche hine is lihtlich ing. + He naue bute one woning. + [/] his bischopen muchel schame. + An alle an [/] of his nome. 405 + Habbe ihert. [&] of his dede. + Hwi nulle hi nimen heo{m} to rede. + [/] he were mid heom ilome. + for teche heom of his wis{}dome. + An [gh]iue him rente auale stude. 410 + [/] he mi[gh]te heom ilome be mide. + + [Linenote: + 409. _t[h.]eche_ MS.] + + +C+ertes qua e vle. at is so. + eos riche men Muchele mys{}do. + at lete ane gode man. + at of so fele inge can. 415 + [&] yeue rente wel mislyche. + [&] of him lete wel lyhtliche. + wi heore kunne heo beo Mildre. + [&] yeue rente lutle childre. + so heore wit hi deme adwole. 420 + [/] eu{er} abit Mayster Nichole. + Ah vte we ah to him fare, + vor at is vnk{er} dom al yare + + +C+ertes cwa e hule [/] is so. | + eos riche men wel muche misdo. [f. 246v + [/] lete ane godemon. + [/] of so feole inge con. 415 + An [gh]iue rente wel misliche. + An of him lete wel lihtliche. + wi heore cunne heo beo mildre. + An [gh]eue rente litle childre. + swo heore wit hi dem adwole. 420 + [/] euer abid maistre nichole. + Ah ute we ah to him fare. + For ar is unker dom al [gh]are. + + [Linenote: + 413. _misdo_] __ corr. out of some other letter.] + + +D+o we e Nihtegale seyde. + Ah hwo schal vnk{er} speche rede. 425 + [&] telle to{}vore vnker dome. + + +D+o we e ni[gh]tegale seide. + ah wa schal unker speche rede. 425 + An telle to{}uore unker deme. + + ar of ic schal e wel iqueme + Que e vle. for al ende of orde. | + Telle ic con. word after worde. [f. 241v + [&] if e ink at ic mis{}rempe. 430 + u stond ayeyn and do me crempe. + Mid isse worde for hi ferden. + Al bute here and bute verde. + To portes ham. er hi bicome. + Ah hw heo spedde of heore dome. 435 + Ne can ic eu namore telle. + her nys namore of isse spelle. + Explicit. + + [Linenote: + 435. _hw heo sp_ on an erasure.] + + + ++ar{}of ich schal e wel icweme. + Cwa e houle for al ende of orde. + Telle ich con word after worde. + An [gh]ef e inc [/] ich mis{}rempe. 430 + u stond a[gh]ei{n} [&] do me crempe. + Mid isse worde for hi ferden. + Al bute here and bute uerde. + To portes{}ham [/] heo bi{}come. + Ah hu heo spedde of heore dome. 435 + Ne can ich eu namore telle. + Her nis na more of is spelle. + + [Linenotes: + 431. _dome_ MS. || 436. _chan_ MS.] + + + + +XXI. THE BESTIARY + +[[MS description from Notes volume: + +"Arundel 292, British Museum: on vellum, 200 130 mm.: late thirteenth +century.... The Bestiary is written continuously, but the initials of +the lines and, in the long metres, of the half lines are mostly +rubricated.... Latin headings are in red, some are on the margin, +the others at the head of their sections. As will be seen from the +footnotes, the manuscript was much corrected or altered over erasures, +and that after it was finished, for the substituted words do not always +fill the gaps left by the scraper. The first leaves of the exemplar were +probably damaged at the lower margin, since defective or difficult +passages occur at regular intervals, so l. 32, ll. 89-92, 120, 121, 143, +144, 173, 200, 201."]] + +[[Line indentations, including those of ll. 504-515, are as printed.]] + + ++Na{tur}a leo{n}is i^a.+ + + ++e leun stant on hille . [&] he man hunten here. [f. 4r + Oer urg his nese smel . Smake at he negge. + Bi wilc weie so he wile . To dele nier wenden. + Alle hise fet steppes . After him he fille. 5 + Drage dust wi his stert . er he [dun] steppe. + Oer dust oer deu . at he ne cunne is finden. + driue dun to his den . ar he him bergen wille. + + ++ij^a.+ + + ++An oer kinde he haue . wanne he is ikindled. 10 + Stille li e leun . ne stire he nout of slepe. + Til e sunne haue sinen . ries him abuten. + anne reise his faer him . mit te rem at he make. + + ++iij^a.+ + + e ridde lage haue e leun . anne he lie to slepen. 15 + Sal he neure luken . e lides of hise egen. + + ++Significac{i}o p{ri}me nat{ur}e.+ + + ++Welle heg is tat hil . at is heuen{}riche. + vre louerd is te leun . e liue er abuuen. + wu o him likede . to ligten her on ere. 20 + Migte neure diuel witen . og he be derne hunte. + hu he dun come. + Ne wu he dennede him . in at defte meiden. + Marie bi name . e him bar to manne frame. + + ++ij^a [&] iij^a.+ 25 + + ++o ure drigten ded was. + [&] doluen also his wille was. + In a ston stille he lai. + til it kam e dridde dai. + His fader him filstnede swo. 30 + at he ros fro dede o. + vs to lif holden. + wake so his wille is So hirde for his folde. + He is hirde. we ben sep . Silden he us wille. + If we heren to his word . at we ne gon nowor wille. 35 + + ++Natura aquile.+ + + ++Kien i wille e ernes kinde. + Also ic it o boke rede. + wu he newe his gu{}hede. + hu he cume ut of elde. 40 + Sien hise limes arn unwelde. + Sien his bec is alto{}wrong. + Sien his | fligt is al unstrong. [f. 4v + [&] his egen dimme. + Here wu he newe him. 45 + A welle he seke at sp{ri}nge ai. + boe bi nigt [&] bi dai. + er ouer he flege [&] up he te. + til at he e heuene se. + urg skies sexe [&] seuene. 50 + til he cume to heuene. + So rigt so he cunne. + he houe in e sunne. + e sunne swide al his fligt. + [&] oc it make his egen brigt. 55 + Hise feres fallen for e hete. + [&] he dun mide to e wete. + Falle i{n} at welle grund. + er he wurde heil [&] sund. + [&] cumed ut al newe. 60 + Ne were his bec untrewe. + His bec is get biforn wro{n}g. + og hise limes senden strong. + Ne maig he tilen him no{n} fode. + him self to none gode. 65 + anne go he to ston. + [&] he bille er{}on. + Bille til his bec biforn. + haue e wrenge forloren. + Sien wi his rigte bile. 70 + take mete at he wile. + + [Linenote: + 64. _maig_ on an erasure.] + + ++Significacio.+ + + ++Al is man so is tis ern. + wulde ge nu listen. + Old in hise sinnes dern. 75 + or he bicume cristen. + [&] tus he newe hi{m} is man. + a{n}ne he nime to kirke. + Or he it bienken can. + hise egen weren mirke. 80 + Forsaket ore satanas. + [&] ilk sinful dede. + Take hi{m} to ih{es}u crist. + for he sal ben his mede. + Leue on ure loue[r]d crist. 85 + [&] lere prestes lore. + Of hise egen were e mist. + wiles he drecche ore. + His hope is al to godeward. + [&] of his luue he lere. 90 + at is te sunne sikerlike. + us his sigte he bete. + Naked falle in e funt{}fat. + [&] cume ut al newe. + buten alitel wat is tat. 95 + his mu is get untrewe. + His mu is get wel unku. + wi pat{er} n{oste}r [&] crede. + Fare he nor. er fare he su. + leren he sal his nede. 100 + bidden bone to gode. + [&] tus his mu rigten. + tilen him so e sowles fode | + urg {grace} off ure drigtin. [f. 5r + + [Linenotes: + 74. _listlen_ MS. || 77. _h[-i]_ corr. out of _hu_. || _is man + anne he_ on an erasure. || 80.This line in fainter brown + ink. || 83, 84._Take ... he_ on an erasure. || 87._hise_] + _i_ corr. out of _p_. || 89, 90._is hope is ... luue_ on an + erasure: l.90 originally began _ha after luue a_.] + + ++Natura Serpe{n}tis. j^a.+ 105 + + An wirm is o werlde . wel man it knowe. + Neddre is te name . us he him newe. + anne he is forbroken [&] forbroiden . [&] in his elde al forwurden. + Faste til his fel him slake . ten daies fulle. + at he is lene [&] mainles [&] iuele mai gangen. 110 + he c{re}pe cripelande for . his craft he us kie. + Seke a ston at a irl is on. + Narwe buten he nede him . Nime vnnees urg. + for his fel he er lete . his fles for crepe. + walke to e wat{er} ward . wile anne drinken. 115 + Oc he spewe or al e uenim. + at i{n} his brest is bred . fro his birde time. + drinke sien inog . [&] tus he him newe. + + [Linenote: + 105. On an erasure.] + + ++ij^a.+ + + ++anne e neddre is of his hid naked. 120 + [&] bare of his brest atter. + If he naked man se . ne wile he him nogt neggen. + Oc he fle fro him . als he fro fir sulde. + If he cloed man se cof he waxe. + For up he rigte him redi to deren. 125 + to deren er to ded maken if he it muge foren. + wat if e man war wure . [&] weren him cunne. + figte wi is wirm . [&] f[a]re on him figtande. + is neddre sien he nede sal. + make seld of his bodi . [&] silde his heued. 130 + litel hi{m} is of hise limes . bute he lif holde. + + [Linenote: + 122. _neggen_] the initial _n_ on an erasure MS.] + + ++[Significacio.]+ + + ++Knov c{ri}stene man . wat tu c{ri}st higtest + Atte kirke dure . ar u c{ri}stned were. + u higtes to leuen on him . [&] hise lages luuien. 135 + to helden wit herte . e bodes of holi k[i]rke. + If u hauest is broken. + Al u forbredes . forwures [&] forgelues. + Eche lif to wolden . Elded art fro eche blis. + So is wirm o werld is. 140 + Newe e fordi . so e neddre do. + It is te ned. + Feste e of stedefastnesse . [&] ful of ewes. + [&] help e poure | men . e gangen abuten. [f. 5v + Ne deme e nog[t] wurdi . at tu dure loken. 145 + up to e heueneward. + Oc walke wi e ere mildelike among men. + no mod u ne cune . mod ne mannes vncost. + oc swic of sineginge. + [&] bote bid tu e ai . boe bi nigt [&] bi dai. 150 + at tu milce mote hauen . of ine misdedes. + is lif bitokne e sti. + at te neddre gange bi. + [&] tis is e irl of e ston. + at tu salt urg gon. 155 + Let in file fro e . so e wirm his fel do. + Go u an to godes hus . e godspel to heren. + at is soule dri{n}k . sinnes quenching. + Oc or sei u in scrifte . to e prest sinnes tine. + feg e us of i brest filde . [&] feste e forward. 160 + fast at tin h{er}te . at tu firmest higtes. + us art tu ging [&] newe. + forward be u trewe. + Nede e e deuel nogt . for he ne mai e deren nogt. + oc he fle fro e . so neddre fro de nakede. 165 + On e cloede e neddre is cof . [&] te deuel cliuer on sinnes. + Ai e sinfule bisetten he wile. + [&] wi al mankin + he haue ni [&] win. + wat if he leue haue of ure heuen louerd. 170 + for to deren us . So he ure eldere or dede. + do we e bodi in e bale . [&] bergen e soule. + at is ure heued geuelic . helde we it wurlic. + + [Linenote: + 160. _sege_ MS.] + + ++Natura formice.+ + + ++e mire is magti . mikel ge swinke. 175 + In sum{er} [&] i{n} softe weder . So we `ofte sen hauen. + In e heruest . hardilike gange. + [&] renne rapelike . [&] reste hire seldum. + [&] feche hire fode . er ge it mai finden. + gaddre ilkines sed. 180 + boen of wude [&] of wed. + Of corn [&] of gres. + at ire to hauen es. + hale to hire `hole . at sien hire helpe. + ar ge wile ben winter | agen. [f. 6r 185 + caue ge haue to crepen in . at wint{er} hire ne derie. + Mete i{n} hire hule at . at ge muge biliuen. + us ge tile ar wiles ge time haue. + so it her telle. + oc finde ge e wete . corn at hire qweme. 190 + Al ge forlete is oer se at ic er seide. + Ne bit ge nowt de barlic beren abuten. + oc sune it [&] sake for . so it same were. + get is wund{er} of is wirm . more anne man wene. + e corn at ge to caue bere . al get bit otwinne. 195 + at it ne forwure . ne waxe hire fro. + er ge it eten wille. + + [Linenotes: + 176. _ofte_ added in margin MS. || 184. _hole_ added on lower + margin MS. || 188.Space before _ar_: __ rubricated and red + afterwards erased MS.] + + ++Significacio.+ + + ++e mire mune us mete to tilen. + Long liuenoe is little wile. 200 + e we on is werld wunen. + for anne we of wenden . anne is ure wint{er}. + we sulen hung{er} hauen . [&] harde sures. + buten we ben war here. + do we fori. so do is der . anne be we derue. 205 + On at dai at dom sal ben . at it ne us harde rewe. + Seke we ure liues fod . at we ben siker ere. + So is wirm in wint{er} is . an ge ne tile nu{m}more. + e mire sune e barlic anne ge fint te wete. + e olde lage we ogen to sunen . e newe we hauen mote{n}. 210 + e corn at ge to caue bere . all ge it bit otwinne. + e lage us lere to don god . [&] forbede us sinne. + It be{t} us e{rl}iche bodes . [&] bekned euelike. + It fet e licham [&] te gost . oc nowt o geuelike. + vre louerd c{ri}st it lene us at his lage us fede. 215 + nu [&] o domesdei . [&] tanne we hauen nede. + + [Linenotes: + 211. _e corn_ on an erasure. || 213. _ben_ MS. || _ebriche_ + MS. || 216._we_ on an erasure.] + + ++Natura cerui.+ + + ++e hert haue kindes two. + [&] forbisnes oc al so. + us it is on boke set. 220 + at man clepe fisiologet. + He drage e neddre of de ston. + urg his nese up on{}on. + of e stoc er of e ston. + for it wile erunder gon. 225 + [&] swele it wel swie. + erof him brinne sien. + of at attrie ing. + wiinnen he | haue brenni{n}g. [f. 6v + he lepe anne wi mikel list. 230 + of swet wat{er} he haue rist. + he drinke wat{er} gredilike. + til he is ful wel sikerlike. + Ne haue at uenim no{n} migt. + to deren him sien no{n} wigt. 235 + oc he werpe er hise hornes. + in wude er in ornes. + [&] gingid him us is wilde der. + So ge hauen nu lered her. + + [Linenote: + 236. _er_ on an erasure.] + + ++Significac{i}o. prima.+ 240 + + ++Alle we atter dragen off ure eldere. + e broken drigtinnes word{}urg e neddre. + er{}urg haue mankin. + boen ni [&] win. + {g}olsipe. [&] giscing. 245 + giu{er}nesse [&] wissing. + p{ri}de [&] ouerwene. + swilc atter i{}mene. + Ofte we brennen i{n} mod. + [&] wurden so we weren wod. 250 + anne we us brennen. + bihoue us to rennen. + to c{ri}stes quike welle. + at we ne gon to helle. + drinken his wissing. 255 + it quenchet ilc siniging. + forwerpen p{ri}de euril[c] del. + so hert do hise hornes. + gingen us tus to godeward. + [&] gemen us sien forwar. 260 + + [Linenotes: + 244. After _win_, a letter erased. || 245._kolsipe_, with + _i_ on an erasure. || 256._ilc siniging_ on an erasure.] + + ++Nat{ur}a. ij^a.+ + + e hertes hauen anoer kinde. + at us og alle to ben minde. + Alle he arn off one mode. + For if he fer fetchen fode. 265 + [&] he ouer wat{e}r ten. + wile non at nede oer flen. + Oc on swimme bi{}forn. + [&] alle e odre folegen. + weer so he swimme er he wade 270 + Is no{n} at nede at oer late. + Oc leige his ski{n}bon. + on ores lendbon. + gef him at biforn te. + Bilimpes for to tirgen. 275 + Alle e ore cumen mide. + [&] helpen him for to her[t]ien. + beren him of at wat{er} grund + up to e lond al heil [&] sund. + [&] foren here nede. 280 + is wune he hauen hem bi{}twen + og he an hundred to giddre ben. + + [Linenote: + 277. _herien_ MS.] + + ++Signific{acio}. ij^a.+ + + ++e hertes costes we ogen to munen. + Ne og ur non oer to sunen. 285 + oc eurilc luuen oer. + also he were his broder. + wuren stedefast his | wine. [f. 7r + ligten him of his birdene. + helpen him at his nede. 290 + god giue er{}fore mede. + we sulen hauen heuenriche. + gef we b{i}{}twixen us ben briche. + us is ure louerdes lage luuelike to fillen. + her of haue we mikel ned . at we ar{}wi ne dillen. 295 + + [Linenotes: + 285. _to sunen_ on an erasure. || 293. _ben twixen_ MS.] + + ++Natura Wulpis.+ + + ++A wilde der is . at is ful of fele wiles. + fox is hire to name . for hire quesipe. + husebondes hire haten . for hire harm dedes. + e coc [&] te capun. 300 + ge fecche ofte in e tun. + [&] te gandre [&] te gos. + bi e necke [&] bi e nos. + hale is to hire hole . for{}i man hire hatie. + hatien [&] hulen . boe men [&] fules. 305 + Listne nu a wund{er} . at tis der do for hunger. + go o felde to a furg . [&] falle ar{}inne. + In eried lond er in erchine . forto bilirten fugeles. + Ne stere ge nogt of e stede a god stund deies. + oc dare so ge ded were . Ne drage ge no{n} onde. 310 + e rauen is swie redi . wene at ge rotie. + [&] ore fules hire fallen bi . For to winnen fode. + derflike wiuten dred . he wenen at ge ded be. + he wullen on if foxes fel . [&] ge it wel fele. + ligtlike ge lepe up . [&] lette hem sone. 315 + gelt hem here billing + rae wi illing. + tetogge [&] tetire hem . mid hire te sarpe. + Fret hire fille. + [&] go an er ge wille. 320 + + [Linenotes: + 300. _e coc_ on an erasure. || 304. _e is to_ on an erasure. + || 308._erchine_] _erc_ on an erasure. || 313._derflike_] + _derfli_ on an erasure.] + + ++Significac{i}o.+ + + ++Twifold forbisne in is der. + to frame we mugen finden her. + warsipe [&] wisedom. + wi deuel [&] wi iuel man. 325 + e deuel dere dernelike. + he lat he ne wile us nogt biswike. + he lat he ne wile us on non lo. + [&] bringe us in a sinne. [&] ter he us slo. + he bit us don ure bukes wille. 330 + Eten [&] dri{n}ken wi unskil. + [&] in ure skemti{n}g. + he do rae a foxing. | + He bille one e foxes fel. [f. 7v + wo so telle idel spel. 335 + [&] he tire on his ket. + wo so him wi sinne fet. + [&] deuel geld swilk billing. + wi same [&] wi sending. + [&] for his sinfule werk. 340 + lede man to helle merk. + + ++Signific{aci}o.+ + + ++e deuel is tus e [fox] ilik. + mi iuele breides [&] wi swik. + [&] man al{}so e foxes name. 345 + arn wuri to hauen same. + for wo `so seie oer god. + [&] enke iuel on his mod. + fox he is [&] fend iwis. + e boc ne lege nogt of is. 350 + So was herodes fox [&] flerd. + o c{ri}st kam i{n}{}to is middel{}erd. + he seide he wulde him leuen on. + [&] ogte he wulde him fordon. + + [Linenotes: + 346. _wuri_] __ corr. out of another letter. || 347._so_ + added in margin. || 354. _e wulde_ on an erasure.] + + ++Nat{ur}a {a}ran.+ 355 + + ++Seftes sop ure seppande . sene `is on werlde. + leie [&] lodlike . us we it leuen. + man`ikines ing. + alle manne to wissi{n}g. + e spinn{er}e on hire [webbe] swid[e] ge weve. 360 + feste atte hus rof . hire fodredes. + o rof er on ouese . so hire is on elde. + werpe us hire web . [&] weue on hire wise. + anne ge it haue al idigt . een ge driue. + hitt hire i{n} hire hole . oc ai ge it biholde. 365 + til at er fleges faren . [&] fallen er{}inne. + wieren in at web . [&] wilen ut wenden. + anne renne ge rapelike . for ge is ai redi. + nime anon to e net . [&] nime hem ere. + bitterlike ge hem bit . [&] here bane wure. 370 + drepe [&] drinke here blod. + do ge hire no{n} oer god. + bute fret hire fille + [&] dare sien stille. + + [Linenotes: + 355. _iran_ MS. || 357._loldike_ MS: after _we_ erasure + of one letter. || 360._spinnere_] _inne_ on an erasure. || + _weve_] _ve_ on an erasure. || 361._fo dredes_ MS. || + 363._werpe_] _pe_ on an erasure.] + + ++Significacio.+ 375 + + ++is wirm bitokne e man . at oer bi`swike. + on stede er on stalle . stille er lude. + in mot er in market . er oni oer wise. + he him bit . an he him bale selle. + [&] he drinke his blod . wanne he him dreue. 380 + [&] o fr`ete hem al . an he him iuel werke. + + [Linenotes: + 376. _biswike_] _ke_ on an erasure. || 379._him_: _him_ + both corr. out of _hem_. || 380._his_ on an erasure: _him_ + corr. out of _hem_. || 381._frete_] first _e_ added by + rubricator.] + + ++Natura cetegrandie.+ + + ++Cethegrande is a fis. + e moste at in wat{er} is. + at tu | wuldest seien get. [f. 8r 385 + gef u it soge wan it flet. + at it were neilond + at sete `one e se sond. + is fis at is vnride. + anne him hungre he gape wide. 390 + vt of his rote it smit an onde. + e swetteste ing at is o londe. + er{}fore ore fisses to him dragen. + wan he it felen he aren fagen. + he cumen [&] houen in his mu. 395 + of his swike he arn uncu. + is cete anne hise chaueles luke. + ise fisses alle in suke. + e smale he wile us biswiken. + e grete maig he nogt bigripen. 400 + is fis wune wi e se gru{n}d. + [&] liue er eure heil [&] sund. + til it cume e time. + at storm stire al e se. + anne sum{er} [&] wint{er} winnen. 405 + ne mai it wunen er{}inne. + So droui is te sees grund. + ne mai he wunen er at stund. + oc stire up [&] houe stille. + wiles a{t} weder is so ille. 410 + e sipes at arn on se fordriuen. + lo hem is ded [&] lef to liuen. + biloken hem [&] sen is fis + aneilond he wenen it is. + er{}of he aren swie fagen. 415 + [&] mid here migt ar{}to he dragen. + sipes on festen. + [&] alle up gangen. + Of ston mid stel in e tunder. + wel to brennen one is wunder. 420 + warmen hem wel [&] heten [&] drinken. + e fir he fele [&] do hem sinken. + for sone he diue dun to grunde. + he drepe hem alle wi{}uten wunde. + + [Linenotes: + 388. _one_ substituted in margin for _o_ deleted in text. || + 390.Before _him_, _him_ deleted by rubricator. || + 397._anne_] __ corr. out of _d_ by rubricator. || + 410._ar_ MS. || 411._fordriuen_] _driuen_ on an erasure. || + 416._here_] _re_ on an erasure. || 423, 4._diue ... wunde_ + on an erasure.] + + ++Signific{aci}o.+ 425 + + ++is deuel is mikel wi wil [&] magt. + So witches hauen in here craft. + He do men hungren [&] hauen rist. + [&] mani oer sinful list. + tolle men to him wi his onde 430 + wo so him folege he finde sonde. + o arn e little. in leue lage. + e mikle ne maig he to him dragen. + e mikle. i mene e stedefast. + in rigte leue. mid fles [&] gast. 435 + wo so listne deueles lore. + on lenge it sal him rewen sore. + wo so feste hope on him. + he sal him folgen to helle dim. | + + ++Natura Sirene.+ [f. 8v 440 + + ++In e se senden selcues manie. + e mereman is a meiden ilike. + on brest [&] on bodi . oc al us ge is bunden. + fro e noule nierward . ne is ge no man like. + oc fis to fuliwis mid finnes waxen. 445 + is wunder wune in wankel stede. + er e water sinke. sipes ge sinke . [&] scae us werke. + mirie ge{}singe is mere . [&] haue manie stefnes. + manie [&] sille. + oc it ben wel ille. 450 + sipmen here steringe forgeten . for hire stefninge. + flumeren [&] slepen. + [&] to late waken. + e sipes sinken mitte suk. + ne cumen he nummor up. 455 + Oc wise me{n} [&] warre. + agen cunen chare. + ofte arn atbrosten . mid he[re] brest ouel. + he hauen herd told of is mere . at tus unie{}mete. + half man [&] half fis. 460 + sum ing tokne bi is. + + [Linenotes: + 443. _al ... bunden_ on an erasure. || 451._sipmen here_ + on an erasure.] + + ++Significacio.+ + + ++Fele men hauen e tokni{n}g. + of is forbisnede i[n]g. + wi{}uten weren wulues fel. 465 + wiinnen arn he wulues al. + he speken godcundhede. + [&] wikke is here dede. + here dede is al vncu. + wi at speke here mu. 470 + twifold arn on mode. + he sweren bi e rode. + bi e sunne [&] bi e mone. + [&] he e legen sone. + mid here sage [&] mid here song. 475 + he e swiken er imong. + in agte wi swiking + i soule wi lesing. + + [Linenote: + 465. _wulues_] _w_ corr. out of _p_.] + + ++Nat{ur}a elephantis.+ + + ++Elpes arn in Inde riche. 480 + on bodi borlic berges ilike. + he to{}gaddre gon o wolde + so sep at cumen ut of folde. + [&] behinden. he hem sampnen. + anne he sulen ore strenen. 485 + Oc he arn so kolde of kinde. + at no golsipe is hem minde. + til he noten of a gres. + e name is mandragores. + Sien he bigeten on. 490 + [&] two ger he er{}mide gon. + og he re hundred ger. + on werlde more wuneden her. | + bigeten he neuermor non. [f. 9r + so kold is hem sien blod [&] bon. 495 + anne ge sal hire kindles beren. + In water ge sal stonden. + In wat{er} to mid side. + at wanne hire harde tide. + at ge ne falle nier nogt. 500 + at is most in hire ogt. + For he ne hauen no li. + at he mugen risen wi. + Hu he reste him is der. + anne he walke wide. 505 + herkne wu it telle her. + for he is al unride. + A tre he seke to fuligewis. + at is strong [&] stedefast is. + [&] lene him trostl[i]ke er{}bi. 510 + anne he is of walke weri. + e hunte haue biholden is. + e hi{m} wille swiken. + wor his beste wune is. + to don hise willen. 515 + Sage is tre [&] under set. + o e wise at he mai bet. + [&] hile it wel at he it nes war + anne he make er{}to char. + him seluen sit olon bihalt. 520 + weer his gin him out biwalt. + anne cume is elp unride. + [&] lene him up on his side. + slepe bi e tre in e sadue. + [&] fallen boden so to{}gaddre. 525 + gef er is noman anne he falle. + he reme [&] helpe calle. + reme reufulike on his wise. + hope he sal urg helpe `risen. + anne cume er on gangande. 530 + hope he sal him don ut standen. + Fike [&] fonde al his migt. + ne mai he it foren no wigt. + Ne canne an no{n} oer. + `oc reme mid his broer. 535 + manie [&] mikle cume er `secande. + wenen him on stalle maken. + oc for e helpe of hem alle. + ne mai he cumen so on stalle. + anne remen he alle a rem. 540 + so hornes blast. oer belles drem. + For here mikle remi{n}g. + rennande cume a gungling. + rae to him lute. + his snute him under pute. 545 + [&] mitte helpe of hem alle. + is elp he reisen on stalle. + [&] tus | atbrested is huntes breid. [f. 9v + oe wise at ic haue gu seid. + + [Linenotes: + 521. _biwarlt_ MS. || 529. _risen_] _sisen_ MS., _ri_ in + margin. || 535._oc_] _o_ MS., _oc_ in margin. || + 536._sacande_ MS., _se_ in margin.] + + +[Headnote: Parvulus Natus Est Nobis] + + +significac{i}o.+ 550 + + ++us fel adam urg a tre. + vre firste fader at fele we. + Mo[.y]ses wulde him reisen. + migte it no wigt foren. + After him p{ro}phetes alle. 555 + migte her non him maken on stalle. + on stalle iseie. er he er stod. + to hauen heuenriche god. + He suggeden [&] sorgeden. [&] weren i{n} ogt. + wu he migten him helpen ovt. 560 + o remeden he alle onder steuene. + alle hege up to e heuene. + for here care. [&] here calling. + hem cam to c{ri}st heuen king. + he e is ai in heuene mikel. 565 + wur her man [&] tus was litel. + drowing olede in ure manhede + [&] tus adam `he under{}gede. + reisede him up [&] `al man{}kin. + at was fallen to helle dim. 570 + + [Linenotes: + 552. _firste_] _fir_ on an erasure. || 567._him_ in margin + MS. || 568._he_ added in margin MS. || 569._al_ added in + margin MS.] + + ++Natura turturis.+ + + ++In boke is e turtres lif . writen o rime + wu lagelike . ge holde luue al hire lif time. + gef ge ones make haue . fro him ne wile ge sien. + mune wimmen hire lif . ic it wile gu reden. 575 + bi hire make ge sit onigt . o dei ge go [&] flege. + wo so seit he sundren ovt . i seie at he lege. + Oc if hire make were ded [&] ge widue wore. + anne flege ge one [&] fare . non oer wile ge more. + buten ne go . [&] one sit. 580 + [&] hire olde luue abit. + In h{er}te haue hi{m} nigt [&] dai. + so he were oliue ai. + + ++Significac{i}o.+ + + ++List ilk le{f}ful man her to . [&] herof ofte reche. 585 + vre sowle atte kirke dure . ches hire c{ri}st to meche. + he is ure soule spuse luue we him wi migte. + [&] wende we neure fro hi{m}{}ward . be dai ne be nigte. + og he be fro ure sigte faren be we him alle trewe. + no{n} oer louerd ne leue we . ne non | luue newe. [f. 10r 590 + leue we at he liue ai up on heuen{}riche. + [&] een he sal cumen eft . [&] ben us alle briche. + for to demen alle men . oc nout on geuelike. + hise loe men sulen to helle faren . hise leue to his riche. + + [Linenotes: + 585. _lesful_ MS. || 593. _to demen_ on an erasure.] + + ++Natura pantere.+ 595 + + ++Panter is an wilde der. + Is non fairere on werlde her. + he is blac so bro of qual. + mi wite spottes sawen al. + wit [&] trendled als a wel. 600 + [&] `itt bicume him swie wel. + wor so he wune is panter. + he fede him al mid oer der. + of o e he wile he nime e cul. + [&] fet him wel til he is ful. 605 + In his hole sien stille. + re dages he slepen wille. + an after e ridde dai. + he rise [&] reme lude so he mai. + ut of his rote cume asmel. 610 + mid his rem for oueral. + at ouer{}cume haliweie. + wi swetnesse. [ic] it gu seie + [&] al at eure smelle swete. + be it drie be it wete. 615 + For e swetnesse off his onde. + wor so he walke o londe. + wor so he walked. er wor so he wune. + Ilk der e him here to him cume. + [&] folege him up one e wold. 620 + for e swetnesse e ic gu haue told. + e dragunes one ne stiren nout. + wiles te pant{er} reme ogt. + oc daren stille in here pit. + als so he weren of dede offrigt. 625 + + [Linenotes: + 601. _itt_ added in margin. || 619. Before _to him_, _to him_ + deleted MS.] + + ++Significac{i}o.+ + + ++Crist is tokned urg is der. + wos kinde we hauen told gu her. + for he is faier, ouer alle men. + so euen sterre o`uer ere fen. 630 + ful `wel he taunede his luue to man. + wan he urg `holi spel him wan. + [&] longe he lai her i{n} an hole. + wel him dat he it wulde olen. + re daies slep he al on on. 635 + anne he ded was in blod [&] bon. + vp he ros [&] rmede i{}wis. + of helle pine of heuene blis. + [&] steg to heuene vue{m}est. + er wune wi | fader [&] holi gast. [f. 10v 640 + Amonges men a swete [s]mel. + he let her of his holi spel. + wor{}urg we mugen folgen him. + i{n}{}to his godcundnesse fin. + [&] at wirm ure wierwine. 645 + wor so of godes word if dine. + ne dar he stiren. ne noman deren. + er wile he lage [&] luue beren. + + [Linenotes: + 630. _ouer_] _uer_ in margin MS. || 631. _wel_ in margin MS. + || 632._holi_ in margin MS. || 637._i wis_] _in wif_ MS. || + 639._vuenest_ MS. || 640.[&] _holi gast_ on an erasure.] + + ++Nature columbe. [&] signific{acio}.+ + + ++e culuer haue costes gode. 650 + alle wes ogen to hauen in mode. + seuene costes in hire kinde. + alle it ogen to ben us minde. + ge ne haue in hire no{n} galle. + simple [&] softe be we alle. 655 + ge ne liue nogt bi lagt. + Ilc robbinge do we of {h}ac. + e wirm ge lete [&] liue bi e sed. + of cristes lore we haue ned. + wi ore briddes ge do as moder. 660 + so og ur ilk to don wi oer. + woning [&] groning if{}lic hire song. + bimene we us. we hauen don wrong. + In wat{er} ge is wis of heuekes come. + [&] we in boke wi deules nome. 665 + In hole of ston ge make hire nest. + In cristes milce ure hope is best. + + [Linenotes: + 656. _bilagt_ MS. || 657. _hac_] _bac_ MS. || 661.Before + _ilk_ a letter erased: _l_ corr. out of _h_.] + + + + +XXII. GENESIS AND EXODUS + +[[MS description from Notes volume: + +"Corpus Christi College, Cambridge, 444, former mark R 11; on vellum, +186 116 mm., in one hand of the end of thirteenth or of the beginning +of the fourteenth century."]] + + +JOSEPH AND HIS BRETHREN + + xii. ger or ysaac was dead. [f. 37v + Jacobes sunes deden un{}red. + + ++FOr sextene ger ioseph was old. + Q{u}ane he was in{}to egipte sold. + He was iacobes gunkeste sune. 5 + Brictest of was{tm}e and of witt{er} wune. + If he sag hise breere mis{}faren. + His fader he it gan vn{}hillen [&] baren. + He wulde at he sulde hem ten. + at he wel ewed sulde ben. 10 + for{}i wexem wi [him] gret ni. + And hate for it in ille li. + o wex her hertes niful [&] bold. + Q{u}anne he hem adde is dremes told. + at is handful stod rigt up soren. 15 + And here it leigen alle he{m} bi{}foren. + And sunne [&] mone [&] sterres .xi^e. + Wureden hi{m} wi frigti luue. + o seide his fader hu mai is sen. + at u salt us wured ben. 20 + at ine breere and ic [&] she. + at e bar sulen luten e. | + us he chidden hem bi{}twen. [f. 38r + oge hogte iacob sie it sulde ben. + Hise breere kepten at sichem. 25 + Hirdnesse [&] iacob to sen hem. + sente ioseph to dalen ebron. + And he was redi his wil to don. + Jn sichem feld ne fond e he{m} nogt. + Jn dotaym he fond hem sogt. 30 + He knewen hi{m} fro feren kumen. + Hate hem on ros i{n} herte numen. + Swilc ni [&] hate ros hem on. + He redden alle him for{}to slon. + Nai q{u}ad ruben slo we hi{m} nogt. 35 + Oer sinne may ben wrogt. + Q{u}at so him drempte or q{u}iles he slep. + Jn is {c}isternesse old and dep. + Get wur e worpen naked and cold. + Q{u}at{}so his dremes owen a{}wold. 40 + is dede was don wid herte sor. + Ne wulde ruben nogt drechen or. + He gede and sogte an oer stede. + His erue i{n} bettre lewse he dede. + Vdas dor q{u}iles gaf hem red. 45 + at was fulfilt of derne sped. + fro galaad men wi chafare + Sag he or kumen wid spices ware. | + To{}warde egipte he gunne ten. [f. 38v + Judas tagte hu it sulde ben. 50 + Joseph solde e breere ten. + for .xxx. plates to e chapmen. + Get wast bettre he us was sold. + dan he or storue i{n} here wold. + + [Linenotes: + 6. _waspene_ MS. || 29. _fonde_ MS. || 38. _isterness_ MS. + || 39._wure_ MS.] + + + ++an r{u}ben cam ider a{}gen. 55 + to at cist{er}nesse he ran to sen. + He missed joseph and hogte swem. + Wende him slagen set up an rem. + Nile he blinnen swilc sorwe h{im} cliued. + Til him he sweren at he liued. 60 + o nomen he e childes srud. + e iacob hadde madim i{n} prud. + Jn kides blod he wenten it. + o was or{}on an rewli lit. + Sondere men he it leiden on. 65 + And senten it iacob i{n}{}to ebron. + And shewed it hi{m}. and boden hi{m} sen. + Jf his childes wede it migte ben. + Senten him bode he funden it. + o iacob sag dat sori writ. 70 + He gret and seide at wilde der. + Hauen min sune swolgen her. + His cloes rent in haigre srid. + Long grot and sorge is hi{m} bi{}tid. | + His sunes comen him to sen. [f. 39r 75 + And hertedin him if it migte ben. + Nai nai q{u}at he helped it nogt. + Mai non herti{n}g on me ben wrogt. + ic sal ligten till helle dale. + And groten or min sunes bale. 80 + or was in helle a sundri stede + Wor e seli folc reste dede. + or he stunden til helpe cam. + Til i{es}u crist fro eden he{m} nam. + e chapmen skinden here fare. 85 + Jn{}to egipte ledden at ware. + Wi putifar e kinges stiward. + He maden swie bigetel forward. + So michel fe or is hem told. + He hauen him bogt he hauen sold. 90 + . . . . . . + [Linenotes: + 59._him_] _he_ MS. || 84. _hem_] _he_ MS. || 90. _hauen_] + _a_ corr. out of _e_ MS.] + + + ++Pvtifar trewi hise wiwes tale [f. 40r + And haued dempt iosep to bale. + He bad ben sperd [him] fast[e] dun. + And holden harde i{n} prisun. + An litel stund q{u}ile he was er. 95 + So gan him luuen e p{ri}suner. + And hi{m} de chartre haue bi{}tagt. + Wi o p{ri}sunes to liuen i{n} hagt. + Or for misdede or for on sagen. + or woren to at p{ri}sun dragen. 100 + On at e kinges kuppe bed. .. + And on e made e kinges bred. + Hem drempte dremes boen onigt. + And he wuren swie sore o{}frigt. + Joseph hem seruede or on{}sel. 105 + At here drink and at here mel. + He herde hem m{ur}nen. he freinde for q{u}at. + Harde dremes ogen awold at. + o seide he to e butuler. + Tel me in drem mi broer her. | 110 + Q{u}eer so it wure softe or strong. [f. 40v + e reching wur on god bi{}long. + + [Linenote: + 107. _he hem freinde_ MS.] + + + ++Me drempte ic stod at a win{}tre. + at adde waxen buges re. + Orest it blomede and sien bar. 115 + e beries ripe wur ic war. + e kinges [cuppe] ic hadde on hond. + e beries or{}inne me hugte ic wrong. + And bar it drinken to pharaon. + Me drempte als ic was wune to don. 120 + + + ++Good is q{u}a Joseph to dremen of win. + heilnesse an blisse is er{}in. + re daies ben get for{}to cumen. + u salt ben ut of p{ri}sun numen. + And on in offiz set agen. 125 + Of me u henke an it sal ben. + Bed min herdne to pharaon. + a ic ut of p{ri}sun wure don. + for ic am stolen of kinde lond. + And her wrigteleslike holden i{n} bond. 130 + + + ++Qua is bred{}wrigte lie nu me. + me drempte ic bar bread lepes re. + And or{}in bread and oer meten. + Q{u}ilke ben wune e kinges to eten. + And fugeles hauen or{}on lagt. 135 + or{}fore ic am i{n} sorge and hagt. | + for ic ne migte me nogt weren. [f. 41r + Ne at mete fro hem beren. + + + ++Me wore leuere q{u}ad Joseph. + Of eddi dremes rechen swep. 140 + u salt after e ridde dei. + ben do on rode weila{}wei. + And fugeles sulen i fleis to{}teren. + at sal non agte mugen e weren. + So wur so ioseph seide at. 145 + is buteler joseph sone for{}gat. + Two ger sien was joseph sperd. + or in p{ri}sun wi{}uten erd. + + + ++o drempte pharaon king a drem. No^t + at he stod bi e flodes strem. 150 + And eden ut{}comen .vii. neet. + Eu{er}ilc wel swie fet and gret. + And .vii. lene after o. + e deden e .vii. fette wo. + e lene hauen e fette freten. 155 + is drem ne mai e king for{}geten. + An oer drem cam hi{m} bi{}foren. + .vii. eares wexen fette of coren. + On an busk ranc and wel tidi. + And .vii. lene rigt or{}bi. 160 + Welkede and smale [&] drugte numen. + e ranc he hauen o ou{er}{}cumen. | + To{}samen it smiten and on a stund. [f. 41v + e fette rist hem to o grund. + e king abraid and woc in hogt. 165 + es dremes swep ne wot he nogt. + Ne was non so wis man i{n} al his lond. + e kude vn{}don is dremes bond. + o him bi{}hogte at buteler. + Of at him drempte in p{ri}sun er. 170 + And of ioseph in e prisun. + And he it tolde e king pharaun. + Joseph was sone i{n} prisun o {s}ogt. + And shauen [&] clad [&] to hi{m} brogt. + e king hi{m} bad ben hardi [&] bold. 175 + Jf he can rechen is dremes wold. + He told him q{u}at him drempte o nigt. + And iosep rechede his drem wel rigt. + is two dremes boen ben on. + God wile e tawnen king pharaon. 180 + o .vij. ger ben get to cumen. + Jn al fulsum hed sulen it ben numen. + And .vij. oere sulen after ben. + Sori and nedful men sulen is sen. + Al at ise first .vii. maken. 185 + Sulen is oere vii. rospen [&] raken. + Jc rede e king nu her bi{}foren. + To maken laes and gadere{n} coren. | + at in folc ne wur vnder{}numen. [f. 42r + Q{u}an o hungri gere ben for{}cumen. 190 + King pharaon listnede hise red. + at wur him sien seli sped. + He bi{}tagte iosep his ring. + And his bege of gold for wuring. + And bad him al his lond bi{}sen. 195 + And under him hegest for{}to ben. + And bad him welden in his hond. + His folc and agte [&] al his lond. + o was vnder him anne putifar. + And his wif at hem so to{}bar. 200 + Josep to wiue his dowter nam. + Oer is nu {}an ear bi{}cam. + And ghe er him two childer bar. + Or men wur of at hunger war. + first manassen and effraym. 205 + He luueden god he geld it hem. + e .vii. fulsu{m} geres faren. + Josep cue him bi{}foren waren. + an coren wantede in oer lond. + o [was] ynug vnder his hond. 210 + + [Linenotes: + 173. _o sogt_] _ohogt_ MS. || 202. _an_] {q}u{an} MS.] + + + ++Hvnger wex in lond chanaan. + And his .x. sunes iacob for{}an. + Sente in to egipt to bringen coren. + He bilef at hom e was gungest boren. | + e .x. comen for nede sogt. [f. 42v 215 + To josep and he ne knewen hi{m} nogt. + And og he lutten him frigtilike. + An seiden to him mildelike. + We ben sondes for nede driuen. + To bigen coren or{}bi to liuen. 220 + Josep hem knew al in his hogt + Als he let he knew hem nogt. + Jt semet wel at ge spies ben. + And in to is lond cumen to sen. + And cume ge for non oer ing. 225 + but for to spien ur lord e king. + Nai he seiden eu{er}ilc on. + Spies were we neu{er} non. + Oc alle we ben on faderes sunen. + For hunger does hider cumen. 230 + Oc nu ic wot ge spies ben. + for bi gure bering men mai it sen. + Hu sulde on man poure for{}geten. + swilke and so manige sunes bigeten. + for seldu{m} bi{}tid self ani king{e}. 235 + swilc men to sen of hise ofspring{e}. + + [Linenotes: + 233. _Hu suld sulde onman_ MS. || 244. _gure_] _pore_ MS.] + + + ++A lou{er}d merci get is or on. + migt he nogt fro his fader gon. + He is gungest hoten beniamin. + for we ben alle of ebrisse kin. | 240 + Nu bi e fei ic og to king pharaon. [f. 43r + sule ge nogt alle een gon. + Til ge me bringen beniamin. + a gungeste broer of {gu}re kin. + For o was josep sore for{}dred. 245 + at he wore oc hurg hem for{}red. + He dede hem binden and leden dun. + And speren faste in his prisun. + e ridde dai he let hem gon. + Al but e ton broer symeon. 250 + is symeon bi{}lef or in bond. + To wedde under josepes hond. + es oere breere sone on{}on. + Token leue and wenten hom. + And sone he weren eden went. 255 + Wel sore he hauen hem bi{}ment. + And seiden hem an or bi{}twen. + Wrigtful we in sorwe ben. + for we sinigeden q{u}ilu{m} or + On hure broer michil mor. 260 + for we werneden him merci. + Nu drege we sorge al for{}i. + Wende here non it on his mod. + Oc Josep al it under{}stod. + + + ++Josepes men or q{u}iles deden. 265 + Al{}so Josep hem adde beden. | + o breere seckes hauen he filt. [f. 43v + And in eu{er}ilc e silu{er} pilt. + at or was paid for e coren. + And bunden e mues or bi{}foren. 270 + Oc e breere ne wiste{n} it nogt. + Hu is dede wure wrogt. + Oc alle he weren ou{er}{}ogt. + And hauen it so to iacob brogt + And tolden him so of here sped. 275 + And al he it listnede i{n} frigtihed. + And q{u}an men o seckes or un{}bond + And in e coren o agtes fond. + Alle he woren ann{e} sori ofrigt. + Jacob us him bi{}mene o{}rigt. 280 + Wel michil sorge is me bi{}cumen. + at min two childre ar{e}n me for{}nume{n}. + Of josep wot ic ending non. + And bondes ben leid on symeon. + Jf ge beniamin fro me don. 285 + Dead and sorge me sege on. + Ai sal beniamin wi me bi{}lewen. + or q{u}iles ic sal on werlde liuen. + o q{u}a iudas us sal ben hard + Jf we no holden him non forward 290 + + [Linenote: + 279. _anno_ MS.] + + + ++Wex derke is coren is gon. + Jacob eft bit hem faren agon. | + Oc he ne duren e weie cumen in [f. 44r + but ge wi us senden beniamin. + o q{u}a he q{u}an it is ned. 295 + And [non] ne can no bettre red. + Bere dat silu{er} hol agon. + at hem or{}of ne wante non. + And oer siluer or bi{}foren. + for{}to bigen wi oer coren. 300 + fruit and spices of dere pris. + Bere at man at is so wis. + God hunne him eimod {u}s ben. + And sende me min childre agen. + o nomen he for weie rigt. 305 + Til he ben cumen i{n}{}to egypte ligt. + And q{u}anne Josep hem alle sag. + Kinde hogt i{n} his herte was. + He bad his stiward gerken is meten. + He seide he sulden wi him alle eten. 310 + He ledde hem alle to Josepes biri. + Her non hadden o loten miri. + Lou{er}d he seiden o eu{er}ilc on. + Gur silu{er} is gu brogt a{}gon. + Jt was in ure seckes don. 315 + Ne wiste ur non gilt or{}on. + Be nu stille q{u}ad stiward + for ic nu haue min forward | + or cam at broer symeon. [f. 44v + And kiste is breere on and on. 320 + Wel fagen he was of here come + for he was numen or to nome. + Jt was vndren time or more. + Om cam at riche lou{er}d ore. + And al o briere of frigti mod 325 + fellen bi{}forn at lou{er}d{}is fot. + And bedden him riche p{re}sent. + at here fader hi[m] adde sent. + And he leuelike it under{}stod. + for alle he weren of kinde blod. 330 + + [Linenote: + 303. _ei modes_ MS.] + + + ++LJue q{u}ad he at fader get. + at us manige sunes bi{}gat. + lou{er}d he seiden get he liue. + Wot ic or non at he ne biue. + And is is gunge beniamin. 335 + Hider brogt after bode{}word in. + o josep sag him or bi{}foren. + Bi fader [&] moder broer boren. + Him ou{er}{}wente his herte on{}on. + Kinde luue gan hi{m} ou{er}{}gon. 340 + Sone he gede ut and stille he gret. + at al his wlite wur teres wet. + After at grot he {w}eis is wliten. + And cam an in and bad he{m} eten. | + He dede hem wassen him bi{}foren. [f. 45r 345 + And sette hem as he weren boren. + Get he hogte of his faderes wunes. + Hu he sette at e mete hise sunes. + Of euerilc sonde of eu{er}ilc win. + most and best he gaf beniamin. 350 + Jn fulsu{m} hed he wuren glae. + Josep ne oht or{}of no scae. + Oc it him likede swie wel. + And hem lerede and tagte wel. + And hu he sulden hem best leden. 355 + Q{ua}ne he comen in vnkinde eden. + And al e bettre sule ge speden. + Jf ge wilen gu wi treweie leden. + Eft on morwen q{u}an it was dai + Or or e breere ferden a{}wei. 360 + Here seckes woren alle filt wi coren. + And e siluer or{}in bi{}foren. + And e seck at agte beniamin. + Josepes cuppe hid was or{}in. + And q{u}uan he weren ut tune went. 365 + Josep haue hem after sent. + is sonde hem ou{er}take rae. + And bi{}calle of harme and scae. + Vn seli men, q{u}at haue ge don. + Gret vn{}selehe is gu cumen on. | 370 + for is it nogt min lord for{}holen. + a gure on haue is cuppe stolen [f. 45v + [o] seiden e breere sikerlike. + Vp q{u}am u it findes witterlike. + He slagen [be] and we agen driuen. 375 + Jn{}to raldom eu{er}mor to liuen. + He gan hem ransaken on and on. + And fond it or sone a{}non. + And nam o breere eu{er}ilk on. + And ledde hem sorful a{}gon. 380 + And brogte hem bi{}for iosep. + Wid reweli lote and sorwe and wep. + o q{u}at iosep ne wiste ge nogt. + at ic am o wol witter ogt. + Mai nogt longe me ben for{}holen. 385 + Q{u}at{}so{}eu{er}e on londe wur stolen. + Lou{er}d q{u}ad judas do wi me. + Q{u}at{}so i wille on werlde be. + Wi{}an at u frie beniamin + ic ledde ut on trewthe min. 390 + at he sulde ef cumen a{}gen. + to hise fader and wi him ben. + o cam iosep swilc rewe up{}on. + he dede halle ut e toere gon. + And spac un{}ees, so e gret. 395 + at alle hise wlite wur teres wet. | + Jc am iosep drede gu nogt. [f. 46r + for gure hele or hider brogt. + Two ger ben nu at derke is cumen. + Get sulen .v. fulle ben numen. 400 + at men ne sulen sowen ne sheren. + So sal drugte e feldes deren. + Rape gu to min fader a{}gen. + And sei him q{u}ilke min blisses ben. + And do him to me cumen hider. 405 + And ge and gure orf al to{}gider. + Of lewse god in lond gersen. + sulen ge sundri riche ben. + Eu{er}ilc he kiste. on ilc he gret. + Ilc here was of is teres wet. 410 + + [Linenotes: + 343. _peis_ MS. || 345. _and him_ MS. || 392. _wi_ on + an erasure.] + + + ++Sone it was king pharaon kid. + Hu is newe tiding wur bi{}tid. + And he was blie in herte fagen. + at Josep wulde him ider dragen. + for luue of Josep migte he timen. 415 + He bad cartes and waines nimen. + And fechen wiues and childre and men. + And gaf hem or al lond gersen. + And het hem at he sulden hauen. + More and bet an he kude crauen. 420 + Josep gaf ilc here twinne srud. + Beniamin most he made prud. | + fif weden best bar beniamin. [f. 46v + re hundred plates of silu{er} fin. + Al{}so fele ore or til. 425 + He bad ben in is faderes wil. + And .x. asses wi semes fest. + Of alle egiptes welhe best. + Gaf he is breere wi herte blie. + And bad hem rapen hem homward swie. 430 + And he so deden wi herte fagen. + Toward here fader he gunen dragen. + And q{u}ane he comen him bi{}foren. + Ne wiste he nogt q{u}at he woren. + Lou{er}d he seiden israel. 435 + Josep in sune grete e wel. + And sende e bode at he liue. + Al egipte in his wil cliue. + Jacob a{}braid and trewed it nogt. + Til he sag al at wele brogt. 440 + Wel me q{u}a he wel is me wel. + at ic aue abiden us swil sel. + And ic sal to min sune fare. + And sen or ic of werlde chare. + Acob wente ut of lond chanaan. No^t 445 + And of is kinde wel manie a man. + Josep wel faire him vnder{}stod. + And pharaon ogte it ful good. | + for at he weren hirde men. [f. 47r + He bad hem ben in lond gersen. 450 + Jacob was brogt bi{}foren e king. + for to geuen him his bliscing. + fader dere q{u}a pharaon. + hu fele ger be e on. + An hundred ger and .xxx. mo. 455 + Haue ic her drogen i{n} werlde wo. + og inke me or{}offen fo. + og ic is haue drogen i{n} wo. + sien ic gan on werlde ben. + Her vten erd man{}kin bi{}twen. 460 + So inked eu{er}ilc wis[e] man. + e wot q{u}or{}of man kin bi{}gan. + And e of adames gilte mune + at he her uten herdes wune. + + [Linenote: + 413. _herte_] _h_ corr. out of _b_. || 453. _derer_ MS. || + 467. _Him_] _He_ MS.] + + + ++Pharaon bad him wuren wel. 465 + in softe reste and seli mel. + H{im} and hise sunes in reste dede. + Jn lond gersen on sundri stede + Sien or was mad on scite. + e was yoten Ramese. 470 + Jacob on liue wunede or + Jn reste fulle .xiiij. ger. + And god him let bi{}foren sen. + Q{u}ilc time hise ending sulde ben. | + He bad iosep hise leue sune. [f. 47v 475 + On hing at off e wel mune. + at q{u}an it wur mid him don. + He sulde him birien in ebron. + And witterlike he it aue hi{m} seid. + e stede or abraham was leid. 480 + So was him lif to wuren leid. + Q{u}uor ali gast stille hadde seid. + Him and hise eldere. fer ear bi{}foren. + Q{u}uor iesu crist wulde ben boren. + And q{u}uor ben dead and q{u}uor ben grauen. 485 + He dogt wi hem reste to hauen. + Josep swor him al{}so he bad. + And he or{}of wur blie [&] glad. + Or an he wiste off werlde faren. + He bad hise kinde to him charen. 490 + And seide q{u}at of him sulde ben. + Hali gast dede it him seen. + Jn clene ending and ali lif. + So he for{}let is werldes strif. + Osep dede hise lich faire geren. 495 + Wassen and riche{}like smeren. + And spice{}like swete smaken. + And egipte folc him bi{}waken. + xl. nigtes and .xl. daiges. + swilc woren egipte lages. | 500 + first .ix. nigt de liches been. [f. 48r + And smeren and winden and bi{}q{ue}en. + And waken is sien .xl. nigt. + o men so deden e adden migt. + And ebrisse folc adden an kire. 505 + Nogt sone deluen it wi yre. + Oc wassen it and kepen it rigt. + Wi{}vten smerles seuene. nigt. + And siden smered .xxx. daiges. + Cristene folc haue oer laiges. 510 + He ben smered or q{u}iles he liuen. + Wi crisme and olie in trewe geuen. + for trewe and gode dedes mide. + on ben an al at wech dede. + Su{m} on. sum. re. su{m} .vii. nigt 515 + Su{m} .xxx. sum .xii. mone. rigt. + And Sum eu{er}ilc wuren ger. + or q{u}iles at he wunen her. + don for e dede chirche{}gong. + elmesse gifte and messe song. 520 + And at is on e weches stede. + Wel him mai ben dat wel it dede + Egipte folc aue him waked. + xl. nigt and feste maked. + And hise sunes .xxx. daiges. 525 + Jn clene lif and ali {l}aiges. | + So woren for .x. wukes gon. [f. 48v + get adde jacob birigeles non. + And pharaon king cam bode bi{}foren. + at josep haue his fader sworen. 530 + And he it hi{m} gatte or he wel dede. + And bad hi{m} nimen hi{m} feres mide. + Wel wopnede men and wis of here. + dat noman hem bi weie deren. + at bere is led is folc is rad 535 + he foren a{}buten bi adad. + ful seuene nigt he er abiden. + And bi{}meni{n}g for iacob deden. + So longe he hauen een numen. + To flu{m} iurdon at he ben cumen. 540 + And ou{er} pharan til ebron. + or is at liche in biriele don. + And josep in to egipte went. + Wid al is folc ut wi him [s]ent. + + [Linenotes: + 476. _offe_ MS. || 526. _daiges_ MS. || 544. _ent_ with + a letter, apparently _w_, erased before it.] + + + ++Hise breere comen hi{m} anne to. 545 + And gunnen him bi{}seken alle so. + vre fader he seiden or he was dead. + vs he is bodewurd seigen bead. + Hure sinne u hi{m} for{}giue. + Wi{}anne at we vnder e liuen. 550 + Alle he fellen him or to fot. + To been mee and bedden oc. | + And he it for{}gaf hem mildelike. [f. 49r + And luuede hem alle kinde{}like. + Osep an hundred ger was hold. 555 + And his kin wexen manige{}fold. + He bad sibbe cumen him bi{}foren. + Or he was ut of werlde boren. + It sal q{u}a he ben so bi{}foren. + at god ha ure eldere sworen. 560 + He sal gu leden i{n} his hond. + Heen to at hotene lond. + for godes luue get bid ic gu + Lested it anne hote it nu. + at mine bene ne be for{}loren. 565 + Wi gu ben mine bones boren. + He it him gatten and wur he dead. + God do e soule seli red. + Hise liche was spice{}like maked + And longe egipte{}like waked. 570 + And o biried hem bi{}foren. + And sien late of londe boren. + Hise ore breere on and on. + Woren ybiried at ebron. + An her endede to ful in wis. 575 + e boc e is hoten genesis. + e moyses urg godes red + Wrot for lefful soules ned. | + God schilde hise sowle fro helle bale. [f. 49v + e made it us on engel tale. 580 + And he at ise lettres wrot. + God him helpe weli mot. + And berge is sowle fro sorge [&] grot. + Of helle pine cold [&] hot. + And alle men e it heren welin. 585 + God leue hem i{n} his blisse spilen. + Among engeles [&] seli men. + Wi{}uten ende in reste ben. + And luue [&] pais us bi{}twen. + And god so graunte amen ameN. 590 + + [Linenotes: + 553._gaf_] _gaff_ in catch-word.] + + [[The page break is shown as printed, at the end of line 552.]] + + + + +XXIII. KENTISH SERMONS + +[[MS description from Notes volume: + +"Laud Misc. 471, Bodleian Library; on vellum, 188 130 mm.: consists of +two manuscripts bound together.... The second manuscript, of the end of +the thirteenth century, begins at f. 92...."]] + +[[Each sermon was printed in a single paragraph. They have been broken +up for this e-text.]] + + +[Headnote: Obtulerunt Ei Munera] + ++S{er}mo jn die epiphanie.+ [f. 128v + +_++CVM natus esset ih{esus} i{n} betleem iude in dieb{us} +herodis regis ecce magi ab oriente ueneru{n}t ierosolima{m} +dicentes. Vbi e{st} qui natus est rex iudeor{um}._ + + We redeth i o holi godespelle of te dai ase ure louerd +godalmichti{5} i{}bore was of ure lauedi sei{n}te Marie i e +cite of bethleem. et si sterre was seauinge of his beringe. swo +a{}pierede te o rie kinges of heenesse. to{}janes o sunne +risindde. And al swo hi bi{}knewe [f.128v] his beringe bi o +sterre. swo hi nom{en} conseil be{}tuene hem et hi wolden gon +for to hyne an{}uri. and et hi wolden offri{10} him gold and +stor and Mirre. And al swo hi hedden aparailed here offrendes +swo kam si sterre et yede to for hem in{}to ier{usa}l{e}m. ere +hi{}speke{n} to herodes and hym askede. wer was se king of gyus +et was i{}bore. And herodes i{}herde et o king was i{}bore et +solde bi king of geus. swo was michel anud. and alle hise men. +for et he was{15} of{}dred for to liese his king{}riche of +ier{usa}l{e}m. o dede he somoni alle o wyse clerekes et kue +e laghe and hem askede wer crist solde bien i{}bore. Hi +answerden et ine ier{usa}l{e}m. for hit was swo i{}seid and +be{}hote hwile{m} bi o profetes. And al{}swo herodes i{}herde +is. swo spac te o rie kinges. and hem seide. Go ha seide +into{20} bethleem and sechez et child. and wanne ye hit +habbeth hi{}funde swo an{}uret hit. and efter et cometh to me. +and hic wille go and an{}uri hit. [f.129r] et ne seide he +nocht herodes for et he hit wolde on uri{;} ac for et he hit +wolde slon. yef he hit michte finde. o kinges hem wenten and hi +seghen o sterre et yede bi{}fore hem.{25} al{}wat hi{}kam +over o huse. war ure louerd was. and al swo hi hedden i{}fonden +ure louerd{;} swo hin an urede. and him offrede hire offrendes. +Gold. and. stor. and Mirre. o nicht efter et aperede an ongel +of heuene in here slepe ine metinge and hem seide and het. et +hi ne solde a{}yen wende be herodes. ac be an oer weye wende +into hire{30} londes. + + +L+ordinges and leuedis is is si glorius miracle. and si +gl{or}ius seywinge of ure lordes beringe. et us tel et holi +godespel of te day. and ye muee wel under{}stonde be o speche +of e godspelle et me sal to dai mor makie offrinke an an +oren dai. and er of us yeft ensample o rie kinges of +heenesse. et comen fram verrene{35} londes ure louerd +[f.129r] to seche. and him makie offrinke. And be e`t hi +offrede gold. et is cuuenable yeftte to kinge{;} seawede et he +was sothfast kink. and be et hi offrede Stor. et me offrede +wylem be o ialde laghe to here `godes sacrefise{;} seawede e +he was verray prest. And be et hi offrede Mirre. et is biter +ing. signefieth et hi{40} hedde be{}liaue et he was +diadlich. et diath solde suffri for man ken. Nu i{}hiereth wet +signefieth et Gold. et. Stor. et Mirre. And offre we +Gostliche to ure lorde. e`t i offrede flesliche. et Gold et +is bricht and glareth ine o brichtnesse of o sunne. signefieth +e gode beleaue. et is bricht ine e gode cristenemannes herte. +Si gode{45} beleaue licht and is bricht ine o herte of o gode +Ma{n}ne ase gold. Offre we anne god almichti god gold. Be{}leue +we stede{}fast{}liche. et `he is fader and sune. and holy +gost. is onlepi god. Wo so hath beleaue ine gode swo offreth him +god gold [f.129v] et Stor signefied gode werkes. for ase se +smech of e store wanne hit is i{}do{50} into e uer and goth +upward to o heuene and to gode ward Swo amuntet si gode +biddinge to gode of o herte of o gode cristenema{n}ne. Swo we +mowe sigge et stor signefieth e herte. and se smech luue of +gode. + + [Linenote: + 53. After _stor_, _e_ erased.] + +{B}i `et Mirre at is biter. a{n}d be o biternesse defendet +et Cors et is mide i{}smered. et no werm nel co{m}me +i{}hende{;} signefiet{55} o gode werkes et is biter to o +yemernesse of ure flesce. Si Mirre signefiet uastinge. for o +luue of gode wakie. go ine pelrimage. uisiti e poure. and +to{}sike. and to do alle e gode et me may do for godes luue. +o ilke inges so bieth bitere to o wrichede flessce. Ac al{}so +si mirre loket et bodi et no werm ne may er i{}hende come{;} +so us defe{n}det{60} o ilke inges fram senne. and fram e +amonesteme{n}t of o dieule et ha ne may us mis{}do. Lordinges +nu ye habbet i{}herd o signefia{n}ce of o offringes et maden +[f.129v] o rie kinges of heenesse to gode. hye habbet to +gode `i offred of yure selure. and of yure erliche godes. Ne +ne offreth him nacht on lepiliche to day. ac{65} alle o daies +i o yere gostliche. Gold. and Stor. and Mirre. ase hic habbe +i{}told. Gold{;} fore Gode belaue. Stor{;} for holy urisun. +Mirre. for gode werkes. et bieth o offringes. et ure louerd +be{}seke auerichedaye o cristenema{n}ne. and werefore se +xpiste{n}ma{n} yef has de{;} of seruet o blisce of heuene. And +ih{es}u crist et for us wolde{70} an ere bi bore. a{n}d +anured of o rie kinges of painime{;} he yeu[e] us his grace of +o holi gost in ure hertes wer{}bi we moue hatie o ileke inges +et he hatedh. and lete o ileke inges at he for{}biet. and +luuie o ilek inkes at he luued. and do o ilek inges at he +ht. ine him so bileue and bidde a{n}d serui. et we mowe habbe +o blisce{75} of heueriche. _Q{uo}d uobis p{restare} d{ignetur} +p{er}._ + + [Linenotes: + 54. _Bi_] _Li_ MS. || 64._i offred_ on margin. || + 71._yeuus_ MS.] + + +[Headnote: Servasti Bonum Vinum Usque Adhuc] + ++Do{mi}ni[ca] s{e}c{un}da post octav{am} epiphanie. S{er}mo eu{a}n.+ + +_++Nuptie f{a}c{t}e su{n}t in chana [f. 130r] galil. [&] erat +mat{er} ih{es}u ibi. Vocatus est au{tem} ih{esu}s ad nuptias [&] +discipuli eius._ + + et holi godspel of to day us tel. et a bredale{80} was +i{}maked ine o londe of ier{usa}l{e}m. in ane cite at was +i{}cleped Cane in a time at godes sune yede in ere flesliche. +`ac To a bredale was ure leuedi sei{n}te Marie. and ure louerd +ih{esus} crist and hise deciples. so iuel auenture et wyn +failede. at ise bredale. o seide ure leuedi seinte Marie. to +here sune. hi ne habbet no wyn. And ure{85} louerd answerde and +sede to hire. Wat be longeth hit to me oer to e wyman. Nu ne +dorste hi namore sigge. ure lauedi. Hac hye spac to o Serganz +et seruede of o wyne. and hem seyde. al et he hot yu do{;} so +do. And ure louerd clepede e serganz a{n}d seyde to hem. ffol +vellet ha seyde. os ydres. et is to sigge os Crs. oer{90} +os fate{n} of watere. for er were. vi. ydres of stone. et +ware i{}clepede baieres wer o gi{us} hem wesse for clenesse. +and for religiun. + + [Linenote: + 82. _flesliche ac. To_ MS.] + +Ase e custome [f.130r] was ine o time. o serga{n}z +uuluelden o faten of watere and hasteliche was i{}went into +wyne. bie o wille of ure louerde. o seide ure lord. to o +serganz. Moveth to{}gid{er}e and{95} bereth to Architriclin. +at was se et ferst was i{}serued. And al{}so hedde i{}drunke +of ise wyne et ure louerd hedde i{}maked of e watere{;} ha +niste nocht e miracle. ac o serganz wel hit wiste. et hedde +et water i{}brocht. o seide Archit{ri}clin to o bredgume. +Oer men seyde he do for et beste wyn et hi habbe ferst +at{100} here bredale. and u hest ido e cont{ra}rie `et u +hest i{}hialde et beste wyn wath nu{;} is was e +co{m}me{n}ceme{n}t of o miracles of ure loruerde et he made +flesliche in ere. and `o beleuede on him{;} his deciples. Ine +sigge nacht et hi ne hedden er before ine him beliaue{;} ac +fore `e miracle et hi seghe{;} was here beliaue e more{105} +i{}stre{n}ged. + +Nu ye habbe i{}herd e Miracle. nu i{}here e signefiance. et +water bi{}tockned se euele xpistenema{n}. [f.130v] for al{}so +et wat{er} is natureliche schald and a kel alle o et hit +drinke{;} so is se euele xpisteman chald of o luue of Gode. +for o euele werkes et hi do. Ase so is Lecherie. spusbreche. +Roberie.{110} Manslechte{r}. husberners. bakbiteres. and alle +ore euele deden. urch wyche inkes man of serueth et fer of +helle. Ase godes oghe mudh hit seid. and alle o signefied et +wat{er}{;} et urch yem{er}e werkes. oer urch yemer i{}wil +liesed o blisce of heuene. et wyn at is naturel{}liche hot +ine him selue{;} and an{}het alle o et hit drinked{;}{115} +be{}tokned alle o et bied an{}ht of e luue of ure lorde. + + [Linenote: + 111. _Manslechtes_ MS.] + +Nu lordinges ure lord god almichti. at hwylem in one stede. and +ine one time flesliche makede of wat{er}e wyn{;} yet ha{bb}e +manitime maked of watere wyn{;} gostliche. wanne urch his grace +maked of o euele manne good man. of e orgeilus umble. of e +lechur chaste.{120} of e niinge [f.130v] large. and of alle +ore folies{;} so ha maket of o wat{er}e wyn. is his si +signefiance of e miracle. Nu loke euerich man toward +him{}seluen. yef he is win{;} et is to siggen yef he is +an{}heet of o luue of gode. oer yef he is wat{er}. et is yef +u art chold of godes luue. yef u art euel man{;} besech ure +lorde et he do ine e{125} his uertu. et ha e wende of euele +into gode. and et he do e do swiche werkes et u mote habbe +o blisce of heuene. _Q{uo}d u{o}b{is}. pr{est}are dig{netur}._ + + [Linenotes: + 118._hade_ MS. || 123._he he is win_ MS.] + + ++Dominica tercia post oct{avam} ep{iphanie}.+ + +_++Cvm descendiss{et} ih{esus} de monte. secute su{n}t eum{130} +turbe multe. Et ecce leprosus ueniens adorabat eu{m} dicens. +D{omi}ne si uis{;} potes me mu{n}dare._ + + et holi godspel of to dai us tel. et ure lord ih{esus} +crist. ase he hedde i{}yue o newe laghe. in one montayne. and +hedde i{}maked et formeste sarmun et euerte made in ere{;} +suo him folgede michel folk. Swo{135} kam a leprus. a sikman +and onurede him and seyde. Lord. [f.131r] lord ha seide yef u +wilt{;} u me micht wel makie hool of mine lepre. of mine euele. +And ure lord him seide and sp{re}dde his hond. and tok his +lepre{;} hic wille seide ure lord et u bi clensed. and al{}so +rae he was i{}warisd of his maladie. + ++N+u lordinges is is e miracle{140} et et godspel of te dai +us tel. ac great is e tokni{n}gge. Se leprus signefiez o +senuulle men. si lepre o se{n}ne{n}. et scab bi{}tokned o +litle se{n}nen. si lepre be{}tokned o g{r}ete sennen et biedh +diadliche. Ase so is lecherie. spusbreche. Gauelinge. Roberie. +efte. Glutunie. drunkenesse. and alle o sennen urch wiche me +liest o luue of gode{145} almichti and of alle his haleghen. +urch S`cab nis nacht man and wyman deseiurd fram ma{n}nes +felarede. Ne for o litle sennen. et noman hine ne mai loki. +nis noon deseurd pardurableliche fram gode{;} ne fram holi +chereche. for lepre is man deseurd of o co{m}painie of gode and +of alle his angles. at is to sigge for diadliche{150} senne. + +[f.131r] Nu ye habbet i{}herd e miracle and wet hit +be{}tokned. Nu loke we yef we bie clene of ise lepre. at is +to siggen of diadliche senne. Se [leprus] liest e felarede of +oer men{;} for se et sterft inne diadliche senne{;} so for +liest e co{m}painie of gode. And yef ye bie clene{;} loke et +ye ne falle nocht. et ye ne{155} bie deseuerd fram e felarede +of gode al{}michti. urch none euele werkes urch none euele +i{}wil. And yef ye bie lepr{us} urch diadliche senne. greded +gode Merci{;} et o leprus yaf hele ine bodie{;} et he us +yeue gostliche hele. in ure saule. Come to srifte for leted +yure sennen and er of bie a{}soiled. anne sollie habbe o +hele of{160} heuene. at is lif with uten ende. + +_Q{uo}d uob{is}. pr{est}are dig{netur}. p{er}._ + + +[Headnote: Domine, Salva Nos, Perimus] + ++Dominica q{ua}rta post oct{avam} ep{iphanie}.+ + +_++Ascendente ih{es}u i{n} nauiculam. secuti su{n}t eu{m} +discipuli eius. Et ecce motus factus est magn{us} i{n} mari. +Ita{165} ut nauicula op{er}iret{ur} fluctib{us}. Erat an{tem} +illis{;} uent{us} {con}trarius._ + +[f.131v] We redeth i e holi godspelle of to dai at ure +lord ih{es}u c{ri}st yede one time in to ane ssipe and ise +deciples mid him in{}to e s. And so hi were i{n} o ssipe so +a{}ros a great te{m}peste. of winde. And ure lord was i{}leid +him don to slepe. ine o{170} ssipe. er ane is tempeste +a{}rs. Hise deciples hedde g{re}t drede of ise te{m}peste. so +a{}wakede hine. and seiden to him. lord saue us{;} for we +p{er}isset. And ha wiste wel et hi ne hadde nocht gode beleaue +ine him{;} o seide to hem. wat dret yw folk of litle beliaue. +o a{}ros up ure lord and tok ane wynd and to s{;} and al{}so +rae hit was{175} stille. And al{}se o men et weren in o +ssipe hedde i{}seghe o miracle so awondrede hem michel. is is +si vaire miracle et et godspel of te day us tel. ere{}fore +sal hure be{}liaue bie e betere a{}strenged. Ine swiche lorde +et siche miracle mai do and do wanne he wile. Ac hit is us +nyede et se et sucurede he{m} ine a p{er}il{;} et{180} us +sucuri ine [f.131v] ure niedes. et we clepie to him et ha us +helpe. and he hit wille do bleeliche. yef we him bisecheth +merci mid good i{}wille al{}so him seluen seith bi e holi +writes. + +_Salus p{o}p{u}li ego su{m}. [&] cet{er}a._ Hic am ha sei helere +of e folke. wanne hi to me clepiedh ine hire sorghen. and ine +hire niedes hic hi sucuri{185} and beneme hem al here euel +with{}ute ende. Grede we to him merci sikerliche. yef se deuel +us wille a{}cu{m}bri urch senne. urch p{r}ede oer urch +an{}vie. oer urh wree. oer urch oer manere of diadliche +senne g{r}ede we to him Merci. and sigge we him lord sauue us +et we ne p{er}issi. and et he us deliuri of alle eueles. and +et ha{190} yef us swiche werkes to done in ise wordle{;} et +o saulen of us mote bien isauued a domes dai. and gon to o +blisce of heuene. _Q{uo}d ip{s}e pr{est}are d{ignetur}._ + + ++D{omi}nica In sexagesima. S{er}mo.+ + +[Headnote: Ite et Vos in Vineam Mean] + +_++Simile est regnu{m} celoru{m} ho{min}i pat{ri}familias. +qui_{195} _exijt p{ri}mo mane {con}ducere op{er}arios in uineam +suam._ + +[f. 132r] ++Hure lord godalmichti to us speke ine o holi +godespelle of te day. and us seaweth one forbisne. et yef we +uilleth don his seruise. e`t we sollen habbe{200} o mede wel +griat ine heuene. For so seyth ure lord ine o godspelle of to +dai. et on goodman was. at ferst uut{}yede bi e Moreghen for +to here werkmen in to his wi{n}yarde. for ane peny of forewerde. +and al{}so he hedde i{}mad ise forewerde{;} so ha sente hi into +his wynyarde. so ha dede at undre{n} and at midday al{}so. o +at hit was{205} a{}yen an euen{;} so ha ka{m} into e +Marcatte. so he fond werkmen et were idel. o seyde he to hem. +W bie ye idel{;} and hie answerden{;} and seyde. lord{;} for +we `ne fonden te dai at us herde. Go nu ha seide se godeman +into mine wynyarde{;} and hic at richt is{;} yu sal yeue. os +yede into ise wynyarde. mid o ore. o et hi wel{210} euen. +o seide e lord to his sergant. Clepe o werkmen a{n}d yeld hem +here trauail. and a{}gyn to hem at comen last, and go al to o +ferste. yef eue[f 132r]riche of hem ane peny. + +Se sergant dede es lordes co{m}ma{n}dem{en}t. so paide o +werkmen and yaf euerich ane peny. And so hi seghen o et bi e +Morghen waren i{}comen. et{215} hi et waren last i{}cume. +Hedde{n} here euerich ane peny{;} o we{n}den hi more habbe{;} +o gruchchede hi a{}menges hem. and seyden. os laste on ure +habbe i{}travailed. and u his makest velaghes to us. et +habbeth al{}deai i{}bye ine ine wynyarde. and habbet i{}oled +e berdene of o pine. and of o hete of al o daie. o +ansuerede se gode man{220} to on of hem. Frend ha seide ine do +e noon unricht. Wat for i{n}gketh at hic do min i{}wil{;} +a{n}d al{}so ure lord hedde i{}told ise forbisne{;} so he seide +efter{}ward. so sulle o uerste bie last{;} and o laste ferst. +Fele bie i{}clepede{;} ac feaue bie i{}corn. + +Nu i{}here e signefiance. es godeman{;} be tockne +godalmichti ure lord. Se{225} winyard be{}tockne. e seruise +of ure lorde. e werkmen. be tockne alle o et do cristes +seruise. [f.132v] o tides of o daie{;} be{}tokne e time of +is world. Bie e Morghen i{}herde ure lord werkmen in{}to his +winyarde. o ha sente e pat{ri}arches. ate begininge of is +wordl. ine is seruise. et urch gode beleau him seruede. and +seden{230} his techi{n}ge to alle o et hi hedden hit to +siggen. Al{}so at undren. and at midday. i{}herede he werkmen +into is winyarde. o ha sente be o time et Moyses was a{n}d +aaro{n}. and i e time of his p{ro}phetes dede he mani god man +i{n}{}to his seruise{;} et urch griate luue to him helden. and +deden his seruise. To yenes a{n} euen{;} godalmichti{235} +i{}hierde werkmen in{}to his winyarde. o at he alast of is +wordle naam fles and blod ine e Maidene sei{n}te Marie. and +seauede ine is world. o fond he Men. et al day hedden i{}be +idel. Werefore he fond et heen folk et be o time et was +i{}go{;} hedden i{}be ut of godes be{}liaue. and of his luue. +and of his seruise. Hi ne hedden{240} nocht i{}be idel +[f.132v] for to done o deueles werkes. + +Ac ere{}fore seith et godspel et hedden i{}be idel{;} o et +hi nedden bi{}leued ane god{}almichti. ne him louie ne hi{m} +serui. For al at is ine is wordle. et man is. bote yef ha +luuie godalmichti. and hi{m} serui{;} al hit him may e{n}che +for lore and idelnesse. o a{}resunede ure lord e paens{245} +be ise apostles. vre{}fore hi hedde{n} i{}be so longe idel. o +et hi ne hedden i{}be in his seruise{;} o ansuerden e +pae{n}s{;} et non ne hedden i{}herd hij. et is to sigge et hi +ne hedden neuer te i{}heed p{ro}ph{et}e ne a{}postle ne prechur. +et hem seaude ne hem tachte hu i{}solden ine gode beleue ne him +serui. Go a seide ure lord inte mine{250} winyarde. et is +inte mine beleaue. and hic yw sal yeue yure peni et is +heueriche blisce. o heen men yeden be a daghen into cristes +seruise{;} and we et of hem bie i{}cume. and habbe cristendom +under fonge{;} bie i entred i{n} to cristes seruise ere fore +we sollen habbe ure peni et is e blisce of heuene. [f.133r] +also wel ase{255} o et comen bi e Morghen. for al so we +hopie for te habbe heueriche blisce{;} ase o pat{ri}arches and +o p{ro}ph{et}es. and o apostles and o gode men et hwile{m} +ine is world godalmichti s{er}ueden. + +So as we habe i seid of diuers wordles. et god almichti dede +werkmen into his winyarde{;} so we mowe sigge of o elde of +eueriche me{n}.{260} For godalmichti de werkm{en} into his +winyarde bi e Morghen. Wanne ha clepe of swiche er bie into +his seruise ine here childhede. Wanne hi of is world wende. +beswo et hi ne be ine no diadlich senne. At undren ha se{n}t +men in to his winyarde. et a turne into his s{er}uise. of age +of man. At Middai wanne o dai is{265} aler hotestd be tokned +o men of .xxx^ti. wyntre. oer of furti. for e nat{ur}e of Man +is of greater stre{n}ge and of greater hete ine o age. Se euen +bi tockne. elde of Man. et is se ende of e liue. Vre lord de +werkmen into his winyarde a genes o e[f.133r]uen{;} Wanne +fele ine here elde wende ut of here senne i{n} to cristes +seruise. As so{270} solle hi habbe o blisce of heuene{;} ase +o et ferst come{n} into e winyyarde. Nocht for an for ise +griate bunte et ure iord yef ne solde no man targi for to +wende to godalmichti ne him to serui. for al so seid et holi +writ et now ne wot ane dai of his diae. for Man mai longe +liues wene and ofte him leghe se wre{n}ch. + +Nu gode men{275} ye habbe i herd et godspel and e forbisne. +Nu loke yef ye bie with inne o winyarde. et is et yef ye +bie ine godes seruise yef ye bie with ute diadliche senne yef +ye hatied at he hate. yef ye luuie et he luue. and do et +he hot. and but ye do{;} ye bie hut of his winyarde. e is ut +of his seruise. and ye do et ure lord ht, so ye{280} of +serue ane peni. et `is heueriche blisce. ye of s{er}ue et +good et noon herte ne may i{}enche ne noon yare i here ne +tunge telle. o blisce et god [f.133v] halt alle o et hine +luuie. ider lord granti us to cumene. _Q{uo}d ipse pr{est}are +dignet{ur}. p{er}._ + + [Linenotes: + 224. On margin, Multi s{un}t uocati{;} p{auci}. || + 235._an_] _[-a]_ MS. || 278._he he_ MS.] + + + + + OXFORD + PRINTED AT THE CLARENDON PRESS + BY HORACE HART, M.A. + PRINTER TO THE UNIVERSITY + + + * * * * * + * * * * + * * * * * + +[Design of the e-text: + +Lines of prose have been shortened for readability. The original line +numbers are shown in {braces} within the text. Mid-line caesuras are +marked as in the original, with additional space. + +Page numbers from the source MSS are shown as printed--inline in the +prose passages, marginal in verse--with their original brackets. Page +breaks in verse were marked with a simple line|. + +In Linenotes and Collations, single | and double || lines have been +added by the transcriber where the original used extra space between +entries. + +Several selections offer parallel readings from two or more MSS, +originally printed on facing pages. These parallel readings are shown +in sequence, with differing amounts of indentation; long prose passages +have been broken into smaller units for easier comparison. + + +Editorial material: + +As explained in the editor's Introduction, "Additions are made within +square brackets, and interlineations are printed between accents." +Brackets added by the transcriber are also used to enclose footnotes and +similar multi-line blocks of text. The `accents occur in pairs, and are +used nowhere else. Some selections use *asterisks*, also in pairs. + +In notes and other editorial material, _lines_ represent italics. +Headnotes were retained only when they contain text that does not appear +elsewhere on the page. + + +Errors and Inconsistencies: + +A few Linenotes were separated by semicolons (;) instead of extra space; +these have been regularized to | lines. + +Line numbers are in multiples of 5. Both in the e-text and in the +original book, variations in line number are for mechanical reasons +such as unusually long lines, or to avoid collision with marginal folio +numbers. + +When a new selection began at mid-page, linenotes were sometimes +identified by selection number. These were randomly printed in upper or +lower case, as "XVII" or "xvii".] + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Selections from early Middle English, +1130-1250, by Various + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SELECTIONS--EARLY MIDDLE ENGLISH *** + +***** This file should be named 26413-8.txt or 26413-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/6/4/1/26413/ + +Produced by Louise Hope, David Starner and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/26413-8.zip b/26413-8.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3fa7375 --- /dev/null +++ b/26413-8.zip diff --git a/26413-h.zip b/26413-h.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6b7064e --- /dev/null +++ b/26413-h.zip diff --git a/26413-h/26413-h.htm b/26413-h/26413-h.htm new file mode 100644 index 0000000..152de37 --- /dev/null +++ b/26413-h/26413-h.htm @@ -0,0 +1,21356 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" +"http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"> + +<head> +<title>Selections from Early Middle English</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8" /> + + +<style type = "text/css"> + +body {margin-left: 10%; margin-right: 10%;} + +div.maintext {margin-top: 4em; margin-bottom: 4em;} +div.lambeth, div.bestiary {margin: 0;} + +hr {width: 80%; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; text-align: center;} +hr.tiny {width: 20%;} + +sup, sub {font-size: 75%; line-height: 50%;} + +em {font-style: normal; letter-spacing: .17em; padding-left: .17em;} +big {font-size: 133%; line-height: 50%; padding-left: .1em; +font-weight: normal; font-style: italic;} +div.lambeth b, div.bestiary b {color: #C00; background-color: inherit;} + +a.tag {text-decoration: none; vertical-align: .3em; font-size: 80%; +padding-left: .25em; line-height: .1em;} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6 {text-align: center; font-style: normal; +font-weight: normal; line-height: 1.5; margin-top: .5em; +margin-bottom: .5em;} + +h1 {font-size: 200%;} +h2 {font-size: 175%;} +h3 {font-size: 150%; clear: both;} +h4 {font-size: 120%; clear: both;} +div.maintext h3, div.maintext h4 {margin-top: 3em; margin-bottom: 1em;} +h5 {font-size: 100%;} +div.maintext h5, div.endnote h5 +{margin-top: 1.5em; margin-bottom: .75em;} +div.maintext h4 + h5 {margin-top: 1em;} +div.maintext table h5 {line-height: 1.2; margin-top: .5em; +margin-bottom: .5em;} +div.endnote h5 {font-weight: bold;} +h6 {font-size: 85%;} + +p {margin-top: .5em; margin-bottom: 0em; line-height: 1.2;} + +p.illustration {text-align: center; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;} +p.inset {margin-right: 2em; margin-left: 2em;} + +p.center {text-align: center;} +p.right {text-align: right; margin-right: 2em;} +p.hanging {margin-left: 4em; text-indent: -2em;} + + +/* all sidenotes */ + +.sidenote {line-height: normal; font-size: 86%;} +span.sidenote {float: right; clear: right;} + +/* headnotes */ + +p.headnote, div.verse p.headnote, div.prose p.headnote +{margin: 1em 0% .5em -12.5%; text-indent: 0;} +span.headnote {padding: .3em 2em .2em; border: 1px solid #CCC; +font-variant: small-caps;} + +/* verse selections */ + +div.verse {margin: .5em 0;} +div.verse p {margin-top: 0; margin-left: 6em; text-indent: -4em;} +div.verse p.prose {margin-left: 0; text-indent: 0;} +div.verse p.indent {margin-left: 7em;} +div.verse p.deepset {margin-left: 18em;} +div.verse p.outset {text-indent: -6em;} +div.verse p.stanza {margin-top: 1em;} + +div.verse p.missing {margin-left: 4em; text-indent: 0; +letter-spacing: 1.5em;} + +div.verse p.dropcap {float: left; padding-right: 2em; font-size: 2.2em; +margin-left: 1em; margin-top: -.1em; margin-bottom: -.5em; +text-indent: 0;} +div.verse p.dropcap.indent {margin-left: 1.4em;} +div.verse p.dropcap.stanza {margin-top: .5em;} + +div.verse p.sidenote {clear: both; margin: 1em 4em; text-indent: 0;} + +div.verse span.sidenote {padding-left: .5em; padding-bottom: 0.25em; +margin-top: .5em; width: 20%;} +div.verse span.sidenote.orig {font-size: inherit; width: 25%; +clear: none;} + +span.linenum {position: absolute; +font-style: normal; font-weight: normal; text-indent: 0; +font-size: 80%; padding-top: .2em; text-align: right; right: 93%;} + +div.verse span.folionum {position: absolute; +font-style: normal; font-weight: normal; text-indent: 0; +font-size: 95%; padding-top: .1em; white-space: nowrap; left: 2%;} +div.verse span.folionum:after {content: "]";} + + +/* prose selections */ + +div.prose {margin: .5em 0;} +div.prose p, td.prose p {margin-left: 2em;} +div.prose p.indent {margin-left: 4em;} + +div.prose p.missing {background-repeat: repeat-x; +background-position: 0 67%; background-image: url("images/dot.gif");} + +span.dropcap {float: left; font-size: 2.2em; margin-top: -.1em; +margin-bottom: -.5em; padding-right: .1em; text-indent: 0;} + +div.prose span.folionum, span.year {float: left; +padding-right: .5em; padding-left: .5em;} +.prose p.folionum {line-height: 1.2em; float: left; +padding-right: .5em; padding-left: .5em;} /* div, table, td */ + +span.year {clear: left; padding-top: .8em; font-size: 80%;} +span.year.nopad {padding-top: .2em;} + +div.prose span.sidenote {margin: .5em 0 .25em 1em; padding: .5em; +width: 25%; border: 2px solid #CCC; border-right: none;} + +span.tag {border-bottom: 1px dotted #666;} + +/* tables */ + +table {margin-left: auto; margin-right: auto; margin-top: 1em; +margin-bottom: 1em;} +table + table {margin-top: 0;} + +td {vertical-align: top; text-align: left; padding: .1em;} + +td.number {text-align: right;} +table.toc td.number {white-space: nowrap;} + +table.corrigenda td {font-size: 92%; padding-left: 1em;} + + +/* parallel texts */ + +table.verse, table.prose {font-size: 92%;} +table.verse td, table.prose td {padding: 0 1em 0 0; width: 50%;} + +table.verse p {margin-top: 0; margin-left: 3em; text-indent: -3em;} +table.verse p.indent {margin-left: 4em;} +table.verse p.deepset {margin-left: 50%;} +table.verse p.outset {text-indent: -5em;} +table.verse p.stanza {margin-top: 1em;} + +table.verse p.missing {margin-left: 2em; text-indent: 0; +letter-spacing: 1.5em;} + +table.verse p.dropcap {float: left; padding-right: 1.5em; +font-size: 2.2em; margin-left: 0; margin-top: -.1em; +margin-bottom: -.5em; text-indent: 0;} +table.verse p.dropcap.stanza {margin-top: .25em;} + +table.prose p {margin-top: 0;} +table.prose p.break {margin-top: 1em;} + +td.rightside span.linenum {right: 2%;} + + +table.ancren {border-collapse: collapse;} +table.ancren td.prose {width: 55%;} +table.ancren td.sidenote {padding: 1em 0 0 3em;} +table.ancren td.collation {font-size: 83%; padding: 1em 0 0 1em;} + +td.collation p {margin: 0; text-indent: 0;} + + +/* conditional */ + +table.toc p {margin-top: 0em; margin-left: 2em; +text-indent: -2em; line-height: normal;} +table.toc p.hanging {margin-left: 4em;} + + +/* text formatting */ + +span.firstword {font-variant: small-caps;} +span.gap {letter-spacing: 1em;} +span.float {float: left;} + +.smallroman {text-transform: lowercase; font-variant: small-caps;} +.smallcaps {font-variant: small-caps;} +.smaller {font-size: 88%;} +.smallest {font-size: 75%;} +.extended {letter-spacing: 0.2em;} + +/* page number */ + +span.pagenum {position: absolute; right: 2%; font-size: 90%; +font-weight: normal; font-style: normal; text-align: right; +text-indent: 0em;} +span.pagenum.left {right: 95%;} + + +/* correction popup */ + +ins.edcorr {text-decoration: none; border-bottom: thin dotted blue;} +ins.mycorr {text-decoration: none; border-bottom: thin dotted red;} + +/* Transcriber's Note */ + +.mynote {background-color: #DDE; color: #000; +font-family: sans-serif; font-size: 90%;} + +div.mynote {margin: 1em 5%; padding: .5em 1em 1em;} +p.mynote {margin: 1em 5%; padding: 1em;} +span.mynote {padding: .1em .25em;} +.mynote a {text-decoration: none;} + +div.endnote {padding: .5em 1em 1em; margin: 2em 1em; +border: 3px ridge #A9F; +font-family: sans-serif; font-size: 90%;} + +</style> +</head> + +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Selections from early Middle English, +1130-1250, by Various + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Selections from early Middle English, 1130-1250 + Part I: Texts + +Author: Various + +Editor: Joseph Hall + +Release Date: August 24, 2008 [EBook #26413] + +Language: English + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SELECTIONS--EARLY MIDDLE ENGLISH *** + + + + +Produced by Louise Hope, David Starner and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net + + + + + + +</pre> + +<div class = "mynote"> +<p><a name = "start" id = "start">This e-text</a> includes characters +that will only display in UTF-8 (Unicode) file encoding, including but +not limited to:</p> + +<p class = "inset"> +Ȝ, ȝ (yogh)<br /> +⁊ (Tironian ampersand)<br /> +þ̵ (thorn with stroke—also see below)<br /> +ę (e with tail, “e caudata”)<br /> +ẏ (y with over-dot)</p> + +<p>All but the first three are rare, or occur only in notes.</p> + +<p>If any of these characters do not display properly, or if the +apostrophes and quotation marks in this paragraph appear as garbage, +make sure your text browser’s “character set” or “file encoding” is set +to Unicode (UTF-8). You may also need to change your browser’s default +font.</p> + +<p>The inverted semicolon <img src = "images/semicolon.gif" width = "13" +height = "22" alt = ";" /> is represented as an oversized semicolon +<big>;</big>. A half-width space—shown here in red— <span +style = "color: red; background-color: red;"> </span> was used in +some selections to separate a main word from its pre fix. It may +not display accurately in all browsers. Note that because of font +availability, “thorn with stroke” is shown as separate characters, +þ or Þ with combining -. If your browser can display the +single-character forms Ꝥ and ꝥ (hex A764 and A765), and +you are comfortable editing html files, feel free to replace them +globally.</p> + +<p>A few selections use additional, very unusual letters that will be +explained as they appear.</p> + +<p>The Notes were published in a separate volume, in preparation at the +time this e-text was produced (August 2008). For each selection, the +paragraph describing the MSS. has been summarized from these Notes; +additions or omissions shown by ellipses or brackets according to +the usual rules for academic quotation.</p> + +<p>Errors are marked with mouse-hover <ins class = "mycorr" title = +"like this">popups</ins>. Further details about the format of this +e-text and the original book, including handling of parallel texts, are +at the <a href = "#format">end of the e-text</a>.</p> +</div> + + +<h1>SELECTIONS FROM<br /> +EARLY MIDDLE ENGLISH<br /> +1130-1250</h1> + +<h6>EDITED WITH INTRODUCTIONS AND NOTES</h6> + +<h6>BY</h6> + +<h4 class = "extended">JOSEPH HALL</h4> + +<h6><span class = "smallcaps">M.A., Hon. D.Litt.</span>, Durham +University</h6> + +<p> </p> + +<hr /> + +<h4 class = "extended">PART I: TEXTS</h4> + +<hr /> + +<p> </p> + +<h3 class = "extended">OXFORD</h3> + +<h4 class = "extended">AT THE CLARENDON PRESS</h4> + +<h6>M CM XX</h6> + +<p> <br /> </p> + +<a name = "pageii" id = "pageii"> </a> + +<h5>OXFORD UNIVERSITY PRESS</h5> + +<h6>LONDON EDINBURGH GLASGOW NEW YORK<br /> +TORONTO MELBOURNE CAPE TOWN BOMBAY<br /> +<em>HUMPHREY MILFORD</em><br /> +<span class = "smaller">PUBLISHER TO THE UNIVERSITY</span></h6> + + +<div class = "maintext"> + +<span class = "pagenum">iii</span> +<a name = "pageiii" id = "pageiii"> </a> + +<h3><a name = "preface" id = "preface">PREFACE</a></h3> + +<p><span class = "firstword">Some</span> of the texts in this book have +already appeared in the Specimens of Early English edited by the Rev. +Richard Morris. But Nos. i, ii, iv, vii, xiii and xv are new, the +important shorter pieces, Nos. vi, viii, xvi, xviii, xxi and xxiii, are +printed in full, and some, as Nos. viii and ix, are taken from +additional or better manuscripts. The pieces are arranged tentatively in +what appears to be the chronological order of their composition, but +Nos. xix and xvii should have come before the Ancrene Wisse, and No. vii +has been placed next to the Proverbs of Alfred, from which it appears to +be derived. It is hoped that those who study the older book will find in +the present one a useful supplement.</p> + +<p>The texts follow the manuscripts in all details. The syntax being +comparatively simple, there is not much to be gained by modern +punctuation, and that of the manuscripts has gained a fresh importance +from theories which have been founded upon it. Where obvious mistakes +have been corrected in the text, notice is always given in the +footnotes. Additions are made within square brackets, and +interlineations are printed between accents.</p> + +<p>My best thanks are due to the custodians of the libraries for the +facilities which with uniform kindness they extended to me in the +collation of the manuscripts.</p> + +<p class = "right">J. H.</p> + +<p class = "hanging"><span class = "smallcaps">Woodstock</span>,<br /> +<i>January, 1920</i>.</p> + + +<a name = "pageiv" id = "pageiv"> </a> + +<span class = "pagenum">v</span> +<a name = "pagev" id = "pagev"> </a> + +<h4><a name = "contents" id = "contents">TABLE</a><br /> +<span class = "smallest">OF</span><br /> +<span class = "smaller">PIECES AND MANUSCRIPTS</span></h4> + +<table class = "toc" summary = "table of contents"> +<tr> +<td class = "number smaller" colspan = "3"> +PAGE</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">I.</td> +<td><a href = "#chap_I"><span class = "smallcaps"> +Worcester Fragments</span></a> +<p class = "hanging">Worcester Cathedral Library, 174. +</p></td> +<td class = "number">1</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">II.</td> +<td><a href = "#chap_II"><span class = "smallcaps"> +Saint Godric’s Hymns</span></a> +<p class = "hanging">British Museum, Royal 5 F. vii. +</p></td> +<td class = "number">5</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">III.</td> +<td><a href = "#chap_III"><span class = "smallcaps"> +The Peterborough Chronicle</span> +(<span class = "smallroman">A.D.</span> 1132-1154)</a> +<p class = "hanging">Bodleian, Laud Misc. 636. +</p></td> +<td class = "number">5</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">IV.</td> +<td><a href = "#chap_IV"><span class = "smallcaps"> +Charter of Henry the Second</span></a> +<p class = "hanging">B. M., Harleian Charter iii B. 49. +</p></td> +<td class = "number">11</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">V.</td> +<td><a href = "#chap_V"><span class = "smallcaps"> +A Parable</span></a> +<p class = "hanging">B. M., Cotton Vespasian A. xxii. +</p></td> +<td class = "number">12</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">VI.</td> +<td><a href = "#chap_VI"><span class = "smallcaps"> +The Proverbs of Alfred</span></a> +<p class = "hanging">Jesus Coll. Oxford, Arch. E. 29. +</p></td> +<td class = "number">18</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">VII.</td> +<td><a href = "#chap_VII"><span class = "smallcaps"> +Memento Mori</span></a> +<p class = "hanging">Same as No. VI. +</p></td> +<td class = "number">29</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">VIII.</td> +<td><a href = "#chap_VIII"><span class = "smallcaps"> +Poema Morale</span></a> +<p class = "hanging">Lambeth, 487.</p> +<p class = "hanging">B. M., Egerton 613.</p> +<p class = "hanging">Trinity Coll. Camb., B. 14. 52.</p> +</td> +<td class = "number">30, 31</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">IX.</td> +<td><a href = "#chap_IX"><span class = "smallcaps"> +Ancrene Wisse A</span></a> +<p class = "hanging">Corpus Christi Coll. Camb., 402.</p> +<p class = "hanging">Caius Coll., 234.</p> +</td> +<td class = "number">54, 55</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "number"> +<span class = "pagenum">vi</span> +<a name = "pagevi" id = "pagevi"> </a> +IX.</td> +<td><a href = "#chap_IX_b"><span class = "smallcaps"> +Ancrene Wisse B</span></a> +<p class = "hanging">Corpus MS., as before.</p> +<p class = "hanging">B. M., Cotton Nero A. xiv, with passages from +C inserted between asterisks.</p> +<p class = "hanging">Variants upon MS. Nero from B. M., Cotton Titus +D. xviii (without any indicating letter) and B. M., Cotton +Cleopatra C. vi (= C). B indicates agreement of T and C as +against N.</p> +</td> +<td class = "number">60, 61</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "number">X.</td> +<td><a href = "#chap_X"><span class = "smallcaps"> +In Diebus Dominicis</span></a> +<p class = "hanging">Lambeth, 487. +</p></td> +<td class = "number">76</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">XI.</td> +<td><a href = "#chap_XI"><span class = "smallcaps"> +Hic Dicendum est de Propheta</span></a> +<p class = "hanging">Same as for No. X. +</p></td> +<td class = "number">79</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">XII.</td> +<td><a href = "#chap_XII"><span class = "smallcaps"> +Sermons for Palm Sunday and Easter Day</span></a> +<p class = "hanging">Trinity Coll. Camb., B. 14. 52. +</p></td> +<td class = "number">82</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">XIII.</td> +<td><a href = "#chap_XIII"><span class = "smallcaps"> +Vices and Virtues</span></a> +<p class = "hanging">B. M., Stowe 34. +</p></td> +<td class = "number">88</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">XIV.</td> +<td><a href = "#chap_XIV"><span class = "smallcaps"> +Laȝamon</span></a> +<p class = "hanging">B. M., Cotton Caligula A. ix.</p> +<p class = "hanging">B. M., Cotton Otho C. xiii.</p> +</td> +<td class = "number">94, 95</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">XV.</td> +<td><a href = "#chap_XV"><span class = "smallcaps"> +Orm</span></a> +<p class = "hanging">Bodleian, Junius 1. +</p></td> +<td class = "number">112</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">XVI.</td> +<td><a href = "#chap_XVI"><span class = "smallcaps"> +Sawles Warde</span></a> +<p class = "hanging">Bodleian, 34 (to l. 339, p. 127).</p> +<p class = "hanging">B. M., Royal 17 A. xxvii (from l. 339, p. 127 +to end).</p> +</td> +<td class = "number">117</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">XVII.</td> +<td><a href = "#chap_XVII"><span class = "smallcaps"> +Saint Katherine</span></a> +<p class = "hanging">B. M., Royal 17 A. xxvii. +</p></td> +<td class = "number">128</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">XVIII.</td> +<td><a href = "#chap_XVIII"><span class = "smallcaps"> +The Orison of our Lady</span></a> +<p class = "hanging">B. M., Cotton Nero A. xiv. +</p></td> +<td class = "number">132</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "number"> +<span class = "pagenum">vii</span> +<a name = "pagevii" id = "pagevii"> </a> +XIX.</td> +<td><a href = "#chap_XIX"><span class = "smallcaps"> +Saint Juliana</span></a> +<p class = "hanging">B. M., Royal 17 A. xxvii.</p> +<p class = "hanging">Bodleian, 34. +</p></td> +<td class = "number">138, 139</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">XX.</td> +<td><a href = "#chap_XX"><span class = "smallcaps"> +The Owl and the Nightingale</span></a> +<p class = "hanging">Jesus Coll. Oxford, Arch. E. 29.</p> +<p class = "hanging">B. M., Cotton Caligula A. ix.</p> +</td> +<td class = "number">148, 149</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">XXI.</td> +<td><a href = "#chap_XXI"><span class = "smallcaps"> +The Bestiary</span></a> +<p class = "hanging">B. M., Arundel 292.</p> +</td> +<td class = "number">176</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">XXII.</td> +<td><a href = "#chap_XXII"><span class = "smallcaps"> +Genesis and Exodus</span></a> +<p class = "hanging">Corpus Christi Coll. Camb., 444.</p> +</td> +<td class = "number">197</td> +</tr> +<tr> +<td class = "number">XXIII.</td> +<td><a href = "#chap_XXIII"><span class = "smallcaps"> +Kentish Sermons</span></a> +<p class = "hanging">Bodleian, Laud Misc. 471.</p> +</td> +<td class = "number">214</td> +</tr> +</table> + + +<a name = "pageviii" id = "pageviii"> </a> +<h4><a name = "corrigenda" id = "corrigenda">CORRIGENDA</a></h4> + +<p class = "mynote"> +The listed corrections have been made in the text and marked with +mouse-hover popups <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘liek this’">like this</ins>.</p> + +<table class = "corrigenda" summary = "editor’s corrections"> +<tr> +<td> 1/17</td> +<td>[nu beoþ]</td> +</tr> +<tr> +<td> 2/30</td> +<td>[fei]ȝe</td> +</tr> +<tr> +<td> 11/1</td> +<td><i>þ</i>urh MS kurh</td> +</tr> +<tr> +<td> 12/15</td> +<td>alisendnesse</td> +</tr> +<tr> +<td> 14/58</td> +<td>fi<i>lio</i></td> +</tr> +<tr> +<td> 17/162</td> +<td>d<i>escendi</i></td> +</tr> +<tr> +<td> 83/32</td> +<td>For v<i>iam</i> p<i>ro</i> read v<i>estimenta</i> +p<i>rosternebant</i></td> +</tr> +<tr> +<td> 85/79</td> +<td>s<i>e</i>cla</td> +</tr> +<tr> +<td> 87/161</td> +<td>Omit words in brackets at beginning of line</td> +</tr> +<tr> +<td>150/16</td> +<td>þat</td> +</tr> +<tr> +<td>152/57</td> +<td>wit</td> +</tr> +<tr> +<td>154/104</td> +<td>bysemar</td> +</tr> +<tr> +<td>160/183</td> +<td>nyht</td> +</tr> +<tr> +<td>160/185</td> +<td>vych</td> +</tr> +<tr> +<td>160/191</td> +<td>quaþ</td> +</tr> +<tr> +<td>166/289</td> +<td>In footnote, Þule</td> +</tr> +<tr> +<td>167/289</td> +<td><ins class = "mycorr" title = "this footnote already exists"> +In footnote, Þule</ins></td> +</tr> +<tr> +<td>167/310</td> +<td>eue</td> +</tr> +<tr> +<td>168/336</td> +<td>Murehþe ilyche</td> +</tr> +<tr> +<td>168/339</td> +<td>holy</td> +</tr> +<tr> +<td>221/248</td> +<td>iheed <i>for</i> ihee[r]d</td> +</tr> +</table> + +<span class = "pagenum">1</span> +<a name = "page1" id = "page1"> </a> + +<h4><a name = "chap_I" id = "chap_I"> +I. WORCESTER FRAGMENTS</a></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“Worcester Cathedral Library, 174.... Its contents are ... +(2) the scrap here marked A; (3) the pieces B and C with five +more fragments of the same poem. A completes the page on which the +glossary ends, and B is on the verso of the leaf. The leaves have been +slightly shorn at one side and reduced at top and bottom, but probably +to no great extent: the conjectural complement, which is here printed +within square brackets, is for the most part fairly obvious, the more so +as portions of the lost letters often remain. The whole MS. is in the +same large square hand, but the pieces in verse, which are written +continuously, like prose, are less carefully executed. The handwriting +is of the second half of the twelfth century, perhaps about 1180 A.D. +The Latin headings are not in the MS.”</p> +</div> + +<h5 class = "smallcaps">A. Sicut Oues absque Pastore</h5> + +<div class = "verse"> + +<span class = "folionum">f. 63 r</span> + +<p class = "dropcap">[S]</p> +<p><i>an</i>c<i>tus</i> beda was iboren her on breotene mid us ·</p> + +<span class = "sidenote"> +2. <i>writen</i>] [<i>bec</i>] Varnhagen.<br /> +3. <i>englisc</i>] <i>englise</i> MS.</span> + +<p>⁊ he wisliche [writen] awende</p> +<p>þ̵ þeo englis<i>c</i> leoden þurh weren ilerde ·</p> +<p>⁊ he þeo c[not]ten unwreih · þe questiuns hoteþ ·</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +þa derne diȝelnesse · þe de[or]wurþe is ·</p> +<p>ælfric abbod þe we alquin hoteþ ·</p> + +<span class = "sidenote"> +7. [<i>fif</i>] V.</span> + +<p>he was bocare · ⁊ þe [fif] bec wende ·</p> +<p>Genesis · Exodus · Vtronomius · Numerus · Leuiticus ·</p> +<p>þ[urh] þeos weren ilærde ure leoden · on englisc ·</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +þet weren þeos biscop[es þeo] bodeden cristendom</p> + +<span class = "sidenote"> +11. <i>Ripum</i>] <i>Sipum</i> MS.<br /> +13. <i>Paulin</i>] [<i>Cwiche</i>]<i>lm</i> Wright.</span> + +<p class = "prose"> +wilfrid of <span class = "tag"><i>R</i>ipum</span> · Johan of beoferlai +· Cuþb[ert] of Dunholme · Oswald of wireceastre · Egwin of heoueshame · +æl[dhelm] of malmesburi · Swiþþun · æþelwold · Aidan · Biern of +wincæstre · <span class = "tag">[Pau]lin</span> of rofecæstre · S. +Dunston · ⁊ S. ælfeih of cantore · buri ·</p> + +<p><span class = "linenum">15</span> +þeos læ[rden] ure leodan on englisc ·</p> +<p>næs deorc heore liht · ac hit fæire glod ·</p> +<p>[nu is] þeo leore forleten · ⁊ þet folc is forloren ·</p> +<p><ins class = "edcorr" title = +"corrected by editor from ‘nu beoþ’ without brackets">[nu beoþ]</ins> +oþre leoden · þeo læ[reþ] ure folc ·</p> +<p>⁊ feole of þen lorþeines losiæþ · ⁊ þ̵ folc forþ mid</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +Nu sæiþ [ure] drihten þus · <em>Sicut aq<i>ui</i>la +p<i>ro</i>uocat</em></p> +<p class = "outset"> +<em>pullos suos ad uolandu<i>m</i> · ⁊ sup<i>er</i> eo[s uolitat +·]</em></p> + +<span class = "sidenote"> +22. <i>þis</i>] <i>þus</i> V.</span> + +<p>þis beoþ godes word to worlde asende ·</p> +<p>þ̵ we sceolen fæier feþ [festen to him] ·</p> +</div> + +<span class = "pagenum">2</span> +<a name = "page2" id = "page2"> </a> + +<h5 class = "smallcaps">B. Homo Putredo et Filius Hominis Vermis</h5> + +<div class = "verse"> + +<span class = "folionum">f. 63 v</span> + +<p class = "deepset">en earde ·</p> +<p>⁊ alle þeo isceæftan · þe him to [s]cu[l]en ·</p> + +<span class = "sidenote"> +3. [<i>þe</i>]<i>ne</i> Buchholz. [<i>þon</i>]<i>ne</i> Haufe.</span> + +<p>⁊ mid muchele cre[fte · þe]ne mon he idihte ·</p> +<p>⁊ him on ileide · lif ⁊ soule ·</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +Softliche he heo isom[nede] · ac þær biþ sor idol ·</p> +<p>þ̵ bodeþ þ̵ bearn : þonne hit iboren biþ ·</p> + +<span class = "sidenote"> +7. <i>hit</i> [<i>greoneþ ond woan</i>]<i>eþ</i> B.</span> + +<p>hit [woan]eþ ⁊ mænet þeo weowe ·</p> +<p>⁊ þene seoruhfule siþ · ⁊ þ̵ sori idol ·</p> + +<span class = "sidenote"> +9. [<i>⁊ li</i>]<i>came</i> H. [<i>hire li</i>]<i>came</i> +Singer.</span> + +<p>þ̵ soule schal [⁊ li]came · sorliche idælen ·</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +forþon hit cumeþ weopinde · ⁊ woniende iwiteþ ·</p> + +<span class = "sidenote"> +11. [<i>D</i>]<i>eaþ</i> H., B. [<i>thonne D</i>]<i>eath</i> +S.</span> + +<p>[swo D]eaþ mid his pricke · pineþ þene licame ·</p> +<p>he walkeþ ⁊ wendeþ ⁊ woneþ [oftes]iþes ·</p> + +<span class = "sidenote"> +13. <i>wome</i> MS.</span> + +<p>he sæiþ on his bedde · wo me þ̵ ic libbe ·</p> +<p>þ̵ æffre mine lif dawes · þus [lon]ge me ilesteþ ·</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +for heui is his greoning · ⁊ seorhful is his woaning ·</p> +<p>⁊ al [biþ] his siþ · mid seorwe biwunden ·</p> +<p>him deaueþ þa æren : him dimmeþ [þa] iȝen ·</p> +<p>him scerpeþ þe neose · him scrinckeþ þa lippen ·</p> + +<span class = "sidenote"> +19. [<i>him ... skin</i>] no gap in MS.</span> + +<p>him scorteþ [þe] tunge · [him starkeþ his skin ·]</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +him trukeþ his iwit · him teoreþ his miht ·</p> + +<span class = "sidenote"> +21. <i>þe ban</i>] perhaps <i>he stan</i>.</span> + +<p>him coldeþ his [siden ·] liggeþ þe ban stille ·</p> +<p>þonne biþ þ̵ soule hus · seoruhliche bereaued ·</p> + +<span class = "sidenote"> +23. [<i>at</i>] B., [<i>of</i>] H.</span> + +<p>[at] also muchele wunne · þe þer inne wunede ·</p> +<p>þus biþ þæs bearnes · [bod]unge ifulled ·</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +þeo moder greoneþ · ⁊ þ̵ bearn woaneþ ·</p> +<p>So biþ þeo [bu]rdtid · mid ba`le´wen imenged ·</p> + +<span class = "sidenote"> +27. In MS. the second half of this line is <i>sorhliche to dæl</i>... +copied by mistake from the next line.</span> + +<p>so biþ eft þe feorþsiþ · Mid seoruwen al bewunden ·</p> +<p>þonne þe licame ⁊ þe sowle · soriliche to[dæl]eþ :</p> +<p>þonne biþ þ̵ wræcche lif · iended al mid sori siþ ·</p> + +<span class = "sidenote"> +30. [<i>fei</i>]<i>ge</i> Zupitza, [<i>bodi</i>]<ins class = "mycorr" +title = "misprint for italic?">ge</ins> S.</span> + +<p><span class = "linenum">30</span> +þonne biþ þe <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘[fei]ge’">[fei]ȝe</ins> · +iflut to þen flore ·</p> + +<span class = "pagenum">3</span> +<a name = "page3" id = "page3"> </a> + +<p>he biþ eastward istreiht · he biþ sone stif ·</p> + +<span class = "sidenote"> +32. [<i>col</i>]<i>deþ</i> Z., [<i>hear</i>]<i>deth</i> S.</span> + +<p>he [col]deþ also clei · hit is him ikunde ·</p> +<p>Mon hine met mid one ȝerde · ⁊ þa mol[de] seoþþen ·</p> +<p>ne mot he of þære molde · habben na<i>m</i>more ·</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +þonne þ̵ rihte imet · [rih]tliche tæcheþ ·</p> +<p>þonne liþ þe clei clot · colde on þen flore ·</p> +<p>⁊ him sone from [fleoþ] · þeo he ær freome dude ·</p> +<p>nulleþ heo mid honden · his heafod riht wen[den] ·</p> +<p>heom þuncheþ þ̵ hore honden · swuþe beoþ ifuled ·</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +Gif heo hondleþ þe[ne d]eade · seoþþen his deaȝes beoþ igon ·</p> + +<span class = "sidenote"> +41. The last half of this line is due to l. 43.</span> + +<p>sone cumeþ þ̵ wrecche wif · þe [forh]oweþ þene earfeþ siþ ·</p> +<p>forbindeþ þæs dædan muþ · ⁊ his dimme eȝen ·</p> + +<span class = "sidenote"> +43. [<i>þonne</i>] H. [<i>Ec</i>] B. +44. <i>þarinne</i>] [<i>þon</i>]<i>ne</i> S., [<i>In</i>]<i>ne</i> +H., B.</span> + +<p>[þon]ne þet riche wif · forhoweþ þene earueþ siþ ·</p> +<p>for ufel is þeo wrecche lufe · [þari]nne þeo un blisse cumaþ +·</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +þonne besihþ þeo soule · sorliche to þen lich[ame ·]</p> +</div> + + +<h5 class = "smallcaps">C. Confabulabor cum Amaritudine Animae Meae</h5> + +<div class = "verse"> + +<span class = "folionum">f. 64 r</span> + +<p>[<span class = "gap"> </span>] þu me · þeo hwule þet ic +wunede inne þe ·</p> +<p>for þu were leas ⁊ lutiȝ · ⁊ u[n]riht lufedest ·</p> +<p>Godnesse ⁊ riht · æfre þu onscunedest ·</p> +<p>hwar is nu þe[o mo]dinesse · swo muchel þe þu lufedæst ·</p> + +<span class = "sidenote"> +5. [<i>pa</i>]<i>newes</i> Holthausen.</span> +<p><span class = "linenum">5</span> +hwar beoþ nu þeo pundes · þurh [pa]newes igædered ·</p> +<p>heo weren monifolde · bi markes itolde ·</p> + +<span class = "sidenote"> +7. <i>þe</i>] <i>e</i> in darker ink.</span> +<p>hwar beoþ [nu] þeo Goldfæten · þeo þe Guldene · comen to þine honden +·</p> +<p>þin blisse is [nu] al agon · min seoruwe is fornon ·</p> +<p>hwar beoþ nu þine wæde · þe þ[u] wel lufedest ·</p> + +<span class = "sidenote"> +10. [<i>sibbe</i>] no gap in MS.</span> +<p><span class = "linenum">10</span> +hwar beoþ [sibbe ·] þe seten sori ofer þe ·</p> +<p>beden swuþe ȝeorne · [þet] þe come bote ·</p> +<p>heom þuþte alto longe · þ̵ þu were on liue ·</p> +<p>for heo [we]ren grædie · to gripen þine æihte ·</p> + +<span class = "pagenum">4</span> +<a name = "page4" id = "page4"> </a> + +<p>nu heo hi dæleþ heom imong · [heo] doþ þe wiþ uten ·</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +ac nu heo beoþ fuse · to bringen þe ut of huse,</p> +<p>b[rin]gen þe ut æt þire dure · of weolen þu ært bedæled ·</p> +<p>hwui noldest þ[u be]þenchen me · þeo hwile ic was innen þe ·</p> + +<span class = "sidenote"> +18. <i>semdest</i>] <i>scendest</i> S.</span> +<p>ac semdest me mid sunne · fo[rþon] ic seoruhful eam ·</p> +<p>weile þ̵ ic souhte · so seoruhfulne · buc ·</p> + +<span class = "sidenote"> +20. [<i>lo</i>]<i>kien</i> S., [<i>ma</i>]<i>kien</i> H., [<i>þe +ma</i>]<i>kien</i> B.</span> +<p><span class = "linenum">20</span> +noldest þ[u lo]kien lufe · wiþ ilærede men ·</p> +<p>ȝiuen ham of þine Gode · þ̵ heo þe fo[re] beden ·</p> +<p>heo mihten mid salm songe · þine sunne acwenchen ·</p> +<p>Mid [ho]re messe · þine misdeden fore biddan ·</p> + +<span class = "sidenote"> +24. <i>leofli</i>[<i>c</i>] B.</span> +<p>heo mihten offrian loc · leofli[che] for þe ·</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +swuþe deor wurþe lac · licame cristes ·</p> + +<span class = "sidenote"> +26. <i>þæne</i> Z., in MS. <i>þære</i>.</span> +<p>þurh þæ<i>n</i>e þu were · alese[d] from helle wite ·</p> +<p>⁊ mid his reade blode · þ̵ he ȝeat on rode ·</p> +<p>þo þu we[re] ifreoed to farene i<i>n</i>to heouene ·</p> +<p>ac þu fenge to þeowdome · þ<i>urh</i> þæs de[ofles] lore ·</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +Bi þe hit is iseid · ⁊ soþ hit is on boken ·</p> +<p><em>Qui custodit diuitias ser[uus] est diuitiis</em></p> +<p>þu were þeow · þines weolan ·</p> +<p>noldest þu nouht þær of d[ælen ·] for drihtenes willæn ·</p> +<p>ac æfre þu grædiliche · gæderedest þe more ·</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +lu[þer]liche eart þu forloren · from al þ̵ þu lufedest ·</p> + +<span class = "sidenote"> +36. [<i>weo</i>]<i>we</i> H., [<i>ece</i>] <i>we</i> S.</span> +<p>⁊ ic scal wræcche soule [· weo]we nu driæn ·</p> +<p>eart þu nu loþ ⁊ unwurþ · alle þine freonden ·</p> + +<span class = "sidenote"> +38. <i>nu ham</i>] <i>nu han</i> MS.</span> +<p>nu ha<i>m</i> [þun]cheþ alto long · þ̵ þu ham neih list ·</p> +<p>ær þu beo ibrouht · þaer þu be[on] scalt ·</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +on deope sæþe · on durelease huse ·</p> +<p>þær wurmes wældeþ · al [þet þe] wurþest was ·</p> +<p>füweles quale holde · þe þu icwemdest ær ·</p> + +<span class = "sidenote"> +43. <i>þære</i>] [<i>kunde</i>] S., H., B.</span> + +<p>Mid alre [þære] swetnesse · þeo þu swuþe lufedest ·</p> +<p>þeo swetnesse is nu al agon · þ̵ b[ittere] þe biþ fornon ·</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +þ̵ bittere ilæsteþ æffre · þ̵ swete ne cumeþ þe [næffre ·]</p> +</div> + +<span class = "pagenum">5</span> +<a name = "page5" id = "page5"> </a> + +<h4><a name = "chap_II" id = "chap_II"> +II. SAINT GODRIC’S HYMNS</a></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“Royal 5 F vii, British Museum ... apparently an inserted leaf. This +leaf ... belongs to the beginning of the thirteenth century....”</p> + +</div> + +<div class = "verse"> + +<span class = "folionum">f. 85 r</span> + +<p class = "outset">A</p> +<p class = "dropcap">S</p> +<p>ainte marie uirgine</p> +<p>moder ih<i>es</i>u cristes nazarene</p> + +<span class = "sidenote"> +3. Over <i>onfo</i>, <i>onfong</i> in later hand.<br /> +4. <i>wið</i>] <i>w</i> corr. out of <i>þ</i>.</span> + +<p>onfo schild help þin godric ·</p> +<p>onfang bring heȝilich wið þe in godes riche ·</p> + +<p class = "dropcap stanza">S</p> +<p class = "stanza"> +<span class = "linenum">5</span> +ainte marie xpistes bur</p> + +<span class = "sidenote"> +6. <i>maidenes</i>] <i>id</i> corr. out of <i>rd</i>.</span> + +<p>maidenes clenhad moderes flur ·</p> +<p>dilie min sinne rix in min mod ·</p> +<p>bring me `to´ winne wið þe selfd God.</p> + +<p class = "stanza outset">B</p> +<p>Crist and sainte marie swa on scamel me iledde</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +þat ic on þis erðe ne silde wid mine bare fote i tredie ·</p> + +<p class = "stanza outset">C</p> +<p class = "dropcap">S</p> +<p>ainte Nicholaes godes druð ·</p> +<p>tymbre us faire scone hus ·</p> +<p>At þi burth at þi bare.</p> +<p>Sainte nicholaes, bring vs wel þare.</p> +</div> + + + + +<h4><a name = "chap_III" id = "chap_III"> +III. THE PETERBOROUGH CHRONICLE</a></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“Laud Misc. 636, Bodleian Library (MS. E).... A new hand begins with +1132 and continues to the end in 1155 A.D.”</p> + +</div> + +<p class = "headnote"> +<span class = "headnote"> +The Anarchy</span></p> + + +<div class = "prose"> + +<p> +<span class = "year nopad">f. 88 v]<br /> +M·C·XXXII.</span> +<span class = "dropcap">Ð</span>is gear co<i>m</i> henri king to þis +land. þa co<i>m</i> henri abbot ⁊ uureide þe muneces of burch to þe king +forþi ð he uuolde underþeden ð mynstr<i>e</i> to clunie. sua ð te king +was wel neh be paht. ⁊ sende eft<i>er</i> þe muneces. ⁊ þur`h´ +godes milce ⁊ þur`h´ þe b<i>iscop</i> of Seresb<i>er</i>i ⁊ te +b<i>iscop</i> of linc<i>ol</i> ⁊ te oþre ricemen þe +<span class = "linenum">5</span> +þer wæron þa wiste þe king ð he feorde mid suicdo<i>m</i>. Þa he +na<i>n</i> mor ne mihte. þa uuolde he ð his nefe sculde ben +abb<i>ot</i> in burch. oc xpist it ne uuolde. Was it noht suithe +lang þer eft<i>er</i> þatte king sende eft<i>er</i> hi<i>m</i>. ⁊ +dide hi<i>m</i> gyuen up ð abb<i>ot</i>rice of burch. ⁊ faren ut of +lande. ⁊ te king iaf ð abb<i>ot</i>rice an p<i>ri</i>or of S’ neod +Martin was +<span class = "linenum">10</span> +ge haten. he co<i>m</i> on S’ pet<i>res</i> messe dei mid +micel wurscipe into the minstre.</p> + +<span class = "pagenum">6</span> +<a name = "page6" id = "page6"> </a> + +<p> +<span class = "sidenote"> +20. <i>þa wes treson a</i> Emerson, in MS. <i>þa westre sona</i>.</span> +<span class = "year">M·C·XXXV.</span> +<span class = "dropcap">O</span>n þis gære for se king h<i>enri</i> ouer +sæ æt te la<i>m</i>masse. ⁊ ð oþer dei þa he lai an slep in scip. þa +þestrede þe dæi ouer al landes ⁊ uuard þe sunne suilc als it +<span class = "linenum">15</span> +uuare thre niht ald mone. an st<i>er</i>res abuten hi<i>m</i> at middæi. +Wur`þ´en men suiðe of uundred ⁊ of dred ⁊ sæden ð micel +þing sculde cum<i>en</i> her eft<i>er</i>. sua dide. for þat ilc +gær warth þe king ded. ð oþer daei eft<i>er</i> S’ Andreas massedæi · on +norm<i>andi</i>. <span class = "tag">Þa wes treson a</span> +þas landes. for æuricman sone ræuede oþer þe mihte. +<span class = "linenum">20</span> +Þa namen his sune ⁊ his frend ⁊ brohten his lic to engle<i>lande</i> ⁊ +bebiriend in Reding<i>e</i>. Godman he wes ⁊ micel æie wes of +hi<i>m</i>. durste nanman misdon wið oðer on his time. Pais he makede +men ⁊ dær. Wua sua bare his byrthen gold ⁊ sylure. durste +na<i>n</i> man sei to hi<i>m</i> naht bute god. +<span class = "linenum">25</span></p> + +<p><span class = "folionum">f. 89 r]</span> +Enmang þis was his nefe cumen to engle<i>lande</i> Stephne de blais. ⁊ +co<i>m</i> to lundene. ⁊ te lundenisce folc hi<i>m</i> underfeng. ⁊ +senden ęft<i>er</i> þe ærceb<i>iscop</i> Will<i>el</i>m curbuil. ⁊ +halechede hi<i>m</i> to kinge on midewintre dæi. On þis kinges +time wes al unfrið ⁊ yfel ⁊ ræflac. for agenes hi<i>m</i> risen sona þa +ricemen þe wæron swikes. alre fyrst Balduin +<span class = "linenum">30</span> +de Reduers ⁊ held Execestre agenes hi<i>m</i>. ⁊ te king it +be sæt. ⁊ siððan Bald<i>uin</i> acordede. Þa tocan þa oðre ⁊ +helden her castles agenes hi<i>m</i>. ⁊ dauid king of scotland toc to +uuerrien hi<i>m</i> · þa þohuuethere þat here sandes feorden betwyx +heo<i>m</i>. ⁊ hi to gædere comen ⁊ wurðe sæhte. þoþ it litel +forstode. +<span class = "linenum">35</span></p> + +<p><span class = "year">M·C·XXX`VII´.</span> +<span class = "dropcap">Ð</span> +is gære for þe `k<i>ing</i>´ Steph<i>ne</i> ofer sæ to normandi ⁊ ther +wes under fangen for þi ð hi uuenden ð he sculde ben +alsuic alse the eo<i>m</i> wes. ⁊ for he hadde get his tresor. ac he +to deld it ⁊ scatered sotlice. Micel hadde henri k<i>ing</i> +gadered gold ⁊ syluer. ⁊ na god ne dide me for his saule thar of. +<span class = "linenum">40</span></p> + +<p> +<span class = "sidenote"> +41. <i>Þa</i>] no paragraph in MS.<br /> +46. After <i>maked</i> erasure of two letters.<br /> +56. After <i>þumbes</i>, <i>⁊</i> deleted.</span> +<span class = "tag">Þa</span> `þe´ king S<i>tephne</i> to +englal<i>ande</i> co<i>m</i> þa macod he his gadering æt Oxeneford. ⁊ +þar he na<i>m</i> þe b<i>iscop</i> Roger of Sereb<i>er</i>i ⁊ +Alex<i>ander</i> b<i>iscop</i> of lincol ⁊ te canceler Rog<i>er</i> hise +neues. ⁊ dide ælle in p<i>ri</i>sun. til hi iafen up here castles. Þa +the suikes under gæton ð he milde man was ⁊ softe ⁊ god. ⁊ na +iustise ne dide. þa dide`n´ hi alle +<span class = "linenum">45</span> +wunder. Hi hadden hi<i>m</i> manred <span class = "tag">maked</span> ⁊ +athes suoren. ac hi nan +<span class = "pagenum">7</span> +<a name = "page7" id = "page7"> </a> +treuthe ne heolden. alle he wæron for sworen and here treothes +for loren. for æuric riceman his castles makede ⁊ agænes +hi<i>m</i> heolden. ⁊ fylden þe land ful of castles. Hi suencten suyðe +þe uureccemen of þe land mid castel weorces. þa þe castles uuaren +<span class = "linenum">50</span> +maked þa fylden hi mid deoules ⁊ yuelemen. Þa namen hi þa men þe hi +wenden ð ani god hefde`n´. bathe be nihtes. ⁊ be dæies. carlmen ⁊ +wi<i>m</i>men. ⁊ diden heo<i>m</i> `in p<i>ri</i>sun´ eft<i>er</i> gold +⁊ syluer. ⁊ pined heo<i>m</i>; untellendlice pining. for ne uuæren næure +nan martyrs swa pined alse hi wæron. Me henged up bi the fet ⁊ smoked +heo<i>m</i> · mid +<span class = "linenum">55</span> +ful smoke. Me henged bi the <span class = "tag">þu<i>m</i>bes</span> +other bi the hefed. ⁊ hengen bryniges on `her´ fet. Me dide cnotted +strenges abuton here [f. 89 v] hæued. ⁊ uurythen to ð it gæde +to þe `h´ærnes. Hi diden heo<i>m</i> in quarterne þar nadres ⁊ snakes ⁊ +pades wæron inne. ⁊ drapen heo<i>m</i> swa. Sume hi diden in crucethus ð +is in an cęste þat was scort ⁊ nareu. ⁊ +<span class = "linenum">60</span> +un dep. ⁊ dide scærpe stanes þer inne. ⁊ þrengde þe man +þær inne. ð hi<i>m</i> bræcon alle þe limes. In mani of þe +castles wæron lof ⁊ gri<i>m</i>. ð wæron rachenteges ð twa oþer thre men +hadden onoh to bæron onne. þat was sua maced. ð is fæstned to an beom. ⁊ +diden an scærp iren abuton þa mannes throte ⁊ his hals. ð he `ne´ myhte +nowiderwardes. +<span class = "linenum">65</span> +ne sitten ne lien ne slepen. oc bæron al ð iren. Mani þusen hi drapen +mid hungær. J ne can ne i ne mai tellen alle þe wunder ne alle þe pines +ð hi diden wreccemen on þis land. ⁊ ð lastede þa ·xix· wintre wile +Stephne was king ⁊ æure it was uuerse ⁊ uuerse. Hi læiden gæildes o`n´ +the tunes æure u<i>m</i>wile ⁊ clepeden it tenserie. þa +<span class = "linenum">70</span> +þe uureccemen ne hadden na<i>n</i> more to gyuen. þa ræueden hi ⁊ +brendon alle the tunes. ð wel þu myhtes faren al a dæis fare sculdest +thu neure finden man in tune sittende. ne land tiled. Þa was corn dære. +⁊ flec ⁊ cæse ⁊ butere. for nan ne wæs o þe land. Wrecce men sturuen of +hungær. sume ieden on ælmes þe waren su<i>m</i> wile +<span class = "linenum">75</span> +ricemen. sume flugen ut of lande. Wes næure gæt mare wre`c´ce hed +on land. ne næure hethen men werse ne diden þan hi diden. For +ouer sithon ne for baren `hi´ nouther circe ne +cyrce iærd. oc nam<i>en</i> al þe god ð þar inne was. ⁊ +brenden sythen þe cyrce ⁊ alte gædere. Ne hi ne forbaren b<i>iscopes</i> +land ne abb<i>otes</i> ne preostes. ac ræueden +<span class = "linenum">80</span> + +<span class = "pagenum">8</span> +<a name = "page8" id = "page8"> </a> + +<span class = "sidenote"> +81. <i>þe ouer</i>] <i>þeouer</i> MS.<br /> +97. After <i>moste</i>, <i>alse</i> erased.<br /> +99. <i>strengthe</i> corrected out of <i>strengthre</i>.</span> +munekes ⁊ clerekes. ⁊ æuricman other <span class = "tag">þe ouer</span> +myhte. Gif twa men oþer ·iii· coman ridend to an tun. al þe tunscipe +flugæn for heo<i>m</i>. wenden ð hi wæron ræueres. Þe biscopes ⁊ +leredmen heo<i>m</i> cursede æure. oc was heo<i>m</i> naht +þar of. for hi uueron al forcursæd ⁊ for suoren ⁊ +for loren. War sæ me tilede. þe erthe ne bar nan corn. for þe +land +<span class = "linenum">85</span> +was al fordon. mid suilce dædes. ⁊ hi sæden openlice ð xpist slep. ⁊ his +halechen. Suilc ⁊ mare þanne we cunnen sæin. we þolenden xix· wintre for +ure sinnes. [f. 90 r] On al þis yuele time heold Martin abbot +his abbotrice ·xx· wint<i>re</i> ⁊ half gær ⁊ viii· dæis. mid micel +suinc. ⁊ fand þe munekes ⁊ te gestes al þat heo<i>m</i> be houed +⁊ heold mycel +<span class = "linenum">90</span> +carited in the hus. ⁊ þoþwethere wrohte on þe circe ⁊ sette +þar to landes ⁊ rentes. ⁊ goded it suythe. ⁊ læt it refen ⁊ +brohte heo<i>m</i> into þe neuuæ mynst<i>re</i> on <span class = +"smallcaps">S’ Petres</span> mæsse dæi mid micel wurtscipe. ð was · anno +ab incarn<i>atione</i> d<i>omini</i> · M·c·xl. a +co<i>m</i>bustio<i>n</i>e loci ·xxiii· ⁊ he for `to´ Rome. ⁊ þær wæs wæl +under fangen fra<i>m</i> þe pape +<span class = "linenum">95</span> +Eugenie. ⁊ be gæt thare p<i>ri</i>uilegies. an of alle þe landes +of þabbotrice. ⁊ an oþer of þe landes þe lien to þe circewican. ⁊ gif he +leng <span class = "tag">moste</span> liuen alse he mint to don of þe +horderwycan. And he be gæt in landes þat ricemen hefden mid <span +class = "tag">strengthe</span>. Of Will<i>el</i>m malduit þe heold +Rogingha<i>m</i> þæ castel. he wan Cotingha<i>m</i> ⁊ Estun. ⁊ Of hugo +of +<span class = "linenum">100</span> +Walt<i>e</i>uile he uuan hyrtlingb<i>eri</i> · ⁊ Stanewig. ⁊ lx · sol. +of Aldewingle `ælc gær´. And he makede manie munek<i>es</i> ⁊ plantede +winiærd. ⁊ makede mani weorkes. ⁊ wende þe tun betere þan it ær waes. ⁊ +waes god munec ⁊ god man. ⁊ forþi hi<i>m</i> luueden god ⁊ gode men. +<span class = "linenum">105</span></p> + +<p>Nu we willen sægen su<i>m</i>del wat belamp on Steph<i>nes</i> kinges +time. On his time þe iudeus of Noruuic bohton an xpisten cild +be foren estren ⁊ pineden hi<i>m</i> alle þe ilce pining ð ure +drihten was pined. ⁊ on langfridæi hi<i>m</i> on rode hengen for ure +drihtines luue. ⁊ sythen byrieden hi<i>m</i>. wenden ð it sculde ben +for holen. oc ure dryhtin +<span class = "linenum">110</span> +atywede ð he was hali m<i>arty</i>r. ⁊ to munekes hi<i>m</i> namen. ⁊ +bebyried hi<i>m</i> heglice in þe minst<i>re</i>. ⁊ he maket þur[h] ure +drihtin wunderlice ⁊ manifældlice miracles. ⁊ hatte he S’ Willelm.</p> + +<span class = "pagenum">9</span> +<a name = "page9" id = "page9"> </a> + +<p><span class = "year">M·C·XXXVI`II´.</span> +<span class = "dropcap">O</span> +n þis gær co<i>m</i> dauid king of Scotl<i>and</i> mid ormete færd to +þis land. wolde winnan þis land. +<span class = "linenum">115</span> +⁊ hi<i>m</i> co<i>m</i> togænes Will<i>el</i>m eorl of Albamar þe þe +king adde beteht euorwic ⁊ to other æuez men mid fæumen ⁊ fuhten wid +heo<i>m</i>. ⁊ fle<i>m</i>den þe king æt te Standard. ⁊ sloghen suithe +micel of his genge. [f. 90 v]</p> + +<p><span class = "year">M·C·XL.</span> +<span class = "dropcap">O</span> +n þis gær wolde þe king Steph<i>ne</i> tæcen Rodb<i>er</i>t eorl +<span class = "linenum">120</span> +of gloucestre þe kinges sune · Henries. ac he ne myhte for he wart it +war. Þer eft<i>er</i> in þe lengten þestrede þe sunne ⁊ te dæi. +abuton non tid dæies. þa men eten. ð me lihtede candles to æten bi. ⁊ +þat was ·xiii· k<i>alend</i>. Ap<i>ri</i>l’. wæron men suythe of +wundred. Þer eft<i>er</i> fordfeorde Will<i>elm</i> +ærceb<i>iscop</i> of cantwarb<i>eri</i>. +<span class = "linenum">125</span> +⁊ te king makede Teodbald ærceb<i>iscop</i> þe was abbot in the bec. Þer +eft<i>er</i> wæx suythe micel uuerre be tuyx þe king ⁊ Randolf +eorl of cæstre noht for þi ð he ne iaf hi<i>m</i> al ð he cuthe +axen hi<i>m</i>. alse he dide alle othre. oc æfre þe mare he iaf +heo<i>m</i>. þe wærse hi wæron hi<i>m</i>. Þe eorl heold lincol agænes +þe king. ⁊ be na<i>m</i> hi<i>m</i> al ð he +<span class = "linenum">130</span> +ahte to hauen. ⁊ te king for þider ⁊ besætte hi<i>m</i> ⁊ his brother +Will<i>el</i>m de R[om]are in þe castel. ⁊ te æorl stæl ut ⁊ ferde +eft<i>er</i> Rodb<i>er</i>t eorl of gloucestre. ⁊ brohte hi<i>m</i> +þider mid micel ferd. ⁊ fuhten suythe on Candel masse dæi agenes heore +lauerd. ⁊ namen hi<i>m</i> for his men [h]i<i>m</i> suyken ⁊ flugæn. ⁊ +læd hi<i>m</i> to Bristowe ⁊ +<span class = "linenum">135</span> +diden þar in p<i>ri</i>sun ⁊ [fe]teres. +<span class = "sidenote"> +135-45. MS. rubbed here.</span> +þa was al englel<i>and</i> styred mar þan ær wæs. ⁊ al yuel wæ[s i]n +lande. Þer eft<i>er</i> co<i>m</i> þe king<i>es</i> doht<i>er</i> +henries þe hefde ben emp<i>er</i>i[ce] i[n A]lamanie. ⁊ nu wæs cuntesse +in Angou. ⁊ co<i>m</i> to lundene ⁊ te lundenissce folc hire wolde +tæcen. ⁊ scæ fleh ⁊ forles þar mic[el.] Þer eft<i>er</i> þe biscop of +Wincestre henri +<span class = "linenum">140</span> +þe king<i>es</i> brother Steph<i>nes</i> spac wid Rodb<i>er</i>t eorl ⁊ +wyd þe<i>m</i>p<i>er</i>ice ⁊ suor heo<i>m</i> athas ð he neure ma mid +te king his brother wolde halden. ⁊ cursede alle þe men þe mid +h[i<i>m</i>] heoldon. ⁊ sæde heo<i>m</i> ð he uuolde ííuen heo<i>m</i> +up Wincestre. ⁊ dide heo<i>m</i> cumen þider. Þa hi þær inne wæren. þa +co<i>m</i> þe king<i>es</i> cuen [mid al]hire strengthe. +<span class = "linenum">145</span> +⁊ besæt heo<i>m</i>. ð þer wæs inne micel hungær. Þa hi ne leng ne +muhten þolen þa stali hi ut ⁊ flugen. ⁊ hi wurthen war wid uten ⁊ +folecheden heo<i>m</i>. ⁊ namen Rodb<i>er</i>t eorl of +glouc<i>estre</i>. ⁊ ledden hi<i>m</i> +<span class = "pagenum">10</span> +<a name = "page10" id = "page10"> </a> +to Rouecestre. ⁊ diden hi<i>m</i> þare in p<i>ri</i>sun. ⁊ te +emp<i>er</i>ice fleh in to an minstre. [f. 91 r] Þa +feorden þe wisemen betwyx þe kinges +<span class = "linenum">150</span> +freond ⁊ te eorles freond ⁊ sahtlede sua ð me sculde leten ut þe king of +p<i>ri</i>sun for þe eorl. ⁊ te eorl for þe king. ⁊ sua diden. Sithen +þereft<i>er</i> sa`t´hleden þe king ⁊ Randolf eorl at Stanford. ⁊ athes +suoren ⁊ treuthes fæston ð her nouþer sculde be suiken other. ⁊ +it ne for stod naht. for þe king hi<i>m</i> sithen na<i>m</i> in +ha<i>m</i>tun. þurhc wicci +<span class = "linenum">155</span> +ræd. ⁊ dide hi<i>m</i> in p<i>ri</i>sun. ⁊ ef sones he let +hi<i>m</i> ut þurhc wærse red. to ð forewarde ð he suor on +halido<i>m</i> ⁊ gysles fand. þat he alle his castles sculde íiuen up. +Sume he iaf up ⁊ sume ne iaf he noht. ⁊ dide þanne wærse þanne he hær +sculde. Þa was engleland suythe to deled. sume helden mid te +king. ⁊ sume mid þe<i>m</i>p<i>er</i>ice. for þa þe +<span class = "linenum">160</span> +king was in p<i>ri</i>sun þa wenden þe eorles ⁊ te ricemen þat he neure +mare sculde cum<i>en</i> ut. ⁊ sæh`t´leden wyd þe<i>m</i>p<i>er</i>ice. +⁊ brohten hire into Oxenford. ⁊ iauen hire þe burch. Þa þe king was ute +þa herde ð sægen. ⁊ toc his feord ⁊ besæt hire in þe tur. ⁊ me læt hire +dun on niht of þe tur mid rapes. ⁊ stal ut. ⁊ scæ fleh ⁊ iæde on fote to +<span class = "linenum">165</span> +Walingford. Þær eft<i>er</i> scæ ferde ouer sæ. ⁊ hi of normandi wenden +alle fra þe king. to þe eorl of Angæu. sume here þankes ⁊ sume here +unþankes. for he be sæt heo<i>m</i> til hi aiauen up here +castles. ⁊ hi nan helpe ne hæfden of þe k<i>inge</i>. Þa ferde Eustace +þe king<i>es</i> sune to france ⁊ na<i>m</i> þe king<i>es</i> suster of +france to wife. wende to bigæton +<span class = "linenum">170</span> +normandi þær þurh. oc he spedde litel. ⁊ be gode rihte for he was an +yuel man. for ware se he [com he] +<span class = "sidenote"> +172. MS. mutilated here.</span> +dide mare yuel þanne god. he reuede þe landes ⁊ læide mic[ele gilde]s +on. He brohte his wif to engle land. ⁊ dide hire in þe caste[l of +Can]teb<i>eri</i>. God wi<i>m</i>man scæ wæs. oc scæ hedde litel blisse +mid hi<i>m</i>. ⁊ xpist ne wolde ð he sculde +<span class = "linenum">175</span> +lange rixan. ⁊ wærd ded ⁊ his moder beien. ⁊ te eorl of Angæu wærd ded. +⁊ his sune henri toc to þe rice. ⁊ te Cuen of france to dælde fra +þe king. ⁊ scæ co<i>m</i> to þe iunge eorl henri. ⁊ he toc hire to wiue. +⁊ al [f. 91 v] peitou mid hire. Þa ferde he mid micel færd +into engle[la]nd. ⁊ wan castles. ⁊ te king ferde agenes hi<i>m</i> mid +<span class = "linenum">180</span> +micel mare ferd. ⁊ þoþwæthere fuhtten hi noht. oc ferden þe +ærceb<i>iscop</i> ⁊ te wise me`n´ betwux heo<i>m</i>. ⁊ makede ð sahte ð +te king sculde ben lauerd ⁊ king wile he liuede. ⁊ æft<i>er</i> his dæi +ware henri +<span class = "pagenum">11</span> +<a name = "page11" id = "page11"> </a> +king. ⁊ he held`e´ hi<i>m</i> for fader ⁊ he hi<i>m</i> for sune. ⁊ sib +⁊ sæhte sculde ben betwyx heo<i>m</i>. ⁊ on al engleland. Þis ⁊ te othre +foruuardes +<span class = "linenum">185</span> +þet hi makeden. suoren to halden þe king ⁊ te eorl ⁊ te b<i>iscopes</i> +& te eorles ⁊ ricemen alle. Þa was þe eorl under fangen æt +Wincestre ⁊ æt lundene mid micel wurtscipe. ⁊ alle diden hi<i>m</i> +manred. ⁊ suoren þe pais to halden. ⁊ hit ward sone suythe god pais. sua +ð neure was here. Þa was þe k<i>ing</i> strengere þanne he æuert her +was. ⁊ te eorl +<span class = "linenum">190</span> +ferde ouer sæ. ⁊ al folc hi<i>m</i> luuede for he dide god iustise ⁊ +makede pais.</p> + +<p><span class = "year">M·C·LIIII.</span> +<span class = "dropcap">O</span> +n þis gær wærd þe king Steph<i>ne</i> ded ⁊ bebyried þer his wif `⁊ his +sune´ wæron bebyried æt fauresfeld. þæt minst<i>re</i> hi makeden. Þa þe +king was ded. þa was þe eorl +<span class = "linenum">195</span> +beionde sæ. ⁊ ne durste nan man don oþer bute god for þe micel eie of +hi<i>m</i>. þa he to engleland co<i>m</i>. þa was he underfangen mid +micel wurtscipe. and to king bletcæd in lundene on þe sunnen dæi +be foren midwint<i>er</i> dæi. ⁊ held þær micel curt.</p> + +<p><span class = "sidenote"> +203. MS. mutilated and defaced from this place onward.<br /> +204. <i>byrie<sup>d</sup></i> in MS.</span> +Þat ilce dæi þat Mart<i>in</i> abb<i>ot</i> of burch sculde þider faren. +þa +<span class = "linenum">200</span> +sæclede he ⁊ ward ded ·iiii· Ñ. iañ. ⁊ te munek<i>es</i> innen dæis +cusen oþer of heo<i>m</i> sælf. Will<i>el</i>m de Walt<i>e</i>uile is +gehaten. god clerc ⁊ god man. ⁊ wæl luued of þe k<i>inge</i> ⁊ of alle +godemen. and o[n cyric]en <span class = "tag">byrie<i>den</i></span> +þabb<i>ot</i> hehlice ⁊ sone þe cosan ab<i>bot</i> ferde ⁊ te muneces +[mid him to] oxenforde to þe k<i>ing</i> [⁊ he] iaf hi<i>m</i> þat +abb<i>ot</i>rice. ⁊ he +<span class = "linenum">205</span> +ferde hi<i>m</i> son[e to linc]ol ⁊ was þ[ær bletcæd to] abbot ær he ham +come. ⁊ [sithen] was under fangen [mid mic]el [wurtscipe at] burch. mid +[mice]l p<i>ro</i>cessiun. ⁊ sua he was alsua at Ramesæie. ⁊ at +Torn<i>ey</i>. ⁊ at . . n ⁊ Spall<i>ding</i> ⁊ at <i>S. l.</i> +bares. ⁊ . . . ⁊ [he nu is] abbot. ⁊ fa[ire] haued begunnon. xp[ist] him +un[ne gode endinge]. +<span class = "linenum">210</span></p> + +</div> + + + + +<h4><a name = "chap_IV" id = "chap_IV"> +IV. CHARTER OF HENRY THE SECOND</a></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“Harleian Charter III B. 49, British Museum.... The document is in a +French record hand, and the writer was evidently little versed in the +insular script. He uses both þ and th, ƿ and w.”</p> + +</div> + +<div class = "prose"> + +<p><span class = "dropcap">H</span>’ +<ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ’þurh’ without brackets">[þ]urh</ins> +<span class = "sidenote"> +<ins class = "edcorr" title = "note added in Corrigenda">1. MS +kurh</ins><br /> +4. <i>Cantuarabirȝ</i>] last letter <i>ȝ</i> or <i>g</i>; the one has +been corrected out of the other: so too in <i>deȝe</i>, l. 6.<br /> +14. <i>þingan</i>] <i>þimgan</i> MS.</span> +godes ȝefu ænglelandes king gret ealle mine bissceopas ⁊ ealle mine +eorlas ⁊ ealle mine scirereuan ⁊ ealle mine þeinas frencisce ⁊ englisce +· on þan sciran þe teobalt erceb<i>isceop</i> ⁊ se hiret +<span class = "pagenum">12</span> +<a name = "page12" id = "page12"> </a> +æt xp<i>ist</i>es chyrchen on <span class = "tag">Cantuarabirȝ</span> +habbad land inne freondlice ⁊ ic keþe eow þ̵ ic hebbe heom geunnon þ̵ hi +beon ælc þare lande wurþa +<span class = "linenum">5</span> +þe hi eafdon en Edwardes kinges <span class = "tag">deȝe</span> · ⁊ on +Willelmes kinges mines furþur ealdefader · ⁊ on Henrices kinges mines +ealdefader · ⁊ saca ⁊ Socne · on strande ⁊ on Streame. On wudan · ⁊ on +feldan · tolles ⁊ theames · grithbriches · ⁊ hamsocne · ⁊ forstalles · ⁊ +i<i>n</i>fangenesthiafes · ⁊ fleamene frimtha · ofer heore agene men · +binna<i>n</i> Burgan ⁊ butan · +<span class = "linenum">10</span> +swa ful ⁊ swa ford swa mine agene Wicneres hit sechan scolden · ⁊ ofer +swa fele þeinas swa ich heom to leten habban. And ic nelle þ̵ +eni man enig þing þer on theo · butan hi ⁊ heara +wicneras · þe hi hit bitechan · willað · ne frencisce ne englisce · for +þan <span class = "tag">þi<i>n</i>gan</span> þe ich habbe criste þas +gerichtan forgifan minre Saule to ech<i>er</i>e <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘alisendnessee’">alisendnesse</ins> ⁊ +ic +<span class = "linenum">15</span> +nelle geþauian þ̵ enig man þis abrece bi minan fullen frenscipan. +God geau gehealde.</p> + +</div> + + +<h4><a name = "chap_V" id = "chap_V"> +V. A PARABLE</a></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“Cotton Vespasian A 22, British Museum. It is composite; a second +MS., 224 × 153 mm. in two columns, begins at f. 54 with the pieces +printed in OEH i. 217-45. It is written in a small and crabbed hand +unlike that of a professed scribe. The use of the contraction marks is +unsystematic and the readings are sometimes uncertain.”</p> + +</div> + +<h5 class = "smallcaps">Rex Suos Iudicans</h5> + +<div class = "prose"> + +<span class = "folionum">[f. 56 v<sup>1</sup>]</span> + +<p><span class = "sidenote"> +11. <i>se</i>] <i>fe</i> MS.<br /> +18. <i>sum ... fend</i> added on margin. <span class = "mynote">Printed +as shown in text, without leading space.</span><br /> +20. <i>dierewurð</i>] <i>dierewurd</i> MS.<br /> +<i>⁊ aldren</i> over an erasure.<br /> +21. <i>þeínen</i> over an erasure.<br /> +22. <i>scewie</i>] <i>scepie</i> MS.<br /> +28. <i>wiðinne</i>] <i>hit hī</i> MS.<br /> +29. <i>⁊ þer ... sandon</i> added lengthwise on margin.</span> +<span class = "dropcap">[H]</span> +it ȝelamp þ̵ an rice king wes. strang ⁊ mihti. his `land´ gélest wide ⁊ +side. his folc was `swiðe´ ærfeðtelle. his under þéoden ȝéwer on +his cyne rice wuneden. Þa be fel hit swa þ̵ hi<i>m</i> a +þance beféll · to under ȝeíte wá an alle his cyne rice +hi<i>m</i> were frend oðer fend. hold oðer fá. ⁊ he nam hi<i>m</i> tó +rede þ̵ heo<i>m</i> wolde +<span class = "linenum">5</span> +ȝearceon anæ grate laðienge. ⁊ þider ȝeclepíen all his underþéod. þ̵ hi +bi éne féce to his curt `berie´ come sceolde ⁊ sette ænne déȝie. þ̵ hi +alle be þe látst to þa d<i>e</i>ȝ`i´e. þer were. Ac þis ȝesceod he hadde +isétt bi tweone frend ⁊ fend. þ̵ þan hi come mistlice to bérie. +ȝef he frend wére. me hine sceolde derewrlice forð clepien. ⁊ do +hine wasse. +<span class = "linenum">10</span> +⁊ ȝiéfe hi<i>m</i> hís formemete. þ̵ hi<i>m</i> to la<i>n</i>g ne þuhte +to abiden of <span class = "tag"><i>s</i>e</span> laford to þe none inn +come. Gief he fend wére. me sceolden ánon eter gat ȝemete mid gode +repples ⁊ stiarne swépen. ⁊ stiarne híne besíé. ⁊ binde hi<i>m</i> hand +⁊ fétt. ⁊ do hine in to þiest<i>er</i>nesse. ⁊ þer +<span class = "pagenum">13</span> +<a name = "page13" id = "page13"> </a> +abide of all his ȝeferen were ȝegadered. þ̵ hi alle clone. símle +<span class = "linenum">15</span> +belócen were. Þa sende se king his ærndraches of fif ceðen to alle his +under þeoden. to ȝelaðie þis folc. hwet bute ícome súm cófer +su<i>m</i> láter`su<i>m</i> frend su<i>m</i> fend´. ⁊ was idon bí +ha<i>m</i> al swá ær cweðe [we] þ̵ isett was. Þa hit þer to co<i>m</i>. +þ̵ se hlaford in to þar halle come. mid his <span class = +"tag">dierewur<i>ð</i></span> ȝeferede. mid ǽrlen <span class = "tag">⁊ +aldren</span>. mid cn`i´hten +<span class = "linenum">20</span> +mid <span class = "tag">þeínen</span>. þa cweð se hlafor to his. Æér +þan<i>n</i> we mid ure frienden toðe mete gó. <span class = +"tag">sce<i>w</i>ie</span> we þes uncoðe mæn ur ȝefó. þa hi to for +hi<i>m</i> cóme. þa wénte he hin to ha<i>m</i> ⁊ þus cweð. Un +[f. 56 v<sup>2</sup>] wraste man wat lacede ȝéu an alle míre +rice þat ȝíe hatrede ⁊ wid<i>er</i>wardnesse aȝénes me ȝe win[ne] +sceolde. ⁊ to mine `fá´ ȝebugon. Swá ibrúce ic mine +<span class = "linenum">25</span> +rice ne scule ȝíe mine mete ibite. ac scule þa þe hit mid mire lufe +ȝearnede. Þa þis was iségd. þa were cofe abruden into +þest<i>er</i>nesse. þe hi sturfe hungre. ⁊ se hlaford nam <span class = +"tag"><i>w</i>iði<i>nne</i></span> to is frenden ⁊ et ⁊ dranc ⁊ macede +hine wel bliðe mid his `⁊ þer hi hadden brad ⁊ win. ⁊ vii. sandon´. +<span class = "linenum">30</span></p> + +<p><span class = "sidenote"> +35. <i>of mihte</i> added on margin.<br /> +36. <i>halst</i>] MS. <i>alste</i>.<br /> +37. <i>awiðhst</i>] the last six letters on margin. At beginning of +following line <i>hst eorðe belucst mid</i>.<br /> +38. <i>þan</i>] MS. <i>þ̵ = þat</i>.<br /> +44. <i>his</i>] <i>he</i> MS.<br /> +48. <i>sielfe</i>] <i>sielþe</i> MS.<br /> +50. <i>chereð</i>] <i>cheteð</i> MS.</span> +¶[N]u gode menn understandeð þis bispel. Þes king is ure hlaford almihti +god þe is king ofer alle kingen. ⁊ hlaford ofer alle hlafordé. S[t]rang +he his ⁊ michti. for he ȝesceop alle þing of nahte. ⁊ na þing ne máȝi +áȝenes his wille. ne hi<i>m</i> wiðstande. for þan hi<i>m</i> +séigd se wítíȝe. <em>Qui celor<i>um</i> <i>con</i>tines +t<i>ro</i>nos</em> ⁊ c. þ̵ is. hlaford `of mihte´ +<span class = "linenum">35</span> +þe <span class = "tag"><i>h</i>alst</span> hefenen þri<i>m</i>settles. ⁊ +tó neowelnes`se´ þe und<i>er</i> eorðe is be locést. ·iii· +p<i>r</i>ou. þe dunan þu a`wiðhst´ mid þina hand; he is íwiss mihti +for <span class = "tag">þ<i>an</i></span> +þe non mihté nis buto<i>n</i> fra<i>m</i> him. His land is all þes +middenard. for he alle ȝesceop. ⁊ all dihte wið ute swince. He us is +· king · ⁊ sceppend. ⁊ fader. ⁊ hlaford. King for he mid +rihtwisnesse +<span class = "linenum">40</span> +diht `man ⁊ engel god ⁊ euel´. sceppende. for he us machede lichame ⁊ +sawle ableow. feder for he us fett ⁊ scred. ⁊ forðteh alse is cyldren. +hlaford forþa<i>n</i> þe is ȝéie ⁊ drednesse is ofer hus. ⁊ `þas´ áh to +bie<i>n</i>ne. He is hure fad<i>er</i>. he lenð us his eorðe tó tolie. +<span class = "tag">h<i>is</i></span> corn to sawe. his eorðe us werpð +corn ⁊ westm. níatt. ⁊ dierchin. his loht leóem ⁊ lif. +<span class = "linenum">45</span> +<span class = "pagenum">14</span> +<a name = "page14" id = "page14"> </a> +his wát<i>er</i> · drench ⁊ fiscẏnn. his fér manifeald þenínge. his +sónne. mone. sterren. rien. dáw. wind. wude. `unitald fultume´ al þ̵ we +habbeð of þése feder we habbeð. of wa<i>m</i> we alle ⁊ us <span class = +"tag">siel<i>f</i>e</span> habbeð. Múȝe we ahct clepeien hine +mod<i>er</i> wene we. ȝíe muȝe we. hwat deð si moder hire bearn. +formes[t] hi hit <span class = "tag">che<i>r</i>eð</span> ⁊ blissið be +þe lichte. ⁊ +<span class = "linenum">50</span> +seþe hi dieð und<i>er</i> hire árme [f. 57 r<sup>1</sup>] oðer +hi`s´ hafed heleð to don hi<i>m</i> slepe. ⁊ reste. Þis deð all ȝíure +drihte. he blisseð hus mid dȝéies licht. h[e] sweueð hus mid þiestre +nicht. Gíet for an oðre þing god ȝescop þa niht. He wat wel þ̵ maníȝe +men bieð sa ful of ȝéscung. mihti efre ísí. Ná ȝewóld ha<i>m</i> selfe. +to bigeten wrldlic échte. þer for +<span class = "linenum">55</span> +<span class = "sidenote"> +56. <i>hafð</i>] <i>hafd</i> MS.<br /> +57. <i>word</i>] <i>worder</i> MS.<br /> +61. <i>self cweð</i>] <i>selþ cwed</i> MS.<br /> +71. <i>þesen</i>] <i>þ</i> corr. out of <i>p</i>.</span> +god <span class = "tag">haf<i>ð</i></span> ȝescepe ha<i>m</i> reste. +súme `wile´ hare`s´ u<i>n</i>þances. ȝeíet he cweð a wunder <span class += "tag">word</span> to þar sawle bi þa witíe ysaia<i>m</i>. +<em>Nu<i>m</i>q<i>ui</i>d pot<i>est</i> mulier obliuisci infante<i>m</i> +s<i>uum</i> u<i>t</i> n<i>on</i> m<i>isereatur</i> <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘fi{lii}’">fi<i>lio</i></ins> +u<i>teri</i> s<i>ui</i>.</em> þ̵ is la líef maȝíe wima<i>n</i> +forȝete<i>n</i> his oge cild. þ̵ hi ne milsi. hire bárn of hire ogen +innoð. ⁊ ȝief hi for ȝiet þah hwéðer nell íc +<span class = "linenum">60</span> +for ȝete þe cweð drihte. be þa<i>m</i> þe he fad<i>er</i> is ⁊ +lafórd he hi<i>m</i> <span class = "tag">sel<i>f</i> cwe<i>ð</i></span> +be þe witíe. <em>Si ego p<i>ate</i>r u<i>bi</i> <i>est</i> honor +m<i>eus</i>. si d<i>ominus</i> u<i>bi</i> <i>est</i> ti<i>m</i>`or´ +m<i>eu</i>s.</em> þ̵ is. gif ic fader ha<i>m</i>. wer his mi +ma<i>n</i>scipe. ȝif ic. hlaford wer hís mine aȝéíe? þer fore. +G. m. ure king. we oȝeð wr`h´mint. hur sceappend al þat we bieð. +ure fader soðe lufe. ur h`l´aford +<span class = "linenum">65</span> +drednesse. ⁊ þis is séo king þe wile wíte an alle his und<i>er</i>þeode +wá hine lufeð ⁊ hwa hine hateð. hwá hi<i>m</i> is frend oðer fend. ⁊ +þer for he hað ȝelaðed alle fol[c]. to ane dȝéíe. þ̵ is dome`s´ +dȝeíe. þ̵ hi alle þer beon be þe latst. hwé seden ærst þ̵ þes ærndraces +wer isent of fif cheðen. swa ibeoð. þas fif cheðen beoð fif lágan. +for þan þe god is +<span class = "linenum">70</span> +þurh <span class = "tag">þesen</span> ȝecnówé. Si forme lage þ̵ is si +ȝécénde lage. þe god sett formest an þes ma<i>n</i>nes heorte. þ̵ is þat +non man ne don oðere. buton þ̵ þe he wolde þ̵ me ded[e] hi<i>m</i>. ⁊ +don his nixta<i>n</i> al þ̵ he wolde þ̵ me <ins class = "mycorr" +title = "missing space? compare previous line">ded[e]hi<i>m</i></ins>. +Wið ute þeser láge ni`s´ man þe ȝescod habbe. Ærndraces of þisser +lage wer abel. Seth. enoc. Nóe. ⁊ swíce gode +<span class = "linenum">75</span> +man. Seðe þes mid<i>de</i>nard was ȝestaþeled fra<i>m</i> þa forme man +to þa latst þe wrð ét þes [f. 57 r<sup>2</sup>] wrldes ende. +nas tid ne týme ne ne wrð. þ̵ god ne send gode mænn his folc forte +ȝelaðie to his +<span class = "pagenum">15</span> +<a name = "page15" id = "page15"> </a> +rice. Ac si láge sóne adiligde. þurh unwreaste leahtru<i>m</i> ⁊ +manifald sénne. Þer efter arerde god þas lage þurh moẏse<i>n</i> +þe heretoche of his +<span class = "linenum">80</span> +folce þe he þa ȝecás. ⁊ wráte his hi<i>m</i> self in stanene +wax br`e´dene. ⁊ si ȝeleste sume wíle. ⁊ þer of were +larþawes ⁊ ȝelaðieres Moises ⁊ aaro<i>n</i>. ⁊ samuel. ⁊ fele oðre. Swa +la<i>n</i>ge þ̵ si alswa swið[e] abreað. ⁊ adiliȝede. þurh +unhersa<i>m</i>nesse. wat hit co<i>m</i> to þa time þe god sende þe +halie witíge. ⁊ hi þa arérdon mid hare wríte þurh þes halíe gastes +<span class = "linenum">85</span> +gífe `þa´ god lage. ⁊ rihtleceden þ̵ folc swa se hi mihte<i>n</i>. ⁊ +bodeden ure`s´ hlafordes to cýme ses helendes ih<i>es</i>u +c<i>ri</i>stes. þe sceolde his aȝén wille. þurh his gastes ȝífe in ure +heorte wríte. ⁊ don ús mid his mihte þ̵ stef creft <span class = +"tag">ne</span> +<span class = "sidenote"> +89. <i>ne</i> corr. out of <i>na</i>.<br /> +90. <i>manifeald sénne</i>] <i>manifead fénne</i> MS.<br /> +98. <i>þurh</i>] <i>þurl</i> MS.<br /> +100. <i>ur</i>] <i>un</i> MS.</span> +mihte. ⁊ an þesser láȝe of þe witȝin. wer laðieres móche. Eft bine fece +⁊ þes lare ⁊ lage swiðe acolede þurh <span class = +"tag">manifea[l]d</span> +<span class = "linenum">90</span> +<span class = "tag"><i>s</i>énne</span>. +⁊ hur ⁊ hur þurh false gódes þe ælc þiode ha<i>m</i> selfe macéde. sume +of golde. súm of silure. of treowe. of stane. ⁊ awente godes lof ⁊ +wrhminte fra<i>m</i> þe sceappende to þare ȝesceafte. swa þ̵ þa ure +halende wes accenned of þa<i>m</i> unwe<i>m</i>mede mede sante Marie. al +se midde<i>n</i>nard was mid senne begripe. ⁊ al fol`c´ ȝede +i<i>n</i> to þe`s´ diefles muðe. buto<i>n</i> +<span class = "linenum">95</span> +wel feáwe of wa<i>m</i> his lefe moder wes istriened. he þa arerd alle +godnisse. ⁊ sette his halíe láge. ⁊ þat þe móre his. ȝiaf miht ⁊ +stre<i>n</i>cþe <span class = "tag">þur<i>h</i></span> +þe gief of his gaste his hesne to fulforðie. þ̵ non oðre laȝe ne mihte. +⁊ understandeð hwu. Þri ampres were an mancyn ær his to cyme. Ure +acenneng wes ful. <span class = "tag">u<i>r</i></span> lif unwreast. ur +deað grislic. he +<span class = "linenum">100</span> +co<i>m</i> ⁊ brochte þri þi<i>n</i>[g] þ<i>er</i> aȝén. he wes acénde of +þe clene mede. þe efer þurh lefede mede. hi`s´ lif was haliȝe. his deað +ful of milce. his clene acennende clé<i>n</i>séde ure fule +acenne<i>n</i>de. his hali lif rihtlecede ure unwreaste lif. his admoded +deað ofer co<i>m</i>. ⁊ fordede ure soriȝe ⁊ ȝelice deað. þís is +[f. 57 v<sup>1</sup>] si fierðe láge. An þisser were ærndraces +⁊ +<span class = "linenum">105</span> +ȝelaðieres þa ap<i>ost</i>les ⁊ þe leorni<i>n</i>ch[n]ihtes. +þer efter ures helendes upstíȝe to heuene. þa ap<i>ost</i>les ⁊ +hare íunglenges þe[r] efter come halíe men ⁊ þe hafedmen þe nu beoð in +halíe cyrce. ⁊ wrðeð of domes déȝe. þurh þes hali gastes ȝífe. ⁊ +al swa ure helende ha<i>m</i> leórde. maníȝe þing [t]ehten þa +folce to freme. ⁊ þis is si fifte lage. An þisser beoð bedeles +<span class = "linenum">110</span> +⁊ laðieres to b<i>e</i>rie archebisc<i>opes</i>. ⁊ biscop<i>es</i>. +prestes. ⁊ hare ȝegeng. Ac þah we fif næ<i>m</i>míe. +<span class = "sidenote"> +112. <i>hi</i>] <i>hit</i> MS.<br /> +118. <i>þan</i>] <i>þ̵</i> MS.<br /> +<i>oðre</i>] <i>ooðre</i> MS.<br /> +121. <i>þan</i>] <i>þ̵</i> MS.<br /> +<i>witerlice</i>] <i>witetlice</i> MS.<br /> +124. <i>þan</i>] <i>þ̵</i> MS.</span> +alle <span class = "tag">hi</span> [beoð an] on godes wille. ⁊ élc of +ha<i>m</i> ȝestrenð +<span class = "pagenum">16</span> +<a name = "page16" id = "page16"> </a> +⁊ fulfellþ oðre. Of þeses fif ceþen ⁊ of hare bedeles we habbeð ȝéu +ȝéséd. Of þe folce we siggeð þ̵ hit cu<i>m</i>þ fastlice. fram +middenardes anginn alse fele alse deade beoð alse fele beoð to +b<i>er</i>ie ícóme. wat frend. +<span class = "linenum">115</span> +wat fá. ⁊ elce déȝíe þícce þringeð. Ac ȝief ȝé habbeð und<i>er</i>stande +þ̵ we ȝíu er séde. eter gate me his scýft. ⁊ þer me hi to ȝesceodeð. Si +gate þ̵ is elces mannes endedeíe. <span class = "tag">þ<i>an</i></span> +he stepð ut of þese life into þan <span class = "tag">oðre</span>. Ac we +sede ȝehw. þ̵ ȝief he frend were me sceolde ȝief hi<i>m</i> his mórȝe +mete þ̵ he þe bet mihte abide þan<i>n</i> more mete. Swa hit is here. +<span class = "linenum">120</span> +<span class = "tag">þ<i>an</i></span> se gode man þe godes lufe hað +ȝéfolged to is ende cu<i>m</i>þ. <span class = +"tag">wite<i>r</i>lice</span> wið ut uúantruce þer cumeð þe hali +engles hi<i>m</i> tó. ⁊ ȝéf hað ahte uniwasse oðer hit wrð ȝewasse iþer +pine of þe deaðe þe he her þáleð. oðer efter mid eðelice lette. ⁊ <span +class = "tag">þ<i>an</i></span> lat me þa sawle to merchestowe. þ̵ his +se morȝemete si blisse þe he hað an þar sawle. þat wite ȝe wel. +<span class = "linenum">125</span> +nan halege nað his fulle blisse er he under fó adomes deíe his +licame. þ̵ wrð se fulle mete. þa<i>n</i> se mann mid sawle ⁊ mid licame +und<i>er</i>-fangð sicernesse of écer blisse. ⁊ wat beli<i>m</i>pð hit +ȝief he fend his `þe´ to þare gate cu<i>m</i>þ? God þurh his +[f. 57 v<sup>2</sup>] mucele milce ne letes us nefer fandie. +Ac naþeles ȝief he fend his an unwreast mann þer beoð +<span class = "linenum">130</span> +anú ȝeréd`i´e. þe weregede gastes þe hine uniredlice und<i>er</i>fangeð +<span class = "sidenote"> +131. <i>mid</i>] <i>min</i> MS.<br /> +140. <i>þo</i> corr. out of <i>to</i><ins class = "mycorr" title = +"printed with anomalous :"> | </ins><i>hali ȝewitien</i> MS.<br /> +143. <i>þan</i>] <i>þ̵</i> MS. <i>middenard</i>] <i>middernad</i> +MS. <i>þan</i>] <i>þ̵</i> MS.<br /> +144. <i>cwaceð</i>] <i>cwaced</i> MS.<br /> +149. <i>self</i>] <i>selþ</i> MS.</span> +<span class = "tag">mi<i>d</i></span> stiarne swupen. Alse fele unþeawes +alse hade upe him ⁊ sennenn. al swa fendes he þer ȝemet. hīne to +und<i>er</i>fó. ⁊ to don hīne into þiesternesse. oft a domes dȝéi alle +godes fend simle fra<i>m</i> his ȝesecðe abroden bienn ⁊ hi[n] to hare +lean ha<i>m</i> þe lange scel ȝeleste. Þus hit hað íbí ⁊ +<span class = "linenum">135</span> +is. ⁊ wrð oft domesdei. Ac þan<i>n</i> hit þer to cumþ þ̵ se hlaford á +þe mucele deíe. cumþ forté ísí ⁊ frend ⁊ fend. þann cumþ all his +und<i>er</i>þiede hi<i>m</i> to fore. þer he sit mid his derewrþe +ȝefered mid niȝen anglene had. mid þer unwēmmed meide his moder. mid his +ap<i>ost</i>len. mid þa hágefad<i>er</i>en. ⁊ <span class = +"tag">þo</span> <span class = "tag">halíȝe wítien</span>. mid martiren. +mi[d] hali +<span class = "linenum">140</span> +<i>con</i>fessore<i>n</i> mid halie meiden. mid al þan þe þer midenarde +for his lufe werpeð abéc. ⁊ lagelice her hi<i>m</i> þenið. wic ȝeíe. wic +drednesse wurð þer. <span class = "tag">þ<i>an</i></span> þat fer +to for hi<i>m</i> abernð þ̵ middenard. þ<i>an</i> si eorðe alle +<span class = "tag">cwace<i>ð</i></span> þan þe sterren falleð. si sunne +⁊ se mone aþestreð for +<span class = "pagenum">17</span> +<a name = "page17" id = "page17"> </a> +godes b<i>ri</i>ctnesse. þe wlcne to gað. and si hali rode tacne mid þe +<span class = "linenum">145</span> +spere ⁊ mid þe neiles þurh angles beoð forð ibrocht. þan<i>n</i> þe +angles cwaciað. ⁊ tó richtwíse ha<i>m</i> adredeð. wat sceol se senfulle +don. þe isecgð þer his richtwise deme. þe non ne maíe bechece. non +beswice. he his hi<i>m</i> <span class = "tag">sel<i>f</i></span> +witnisse ⁊ deme. Wat sceol se wrecce don. þe bufon iséȝð his hlaford þe +he ȝegremed áfeð. under hi<i>m</i> helle muð open. +<span class = "linenum">150</span> +abuuten hi<i>m</i> all folc. hi<i>m</i> selfe bi s`c´a[n]dlice senne +beswapen. þer ne mái no<i>n</i> frend oðre helpe. ælc had innóh to +do<i>n</i>ne a<i>n</i> hi<i>m</i> selfe. +<span class = "sidenote"> +153. <i>seieð</i>] <i>seied</i> MS.<br /> +160. <i>gṛod</i> MS.<br /> +162. <i>þe</i>] <i>q̣þe</i> MS.<br /> +167. <i>cóm</i>] <i>cón</i> MS.<br /> +170. <i>Seðe</i>] <i>sede</i> MS.</span> +Þan <span class = "tag">seie<i>ð</i></span> ha<i>m</i> god þe geltẏ +ma<i>n</i>ne<i>n</i> ȝe seneȝeden. an ȝeur écenesse. ⁊ ȝe scule +[f. 58 r<sup>1</sup>] birne an mire écenisse. Ȝe seneȝden alse +lange alse ȝé lefede ⁊ ȝe scule birne alse lo<i>n</i>ge as íc lefie. +Witeð into éce fer. þe is +<span class = "linenum">155</span> +`ȝ´æarced mine fó ⁊ his ȝegen. Son[e] hi wrðeð abroden of his ȝesecþe. ⁊ +þan sone geð se hlaford mid his frenden to his mete. þ̵ his to is esten. +þe seið an þan hali write <em>Delicie méé sunt e<i>ss</i>e cu<i>m</i> +filiis ho<i>minum</i></em>. þat is. Mine esten beoð wunian mid mannen +bearnen. Ac we sed[en] ȝíu litl her þ̵ hi sceolde<i>n</i> abbe<i>n</i> +<span class = "tag">god</span> b<i>ra</i>d ⁊ uin. ⁊ vii +<span class = "linenum">160</span> +sonden. hi sculen habe þ̵ brad þe seið iþe godspel. <em>Ego +su<i>m</i> panis uiu<i>us</i> q<i>ui</i> d<i>e</i> c<i>elo</i> +<ins class = "edcorr" title = +"corrected by editor from ‘d{escendit}’">d<i>escendi</i></ins>.</em> +Þet is. Ic ám cwuce bread +<span class = "tag">þe</span> astah fram hefene. seȝð ure helende. Se þe +of þese brad ett. ne sterfeð he nefer. Þis bread was ímaced of ane +`h´wete corne. al swa se he cweð ȝeðe godspelle. <em>Nisi +<i>gra</i>n<i>um</i> frum<i>en</i>ti</em>. ⁊ c. þis corn was +ȝesawen +<span class = "linenum">165</span> +þurh þes ængles muð into ðes meidenes ære Marie. in þare burh of +nazareth. þis corn <span class = "tag">có<i>m</i></span> fer`s´t +i<i>n</i>ne bethlée<i>m</i>. þ̵ cweð us of breade. hit wex ⁊ bleówu. in +iudea. hit rípede in ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. Judas ⁊ þat leoðre folc +hit répén. ⁊ deden hit an þar rode alswa alse be twenen +melstanent. <span class = "tag">Se<i>ð</i>e</span> hit was idon into þer +berient alswa into hófne. þanen +<span class = "linenum">170</span> +hit was ibroht up into heofene to þes hahes hlafordes borde. þer hit +fet. ⁊ engles. ⁊ mancinn in écenisse. ⁊ þis is hare b`r´ead. hwer scule +we win finden? Al swa se he cweð. <em>Ego su<i>m</i> uitis uera.</em> +⁊ c.</p> + +</div> + +<span class = "pagenum">18</span> +<a name = "page18" id = "page18"> </a> + +<h4><a name = "chap_VI" id = "chap_VI"> +VI. THE PROVERBS OF ALFRED</a></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“Jesus College, Oxford, E 29, formerly Arch. i. 29 (J).... written +not long after 1276 (Anglia xxx, 222).... Our piece is written +continuously as prose, each stanza forming a paragraph, but iv and v are +in one without l. 54, which is here supplied, while l. 43 is +written at the end of the preceding paragraph and similarly the lines +beginning viii-xvii, xix-xxiii. The scribe was evidently struggling with +an original which he could not always read; see <a href = +"#note_VI_105">footnote to l. 105</a>.</p> + +<p>“.... the copy of the <a href = "#chap_VIII">Poema Morale</a> in the +same MS. has undergone a drastic revision which sets it apart among the +versions of that poem, and the version of the <a href = "#chap_XX">Owl +and Nightingale</a> has suffered, though not to the same extent. On the +other hand MS. T was copied by a man who was incapable of +remodelling it; though a ruin, it often preserves in details the +original.”</p> + +</div> + +<h5 class = "smallcaps">Incipiunt documenta Regis Aluredi.</h5> + +<p class = "headnote"><span class = "headnote"> +Þus Queþ Alured</span></p> + +<div class = "verse"> + +<span class = "folionum">f. 262 r</span> + +<p class = "dropcap">A</p> +<p>T Seuorde séte þeynes monye.</p> +<p>fele Biscopes. and feole. bok iléred.</p> +<p>Eorles prute. knyhtes egleche.</p> +<p>þar wes þe eorl Alu<i>ri</i>ch.</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +of þare lawe swiþe wis.</p> +<p>And ek Ealured englene hurde.</p> +<p>Englene durlyng<big>;</big></p> +<p>on englene londe he wes kyng.</p> +<p>Heom he bi gon lére.</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +so ye mawe i hure.</p> +<p>hw hi. heore lif lede scholden.</p> +<p>Alured. he wes in englene lond.</p> +<p>and king. wel swiþe strong.</p> +<p>He wes king. and he wes clerek.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +wel he luuede godes werk.</p> +<p>He wes wis on his word. and war. on his werke.</p> +<p>he wes þe wysuste mo<i>n</i><big>;</big></p> +<p>þat wes englelonde on.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_ii" id = "chap_VI_ii"> +ii</a></h5> + +<span class = "sidenote"> +36. <i>þe</i>] <i>wc</i> MS.</span> + +<p><b>Þ</b>vs queþ Alured englene frouer.</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +wolde ye mi leode. lusten éure lou<i>er</i>de.</p> +<p>he óu wolde wyssye. wisliche þinges.</p> +<p>hw ye myhte worldes. wrþsipes welde.</p> +<p>and ek eure saule. somnen to criste.</p> +<p>wyse were þe wordes. þe seyde þe king +Alured. |</p> + +<span class = "folionum">f. 262 v</span> + +<p><b>M</b>ildeliche ich Munye. myne leoue freond.</p> +<p><span class = "linenum">26</span> +poure and riche. leode myne</p> +<p>þat ye alle a drede. vre dryhten crist.</p> +<p>luuyen hine and lykyen. for he is lou<i>er</i>d of +lyf.</p> +<p>He is one. god<big>;</big> ouer alle godnesse.</p> + +<span class = "pagenum">19</span> +<a name = "page19" id = "page19"> </a> + +<p><span class = "linenum">30</span> +He is one gleaw. ou<i>er</i> alle glednesse.</p> +<p>He is one. blisse. ou<i>er</i> alle blissen.</p> +<p>He is one monne. Mildest mayster.</p> +<p>He is one. folkes fader. and frouer.</p> +<p>He is one. rihtwis. and so riche king.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +þat him ne schal beo wone. nouht of his wille.</p> +<p><i>þe</i> hine her on worlde. wrþie þencheþ.</p> + + + +<h5><a name = "chap_VI_iii" id = "chap_VI_iii"> +iii</a></h5> + +<p><b>Þ</b>vs queþ alured. englene urouer.</p> +<p>Ne may non ryhtwis king. vnder criste seoluen.</p> +<p>Bute if he beo in boke ilered.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +And he. his wyttes swiþe wel kunne.</p> +<p>And he cunne lettres. lokie him seolf one.</p> +<p>hw he schule his lond laweliche holde.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_iv" id = "chap_VI_iv"> +iv</a></h5> + +<span class = "sidenote"> +52. After <i>mon</i>, erasure of two letters.</span> + +<p>Þus queþ Alured.</p> +<p><b>Þ</b>e eorl and þe eþelyng.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +ibureþ vnder gódne. king.</p> +<p>þat lond to leden.</p> +<p>myd lawelyche deden.</p> +<p>And þe clerek and þe knyht.</p> +<p>he schulle démen euelyche riht.</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +þe poure. and þe ryche.</p> +<p>démen ilyche.</p> +<p>Hwych so þe mon soweþ<big>;</big></p> +<p>al swuch he schal mowe.</p> +<p>And eu<i>er</i>uyches monnes dom. to his owere dure +churreþ.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_v" id = "chap_VI_v"> +v</a></h5> + +<p>[Þus queþ Alured.]</p> +<p><span class = "linenum">55</span> +þan knyhte bi houeþ. kenliche on to fóne.</p> +<p>for to werie þat lond. wiþ hunger and wiþ +herivnge.</p> +<p>þat þe chireche habbe gryþ.</p> + +<span class = "pagenum">20</span> +<a name = "page20" id = "page20"> </a> + +<p>And þe cheorl beo in fryþ.</p> +<p>his sedes to sowen.</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +his medes to mowen.</p> +<p>And his plouh beo i dryue.</p> +<p>to vre alre bihoue.</p> +<p>þis is þes knyhtes lawe.</p> +<p>loke he þat hit wel fare.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_vi" id = "chap_VI_vi"> +vi</a></h5> + +<p><span class = "linenum">65</span> +<b>Þ</b>vs queþ Alured.</p> +<p>þe mon. þe on his youhþe. yeorne leorneþ.</p> +<p>wit and wisdom. and i writen +reden<big>;</big></p> +<p>he may beon on elde. wenliche lorþeu.</p> +<p>And þe þat nule one youhþe yeorne leorny.</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +wit and wysdom. and iwriten rede.</p> +<p>þat him schal on elde. sore rewe.</p> +<p>þenne cumeþ elde.</p> +<p>and vnhelþe.</p> +<p>þenne beoþ his wéne</p> +<p><span class = "linenum">75</span> +ful wroþe isene.</p> +<p>Boþe heo beoþ bi swike. and eke hi beoþ +a swunde.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_vii" id = "chap_VI_vii"> +vii</a></h5> + +<span class = "sidenote"> +85. After <i>wismon</i>, <i>ut</i> deleted.</span> +<p>þus queþ Alured.</p> +<p>Wyþ vte wysdome is weole wel vnwurþ.</p> +<p>for þey o mon ahte. huntseuenti Acres.</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +and he hi hadde isowen. alle myd reade golde.</p> + +<span class = "folionum">f. 263 r</span> + +<p>And þ̵ | gold greowe. so gres doþ on eorþe.</p> +<p>nere he for his weole. neuer þe furþer.</p> +<p>Bute he him of frumþe. freond iwrche.</p> +<p>for. hwat is gold. bute ston.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +bute if hit haueþ wismon.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_viii" id = "chap_VI_viii"> +viii</a></h5> + +<span class = "sidenote"> +91. <i>þenne he wule</i> after <i>yeue</i> in l. 90.</span> + +<p>þus queþ Alu<i>re</i>d.</p> +<p><b>N</b>e scolde neuer yongmon howyen to swiþe.</p> + +<span class = "pagenum">21</span> +<a name = "page21" id = "page21"> </a> + +<p>þeih him his wyse wel ne lykie.</p> +<p>Ne þeih he ne welde. al þat he wolde.</p> +<p><span class = "linenum">90</span> +for god may. yeue god after vuele.</p> +<p>weole after wowe. þenne he wule.</p> +<p>wel is him þat hit ischapen is.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_ix" id = "chap_VI_ix"> +ix</a></h5> + +<span class = "sidenote"> +<a name = "note_VI_105" id = "note_VI_105">105.</a> <i>youþe</i> in +darker ink in a space too large for it; similarly <i>doweþes</i>, +l. 118; <i>wlonk</i>, l. 124; <i>vouh</i>, l. 129; +<i>Mayþenes</i>, l. 130.</span> + +<p>þus seyþ Alured.</p> +<p><span class = "smallcaps"><b>S</b>t</span>rong hit is to reowe.</p> +<p><span class = "linenum">95</span> +a yeyn þe séé þat floweþ.</p> +<p>so it is to swynke.</p> +<p>a yeyn vnylimpe.</p> +<p>þe mon. þe on his youhþe.</p> +<p>swo swinkeþ.</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +and worldes weole her iwinþ.</p> +<p>þat he may on elde.</p> +<p>idelnesse holde.</p> +<p>And ek myd his worldes weole.</p> +<p>god iqueme er he quele.</p> +<p><span class = "linenum">105</span> +youþe and al þat he haueþ i drowe.</p> +<p>is þenne wel bi towe.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_x" id = "chap_VI_x"> +x</a></h5> + +<p>þus queþ Alured.</p> +<p><b>M</b>onymon weneþ þat he wene ne þarf.</p> +<p>longes lyues. ac him lyeþ þe wrench.</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +for þanne his lyues alre best luuede.</p> +<p>þenne he schal léten<big>;</big> lyf his owe.</p> +<p>for nys no wrt uexynde a wude. ne a velde.</p> +<p>þat euer mvwe þas feye furþ vp holde.</p> +<p>Not no mon þene tyme.</p> +<p><span class = "linenum">115</span> +hwanne he schal. heonne turne.</p> +<p>Ne nomon þene ende.</p> + +<span class = "pagenum">22</span> +<a name = "page22" id = "page22"> </a> + +<p>hwenne he schal heonne wende.</p> +<p>Dryhten hit one wot. doweþes lou<i>er</i>d.</p> +<p>hwanne [we] vre lif leten schule.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_xi" id = "chap_VI_xi"> +xi</a></h5> + +<span class = "sidenote"> +122. <i>yetst</i>] <i>yefst</i> MS.</span> + +<p><span class = "linenum">120</span> +þus queþ Alured.</p> +<p><b>Y</b>f þu seoluer and gold.</p> +<p>ye<i>t</i>st and weldest in þis world.</p> +<p>Neu<i>er</i> vpen eorþe.</p> +<p>to wlonk. þu ny wrþe.</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +Ayhte nys non ildre istreon<big>;</big></p> +<p>ac hit is godes lone.</p> +<p>hwanne hit is his wille. þar of we schulle +wende.</p> +<p>And vre owe lyf. myd alle for leten.</p> +<p>þanne schulle vre ifon. to vre vouh. gripen.</p> +<p><span class = "linenum">130</span> +welden vre Mayþenes. and leten vs by hinde.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_xii" id = "chap_VI_xii"> +xii</a></h5> + +<p>þus queþ Alured.</p> +<p><b>N</b>e ilef þu nouht to fele. uppe þe séé þat +floweþ.</p> +<p>If þu hafst madmes monye and inowe.</p> +<p>gold and seoluer. hit schal gnyde to nouht.</p> + +<span class = "folionum">f. 263 v</span> + +<p>to duste hit schal dryuen. Dryhten schal | libben +euere.</p> +<p><span class = "linenum">136</span> +Monymon for his gold. haueþ godes vrre.</p> +<p>And for his seoluer. hym seolue +for yemeþ. for yeteþ and +for leseþ.</p> +<p>Betere him by come iboren þat he nére.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_xiii" id = "chap_VI_xiii"> +xiii</a></h5> + +<span class = "sidenote"> +149. After <i>þe</i>, <i>þ</i> erased.</span> + +<p>þus queþ Alured.</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +<b>L</b>vsteþ ye me leode.</p> +<p>ower is þe neode.</p> +<p>And ich eu wille lére. wit and wisdom.</p> +<p>þat alle þing ou<i>er</i> goþ.</p> +<p>syker he may sitte. þe hyne haueþ to i vere.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +For þeyh his eyhte him a go.</p> +<p>his wit ne a goþ hym neu<i>er</i> mo.</p> + +<span class = "pagenum">23</span> +<a name = "page23" id = "page23"> </a> + +<p>for ne may he for vare.</p> +<p>þe hyne haueþ to vere.</p> +<p>þe wile his owe lyf. ileste mote.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_xiv" id = "chap_VI_xiv"> +xiv</a></h5> + +<p><span class = "linenum">150</span> +þus queþ Alured.</p> +<p><b>I</b>f þu hauest seorewe.</p> +<p>ne seye þu hit nouht þan arewe.</p> +<p>seye hit þine sadelbowe. and ryd þe singinde forþ.</p> +<p>þenne wile wene. þet þine wise ne con<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">155</span> +þat þe þine wise wel lyke.</p> +<p>serewe if þu hauest. and þe erewe hit +wot<big>;</big></p> +<p>by fore. he þe meneþ<big>;</big></p> +<p>by hynde he þe teleþ.</p> +<p>þu hit myht segge swyhc mo<i>n</i>.</p> +<p><span class = "linenum">160</span> +þat þe ful wel on.</p> +<p>wyþ vte echere ore.</p> +<p>he on þe Muchele more.</p> +<p>By hud hit on þire heorte<big>;</big></p> +<p>þat þe eft ne smeorte.</p> +<p><span class = "linenum">165</span> +Ne let þu hyne wite.</p> +<p>al þat þin heorte by wite.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_xv" id = "chap_VI_xv"> +xv</a></h5> + +<p>þus queþ Alured.</p> +<p><span class = "smallcaps"><b>N</b>e</span> schal tu neuere þi wif. + by hire wlyte cheose.</p> +<p>for neu<i>er</i> nóne þinge. þat heo to þe bryngeþ.</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +Ac leorne hire custe. heo cuþeþ hi wel sone.</p> +<p>For mony mon for ayhte. vuele iauhteþ.</p> +<p>And ofte mon of fayre. frakele icheoseþ.</p> +<p>wo is him þat vuel wif.</p> +<p>bryngeþ to his cotlyf.</p> +<p><span class = "linenum">175</span> +So him is alyue<big>;</big></p> +<p>þat vuele ywyueþ.</p> +<p>For he schal vppen eorþe.</p> + +<span class = "pagenum">24</span> +<a name = "page24" id = "page24"> </a> + +<p>dreori i wurþe.</p> +<p>Monymo<i>n</i> singeþ.</p> +<p><span class = "linenum">180</span> +þat wif hom bryngeþ.</p> +<p>wiste he hwat he brouhte.</p> +<p>wepen he myhte.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_xvi" id = "chap_VI_xvi"> +xvi</a></h5> + +<p>þus queþ Alured.</p> +<p><span class = "smallcaps"><b>N</b>e</span> wurþ þu neuer so wod. + ne so wyn drunke.</p> +<p><span class = "linenum">185</span> +þat éuere segge þine wife. alle þine wille.</p> +<p>For if þu iseye þe bi vore. þine ivo alle.</p> +<p>And þu hi myd worde iwreþþed heuedest.</p> +<p>Ne scholde heo hit lete. for þing lyuyinde.</p> +<p>þat heo ne scholde þe forþ vp breyde. of þine +baleu syþes.</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +wymmon is word. woþ. ⁊ haueþ tunge to swift.</p> +<p>þeyh heo wel wolde.</p> +<p>ne may heo. hi no wiht welde.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_xvii" id = "chap_VI_xvii"> +xvii</a></h5> + +<p>þus queþ Alfred. |</p> + +<span class = "folionum">f. 264 r</span> + +<p><span class = "smallcaps"><b>I</b>d</span>elschipe and +ou<i>er</i> prute.</p> +<p><span class = "linenum">195</span> +þat lereþ yong wif vuele þewes.</p> +<p>And ofte þat wolde.</p> +<p>do. þat heo ne scholde.</p> +<p>þene vnþev lihte.</p> +<p>leten heo myhte.</p> +<p><span class = "linenum">200</span> +If heo ofte a swóte for swunke were.</p> +<p>þeyh hit is vuel to buwe.</p> +<p>þat beo nule treowe.</p> +<p>For ofte Museþ þe kat. aft<i>er</i> hire moder.</p> +<p>þe mon þat let wymmon his mayster iwurþe.</p> +<p><span class = "linenum">205</span> +Ne schal he neu<i>er</i> beon ihurd.</p> +<p>his wordes lou<i>er</i>d.</p> +<p>Ac heo hine schal steorne</p> +<p>to trayen. and to teóne.</p> +<p>And selde wurþ he blyþe and gled.</p> + +<span class = "pagenum">25</span> +<a name = "page25" id = "page25"> </a> + +<p><span class = "linenum">210</span> +þe mon þat is his wiues qued.</p> +<p>Mony appel is bryht wiþ vte. and Bitter +wiþ inne.</p> +<p>So is mony wymmon. on hyre fader bure.</p> +<p>Schene vnder schete. and þeyh heo is schendful.</p> +<p>So is mony gedelyng. godlyche on horse.</p> +<p><span class = "linenum">215</span> +and is þeyh lutel wurþ.</p> +<p>wlonk bi þe glede.</p> +<p>and v́uel at þare neode.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_xviii" id = "chap_VI_xviii"> +xviii</a></h5> + +<span class = "sidenote"> +219. <i>Eure</i> MS.<br /> +224. <i>mod</i>] first stroke of <i>m</i> erased.</span> + +<p>þus queþ. Al<i>ured</i>.</p> +<p><span class = "smallcaps">[<b>N</b>]e</span>ure þu bi þine lyue.</p> +<p><span class = "linenum">220</span> +þe word of þine wyue.</p> +<p>to swiþe þu. ne aréde.</p> +<p>If heo beo i wreþþed</p> +<p>myd worde. oþer myd dede.</p> +<p>wymmo<i>n</i> wepeþ for mod.</p> +<p><span class = "linenum">225</span> +oftere þan for eny god.</p> +<p>And ofte lude ⁊ stille.</p> +<p>for to vor drye hire wille.</p> +<p>Heo wepeþ oþer hwile.</p> +<p>for to do þe gyle.</p> +<p><span class = "linenum">230</span> +Salomon hit haueþ i sed.</p> +<p>þat wymmon can wel vuelne red.</p> +<p>þe hire red foleweþ.</p> +<p>heo bryngeþ hine to seorewe.</p> +<p>for hit seyþ in þe loþ.</p> +<p><span class = "linenum">235</span> +as scumes for teoþ.</p> +<p>hit is i furn i seyd.</p> +<p>þ̵ cold red is quene red.</p> +<p>hu he is vnlede.</p> +<p>þat foleweþ hire rede.</p> +<p><span class = "linenum">240</span> +Ich hit ne segge nouht for þan.</p> +<p>þat god þing. ys god wymmon.</p> +<p>þe mon þe hi may i cheose. and i couere +over oþre.</p> + +<span class = "pagenum">26</span> +<a name = "page26" id = "page26"> </a> + +<h5><a name = "chap_VI_xix" id = "chap_VI_xix"> +xix</a></h5> + +<p>þus queþ Alured.</p> +<p><span class = "smallcaps"><b>M</b>o</span>nymon weneþ +þat he weny ne þarf.</p> +<p><span class = "linenum">245</span> +Freond þat he habbe. þar me him vayre bi hat.</p> +<p>Seyþ him vayre bi vore. and frakele +bi hynde.</p> +<p>so me may þane loþe lengust lede.</p> +<p>Ne ilef þu neu<i>er</i> þane mon.</p> +<p>þat is of feole speche<i>n</i>.</p> +<p><span class = "linenum">250</span> +Ne alle þe þinge.</p> +<p>þat þu i herest singe<i>n</i>.</p> +<p>Mony mon haueþ swikelne muþ.</p> +<p>milde and monne for cuþ.</p> +<p>Nele he þe cuþe. hwenne he þe wule bi kache.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_xx" id = "chap_VI_xx"> +xx</a></h5> + +<span class = "sidenote"> +256. <i>his elþe. mon is glev</i> MS.</span> + +<p><span class = "linenum">255</span> +þus queþ Alured.</p> +<p><span class = "smallcaps"><b>Þ</b>v</span>rh sawe mon is wis. + And þurh hiselþe. glev.</p> +<p>þurh lesinge mon is loþ. and þurh luþre wrenches.</p> + +<span class = "folionum">f. 264 v</span> + +<p>And | vnwurþ.</p> +<p>And þurh hokede honde. þat he bereþ.</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +him seolue he for vareþ.</p> +<p>From lesynge þu þe wune.</p> +<p>And alle vnþewes þu þe bi schune.</p> +<p>so myht þu on þeode.</p> +<p>leof beon in alle leode.</p> +<p><span class = "linenum">265</span> +And luue þyne nexte. he is at þe neode gód.</p> +<p>At chepynge. and at chyreche.</p> +<p>freond þu þe iwurche.</p> +<p>wyþ pou<i>er</i>e and wiþ riche.</p> +<p>wiþ alle monne ilyche.</p> +<p><span class = "linenum">270</span> +þanne myht þu sikerliche. sely sytte.</p> +<p>And ek faren ouer lond le</p> +<p>hwider so beoþ þi wille.</p> + +<span class = "pagenum">27</span> +<a name = "page27" id = "page27"> </a> + +<h5><a name = "chap_VI_xxi" id = "chap_VI_xxi"> +xxi</a></h5> + +<p>þus queþ Alured.</p> +<p><b>A</b>lle world ayhte</p> +<p><span class = "linenum">275</span> +schulle bi cumen to nouhte.</p> +<p>And vyches cunnes madmes. to mixe schulen +i Multen.</p> +<p>And vre owe lif. lutel hwile ileste.</p> +<p>for þeyh o mon. wolde al þe worlde.</p> +<p>And al þe wunne. þe þar inne wunyeþ.</p> +<p><span class = "linenum">280</span> +Ne myhte he þar myde his lif. none hwile holde.</p> +<p>Ac al he schal for leten. on a litel stunde.</p> +<p>And schal vre blisse<big>;</big> to balewe us +iwurþe.</p> +<p>Bute if we wurcheþ. wyllen cristes.</p> +<p>Nu biþenche we þanne vs sulue.</p> +<p><span class = "linenum">285</span> +vre lif to leden. so crist vs gynneþ lere.</p> +<p>þanne mawe we wenen. þat he wule vs wrþie.</p> +<p>for so seyde salomon. þe wise.</p> +<p>þe mon þat her wel deþ.</p> +<p>he cumeþ þar he lyen foþ.</p> +<p><span class = "linenum">290</span> +on his lyues ende.</p> +<p>he hit schal a vynde.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_xxii" id = "chap_VI_xxii"> +xxii</a></h5> + +<p>þus queþ Alured.</p> +<p><span class = "smallcaps"><b>N</b>e</span> gabbe þu ne schotte.</p> +<p>ne chid þu wyþ none sotte.</p> +<p><span class = "linenum">295</span> +ne myd manyes cunnes tales.</p> +<p>ne chid þu wiþ nenne dwales.</p> +<p>Ne neu<i>er</i> þu ne bigynne.</p> +<p>to telle þine tyþinges.</p> +<p>At nones fremannes borde.</p> +<p><span class = "linenum">300</span> +ne haue þu to vale worde.</p> +<p>Mid fewe word<i>e</i>. wismon</p> +<p>fele bi luken wel con.</p> +<p>And sottes bolt is sone iscohte.</p> +<p>for þi ich holde hine for dote.</p> +<p><span class = "linenum">305</span> +þat sayþ al his wille.</p> + +<span class = "pagenum">28</span> +<a name = "page28" id = "page28"> </a> + +<p>þanne he scholde beon stille.</p> +<p>For ofte tunge brekeþ bon<big>;</big></p> +<p>þeyh heo seolf nabbe non.</p> + + +<h5><a name = "chap_VI_xxiii" id = "chap_VI_xxiii"> +xxiii</a></h5> + +<p>þus queþ Alured.</p> +<p><span class = "linenum">310</span> +<b>W</b>is child is fader blisse.</p> +<p>Jf hit so bi tydeþ þat þu bern ibidest.</p> +<p>þe hwile hit is lutel. ler him mon þewes.</p> + +<span class = "folionum">f. 265 r</span> + +<p>þanne hit is | wexynde<big>;</big> hit schal wende +þar to.</p> +<p>þe betere hit schal iwurþe</p> +<p><span class = "linenum">315</span> +euer buuen eorþe.</p> +<p>Ac if þu him lest welde. werende on worlde.</p> +<p>lude and stille.</p> +<p>his owene wille.</p> +<p>hwanne cumeþ ealde.</p> +<p><span class = "linenum">320</span> +ne myht þu hyne awelde.</p> +<p>þanne deþ hit sone.</p> +<p>þat þe biþ vnyqueme.</p> +<p>Ofer howeþ þin ibod.</p> +<p>and makeþ þe ofte sory mod.</p> +<p><span class = "linenum">325</span> +Bet<i>er</i>e þe were.</p> +<p>iboren þat he nere.</p> +<p>for betere is child vnbore. þane vnbuhsum.</p> +<p>þe mon þe spareþ yeorde. and yonge child<i>e</i>.</p> +<p>and let hit arixlye. þat he hit areche ne may.</p> +<p><span class = "linenum">330</span> +þat him schal on ealde<big>;</big> sore reowe. + Am<i>en</i>.</p> + +<p class = "stanza">Expl<i>iciunt</i> dicta Regis Aluredi.</p> + +</div> + + +<span class = "pagenum">29</span> +<a name = "page29" id = "page29"> </a> + +<h4><a name = "chap_VII" id = "chap_VII"> +VII. MEMENTO MORI</a></h4> + +<p class = "mynote"> +“As for <a href = "#chap_VI">no. vi</a>.”</p> + +<div class = "verse"> + +<span class = "folionum">f. 252 v</span> + +<p><b>M</b>on may longe lyues wene.</p> +<p>Ac ofte him lyeþ þe wrench.</p> +<p>feyr weder turneþ ofte in to reyne.</p> +<p>⁊ wunderliche makeþ his blench.</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +þar vore mon. þu þe by þench.</p> +<p>Al schal falwy þi grene.</p> +<p>waylaway. nys king ne quene.</p> +<p>þat ne schal drynke of deþes drench.</p> +<p>Mon er þu falle of þi bench.</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +þyne sunne þu aquench.</p> + +<p class = "stanza"> +<b>N</b>is non so strong. ne sterk. ne kene.</p> +<p>þat may ago deþes wyþer blench.|</p> + +<span class = "folionum">f. 253 r</span> + +<p>Yung and olde. briht and schene.</p> +<p>Alle he ryueþ on o streng.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +Fox and ferlych is his wrench.</p> +<p>Ne may no mon þar to yeynes.</p> +<p>way laway þreting ne bene.</p> +<p>Mede. liste. ne leches drench.</p> +<p>Mon let sunne and lustes þine.</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +wel þu do ⁊ wel þu þench.</p> + +<p class = "stanza"> +Do bi salomones rede.</p> +<p>Mon. ⁊ þenne þu schalt wel do.</p> +<p>Do as he þe tauhte and seyde.</p> +<p>þat þin endinge þe bringeþ to.</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +þenne ne schaltu neu<i>er</i> mys do.</p> +<p>Ac sore þu myht þe adrede.</p> +<p>way laway such weneþ to lede.</p> +<p>Long lif. and blysse vnder fo.</p> +<p>Ac deþ luteþ in his scho.</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +Hym stilliche. to for do.</p> + +<p class = "stanza"> +<b>M</b>on hwi nultu þe bi knowe.</p> +<p>Mon hwi nultu þe bi seo.</p> +<p>of fule fulþe þu art isowe.</p> +<p>wurmes fode. þu schalt beo.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +her nauestu blisse dayes þre.</p> +<p>Ac þi lif al þu last in wowe.</p> +<p>weylawey deþ þe schal a dun þrowe.</p> +<p>þer þu wenest heyust to steo.</p> +<p>In deþ schal þi lyf endi.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +And in wop al þi gleo.</p> + +<p class = "stanza"> +<b>W</b>orld and weole. þe bi swikeþ.</p> +<p>I wis heo beoþ þine ifo.</p> +<p>If þe world wiþ weole þe slykeþ</p> +<p>þat is for to do þe wo.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +þare fore. let lust ouer go.</p> +<p>And eft hit þe likeþ. |</p> + +<span class = "folionum">f. 253 v</span> + +<p>weylawey. sore he him bi swikeþ.</p> +<p>þat for one stunde oþer two.</p> +<p>wurcheþ him pyne. euer mo.</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +Mon. ne do þu nouht swo.</p> + +</div> + + +<span class = "pagenum">30</span> +<a name = "page30" id = "page30"> </a> + +<h4><a name = "chap_VIII" id = "chap_VIII"> +VIII. POEMA MORALE</a><br /> +<span class = "smaller smallcaps">(Lambeth MS.)</span></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“i. Lambeth 487 (L), a small quarto, 177 × 135 mm., of 67 leaves, +written towards the end of the twelfth century... nos. x, xi. of this +book are also taken from it. The words printed in clarendon in these +three pieces are written in red, not inserted afterwards by a rubricator +but done at the same time as the rest of the text. The PM ends with +fordemet, l. 270, in the middle of a page; the final t has a +flourish for its cross stroke; the copyist had apparently no knowledge +of any more.</p> + +<p>“ii. iii. Egerton 613, B. M.... has two copies of the PM: the second +(e) furnishes here a complement to the Lambeth MS. as far as +l. 370, with which it ends; the first (E) is used to complete the +text. e was written in the first quarter of the thirteenth century, +E is somewhat later; the former has accents, the latter none.</p> + +<p>“iv. Trinity College, Cambridge, B. 14. 52 (T), on vellum, 135 × 105 +mm.; written early in the thirteenth century.... A leaf is lost +after f 8, and a new hand begins with f 9; the PM appears to be a +distinct MS. (Anglia, iv. 408). The initials of each line are capitals +and written apart from their words. A later hand has glossed aihte +42, goodes; ore 53, favour, grace; lean 64, deserving; manke 70, Manca, +Mancus.”</p> + +<hr class = "tiny" /> + +<p>In the Lambeth MS, passages “printed in clarendon” are shown here in +dark-red boldface.</p> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_VIII_alt">Trinity MS</a><br /> +<a href = "#chap_VIII_parallel">Parallel Texts</a> +</p> + +<p>Indentation in the <a href = "#chap_VIII_e">Egerton MSS.</a> (lines +271-end) is as in the original.</p> +</div> + +<!-- first version alone --> + +<div class = "verse"> +<div class = "lambeth"> <!-- for format --> + +<span class = "folionum">f. 59 v</span> + +<p class = "indent"><b>ich em nu alder þene ich wes awintre ⁊ a +lare.</b></p> +<span class = "sidenote"> +2. <i>ịḥc̣ ich</i> MS. <i>mi ịc̣ḥ ahte</i>; <i>wit</i> in margin +MS.</span> +<p class = "indent"><b>Ich welde mare þene ich dede mi `wit´ ahte bon +mare.</b></p> +<p><b>Wel longe ich habbe child ibon a worde ⁊ a dede</b></p> +<p><b>þa`h´ ich bo a wintre ald to ȝung ich em on rede.</b></p> +<p><span class = "linenum">5</span> +vnnet lif ich habbe iled. ⁊ ȝet me þingþ ilede.</p> +<p>þenne ich me bi þenche wel ful sare ich me adrede.</p> +<p>mest al þ̵ ich habbe idon bi fealt to child hade.</p> +<p>Wel late ich habbe me bi þocht<big>;</big> bute God me nu +rede.</p> +<p>Fole idel word ich habbe iq<i>u</i>eðen soððen ich speke kuðe.</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +fole ȝunge dede idon<big>;</big> þe me of þinchet nuðe.</p> +<p>Mest al þ̵ me likede er nu<big>;</big> hit me mis likeð</p> +<p>þa muchel fulieð his wil<big>;</big> hine solf he biswikeð.</p> +<p>Ich mihte habbe bet idon. hefde ich þe iselþe.</p> +<span class = "sidenote"> +14. <i>un helẹþe</i> MS.</span> +<p>Nu ich walde ah ich ne mei<big>;</big> for elde ⁊ for +un helþe.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +Elde me is bi stolen on. er ich hit wiste.</p> +<p>ne michte ich seon bi fore me. for smike ne for miste.</p> +<p>Erȝe we beoð to done god. ⁊ to ufele al to þriste.</p> +<p>Mare eie stondeð men of monne þanne hom do of c<i>ri</i>ste.</p> +<p>þe wel ne doð þe hwile þe ho muȝen. wel oft hit schal +rowen<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">20</span> +þenne ȝe mawen sculen ⁊ repen þ̵ ho er sowen.</p> +<p>Do he to gode þ̵ he muȝe þe hwile þ̵ he bo aliue.</p> + +<span class = "folionum">f. 60 r</span> + +<p>ne lipnie na mon to | muchel to childe ne to wiue.</p> +<p>þe him solue forȝet for wiue ne for childe<big>;</big></p> +<p>he scal cumen in uuel stude bute him God bo milde.</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +<b>Sendeð</b> sum god bi foren eow. þe hw[i]le þ̵ ȝe muȝen to +houene.</p> +<p>for betere is an elmesse biforen<big>;</big> þenne boð eft<i>er</i> +souene.</p> +<span class = "sidenote"> +27. <i>ịḷich</i> MS.<br /> +28. <i>ịḥ ich</i> MS.</span> +<p>Alto lome ich habbe igult a werke ⁊ o worde.</p> +<p>Al to muchel ich habbe ispent. to litel ihud in horde.</p> +<p>Ne beo þe loure þene þe solf<big>;</big> ne þin mei. ne þin maȝe.</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +Soht is þ̵ is oðer`s´ monnes frond bet<i>re</i> þen his aȝen.</p> + +<span class = "pagenum">32</span> +<a name = "page32" id = "page32"> </a> + +<p>Ne lipnie wif to hire were. ne were to his wiue</p> +<p>bo for him solue ech .M<i>on</i>. þe `h´wile þ̵ he bo aliue.</p> +<p><b>Wis is þe to him solue þench</b> þe hwile þe mot libben.</p> +<p>for sone wule hine forȝeten þe fremede ⁊ þe sibbe.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +þe wel ne deð þe hwile he mai<big>;</big> ne scal wenne he walde.</p> +<p>Monies monnes sare iswinc habbeð oft un holde.</p> +<p>Ne scal na mon don afirst. ne slawen wel to done.</p> +<p>for moni mon bihateð wel þe hit forȝeteð sone.</p> +<p>Þe .M<i>on</i>. þe wule siker bon to habben Godes blisse.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +do wel him solf hwile þ̵ he mai<big>;</big> þenne haueð he his mid +iwisse.</p> +<p>þes riche .M<i>en</i>. weneð bon siker þurh walle ⁊ þurh diche.</p> +<p>þe deð his echte on sikere stude he hit sent to heueneriche.</p> +<p>for þer ne þerf he bon of dred of fure ne of þoue</p> + +<span class = "folionum">f. 60 v</span> + +<p>þer ne | þerf he him binimen þe laðe ne þe loue.</p> +<span class = "sidenote"> +45. <i>ȝeve</i>] <i>v</i> corr. out of <i>f</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">45</span> +þer ne þerf he habben kare of ȝeve ne of ȝelde.</p> +<p>þider he sent. ⁊ solf bereð to lutel ⁊ to selde.</p> +<p><b>þider we sculen draȝen</b> ⁊ don wel ofte ⁊ ilome.</p> +<p>for þer ne scal me us naut binimen mid wrangwise dome.</p> +<p>þider ȝe sculen ȝorne draȝen. walde ȝe god ileue.</p> +<span class = "sidenote"> +50. <i>þer</i>] <i>þ̵</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">50</span> +for ne mei þ<i>er</i> hit ou binimen king ne reue.</p> +<p>Al þ̵ beste þ̵ we hefden þider we hit solde senden</p> +<p>for þer we hit michte finden eft. ⁊ habben buten ende.</p> +<p>Þo þe er doð eni God for habben godes are.</p> +<p>al he hit scal finden eft þer ⁊ hundred fald mare.</p> +<p><span class = "linenum">55</span> +Þe þet echte wile halden wel hwile þe he muȝe es welden.</p> +<p>Giue hies for godes luue<big>;</big> þenne deþ hes wel ihalden.</p> +<p><b>Vre swinc ⁊ ure tilþe is ofte iwoned to swinden.</b></p> +<p>Ach þ̵ þe we doð for godes luue<big>;</big> eft we sculen al +finden.</p> +<p>Ne scal nan ufel bon un bocht. ne nan god unforȝolden.</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +vfel we doþ al to muchel. ⁊ god lesse þe<i>n</i>ne we sculden.</p> +<p>Þo þe mest doð nu to gode. ⁊ þe lest to laðe.</p> +<p>Eiðer to lutel ⁊ to muchel scal þu<i>n</i>chen eft hom baþe.</p> +<p>Þer me scal ure werkes weien bi foran þe heuen king.</p> +<p>and ȝeuen us ure swinkes lan eft<i>er</i> ure erninge.</p> +<p><span class = "linenum">65</span> +<b>Ech mon mid þ̵ he hauet. mei buggen houene riche.</b></p> + +<span class = "pagenum">34</span> +<a name = "page34" id = "page34"> </a> + +<span class = "folionum">f. 61 r</span> + +<p>þe mare haueþ ⁊ þe þe lesse<big>;</big> baþe hi | muȝen iliche.</p> +<p>Al se mid his p`e´nie alse oðer mið his punde.</p> +<p>þ̵ is þe wunderlukeste chep<big>;</big> þ̵ eni mon efre funde.</p> +<p>⁊ þe ðe mare ne mai don<big>;</big> do hit mid his gode þonke.</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +Alse wel se þe þe haueð golde fele manke.</p> +<p>⁊ oft god kon mare þonc þen þe him ȝeueð lesse.</p> +<p>⁊ his werkes ⁊ his weȝes his milce. ⁊ rihtwisnesse.</p> +<p><b>lutel lac is gode lof<big>;</big> þ̵</b> kumeð of gode wille.</p> +<p>⁊ ec lete muchel ȝeue of þan þe herte is ille.</p> +<p><span class = "linenum">75</span> +Houene ⁊ horþe he ouer sich. his eȝen boð swa brichte.</p> +<p>Su<i>n</i>ne ⁊ mone ⁊ houen fur boð þestre aȝein his lihte.</p> +<p>Nis him noht for holen ni hud. swa muchele boð his mihte.</p> +<p>nis hit ne swa derne [idon] ne [a] swa þostre nihte.</p> +<p>he wat wet þenkeð ⁊ hwet doð alle q<i>ui</i>ke wihte.</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +<b>Nis na lau<i>er</i>d swich se is c<i>ri</i>st</b>. ne king swuch ure +drihten.</p> +<p>houene ⁊ orðe ⁊ al þ̵ is biloken is in his honde.</p> +<span class = "sidenote"> +82. <i>ịṣ his</i> MS.<br /> +83. After <i>fuȝeles in</i>, <i>k</i> deleted.</span> +<p>he deð al þ̵ his wil is<big>;</big> a wettre ⁊ alonde.</p> +<p>He makede fisses in þe se ⁊ fuȝeles in þe lifte.</p> +<p>he wit ⁊ waldeð alle þing ⁊ scop alle scefte.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +he is hord buten horde ⁊ ende buten ende.</p> +<p>he ane is eure an ilche stude wende þer þu wende.</p> +<p>he is buuen us ⁊ bi noþen. bi foren ⁊ +bi hinden.</p> +<p>þe þe deð godes wille uwer he mei him finden.</p> +<p><b>Helche rune he iherð ⁊</b> wat alle deden.</p> +<p><span class = "linenum">90</span> +he þurþ sicheþ uches monnes þonc. Wi hwat scal us to rede.</p> +<p>We þ̵ brokeð godes hese ⁊ gulteð swa ilome.</p> +<p>hwet scule we seggen oðer don et þe muchele dome.</p> + +<span class = "folionum">f. 61 v</span> + +<p>Þa þe luueden unriht ⁊ ufel lif | leden.</p> +<p>Wet sculen ho seggen oðer don<big>;</big> þen þe engles bon +of dred.</p> +<p><span class = "linenum">95</span> +<b>hwet sculen we bere<i>n</i></b> biforen us mid hom scule we +iquemen.</p> +<p>þo þe neure god ne dude þe houenliche deme.</p> +<p>þer sculen bon doule swa fole þ̵ wulleð us for wreien.</p> +<p>⁊ nabbeð hi naþing forȝeten of al þ̵ ho iseȝen.</p> + +<span class = "pagenum">36</span> +<a name = "page36" id = "page36"> </a> + +<p>Al þ̵ we mis duden her<big>;</big> ho hit wulleð kuðe +þere.</p> +<span class = "sidenote"> +100. Supplied from MS. e.</span> +<p><span class = "linenum">100</span> +[buten wé habbe hit íbét. ðe hwile wé her wére]</p> +<p>Al ho habbeð in hore write<big>;</big> þ̵ we mis duden +here.</p> +<p>þach we nusten ne ni seȝen. ho weren ure ifere.</p> +<p><b>Hwet sculen ordlinghe`s´ don.</b> þa swicen ⁊ ta forsworene</p> +<p>hwi boð fole iclepede. ⁊ swa lut icorene.</p> +<span class = "sidenote"> +105. <i>ẉ hwon</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">105</span> +wi hwi weren ho bi ȝeten to hwon weren ho iborene.</p> +<p>þ̵ scule<i>n</i> bon to deþe idemet. ⁊ eure ma for lorene.</p> +<p>Ech .M<i>on</i>. scal him solue þer bi clepie ⁊ +bideme<i>n</i>.</p> +<span class = "sidenote"> +108. <i>temen</i>] <i>demen</i> MS.</span> +<p>his aȝen werch ⁊ his þonc te witnesse he scal <i>t</i>emen.</p> +<p>ne mei him na .M<i>on</i>. alsa wel demen ne alswa rihte</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +for nan ne knauð him ase ȝere<big>;</big> buten ane drihte.</p> +<span class = "sidenote"> +111. before <i>werkes</i>, <i>werhes</i> deleted.</span> +<p>Ech .M<i>on</i>. wat him solue best<big>;</big> his werkes. ⁊ his +wille.</p> +<p>Þe ðe lest wat bi seiþ ofte mest<big>;</big> þe hit al wat is +stille.</p> +<p>nis nan witnesse alse muchel se mo<i>n</i>ne`s´ aȝen horte.</p> +<p>Wa se seið þ̵ he bo hal. him solf wat best his smirte.</p> +<p><span class = "linenum">115</span> +<b>Ech .M<i>on</i>. scal h[i]m solf demen</b> to deðe oðer to liue.</p> +<p>þa witnesse of his aȝen werch<big>;</big> hine þer to scal +driue.</p> +<p>Al þet ech .M<i>on</i> haueð idon soððen he com to mo<i>n</i>ne</p> + +<span class = "folionum">f. 62 r</span> + +<p>sculde he | hit sechen o boke iwriten he scal iþenchen þenne.</p> +<p>Ah drihten ne demeð nenne .M<i>on</i>. eft<i>er</i> his +biginnigge.</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +ah al his lif scal bon suilch boð his endinge.</p> +<p><b>ȝef þ̵ his uuel al hit is uuel</b> ⁊ God ȝefe god his ende.</p> +<p>God ȝeue þ̵ ure ende bo god. ⁊ wite þ̵ he us lende.</p> +<p>þe .M<i>on</i>. þ̵ uuel don na god. ne neure god lif leden.</p> +<p>er deð ⁊ dom come to his dure he mei him sare adreden.</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +þ̵ he ne muȝe þenne biden are. for þ̵ itit ilome.</p> +<p>for þi he is wis þe biet ⁊ bit ⁊ bet bi fore dome.</p> +<p><b>Wenne deð is attere dure</b> wel late he biddeþ are.</p> +<p>Wel late he latheð uuel werc<big>;</big> þe ne mei hit don ne +mare.</p> +<p>þ̵ achten we to leuen wel. for ure drihten solf hit seide.</p> +<span class = "sidenote"> +130. <i>þing̣chþ</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">130</span> +A hwilke time se eure .M<i>on</i>. of þinchþ his mis dede.</p> + +<span class = "pagenum">38</span> +<a name = "page38" id = "page38"> </a> + +<p>Oþer raþer oðer later<big>;</big> milce he scal imeten.</p> +<span class = "sidenote"> +132. <i>þe</i>] <i>we</i> MS.</span> +<p>Ac <i>þ</i>e þ̵ þer naf[ð] nocht ibet<big>;</big> wel muchel he haueð +to beten.</p> +<p><b>Monimon seit hwa rechð of pine þe scal habben þende</b>.</p> +<p>Ne bidde ich na bet bo alesed a domes dei of bende.</p> +<p><span class = "linenum">135</span> +lutel he wat wet is pine. ⁊ lutel he hit scaweð</p> +<p>hwice hete is þer þa saule wuneð hu biter wind þer blaweð.</p> +<p>hefde he bon þer enne dei oðer twa bare tide<big>;</big></p> +<p>nolde he for al middenerd þe þerdde þer abiden.</p> +<p>þet habbeð iseid þ[e] comen þonen þa hit wisten mid iwissen.</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +wa wurð sorȝe seueȝer. for souenihte blisse.</p> + +<span class = "folionum">f. 62 v</span> + +<p><b>In hure blisse þe | þe ende haueð.</b> for endelese pine.</p> +<p>betere is wori water drunch<big>;</big> þen atter meind mid wine.</p> +<p>Swines brede is swiðe swete. swa is of wilde dore.</p> +<span class = "sidenote"> +144. <i>abuh</i>] <i>abuṭẹh</i> MS.</span> +<p>alto dore he is abuh<big>;</big> þe ȝefð þer fore his swore.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +Ful wombe mei lihtliche speken of hunger. ⁊ of festen<big>;</big></p> +<p>swa mei of pine þe ne cnauð þe scal a ilesten.</p> +<p>Hefð he ifonded su<i>m</i>me stunde<big>;</big> he wolde al seggen +oðer.</p> +<p>Et lete him were wif. child. suster. feder ⁊ broðer.</p> +<p><b>Al he walde ⁊ oðerluker don ⁊ oðerluker þenche<i>n</i></b></p> +<p><span class = "linenum">150</span> +Wenne he bi þohte on helle fur þe nawiht ne mei quenchen.</p> +<p>Eure he walde her inne wawe ⁊ ine wene wunien<big>;</big></p> +<span class = "sidenote"> +152. Before <i>þe</i>, <i>me</i> deleted.</span> +<p>Wið þ̵ þe mihte helle pine bi flien ⁊ bi sunien</p> +<p>Et lete him were al world wele ⁊ orðliche blisse.</p> +<p>for to þ̵ muchele blisse cumen is murþe mid iwisse.</p> +<p><span class = "linenum">155</span> +<b>Iwule nu cumen eft to þe dome þ̵ ich er ow of sede</b></p> +<p>A þa dei ⁊ at ta dome us helpe c<i>ri</i>st ⁊ rede.</p> +<p>þer we muȝen bon eþe offerd ⁊ herde us adrede<i>n</i>.</p> +<p>þer he scal al son him bi foren his word ⁊ ec his deden.</p> +<p>Al scal þer bon þenne cud þer me<i>n</i> luȝen her ent stelen.</p> +<p><span class = "linenum">160</span> +Al scal þer bon þa<i>n</i>ne unwron<big>;</big> þ̵ men wruȝen her ⁊ +helen.</p> +<p>We sculen alre monne lif iknauwen al se ure ahen.</p> +<p>þer sculen eueni<i>n</i>gges bon þe riche ⁊ þe laȝe.</p> +<span class = "sidenote"> +163. <i>skamie</i>] <i>smakie</i> MS.</span> +<p>Ne scal na mon skamie þer ne þerf he him a dreden.</p> + +<span class = "folionum">f. 63 r</span> + +<p>Gif him her of þincþ | his gult ⁊ bet his misdede.</p> +<p><span class = "linenum">165</span> +for him ne scameþ ne ne gromeð þe sculen bon iborȝen.</p> + +<span class = "pagenum">40</span> +<a name = "page40" id = "page40"> </a> + +<p><b>Ach þo þre</b> habbeþ scome ⁊ grome ⁊ oft fele sorȝe.</p> +<p><b>Þe do<i>m</i> scal sone bon idon</b> ne lest he nawiht +lo<i>n</i>ge.</p> +<p>ne scal him na mon mene þer of st<i>re</i>ngþe ne of wronge.</p> +<p>þe sculen habbe herdne dom þa her weren herde.</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +þa þe uuele holden wreche men ⁊ uuele laȝe redde.</p> +<p>Ec efter þ̵ he efþ idon sal þer þenne [beon] idemet.</p> +<span class = "sidenote"> +172. Supplied from MS. e.</span> +<p>[bliðe mei hé ðenne beon. þe god háfð wel icwemed]</p> +<p><b>Alle þa þi sprunge boþ</b> of adam ⁊ of eue.</p> +<p>Alle hi sculen cumen þider for soðe we hit ileueð.</p> +<p><span class = "linenum">175</span> +þa þe habbeð wel idon efter hore mihte.</p> +<p>to houene riche hi sculen faren forð mid ure drihte.</p> +<p>Þa þe habbeð doules werc idon. ⁊ þer inne bo ifunde.</p> +<span class = "sidenote"> +178. <i>mid ṃịḍ</i> MS.</span> +<p>hi sculen faren forð mid him in to helle grunde.</p> +<p>Þer hi scule<i>n</i> wunien a buten are ⁊ ende.</p> +<p><span class = "linenum">180</span> +Ne brekeþ neure drihte helle gate for lesen hi of bende.</p> +<p><b>Nis na sullic þech hom bo wa ⁊ hom bo uneade.</b></p> +<p>Ne scal neure eft c<i>ri</i>st þolie deþ for lesen hom of deaþe.</p> +<p>Enes drihten helle brec his fro<i>n</i>d he ut brochte.</p> +<p>him solf he þolede deð for him . wel dore he hom bohte.</p> +<p><span class = "linenum">185</span> +Nalde hit mei do for mei. ne sust<i>er</i> for broðer.</p> +<p>nalde hit sune do for fader. ne na mon for oðer.</p> +<p><b>Vre alre lau<i>er</i>d</b> for his þrelles ipined wes a rode.</p> +<p>vre bendes he unbon[d] ⁊ bohte us mid his blode.</p> + +<span class = "folionum">f. 63 v</span> + +<p>We ȝeueð | uneðe for his luue a stuche of ure brede.</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +Ne þenke we noht þ̵ he scal deme þa q<i>ui</i>ke ⁊ þa dede.</p> +<p>Muchele luue he us cudde. walde we hit und<i>er</i>sto<i>n</i>de</p> +<p>þ̵ ure eldre misduden<big>;</big> we habbeð uuele on honde.</p> +<p>Deþ com in þis middenerde þurh þes doules honde.</p> +<p>⁊ sake ⁊ sorȝe ⁊ swinc a wat<i>er</i>e ⁊ a londe.</p> +<p><span class = "linenum">195</span> +<b>Vre forme fader</b> gult. we abuȝeð alle.</p> +<span class = "sidenote"> +196. Supplied from MS. e.</span> +<p>[eal his óf spring efter hi<i>m</i>. en hearme is +bi fealle.]</p> +<p>þurst ⁊ hunger. chele ⁊ hete. helde ⁊ unhelðe.</p> +<p>þurh him deð com in þis middenerd ⁊ oðer uniselðe.</p> +<p>Nere na mon elles ded ne sec ne nan unsele.</p> + +<span class = "pagenum">42</span> +<a name = "page42" id = "page42"> </a> + +<p><span class = "linenum">200</span> +ac mihten libben eure ma a blisse ⁊ a hele.</p> +<p>lutel hit þu<i>n</i>cheð moni mon. ac muchel wes þa su<i>n</i>ne.</p> +<p>for hwam alle þolieð deð þe comen of hore cunne.</p> +<span class = "sidenote"> +203. <i>ḥọṛẹ ure</i> MS.</span> +<p><b>Hore sunne</b> ⁊ ec ure aȝen sare us mei of þinche.</p> +<p>þurh su<i>n</i>ne we libbeð alle in sorȝe ⁊ in swinke.</p> +<p><span class = "linenum">205</span> +Suððen God nom swa muchele wrake for are misdede<big>;</big></p> +<p>We þe swa muchel ⁊ swa ofte mis doð. we muȝen eðe us +adrede.</p> +<span class = "sidenote"> +207. <i>bare</i>] <i>þare</i> MS.</span> +<p>Adam and his of spru<i>n</i>g for are <i>b</i>are sunne.</p> +<p>Wes fele undret wintre an helle pine ⁊ an unwunne.</p> +<p>þa þe ledden hore lif mid unriht ⁊ mid wrange.</p> +<span class = "sidenote"> +210. <i>do</i>] <i>doṇ</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">210</span> +buten hit gode`s´ milce do ho sculen bon þer wel longe.</p> +<p>Godes wisdom is wel muchel ⁊ alswa is his mihte</p> +<p>⁊ nis his milce naut lesse. ac bi þan ilke iwichte.</p> + +<span class = "folionum">f. 64 r</span> + +<p><b>Mare he ane mei</b> for ȝeuen. þen | al folc gulte +cunne.</p> +<p>Sulf douel mihte habbe<i>n</i> milce. ȝif he hit bigunne.</p> +<p><span class = "linenum">215</span> +Þa þe godes milce secheð<big>;</big> he iwis mei ha ifi<i>n</i>den.</p> +<p>Ac helle king is are les with þa þe he mei binden.</p> +<p>þe þe deþ is wille mest<big>;</big> he haueð wurst mede.</p> +<span class = "sidenote"> +218. <i>baþ̵</i> MS. <i>scal</i>] <i>scab</i> MS.</span> +<p>His ba<i>þ</i> scal bon wallinde. his bað sca<i>l</i> bon +berni<i>n</i>de glede.</p> +<p><b>Wurst he deð his gode frond<big>;</big></b> þenne his fulle +fond<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">220</span> +God scilde alle godes frond. a wih swilche freonde.</p> +<p>Neure in helle hi com. ne þer ne come reche.</p> +<p>þach ich elches worldes wele. þer me mahte feche</p> +<p>þ̵ his wulle seggen on þat wise men us seiden.</p> +<p>⁊ aboken hit writen þer [me] mei hit reden.</p> +<p><span class = "linenum">225</span> +Ich hit wille seggen þan þe hit hom solf nusten.</p> +<p>warni hom wið hore unfrome. ȝif ho me wulleð lusten.</p> +<p>vnd<i>er</i>stondeð nu to me edi men ⁊ arme.</p> +<p>Ich wulle tellen of helle pin<big>;</big> ⁊ wernin ow wið herme.</p> +<span class = "sidenote"> +229. <i>ịṣ his</i> MS.</span> +<p>In helle his hunger ⁊ þurst<big>;</big> twa uuele iuere.</p> +<p><span class = "linenum">230</span> +þas þolieð þa [þe] weren maket niþinges here.</p> +<p><b>Þer is waning ⁊ wow.</b> eft<i>er</i> eche streche.</p> + +<span class = "pagenum">44</span> +<a name = "page44" id = "page44"> </a> + +<p>ho fareð from hete to hete. ⁊ hech to frure þe wreche.</p> +<p>þenne hi bið in þere hete<big>;</big> þe chele him þunchet +blisse.</p> +<p>þenne hi cumeð eft to þe chele<big>;</big> of hete hi habbeð +misse.</p> +<p><span class = "linenum">235</span> +hi hem deð wa inoch nabbeð hi nane blisse.</p> +<span class = "sidenote"> +236. <i>wurs</i>] <i>þurs</i> MS.<br /> +237. <i>mọuȝen</i> MS.</span> +<p><b>Nute hi hweþer hem deþ <i>w</i>urs</b> mid neure nane wisse.</p> + +<span class = "folionum">f. 64 v</span> + +<p>hi walkeð eure ⁊ secheð reste | ac `ho´ ne muȝen imeten.</p> +<p>for þi þe ho nolden þe hwile þ̵ ho mihten here sunne +beten.</p> +<p>ho secheð reste þer nis nan. for þi ne muȝen hi es finden.</p> +<p><span class = "linenum">240</span> +Ac walkeð weri up ⁊ dun<big>;</big> se wat<i>er</i> deþ mid winde.</p> +<p>þo boð þa þe weren her a þanke unstedefeste.</p> +<p>⁊ þa þe gode biheten heste ⁊ nolden hit ileste.</p> +<p>þa þe god werc bigunnen ⁊ ful enden hit nolden.</p> +<p><b>Nu witen her.</b> ⁊ nuðe þer. ⁊ nusten hwat hi wolden.</p> +<p><span class = "linenum">245</span> +þer is bernunde pich hore saule to baþien inne.</p> +<p>þa þe ledden here lif in werre ⁊ in winne.</p> +<p>þer is fur þ̵ is undret fald hattre. þene bo ure.</p> +<p>Ne mei q<i>ue</i>nchen salt weter ne uersc of þe burne.</p> +<p>þis is þ̵ fur þ̵ efre bernd ne mei nawiht hit +que<i>n</i>chen<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">250</span> +Þer inne boð þa þe was to lof wreche men to swenchen.</p> +<p>þa þe weren swikelemen ⁊ ful of uuel wrenchen.</p> +<p>þa þe mihten uuel don. þe þe lef hit wes to þenchen.</p> +<p>Þe luueden tening ⁊ stale. hordom ⁊ drunken.</p> +<p>⁊ a doules werche bliþeliche swunken.</p> +<span class = "sidenote"> +255. <i>lese</i>] <i>lele</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">255</span> +Þa þe weren swa le<i>s</i>e þ̵ me ho<i>m</i> ne mihte ileuen.</p> +<p>Med ierne domes men. ⁊ wro<i>n</i>gwise reuen.</p> +<p>þ̵ oðer mo<i>n</i>nes wif lof. his aȝen et lete.</p> +<p>þo þe sungede muchel<big>;</big> a drunke ⁊ an ete.</p> +<p>þe wreche mon binom his ehte. ⁊ leide his on horde.</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +þ̵ lutel let of godes borde. ⁊ godes worde.</p> + +<span class = "folionum">f. 65 r</span> + +<p>⁊ þo þe his aȝen nalde ȝeuen þer he isech | þe node</p> +<p>Ne nalde iheren godes sonde. þenne he hit herde bode.</p> +<p>Þe þ̵ is oðers mo<i>n</i>nes þing. loure þene hit sculde.</p> +<p>⁊ weren to gredi of solure ⁊ of golde.</p> +<p><span class = "linenum">265</span> +⁊ þa þe untrownesse duden þon þe ho scu`l´den bon holde.</p> + +<span class = "pagenum">46</span> +<a name = "page46" id = "page46"> </a> + +<p>⁊ leten þet ho sculden don. ⁊ duden þ̵ ho wolden.</p> +<span class = "sidenote"> +267. <i>weṇren</i> MS.</span> +<p>Þa þe weren eure abuten þisse worldes echte.</p> +<span class = "sidenote"> +269. <i>iquemde</i>] <i>iquende</i> MS.</span> +<p>⁊ duden al þ̵ þe laþe gast hechte to ⁊ tachte.</p> +<p>⁊ alle þe þen anigewise doulen i que<i>m</i>de.</p> +<p><span class = "linenum">270</span> +Þa boð nu mid him in helle fordon ⁊ fordemet.</p> +</div> +<!-- end div lambeth --> + +<h5><a name = "chap_VIII_e" id = "chap_VIII_e"> +(EGERTON MS., SECOND COPY.)</a></h5> + +<span class = "folionum">f. 69 r</span> + +<p>Bute þá þe óf ðufte sare heore mis dede.</p> +<p class = "indent">⁊ gunne heore gultes beten ⁊ betere líf læde.</p> +<p>Þer beoð neddren ⁊ snaken. éuete ⁊ frute.</p> +<p class = "indent">þa tereð. ⁊ freteð. þe uuele speke. þe nið fulle. ⁊ +te prute.</p> +<p><span class = "linenum">275</span> +Neure sunne ðer ne scínð. ne mone ne steorre.</p> +<p class = "indent">þer is muchel godes hate. ⁊ muchel godes eorre.</p> +<p>Æure ðer ís uuel sméch. ðusternesse ⁊ eie.</p> +<p class = "indent">nis ðer neure oðer líht. ðene þe swierte leie.</p> +<p>Þer ligget ladliche fund. in strange raketeȝe.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">280</span> +þ̵ beoð þa ðe wére mid gode on heuene wel heȝe.</p> +<p>Þer beoð ateliche fund. ⁊ eisliche wihte.</p> +<p class = "indent">þas scule þa wrecche í fon. þe suneȝede ðurh +sihte.</p> +<span class = "sidenote"> +283. <i>is</i> <i>ịṣ</i> MS.</span> +<p>Þer is ðe laðe sathanas. ⁊ belzebud sé ealde.</p> +<p class = "indent">eaðe hi muȝen beo óf dréd. þe híne scule +bi healde.</p> +<p><span class = "linenum">285</span> +Ne mei nan heorte hit iðenche. ne tunge ne can telle.</p> +<p class = "indent">hu muchel píne na hu uele sunden ínne helle.</p> +<p>Wið þa pine ðe þer beoð. nelle ich eow naht leoȝen.</p> +<p class = "indent">nis hit bute gamen ⁊ gléo. eal þ̵ man mei hér +dreoȝen.</p> +<p>End ȝut ne deð heo<i>m</i> naht sa wá. ín ða laðe bende. |</p> +<span class = "sidenote"> +290. After <i>habbe</i>, <i>l</i> erased.</span> + +<span class = "folionum">f. 69 v</span> + +<p class = "indent">þ̵ hí witeð þ̵ heore píne sceal neure habbe +ende.</p> +<p><span class = "linenum">291</span> +Þar beoð þa heðene men. þé wǽre laȝe liese.</p> +<p class = "indent">þe nes naht óf godes bi bode. ne óf godes +hése.</p> +<p>[U]uele cristene men. hí beoð heore ifere.</p> +<p class = "indent">þa ðe heore cristen dom. uuele heo`l´de +hére.</p> +<p><span class = "linenum">295</span> +[Ȝ]ut hí beoð á wurse stede. on ðeré helle grunde.</p> +<p class = "indent">ne sculen hí neure cume<i>n</i> út. for marke ne for +punde.</p> +<p>[N]e mei heo<i>m</i> naðer helpen þer. íbede ne elmesse.</p> + +<span class = "pagenum">48</span> +<a name = "page48" id = "page48"> </a> + +<p class = "indent">for nis naðer inne helle. áre ne +for ȝiuenesse.</p> +<p>Sculde hi<i>m</i> éch man ðe hwile hé muȝe óf ðas helle píne.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">300</span> +⁊ werni ech hís freond þer wið swa ich habbe mine.</p> +<p>Þá ðe sculden heo<i>m</i> ne cunne. ich heo<i>m</i> wulle teche.</p> +<p class = "indent">ich kan beon ȝief ich sceal. lichame ⁊ sawle +leche.</p> +<p>Léte wé þ̵ god for but. ealle manne cunne.</p> +<p class = "indent">⁊ do wé þ̵ hé us hét. ⁊ sculde wé us wið sunne.</p> +<p><span class = "linenum">305</span> +Luuie we god mid ure heorte. ⁊ mid al ure mihte.</p> +<p class = "indent">⁊ ure émcristen eal us sulf. swa us lerde +drihte.</p> +<p>Eal þ̵ me rǽt ⁊ eal þ̵ me singð. bi fore godes borde.</p> +<span class = "sidenote"> +308. <i>eal</i>] <i>Eeal</i> MS.<br /> +309. <i>Ealle</i>] <i>alle</i> MS. <i>níwe</i>] <i>n</i> corr. +out of <i>r</i>.</span> +<p class = "indent">eal hít hanget ⁊ bi halt. bi ðisse twam +worde.</p> +<p><i>E</i>alle godes laȝe he fulð. ðe níwe ⁊ ða ealde.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">310</span> +þe ðe ðas twá luue háfð. ⁊ wel hí wule healde.</p> +<p>Ac hí beoð wunder earueð healde. swá ófte gulteð ealle.</p> +<p>Fór hít ís strang to stande lange. ⁊ líht ís to fealle.</p> +<p>[A]ac drihte crist hé ȝíue us strengðe. stande þ̵ wé mote.</p> +<p class = "indent">⁊ óf ealle ure gultes `unne´ us cume to bote.</p> + +<p class = "dropcap">W</p> +<p><span class = "linenum">315</span> +é wilnieð éfter woruld wéle. ðe lange ne mei leste.</p> +<p class = "indent">⁊ leggeð eal ure iswinch. ón ðinȝe unste`de´ +feste. |</p> + +<span class = "folionum">f. 70 r</span> + +<p>Swunche wé for godes luue. healf þ̵ wé doð for æhte.</p> +<p class = "indent">ne béo wé naht swá óf bicherd. ne sa uuele +bi kehte.</p> +<p>Ȝif wé serueden gode swa wé doð ermínges.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">320</span> +mare wé hedden en héuene. ðenne eorles hér ⁊ kinges.</p> +<p>Né muȝen hí werien heo<i>m</i> wið chele. wið þurste ne wið +hunger.</p> +<p class = "indent">ne wið ulde. ne wið deaðe. þe uldre ne ðe +ȝeonger.</p> +<p>Ac ðer nis hunger ne ðurst. ne dieð. ne unhelðe ne elde.</p> +<p class = "indent">of þisse riche wé ðencheð ófte. ⁊ of þere to +selde.</p> +<p><span class = "linenum">325</span> +Wé scolden ealle us biðenche ófte. ⁊ wél ilome.</p> +<p class = "indent">hwét wé beoð to whán wé scule. ⁊ óf hwán wé +come.</p> +<p>Hú litle hwíle wé beoþ hér. hú lange elle`s´ hwáre.</p> +<p class = "indent">hwét wé muȝe habben hér. ⁊ hwét finde þere.</p> +<p>Ȝíef wé were wise men. ðis wé scolde ðenche.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">330</span> +bute wé wurðe us íwer. ðeos woruld wule us for drenche.</p> +<p>Mest ealle men he ȝíueð drinche. óf ane deofles scenche.</p> +<p class = "indent">hé sceal hi<i>m</i> cunne sculde wél. ȝíf hé híne +nele screnche.</p> + +<span class = "pagenum">50</span> +<a name = "page50" id = "page50"> </a> + +<p class = "dropcap">M</p> +<p>id ealmihtiȝes godes luue. ute wé us bi werien.</p> +<p>wið ðises wrecches woreldes luue. þ̵ hé maȝe us derien.</p> +<p><span class = "linenum">335</span> +Mid festen ælmes ⁊ ibede. werie wé us wið sunne.</p> +<p>Mið ða wepne ðe god haueð. bi ȝíten man cunne.</p> +<p>Léte wé þe brade strét. ⁊ ðene wei bene.</p> +<span class = "sidenote"> +338. <i>let</i>] <i>ḷec</i> MS.</span> +<p class = "indent">þe le<i>t</i> þ̵ niȝeðe dél to helle of manne. ⁊ ma +ich wéne.</p> +<p>Gá wé ðene nærewne wei. ⁊ ðene wei grene.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">340</span> +ðer forð fareð litel folc. ac hit is feir ⁊ scéne.</p> +<p>Þé brade strét is ure íwill. ðe ís us lað to forlǽte.</p> +<p class = "indent">þa ðe eal folȝeð hís íwill. fareð bi ðusse +stréte.</p> +<p>Hí muȝen lihtliche gán mid ðere under hulde.</p> +<span class = "sidenote"> +344. <i>wude</i>] <i>wade</i> MS.</span> + +<span class = "folionum">f. 70 v</span> + +<p class = "indent">ðurh ane godlíese w<i>u</i>de `in to´ ane +bare felde.</p> +<p><span class = "linenum">345</span> +[Þ]e nærewei ís godes hése. ðer forð fareð wél fiewe.</p> +<p class = "indent">þ̵ beoð ða ðe heo<i>m</i> sculdeð ȝeorne wið ǽche +un ðeawe.</p> +<p>[Þ]as gað uníeðe ȝeanes ðe clíue. aȝean þe heaȝe hulle.</p> +<p class = "indent">ðas leteð eal heore aȝen wíll. for godes hése to +fulle.</p> +<p>[G]a wé alle þene wei. for he us wule bringe.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">350</span> +mid te feawe feire men. be foren heuen kinge.</p> +<p>Þer is ealre murhðe mest. mid englene sange.</p> +<p class = "indent">ðe ís a þusend wintre ðer. ne ðincð hi<i>m</i> naht +to lange.</p> +<p>Þe ðe lest haueð. hafð swa michel þ̵ hé ne bit namare.</p> +<p class = "indent">þe ða blisse for ðas for lét hít hi<i>m</i> +mei reowe sare.</p> +<p><span class = "linenum">355</span> +[N]e mei nan uuel ne na wane beon inne godes riche.</p> +<p class = "indent">ðeh þer beoð wununges fele. æch oðer uniliche.</p> +<p>Sume ðer habbeð lesse murhðe. ⁊ sume habbeð mare.</p> +<p class = "indent">æfter ðan þe dude her. efter ðan þ̵ he swanc +sare.</p> +<p>[N]e sceal ðer beon ne bried ne wín. ne oðer cunnes éste.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">360</span> +god ane sceal beo eche líf. ⁊ blisse. ⁊ éche reste.</p> +<p>[N]é sceal ðer beo fah ne græi. ne kuning ne `er´míne.</p> +<p class = "indent">ne aquierne. ne martres cheole. ne beuer né +sabelíne.</p> +<p>[N]e sceal ðer beo sciet ne scrud. ne woruld wele nane.</p> +<p class = "indent">eal þe murhðe þe me us bi hat. al hít sceal +beo god ane.</p> +<p><span class = "linenum">365</span> +[N]e mei na murhðe. beo swa muchel. se is godes sihte.</p> +<p>[H]e ís soð sunne ⁊ briht. ⁊ dei ábuten nihte.</p> + +<span class = "pagenum">52</span> +<a name = "page52" id = "page52"> </a> + +<p>[H]e is ælches godes ful. nis hi<i>m</i> na wið uten.</p> +<p class = "indent">na god nis him wane þe wunieð hi<i>m</i> abuten.</p> +<p>Þer is wéle ábute gane. ⁊ reste abuten swinche.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">370</span> +þe mei ⁊ nele ðider cume. sare hit hi<i>m</i> sceal óf ðinche.</p> + + +<h5>(EGERTON MS., FIRST COPY.)</h5> + +<span class = "folionum">f. 12 v</span> + +<p>Þer is blisse a buten treȝe. ⁊ lif a buten deaþe</p> +<p class = "indent">þe eure scullen wunien þer. bliþe muwen ben eþe</p> +<p>Þer is ȝeoȝeðe bute ulde. ⁊ hele a buten vn helðe</p> +<p class = "indent">nis þer so`re´we ne sor. ne neure nan +vn sealþe</p> +<p><span class = "linenum">375</span> +Þer me scal drihte sulf i seon. swa he is mid iwisse</p> +<p class = "indent">he one mai ⁊ scal al beo. engle ⁊ manne blisse</p> +<p>And ðeh ne beod heore eȝe naht. alle iliche brihte</p> +<p class = "indent">ði nabbed hi nouht iliche. alle of godes lihte</p> +<p>On þisse `liue´ hi neren nout. alle of one mihte</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">380</span> +ne þer ne scullen hi habben god. alle bi one ȝihte</p> +<p>Þo scullen more of him seon. þe luuede him her more</p> +<p class = "indent">⁊ more icnawen ⁊ iwiten. his mihte ⁊ his ore</p> +<p>On him hi scullen finden alþat man mai to lesten</p> +<p class = "indent">hali boc hi sculle i seon. al þat hi her +nusten</p> +<p><span class = "linenum">385</span> +Crist scal one beon inou. alle his durlinges</p> +<p class = "indent">he one is muchele mare ⁊ betere. þanne alle oþere +þinges</p> +<p>Inoh he haued þe hine haueð. þe alle þing wealded</p> +<span class = "sidenote"> +388. <i>hem</i>] <i>e</i> above <i>ị</i> MS.</span> +<p class = "indent">of him to sene nis no sed. wel hem is þe hine +bi healdeð</p> +<p>God is so mere ⁊ swa muchel. in his godcunnesse</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">390</span> +þ̵ al þ̵ is. ⁊ al þat wes is wurse. þenne he ⁊ lesse</p> +<p>Ne mai it neure no man oþer segge mid iwisse</p> +<p class = "indent">hu muchele murhðe habbet þo. þe beod inne godes +blisse</p> + +<p class = "dropcap">T</p> +<p>o þere blisse us bringe god. þe rixlet abuten ende</p> +<p class = "indent">þenne he vre soule vn bint. of licames +bende</p> +<p><span class = "linenum">395</span> +Crist ȝyue us leden her swilc lif. ⁊ habben her swilc ende</p> +<p class = "indent">þat we moten þuder come. wanne we henne wende. +AmeN.</p> + +</div> + + +<!-- second version alone --> + +<span class = "pagenum">31</span> +<a name = "page31" id = "page31"> </a> + +<h4><a name = "chap_VIII_alt" id = "chap_VIII_alt"> +POEMA MORALE</a><br /> +<span class = "smaller smallcaps">(Trinity MS.)</span></h4> + +<p class = "mynote center"> +<a href = "#chap_VIII">Lambeth MS</a> (above)<br /> +<a href = "#chap_VIII_parallel">Parallel Texts</a> +</p> + +<div class = "verse"> + +<span class = "folionum">f. 1 r</span> + +<p class = "dropcap">I</p> +<p>ch am nu elder þan ich was a wintre ⁊ a lore.</p> +<p>Ich wealde more þan idude mi wit oh to be more</p> +<p>To longe ich habbe child iben a worde ⁊ a dade.</p> +<p>Þeih ibie a winter eald to jung ich am on rade.</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +Vnnet lif ich habbe ilad ⁊ ȝiet me þincheð ilade</p> +<p>Þan ibiðenche me þar on wel sore ime adrade.</p> +<p>Mast al ich habbe idon is idelnesse ⁊ chilce.</p> +<p>Wel late ich habbe me bi þoht bute me god do milce.</p> +<p>Fele idel word ich habbe ispeken seðen ich speken cuðe.</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +⁊ fele ȝeunge dade idon þe me ofðinkeð nuðe.</p> +<p>Alto lome ich habbe igult a werke ⁊ a worde.</p> +<p>Alto muchel ic habbe ispend to litel ileid on horde.</p> +<p>Mast al þat me likede ar nu hit me mislicað.</p> +<p>Þe mu[c]hel folȝeð his iwil him selfen he biswicað.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +Ich mihte habben bet idon. hadde ich þo iselðe</p> +<p>Nu ich wolde ac ine mai for elde ⁊ for unhalðe.</p> +<p>Elde me is bistolen on ar ich hit iwiste</p> +<p>Ne mai ich isien bifore me for smeche ne for miste.</p> +<span class = "sidenote"> +19. <i>Ar ȝe</i> MS. <i>juel</i>] <i>j</i> corr. out of +<i>ȝ</i>.</span> +<p>Arȝe we beð to don god to juel al to þriste</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +More eie stondeð man of man þan him do of criste.</p> +<p>Þe wel ne deð þe hwile he mai wel ofte hit sal him rewen.</p> +<p>Þan alle men sulle ripen þat hie ar sewen.</p> +<span class = "sidenote"> +23. <i>hebeð</i> MS.</span> +<p>Do al to gode þat he muȝe ech þe hwile he beð aliue.</p> +<p>Ne lipne noman to muchel to childe ne to wiue. |</p> + +<span class = "folionum">f. 1 v</span> + +<p>Þe þe him selfe forȝiet for wiue oðer for childe</p> +<p><span class = "linenum">26</span> +He sal cumen on euel stede bute him god be milde.</p> +<p>Sende god biforen him man þe hwile he mai to heuene</p> +<p>For betre is on almesse biforen þan ben after seuene.</p> +<p>Ne bie þe leuere þan þe self ne þi mæi ne þi mowe</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +Sot is þe is oðer mannes frend betere þan his owen.</p> + +<span class = "pagenum">33</span> +<a name = "page33" id = "page33"> </a> + +<span class = "sidenote"> +31. After <i>hire were</i>, <i>ac</i> erased.</span> +<p>Ne hopie wif to hire were ne were to his wiue</p> +<p>Be for him self afric man þe hwile he beð aliue.</p> +<p>Wis þe him selue biðencheð þe hwile he mót libben</p> +<p>For sone willeð him forȝiete þe fremde ⁊ þe sibbe.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +Þe wel ne doð þe hwile he mai ne sal he þan he wolde.</p> +<p>For manimannes sore iswinc habbeð ofte unholde.</p> +<p>Ne solde noman don a furst ne laten wel to done</p> +<span class = "sidenote"> +38. <i>bihoteð</i>] <i>o</i> above <i>ạ</i> MS.</span> +<p>For maniman bihoteð wel þat hi forȝieteð sone.</p> +<p>Þe man þe wile siker ben to habben godes blisse.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +Do wel him self þe hwile he mai þanne haueð hes mid iwisse.</p> +<p>Þe richemen weneð siker ben þu`r´ch wallen ⁊ thurh dichen.</p> +<p>He deð his aihte an siker stede þe hit sent to heueriche.</p> +<p>For þar`f he´ ben ofdrad of fure ne of þieue.</p> +<p>Þar ne mai hit him binime þe loðe ne þe lieue.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +Þar ne þarf he habben care of here ne of ȝielde</p> +<p>Þider we sendeð ⁊ ec bereð to litel ⁊ to selde.</p> +<p>Þider `we solden´ drawen ⁊ don wel ofte ⁊ ilome.</p> +<p>For þar ne sal me us naht binime mid wrong wise dome. |</p> + +<span class = "folionum">f. 2 r</span> + +<p>Þider we solde ȝierne drawen wolde ȝie me ileuen.</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +For ne mai hit us binime no king ne no sẏrreue.</p> +<p>Alþat beste þat we habbeð her þider we solde sende.</p> +<p>For þar we mihte finden eft. ⁊ habben abuten ende.</p> +<p>Se þe her doð ani god for`to´ haben godes ore.</p> +<p>Al he hit sal eft finde þar ⁊ hundredfealde more.</p> +<span class = "sidenote"> +55. <i>holde</i>] <i>o</i> above <i>ạ</i> MS.<br /> +56. <i>ȝieue</i>] <i>ȝ</i> corr. out of <i>G</i>.</span> +<p><span class = "linenum">55</span> +Se þe aihte wile holde wel þe hwile hes muȝe wealden.</p> +<p>Ȝieue hes for godes luue þanne doð hes wel ihealden.</p> +<p>For ure swinch ⁊ ure tilðe is ofte wuned to swinde.</p> +<p>Ac al þat we ȝieueð for godes luue al we hit sulen eft finden.</p> +<p>Ne sal þar non euel ben unboht ne god unforȝolden.</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +Euel we doð al to muchel ⁊ god lasse þan we solden.</p> +<p>Se þe mast doð nu to gode ⁊ se last to lothe.</p> +<p>Eiðer to litel ⁊ to muchel hem sal þunche boðe.</p> +<p>Þar me sal ure werkes weiȝen bifore þan heuen kinge.</p> +<p>⁊ ȝieuen us ure werkes lean after ure erni<i>n</i>ge.</p> +<p><span class = "linenum">65</span> +Africh man mid þat he haueð mai bugge heueriche</p> + +<span class = "pagenum">35</span> +<a name = "page35" id = "page35"> </a> + +<p>Þe þe more haueð ⁊ þe þe lasse boðe iliche.</p> +<p>Alse on mid his peni se oðer mid his punde</p> +<p>Þis is þet wunderlukeste ware þat animan funde.</p> +<p>⁊ se þe more ne mai don mid his gode iþanke.</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +Alse wel se þe þe haued goldes fele manke.</p> +<p>And ofte god can more þanc þan þe him ȝieueð lasse.</p> +<p>Al his werkes ⁊ his weies is milce ⁊ rihtwi[s]nesse. |</p> + +<span class = "folionum">f. 2 v</span> + +<p>Litel lóc is gode lef þe cumeð of gode wille</p> +<p>⁊ eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille.</p> +<p><span class = "linenum">75</span> +Heuene ⁊ erðe he ouer sihð his eien beð ful brihte.</p> +<p>Nis him no þing forholen swo muchel is his mihte.</p> +<p>Ne bie hit no swo derne idon ne on swo þuster nihte.</p> +<p>He wot hwat þencheð ⁊ hwat doð alle quike wihte</p> +<p>Nis louerd swilch is c<i>ri</i>st ne king swilch ure drihte</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +Boðe ȝiemeð þe his bien bi daie ⁊ bi nihte.</p> +<p>Heuene ⁊ erðe ⁊ al þat is biloken is in his honden</p> +<p>He doð al þat his wille is awatere ⁊ alonde.</p> +<p>He makeð þe fisses in þe sa þe fueles on þe lofte.</p> +<p>He wit ⁊ wealdeð alle þing ⁊ he sop alle safte.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +He is ord a buten ord ⁊ ende abuten ende</p> +<p>He is one afre on eche stede wende þar þu wende.</p> +<p>He is buuen us ⁊ bineðen biforen ⁊ bihinde</p> +<span class = "sidenote"> +88. <i>godeswille</i> MS.</span> +<p>Þe godes wille doð aihware he maiȝ him finde</p> +<p>Elche rune he hereð ⁊ he wot alle dade</p> +<p><span class = "linenum">90</span> +He þurh sihð elches mannes þanc wi hwat sal us to rade.</p> +<p>We þe brekeð godes has ⁊ gulteð swo ilome</p> +<span class = "sidenote"> +92. After <i>don</i>, an erasure of about ten letters.<br /> +93. <i>unriht</i>] <i>r</i> corr. out of <i>l</i> MS.</span> +<p>Hwat sulle we seggen oðer don á te muchele dome</p> +<p>We þe luueden unriht ⁊ euel lif ladden</p> +<p>Hwat sulle we seggen oðer don þar ængles beð ofdradde</p> +<p><span class = "linenum">95</span> +Hwat sulle we beren us biforen mid hwan sulle we iq<i>ue</i>me</p> +<p>We þe nafre god ne duden þan heuenliche deme. |</p> + +<span class = "folionum">f. 3 r</span> + +<p>Þar sulle ben deflen swo fele þat willeð us forwreien.</p> +<p>Nabbeð hie no þing forȝieten of þat hie her iseien.</p> + +<span class = "pagenum">37</span> +<a name = "page37" id = "page37"> </a> + +<p>Alþat hie iseien her hie willeð cuðen þare</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +Bute we haben hit ibet þe hwile we here waren.</p> +<p>Al hie habbeð on here write þat we misduden here.</p> +<p>Þeih we hes ne niseien hie waren ure iferen.</p> +<p>Hwat sullen horlinges don þes wichen ⁊ þe forsworene</p> +<p>Wi swo fele beð icleped swo fewe bed icorene</p> +<p><span class = "linenum">105</span> +Wi hwi waren hie biȝiete to hwan waren hie iborene.</p> +<p>Þe sulle ben to deaðe idemd ⁊ afremo forlorene.</p> +<p>Elch man `sal´ þar biclepien himselfen ⁊ ec demen.</p> +<span class = "sidenote"> +108. <i>His</i>] <i>Hic</i> MS.</span> +<p>Hi<i>s</i> oȝen werc ⁊ his þanc to witnesse he sal temen.</p> +<p>Nemai him noman alse wel demen ne alse rihte</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +For non ne cnoweð hine alse wel buten one drihte.</p> +<p>Man wot him self best his werkes ⁊ his wille.</p> +<p>Se þe last wot he seið ofte mast se þit al wot is stille</p> +<p>Nis no witnesse alse muchel se mannes oȝen hierte</p> +<p>Hwo se seið þat hie beð hol him self wot his smierte.</p> +<p><span class = "linenum">115</span> +Elch man sal him selfen demen to deaðe oðer to liue.</p> +<p>Þe witnesse of his oȝen werc to oðer þan hine sal driue.</p> +<p>Alþat afri man haueð idon seðen he cam to manne</p> +<p>Swo he hit iseie abóc iwrite he sal hit þenche þanne.</p> +<p>Ac drihte ne demeð noman after his biginninge</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +Ac al his lif sal ben teald after his endinge. |</p> + +<span class = "folionum">f. 3 v</span> + +<p>Ȝief þe endinge is god al hit is god· ⁊ euel ȝief euel is þe +ende.</p> +<p>God ȝieue þat ure ende be god ⁊ ȝieue þat he us lende.</p> +<p>Se man þe nafre nele don god ne nafre god lif lade.</p> +<p>Are deað ⁊ dom cumeð to his dure he maiȝ hi<i>m</i> sore +a drade</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +Þat he ne muȝe þanne bidden ore for þat itit ilome.</p> +<p>For þi he wis þe bit ⁊ biȝiet ⁊ bet bifore dome.</p> +<p>Þanne þe deað is ate dure wel late he biddeð ore.</p> +<p>Wel late he lateð euel werc þan he hit ne mai don no more.</p> +<p>Senne lat þe ⁊ þu nah hi<i>m</i> þan þu hit ne miht do no +more<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">130</span> +For þi he is sot þe swo abit to habben godes ore.</p> +<p>Þeih hweðere we hit leueð wel for drihte self hit sade.</p> +<p>Elche time sal þe man of þunche his misdade</p> + +<span class = "pagenum">39</span> +<a name = "page39" id = "page39"> </a> + +<span class = "sidenote"> +133. After <i>imete</i>, <i>acþ</i> erased.</span> +<p>Oðer raðer oðer later milce he sal imete.</p> +<p>Ac þe þe her naueð ibet muchel he haued to bete</p> +<p><span class = "linenum">135</span> +Maniman seið hwo reche pine þe sal habben ende</p> +<p>Ne bidde ich no bet bie ich alesed a domesdai of bende.</p> +<span class = "sidenote"> +137. <i>ḥis</i> MS. After <i>cnoweð</i>, erasure of +<i>hwil</i>.</span> +<p>Litel wot he `h´wat is pine ⁊ litel he cnoweð</p> +<p>Hwilch hit is þar sowle wunieð hwu biter wind þar bloweð.</p> +<p>Hadde he ben þar on oðer two bare tiden.</p> +<span class = "sidenote"> +140. After <i>Nolde</i> erasure of two letters. <i>almidden</i> +MS.</span> +<p><span class = "linenum">140</span> +Nolde he for al midden eard þe þridde þar abiden.</p> +<p>Þat habbed isaid þe come þanne þit wiste mid iwisse.</p> +<p>Wo wurðe soreȝe seue ȝier for seue nihte blisse.</p> +<p>⁊ ure blisse þe ende haueð for ende lease pine</p> +<p>Betere is wori water þan atter imengd mid wine.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +Swines brade is wel swete swo is of wilde diere.</p> +<p>Ac al to diere he hit abuið þe ȝiefð þar fore his swiere.</p> +<p>Ful wombe mai lihtliche speken of hunger ⁊ of fasten</p> +<p>Swo mai of pine þe not hwat is pine þe sal ilasten. |</p> + +<span class = "folionum">f. 4 r</span> + +<p>Hadde fonded sume stunde he wolde seggen oðer</p> +<p><span class = "linenum">150</span> +Eðlate him ware wif ⁊ child suster ⁊ fader ⁊ broðer.</p> +<p>Al he wolde oðerluker don ⁊ oðerluker þenche</p> +<p>Þan he biðohte an helle fur þat no wiht ne mai quenche.</p> +<span class = "sidenote"> +153. After <i>wunien</i>, <i>wið þan he mihte</i> erased.</span> +<p>Afre he wolde her in wo ⁊ in wane wunien</p> +<p>Wið þan he mihte helle fur biflen ⁊ bisunien.</p> +<p><span class = "linenum">155</span> +Eðlate him ware al wele ⁊ erðeliche blisse</p> +<p>For to þe muchele blisse cume þis murie mid iwisse.</p> +<span class = "sidenote"> +157. <i>ẹfṭ</i> <i>eft</i> MS.</span> +<p>¶Ich wulle nu cumen eft to þe dome þe ich eow ar of sade.</p> +<p>On þe daie ⁊ on þe dome us helpe crist ⁊ rade</p> +<p>Þar we muȝen ben sore offerd ⁊ harde us ofdrade.</p> +<p><span class = "linenum">160</span> +Þar elch sal al isien him biforen his word ⁊ ec his dade.</p> +<p>Al sal þar ben þanne cuð þat men luȝen her ⁊ halen.</p> +<p>Al sal þar ben þanne unwrien þat men her hudden ⁊ stalen.</p> +<p>We sullen alre manne lif icnowen alse ure oȝen</p> +<p>Þar sullen efninges ben to þe heie ⁊ to þe loȝe.</p> +<span class = "sidenote"> +165. <i>þiar</i>] <i>a</i> corr. out of <i>e</i>.</span> +<p><span class = "linenum">165</span> +Ne sal þeih no man samie þiar ne þarf he him adrade.</p> +<p>Ȝief him her ofþincheð his gult ⁊ bet his mis dade.</p> +<p>For hem ne sameð ne ne grameð þe sulle ben iboreȝe</p> + +<span class = "pagenum">41</span> +<a name = "page41" id = "page41"> </a> + +<p>Ac þoðre habbeð same ⁊ grame ⁊ oðer fele soreȝe.</p> +<span class = "sidenote"> +169. <i>sal</i>] <i>þal</i> MS.</span> +<p>Þe dom <i>s</i>al ben sone idon ne last hit nowiht longe</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +Ne sal him noman mene þar of strencðe ne of wronge</p> +<p>Þo sulle habben hardne dom þe here waren hardde</p> +<p>Þo þe euel hielden wreche men ⁊ euel laȝe arerde.</p> +<span class = "sidenote"> +173. <i>idemð</i> MS.</span> +<p>Elch after þat he haueð idon sal þar ben þanne idem<i>d</i></p> +<p>Bliðe mai he þanne ben þe god haueð wel iquemd.</p> +<p><span class = "linenum">175</span> +Alle þo þe sprunge beð of ada<i>m</i> ⁊ of eue</p> +<p>Alle hie sulle þider cume for soðe we hit ileued. |</p> + +<span class = "folionum">f. 4 v</span> + +<p>Þo þe habbed wel idon after here mihte</p> +<p>To heueriche hie sulle fare forð mid ure drihte.</p> +<p>Þo þe deueles werkes habeð idon ⁊ þar inne beð ifunde</p> +<span class = "sidenote"> +180. After <i>fare</i>, <i>þ</i> elided.</span> +<p><span class = "linenum">180</span> +Hie sulle fare forð mid hem in to helle grunde.</p> +<p>Þar hie sulle wunien abuten ore ⁊ ende.</p> +<p>Brecð nafre eft crist helle dure for lesen hem of bende</p> +<p>Nis no sellich þeih hem be wo ⁊ þeih hem be uneaðe</p> +<p>Ne sal nafre eft crist þolien deað for lesen hem of deaðe.</p> +<p><span class = "linenum">185</span> +Ænes drihten helle brac his frend he ut brohte</p> +<p>Him self he þolede deað for hem wel diere he hes bohte.</p> +<p>Nolde hit moȝe don for mai ne suster [for] broðer</p> +<p>Nolde sune don for fader ne no man for oðer.</p> +<p>Vre alre louerd for his þralles ipined he was arode</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +Ure bendes he unbond ⁊ bohte us mid his blode.</p> +<p>We ȝieueð uneaðe for his luue a steche of ure breade</p> +<p>Ne þenche we naht þar þat sal deme þe q<i>ui</i>ca ⁊ þe deade.</p> +<p>Muchel luue he us kedde wolde we hit understonde.</p> +<span class = "sidenote"> +194. <i>misduden</i>] <i>u</i> over <i>ẹ</i> MS.</span> +<p>Þat ure elderne mi`s´duden we habeð euel an honde.</p> +<p><span class = "linenum">195</span> +Deað cam in þis middenærd þurh ealde deueles onde</p> +<p>⁊ senne ⁊ soreȝe ⁊ iswinch awatere ⁊ [a]londe.</p> +<p>Vre foremes faderes gult we abugeð alle</p> +<p>Al his ofsprung after him in harem is biualle</p> +<p>Þurst ⁊ hunger. chele ⁊ hete ⁊ alle unhalðe.</p> +<p><span class = "linenum">200</span> +Þurh deað cam in þis midden eard ⁊ oðer unisalðe.</p> +<p>Nare noman elles dead ne sic ne unsele</p> + +<span class = "pagenum">43</span> +<a name = "page43" id = "page43"> </a> + +<p>Ac mihte libbe afremo ablisse ⁊ an hale. |</p> + +<span class = "folionum">f. 5 r</span> + +<p>Litel lac is gode lief þe cumeð of gode wille.</p> +<p>⁊ eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille</p> +<p><span class = "linenum">205</span> +Litel hit þuncheð maniman ac muchel was þe senne</p> +<p>For hwan alle þolieð deað þe comen of here kenne</p> +<span class = "sidenote"> +207. After <i>muȝe</i>, <i>rewen</i> deleted MS.</span> +<p>Here senne ⁊ ec ure oȝen us muȝe sore of þunche</p> +<p>For senne we libeð alle her in soreȝe ⁊ in swunche.</p> +<p>Seðen god na<i>m</i> swo mukel wrache for one misdede</p> +<span class = "sidenote"> +210. <i>þo</i> altered to <i>þe</i>.</span> +<p><span class = "linenum">210</span> +We þe swo ofte misdoð we muȝen us eaðe ofdrade.</p> +<p>Adam ⁊ al his ofspreng for one bare senne.</p> +<p>Was fele hundred wintre an helle a pine ⁊ unwenne.</p> +<span class = "sidenote"> +213. After <i>lif</i>, an erasure, on which <i>mid</i>.<br /> +214. <i>do</i> corr. out of <i>to</i>.<br /> +215. <i>mulchel</i> MS. After <i>⁊</i>, an erasure.</span> +<p>Þo þe ladeð here lif mid unrihte ⁊ mid wronge</p> +<p>Bute hit godes milce do hie sulle wunie þar longe.</p> +<p><span class = "linenum">215</span> +Godes wisdom is wel muchel ⁊ alsse is his mihte</p> +<p>Ac nis his mihte nowiht lasse ac biðer ilke wihte.</p> +<p>More he one maiȝ forȝieue þan alle folc gulte cunne</p> +<p>Self deuel mihte habben milce ȝief he hit bigunne.</p> +<p>Þeþe godes milche secð iwis he mai hes finden</p> +<p><span class = "linenum">220</span> +Ac helle king is ore leas wið þo þe he mai binden.</p> +<p>Se deð his wille mast he sal habbe werest mede</p> +<p>His bað sal be wallinde pich his bed barnende glede.</p> +<p>Werse he doð his gode wines þan his fiendes</p> +<p>God silde alle godes friend wið swo euele friende.</p> +<span class = "sidenote"> +225. Before <i>reche</i>, <i>þ</i> erased MS.</span> +<p><span class = "linenum">225</span> +Nafre an helle ine cam ne cumen ich þar ne reche</p> +<p>Þeih ich aches woreldes wele þare mihte feche.</p> +<p>Þeih ich wille seggen eow þat wise men us saden</p> +<p>⁊ [a] boc hit is write þar me hit mai rade. |</p> + +<span class = "folionum">f. 5 v</span> + +<p>Ic wille seggen hit þo þe hit hem self nesten</p> +<span class = "sidenote"> +230. After <i>here</i>, an erasure of one letter MS.</span> +<p><span class = "linenum">230</span> +⁊ warnin hem wið here unfreme ȝief hie me willeð hlesten.</p> +<p>Vnderstondeð nu to meward eadimen ⁊ arme</p> +<p>Ich wille tellen eow of helle pine ⁊ warnin eow wið harme.</p> +<p>An helle hunger ⁊ þurst euel two iferen.</p> +<p>Þos pine þolieð þo þe ware meteniðinges here.</p> +<p><span class = "linenum">235</span> +Þar is woning ⁊ wop after ache strate</p> + +<span class = "pagenum">45</span> +<a name = "page45" id = "page45"> </a> + +<p>Hie fareð fram hate [to] chele fra<i>m</i> chele to hate.</p> +<p>[Þ]an hie beð in þe hate chele hem þuncheð blisse</p> +<p>[Þ]an hie cumeð eft to chele of hate hie habbeð misse.</p> +<p>[E]iðer doð `hem´ wo inoh nabbeð none lisse.</p> +<p><span class = "linenum">240</span> +[N]iten hweðer hem doð wers to nafre none wisse.</p> +<p>[H]ie walkeð afre ⁊ secheð reste ac hie hes ne muȝen imeten.</p> +<p>[F]or þi þe hie nolde þe hwile hie mihten here senne +beten.</p> +<p>[H]ie sec`h´eð reste þar non nis ac hie hies ne muȝen ifinden.</p> +<p>[A]c walkeð weri up ⁊ dun se water doð mid winde</p> +<p><span class = "linenum">245</span> +[Þ]at beð þo þe waren her an þanc unstedefaste</p> +<p>[⁊] þo þe gode biheten aihte ⁊ hit him ilaste.</p> +<p>[⁊] þo þe god werc bigunnen ⁊ ful endin hit nolden.</p> +<span class = "sidenote"> +248. <i>ṃesten</i> MS.</span> +<p>[N]u waren her ⁊ nu þar ⁊ nesten hwat he wolden</p> +<p>[Þ]ar is pich þat afre walleð þar sulle wunien inne</p> +<span class = "sidenote"> +250. After <i>⁊</i>, <i>h</i> erased MS.</span> +<p><span class = "linenum">250</span> +[Þ]o þe ladeð here lif on werre ⁊ an unwinne.</p> +<p>[Þ]ar is fur þis hundredfeald hatere þan be ure.</p> +<p>[N]e mai hit quenche salt water ne auene stream ne sture.</p> +<p>[Þ]is is þat fur þat afre barneð ne mai no wiht [hit] quenche.</p> +<p>[Þ]ar inne beð þe was to lef wreche men to swenche. |</p> + +<span class = "folionum">f. 6 r</span> + +<p>Þo þe [waren] swikele men ⁊ ful of euele wrenchen.</p> +<p><span class = "linenum">256</span> +⁊ þo þe mihten euel don ⁊ lief hit was to þenchen.</p> +<p>Þe luueden rauing ⁊ stale hordom ⁊ druken</p> +<span class = "sidenote"> +258. <i>bliðeliche</i>] second <i>i</i> corr. out of <i>l</i>.</span> +<p>⁊ an defles werkes bliðeliche swunken.</p> +<p>Þo þe waren swo lease men þat mes ne mihte leuen</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +Medȝierne domes men ⁊ w`r´ongwise reuen.</p> +<span class = "sidenote"> +261. After <i>was</i>, erasure of three letters MS.</span> +<p>Þo þe oðer mannes wif was lief her oȝen eðlate</p> +<p>⁊ þo þe sunegeden muchel on druken ⁊ on ate.</p> +<span class = "sidenote"> +263. After <i>men</i>, one letter erased.</span> +<p>Þe wreche men binomen here aihte ⁊ leide his on horde.</p> +<p>Þe litel lete of godes bode ⁊ of godes worde.</p> +<p><span class = "linenum">265</span> +⁊ þe his oȝen nolde ȝieue þar he iseih þe niede</p> +<p>Ne nolde ihere godes men þan he sat at his biede.</p> +<p>Þo þe was oðer mannes þing leuere þan hit solde</p> +<p>⁊ waren alto gradi of siluer ⁊ of golde.</p> +<p>Þo þe untrewnesse deden þan þe he solden ben holde.</p> + +<span class = "pagenum">47</span> +<a name = "page47" id = "page47"> </a> + +<p><span class = "linenum">270</span> +⁊ leten al þat hie solden don ⁊ deden þat hie wolden.</p> +<p>Þo þe waren ȝietceres of þis wereldes aihte</p> +<p>⁊ dude al þat þe loðe gost hem tihte to ⁊ taihte.</p> +<p>⁊ Al `þo´ þe ani wise deuel iquemde</p> +<span class = "sidenote"> +274. <i>hem</i> MS.</span> +<p>Þo beð mid h<i>i</i>m in helle fordon ⁊ demde.</p> +<p><span class = "linenum">275</span> +Bute þo þe ofðuhte sore here misdade</p> +<p>⁊ Gunne here gultes bete ⁊ betere lif lade.</p> +<span class = "sidenote"> +277. <i>fruden</i>] <i>d</i> corr. out of <i>ct</i> MS.</span> +<p>Þar beð naddren ⁊ snaken. eueten ⁊ fruden</p> +<p>Þe tereð ⁊ freteð þo euele swiken þe niðfule ⁊ þe prude</p> +<p>Nafre sunne þar ne sineð ne mone ne storre.</p> +<p><span class = "linenum">280</span> +Þar is muchel godes hete ⁊ muchel godes oerre. |</p> + +<span class = "folionum">f. 6 v</span> + +<p>Afre þar is euel smech þiesternesse ⁊ eie</p> +<p>Nis þar nafre oder liht þan þe swarte leie.</p> +<p>Þar ligeð ateliche fiend in stronge raketeie</p> +<p>Þat beð þo þe waren mid god angles swiðe heie.</p> +<p><span class = "linenum">285</span> +Þat beð ateliche fiend ⁊ Eiseliche wihten</p> +<p>Þo sulle þe wreche sowle isien þe sinegeden þurh sihte</p> +<p>Þar is se loðe sathanas ⁊ belzebub se ealde</p> +<p>Eaðe he muȝen ben sore ofdrad þe sullen hes bihealde.</p> +<p>Nemai non herte hit þenche ne tunge hit ne mai telle</p> +<p><span class = "linenum">290</span> +Hwu muchele pine ne hwu fele senden in helle</p> +<p>Of þo pine þe þar bieð nelle ich eow naht lie</p> +<span class = "sidenote"> +292. <i>mai</i> corr. out of <i>marg</i> MS.</span> +<p>Nis hit bute gamen ⁊ glie of þat man mai here drie.</p> +<p>⁊ ȝiet ne doð hem naht alse wo in þe loðe bende</p> +<p>Swo þat he witen þat here pine sal nafre habben ende</p> +<p><span class = "linenum">295</span> +Þar beð þe haðene men þe waren laȝe lease.</p> +<p>Þe nes naht of godes bode ne of godes hease.</p> +<p>Euele cristene men hie beð here iferen</p> +<p>Þo þe here cristendom euele hielden here.</p> +<p>⁊ ȝiet he beð awerse stede aniðer helle grunde</p> +<p><span class = "linenum">300</span> +Ne sullen nafre cumen út for peni ne for punde.</p> +<p>Ne mai hem noðer helpe þar ibede ne almesse</p> + +<span class = "pagenum">49</span> +<a name = "page49" id = "page49"> </a> + +<p>For naht solden bidde þar ore ne forȝieuenesse.</p> +<p>Silde him elch man þe hwile he mai wið þos helle pine.</p> +<p>⁊ warnie his frend þar wið swo ich habbe ido mine.</p> +<p><span class = "linenum">305</span> +Þo þe silde hem ne cunnen ich hem wille tache</p> +<p>[I]ch can ben aiðer ȝief isal lichame ⁊ sowle lache. |</p> +<span class = "sidenote"> +307. After <i>þat</i>, <i>w</i> erased.</span> + +<span class = "folionum">f. 7 r</span> + +<p>Late we þat god forbet alle mankenne</p> +<p>⁊ do we þat he us hat ⁊ silde we us wid senne.</p> +<p>Luue we god mid ure herte ⁊ mid al ure mihte</p> +<p><span class = "linenum">310</span> +⁊ ure emcristen alse us self swo us tached drihte.</p> +<p>Al þat me radeð ⁊ singed bifore godes borde</p> +<p>Al hit hangeð ⁊ halt bi þese twam worde</p> +<span class = "sidenote"> +313. <i>godel</i> MS.</span> +<p>Alle godes laȝes hie fulleð þe newe ⁊ þe ealde</p> +<p>Þe þe þos two luues halt ⁊ wile hes wel healde.</p> +<span class = "sidenote"> +315. <i>gulteð</i>] <i>t</i> over <i>ḍ</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">315</span> +Ac hie bieð wel arefeð heald swo ofte we gulteð alle</p> +<p>For hit is strong te stonde longe ⁊ liht hit is to falle.</p> +<p>Ac drihte c<i>ri</i>st ȝeue us strengðe stonde þat we moten</p> +<p>⁊ of alle ure gultes ȝieue us cume bote.</p> +<p>We wilnieð after wereldes wele þe longe ne mai ilaste</p> +<p><span class = "linenum">320</span> +⁊ legeð mast al ure swinc on þing unstedefaste.</p> +<p>Swunke [we] for godes luue half þat we doð for eihte.</p> +<p>Nare we naht swo ofte bicherd ne swo euele bikeihte</p> +<p>Ȝief we serueden god half þat we doð for erminges</p> +<p>We mihten habben more an heuene þa[n] ȝierles ⁊ kinges</p> +<p><span class = "linenum">325</span> +Ne muȝe we werien naðer ne wið þurst ne wið hunger</p> +<span class = "sidenote"> +326. After <i>elde</i>, <i>ne wið elde</i> MS.</span> +<p>Ne wid elde ne wið deað þe elder ne þe ȝeunger</p> +<p>Ac þar nis hunger ne þurst. deað ne unhalðe ne elde.</p> +<p>Of þesse riche we þencheð to ofte of þare alto selde.</p> +<span class = "sidenote"> +329. <i>ilomo</i> MS.</span> +<p>We solden biþenchen us wel ofte ⁊ ilom<i>e</i></p> +<p><span class = "linenum">330</span> +Hwat we beð to hwan we sullen ⁊ of hwan we come.</p> +<p>Hwu litle hwile we bieð her hwu longe elles ḥware</p> +<p>Hwat we muȝen habben her ⁊ hwat we findeð þare. |</p> + +<span class = "folionum">f. 7 v</span> + +<p>Ȝief [we] waren wise men þus we solden þenchen</p> +<p>Bute we wurðen us iwar þis wereld us wile drenchen</p> +<p><span class = "linenum">335</span> +Mast alle men hit ȝieueð drinken of on euele senche</p> +<p>He sal him cunnen silde wel ȝief hit him nele screnche.</p> + +<span class = "pagenum">51</span> +<a name = "page51" id = "page51"> </a> + +<p>Mid al mihtin godes luue úte we us biwerien</p> +<p>[W]ið þesses wreches woreldes luue þat hit ne muȝe us derien.</p> +<p>Mid almesse. mid fasten ⁊ mid ibeden werie we us wid senne.</p> +<p><span class = "linenum">340</span> +Mid þo wapne þe god haued ȝieue alle man kenne.</p> +<p>[L]ate we þe brode strate ⁊ þane weiȝ bene</p> +<p>[Þ]e lat þe nieðe dal to helle of manne me mai wene.</p> +<span class = "sidenote"> +343. <i>Gowe</i> MS.</span> +<p>Go we þane narewe pað ⁊ þene wei grene</p> +<p>[Þ]ar forð fareð wel litel folc ⁊ eche is fair ⁊ isene</p> +<p><span class = "linenum">345</span> +[Þ]e brode strate is ure wil. þe is loð te læte.</p> +<p>[Þ]o þe folȝeð here iwil hie fareð bi þare strate.</p> +<p>[H]ie muȝen lihtliche cumen mid þare niðer helde</p> +<p>[Þ]urh one godelease wude to one bare felde</p> +<p>[Þ]a narewe pað is godes has · þar forð fareð wel feawe</p> +<p><span class = "linenum">350</span> +[Þ]at beð þo þe hem sildeð ȝierne wið achen unðeawe.</p> +<span class = "sidenote"> +351. After <i>uneaðe</i>, <i>cliue</i> deleted MS.</span> +<p>[Þ]os goð uneaðe aȝien þe cliue ⁊ aȝien þe heie hulle</p> +<p>[Þ]os leten al here iwil for godes luue to fulle.</p> +<p>[G]o we alle þane wei for he us wile bringe</p> +<p>Mid þo feawe faire men bi fore þe heuen kinge</p> +<p><span class = "linenum">355</span> +[Þ]ar is alre blisse mast mid angles songe.</p> +<p>[Þ]e is a þusend wintre þar ne þuncheð hit him naht longe. |</p> +<span class = "sidenote"> +357. After <i>haueð</i>, <i>bli</i> deleted and <i>sse</i> corr. into +<i>sswo</i>.</span> + +<span class = "folionum">f. 8 r</span> + +<p>Þe last haueð blisse he haueð sswo muchel þat he ne bit no more</p> +<p>Þe þat blisse forgoð hit sal him rewen sore.</p> +<p>Ne mai non euel ne non wane ben in godes riche</p> +<p><span class = "linenum">360</span> +Þeih þar ben wuniinges fele elch oðer uniliche</p> +<p>Sume þar habbeð lasse blisse ⁊ sume þar habbeð more</p> +<p>Elch after þat he dude her after þane þe swanc sore</p> +<p>Ne sal þar ben bread ne win ne oðer kennes este</p> +<p>God one sal ben ache lif ⁊ blisse ⁊ ache reste.</p> +<p><span class = "linenum">365</span> +Ne sal þar ben foh ne grai ne cunin ne ermine</p> +<p>Ne aquerne ne metheschele ne beuer ne sabeline.</p> +<p>Ne sal þar ben naðer scat ne srud ne wereldes wele none.</p> +<p>Al þe blisse þe me us bihat al hit sal ben god one</p> +<p>Ne mai no blisse ben alse muchel se is godes sihte.</p> +<p><span class = "linenum">370</span> +He is soð sunne ⁊ briht ⁊ dai a bute nihte.</p> + +<span class = "pagenum">53</span> +<a name = "page53" id = "page53"> </a> + +<p>He is aches godes ful nis him no wiht uten.</p> +<p>Nones godes hem nis wane þe wunieð him abuten.</p> +<p>Þar is wele a buten wane ⁊ reste a buten swunche.</p> +<p>Þe muȝen ⁊ nelleð þider cume hit hem mai of þunche.</p> +<p><span class = "linenum">375</span> +Þar is blisse a buten treiȝe ⁊ lif abuten deaðe</p> +<p>Þo þe afre sulle wunie þar bliðe hie muȝe ben eaðe.</p> +<p>Þar is ȝieuð abuten elde ⁊ hale abuten unhalðe</p> +<p>Nis þar sareȝe ne sor non ne nafre unisalðe.</p> +<p>Þar me drihte self isien swo se is mid iwisse</p> +<p><span class = "linenum">380</span> +He one mai ⁊ sal al ben angles ⁊ manne blisse. |</p> +<span class = "sidenote"> +381. <i>bed</i>, or <i>beð</i>: leaf pared away.</span> + +<span class = "folionum">f. 8 v</span> + +<p>⁊ þeih ne bed here eien naht alle iliche brihte</p> +<p>Hi nabbeð naht iliche muchel alle of godes lihte</p> +<p>On þesse liue he naren naht alle of ore mihte</p> +<p>Ne þar ne sullen habben god. alle bi one wihte.</p> +<p><span class = "linenum">385</span> +Þo sullen more of him isien þe luueden hine more</p> +<p>⁊ more icnowen ⁊ ec witen his mihte ⁊ his ore</p> +<p>On him hie sulle finden al þat man mai to hleste</p> +<p>On him he sullen ec isien al þat hie ar nesten.</p> +<p>[C]rist sal one bien inoȝh alle his derlinges.</p> +<p><span class = "linenum">390</span> +[Þ]e one is muche more ⁊ betere þan alle oðer þinges.</p> +<p>[I]noh he haueð þe hine haueð þe alle þing wealdeð</p> +<span class = "sidenote"> +392. After <i>isiene</i>, erasure of one letter.</span> +<p>[O]f him to isiene nis non sæd swo fair he is to bihelden</p> +<p>[G]od is swo mere ⁊ swo muchel in his godcunnesse</p> +<p>[Þ]at al þat elles was ⁊ is is fele werse ⁊ lasse.</p> +<p><span class = "linenum">395</span> +[Ne] mai hit nafre noman oðer seggen mid iwisse</p> +<p>[H]wu muchele murihðe habbeð þo þe beð in godes blisse</p> +<span class = "sidenote"> +397. After <i>buten</i>, erasure of one letter.</span> +<p>[T]o þare blisse us bringe god þe rixleð a buten ende.</p> +<p>[Þ]ane he ure sowle unbint of lichamliche bende</p> +<p>[C]rist ȝieue us laden her swilch lif ⁊ habben her swilch +ende<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">400</span> +[Þ]at we moten þider cumen þane we henne wende.</p> + +<h5><span class = "gap">AME</span>N.</h5> + +</div> + + +<h4><a name = "chap_VIII_parallel" id = "chap_VIII_parallel">POEMA +MORALE</a>:<br /> +<span class = "smaller smallcaps">Parallel Texts</span></h4> + +<p class = "mynote center"> +<a href = "#page30">Lambeth MS</a><br /> +<a href = "#page31">Trinity MS</a></p> + +<table class = "verse" summary = "parallel verse texts"> +<tr> +<td> +<h5 class = "smallcaps">(Lambeth MS.)</h5> +</td> +<td> +<h5 class = "smallcaps">(Trinity MS.)</h5> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "indent"><b>ich em nu alder þene ich wes awintre ⁊ a +lare.</b></p> +<p class = "indent"><b>Ich welde mare þene ich dede mi `wit´ ahte bon +mare.</b></p> +<p><b>Wel longe ich habbe child ibon a worde ⁊ a dede</b></p> +<p><b>þa`h´ ich bo a wintre ald to ȝung ich em on rede.</b></p> +<p><span class = "linenum">5</span> +vnnet lif ich habbe iled. ⁊ ȝet me þingþ ilede.</p> +<p>þenne ich me bi þenche wel ful sare ich me adrede.</p> +<p>mest al þ̵ ich habbe idon bi fealt to child hade.</p> +<p>Wel late ich habbe me bi þocht<big>;</big> bute God me nu +rede.</p> +<p>Fole idel word ich habbe iq<i>u</i>eðen soððen ich speke kuðe.</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +fole ȝunge dede idon<big>;</big> þe me of þinchet nuðe.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">I</p> +<p>ch am nu elder þan ich was a wintre ⁊ a lore.</p> +<p>Ich wealde more þan idude mi wit oh to be more</p> +<p>To longe ich habbe child iben a worde ⁊ a dade.</p> +<p>Þeih ibie a winter eald to jung ich am on rade.</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +Vnnet lif ich habbe ilad ⁊ ȝiet me þincheð ilade</p> +<p>Þan ibiðenche me þar on wel sore ime adrade.</p> +<p>Mast al ich habbe idon is idelnesse ⁊ chilce.</p> +<p>Wel late ich habbe me bi þoht bute me god do milce.</p> +<p>Fele idel word ich habbe ispeken seðen ich speken cuðe.</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +⁊ fele ȝeunge dade idon þe me ofðinkeð nuðe.</p> +<p>Alto lome ich habbe igult a werke ⁊ a worde.</p> +<p>Alto muchel ic habbe ispend to litel ileid on horde.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Mest al þ̵ me likede er nu<big>;</big> hit me mis likeð</p> +<p>þa muchel fulieð his wil<big>;</big> hine solf he biswikeð.</p> +<p>Ich mihte habbe bet idon. hefde ich þe iselþe.</p> +<p>Nu ich walde ah ich ne mei<big>;</big> for elde ⁊ for +un helþe.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +Elde me is bi stolen on. er ich hit wiste.</p> +<p>ne michte ich seon bi fore me. for smike ne for miste.</p> +<p>Erȝe we beoð to done god. ⁊ to ufele al to þriste.</p> +<p>Mare eie stondeð men of monne þanne hom do of c<i>ri</i>ste.</p> +<p>þe wel ne doð þe hwile þe ho muȝen. wel oft hit schal +rowen<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">20</span> +þenne ȝe mawen sculen ⁊ repen þ̵ ho er sowen.</p> +<p>Do he to gode þ̵ he muȝe þe hwile þ̵ he bo aliue.</p> +<p>ne lipnie na mon to | muchel to childe ne to wiue.</p> +<p>þe him solue forȝet for wiue ne for childe<big>;</big></p> +<p>he scal cumen in uuel stude bute him God bo milde.</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +<b>Sendeð</b> sum god bi foren eow. þe hw[i]le þ̵ ȝe muȝen to +houene.</p> +<p>for betere is an elmesse biforen<big>;</big> þenne boð eft<i>er</i> +souene.</p> +<p>Alto lome ich habbe igult a werke ⁊ o worde.</p> +<p>Al to muchel ich habbe ispent. to litel ihud in horde.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Mast al þat me likede ar nu hit me mislicað.</p> +<p>Þe mu[c]hel folȝeð his iwil him selfen he biswicað.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +Ich mihte habben bet idon. hadde ich þo iselðe</p> +<p>Nu ich wolde ac ine mai for elde ⁊ for unhalðe.</p> +<p>Elde me is bistolen on ar ich hit iwiste</p> +<p>Ne mai ich isien bifore me for smeche ne for miste.</p> +<p>Arȝe we beð to don god to juel al to þriste</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +More eie stondeð man of man þan him do of criste.</p> +<p>Þe wel ne deð þe hwile he mai wel ofte hit sal him rewen.</p> +<p>Þan alle men sulle ripen þat hie ar sewen.</p> +<p>Do al to gode þat he muȝe ech þe hwile he beð aliue.</p> +<p>Ne lipne noman to muchel to childe ne to wiue. |</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +Þe þe him selfe forȝiet for wiue oðer for childe</p> +<p>He sal cumen on euel stede bute him god be milde.</p> +<p>Sende god biforen him man þe hwile he mai to heuene</p> +<p>For betre is on almesse biforen þan ben after seuene.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Ne beo þe loure þene þe solf<big>;</big> ne þin mei. ne þin maȝe.</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +Soht is þ̵ is oðer`s´ monnes frond bet<i>re</i> þen his aȝen.</p> +<p>Ne lipnie wif to hire were. ne were to his wiue</p> +<p>bo for him solue ech .M<i>on</i>. þe `h´wile þ̵ he bo aliue.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Ne bie þe leuere þan þe self ne þi mæi ne þi mowe</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +Sot is þe is oðer mannes frend betere þan his owen.</p> +<p>Ne hopie wif to hire were ne were to his wiue</p> +<p>Be for him self afric man þe hwile he beð aliue.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Wis is þe to him solue þench</b> þe hwile þe mot libben.</p> +<p>for sone wule hine forȝeten þe fremede ⁊ þe sibbe.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +þe wel ne deð þe hwile he mai<big>;</big> ne scal wenne he walde.</p> +<p>Monies monnes sare iswinc habbeð oft un holde.</p> +<p>Ne scal na mon don afirst. ne slawen wel to done.</p> +<p>for moni mon bihateð wel þe hit forȝeteð sone.</p> +<p>Þe .M<i>on</i>. þe wule siker bon to habben Godes blisse.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +do wel him solf hwile þ̵ he mai<big>;</big> þenne haueð he his mid +iwisse.</p> +<p>þes riche .M<i>en</i>. weneð bon siker þurh walle ⁊ þurh diche.</p> +<p>þe deð his echte on sikere stude he hit sent to heueneriche.</p> +<p>for þer ne þerf he bon of dred of fure ne of þoue</p> +<p>þer ne | þerf he him binimen þe laðe ne þe loue.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +þer ne þerf he habben kare of ȝeve ne of ȝelde.</p> +<p>þider he sent. ⁊ solf bereð to lutel ⁊ to selde.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Wis þe him selue biðencheð þe hwile he mót libben</p> +<p>For sone willeð him forȝiete þe fremde ⁊ þe sibbe.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +Þe wel ne doð þe hwile he mai ne sal he þan he wolde.</p> +<p>For manimannes sore iswinc habbeð ofte unholde.</p> +<p>Ne solde noman don a furst ne laten wel to done</p> +<p>For maniman bihoteð wel þat hi forȝieteð sone.</p> +<p>Þe man þe wile siker ben to habben godes blisse.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +Do wel him self þe hwile he mai þanne haueð hes mid iwisse.</p> +<p>Þe richemen weneð siker ben þu`r´ch wallen ⁊ thurh dichen.</p> +<p>He deð his aihte an siker stede þe hit sent to heueriche.</p> +<p>For þar`f he´ ben ofdrad of fure ne of þieue.</p> +<p>Þar ne mai hit him binime þe loðe ne þe lieue.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +Þar ne þarf he habben care of here ne of ȝielde</p> +<p>Þider we sendeð ⁊ ec bereð to litel ⁊ to selde.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>þider we sculen draȝen</b> ⁊ don wel ofte ⁊ ilome.</p> +<p>for þer ne scal me us naut binimen mid wrangwise dome.</p> +<p>þider ȝe sculen ȝorne draȝen. walde ȝe god ileue.</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +for ne mei þ<i>er</i> hit ou binimen king ne reue.</p> +<p>Al þ̵ beste þ̵ we hefden þider we hit solde senden</p> +<p>for þer we hit michte finden eft. ⁊ habben buten ende.</p> +<p>Þo þe er doð eni God for habben godes are.</p> +<p>al he hit scal finden eft þer ⁊ hundred fald mare.</p> +<p><span class = "linenum">55</span> +Þe þet echte wile halden wel hwile þe he muȝe es welden.</p> +<p>Giue hies for godes luue<big>;</big> þenne deþ hes wel ihalden.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Þider `we solden´ drawen ⁊ don wel ofte ⁊ ilome.</p> +<p>For þar ne sal me us naht binime mid wrong wise dome. |</p> +<p>Þider we solde ȝierne drawen wolde ȝie me ileuen.</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +For ne mai hit us binime no king ne no sẏrreue.</p> +<p>Alþat beste þat we habbeð her þider we solde sende.</p> +<p>For þar we mihte finden eft. ⁊ habben abuten ende.</p> +<p>Se þe her doð ani god for`to´ haben godes ore.</p> +<p>Al he hit sal eft finde þar ⁊ hundredfealde more.</p> +<p><span class = "linenum">55</span> +Se þe aihte wile holde wel þe hwile hes muȝe wealden.</p> +<p>Ȝieue hes for godes luue þanne doð hes wel ihealden.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Vre swinc ⁊ ure tilþe is ofte iwoned to swinden.</b></p> +<p>Ach þ̵ þe we doð for godes luue<big>;</big> eft we sculen al +finden.</p> +<p>Ne scal nan ufel bon un bocht. ne nan god unforȝolden.</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +vfel we doþ al to muchel. ⁊ god lesse þe<i>n</i>ne we sculden.</p> +<p>Þo þe mest doð nu to gode. ⁊ þe lest to laðe.</p> +<p>Eiðer to lutel ⁊ to muchel scal þu<i>n</i>chen eft hom baþe.</p> +<p>Þer me scal ure werkes weien bi foran þe heuen king.</p> +<p>and ȝeuen us ure swinkes lan eft<i>er</i> ure erninge.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>For ure swinch ⁊ ure tilðe is ofte wuned to swinde.</p> +<p>Ac al þat we ȝieueð for godes luue al we hit sulen eft finden.</p> +<p>Ne sal þar non euel ben unboht ne god unforȝolden.</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +Euel we doð al to muchel ⁊ god lasse þan we solden.</p> +<p>Se þe mast doð nu to gode ⁊ se last to lothe.</p> +<p>Eiðer to litel ⁊ to muchel hem sal þunche boðe.</p> +<p>Þar me sal ure werkes weiȝen bifore þan heuen kinge.</p> +<p>⁊ ȝieuen us ure werkes lean after ure erni<i>n</i>ge.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">65</span> +<b>Ech mon mid þ̵ he hauet. mei buggen houene riche.</b></p> +<p>þe mare haueþ ⁊ þe þe lesse<big>;</big> baþe hi | muȝen iliche.</p> +<p>Al se mid his p`e´nie alse oðer mið his punde.</p> +<p>þ̵ is þe wunderlukeste chep<big>;</big> þ̵ eni mon efre funde.</p> +<p>⁊ þe ðe mare ne mai don<big>;</big> do hit mid his gode þonke.</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +Alse wel se þe þe haueð golde fele manke.</p> +<p>⁊ oft god kon mare þonc þen þe him ȝeueð lesse.</p> +<p>⁊ his werkes ⁊ his weȝes his milce. ⁊ rihtwisnesse.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "linenum">65</span> +Africh man mid þat he haueð mai bugge heueriche</p> +<p>Þe þe more haueð ⁊ þe þe lasse boðe iliche.</p> +<p>Alse on mid his peni se oðer mid his punde</p> +<p>Þis is þet wunderlukeste ware þat animan funde.</p> +<p>⁊ se þe more ne mai don mid his gode iþanke.</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +Alse wel se þe þe haued goldes fele manke.</p> +<p>And ofte god can more þanc þan þe him ȝieueð lasse.</p> +<p>Al his werkes ⁊ his weies is milce ⁊ rihtwi[s]nesse. |</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>lutel lac is gode lof<big>;</big> þ̵</b> kumeð of gode wille.</p> +<p>⁊ ec lete muchel ȝeue of þan þe herte is ille.</p> +<p><span class = "linenum">75</span> +Houene ⁊ horþe he ouer sich. his eȝen boð swa brichte.</p> +<p>Su<i>n</i>ne ⁊ mone ⁊ houen fur boð þestre aȝein his lihte.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Litel lóc is gode lef þe cumeð of gode wille</p> +<p>⁊ eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille.</p> +<p><span class = "linenum">75</span> +Heuene ⁊ erðe he ouer sihð his eien beð ful brihte.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Nis him noht for holen ni hud. swa muchele boð his mihte.</p> +<p>nis hit ne swa derne [idon] ne [a] swa þostre nihte.</p> +<p>he wat wet þenkeð ⁊ hwet doð alle q<i>ui</i>ke wihte.</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +<b>Nis na lau<i>er</i>d swich se is c<i>ri</i>st</b>. ne king swuch ure +drihten.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Nis him no þing forholen swo muchel is his mihte.</p> +<p>Ne bie hit no swo derne idon ne on swo þuster nihte.</p> +<p>He wot hwat þencheð ⁊ hwat doð alle quike wihte</p> +<p>Nis louerd swilch is c<i>ri</i>st ne king swilch ure drihte</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +Boðe ȝiemeð þe his bien bi daie ⁊ bi nihte.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>houene ⁊ orðe ⁊ al þ̵ is biloken is in his honde.</p> +<p>he deð al þ̵ his wil is<big>;</big> a wettre ⁊ alonde.</p> +<p>He makede fisses in þe se ⁊ fuȝeles in þe lifte.</p> +<p>he wit ⁊ waldeð alle þing ⁊ scop alle scefte.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +he is hord buten horde ⁊ ende buten ende.</p> +<p>he ane is eure an ilche stude wende þer þu wende.</p> +<p>he is buuen us ⁊ bi noþen. bi foren ⁊ +bi hinden.</p> +<p>þe þe deð godes wille uwer he mei him finden.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Heuene ⁊ erðe ⁊ al þat is biloken is in his honden</p> +<p>He doð al þat his wille is awatere ⁊ alonde.</p> +<p>He makeð þe fisses in þe sa þe fueles on þe lofte.</p> +<p>He wit ⁊ wealdeð alle þing ⁊ he sop alle safte.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +He is ord a buten ord ⁊ ende abuten ende</p> +<p>He is one afre on eche stede wende þar þu wende.</p> +<p>He is buuen us ⁊ bineðen biforen ⁊ bihinde</p> +<p>Þe godes wille doð aihware he maiȝ him finde</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Helche rune he iherð ⁊</b> wat alle deden.</p> +<p><span class = "linenum">90</span> +he þurþ sicheþ uches monnes þonc. Wi hwat scal us to rede.</p> +<p>We þ̵ brokeð godes hese ⁊ gulteð swa ilome.</p> +<p>hwet scule we seggen oðer don et þe muchele dome.</p> +<p>Þa þe luueden unriht ⁊ ufel lif | leden.</p> +<p>Wet sculen ho seggen oðer don<big>;</big> þen þe engles bon +of dred.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Elche rune he hereð ⁊ he wot alle dade</p> +<p><span class = "linenum">90</span> +He þurh sihð elches mannes þanc wi hwat sal us to rade.</p> +<p>We þe brekeð godes has ⁊ gulteð swo ilome</p> +<p>Hwat sulle we seggen oðer don á te muchele dome</p> +<p>We þe luueden unriht ⁊ euel lif ladden</p> +<p>Hwat sulle we seggen oðer don þar ængles beð ofdradde</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">95</span> +<b>hwet sculen we bere<i>n</i></b> biforen us mid hom scule we +iquemen.</p> +<p>þo þe neure god ne dude þe houenliche deme.</p> +<p>þer sculen bon doule swa fole þ̵ wulleð us for wreien.</p> +<p>⁊ nabbeð hi naþing forȝeten of al þ̵ ho iseȝen.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "linenum">95</span> +Hwat sulle we beren us biforen mid hwan sulle we iq<i>ue</i>me</p> +<p>We þe nafre god ne duden þan heuenliche deme. |</p> +<p>Þar sulle ben deflen swo fele þat willeð us forwreien.</p> +<p>Nabbeð hie no þing forȝieten of þat hie her iseien.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Al þ̵ we mis duden her<big>;</big> ho hit wulleð kuðe +þere.</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +[buten wé habbe hit íbét. ðe hwile wé her wére]</p> +<p>Al ho habbeð in hore write<big>;</big> þ̵ we mis duden +here.</p> +<p>þach we nusten ne ni seȝen. ho weren ure ifere.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Alþat hie iseien her hie willeð cuðen þare</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +Bute we haben hit ibet þe hwile we here waren.</p> +<p>Al hie habbeð on here write þat we misduden here.</p> +<p>Þeih we hes ne niseien hie waren ure iferen.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Hwet sculen ordlinghe`s´ don.</b> þa swicen ⁊ ta forsworene</p> +<p>hwi boð fole iclepede. ⁊ swa lut icorene.</p> +<p><span class = "linenum">105</span> +wi hwi weren ho bi ȝeten to hwon weren ho iborene.</p> +<p>þ̵ scule<i>n</i> bon to deþe idemet. ⁊ eure ma for lorene.</p> +<p>Ech .M<i>on</i>. scal him solue þer bi clepie ⁊ +bideme<i>n</i>.</p> +<p>his aȝen werch ⁊ his þonc te witnesse he scal <i>t</i>emen.</p> +<p>ne mei him na .M<i>on</i>. alsa wel demen ne alswa rihte</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +for nan ne knauð him ase ȝere<big>;</big> buten ane drihte.</p> +<p>Ech .M<i>on</i>. wat him solue best<big>;</big> his werkes. ⁊ his +wille.</p> +<p>Þe ðe lest wat bi seiþ ofte mest<big>;</big> þe hit al wat is +stille.</p> +<p>nis nan witnesse alse muchel se mo<i>n</i>ne`s´ aȝen horte.</p> +<p>Wa se seið þ̵ he bo hal. him solf wat best his smirte.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Hwat sullen horlinges don þes wichen ⁊ þe forsworene</p> +<p>Wi swo fele beð icleped swo fewe bed icorene</p> +<p><span class = "linenum">105</span> +Wi hwi waren hie biȝiete to hwan waren hie iborene.</p> +<p>Þe sulle ben to deaðe idemd ⁊ afremo forlorene.</p> +<p>Elch man `sal´ þar biclepien himselfen ⁊ ec demen.</p> +<p>Hi<i>s</i> oȝen werc ⁊ his þanc to witnesse he sal temen.</p> +<p>Nemai him noman alse wel demen ne alse rihte</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +For non ne cnoweð hine alse wel buten one drihte.</p> +<p>Man wot him self best his werkes ⁊ his wille.</p> +<p>Se þe last wot he seið ofte mast se þit al wot is stille</p> +<p>Nis no witnesse alse muchel se mannes oȝen hierte</p> +<p>Hwo se seið þat hie beð hol him self wot his smierte.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">115</span> +<b>Ech .M<i>on</i>. scal h[i]m solf demen</b> to deðe oðer to liue.</p> +<p>þa witnesse of his aȝen werch<big>;</big> hine þer to scal +driue.</p> +<p>Al þet ech .M<i>on</i> haueð idon soððen he com to mo<i>n</i>ne</p> +<p>sculde he | hit sechen o boke iwriten he scal iþenchen þenne.</p> +<p>Ah drihten ne demeð nenne .M<i>on</i>. eft<i>er</i> his +biginnigge.</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +ah al his lif scal bon suilch boð his endinge.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "linenum">115</span> +Elch man sal him selfen demen to deaðe oðer to liue.</p> +<p>Þe witnesse of his oȝen werc to oðer þan hine sal driue.</p> +<p>Alþat afri man haueð idon seðen he cam to manne</p> +<p>Swo he hit iseie abóc iwrite he sal hit þenche þanne.</p> +<p>Ac drihte ne demeð noman after his biginninge</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +Ac al his lif sal ben teald after his endinge. |</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>ȝef þ̵ his uuel al hit is uuel</b> ⁊ God ȝefe god his ende.</p> +<p>God ȝeue þ̵ ure ende bo god. ⁊ wite þ̵ he us lende.</p> +<p>þe .M<i>on</i>. þ̵ uuel don na god. ne neure god lif leden.</p> +<p>er deð ⁊ dom come to his dure he mei him sare adreden.</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +þ̵ he ne muȝe þenne biden are. for þ̵ itit ilome.</p> +<p>for þi he is wis þe biet ⁊ bit ⁊ bet bi fore dome.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Ȝief þe endinge is god al hit is god· ⁊ euel ȝief euel is þe +ende.</p> +<p>God ȝieue þat ure ende be god ⁊ ȝieue þat he us lende.</p> +<p>Se man þe nafre nele don god ne nafre god lif lade.</p> +<p>Are deað ⁊ dom cumeð to his dure he maiȝ hi<i>m</i> sore +a drade</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +Þat he ne muȝe þanne bidden ore for þat itit ilome.</p> +<p>For þi he wis þe bit ⁊ biȝiet ⁊ bet bifore dome.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Wenne deð is attere dure</b> wel late he biddeþ are.</p> +<p>Wel late he latheð uuel werc<big>;</big> þe ne mei hit don ne +mare.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Þanne þe deað is ate dure wel late he biddeð ore.</p> +<p>Wel late he lateð euel werc þan he hit ne mai don no more.</p> +<p>Senne lat þe ⁊ þu nah hi<i>m</i> þan þu hit ne miht do no +more<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">130</span> +For þi he is sot þe swo abit to habben godes ore.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þ̵ achten we to leuen wel. for ure drihten solf hit seide.</p> +<p><span class = "linenum">130</span> +A hwilke time se eure .M<i>on</i>. of þinchþ his mis dede.</p> +<p>Oþer raþer oðer later<big>;</big> milce he scal imeten.</p> +<p>Ac <i>þ</i>e þ̵ þer naf[ð] nocht ibet<big>;</big> wel muchel he haueð +to beten.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Þeih hweðere we hit leueð wel for drihte self hit sade.</p> +<p>Elche time sal þe man of þunche his misdade</p> +<p>Oðer raðer oðer later milce he sal imete.</p> +<p>Ac þe þe her naueð ibet muchel he haued to bete</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Monimon seit hwa rechð of pine þe scal habben þende</b>.</p> +<p>Ne bidde ich na bet bo alesed a domes dei of bende.</p> +<p><span class = "linenum">135</span> +lutel he wat wet is pine. ⁊ lutel he hit scaweð</p> +<p>hwice hete is þer þa saule wuneð hu biter wind þer blaweð.</p> +<p>hefde he bon þer enne dei oðer twa bare tide<big>;</big></p> +<p>nolde he for al middenerd þe þerdde þer abiden.</p> +<p>þet habbeð iseid þ[e] comen þonen þa hit wisten mid iwissen.</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +wa wurð sorȝe seueȝer. for souenihte blisse.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "linenum">135</span> +Maniman seið hwo reche pine þe sal habben ende</p> +<p>Ne bidde ich no bet bie ich alesed a domesdai of bende.</p> +<p>Litel wot he `h´wat is pine ⁊ litel he cnoweð</p> +<p>Hwilch hit is þar sowle wunieð hwu biter wind þar bloweð.</p> +<p>Hadde he ben þar on oðer two bare tiden.</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +Nolde he for al midden eard þe þridde þar abiden.</p> +<p>Þat habbed isaid þe come þanne þit wiste mid iwisse.</p> +<p>Wo wurðe soreȝe seue ȝier for seue nihte blisse.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>In hure blisse þe | þe ende haueð.</b> for endelese pine.</p> +<p>betere is wori water drunch<big>;</big> þen atter meind mid wine.</p> +<p>Swines brede is swiðe swete. swa is of wilde dore.</p> +<p>alto dore he is abuh<big>;</big> þe ȝefð þer fore his swore.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +Ful wombe mei lihtliche speken of hunger. ⁊ of festen<big>;</big></p> +<p>swa mei of pine þe ne cnauð þe scal a ilesten.</p> +<p>Hefð he ifonded su<i>m</i>me stunde<big>;</big> he wolde al seggen +oðer.</p> +<p>Et lete him were wif. child. suster. feder ⁊ broðer.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>⁊ ure blisse þe ende haueð for ende lease pine</p> +<p>Betere is wori water þan atter imengd mid wine.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +Swines brade is wel swete swo is of wilde diere.</p> +<p>Ac al to diere he hit abuið þe ȝiefð þar fore his swiere.</p> +<p>Ful wombe mai lihtliche speken of hunger ⁊ of fasten</p> +<p>Swo mai of pine þe not hwat is pine þe sal ilasten. |</p> +<p>Hadde fonded sume stunde he wolde seggen oðer</p> +<p><span class = "linenum">150</span> +Eðlate him ware wif ⁊ child suster ⁊ fader ⁊ broðer.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Al he walde ⁊ oðerluker don ⁊ oðerluker þenche<i>n</i></b></p> +<p><span class = "linenum">150</span> +Wenne he bi þohte on helle fur þe nawiht ne mei quenchen.</p> +<p>Eure he walde her inne wawe ⁊ ine wene wunien<big>;</big></p> +<p>Wið þ̵ þe mihte helle pine bi flien ⁊ bi sunien</p> +<p>Et lete him were al world wele ⁊ orðliche blisse.</p> +<p>for to þ̵ muchele blisse cumen is murþe mid iwisse.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Al he wolde oðerluker don ⁊ oðerluker þenche</p> +<p>Þan he biðohte an helle fur þat no wiht ne mai quenche.</p> +<p>Afre he wolde her in wo ⁊ in wane wunien</p> +<p>Wið þan he mihte helle fur biflen ⁊ bisunien.</p> +<p><span class = "linenum">155</span> +Eðlate him ware al wele ⁊ erðeliche blisse</p> +<p>For to þe muchele blisse cume þis murie mid iwisse.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">155</span> +<b>Iwule nu cumen eft to þe dome þ̵ ich er ow of sede</b></p> +<p>A þa dei ⁊ at ta dome us helpe c<i>ri</i>st ⁊ rede.</p> +<p>þer we muȝen bon eþe offerd ⁊ herde us adrede<i>n</i>.</p> +<p>þer he scal al son him bi foren his word ⁊ ec his deden.</p> +<p>Al scal þer bon þenne cud þer me<i>n</i> luȝen her ent stelen.</p> +<p><span class = "linenum">160</span> +Al scal þer bon þa<i>n</i>ne unwron<big>;</big> þ̵ men wruȝen her ⁊ +helen.</p> +<p>We sculen alre monne lif iknauwen al se ure ahen.</p> +<p>þer sculen eueni<i>n</i>gges bon þe riche ⁊ þe laȝe.</p> +<p>Ne scal na mon skamie þer ne þerf he him a dreden.</p> +<p>Gif him her of þincþ | his gult ⁊ bet his misdede.</p> +<p><span class = "linenum">165</span> +for him ne scameþ ne ne gromeð þe sculen bon iborȝen.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>¶Ich wulle nu cumen eft to þe dome þe ich eow ar of sade.</p> +<p>On þe daie ⁊ on þe dome us helpe crist ⁊ rade</p> +<p>Þar we muȝen ben sore offerd ⁊ harde us ofdrade.</p> +<p><span class = "linenum">160</span> +Þar elch sal al isien him biforen his word ⁊ ec his dade.</p> +<p>Al sal þar ben þanne cuð þat men luȝen her ⁊ halen.</p> +<p>Al sal þar ben þanne unwrien þat men her hudden ⁊ stalen.</p> +<p>We sullen alre manne lif icnowen alse ure oȝen</p> +<p>Þar sullen efninges ben to þe heie ⁊ to þe loȝe.</p> +<p><span class = "linenum">165</span> +Ne sal þeih no man samie þiar ne þarf he him adrade.</p> +<p>Ȝief him her ofþincheð his gult ⁊ bet his mis dade.</p> +<p>For hem ne sameð ne ne grameð þe sulle ben iboreȝe</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Ach þo þre</b> habbeþ scome ⁊ grome ⁊ oft fele sorȝe.</p> +<p><b>Þe do<i>m</i> scal sone bon idon</b> ne lest he nawiht +lo<i>n</i>ge.</p> +<p>ne scal him na mon mene þer of st<i>re</i>ngþe ne of wronge.</p> +<p>þe sculen habbe herdne dom þa her weren herde.</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +þa þe uuele holden wreche men ⁊ uuele laȝe redde.</p> +<p>Ec efter þ̵ he efþ idon sal þer þenne [beon] idemet.</p> +<p>[bliðe mei hé ðenne beon. þe god háfð wel icwemed]</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Ac þoðre habbeð same ⁊ grame ⁊ oðer fele soreȝe.</p> +<p>Þe dom <i>s</i>al ben sone idon ne last hit nowiht longe</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +Ne sal him noman mene þar of strencðe ne of wronge</p> +<p>Þo sulle habben hardne dom þe here waren hardde</p> +<p>Þo þe euel hielden wreche men ⁊ euel laȝe arerde.</p> +<p>Elch after þat he haueð idon sal þar ben þanne idem<i>d</i></p> +<p>Bliðe mai he þanne ben þe god haueð wel iquemd.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Alle þa þi sprunge boþ</b> of adam ⁊ of eue.</p> +<p>Alle hi sculen cumen þider for soðe we hit ileueð.</p> +<p><span class = "linenum">175</span> +þa þe habbeð wel idon efter hore mihte.</p> +<p>to houene riche hi sculen faren forð mid ure drihte.</p> +<p>Þa þe habbeð doules werc idon. ⁊ þer inne bo ifunde.</p> +<p>hi sculen faren forð mid him in to helle grunde.</p> +<p>Þer hi scule<i>n</i> wunien a buten are ⁊ ende.</p> +<p><span class = "linenum">180</span> +Ne brekeþ neure drihte helle gate for lesen hi of bende.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "linenum">175</span> +Alle þo þe sprunge beð of ada<i>m</i> ⁊ of eue</p> +<p>Alle hie sulle þider cume for soðe we hit ileued. |</p> +<p>Þo þe habbed wel idon after here mihte</p> +<p>To heueriche hie sulle fare forð mid ure drihte.</p> +<p>Þo þe deueles werkes habeð idon ⁊ þar inne beð ifunde</p> +<p><span class = "linenum">180</span> +Hie sulle fare forð mid hem in to helle grunde.</p> +<p>Þar hie sulle wunien abuten ore ⁊ ende.</p> +<p>Brecð nafre eft crist helle dure for lesen hem of bende</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Nis na sullic þech hom bo wa ⁊ hom bo uneade.</b></p> +<p>Ne scal neure eft c<i>ri</i>st þolie deþ for lesen hom of deaþe.</p> +<p>Enes drihten helle brec his fro<i>n</i>d he ut brochte.</p> +<p>him solf he þolede deð for him . wel dore he hom bohte.</p> +<p><span class = "linenum">185</span> +Nalde hit mei do for mei. ne sust<i>er</i> for broðer.</p> +<p>nalde hit sune do for fader. ne na mon for oðer.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Nis no sellich þeih hem be wo ⁊ þeih hem be uneaðe</p> +<p>Ne sal nafre eft crist þolien deað for lesen hem of deaðe.</p> +<p><span class = "linenum">185</span> +Ænes drihten helle brac his frend he ut brohte</p> +<p>Him self he þolede deað for hem wel diere he hes bohte.</p> +<p>Nolde hit moȝe don for mai ne suster [for] broðer</p> +<p>Nolde sune don for fader ne no man for oðer.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Vre alre lau<i>er</i>d</b> for his þrelles ipined wes a rode.</p> +<p>vre bendes he unbon[d] ⁊ bohte us mid his blode.</p> +<p>We ȝeueð | uneðe for his luue a stuche of ure brede.</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +Ne þenke we noht þ̵ he scal deme þa q<i>ui</i>ke ⁊ þa dede.</p> +<p>Muchele luue he us cudde. walde we hit und<i>er</i>sto<i>n</i>de</p> +<p>þ̵ ure eldre misduden<big>;</big> we habbeð uuele on honde.</p> +<p>Deþ com in þis middenerde þurh þes doules honde.</p> +<p>⁊ sake ⁊ sorȝe ⁊ swinc a wat<i>er</i>e ⁊ a londe.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Vre alre louerd for his þralles ipined he was arode</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +Ure bendes he unbond ⁊ bohte us mid his blode.</p> +<p>We ȝieueð uneaðe for his luue a steche of ure breade</p> +<p>Ne þenche we naht þar þat sal deme þe q<i>ui</i>ca ⁊ þe deade.</p> +<p>Muchel luue he us kedde wolde we hit understonde.</p> +<p>Þat ure elderne mi`s´duden we habeð euel an honde.</p> +<p><span class = "linenum">195</span> +Deað cam in þis middenærd þurh ealde deueles onde</p> +<p>⁊ senne ⁊ soreȝe ⁊ iswinch awatere ⁊ [a]londe.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">195</span> +<b>Vre forme fader</b> gult. we abuȝeð alle.</p> +<p>[eal his óf spring efter hi<i>m</i>. en hearme is +bi fealle.]</p> +<p>þurst ⁊ hunger. chele ⁊ hete. helde ⁊ unhelðe.</p> +<p>þurh him deð com in þis middenerd ⁊ oðer uniselðe.</p> +<p>Nere na mon elles ded ne sec ne nan unsele.</p> +<p><span class = "linenum">200</span> +ac mihten libben eure ma a blisse ⁊ a hele.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Vre foremes faderes gult we abugeð alle</p> +<p>Al his ofsprung after him in harem is biualle</p> +<p>Þurst ⁊ hunger. chele ⁊ hete ⁊ alle unhalðe.</p> +<p><span class = "linenum">200</span> +Þurh deað cam in þis midden eard ⁊ oðer unisalðe.</p> +<p>Nare noman elles dead ne sic ne unsele</p> +<p>Ac mihte libbe afremo ablisse ⁊ an hale. |</p> +<p>Litel lac is gode lief þe cumeð of gode wille.</p> +<p>⁊ eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>lutel hit þu<i>n</i>cheð moni mon. ac muchel wes þa su<i>n</i>ne.</p> +<p>for hwam alle þolieð deð þe comen of hore cunne.</p> +<p><b>Hore sunne</b> ⁊ ec ure aȝen sare us mei of þinche.</p> +<p>þurh su<i>n</i>ne we libbeð alle in sorȝe ⁊ in swinke.</p> +<p><span class = "linenum">205</span> +Suððen God nom swa muchele wrake for are misdede<big>;</big></p> +<p>We þe swa muchel ⁊ swa ofte mis doð. we muȝen eðe us +adrede.</p> +<p>Adam and his of spru<i>n</i>g for are <i>b</i>are sunne.</p> +<p>Wes fele undret wintre an helle pine ⁊ an unwunne.</p> +<p>þa þe ledden hore lif mid unriht ⁊ mid wrange.</p> +<p><span class = "linenum">210</span> +buten hit gode`s´ milce do ho sculen bon þer wel longe.</p> +<p>Godes wisdom is wel muchel ⁊ alswa is his mihte</p> +<p>⁊ nis his milce naut lesse. ac bi þan ilke iwichte.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "linenum">205</span> +Litel hit þuncheð maniman ac muchel was þe senne</p> +<p>For hwan alle þolieð deað þe comen of here kenne</p> +<p>Here senne ⁊ ec ure oȝen us muȝe sore of þunche</p> +<p>For senne we libeð alle her in soreȝe ⁊ in swunche.</p> +<p>Seðen god na<i>m</i> swo mukel wrache for one misdede</p> +<p><span class = "linenum">210</span> +We þe swo ofte misdoð we muȝen us eaðe ofdrade.</p> +<p>Adam ⁊ al his ofspreng for one bare senne.</p> +<p>Was fele hundred wintre an helle a pine ⁊ unwenne.</p> +<p>Þo þe ladeð here lif mid unrihte ⁊ mid wronge</p> +<p>Bute hit godes milce do hie sulle wunie þar longe.</p> +<p><span class = "linenum">215</span> +Godes wisdom is wel muchel ⁊ alsse is his mihte</p> +<p>Ac nis his mihte nowiht lasse ac biðer ilke wihte.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Mare he ane mei</b> for ȝeuen. þen | al folc gulte +cunne.</p> +<p>Sulf douel mihte habbe<i>n</i> milce. ȝif he hit bigunne.</p> +<p><span class = "linenum">215</span> +Þa þe godes milce secheð<big>;</big> he iwis mei ha ifi<i>n</i>den.</p> +<p>Ac helle king is are les with þa þe he mei binden.</p> +<p>þe þe deþ is wille mest<big>;</big> he haueð wurst mede.</p> +<p>His ba<i>þ</i> scal bon wallinde. his bað sca<i>l</i> bon +berni<i>n</i>de glede.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>More he one maiȝ forȝieue þan alle folc gulte cunne</p> +<p>Self deuel mihte habben milce ȝief he hit bigunne.</p> +<p>Þeþe godes milche secð iwis he mai hes finden</p> +<p><span class = "linenum">220</span> +Ac helle king is ore leas wið þo þe he mai binden.</p> +<p>Se deð his wille mast he sal habbe werest mede</p> +<p>His bað sal be wallinde pich his bed barnende glede.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Wurst he deð his gode frond<big>;</big></b> þenne his fulle +fond<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">220</span> +God scilde alle godes frond. a wih swilche freonde.</p> +<p>Neure in helle hi com. ne þer ne come reche.</p> +<p>þach ich elches worldes wele. þer me mahte feche</p> +<p>þ̵ his wulle seggen on þat wise men us seiden.</p> +<p>⁊ aboken hit writen þer [me] mei hit reden.</p> +<p><span class = "linenum">225</span> +Ich hit wille seggen þan þe hit hom solf nusten.</p> +<p>warni hom wið hore unfrome. ȝif ho me wulleð lusten.</p> +<p>vnd<i>er</i>stondeð nu to me edi men ⁊ arme.</p> +<p>Ich wulle tellen of helle pin<big>;</big> ⁊ wernin ow wið herme.</p> +<p>In helle his hunger ⁊ þurst<big>;</big> twa uuele iuere.</p> +<p><span class = "linenum">230</span> +þas þolieð þa [þe] weren maket niþinges here.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Werse he doð his gode wines þan his fiendes</p> +<p>God silde alle godes friend wið swo euele friende.</p> +<p><span class = "linenum">225</span> +Nafre an helle ine cam ne cumen ich þar ne reche</p> +<p>Þeih ich aches woreldes wele þare mihte feche.</p> +<p>Þeih ich wille seggen eow þat wise men us saden</p> +<p>⁊ [a] boc hit is write þar me hit mai rade. |</p> +<p>Ic wille seggen hit þo þe hit hem self nesten</p> +<p><span class = "linenum">230</span> +⁊ warnin hem wið here unfreme ȝief hie me willeð hlesten.</p> +<p>Vnderstondeð nu to meward eadimen ⁊ arme</p> +<p>Ich wille tellen eow of helle pine ⁊ warnin eow wið harme.</p> +<p>An helle hunger ⁊ þurst euel two iferen.</p> +<p>Þos pine þolieð þo þe ware meteniðinges here.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Þer is waning ⁊ wow.</b> eft<i>er</i> eche streche.</p> +<p>ho fareð from hete to hete. ⁊ hech to frure þe wreche.</p> +<p>þenne hi bið in þere hete<big>;</big> þe chele him þunchet +blisse.</p> +<p>þenne hi cumeð eft to þe chele<big>;</big> of hete hi habbeð +misse.</p> +<p><span class = "linenum">235</span> +hi hem deð wa inoch nabbeð hi nane blisse.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "linenum">235</span> +Þar is woning ⁊ wop after ache strate</p> +<p>Hie fareð fram hate [to] chele fra<i>m</i> chele to hate.</p> +<p>[Þ]an hie beð in þe hate chele hem þuncheð blisse</p> +<p>[Þ]an hie cumeð eft to chele of hate hie habbeð misse.</p> +<p>[E]iðer doð `hem´ wo inoh nabbeð none lisse.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Nute hi hweþer hem deþ <i>w</i>urs</b> mid neure nane wisse.</p> +<p>hi walkeð eure ⁊ secheð reste | ac `ho´ ne muȝen imeten.</p> +<p>for þi þe ho nolden þe hwile þ̵ ho mihten here sunne +beten.</p> +<p>ho secheð reste þer nis nan. for þi ne muȝen hi es finden.</p> +<p><span class = "linenum">240</span> +Ac walkeð weri up ⁊ dun<big>;</big> se wat<i>er</i> deþ mid winde.</p> +<p>þo boð þa þe weren her a þanke unstedefeste.</p> +<p>⁊ þa þe gode biheten heste ⁊ nolden hit ileste.</p> +<p>þa þe god werc bigunnen ⁊ ful enden hit nolden.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "linenum">240</span> +[N]iten hweðer hem doð wers to nafre none wisse.</p> +<p>[H]ie walkeð afre ⁊ secheð reste ac hie hes ne muȝen imeten.</p> +<p>[F]or þi þe hie nolde þe hwile hie mihten here senne +beten.</p> +<p>[H]ie sec`h´eð reste þar non nis ac hie hies ne muȝen ifinden.</p> +<p>[A]c walkeð weri up ⁊ dun se water doð mid winde</p> +<p><span class = "linenum">245</span> +[Þ]at beð þo þe waren her an þanc unstedefaste</p> +<p>[⁊] þo þe gode biheten aihte ⁊ hit him ilaste.</p> +<p>[⁊] þo þe god werc bigunnen ⁊ ful endin hit nolden.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>Nu witen her.</b> ⁊ nuðe þer. ⁊ nusten hwat hi wolden.</p> +<p><span class = "linenum">245</span> +þer is bernunde pich hore saule to baþien inne.</p> +<p>þa þe ledden here lif in werre ⁊ in winne.</p> +<p>þer is fur þ̵ is undret fald hattre. þene bo ure.</p> +<p>Ne mei q<i>ue</i>nchen salt weter ne uersc of þe burne.</p> +<p>þis is þ̵ fur þ̵ efre bernd ne mei nawiht hit +que<i>n</i>chen<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">250</span> +Þer inne boð þa þe was to lof wreche men to swenchen.</p> +<p>þa þe weren swikelemen ⁊ ful of uuel wrenchen.</p> +<p>þa þe mihten uuel don. þe þe lef hit wes to þenchen.</p> +<p>Þe luueden tening ⁊ stale. hordom ⁊ drunken.</p> +<p>⁊ a doules werche bliþeliche swunken.</p> +<p><span class = "linenum">255</span> +Þa þe weren swa le<i>s</i>e þ̵ me ho<i>m</i> ne mihte ileuen.</p> +<p>Med ierne domes men. ⁊ wro<i>n</i>gwise reuen.</p> +<p>þ̵ oðer mo<i>n</i>nes wif lof. his aȝen et lete.</p> +<p>þo þe sungede muchel<big>;</big> a drunke ⁊ an ete.</p> +<p>þe wreche mon binom his ehte. ⁊ leide his on horde.</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +þ̵ lutel let of godes borde. ⁊ godes worde.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>[N]u waren her ⁊ nu þar ⁊ nesten hwat he wolden</p> +<p>[Þ]ar is pich þat afre walleð þar sulle wunien inne</p> +<p><span class = "linenum">250</span> +[Þ]o þe ladeð here lif on werre ⁊ an unwinne.</p> +<p>[Þ]ar is fur þis hundredfeald hatere þan be ure.</p> +<p>[N]e mai hit quenche salt water ne auene stream ne sture.</p> +<p>[Þ]is is þat fur þat afre barneð ne mai no wiht [hit] quenche.</p> +<p>[Þ]ar inne beð þe was to lef wreche men to swenche. |</p> +<p><span class = "linenum">255</span> +Þo þe [waren] swikele men ⁊ ful of euele wrenchen.</p> +<p>⁊ þo þe mihten euel don ⁊ lief hit was to þenchen.</p> +<p>Þe luueden rauing ⁊ stale hordom ⁊ druken</p> +<p>⁊ an defles werkes bliðeliche swunken.</p> +<p>Þo þe waren swo lease men þat mes ne mihte leuen</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +Medȝierne domes men ⁊ w`r´ongwise reuen.</p> +<p>Þo þe oðer mannes wif was lief her oȝen eðlate</p> +<p>⁊ þo þe sunegeden muchel on druken ⁊ on ate.</p> +<p>Þe wreche men binomen here aihte ⁊ leide his on horde.</p> +<p>Þe litel lete of godes bode ⁊ of godes worde.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>⁊ þo þe his aȝen nalde ȝeuen þer he isech | þe node</p> +<p>Ne nalde iheren godes sonde. þenne he hit herde bode.</p> +<p>Þe þ̵ is oðers mo<i>n</i>nes þing. loure þene hit sculde.</p> +<p>⁊ weren to gredi of solure ⁊ of golde.</p> +<p><span class = "linenum">265</span> +⁊ þa þe untrownesse duden þon þe ho scu`l´den bon holde.</p> +<p>⁊ leten þet ho sculden don. ⁊ duden þ̵ ho wolden.</p> +<p>Þa þe weren eure abuten þisse worldes echte.</p> +<p>⁊ duden al þ̵ þe laþe gast hechte to ⁊ tachte.</p> +<p>⁊ alle þe þen anigewise doulen i que<i>m</i>de.</p> +<p><span class = "linenum">270</span> +Þa boð nu mid him in helle fordon ⁊ fordemet.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "linenum">265</span> +⁊ þe his oȝen nolde ȝieue þar he iseih þe niede</p> +<p>Ne nolde ihere godes men þan he sat at his biede.</p> +<p>Þo þe was oðer mannes þing leuere þan hit solde</p> +<p>⁊ waren alto gradi of siluer ⁊ of golde.</p> +<p>Þo þe untrewnesse deden þan þe he solden ben holde.</p> +<p><span class = "linenum">270</span> +⁊ leten al þat hie solden don ⁊ deden þat hie wolden.</p> +<p>Þo þe waren ȝietceres of þis wereldes aihte</p> +<p>⁊ dude al þat þe loðe gost hem tihte to ⁊ taihte.</p> +<p>⁊ Al `þo´ þe ani wise deuel iquemde</p> +<p>Þo beð mid h<i>i</i>m in helle fordon ⁊ demde.</p> +</td> +</tr> +</table> + +<table class = "verse" summary = "parallel verse texts"> +<tr> +<td> +<h5>(EGERTON MS., SECOND COPY.)</h5> +</td> +<td></td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Bute þá þe óf ðufte sare heore mis dede.</p> +<p class = "indent">⁊ gunne heore gultes beten ⁊ betere líf læde.</p> +<p>Þer beoð neddren ⁊ snaken. éuete ⁊ frute.</p> +<p class = "indent">þa tereð. ⁊ freteð. þe uuele speke. þe nið fulle. ⁊ +te prute.</p> +<p><span class = "linenum">275</span> +Neure sunne ðer ne scínð. ne mone ne steorre.</p> +<p class = "indent">þer is muchel godes hate. ⁊ muchel godes eorre.</p> +<p>Æure ðer ís uuel sméch. ðusternesse ⁊ eie.</p> +<p class = "indent">nis ðer neure oðer líht. ðene þe swierte leie.</p> +<p>Þer ligget ladliche fund. in strange raketeȝe.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">280</span> +þ̵ beoð þa ðe wére mid gode on heuene wel heȝe.</p> +<p>Þer beoð ateliche fund. ⁊ eisliche wihte.</p> +<p class = "indent">þas scule þa wrecche í fon. þe suneȝede ðurh +sihte.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "linenum">275</span> +Bute þo þe ofðuhte sore here misdade</p> +<p>⁊ Gunne here gultes bete ⁊ betere lif lade.</p> +<p>Þar beð naddren ⁊ snaken. eueten ⁊ fruden</p> +<p>Þe tereð ⁊ freteð þo euele swiken þe niðfule ⁊ þe prude</p> +<p>Nafre sunne þar ne sineð ne mone ne storre.</p> +<p><span class = "linenum">280</span> +Þar is muchel godes hete ⁊ muchel godes oerre. |</p> +<p>Afre þar is euel smech þiesternesse ⁊ eie</p> +<p>Nis þar nafre oder liht þan þe swarte leie.</p> +<p>Þar ligeð ateliche fiend in stronge raketeie</p> +<p>Þat beð þo þe waren mid god angles swiðe heie.</p> +<p><span class = "linenum">285</span> +Þat beð ateliche fiend ⁊ Eiseliche wihten</p> +<p>Þo sulle þe wreche sowle isien þe sinegeden þurh sihte</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þer is ðe laðe sathanas. ⁊ belzebud sé ealde.</p> +<p class = "indent">eaðe hi muȝen beo óf dréd. þe híne scule +bi healde.</p> +<p><span class = "linenum">285</span> +Ne mei nan heorte hit iðenche. ne tunge ne can telle.</p> +<p class = "indent">hu muchel píne na hu uele sunden ínne helle.</p> +<p>Wið þa pine ðe þer beoð. nelle ich eow naht leoȝen.</p> +<p class = "indent">nis hit bute gamen ⁊ gléo. eal þ̵ man mei hér +dreoȝen.</p> +<p>End ȝut ne deð heo<i>m</i> naht sa wá. ín ða laðe bende. |</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">290</span> +þ̵ hí witeð þ̵ heore píne sceal neure habbe ende.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Þar is se loðe sathanas ⁊ belzebub se ealde</p> +<p>Eaðe he muȝen ben sore ofdrad þe sullen hes bihealde.</p> +<p>Nemai non herte hit þenche ne tunge hit ne mai telle</p> +<p><span class = "linenum">290</span> +Hwu muchele pine ne hwu fele senden in helle</p> +<p>Of þo pine þe þar bieð nelle ich eow naht lie</p> +<p>Nis hit bute gamen ⁊ glie of þat man mai here drie.</p> +<p>⁊ ȝiet ne doð hem naht alse wo in þe loðe bende</p> +<p>Swo þat he witen þat here pine sal nafre habben ende</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þar beoð þa heðene men. þé wǽre laȝe liese.</p> +<p class = "indent">þe nes naht óf godes bi bode. ne óf godes +hése.</p> +<p>[U]uele cristene men. hí beoð heore ifere.</p> +<p class = "indent">þa ðe heore cristen dom. uuele heo`l´de +hére.</p> +<p><span class = "linenum">295</span> +[Ȝ]ut hí beoð á wurse stede. on ðeré helle grunde.</p> +<p class = "indent">ne sculen hí neure cume<i>n</i> út. for marke ne for +punde.</p> +<p>[N]e mei heo<i>m</i> naðer helpen þer. íbede ne elmesse.</p> +<p class = "indent">for nis naðer inne helle. áre ne +for ȝiuenesse.</p> +<p>Sculde hi<i>m</i> éch man ðe hwile hé muȝe óf ðas helle píne.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">300</span> +⁊ werni ech hís freond þer wið swa ich habbe mine.</p> +<p>Þá ðe sculden heo<i>m</i> ne cunne. ich heo<i>m</i> wulle teche.</p> +<p class = "indent">ich kan beon ȝief ich sceal. lichame ⁊ sawle +leche.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "linenum">295</span> +Þar beð þe haðene men þe waren laȝe lease.</p> +<p>Þe nes naht of godes bode ne of godes hease.</p> +<p>Euele cristene men hie beð here iferen</p> +<p>Þo þe here cristendom euele hielden here.</p> +<p>⁊ ȝiet he beð awerse stede aniðer helle grunde</p> +<p><span class = "linenum">300</span> +Ne sullen nafre cumen út for peni ne for punde.</p> +<p>Ne mai hem noðer helpe þar ibede ne almesse</p> +<p>For naht solden bidde þar ore ne forȝieuenesse.</p> +<p>Silde him elch man þe hwile he mai wið þos helle pine.</p> +<p>⁊ warnie his frend þar wið swo ich habbe ido mine.</p> +<p><span class = "linenum">305</span> +Þo þe silde hem ne cunnen ich hem wille tache</p> +<p>[I]ch can ben aiðer ȝief isal lichame ⁊ sowle lache. |</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Léte wé þ̵ god for but. ealle manne cunne.</p> +<p class = "indent">⁊ do wé þ̵ hé us hét. ⁊ sculde wé us wið sunne.</p> +<p><span class = "linenum">305</span> +Luuie we god mid ure heorte. ⁊ mid al ure mihte.</p> +<p class = "indent">⁊ ure émcristen eal us sulf. swa us lerde +drihte.</p> +<p>Eal þ̵ me rǽt ⁊ eal þ̵ me singð. bi fore godes borde.</p> +<p class = "indent">eal hít hanget ⁊ bi halt. bi ðisse twam +worde.</p> +<p><i>E</i>alle godes laȝe he fulð. ðe níwe ⁊ ða ealde.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">310</span> +þe ðe ðas twá luue háfð. ⁊ wel hí wule healde.</p> +<p>Ac hí beoð wunder earueð healde. swá ófte gulteð ealle.</p> +<p>Fór hít ís strang to stande lange. ⁊ líht ís to fealle.</p> +<p>[A]ac drihte crist hé ȝíue us strengðe. stande þ̵ wé mote.</p> +<p class = "indent">⁊ óf ealle ure gultes `unne´ us cume to bote.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Late we þat god forbet alle mankenne</p> +<p>⁊ do we þat he us hat ⁊ silde we us wid senne.</p> +<p>Luue we god mid ure herte ⁊ mid al ure mihte</p> +<p><span class = "linenum">310</span> +⁊ ure emcristen alse us self swo us tached drihte.</p> +<p>Al þat me radeð ⁊ singed bifore godes borde</p> +<p>Al hit hangeð ⁊ halt bi þese twam worde</p> +<p>Alle godes laȝes hie fulleð þe newe ⁊ þe ealde</p> +<p>Þe þe þos two luues halt ⁊ wile hes wel healde.</p> +<p><span class = "linenum">315</span> +Ac hie bieð wel arefeð heald swo ofte we gulteð alle</p> +<p>For hit is strong te stonde longe ⁊ liht hit is to falle.</p> +<p>Ac drihte c<i>ri</i>st ȝeue us strengðe stonde þat we moten</p> +<p>⁊ of alle ure gultes ȝieue us cume bote.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<span class = "linenum">315</span> +<p class = "dropcap">W</p> +<p>é wilnieð éfter woruld wéle. ðe lange ne mei leste.</p> +<p class = "indent">⁊ leggeð eal ure iswinch. ón ðinȝe unste`de´ +feste. |</p> +<p>Swunche wé for godes luue. healf þ̵ wé doð for æhte.</p> +<p class = "indent">ne béo wé naht swá óf bicherd. ne sa uuele +bi kehte.</p> +<p>Ȝif wé serueden gode swa wé doð ermínges.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">320</span> +mare wé hedden en héuene. ðenne eorles hér ⁊ kinges.</p> +<p>Né muȝen hí werien heo<i>m</i> wið chele. wið þurste ne wið +hunger.</p> +<p class = "indent">ne wið ulde. ne wið deaðe. þe uldre ne ðe +ȝeonger.</p> +<p>Ac ðer nis hunger ne ðurst. ne dieð. ne unhelðe ne elde.</p> +<p class = "indent">of þisse riche wé ðencheð ófte. ⁊ of þere to +selde.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>We wilnieð after wereldes wele þe longe ne mai ilaste</p> +<p><span class = "linenum">320</span> +⁊ legeð mast al ure swinc on þing unstedefaste.</p> +<p>Swunke [we] for godes luue half þat we doð for eihte.</p> +<p>Nare we naht swo ofte bicherd ne swo euele bikeihte</p> +<p>Ȝief we serueden god half þat we doð for erminges</p> +<p>We mihten habben more an heuene þa[n] ȝierles ⁊ kinges</p> +<p><span class = "linenum">325</span> +Ne muȝe we werien naðer ne wið þurst ne wið hunger</p> +<p>Ne wid elde ne wið deað þe elder ne þe ȝeunger</p> +<p>Ac þar nis hunger ne þurst. deað ne unhalðe ne elde.</p> +<p>Of þesse riche we þencheð to ofte of þare alto selde.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">325</span> +Wé scolden ealle us biðenche ófte. ⁊ wél ilome.</p> +<p class = "indent">hwét wé beoð to whán wé scule. ⁊ óf hwán wé +come.</p> +<p>Hú litle hwíle wé beoþ hér. hú lange elle`s´ hwáre.</p> +<p class = "indent">hwét wé muȝe habben hér. ⁊ hwét finde þere.</p> +<p>Ȝíef wé were wise men. ðis wé scolde ðenche.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">330</span> +bute wé wurðe us íwer. ðeos woruld wule us for drenche.</p> +<p>Mest ealle men he ȝíueð drinche. óf ane deofles scenche.</p> +<p class = "indent">hé sceal hi<i>m</i> cunne sculde wél. ȝíf hé híne +nele screnche.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>We solden biþenchen us wel ofte ⁊ ilom<i>e</i></p> +<p><span class = "linenum">330</span> +Hwat we beð to hwan we sullen ⁊ of hwan we come.</p> +<p>Hwu litle hwile we bieð her hwu longe elles ḥware</p> +<p>Hwat we muȝen habben her ⁊ hwat we findeð þare. |</p> +<p>Ȝief [we] waren wise men þus we solden þenchen</p> +<p>Bute we wurðen us iwar þis wereld us wile drenchen</p> +<p><span class = "linenum">335</span> +Mast alle men hit ȝieueð drinken of on euele senche</p> +<p>He sal him cunnen silde wel ȝief hit him nele screnche.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "dropcap">M</p> +<p>id ealmihtiȝes godes luue. ute wé us bi werien.</p> +<p>wið ðises wrecches woreldes luue. þ̵ hé maȝe us derien.</p> +<p><span class = "linenum">335</span> +Mid festen ælmes ⁊ ibede. werie wé us wið sunne.</p> +<p>Mið ða wepne ðe god haueð. bi ȝíten man cunne.</p> +<p>Léte wé þe brade strét. ⁊ ðene wei bene.</p> +<p class = "indent">þe le<i>t</i> þ̵ niȝeðe dél to helle of manne. ⁊ ma +ich wéne.</p> +<p>Gá wé ðene nærewne wei. ⁊ ðene wei grene.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">340</span> +ðer forð fareð litel folc. ac hit is feir ⁊ scéne.</p> +<p>Þé brade strét is ure íwill. ðe ís us lað to forlǽte.</p> +<p class = "indent">þa ðe eal folȝeð hís íwill. fareð bi ðusse +stréte.</p> +<p>Hí muȝen lihtliche gán mid ðere under hulde.</p> +<p class = "indent">ðurh ane godlíese w<i>u</i>de `in to´ ane +bare felde.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Mid al mihtin godes luue úte we us biwerien</p> +<p>[W]ið þesses wreches woreldes luue þat hit ne muȝe us derien.</p> +<p>Mid almesse. mid fasten ⁊ mid ibeden werie we us wid senne.</p> +<p><span class = "linenum">340</span> +Mid þo wapne þe god haued ȝieue alle man kenne.</p> +<p>[L]ate we þe brode strate ⁊ þane weiȝ bene</p> +<p>[Þ]e lat þe nieðe dal to helle of manne me mai wene.</p> +<p>Go we þane narewe pað ⁊ þene wei grene</p> +<p>[Þ]ar forð fareð wel litel folc ⁊ eche is fair ⁊ isene</p> +<p><span class = "linenum">345</span> +[Þ]e brode strate is ure wil. þe is loð te læte.</p> +<p>[Þ]o þe folȝeð here iwil hie fareð bi þare strate.</p> +<p>[H]ie muȝen lihtliche cumen mid þare niðer helde</p> +<p>[Þ]urh one godelease wude to one bare felde</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">345</span> +[Þ]e nærewei ís godes hése. ðer forð fareð wél fiewe.</p> +<p class = "indent">þ̵ beoð ða ðe heo<i>m</i> sculdeð ȝeorne wið ǽche +un ðeawe.</p> +<p>[Þ]as gað uníeðe ȝeanes ðe clíue. aȝean þe heaȝe hulle.</p> +<p class = "indent">ðas leteð eal heore aȝen wíll. for godes hése to +fulle.</p> +<p>[G]a wé alle þene wei. for he us wule bringe.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">350</span> +mid te feawe feire men. be foren heuen kinge.</p> +<p>Þer is ealre murhðe mest. mid englene sange.</p> +<p class = "indent">ðe ís a þusend wintre ðer. ne ðincð hi<i>m</i> naht +to lange.</p> +<p>Þe ðe lest haueð. hafð swa michel þ̵ hé ne bit namare.</p> +<p class = "indent">þe ða blisse for ðas for lét hít hi<i>m</i> +mei reowe sare.</p> +<p><span class = "linenum">355</span> +[N]e mei nan uuel ne na wane beon inne godes riche.</p> +<p class = "indent">ðeh þer beoð wununges fele. æch oðer uniliche.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>[Þ]a narewe pað is godes has · þar forð fareð wel feawe</p> +<p><span class = "linenum">350</span> +[Þ]at beð þo þe hem sildeð ȝierne wið achen unðeawe.</p> +<p>[Þ]os goð uneaðe aȝien þe cliue ⁊ aȝien þe heie hulle</p> +<p>[Þ]os leten al here iwil for godes luue to fulle.</p> +<p>[G]o we alle þane wei for he us wile bringe</p> +<p>Mid þo feawe faire men bi fore þe heuen kinge</p> +<p><span class = "linenum">355</span> +[Þ]ar is alre blisse mast mid angles songe.</p> +<p>[Þ]e is a þusend wintre þar ne þuncheð hit him naht longe. |</p> +<p>Þe last haueð blisse he haueð sswo muchel þat he ne bit no more</p> +<p>Þe þat blisse forgoð hit sal him rewen sore.</p> +<p>Ne mai non euel ne non wane ben in godes riche</p> +<p><span class = "linenum">360</span> +Þeih þar ben wuniinges fele elch oðer uniliche</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Sume ðer habbeð lesse murhðe. ⁊ sume habbeð mare.</p> +<p class = "indent">æfter ðan þe dude her. efter ðan þ̵ he swanc +sare.</p> +<p>[N]e sceal ðer beon ne bried ne wín. ne oðer cunnes éste.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">360</span> +god ane sceal beo eche líf. ⁊ blisse. ⁊ éche reste.</p> +<p>[N]é sceal ðer beo fah ne græi. ne kuning ne `er´míne.</p> +<p class = "indent">ne aquierne. ne martres cheole. ne beuer né +sabelíne.</p> +<p>[N]e sceal ðer beo sciet ne scrud. ne woruld wele nane.</p> +<p class = "indent">eal þe murhðe þe me us bi hat. al hít sceal +beo god ane.</p> +<p><span class = "linenum">365</span> +[N]e mei na murhðe. beo swa muchel. se is godes sihte.</p> +<p>[H]e ís soð sunne ⁊ briht. ⁊ dei ábuten nihte.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Sume þar habbeð lasse blisse ⁊ sume þar habbeð more</p> +<p>Elch after þat he dude her after þane þe swanc sore</p> +<p>Ne sal þar ben bread ne win ne oðer kennes este</p> +<p>God one sal ben ache lif ⁊ blisse ⁊ ache reste.</p> +<p><span class = "linenum">365</span> +Ne sal þar ben foh ne grai ne cunin ne ermine</p> +<p>Ne aquerne ne metheschele ne beuer ne sabeline.</p> +<p>Ne sal þar ben naðer scat ne srud ne wereldes wele none.</p> +<p>Al þe blisse þe me us bihat al hit sal ben god one</p> +<p>Ne mai no blisse ben alse muchel se is godes sihte.</p> +<p><span class = "linenum">370</span> +He is soð sunne ⁊ briht ⁊ dai a bute nihte.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>[H]e is ælches godes ful. nis hi<i>m</i> na wið uten.</p> +<p class = "indent">na god nis him wane þe wunieð hi<i>m</i> abuten.</p> +<p>Þer is wéle ábute gane. ⁊ reste abuten swinche.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">370</span> +þe mei ⁊ nele ðider cume. sare hit hi<i>m</i> sceal óf ðinche.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>He is aches godes ful nis him no wiht uten.</p> +<p>Nones godes hem nis wane þe wunieð him abuten.</p> +<p>Þar is wele a buten wane ⁊ reste a buten swunche.</p> +<p>Þe muȝen ⁊ nelleð þider cume hit hem mai of þunche.</p> +</td> +</tr> +</table> + +<table class = "verse" summary = "parallel verse texts"> +<tr> +<td> +<h5>(EGERTON MS., FIRST COPY.)</h5> +</td> +<td></td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þer is blisse a buten treȝe. ⁊ lif a buten deaþe</p> +<p class = "indent">þe eure scullen wunien þer. bliþe muwen ben eþe</p> +<p>Þer is ȝeoȝeðe bute ulde. ⁊ hele a buten vn helðe</p> +<p class = "indent">nis þer so`re´we ne sor. ne neure nan +vn sealþe</p> +<p><span class = "linenum">375</span> +Þer me scal drihte sulf i seon. swa he is mid iwisse</p> +<p class = "indent">he one mai ⁊ scal al beo. engle ⁊ manne blisse</p> +<p>And ðeh ne beod heore eȝe naht. alle iliche brihte</p> +<p class = "indent">ði nabbed hi nouht iliche. alle of godes lihte</p> +<p>On þisse `liue´ hi neren nout. alle of one mihte</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">380</span> +ne þer ne scullen hi habben god. alle bi one ȝihte</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "linenum">375</span> +Þar is blisse a buten treiȝe ⁊ lif abuten deaðe</p> +<p>Þo þe afre sulle wunie þar bliðe hie muȝe ben eaðe.</p> +<p>Þar is ȝieuð abuten elde ⁊ hale abuten unhalðe</p> +<p>Nis þar sareȝe ne sor non ne nafre unisalðe.</p> +<p>Þar me drihte self isien swo se is mid iwisse</p> +<p><span class = "linenum">380</span> +He one mai ⁊ sal al ben angles ⁊ manne blisse. |</p> +<p>⁊ þeih ne bed here eien naht alle iliche brihte</p> +<p>Hi nabbeð naht iliche muchel alle of godes lihte</p> +<p>On þesse liue he naren naht alle of ore mihte</p> +<p>Ne þar ne sullen habben god. alle bi one wihte.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þo scullen more of him seon. þe luuede him her more</p> +<p class = "indent">⁊ more icnawen ⁊ iwiten. his mihte ⁊ his ore</p> +<p>On him hi scullen finden alþat man mai to lesten</p> +<p class = "indent">hali boc hi sculle i seon. al þat hi her +nusten</p> +<p><span class = "linenum">385</span> +Crist scal one beon inou. alle his durlinges</p> +<p class = "indent">he one is muchele mare ⁊ betere. þanne alle oþere +þinges</p> +<p>Inoh he haued þe hine haueð. þe alle þing wealded</p> +<p class = "indent">of him to sene nis no sed. wel hem is þe hine +bi healdeð</p> +<p>God is so mere ⁊ swa muchel. in his godcunnesse</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">390</span> +þ̵ al þ̵ is. ⁊ al þat wes is wurse. þenne he ⁊ lesse</p> +<p>Ne mai it neure no man oþer segge mid iwisse</p> +<p class = "indent">hu muchele murhðe habbet þo. þe beod inne godes +blisse</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "linenum">385</span> +Þo sullen more of him isien þe luueden hine more</p> +<p>⁊ more icnowen ⁊ ec witen his mihte ⁊ his ore</p> +<p>On him hie sulle finden al þat man mai to hleste</p> +<p>On him he sullen ec isien al þat hie ar nesten.</p> +<p>[C]rist sal one bien inoȝh alle his derlinges.</p> +<p><span class = "linenum">390</span> +[Þ]e one is muche more ⁊ betere þan alle oðer þinges.</p> +<p>[I]noh he haueð þe hine haueð þe alle þing wealdeð</p> +<p>[O]f him to isiene nis non sæd swo fair he is to bihelden</p> +<p>[G]od is swo mere ⁊ swo muchel in his godcunnesse</p> +<p>[Þ]at al þat elles was ⁊ is is fele werse ⁊ lasse.</p> +<p><span class = "linenum">395</span> +[Ne] mai hit nafre noman oðer seggen mid iwisse</p> +<p>[H]wu muchele murihðe habbeð þo þe beð in godes blisse</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "dropcap">T</p> +<p>o þere blisse us bringe god. þe rixlet abuten ende</p> +<p class = "indent">þenne he vre soule vn bint. of licames +bende</p> +<p><span class = "linenum">395</span> +Crist ȝyue us leden her swilc lif. ⁊ habben her swilc ende</p> +<p class = "indent">þat we moten þuder come. wanne we henne wende. +AmeN.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>[T]o þare blisse us bringe god þe rixleð a buten ende.</p> +<p>[Þ]ane he ure sowle unbint of lichamliche bende</p> +<p>[C]rist ȝieue us laden her swilch lif ⁊ habben her swilch +ende<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">400</span> +[Þ]at we moten þider cumen þane we henne wende.</p> +<h5><span class = "gap">AME</span>N.</h5> +</td> +</tr> +</table> + + +<span class = "pagenum">54</span> +<a name = "page54" id = "page54"> </a> + +<h4><a name = "chap_IX" id = "chap_IX"> +IX. ANCRENE WISSE</a><br /> +<span class = "smaller smallcaps">(Corpus MS.)</span></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“i. Corpus Christi College, Cambridge, 402 (A); on vellum, 215 × 150 +mm.... There are glosses in red pencil and words underlined in red.</p> + +<p>“The MS. belongs to the second quarter of the thirteenth century. It +cannot be earlier than 1225 A.D., for it mentions the Dominicans and +Franciscans, and it is probably later than 1230. It is the most correct, +but it has additions to the original, such as 62/46–64/62, +64/73–78.</p> + +<p>“ii. Caius College, Cambridge, 234 (B); on vellum, 124 × 93 mm.; 368 +pages; late thirteenth century. Pages 1-185 consist of extracts from the +AR, but not in the order of the other manuscripts (ES iii. 536).</p> + +<p>“iii. Cotton Nero A 14, British Museum (N); on vellum, 146 × 114 mm.; +written in the second quarter of the thirteenth century. Its contents +are ff. 1-120r, the Ancren Riwle; 120v-123v, <a href = "#chap_XVIII">The +Orison</a>.</p> + +<p>“iv. Cotton Titus D 18, British Museum (T); on vellum, 158 × 120 mm.; +148 folios in double columns, written from f. 14, where AR begins, to +the end, about 1220 A.D.”</p> + +</div> + +<h5 class = "smallcaps">A. The Seven Deadly Sins</h5> + +<div class = "mynote"> +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX_alt">A (Caius MS.)</a></p> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX_b">B (Corpus MS.)</a><br /> +<a href = "#chap_IX_b_alt">B (Cotton MSS.)</a></p> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX_parallel">A (Parallel Texts)</a><br /> +<a href = "#chap_IX_b_parallel">B (Parallel Texts)</a></p> +</div> + +<div class = "prose"> + +<p class = "folionum">[f. 56 r]</p> +<p><span class = "dropcap">Þ</span>vs mine leoue sustren iþe wildernesse +þer ȝe gað<big>;</big> in · wið godes folc toward ierusalemes lond · þ̵ +is þe riche of heouene<big>;</big> beoð þulliche beastes · þulliche +wurmes. ne nat ich na sunne þ̵ ne mei beon ilead oðer to an of ham +seouene<big>;</big> oðer to hare streones. vnsteaðeluest bileaue aȝein +godes lare · nis hit te spece +<span class = "linenum">5</span> +of prude inobedience? Herto falleð sygaldren · false teolunges · lefunge +o swefne · o nore · ⁊ on alle wicchecreftes. Neomunge of husel in eani +heaued sunne · oðer ei oþer sacrement nis hit te spece of prude þ̵ ich +cleopede p<i>re</i>su<i>m</i>ptio · ȝef me wat hwuch sunne hit · is · +[f. 56 v] ȝef me hit nat nawt · þenne is hit ȝemeles under +<span class = "linenum">10</span> +accidie · þ̵ ich slawðe cleopede. þe ne warneð oðer of his uuel oðer of +his biȝete · nis hit slaw ȝemeles oðer attri onde? teoheði mis · +edhalden cwide · fundles oðer lane · oðer þerwið mis fearen · nis +hit spece of ȝisceunge<big>;</big> ⁊ aneS cunnes þeofðe? Edhalden oðres +hure ou<i>er</i> his rihte t<i>er</i>me nis hit strong reaflac +hwa se ȝelden hit mei þe is +<span class = "linenum">15</span> +under ȝisceunge? Ȝef me ȝemeð wurse ei þing ileanet · oðer bitaht to +witene · þen he wene þe ah hit · nis hit oðer triccherie · oðer ȝemeles +of slawðe? alswa is dusi heast oðer folliche ipliht trowðe · longe beon +unbischpet · falsliche gan to schrift · oðer to longe abiden · ne teache +p<i>ate</i>r no<i>ste</i>r godchild ne Credo · þeos ⁊ alle þulliche beoð +ilead to +<span class = "linenum">20</span> +slawðe · þ̵ is þe feorðe moder of þe seoue sunnen. Þe dronc drunch oðer +ei þing dude · hwer þurh na child ne schulde beon on hire istreonet · +oðer þ̵ istreonede schulde forwurðen · nis þis strong monslaht of +galnesse awakenet? Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche nomen ne +mahte namon rikenin · ah i þeo þe ich habbe +<span class = "linenum">25</span> +iseid<big>;</big> alle oþre beoð bilokene. Ant nis ich wene namon þe ne +mei understonden him of his sunne nomeliche under sum of þe ilke imeane +þe beoð her iwritene. Of þeose seoue beastes ⁊ of hare streones i +wildernesse of anlich lif · is iseid herto · þe alle þe forfearinde +fondið to fordonne. Þe liun of prude sleað alle þe prude · +<span class = "linenum">30</span> +<span class = "pagenum">56</span> +<a name = "page56" id = "page56"> </a> +alle þe beoð hehe ⁊ ou<i>er</i>hohe iheortet. Þe attri neddre · þe +ontfule ⁊ te luðere iþonket. Wreaðfule<big>;</big> þe vnicorne. Alswa of +þe oþre o rawe. to godd ha beoð isleine · ah [f. 57 r] ha +libbeð to þe feond · ⁊ beoð alle in his hond. ⁊ seruið him in his curt +euch of þe meoster þe him to falleð. +<span class = "linenum">35</span></p> + +<p><span class = "dropcap">Þ</span>e +prude beoð his bem<i>er</i>es · draheð wind inward wið worltlich +hereword · ⁊ eft wið idel ȝelp puffeð hit ut ward as þe bemeres doð · +makieð noise ⁊ lud dream to schawin hare orhel · ah ȝef ha wel þohten of +godes bemeres of þe englene bemen þe schulen o fowr half þe world biuore +þe grurefule dom grisliche blawen · Ariseð +<span class = "linenum">40</span> +deade ariseð cumeð to drihtines dom forte beon idemet · þear na prud +bem<i>er</i>e, ne schal beon iborhen · ȝef ha þohten þis wel<big>;</big> +ha walden inohreaðe i þe deofles seruise dimlukeR bemin. Of þeose +bem<i>er</i>es seið Jeremie · <em>Onager solitari<i>us</i> in desiderio +anime sue attraxit uentum amoris sui</em> · Of þe wind drahinde in for +luue +<span class = "linenum">45</span> +of hereword seið as ich seide.</p> + +<p><span class = "dropcap">S</span>umme +iuglurs beoð þe ne cunnen seruin of nan oþer gleo bute makien cheres · +wrenche þe muð mis · schulen wið ehnen. Of þis meoster seruið þe unseli +ontfule i þe deofles curt · to bringen o lahtre hare ondfule +lau<i>er</i>d · ȝef ei seið wel oðer deð wel<big>;</big> ne mahen +<span class = "linenum">50</span> +ha nanes weis lokin þider wið riht ehe of god heorte · ah winkið o þ̵ +half ⁊ bihaldeð o luft ȝef þer is eawt to edwiten · oðer ladliche +þiderward schuleð mið eiðer. Hwen ha ihereð þ̵ god<big>;</big> skleatteð +þe earen adun · ah þe lust aȝein þ̵ uuel<big>;</big> is eau<i>er</i> wid +open · þenne he wrencheð þe muð<big>;</big> hwen he turneð god to uuel · +⁊ ȝef hit is sumdel +<span class = "linenum">55</span> +uuel · þurh mare lastunge wrencheð hit to wurse · þeos beoð +forecwidderes hare ahne p<i>ro</i>phetes · þeos bodieð · biuoren hu þe +eateliche deoflen schulen ȝet ageasten ham wið hare grennunge · ⁊ +[f. 57 v] hu ha schulen ham seolf grennin ⁊ niuelin ⁊ makien +sur semblant for þe muchele angoise i þe pine of helle. Ah for þi +ha +<span class = "linenum">60</span> +beoð þe leasse to meanen þ̵ ha biuoren hond leornið hare meoster to +makien grim chere.</p> + +<p><span class = "dropcap">Þ</span>e +wreaðule biuore þe feond skirmeð mid cniues · ⁊ is his cnif warpere · ⁊ +pleieð mid sweordes · bereð ha<i>m</i> bi þe scharp ord up +<span class = "pagenum">58</span> +<a name = "page58" id = "page58"> </a> +on his tunge. Sweord ⁊ cnif eiðer beoð scharpe ⁊ keoruinde word +<span class = "linenum">65</span> +þ̵ he warpeð from him ⁊ skirmeð toward oþre · ⁊ he bodeð hu þe deoflen +schulen pleien wið him mid hare scharpe eawles · skirmi wið hi<i>m</i> +abuten ⁊ dusten ase pilche clut euch toward oðer · ant wið helle +sweordes asneasen him þurh ut · þ̵ beoð kene ant eateliche ant keoruinde +pineN. +<span class = "linenum">70</span></p> + +<p><span class = "dropcap">Þ</span>e +slawe lið ⁊ slepeð o þe deofles bearm as his deore deorling · ⁊ te +deouel leið his tutel dun to his eare · ⁊ tuteleð him al þ̵ he wule. for +swa hit is sikerliche to hwa<i>m</i> se is idel of god<big>;</big> +meaðeleð þe feond ȝeorne · ⁊ te idele underueð luueliche his lare. Jdel +⁊ ȝemeles is þes deofleS bearnes slep · ah he schal o domesdei grimliche +abreiden +<span class = "linenum">75</span> +wið þe dredfule dream of þe englene bemen · ⁊ in helle wontreaðe +echeliche wakieN. <em>Surgite aiunt mortui surgite ⁊ uenite ad iudicium +saluatoriS.</em></p> + +<p><span class = "dropcap">Þ</span>e +ȝiscere is his eskibah · feareð abuten esken · ⁊ bisiliche stureð him to +rukelin to gederes muchele ⁊ monie ruken · blaweð þrin +<span class = "linenum">80</span> +⁊ blent him seolf · peaðereð ⁊ makeð þrin figures of augrim · as þes +rikeneres doð þe habbeð muche to rikenin. Þis is al þe canges blisse ⁊ +te feond bihalt tis gomen ⁊ laheð þ̵ he bersteð. Wel un +[f. 58 r] derstont euch wis mon þ̵ gold ba ⁊ seoluer · ⁊ euch +eorðlich ahte · nis bute eorðe ⁊ ahte esken þe ablendeð euch moN þe ham +in blaweð · þ̵ +<span class = "linenum">85</span> +is þe bolheð him þurh ham i<i>n</i> heorte prude. Ant al þ̵ he rukeleð ⁊ +gedereð to gederes · ⁊ ethalt of ei þing þ̵ nis bute esken mare +þen hit neodeð<big>;</big> schal in helle wurðen him tadden ⁊ neddren · +⁊ ba as ysaie seið · schulen beon of wurmes<big>;</big> his cuuertur ⁊ +his hwitel · þe nalde þerwið neodfule feden ne schruden. +<em>Subt<i>er</i> te sternet<i>ur</i> +<span class = "linenum">90</span> +tinea ⁊ op<i>er</i>imentum tuum uermiS.</em></p> + +<p><span class = "dropcap">Þ</span>e +ȝiuere glutun is þe feondes manciple · ah he stikeð eauer iceler oðer +icuchene · his heorte is i þe disscheS · his þoht al i þe neppes · his +lif i þe tunne · his sawle i þe crohhe · Kimeð biuoren his lau<i>er</i>d +bismuddet ⁊ bismulret · a disch in his an hond · a scale in his +<span class = "linenum">95</span> +oðer. Meaðeleð mis wordes · wigleð as fordrunke mon þe haueð imunt to +fallen · bihalt his greate wombe · ⁊ te deouel lahheð. Þeose þreatið þus +godd þurh ysaie · <em>Serui mei comedent ⁊ uos esurietis ⁊ c’.</em> +<span class = "pagenum">60</span> +<a name = "page60" id = "page60"> </a> +Mine men schulen eoten ⁊ ow schal eauer hungrin · ⁊ ȝe schule beon +feorle world buten ende. <em>Q<i>ua</i>ntum glorificauit se ⁊ in +deliciis +<span class = "linenum">100</span> +fuit<big>;</big> tantu<i>m</i> date illi tormen<i>t</i>um ⁊ luctum · In +apocal<i>ipsi</i> · Cont<i>ra</i> unu<i>m</i> poculum q<i>uo</i>d +miscuit miscete ei duo</em>. Ȝef þe kealche cuppe wallinde bres +to drinken · Ȝeot in his wide þrote þ̵ he swelte inwið. aȝein an ȝef him +twa. þullich is godes dom aȝein ȝiuere ⁊ druncwile iþe apocalipse. +<span class = "linenum">105</span></p> +</div> + +<!-- end first version A--> + + +<!-- second version A--> + +<span class = "pagenum">55</span> +<a name = "page55" id = "page55"> </a> + +<h4><a name = "chap_IX_alt" id = "chap_IX_alt"> +ANCREN RIWLE</a><br /> +<span class = "smaller smallcaps">(Caius MS.)</span></h4> + +<h5 class = "smallcaps">A. The Seven Deadly Sins</h5> + +<div class = "mynote"> +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX">A (Corpus MS.)</a> (above)</p> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX_b">B (Corpus MS.)</a><br /> +<a href = "#chap_IX_b_alt">B (Cotton MSS.)</a></p> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX_parallel">A (Parallel Texts)</a><br /> +<a href = "#chap_IX_b_parallel">B (Parallel Texts)</a></p> +</div> + +<div class = "prose"> + +<p class = "folionum">[p. 126]</p> +<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>us +<span class = "sidenote"> +3. <i>sulliche</i> MS.<br /> +11. <i>bigete</i>] <i>b</i> corr. out of <i>l</i>.<br /> +16. <i>tricherie</i>] over <i>c</i>, contraction mark for +<i>er</i>.</span> +mine leoue frend iþe wildernesse þat ge [p. 127] gat in wid godes +folc toward ier<i>usa</i>l<i>e</i>mes londe þat is þe riche of +heouene<big>;</big> beod <i>þ</i>ulliche bestes þulliche wurmes · Ne nat +ich nan sunne þat ne mai beon ilad · oþer to an of ham seoluen oþer to +hare streones · vnstaþelfast bi leaue · agein hali lare · nis hit +of +<span class = "linenum">5</span> +p<i>ru</i>de i<i>n</i>obedience? Herto falled sigaldren · false +teolunges · Lefunge o nore. o swefne ⁊ alle wicchecraftes. Neominge of +husel in ei heaued sunne · oþer ai oþer sac<i>re</i>ment · nis hit spece +of p<i>ru</i>de<big>;</big> þat ich cleopede p<i>re</i>su<i>m</i>pciun · +gif me wat hwat sunne hit is. Gif me hit nat naut<big>;</big> þenne is +hit gemeles vnder accidie · þat ich slouþe cleopede. +<span class = "linenum">10</span> +þe þat ne warned oþer of his uuel · oþer of his bigete · nis hit slaþ +gemeles oþer attri onde? To thehewen mis · et halden cwude · fundes oþer +lane · nis þis giscunge<big>;</big> þeofþe. at halden oþeres hure +ouer his richte terme · nis hit strong reflac. þat is under +gissunge<big>;</big> gif me gemed wurse ai þing [p. 128] ilened · +oþer bitahted te witene þen +<span class = "linenum">15</span> +he wene þat hit ah · nis oþer tricherie · oþer gemeles of slauþe. Alswa +is dusi hest · oþer folliche iplicht trouþe Longe beon +un bischbed · falsliche gan to schrifte · oþer to longe abiden · +Ne teachen god child p<i>ate</i>r n<i>oste</i>r · Ne Credo · þeos +⁊ alle þulliche · beod ilad to slauþe · þat is þe feorþe moder of þe +seoue sunnen · þeo dronc druch +<span class = "linenum">20</span> +oþer ai þing dude hwer þurh na child ne shulde beon on hire istreoned · +oþer þat istreonede shulde for wurþen<big>;</big> Nis þis strong +monslaht of galnasse awakened<big>;</big> Alle sunnen sunderliche bi +hare nomeliche nome ne mahte na mon rikenen. Ah iþeo þat ich +habbe iseid<big>;</big> alle oþere beod bilokene. An nis ich wene namon +þat ne mai +<span class = "linenum">25</span> +under stonden him of his sunnen nomeliche wnder su<i>m</i>me of +þe ilke þat imene<big>;</big> þe beod þer i writene.</p> + +<p><span class = "dropcap">[O]</span>f +þeos sewe beastes ⁊ of hare strenes iwildernesse of anlich lif is iseid +hiderto [p. 129] þe alle þe forfarinde fondet te fordonne. þe Leon +of p<i>ru</i>de slead alle þe p<i>ru</i>de. Alle þat beod +<span class = "linenum">30</span> +<span class = "pagenum">57</span> +<a name = "page57" id = "page57"> </a> +hehe ⁊ for hehe iheorted. þe aetri neddre<big>;</big> þe +ond fule. ⁊ þe luþere iþonked. wredfule þe unicorne. Al swa of +þen oþer areawe. to god ha beod isleine · Ah ha libbed to þe feond ⁊ +beod alle in is hird · ⁊ serued him in his curt · Euch of þe mester þet +him to falleð.</p> + +<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E +<span class = "sidenote"> +43. <i>seid</i>] <i>d</i> above a blotted letter.</span> +p<i>ru</i>de beod his bemeres · Drahed wind inward · of worldlich +<span class = "linenum">35</span> +hereword · ⁊ eft wid idel ige`l´p puffed hit utward · as þe bemares dod. +Makied noise ⁊ lud drem to shawen hare p<i>ru</i>de. Ah gif ha uel +þothten · of godes bemeres of þe englene bemen · þat shulen afour half +þe word · bi fore þe grurefule dom g<i>ri</i>sliche blawen · +Arised deade arised · Cumed to drichtines domes for to beon +idemed · þer na pr<i>u</i>d +<span class = "linenum">40</span> +bemere ne shal beon iboregen · Gif ha þohten wel þis · ha walden inoh +raþe iþe deoueles seruise dimluker bemen. Of þeose bemeres sei`d´ +[p. 130] Jeremie · <em>Onager solitarius in desiderio suo attraxit +uentum amoris sui</em> · Of þe wind drahinde in for luue of +hereword<big>;</big> seid as ich seide. +<span class = "linenum">45</span></p> + +<p><span class = "dropcap">[S]</span>umme +<span class = "sidenote"> +48, 49. <i>eondfule</i>, <i>ondfule</i>] <i>d</i> above in darker +ink.<br /> +51. <i>out</i>] <i>ont</i> MS.<br /> +53. <i>eawid</i> MS.<br /> +55. On lower margin in a later hand: <i>Prude and nid · and lecherie · +Grede and idelhed · coueitise and glotunie beod seouen ded +Sundes</i>.</span> +iugelurs beod þe ne cunen seruin of nan oþer gleo buten maken cheres · +wrenchen þe mud mis shuli wid þe ehnen. of þis mester seruid þe unseli +eon`d´fule iþe deoueles curt · to bringen a lahtre hare on`d´fule +leouerð. gef ei ded wel oþer seid wel<big>;</big> ne mahen ha nanes weis +liki þiderwarð wid richt ehe of god heorte · Ah +<span class = "linenum">50</span> +winked o þet half ⁊ bi halded a luft gif þer is +o<i>u</i>t to et wite oþer<big>;</big> ladliche þiderward shuled +mid eiþer. hwen ha ihered þat god skletteð þe earen adun · Ah þe lust +a gein þet uuel is ea wid opene. þenne wrenched þe mud +mis<big>;</big> hwen he turned þet god to uuel · ⁊ gef hit is +[p. 131] sumdel uuel<big>;</big> þurh more lastunge wrenched hit to +<span class = "linenum">55</span> +wurse. þeos beod for quiddares hare ahne p<i>ro</i>ph<i>et</i>es. +þeos bodied biuoren hu þe ateliche deouelen shulen get agastan ham wid +hare grennunge · ⁊ hu ha shulen ham seolf grennen ⁊ niwelen · ⁊ makien +sur semblant · for þe muchele angoise iþe pine of helle. Ah forþi ha +beod þe lesse te meanen · þat ha bi foren hont leorned ha meoster +te +<span class = "linenum">60</span> +makien grim chere.</p> + +<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E +<span class = "sidenote"> +67. <i>apilche</i> MS.</span> +wreadfule biuoren þe feond skirmed mid kniwes · is his knif warpare · ⁊ +pleied mid sweordes · bered ham bi þe sharpe ord +<span class = "pagenum">59</span> +<a name = "page59" id = "page59"> </a> +open his tunge. swerd ⁊ knif eiþer beoð sherpe ⁊ keorwinde : word +þat he warped from him ⁊ skirmed toward oþere. And he boded hu +<span class = "linenum">65</span> +þe deouelen shulen pleien wid him · mid hare sharpe eawles · Skirmin wid +him abuten · ⁊ dusten as a pilche [p. 132] clut · Euch toward oþere +· ⁊ wid helle sweordes asnesen þurh ut þat beod kene ⁊ eateliche +keorwinde pinen.</p> + +<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E slauwe lid ⁊ sleped oþe deoules +barm as his deore deorling · ⁊ +<span class = "linenum">70</span> +þe deouel leid his tutel dun to his earen · ⁊ tutelid him al þat he +eawer uule. for swa hit is sikerliche to hwam se is idel of god · +Meaþeled þe feond georne. ⁊ þe idele underweng luueliche his lare · Idel +⁊ gemeles is þes deoueles bernes slep · Ah he shal a domes dai grimliche +abreiden · wid þe dredfule drem of þe englene bemen · ⁊ in +<span class = "linenum">75</span> +helle wondrede etheliche wakien · <em>Surgite mortui qui jacetis in +sepulcris · surgite ⁊ venite ad Judiciu<i>m</i> saluatoris</em>.</p> + +<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E +<span class = "sidenote"> +81. <i>rich`k´eneneres</i> MS.</span> +gissere is his eskebah · fared abuten esken · ⁊ bisiliche stured him te +rukelen te gederes · muchele ⁊ monie ruken · blawed þer +[p. 133] in · ⁊ blend him seolf · paþered ⁊ maked þer in +figures of +<span class = "linenum">80</span> +augrim · As þeos rich`k´eneres dod þat habbed muche te rikenen. þis is +þes kanges blisse · ⁊ þe feond bi hald þis gomen · ⁊ lahed þat he +bersteð. wel under stonde þis euch mon · þat gold ba ⁊ seoluer · +⁊ euch worldlich ahte · nis buten eorðe ⁊ esken þat ablent euchmon þat +in ham blaweð · þat is þat þat bolehed ham þurh ham in heorte +<span class = "linenum">85</span> +prude. And al þat he rukeled ⁊ gedered to gedere · ⁊ ethalt of +ani þing þat nis buten esken mare þen hit neodeð<big>;</big> shal in +helle wurden him tadden ⁊ neddren · ⁊ ba as ysaie seið shulen beon of +wurmes his cuuertur ⁊ his `þ´witel þat neolden war wið neodfule +feden ⁊ shruden. <em>Subt<i>er</i> te st<i>er</i>net<i>ur</i> tinea ⁊ +op<i>er</i>im<i>en</i>tu<i>m</i> tuu<i>m</i></em> +<span class = "linenum">90</span> +<em>u<i>er</i>mis</em>.</p> + +<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>e +giuere glutun is þes deoules manciple · Ah he stiked eauer iceler oþer +icuche [p. 134] ne · his heorte is iþe dishes · his þoht al iþe +nappes · his lif iþe tunne · his saule iþe crohhe · kimed bi woren his +lauert bi smudded ⁊ bi smured · A dich in his an hond · A +scale in +<span class = "linenum">95</span> +his oþer · Meadeled mis wordes wigeled as for drunken · mon þat haued +mint to fallen · bi halt his greate wombe. ⁊ þe deouel lahheð. +þeos þreated þus god þurh ysaie · <em>Serui mei co<i>m</i>mede<i>n</i>t +⁊ uos esurietis</em> +<span class = "pagenum">61</span> +<a name = "page61" id = "page61"> </a> +⁊ c’. Mine men shulen eoten · ⁊ ow shal eawer hungren · ⁊ ge shulen beon +feondes fode world buten ende. <em>Q<i>ua</i>ntu<i>m</i> gl[ori]ficauit +<span class = "linenum">100</span> +se ⁊ in deliciis fuit<big>;</big> tantu<i>m</i> date illi +tormentu<i>m</i> ⁊ luctum · Apocalip<i>sis</i> · Contr<i>a</i> +unu<i>m</i> q<i>uo</i>d miscuit date illi duo</em> · gef þen +kelche cuppe wallinde bras te drinken · geot in his wide þrote · +þat he swelte in wið. agein gef him twa. þullich is godes dom agein +giwere ⁊ druncwile iþe apocalipse. +<span class = "linenum">105</span></p> +</div> + +<!-- end second version A--> + +<!-- first version B --> + +<h5 class = "smallcaps"> +<a name = "chap_IX_b" id = "chap_IX_b">IX. ANCRENE WISSE</a> +(Corpus MS.)<br /> +B. The Outer Rule</h5> + +<div class = "mynote"> +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX">A (Corpus MS.)</a><br /> +<a href = "#chap_IX_alt">A (Caius MS.)</a></p> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX_b_alt">B (Cotton MSS.)</a></p> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX_parallel">A (Parallel Texts)</a><br /> +<a href = "#chap_IX_b_parallel">B (Parallel Texts)</a></p> +</div> + +<div class = "prose"> + +<p>[f. 112 v] Ȝe mine leoue sustren bute ȝef neod ow driue ⁊ +ower meistre hit reade · ne schulen habbe na beast bute cat ane. Ancre +þe haueð ahte · þuncheð bet husewif ase Marthe wes · ne lihtliche ne mei +ha nawt beo Marie marthe suster wið griðfullnesse [f. 113 r] +of heorte. for þenne mot ha þenchen of þe kues foddre · of heorde +<span class = "linenum">5</span> +monne hure · Olhnin þe heiward · wearien hwen he punt hire · ⁊ ȝelden +þah þe hearmes. ladlich þing is hit wat crist hwen me makeð i tune man +of ancre ahte. Nu þenne ȝef eani mot nedlunge habben hit · loki þ̵ hit +namon ne eili ne ne hearmi · ne þ̵ hire þoht ne beo nawiht þron +ifestnet. ancre ne ah to habben na þing þ̵ utward drahe hire +<span class = "linenum">10</span> +heorte. <b>N</b>a chaffere ne driue ȝe · ancre þ̵ is chepilt · þ̵ is · +buð forte sullen efter biȝete · ha chepeð hire sawle þe chapmon of +helle. þing þah þ̵ ha wurcheð ha mei þurh hire meistres read<big>;</big> +for hire neode sullen · hali men sumhwile liueden bi hare honden.</p> + +<p><b>N</b>awt deore dehtren ne wite ȝe in ower hus of oðer monne +<span class = "linenum">15</span> +þinges · ne ahte ne claðes · ne boistes · ne chartres · Scoren ne +cyrograffes · ne þe chirch uestemenz · ne þe calices · bute neode oðer +strengðe hit makie<big>;</big> oðer muchel eie. Of swuch witunge is +muchel vuel ilumpen ofte siðen. <b>I</b>N wið ower wanes ne leote ȝe +namon slepeN · +<span class = "pagenum">62</span> +<a name = "page62" id = "page62"> </a> +Ȝef muchel neod mid alle makeð breoken ower hus · hwil hit eauer is +<span class = "linenum">20</span> +ibroken · habbeð þrinne wið ow a wummon of cleane lif deies ant nihteS. +<span class = "smallcaps"><b>F</b>or</span> þi þ̵ wepmen ne seoð ow ne +ȝe ham · wel mei don of ower clað beo hit hwit beo hit blac bute hit beo +unorne · warm ⁊ wel iwraht · felles wel itawet · ⁊ habbeð ase monie as +ow to neodeð to bedde ⁊ to rugge. +<span class = "linenum">25</span></p> + +<p><b>N</b>est flesch ne schal nan werien linnene clað bute hit beo of +hearde ⁊ of greate heorden. Stamin habbe hwa se wule · +hwa se wule beo buten. Ȝe schulen in an hetter ant igurd liggen · +swa leoðeliche þah þ̵ ȝe mahen honden put [f. 113 v] ten +þer under. Nest lich nan ne gurde hire wið na cunne +gurdles : bute þurh schriftes leaue. Ne +<span class = "linenum">30</span> +beore nan irn ne here · ne ilespiles felles · ne ne beate hire +þer wið<big>;</big> ne wið scurge i leadet · wið holin ne +wið breres · ne biblodgi hire seolf<big>;</big> wið ute schriftes +leaue · nohwer ne binetli hire · ne ne beate bi uoren · ne na +keoruunge ne keorue · ne ne neome ed eanes to luðere disceplines · +te<i>m</i>ptaciuns forte acwenchen · ne for na bote +<span class = "linenum">35</span> +aȝein cundeliche secnesses · nan uncundelich lechecreft ne leue ȝe ne ne +fondin · wið uten ower meistres read<big>;</big> leste ow stonde +wurse. <b>O</b>wer schon i winter beon meoke · greate ⁊ warme. I sumer +ȝe habbeð leaue bearuot gan ⁊ sitten ⁊ lihte scheos werieN · +<b>H</b>osen wið ute vampez<big>;</big> ligge in hwa se likeð · +<b>I</b>scheoed ne slepe ȝe nawt · ne +<span class = "linenum">40</span> +noh wer bute i bedde. Sum wummon inohreaðe wereð þe brech of here ful +wel icnottet · þe streapeles dun to þe vet ilacet ful feaste · ah eauer +is best þe swete ⁊ te swote heorte. Me is leou<i>er</i>e þ̵ ȝe þolien +wel an heard word<big>;</big> þen an heard here. Ȝef ȝe muhen beo +wimpelles ⁊ ȝe wel wullen<big>;</big> beoð bi warme cappen · ⁊ +þer uppon hwite oðer blake veiles. +<span class = "linenum">45</span> +Anc<i>re</i>n summe sungið in hare wimplunge<big>;</big> na leasse þen +leafdis. Ah þah seið sum þ̵ hit limpeð to euch wummon cundeliche forte +werien wimpel · Nai · wimpel ne heaued clað nowðer ne nempneð hali +writ<big>;</big> ah wriheles ane · Ad corinthios · <em>Mulier uelet +caput suu<i>m</i></em> · Wummon seið þe apostle schal wreon hire heaued. +wrihen he seið +<span class = "linenum">50</span> +nawt wimpliN. wrihen ha schal hire scheome · as eue sunfule dohteR · i +mungunge of þe sunne þ̵ schende us on earst alle · ant nawt drahe þe +wriheles to tiffunge ⁊ to prude · Eft wule [f. 114 r] +<span class = "pagenum">64</span> +<a name = "page64" id = "page64"> </a> +þe apostle þ̵ wummon wreo i chirche hire neb ȝetten · leste uuel þoht +arise þurh hire onsihðe · <em>Et hoc <i>est</i> propt<i>er</i> +ang<i>e</i>los</em>. hwi þenne +<span class = "linenum">55</span> +þu chirch ancre iwimplet openest þi neb to wepmonnes ehe<big>;</big> +toȝeines þe sist men<big>;</big> spekeð þe apostle · ȝef þu þe ne +hudest. ah ȝef þ̵ ei þing wriheð þi neb from monnes ehe · beo hit wah +beo hit clað · i wel i rund windowe · wel mei duhen ancre of oðer +wimplunge. Toȝeines þe þe þ<i>us</i> ne dest<big>;</big> spekeð þe +apostle nawt toȝeines oþre · þ̵ +<span class = "linenum">60</span> +hare ahne wah wriheð wið euch monnes sihðe. þer awakenið ofte +wake þohtes of · ⁊ werkes oðerhwileS. Hwa se wule beon +isehen<big>;</big> þah ha atiffi hire nis nawt muche wunder<big>;</big> +ah to godes ehnen ha is lufsumre<big>;</big> þe is for þe luue of +him<big>;</big> untiffet wið uteN. <b>R</b>ing ne broche ne habbe +ȝe · ne gurdel imembret · ne glouen ne nan swuch +<span class = "linenum">65</span> +þing þ̵ ow ne deh to habben. A meoke surpliz ȝe mahen in hat sumer +werien. <b>E</b>auer me is leou<i>er</i>e se ȝe doð greattre werkes. +<b>N</b>e makie ȝe nane purses forte freondin ow wið · bute to þeo þ̵ +ower meistre ȝeueð ow his leaue · ne huue ne blod binde of seolc +· ne laz buten leaue · Ah schapieð ⁊ seowið ⁊ mendið chirche claðes · ⁊ +poure monne hettren. +<span class = "linenum">70</span> +na swuch þing ne schule ȝe ȝeouen wið uteN schriftes leaue · +namare þen neomen · þ̵ ȝe ne seggen hi<i>m</i> fore<big>;</big> as of +oðre þinges · kun oðer cuððe · hu ofte ȝe under uengen · hulonge ȝe +edheolden. tendre of cunne limpeð nawt ancre beonne. A mon wes of +religiun · ⁊ com to him efter help his fleschliche broðer · ⁊ he tahte +him to his þridde +<span class = "linenum">75</span> +breðer · þe wes dead biburiet. +<span class = "sidenote"> +75. <i>to his</i>] <i>is</i> on erasure.<br /> +76. <i>breðer</i>] <i>er</i> on erasure.<br /> +77. Before <i>nis</i>, <i>d</i> erased.</span> +Þe ondswerede wundrinde · Nai q<i>uo</i>ð he nis he dead? ant ich +q<i>uo</i>ð þe hali mon [f. 114 v] am dead gasteliche. Na +fleschlich freond ne easki me fleschlich froure. Amices ⁊ parures · +worldliche leafdis mahen inoh wurchen · ant ȝef ȝe ham +makieð<big>;</big> ne makie ȝe þrof na mustreisun · veine gloire attreð +alle +<span class = "linenum">80</span> +gode þeawes · ⁊ alle gode werkes. Criblin ne schal nan of ow for luue ne +for hure. Taueles ne forbeode ich nawt. Ȝef sum riueð surpliz oðeR +measse kemese<big>;</big> oþre riuunges ne riue ha nawt nomeliche +oueregede · bute for muche neode. <b>H</b>elpeð ow wið ower ahne swinc +se forð se ȝe eauer mahen to schriden ow seoluen ⁊ feden ȝef +<span class = "linenum">85</span> +neod is · ⁊ þeo þe ow seruið. <b>A</b>s sein Jerome leareð · ne beo ȝe +neauer longe ne lihtliche of sum þing allunges idel · for anan +rihtes þe feond beot hire his werc þe i godes werc ne swinkeð · ⁊ +tuteleð anan toward hire. foR hwil he sið hire bisi<big>;</big> he +þencheð þus · for nawt ich schulde nu cume neh hire<big>;</big> ne mei +ha nawt iȝemen to lustni +<span class = "linenum">90</span> +<span class = "pagenum">66</span> +<a name = "page66" id = "page66"> </a> +mi lare. Of idelnesse awakeneð muchel flesches fondunge. <em>Iniquitas +Sodome<big>;</big> saturitas panis ⁊ ocium</em> · þ̵ is · SodomeS +cwedschipe com of idelnesse ⁊ of ful wombe. Irn þ̵ lið stille gedereð +sone rust · weater þe ne stureð nawt<big>;</big> readliche stinkeð.</p> + +<p><b>A</b>ncre ne schal nawt forwurðe scolmeistre · ne turnen ancre +husto +<span class = "linenum">95</span> +childrene scole · hire meiden mei learen sum oðer meiden · þ̵ were pliht +of to leornin among<i>e</i> wepmen · oðer bimong gromes. ah ancre ne ah +to ȝemen bute godd ane · þah bi hire meistres read ha mei sum rihten ⁊ +helpen to learen. Ȝe ne schulen senden leattres · ne underuon leattres · +ne writen bute leaue. Ȝe schulen beon i doddet · +<span class = "linenum">100</span> +oðer ȝef ȝe wulleð ischauen fowr siðen i þe ȝer · to lihtin ower heaued +· beo bi þe her ieueset<big>;</big> [f. 115 r] hwa se +swa is leouere · ant as ofte ileten blod ⁊ ȝef neod iS<big>;</big> oftre +· Þe mei beo þer buten<big>;</big> ich hit mei wel þolien. Hwen ȝe beoð +<span class = "sidenote"> +104. After <i>beoð</i>, <i>al greiðe</i> struck out.<br /> +120. <i>towundre</i> MS.</span> +ilete blod<big>;</big> ȝe ne schule don na þing þe þreo dahes þ̵ ow +greueð · ah talkið to ower +<span class = "linenum">105</span> +meidnes · ⁊ wið þeawfule talen schurteð ow to gederes. Ȝe maheN +swa don ofte hwen ow þuncheð heuie<big>;</big> oðer beoð for sum +worltlich þing sare oðer seke · þah euch worltlich froure is unwurðe to +ancre. <b>S</b>wa wisliche witeð ow in ower blodletunge<big>;</big> ⁊ +haldeð ow i swuch reste<big>;</big> þ̵ ȝe longe þreft<i>er</i> mahen i +godes seruise þe monluker swinken · +<span class = "linenum">110</span> +ant alswa hwen ȝe feleð eani secnesse. Muchel sotschipe hit is leosen +for an dei<big>;</big> tene oðer tweolue. <b>V</b>esscheð ow +hwer se neod is as ofte as ȝe wulleð · ⁊ ower oþre þinges. Nes +neauer fulðe godd leof · þah pou<i>er</i>te ⁊ unorneschipe beon him +licwurðe. <b>V</b>Nderstondeð eauer of alle þeose þinges · þ̵ nan nis +heast ne forbod þ̵ +<span class = "linenum">115</span> +beoð of þe uttre riwle · þet is lute strengðe of. for hwon þ̵ te inre +beo wel iwist as ich seide i þe frumðe · þeos mei beon ichanget +hwer se eani neod oðer eani skile hit easkeð · efter þ̵ ha best +mei þe leafdi riwle seruin as hire eadmode þuften · ah sikerliche +wið uten hire þe leafdi feareð to wundre.</p> + + +<p><b>A</b>ncre þe naueð nawt neh +<span class = "linenum">120</span> +honde hire fode<big>;</big> beoð bisie twa wummen. An eauer þe leaue ed +hame<big>;</big> an oþer þe wende ut · hwenne driueð neod · ⁊ þeo beo +ful +<span class = "pagenum">68</span> +<a name = "page68" id = "page68"> </a> +unorne wið uten euch tiffunge · oðer a lutel þuftene<big>;</big> +oðer of feier ealde. Bi þe wei as ha geað<big>;</big> ga singinde hire +beoden · ne ne halde na tale wið mon ne wið wummon · ne sitte ne ne +stonde · bute þ̵ +<span class = "linenum">125</span> +leaste þet ha eauer mei ear þen ha ham cume. Nohwider elles ne ga +[f. 115 v] heo bute þider as me send hire · wið ute +leaue · ne ne eote ha ne ne drinke ute · Þe oþer beo eauer inne · ne +wið ute þe ȝeten : ne ga wið ute leaue. Ba beon +obedient to hare dame in alle þing · bute i sunne ane · na þing nabben +þet heo hit nute · ne underuo na +<span class = "linenum">130</span> +þing · ne ne ȝeoue nowðer<big>;</big> wið uten hire leaue. Na mon +ne leote ȝe in · ne þe ȝung<i>re</i> ne speoke wið namon bute leaue · ne +ga ha nawt ut of tune : wið uten siker fere · ȝef hit swa +mei beon<big>;</big> ne ne ligge ute. ȝef heo ne con oboke<big>;</big> +segge bi pa<i>te</i>r n<i>ost</i>res · ant bi auez hire ures · ⁊ wurche +þ̵ me hat hire wið ute gruchu<i>n</i>ge. habbe eauer hire +<span class = "linenum">135</span> +earen opene toward hire dame. Nowðer of þe wummen ne beore from hare +dame · ne ne bringe to hire nane idele talen<big>;</big> ne neowe +tidinges · ne bitweonen ham seolf<big>;</big> ne singen ne ne speoken na +ne worldliche spechen · ne lahhen swa ne pleien<big>;</big> þet ei mon +þ̵ hit sehe<big>;</big> mahte hit to uuel turnen. Ouer alle þinges +leasunges ⁊ luðere wordes +<span class = "linenum">140</span> +heatien. hare her beo icoruen · hare heaued clað sitte lahe · +<span class = "sidenote"> +141. <i>laḥhe</i> MS.<br /> +161. <i>hond</i> MS.</span> +eiðer ligge ane. Hare cop beo hehe isticchet · ⁊ bute broche. +na mon ne seo ham unleppet ne open heaued. lah locunge habben. +Heo ne schulen cussen na mon · ne cuðmon ne cunnes mon · ne for +na cuððe cluppen · ne weschen hare heaued · ne lokin feaste o na +mon<big>;</big> ne toggin +<span class = "linenum">145</span> +wið ne pleien. Hare weden beon of swuch schape · ⁊ al hare aturn +swuch<big>;</big> þet hit beo edscene hwerto ha beoð iturnde. Hare lates +lokin warliche · þ̵ nan ne mahe edwiten ham<big>;</big> in hus ne ut of +hus. On +<span class = "pagenum">70</span> +<a name = "page70" id = "page70"> </a> +alle wise forbeoren to wreaðen hare dame · ⁊ as ofte as heo hit +doð<big>;</big> ear ha drinken oþer eoten<big>;</big> makien +[f. 116 r] hare venie · o cneon +<span class = "linenum">150</span> +dun biuoren hire ⁊ seggen · mea culpa · ⁊ underuon þe penitence þ̵ ha +leið up on hire lutinde hire lahe. Þe ancre þrefter neauer mare +þ̵ ilke gult ne upbreide for na wreaððe · bute ȝef ha eft sone falle i +þ̵ ilke · ah do hit allunge ut of hire heorte. Ȝef ei strif ariseð +bitweone þe wummen<big>;</big> þe ancre makie eiðer to makien oþer venie +o cneon to þer +<span class = "linenum">155</span> +eorðe · ⁊ eiðer rihte up oþer<big>;</big> ⁊ cussen on ende · ant te +ancre legge on eiðer<big>;</big> sum penitence · mare up o þe ilke þe +greatluker gulte. Þis is a þing witen ha wel þ̵ is gode +leouest<big>;</big> Sahtnesse ⁊ some · ⁊ te feond laðest · for þi +he is eauer umben to arearen sum leaððe. Nu sið þe sweoke wel · þ̵ hwen +fur is wel o brune<big>;</big> ⁊ me wule þ̵ hit aga<big>;</big> +<span class = "linenum">160</span> +me sundreð þe brondes · ⁊ he deð <i>n</i>ond þ̵ ilke. luue is +ih<i>es</i>u c<i>ri</i>stes fur · þ̵ he wule þ̵ bleasie aa i þin heorte +· ant te deouel blaweð forte puffen hit ut. Hwen his blawunge ne geineð +nawt · he bringeð up sum uuel word · oðer sum oþer nohtunge · hwer þurh +ha to hurten eiðer fro<i>m</i>mard oþer · ⁊ te hali gastes fuR cwencheð +hwen þe +<span class = "linenum">165</span> +brondes þurh wreaððe beoð isundret. forþi halden ham i luue feaste to +gederes · Ant ne beo ha<i>m</i> nawt of hwen þe feond blawe · nomeliche +ȝef monie beon iueietsomet<big>;</big> ⁊ wel wið luue ontende. Þah þe +ancre on hire meidnes for openliche gultes legge penitence<big>;</big> +to þe preost noðeleater schriuen ham hwen neod is · ah eauer þah wið +leaue. Ȝef ha +<span class = "linenum">170</span> +ne cunnen nawt þe mete g<i>ra</i>ceS · seggen in hare stude<big>;</big> +p<i>ate</i>r n<i>oste</i>r biuoren<big>;</big> ⁊ aue Maria · ⁊ +eft<i>er</i> mete alswa · ant a Credo mare · ⁊ segge þ<i>us</i> on ende +· feader · Sune · hali gast al mihti godd · ȝeoue ure dame his +g<i>ra</i>ce · [f. 116 v] se lengre se mare · ⁊ leue hire ⁊ us +ba neomen god ende · for ȝelde alle þe us god doð · ⁊ milci hare +sawle þe us god +<span class = "linenum">175</span> +idon habbeð · hare sawle ⁊ alle cristene sawleS.</p> + +<span class = "pagenum">72</span> +<a name = "page72" id = "page72"> </a> + +<p><span class = "sidenote"> +177. <i>gruchesi</i>] <i>ch</i> on an erasure.</span> +<b>B</b>itweone mel ne gruchesi ȝe nawt · nowðer frut ne +oðerhwet<big>;</big> ne drinken bute leaue . ⁊ te leaue beo liht in al +þ̵ nis sunne. Ed te mete na word · oðer lut<big>;</big> ⁊ teo stille. +Alswa efter þe ancre complie · aþet p<i>ri</i>me · ne don na þing ne +seggen<big>;</big> hweR þurh hire silence mahe +<span class = "linenum">180</span> +beon isturbet. <b>N</b>an ancre seruant ne ahte bi rihte to easkin iset +hure · bute mete ⁊ hure þ̵ ha mei flutte bi<big>;</big> ant godes milce. +Ne mis leue nan godd<big>;</big> hwet se tide of þe ancre +· þ̵ he hire trukie. þe meidnes wið uten ȝef ha seruið þe ancre +alswa as ha ahen · hare hure schal beon þe hehe blisse of heouene. +Hwa se haueð ehe of hope toward +<span class = "linenum">185</span> +se heh bure<big>;</big> gleadliche wule ha seruui ⁊ lihtliche alle wa · +⁊ alle teone þolien. wið eise ⁊ wið este ne buð me nawt bliSSe.</p> + + +<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e +<span class = "sidenote"> +191. <i>ȝef</i> above <i>þurh</i> deleted.</span> +ancres ahen þis leaste stucche reden to ower wummen euche wike eanes · +aþet ha hit cunnen. Ant muche neod is þ̵ ȝe neomen to ham muche ȝeme · +for ȝe mahen muchel beon þurh ham i godet · ⁊ +<span class = "linenum">190</span> +iwurset. On oðer half ȝef þet ha sungið þurh ower ȝemeles<big>;</big> ȝe +schule beo bicleopet þrof biuore þe hehe deme · ⁊ for þi as ow is +muche neod · ⁊ ham ȝet mare<big>;</big> ȝeornliche leareð ham to halden +hare riwle · ba for ow ⁊ for ham seolf<big>;</big> liðeliche ⁊ luueliche +· for swuch ah wummone lare to beonne · luuelich ⁊ liðe · ⁊ selthwenne +sturne. Ba is riht þ̵ ha +<span class = "linenum">195</span> +ow dreden ⁊ luuien · ant þah þ̵ ter beo eauer mare of luue<big>;</big> +þen of drede · þenne schal hit wel fearen · Me schal healden eoli ⁊ win +ba i wunden efter godes lare · ah mare of softe eoli<big>;</big> þen of +[f. 117 r] bitinde win . þ̵ is Mare of liðe wordes<big>;</big> +þen of suhinde · for þer of kimeð þinge best<big>;</big> þ̵ is luue eie. +lihtliche ⁊ sweteliche foRȝeoued +<span class = "linenum">200</span> +ham hare gultes · hwen ha ham icnaweð ⁊ bihateð bote. <b>A</b>se forð +<span class = "pagenum">74</span> +<a name = "page74" id = "page74"> </a> +as ȝe mahen of mete ⁊ of claðes · ⁊ of oþre þinges þet neode of flesch +easkeð<big>;</big> beoð large toward ham<big>;</big> þah ȝe nearowe beon +⁊ hearde to ow seoluen. Swa deð þe wel blaweð<big>;</big> went te +nearewe of þe horn to his ahne muð<big>;</big> ant utward þ̵ wide. Ant +ȝe don alswa as ȝe wulleð þ̵ +<span class = "linenum">205</span> +ower beoden bemin wel ⁊ dremen<big>;</big> i drihtines earen · nawt ane +to ower ahnes<big>;</big> ah to alle folkes heale · as ure lau<i>er</i>d +leue þurh þe g<i>ra</i>ce of him seolf þ̵ hit swa mote ameN. <b>H</b>wen +ower sustres meidnes cumeð to ow to froure<big>;</big> cumeð to ham to +þe þurl<big>;</big> earunder ⁊ ouerunder · eanes oðer twien · ⁊ gað +aȝein sone<big>;</big> to ower note gastelich · +<span class = "linenum">210</span> +ne biuore Complie ne sitte ȝe nawt for ham ouer riht time · swa þ̵ hare +cume beo na lure of ower religiun<big>;</big> ah gastelich biȝete. ȝef +þer is eani word iseid þ̵ mahte hurten heorte<big>;</big> ne beo hit +nawt iboren ut<big>;</big> ne ibroht to oþer ancre<big>;</big> þ̵ is eð +hurte. To him hit schal beon iseid<big>;</big> þe lokeð ham alle. Twa +niht is inoh þ̵ ei beo edhalden · ant þ̵ beo +<span class = "linenum">215</span> +ful seldene · ne for heom ne breoke silence ed te mete<big>;</big> ne +for blodletunge · bute ȝef sum muche god oðer neod hit makie. Þe ancre +ne hire meiden ne plohien `nane´ worldliche gomenes ed te þurle · ne ne +ticki to gederes · foR ase seið seint Beornard. vnwurðe þing is +to euch gastelich mon · ⁊ nomeliche to ancre<big>;</big> euch swuch +fleschlich +<span class = "linenum">220</span> +froure · ⁊ hit binimeð gastelich þ̵ is wið ute met utnume murhðe +· ⁊ þ̵ is uuel change as is iseid þruppe.</p> + +<p><span class = "dropcap">O</span>f +<span class = "sidenote"> +225. <i>godes</i>] <i>d</i> corr. out of <i>g</i> MS.</span> +þis boc redeð hwen ȝe beoð eise euche dei<big>;</big> leasse oðer mare. +Jch hopie þ̵ hit [f. 117 v] schal beon ow ȝef ȝe hit redeð +ofte<big>;</big> swiðe biheue<big>;</big> þurh godes muchele grace · +elles ich hefde uuele bitohe +<span class = "linenum">225</span> +mi muchele hwile. Me were leou<i>er</i>e godd hit wite do me toward +rome<big>;</big> þen forte biginnen hit eft forte donne. Ȝef ȝe findeð +þ̵ ȝe doð alswa as ȝe redeð<big>;</big> þonckið godd ȝeorne · ȝef ȝe ne +doð nawt<big>;</big> biddeð godes are · ⁊ beoð umben þeronuuen þ̵ ȝe hit +bet halden efter ower mihte. +<span class = "linenum">230</span></p> + +<p><span class = "dropcap">F</span>eader · Sune · hali gast · an almihti +godd wite ow in hiS warde · he gleadie ow ⁊ frouri ow mine leoue sustren +· ant for al þ̵ ȝe for him dreheð ⁊ dreaieð · ne ȝeoue ow neauer leasse +· þen al to gedere him seoluen · Beo he aa iheiet from +world in to worlde aa on ecnesse · AMeN.</p> + +<p><b>A</b>se ofte aS ȝe habbeð ired eawiht her on<big>;</big> greteð þe +leafdi +<span class = "linenum">235</span> +wið aN aue<big>;</big> for him þ̵ swonc her abuten · Jnoh meaðful +ich am þe bidde se lutel · +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]" +/> +Explicit · <b>J</b>þench o þi writere i þine beoden sum +chearre<big>;</big> ne beo hit ne se lutel. Hit turneð þe to +gode<big>;</big> þ̵ tu bidest for oþre.</p> + +</div> + +<!-- end first version B --> + + +<!-- second version B --> + +<h5 class = "smallcaps"> +<a name = "chap_IX_b_alt" id = "chap_IX_b_alt">ANCREN RIWLE</a> +(Cotton MS. Nero)<br /> +B. The Outer Rule</h5> + +<div class = "mynote"> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX">A (Corpus MS.)</a><br /> +<a href = "#chap_IX_alt">A (Caius MS.)</a></p> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX_b">B (Corpus MS.)</a> (above)</p> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX_parallel">A (Parallel Texts)</a><br /> +<a href = "#chap_IX_b_parallel">B (Parallel Texts)</a></p> + +<p>In this section, N is Nero (the primary MS); C Cleopatra; T Titus. +The Notes explain:</p> + +<p class = "inset"> +Passages in C (mostly interlined or marginal) which are not in N are +inserted between asterisks in the text of the latter. The collations ... +show the other divergences of C and those of T from N; when not +followed by any letter they give the readings of T; those followed +by C are the readings of C, while B indicates agreement of T and C +as against N.</p> + +<p>Spacing of asterisks is as in the original. Longer paragraphs have +been broken up for easier cross-reference. In the printed text, each +paragraph began with a large drop capital, except the final paragraph +beginning “ase ofte ase ȝe readeð ...”.</p> + +</div> + +<table class = "ancren" summary = "parallel texts"> +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p class = "folionum">[f. 116 r]</p> +<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e +mine leoue sustren *bute ȝef neod ow driue* ne schulen habben no best . +bute kat one. ancre þet haueð eihte þuncheð bet husewif ase marthe was . +þen ancre . ne none weis ne mei heo beon marie . *marthe suster * +mid griðfulnesse of heorte. Vor þeonne mot heo þenchen of þe kues foddre +and of +<span class = "linenum">5</span> +heordemonne huire . oluhnen þene heiward . warien hwon me punt hire ⁊ +ȝelden þauh ðe hermes. wat crist þis is lodlich þing . hwon <span class += "tag">me</span> [f. 116 v] makeð mone i<i>n</i> tune of +ancre eihte. Þauh ȝif eni mot nede habben ku : loke ðet heo none +mo<i>n</i>ne ne eilie : ne ne hermie . ne þet hire þouht ne beo +nout þeron i uestned.</p> +</td> +<td class = "sidenote"> +8. <i>me me</i> MS.<br /> +</td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>1. mine ... sustren <i>om.</i><br /> +2. schule ȝe C || haue || na | nan C || beast B || cat || +ane B || þe C<br /> +3. haues || ahte | achte C || semes || bet<i>er</i>e B || +as B || wes C || þen ancre <i>om.</i> B nanes | for `lihtliche +oðer´ nanes C<br /> +4. weies || mai || ho | ha C || beo || wið B<br /> +5. for þenne B || ho | ha C || cuwes C || and +<i>om.</i> B<br /> +6. þe heordes || hure C || Olcne | olchni C || þe B || +haiward | haiwart C || hwen he B || pundes<br /> +7. ȝelde B || þah | þach C || harmes B || ladli | +ladlich C || þing is wat c<i>ri</i>st hwen B<br /> +8. mo<i>n</i> || makes B || i<i>n</i> tune man | itune man C +|| ancres B || ahte | achte C || Nu þenne <i>latter +deleted</i>, þah <i>in margin</i> | Nu þach C || ȝef C || +ani B<br /> +9. nedinge | nedunge C || haue || ku] hit B || hit na +mo<i>n</i> B || eile | eili C || harme | harmi C</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p>ancre ne ouh nout +<span class = "linenum">10</span> +to habben no þing þet drawe utward hire heorte. none cheffare ne driue +<span class = "tag">ȝe</span>. ancre þet is cheapild .* þe buð for +te sullen efter biȝete * heo cheapeð hire soule : þe chepmon +of helle. *Þing þah þ̵ ha wurcheð<big>;</big> ha mei wel þurh hire +meistres read<big>;</big> for hire neode sullen. þah swa dernliche as ha +mei for misliche mon<i>n</i>e wordes.* Ne wite ȝe +<span class = "linenum">15</span> +nout i<i>n</i> oure huse of oðer mo<i>n</i>nes þinges . ne eihte . ne +cloðes . ne nout ne vnderuo ȝe ðe chirche uestimenz ne þene caliz bute +ȝif * neod oðer* strencðe hit makie : oðer muchel eie. vor of +swuche witunge is i kumen muchel `vuel´ oftesiðen. +wiði<i>n</i>nen ower woanes : ne lete ȝe nenne mon slepen. ȝif +muchel neode mid alle makeð breken +<span class = "linenum">20</span> +<span class = "pagenum">63</span> +<a name = "page63" id = "page63"> </a> +ower hus : þeo hwule ðet hit eu<i>er</i> is i broken : loke +þet ȝe habben þeri<i>n</i>e mid ou one wu<i>m</i>mon of clene liue . +deies ⁊ nihtes.</p> +</td> +<td class = "sidenote"> +12. <i>ȝe</i> over an erasure.<br /> +19. <i>vuel</i> on margin. +</td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>10. ni || þoht | þocht C || nawt | nawicht C || +ter on | þron C || ifestnet || Anker || ah | ach C || +nawt T <i>om.</i> C<br /> +11. haue || no þing <i>om.</i> T || nan C || utward drahe | +utwart draȝe C || Na B || chaffare | cheffere C<br /> +12. Anker || chapmon chepilt <ins class = "edcorr" +title = "added by editor">C</ins><br /> +13. ho | ha C || cheapes | cheapeð C || sawle | saule +to C || chapmo<i>n</i> | chepmo<i>n</i> C<br /> +15. Nawt ne | Naut ne C || ȝe <i>om.</i> C<br /> +16. owre | ouwer C || hus B || of <i>om.</i> B || +mon<i>n</i>e C || ahte | achte C || claðes || ne nout ... +caliz <i>om.</i> C, <i>then interlined</i> `bute neod ... eie´ || ne ... +ȝe <i>om.</i><br /> +17. Nawt te <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘churche’">chirche</ins> +uestemenz ne þe chaliz || ȝif ... oðer <i>om.</i><br /> +18. stre<i>n</i>gðe || make || vor <i>om.</i> B || swuch | +swich C || lokinge | witing C<br /> +19. muchel bifallen | muchel uuel ilu<i>m</i>pen C || vuel +<i>om.</i> || siðe || Inwið B || owre || wahes | wanes C || +lete ȝe <i>bis</i><br /> +20. na wepmo<i>n</i> | nan mo<i>n</i> C || ȝef C || +muche B || ned | neod C || wið makes B || to breke | +breoken C<br /> +21. owre || þe <i>om.</i> B || hwil B || ðet <i>om.</i> B +|| eau<i>er</i> B || loke þet ȝe <i>om.</i> B || haues | +habbeð C || ter inne | þrinne C<br /> +22. wið ow B || a | an C || cleane lif B || daies || +nichtes C</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p><span class = "dropcap">U</span>or ði +þet no mon ne i sihð ou . ne ȝe ne i seoð nenne mon : +<span class = "tag">wel mei don</span> of ower cloðes . beon heo +hwite : beon heo blake. bute þet heo beon unorne ⁊ warme ⁊ wel i +wrouhte. uelles wel i tauwed. +<span class = "linenum">25</span> +⁊ habbeð ase monie ase ou to neodeð . to bedde and eke to rugge.</p> +</td> +<td class = "sidenote"> +23, 24. <i>welmeidon</i> MS. +</td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> + +<p>23. For B || na nan C || seo | sið C || ow B || +ne iseoð <i>om</i>. B || ham | him C<br /> +24. duhen || owre | ouwer C || clað B || beo hit hwit beo hit +blac bute hit beo B<br /> +25. ⁊ <i>om.</i> B || warm B || iwraht | iwracht C || +felles B || iteawet | itauwet C<br /> +26. habbes || as ow B || to nedes || eke <i>om.</i> B</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p><span class = "dropcap">N</span>exst fleshe ne schal non werien no +linnene cloð bute ȝif hit beo of herde and of greate heorden. stamin +`habbe´ hwo se wule. and hwo se wule mei beon buten. ȝe +schullen liggen in on heater and i gurd. ne bere ȝe non iren . ne here . +ne [f. 117 r] irspiles felles. +<span class = "linenum">30</span> +ne ne beate`ou´þer mide. ne mid schurge i leðered : ne +i leaded. ne mid holie . ne mid breres . ne ne biblodge hire +sulf : wið uten schriftes leaue . ne ne nime et enes to +ueole disceplines. ower schon beon greate and warme. Ine sumer ȝe habbeð +leaue uorto gon and sitten baruot. and hosen wið uten uaumpez . +and ligge ine ham : hwo so likeð. Su<i>m</i> +<span class = "linenum">35</span> +wu<i>m</i>on i nouh reaðe . wereð þe brech of heare fulwel +i knotted . and þe strapeles adun to hire uet. i laced ful +ueste.</p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> + +<p>27. Nest flesch B || nan B || werie || no <i>om.</i> || +nan C || cloð <i>om.</i> B || ȝif <i>om.</i> B<br /> +28. harde B || heordes || were C || hwa B || wile<br /> +29. and <i>om.</i> || hwa B || nule<big>;</big> beo wið uten || mei +beon <i>om.</i> C || schuln in | schulen in C || an B || +hatter | hetter C<br /> +30. gurd liggen | igurd liggen C || were nan irn | beore nan +iren C || haire || ylespiles B<br /> +31. hire þerwið B || wið B || i leðered ne <i>om.</i> B +|| ileadet B || ne <i>om.</i> B<br /> +32. wið holin | wið holine C || wið B || ne blodeke | ne +bibloðgi C || selue<i>n</i> | seolf C || ute C || +schirches<br /> +33. nine <i>for</i> ne ne || neome C || ateanes | ed eanes C +|| feole B || disciplines | diciplines C || owre || +scheon C<br /> +34. I | In C || haue<i>n</i> || barefot to Gan ⁊ sitten | barfot +gan ⁊ sitten C<br /> +35. and <i>om.</i> B || Hose || uampez | uampeð C || and +<i>om.</i> B || ham <i>om</i>. B || hwa se like | hwase +wule C<br /> +36. mon || inohraðe | inochraðe C || weres te brec || haire | +here C || icnotten | icnotted C || and <i>om.</i> B<br /> +37. strapples || dun to þe fet B || faste</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p>ȝif ȝe muwen beon wimpel leas : *⁊ ȝe wel wullen* beoð bi warme +keppen . and þeruppon *oðer hwite oðer* blake ueiles. *Ancren +su<i>m</i>me sungið in ha[re] wimlunge na lesse þene lefdị Sum seið þ̵ +hit limped . to e[i] wu<i>m</i>mon cu<i>n</i>deliche<big>;</big> +<span class = "linenum">40</span> +for te weri[en] wimpel. Nai . Wimpel ne hef[ed] nouðer ne nemneð +hali writ<big>;</big> ah wriheles of heuet. Ad cor[inth.] +<em>M<i>u</i>lier uelet cap<i>ut</i> suu<i>m</i></em>. Wu<i>m</i>mon +seið þe apostel schal wrihen hi[re] heauet. wrihen he seið naut wimplin. +wrihen ha schal hire scheome as sunfule eue dohte[r<big>;</big>] i +mu<i>n</i>gunge of þe su<i>n</i>ne þ̵ sch[en]de us erst alle ⁊ naut +<span class = "linenum">45</span> +drah[en] þ̵ wriheles te tiffung ⁊ te p<i>ru</i>[e]. Eft wule seinte +pauel þ̵ +<span class = "pagenum">65</span> +<a name = "page65" id = "page65"> </a> wu<i>m</i>m[o<i>n</i>] wreo i +chirche hire neb ȝette leste vuel þoht arise þurh hir[e] on sihðe +⁊ <em>h<i>oc</i> <i>est</i> · p<i>ro</i>p<i>ter</i> ang[e]los</em>.</p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>37. <i>For</i> ȝif ... bi, T <i>has</i> habbes || ȝef ȝe mahen +(<i>over</i> muchel <i>del.</i>) beo wimpelles C<br /> +38. cappes | cappen C || and ... wimlunge <i>in</i> l. 52 +<i>om.</i> || þruppo<i>n</i> C<br /> +39. ueilles C</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p>Hwi þenne þu chirche ancre al beo þu iwimplet<big>;</big> openest þah +þi neb to weopmones ehe . Te ȝeines þe. þe isist men spekeð seinte +pauel. Ah ȝef ei þing +<span class = "linenum">50</span> +wriheð<big>;</big> þi neb fro<i>m</i> mo<i>n</i>nes ehe<big>;</big> beo +hit wah beo hit clað i þi p<i>ar</i>lures þurl<big>;</big> wel +mei duhen ancre of oðer <span class = "tag">wimlu<i>ng</i>e</span>.* +Hwo se wule beon i seien . þauh heo atiffe +hire<big>;</big> nis nout muchel wunder . auh to godes eien . heo +is lufsumere þet is uor ðe luue of him<big>;</big> untiffed +wið uten. Ring . ne broche nabbe ȝe . ne gurdel <span class = +"tag">i me<i>m</i>bred</span> . +<span class = "linenum">55</span> +ne glouen . ne no swuch þing þet ou . ne deih for to habben. +*vnderstondeð . þ̵ of alle þeose þinges nis nan hest ne forbot for alle +ha beoð of þe vttere riwle þ̵ is lute strencðe of<big>;</big> for hwon +þ̵ te inre beo wel iwist as ic seide i þe frumðe . <i>ha</i> mei beon +ichanget hwer se euer ei neod oder eni skile hit askeð . +eft<i>er</i> þ̵ <span class = "tag">ha</span> mei ase +<span class = "linenum">60</span> +þuften . best seruin þe leafdi riwle.*</p> +</td> +<td class = "sidenote"> +52. <i>wimlumpe</i> MS.<br /> +55. <i>i menbred</i> MS.<br /> +59. <i>ha</i>] <i>&</i> MS. +</td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>52. hwa B<br /> +53. wile || isehen | iseȝen C || of alle þ hire cume<i>n</i> to +<i>add</i>. || þah | þach C || ho | ha C || atiffen | +atifi C || ham | na | nan C || muche B<br /> +54. Ah | ach C || ehne | echne<i>n</i> C || ho | ha C || +lufsumer || þe is C || for B<br /> +55. untiffet B || ni || ni || i membret<br /> +56. ni gloues || na | nan C || swich C || ow B || deah || +i burð C || for <i>om.</i> B</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p><span class = "dropcap">E</span>uer +me is leouere . so ȝe don gretture werkes. ne makie none purses . uorte +ureonden ou mide .* bute to þeo þ̵ ower meistre ȝeoueð ow his +leaue*<big>;</big> ne blodbendes of seolke .* ne laz . bute +leaue*<big>;</big> auh schepieð and seouweð and amendeð chirche cloðes . +and poure +<span class = "linenum">65</span> +monne cloðes. no þing ne schule ȝe ȝiuen : wið uten +schriftes leaue. helpeð mid ower owune swinke so uorð so ȝe muwen to +schruden ou suluen and *feden ȝef neod is* þeo ðet ou serueð . ase seint +ierome lereð : ne beo ȝe neu<i>er</i> idel . uor anonrihtes ðe +ueond beot hire his werc : þet ine godes werke ne wurcheð . and he +tuteleð anon|rihtes +<span class = "linenum">70</span> +touward hire. uor þeo hwule [f. 117 v] þet he isihð hire +bisi .</p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>62. Eauer B || leu<i>er</i>e | leoure C || se B || +gratt<i>er</i>e | grett<i>er</i>e <ins class = "edcorr" +title = "added by editor">C</ins> || Ne ... cloðes <i>in</i> l. 66 +<i>om.</i> || make ȝe C || nane C<br /> +63. forto freonden ow wið C<br /> +64. blod binden of seolc C<br /> +65. Ach schap`i´eð ⁊ seoweð ⁊ mendeð (e <i>over</i> ạ) C || +claðes C<br /> +66. menne hettren C || Na | nan || `swuc´ C || ȝeoue<i>n</i> +bute ȝe hauen chirches leaue || ȝeuen C<br /> +67. Helpes || wið B || owre || ahne | achne C || swinc | +swinch C || se forð se B || muhen | muchȝen C<br /> +68. ow seluen | ow seoluen C || ta þ̵ ow serue<i>n</i> | ow +seruið C || As B || sein<br /> +69. leares | leareð C || neau<i>er</i> B || `allu<i>n</i>ge´ +idel `⁊ se forð as ȝe mahen´ C || for B || ananrihtes | +ananrichtes C || te || feond | feont C || bedes.<br /> +70. þe C || i | in C || werc B || swinkes | +swinkeð C || he <i>om.</i> B || tuteles | anan B<br /> +71. toward | towart C || for hwil he B || seos | +sið C</p> +</td> +</tr> +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p>`he´ þencheð þus . vor nout ich schulde nu kumen neih +hire<big>;</big> ne mei heo nout i hwulen uorto her`c´nen mine +lore. of idelnesse awakeneð +<span class = "pagenum">67</span> +<a name = "page67" id = "page67"> </a> muchel flesshes fondunge . +<em>Iniq<i>ui</i>tas sodome . sat<i>ur</i>itas panis ⁊ +ociu<i>m</i></em>. þet is. al sodomes cweadschipe kom of +idelnesse : ⁊ of ful +<span class = "linenum">75</span> +wombe. Iren þet lið stille<big>;</big> gedereð sone rust . and water þet +ne stureð nout readliche stinkeð. ancre ne schal nout forwurðen +scolme`i´stre : ne turnen hire ancre hus<big>;</big> to childrene +scole. hire meiden mei þauh techen su<i>m</i> lutel meiden. þet were +dute of forto leornen among gromes . auh ancre ne ouh forto ȝemen bute +god one. *þah +<span class = "linenum">80</span> +bi hire meistres read<big>;</big> ha mei su<i>m</i> rihten ⁊ helpe te +leren.*</p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>72. he þe swike þenches t<i>us</i> || for B || noht | +naut C || ischulde nu cume to hire | cumen nu nech hire C || +mai<br /> +73. ho | ha C || nawt | naut C || ȝeme nu | iȝemen C || +to B || lustne<i>n</i> mi | lustin min C || lare B || +wakene<i>n</i><br /> +74. muchele || flesches B || fondinges<br /> +75. al <i>om.</i> B || sodome || cwedschipe C || com B<br +/> +76. wambe || Irn þ̵ lis || Gederes || muche C || and +<i>om.</i> B<br /> +77. stures || nawt | naut C || raðliche | readiliche C || +stinkes || ȝe ne schule sende lettres. | Ne underfo lettres bute +leaue C || nawt | naut C || forwurðe B || scolemeister || +scol <i>above erasure</i> C<br /> +78. hire <i>om.</i> B || ancres || childre`ne´ schole C || +Hire ... leren <i>in l.</i> 81 <i>om.</i><br /> +79. þauh <i>om.</i> C || learen C || lute C || +of<big>;</big> to C<br /> +80. bimong gremes C || Ach C || nach to ȝeme C || +ane C</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e +ne schulen senden lettres . ne underuon lettres . ne writen : buten +leaue. ȝe schulen beon i dodded four siðen iðe ȝere : uorto +lihten ower heaued. *oðer ȝef ȝe wulled ischauen. hwa se wule ieveset. +ah ha mot te oft<i>er</i>e weschen ⁊ kemben hire heauet*<big>;</big> and +ase ofte ileten +<span class = "linenum">85</span> +blod . and oftere ȝif neod is . and hwo so mei beon þer wið +uten<big>;</big> ich hit mei wel i þolien. hwon ȝe beoð i leten +blod . ȝe ne schulen don no þing þeo þreo dawes<big>;</big> þet ou greue +. auh talkeð mid ower meidenes.</p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>82. und<i>er</i>fon || bute<br /> +83. schule C || beo || idoddet C || iþ<i>e</i> ȝer fiftene +siðe || ȝer C uorto ... heauet <i>in l. 85 om.</i> || to lichten +ower heauet C<br /> +85. ⁊ fowr siðe ilet<i>en</i> ⁊ as ofte ilete blod `⁊ ȝef +neod is oftere´ C<br /> +86. oftre || ned || and ... þolien <i>om.</i> C || Hwa se mai wel +beo wið ute<i>n</i>: ich hit mai þolie<i>n</i><br /> +87. Hwon ... blod <i>om.</i> C || Hwe<i>n</i> || arn schule C do +þreo daies na þi<i>n</i>g þ̵ ow greues || don `þeo´ þreo daȝes nan þing +þ̵ ow greueð C<br /> +88. Ah ach C || talkes || to B || owre seruant ower +meidnes C</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p>and mid þeaufule talen : schurteð ou to gederes. ȝe muwen don so +ofte : hwon ou þuncheð heuie . oðer beoð uor sume worldliche þinge +<span class = "linenum">90</span> +sorie : oðer seke. So wisliche witeð ou i<i>n</i> our +blod letunge : and holdeð ou ine swuche reste . þet ȝe longe +þer efter muwen ine godes seruise þe monluker swinken . and also hwon ȝe +i ueleð eni secnesse . vor muchel sotschipe hit is. uorto +[f. 118r] uorleosen uor one deie . tene oðer tweolue. Wassheð ou +hwar se ȝe habbeð neode : ase ofte +<span class = "linenum">95</span> +ase ȝe wulleð.</p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>89. wið B || þeawfule þeufule C || tales: schurtes +ow schurtið C || muhen muȝe C || swa don ofte +hwen ow B<br /> +90. þu<i>n</i>ches || heui C || arn || for sum B || +worldlich C || þing B<br /> +91. sari B || Swa B wislich C || wites || Of ower blodletunge +<i>in marg.</i> C || ow B || owre ower C || +blodletinge<br /> +92. haldes haldeð C || ow B || iswuch in +swich C || rest || þraft<i>er</i> þreft<i>er</i> C || +muhen muȝen C || ine <i>om.</i> C || i godes<br +/> +93. þe <i>om.</i> C || wurchen C || alswa alse C +|| hwen B || felen feleð C || ani B<br /> +94. vor <i>om.</i> B || muche B || sotchipe C || uorto +<i>om.</i> C || to lose leosen C || for an B || +dai dei C<br /> +95. twelue tweọlue C || Vas <i>del.</i> wasches <i>in +marg.</i> wescheð C || ow B || hwer B || ned is +neod is C || as B<br /> +96. as B || wiln <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘wulh’">wull<i>et</i></ins> C || +Ouwer meidnes riwle <i>in marg.</i> C</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p><span class = "dropcap">A</span>ncre +þet naueð nout neih honde hire uode : beoð bisie two wu<i>m</i>men +. on ðet bi leaue eu<i>er</i> ethom . an oðer þet wende ut hwon +hit is neod . and þeo beo ful unorne *oðer a lute þuhten* +<span class = "pagenum">69</span> +<a name = "page69" id = "page69"> </a> +oðer of feir elde and biðe weie ase heo geð . go singinde hire beoden . +<span class = "linenum">100</span> +ne ne holde heo nout none tale mid mon ne mid wu<i>m</i>mon . ne ne +sitte ne ne stonde bute þet leste þet heo <span class = "tag">mei</span> +er þen heo kume hom. nouhwuder elles ne go heo<big>;</big> bute þider +ase me sent hire. wið ute leaue : ne ete heo ne ne drinke +ute. þe oðer beo eu<i>er</i> i<i>n</i>ne . ne wið ute þe ȝeate ne +go heo nout wið ute leaue. boðe beon obedient to hore +<span class = "linenum">105</span> +dame i<i>n</i> alle þinges<big>;</big> bute ine sūnne one.</p> +</td> +<td class = "sidenote"> +102. After <i>mei</i> erasure of one letter. +</td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>97. Anker || þe C || naues || nawt | naut C || neh hond | +nech hont C || fode B || beos || bisi || twa wimmen B<br +/> +98. an B || þe C || leaue eau<i>er</i> <i>with erasure of two +letters before</i> || eauer leaue C || at hame | ed hame C || +þe C<br /> +99. hwen B || ned driues | neod driueð C || tat<br /> +100. of <i>om.</i> || feiȝer C || ealde B || and +<i>om.</i> B || wei || as B || ho Gas | ha geað C || +Ga B || seiende | segginde C || beodes<br /> +101. Ni ne || halde B || heo nout <i>om.</i> B || na | +nan C || wið B || wið B || ni sitte ne stonde | Ne sitten +ne stonden C<br /> +102. þe B || leaste || ho | ha C || ear B || þenne C +|| ho | ha C || ham cume B<br /> +103. Nohwider | Nochwder C || ga B || heo <i>om.</i> || +ha C || as B || mo<i>n</i> sendes<br /> +104. eote C || ho | ha C || eauer B<br /> +105. ȝate | ȝete C || ga B || heo <i>om.</i> | ha C || +nout <i>om.</i> B || Baðe | ba C || hare C<br /> +106. þing B || in B || ane B</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p>no þing nabben heo<big>;</big> þet hore dame hit nute . ne ne +underuon no þing . ne ne ȝiuen wið uten hire leaue. Nenne mon ne +leten heo in . ne ðe ȝungre ne speke mid none monne : bute leaue . +ne ne go nout ut of tune . wið uten siker uere . ne ne ligge ute. +ȝif heo ne con o boke : sigge bi p<i>ate</i>r n<i>ostr</i>es +<span class = "linenum">110</span> +and bi auez hire vres . and wurche þet me hat hire wið uten +gruc|chunge. habbe euer hire earen opene touward hire dame. nouðer of ðe +wu<i>m</i>men ne beren urom hore dame . ne ne bringen to hire . none +idele talen : ne neowe tiþinges . ne bitweonen ha<i>m</i> sulf ne +singen . ne ne speken none worldliche spechen . ne lauhwen ne ne pleien +so ðet +<span class = "linenum">115</span> +ei mon þet hit iseie . muhte [f. 118 v] hit to v`u´el +t<i>ur</i>nen. ou<i>er</i> alle þing leasunge and luðere wordes . +hatien. Hore her beo i koruen .</p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>106. Na | Nan C || heo <i>om.</i><br /> +107. ho | heo C <i>for</i> hore dame || ni vnderfo | Ne underuo C +|| na | nan C || ȝiue | ȝeouen C || <i>add</i> nowðer | +nouðer C<br /> +108. leue || Na | Nan C || heo <i>om.</i> B || ni || ðe ȝungre +<i>om.</i> C || speoken C || mid none monne <i>om.</i> C +|| wið na wepmo<i>n</i><br /> +109. wið ute B || leue || Ne ga B || noht | naut C<br /> +110. fere B || ȝef C || ho | ha C || on C || +segge B<br /> +111. auees C || wurche ⁊ do hwat C || mo<i>n</i> bides || +wið ute || grucchinge B<br /> +112. eau<i>er</i> B || eares || toward | towart C || lafdi || +Nowðer<br /> +113. of þe wummen <i>om.</i> C || of þe familiers ne beo +fra<i>m</i> hire lafdi ni ni bringe nowðer || ne beore ne ne bringe to +heore dame C || none <i>om.</i> B<br /> +114. tales || newe || tidinges C || bitwenen B || self | +seolf C || ne ne singen C || ni ne speken | ne ne speoken ham +seolf C<br /> +115. none <i>om.</i> C || nane speches || lahhen swa ne pleien þ̵ | +lachȝen swa ne pleiȝen þ̵ C<br /> +116. ani || sehe | sechȝe C || mihte | machte C || hit +<i>om.</i> C || turnen hit<br /> +117. þi<i>n</i>ge || leasinges | leasing C || uuele C || +hare C || beon C || icoruen B</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p>hore heuedcloð sitte lowe. eiðer ligge one. Hore hesmel beo heie +istihd<big>;</big> al wið ute broche. no mon ne i seo ham +unweawed . ne open heaued. *Inwið þe wanes ha muhe werie scapeloris hwen +mantel +<span class = "linenum">120</span> +ham heuegeð . ute<big>;</big> gan i mantlet þe heauet +i hudeket.* louh lokunge habben. heo ne schulen cussen nenne mon +.* ne <span class = "tag">cuð</span> mon ne cunes mo<i>n</i> . ne +for nan cuððe cluppen* ne uor luue cluppen . ne kuð ne unkuð . ne +wasshen hore heaued . ne loken ueste o none monne . ne toggen mid +him<big>;</big> ne pleien. hore weaden beon of swuche scheape +<span class = "linenum">125</span> +⁊ alle hore aturn swuch<big>;</big> þet hit beo eðcene hwarto heo beoð +i turnde. hore lates loken warliche . þet non ne edwite ham ne +ine huse ne ut of huse.</p> +</td> +<td class = "sidenote"> +122. <i>cuð</i> corr. out of <i>enð</i>. +</td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>118. hore ... i hudeket <i>om.</i> || hare C || clað C || +lachȝe C || ane C || hare cop beo hechȝe isticched C<br +/> +119. al <i>om.</i> C || na C || seo C || +unlepped C<br /> +121. Lah lokinge | Lach locunge C<br /> +122. Eiðer ligge ane <i>add.</i> || ho | ha C || schulen +<i>om.</i> C || schule || cusse B || na | nan C || +cu<i>n</i>nes<br /> +123. ni || na || ne uor ... unkuð <i>om.</i> B<br /> +124. ne ... heaued <i>om.</i> | nene weschen hare C || Ni || +loke B || faste || o na | on an C || mo<i>n</i> B<br /> +125. toggle | toggi C || wið B || him <i>om.</i> B || +pleiȝen C || Hare B || wede | weden C || beo || swuch | +swich C || schape B<br /> +126. al || ⁊ of swic aturn þ̵ `hit´ C || eðscene | edsene C || +hwerto B || ho | ha C || beon B<br /> +127. Hare B || werliche C || nan B || etwite <i>over</i> +wite <i>del.</i> C || ne <i>om.</i> B || i<i>n</i> +hus B<br /> +128. hus</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p>on alle wise uorberen to wreððen hore dame . and ase ofte +<span class = "pagenum">71</span> +<a name = "page71" id = "page71"> </a> ase heo hit doð er heo drinken +oðer eten . makien hore uenie akneon adun to þer eorðe biuoren +hire : ⁊ sigge <em>mea culpa</em> . and underuon +<span class = "linenum">130</span> +ðe penitence : ðet heo leið upon hire lutende hire louwe. þe ancre +neu<i>er</i> more þer efter þene ilke gult ne upb[r]eide hire : uor +none wreððe . bute ȝif heo eft sone ualle iðet ilke . auh do hit allunge +ut of hire heorte. and ȝif eni strif ariseð bitweonen ðe +wu<i>m</i>men<big>;</big> ðe ancre makie eiðer of ha<i>m</i> to makien +oðer venie akneon to ðer eorðe . and +<span class = "linenum">135</span> +eiðer rihte up oðer : ⁊ kussen ha<i>m</i> on ende . and þe ancre +legge on eiðer su<i>m</i> penitence. More upon þeo ilke : ðet +gretluker haueð agult.</p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>128. forbeoren B || wradðen | wraððen C || hare C || +as B<br /> +129. as B || ho | ha C || don || ear || ho | ha C || +eoten C || Maken C || hire B || o cneos | +acneon C<br /> +130. dun || to þer eorðe <i>om.</i> B || bifore | biforen C || +segge<i>n</i> B || vnd<i>er</i> fo<br /> +131. penitance C || ho | ha C || leis || ha<i>m</i> B || +lutinde C || lahe | lachȝe C || anker<br /> +132. þilke gult neau<i>er</i> mare þr aft<i>er</i> | þer efter +neau<i>er</i> mare þilke gult C || hire <i>om.</i> B || +for B || na | nan C<br /> +133. wraððe B || ȝef C || ho | ha C || sones falle B +|| i þat ilke | i þilke C || Ah | Ach C<br /> +134. and <i>om.</i> B || ȝef C || ani B || rises || +bitwene<i>n</i> ham utewið<big>;</big> | bitwene þe wi<i>m</i>men C +|| þe anker<br /> +135. make B || of ham <i>om.</i> B || make B || þe +oðer C || o cneos | o cneon C || dun to þe | to þe C<br +/> +136. richte C || cussen on B || te anker leie<br /> +137. penitance C || Mare B || up o þ̵ ilke | up on +þilke C || þe C || greatluker || gulte B</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p>þis is o þing wute `ȝe´ [f. 119 r] wel to soðe ðet is gode +leouest<big>;</big> seih[t]nesse ⁊ some. ⁊ þe ueonde loðest. and +for þi he is eu<i>er</i> umbe to arearen sume wreððe. nu isihð ðe +deouel wel ðet hwon þet fur +<span class = "linenum">140</span> +is wel o brune . ⁊ me wule ðet hit go ut : me sundreð ðe brondes . +and he deð `also´ onond þet ilke. luue is ih<i>es</i>u cristes fur þet +he wule ðet blasie i<i>n</i> vre heorte . and þe deouel bloweð forto +puffen hit ut . and hwon his blowinge ne geineð nout : þeonne +bringeð he up su<i>m</i> luðer word . oðer su<i>m</i> oþer +nouhtunge : hwar þuruh heo to hurteð eiðer +<span class = "linenum">145</span> +uro<i>m</i>mard oðer<big>;</big> and þe holi gostes fur<big>;</big> +acwencheð hwon ðe brondes þuruh wreððe<big>;</big> beoð +i sundred. and for þi holden ha<i>m</i> ine luue ueste +to gederes .</p> +</td> +<td class = "sidenote"> +138. <i>ȝe</i> added in margin. +</td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>138. is <i>om.</i> C || a | an C || wite<i>n</i> B || +ho | ha C || to soðe <i>om.</i> B || godd | god C || +leuest<br /> +139. sahtnesse | sachtnesse C || somentale || te feond | þe +feont C || laðest B || and <i>om.</i> B || eau<i>er</i> +umben B<br /> +140. reare | arere C || su<i>m</i> laððe B || seos | +sið C || te swike | þe sweoke C || hwe<i>n</i> fur B<br +/> +141. onbrune C || mo<i>n</i> wile || Ga B || mon sundres te || +brendes C<br /> +142. dos hond to þ̵ ilke | deð þ̵ ilke C || fuir || wile<br /> +143. owre || te || blawes | blaweð C<br /> +144. and <i>om.</i> B || hwe<i>n</i> B || blast | +blawunge C || Geines || nawt | naut C || þeonne +<i>om.</i> B || he bringes | he bringeð C<br /> +145. luðer <i>om.</i> || hwat | nochtunge C || hwer B || þurh +| þurch C || ho | ha C || hurren B<br /> +146. framward | fro<i>m</i>mart C || te || hali gastes B || +cwenches | cwencheð C || hwe<i>n</i><br /> +147. þurh | þurch C || wraððe B || beo<i>n</i> isundret || and +<i>om.</i> B || halde | halden C || iluue | inluue C || +faste | feste C</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p>and ne beo ha<i>m</i> nout of<big>;</big> hwon ðe ueond blowe . and +nomeliche ȝif monie beoð i ueied somed<big>;</big> and wel mid luue +ontende. Þauh ðe ancre on hire meidenes uor openliche gultes . legge +penitence +<span class = "linenum">150</span> +neu<i>er</i> ðe later to ðe preoste schriuen ha<i>m</i> ofte . auh +eu<i>er</i> þauh mid leaue. and ȝif heo ne kunnen nout ðe mete +graces : siggen i<i>n</i> hore stude<big>;</big> p<i>ate</i>r . +n<i>oste</i>r . ⁊ aue maria biuoren mete . and efter mete also . ⁊ credo +moare . and siggen þus on ende . veder ⁊ sune ⁊ holi gost . ⁊ on almihti +god<big>;</big> he ȝiue ure dame his grace<big>;</big> so lengre so more +. +<span class = "linenum">155</span> +⁊ leue hire ⁊ us boðe nimen god endinge . ⁊ forȝelde alle ðet us god doð +. ⁊ milce hore soulen : þet us god i don habbeð . hore soulen +<span class = "pagenum">73</span> +<a name = "page73" id = "page73"> </a> +⁊ alle cristene soulen. am<i>en</i>.</p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>148. nawt | naut C || hwe<i>n</i> B || feo<i>n</i>d | +feont C || blawe B || and <i>om.</i> B<br /> +149. nomeli || ȝef C || beon B || ifest to Gedere || iueiȝet +somet C || wel <i>om.</i> || wið B || ontendet<br /> +150. Þah | þach C || þe <i>om.</i> || anker || seruanz || +for B || Giltes || leie || penitance C<br /> +151. to p<i>re</i>ost no ðe lat<i>er</i>e | to þe preost no ðe +latere C || Ah | Ach C || eau<i>er</i> B || þah | +þach C || wið B<br /> +152. and <i>om.</i> B || ȝef C || ho | ha C || cunen noht +| cunne naut C || te || seggen B || hare C<br /> +153. studen C || Pat<i>er</i> n<i>oste</i>r biforen | p<i>ate</i>r +n<i>oste</i>r biuoren C || maria. Aft<i>er</i> mete alswa | marie. +eft<i>er</i> mete alse C<br /> +154. a crede C || mare B || seggen | segge C || fader +sune B || ⁊ <i>om.</i> || hali gast B<br /> +155. ⁊ <i>om.</i> B || an B || almichtin C || godd || he +<i>om.</i> B || ȝeoue C || lauedi || se B || se +mare B<br /> +156. baðe | ba C || nime | neome C || ende B || ⁊ +<i>om.</i> B || þe C<br /> +157. don || heore C || sawle | saule C || ⁊ þ̵ us | þe +us C || haue<i>n</i> || hore soulen <i>om.</i> C || sawle<br +/> +158. sawle | saule C || am<i>en</i> <i>om.</i> B</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p>Bitweonen mele ne gruselie ȝe nout . nouðer frut<big>;</big> `ne´ +oðerhwat . ne `ne´ drinken wið uten leaue . [f. 119 v] +auh þe leaue beo liht i<i>n</i> alle þeo þinges<big>;</big> þer nis +sunne. Ette mete +<span class = "linenum">160</span> +no word . oðer lut . ⁊ þeo beon stille. also efter ðe ancre +cu<i>m</i>plie uort midmorwen . ne don no þing . ne ne siggen . hwar +þuruh hire silence muwe beon i sturbed. non ancre seruant ne +ouhte mid rihte uorto asken i sette huire<big>;</big> bute mete ⁊ +cloð : þet heo mei vlutten bi . ⁊ godes milce. ne mis leue +no<i>n</i> god<big>;</big> hwat so bitide of ðe ancre : +<span class = "linenum">165</span> +þet he hire trukie. Þe meidenes wið uten ȝif heo serueð ðe ancre +also ase heo owen<big>;</big> hore hure schal beon ðe eche blisse of +heouene. hwo so haueð eie hope touward so heie hure : +gledliche wule heo seruen ⁊ lihtliche alle wo and alle teone þolien. Mid +eise ne mid este<big>;</big> ne kumeð me nout toþer heouene. +<span class = "linenum">170</span></p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>158. Bitwene B || meal | mel C || gruse | gruuesi C || +ȝe <i>om.</i> C || nawt | naut C<br /> +159. nowðer | nouðer C || fruit || oðer hwet C || ni | +ne C || drinke || bute B<br /> +160. ⁊ te | ⁊ þe C || licht C || al þ̵ nis B || At te | +ed þe C || na | nan C<br /> +161. ⁊ ta stille | ⁊ þeo stille C || Alswa B || aft<i>er</i> +ancres B || aðet p<i>ri</i>me | oðet prime C<br /> +162. ni do þi<i>n</i>g ne segge | ne don nan þing ne seggen C || +hwer þurh | hwar þurch C<br /> +163. muhe | muȝe C || beo dest<i>ur</i>bet | beon to sturbed C +|| Nan B || ancres seruante || ah | achte C || bi B<br /> +164. richte C || to B || iset hure B || ant C || +clað B || ho | ha C || mai || flutte B<br /> +165. nan B || godd || hwet C || se tide B || anker<br /> +166. <i>over</i> trukie faile C || þeo þ̵ arn +wið ute<i>n</i> || meidnes C || ȝef C || ho | ha C +|| serue<i>n</i> | seruið C || anker<br /> +167. alswa as B || hom ahen | ha achȝen C || hare C || +beo<br /> +168. Hwa se B || haues || ehe of | eȝe of C || toward | +towart C || se B || heh | hech C || gladli wile || ho | +ha C || seruin C<br /> +169. lichtliche C || wa B || tene || wið B || este +ne C || wið B || eise C<br /> +170. bueð mon nawt blisse | buð me naut blisse C</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e +ancren owen þis lutle laste stucchen reden to our wu<i>m</i>men +eu<i>er</i>iche wike enes uort ðet heo hit kunnen. and muche neod is ou +beoðe : ðet ȝe nimen to ha<i>m</i> <span class = "tag">gode</span> +ȝeme . vor ȝe muwen muchel þuruh ha<i>m</i> beon i goded. and +i wursed on oðer halue. ȝif heo sunegeð þuruh ower +ȝemeleaste<big>;</big> ȝe schulen beon bicleoped þer of biuoren +þe +<span class = "linenum">175</span> +heie demare . and for þi ase ou is muche neod . ⁊ ha<i>m</i> is +ȝete more<big>;</big> ȝeorneliche techeð ha<i>m</i> to holden hore +riulen .</p> +</td> +<td class = "sidenote"> +173. After <i>gode ḍẹ</i> MS. +</td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>171. ancres B || ahen | achȝe C || laste lutle B || +stucche | stuche C || rede || owre | ower C || seruanz<br /> +172. euche | uche C || eanes B || til þ̵ ho | oðet `til´ +ha C || cunne<i>n</i> B || ned || is þ̵ ȝe B<br /> +173. neomen C || to ham nimen || god || muche C || for B +|| muhen | mughe C || muchel <i>om.</i> C || muche || +þurh B<br /> +174. hom beo || igodet B || wursnet. | iwurset. C || On B +|| half B || ȝef C || ho | ha C || suneheþ | +sungeð C<br /> +175. þurh | þurch C || owre || ȝemeles | ȝemeles`chipe´ C || +schule beo bicleopet || þrof | þref C || bifore | biforen C<br +/> +176. hehe | hechȝe C || deme | dom C || and <i>om.</i> B +|| as B || ow B || ned || hom | heom C || is +<i>om.</i> B || ȝette | ȝet C || mare B<br /> +177. ȝeornliche || leares | leareð C || halde<i>n</i> hare B +|| riwle | riuwlen C</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p>boðe uor ou : ⁊ for ha<i>m</i> suluen . liðeliche þauh ⁊ +luueliche<big>;</big> uor swuch ouh wu<i>m</i>mone lore to beon . +luuelich and liðe and seldwhonne sturne. Boðe hit is riht þet heo ou +[f. 120 r] dreden ⁊ luuien . auh þet ðer beo . more +eu<i>er</i> +<span class = "linenum">180</span> +of luue : þen of drede. þeonne schal hit wel uaren. Me schal helden +eoli and win beoðe i ne wunden, efter godere lore . auh more of +þe softe eolie<big>;</big> þen of þe bitinde wine . þet is . more of +liðe wordes : þen of suwinde . vor þerof kumeð þinge +best<big>;</big> þet is luue eie. lihtliche ⁊ sweteliche uorȝiueð +ha<i>m</i> hore gultes : hwon heo ha<i>m</i> iknoweð and +<span class = "linenum">185</span> +bihoteð bote.</p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>177. baðe | ba`þe´ C || for ow B<br /> +178. seolf B || þauh <i>om.</i> B || luuelice C || +for B || swich C || ah | ach C || wu<i>m</i>mones +lare B || of religiun <i>add.</i><br /> +179. <i>second</i> and <i>om.</i> C || seldscene | +selthwenne C || Baðe | ba`þe´ C || hit <i>om.</i> B || +richt C<br /> +180. ho | he <i>corr. out of</i> ha C || ow B || ah | +ach C || ter || eau<i>er</i> mare | mare eau<i>er</i> C<br /> +181. of þe || þe<i>n</i>ne B || fare<i>n</i> B || Mo<i>n</i> +|| heolde<br /> +182. baðe | ba C || i<i>n</i> B || wundes | wundesi <i>erasure +of two letters</i> C || aft<i>er</i> || godes lare B || Ah | +Ach C || mare B || þe <i>om.</i> B<br /> +183. eoli B || þenne C || þe <i>om.</i> B || bitende || +win B || ma | ma`re´ C || þenne C<br /> +184. suhiende | sturne C || for B || cumes | kimeð C || +Lichtliche C<br /> +185. swetelich || for ȝiues | forȝeoueð C || hare C || +hwen B || ho | ha C || arn cnawe | icnaweð C<br /> +186. bihaten | bihateð</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> + +<span class = "pagenum">75</span> +<a name = "page75" id = "page75"> </a> + +<p><span class = "dropcap">S</span>e +uorð ase ȝe muwen of drunch and of mete and of cloð and of oðer þinges +þet neode of fleshe askeð : beoð large touward ha<i>m</i> : +þauh ȝe ðe neruwure beon and te herdure to ou suluen . vor so deð þe wel +bloweð . went þene neruwure ende of þe horne to his owune +<span class = "linenum">190</span> +muðe . ⁊ utward þene wide. and ȝe don also . ase ȝe wulleð þet ower +beoden bemen ⁊ dreamen wel : ine drihtenes earen . and nout one to +ower ones<big>;</big> auh to alle uolkes heale . ase ure lou<i>er</i>d +leue þuruh ðe grace of hi<i>m</i>sulf . þet hit so mote beon. +am<i>en</i>.</p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>187. Ase | Alse C || forð as B || muhen | muȝen C || +baðe <i>add.</i> || drinch || of drunch and <i>om.</i> C || and +<i>after</i> mete <i>om.</i> || claðes B<br /> +188. oðre C || þi<i>n</i>g || ned || flesch | fles C || askes +|| beos || toward B<br /> +189. þah | þach C || ðe <i>om.</i> B || narewe beon ⁊ harde to +ow seolue<i>n</i> B || vor <i>om.</i> || `for´ C || Swa | +swa C || dos<br /> +190. þ̵ || blawes | blaweð C || wendes || te | þe C || narewe +|| ende <i>om.</i> || `ende´ C || horn B || toward || ahne | +achne C<br /> +191. muð B || te | þe C || do alswa as B || wiln | +<ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘wull’">wull<i>et</i></ins> C || +owre beodes<br /> +192. beme<i>n</i> wel ⁊ B || i drihtines | i<i>n</i> +drichtines C || eare || and <i>om.</i> B || Nawt | naut C +|| ane B<br /> +193. owre || anres | a`u´nes C || Ah | ach C || folkes B +|| as B || lau<i>er</i>d B || þurh | þurch C<br /> +194. hi<i>m</i>self | him seolf C || swa mote B || beon. +am<i>en</i> <i>om.</i> B</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p><span class = "dropcap">O</span> + þisse boc redeð eu<i>er</i>iche deie : hwon ȝe beoð eise . +eu<i>er</i>iche deie +<span class = "linenum">195</span> +lesse oðer more. uor ich hopie þet hit schal beon ou ȝif ȝe hit redeð +ofte : swuðe biheue þuruh godes grace . and elles ich heuede vuele +bitowen muchel of mine hwule. God hit wot me were leouere uorto don me +touward rome<big>;</big> þen uorto biginnen hit eft forto donne. and ȝif +ȝe iuindeð þet ȝe doð also ase ȝe redeð<big>;</big> þonkeð god ȝeorne . +<span class = "linenum">200</span> +and ȝif ȝe ne doð nout<big>;</big> biddeð godes ore . +[f. 120 v] and beoð umbe þer abuten : þet ȝe hit bet hol +holden : efter ower mihte. +Veder and sune and holi gost . and on almihti god : he wite ou in +his warde. he gledie ou and froure ou<big>;</big> mine leoue sustren. +and for al þet ȝe uor him drieð and suffreð . he ne ȝiue ou neu<i>er</i> +lesse huire þen +<span class = "linenum">205</span> +alto gedere him suluen. he beo eu<i>er</i> i heid from worlde to +worlde . eu<i>er</i> on ecchenesse. amen.</p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>195. Of C || þis B || redes || eu<i>er</i>iche deie +<i>om.</i> B || hwe<i>n</i> B || arn || aise C || euche +dai | uchedei C<br /> +196. mare B || uor <i>om.</i> B || þet <i>om.</i> || ow B +|| ȝef C<br /> +197. hit <i>add.</i> B || reden || swiðe B || biheoue || +þurh B || `godes´ C || and <i>om.</i> B || hafde | +hefde C<br /> +198. bitohen | bitochȝen uuele C || muche hwile B || God ... +wot <i>om.</i> B || leu<i>er</i>e | leoure C || deu le set +<i>add.</i> B<br /> +199. to do B || toward | towart C || for to | for te C<br +/> +200. and <i>om.</i> B || ȝef C || finde<i>n</i> | +findeð C || don alswa as B || rede<i>n</i>. þonkes godd<br /> +201. and <i>om.</i> B || ȝef C || don || nawt | naut C || +biddes godd || are B || beos || umbe<i>n</i> B<br /> +202. þer onuuen | þer an ouen C || hit bett<i>er</i>e halde<i>n</i> +| hit halden C || aft<i>er</i> owre mihte | eft<i>er</i> ower +michte C || Fad<i>er</i> sune. haligast an B<br /> +203. almichti C || godd || he <i>om.</i> B || ow B<br /> +204. gladie || ow B || frouri C || ow B || leue sustre<br +/> +205. for B || drehen oðer drehden | dreȝeð ⁊ dreiȝeð C || he +<i>om.</i> B || ni ȝiue | Ne ȝeoue C || ow B || +neau<i>er</i> B || lasse || hure C<br /> +206. selue<i>n</i> | seoluen C || Beo he B || ai ihehet | +eau<i>er</i> ihechȝet C || fra<i>m</i> || into B<br /> +207. a on ecnesse | `a on echnesse´ C</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td class = "prose" rowspan = "2"> +<p>ase ofte ase ȝe readeð out o þisse boc<big>;</big> greteð þe lefdi +mid one aue marie uor him ðet makede þeos riwle . and for hi<i>m</i> þet +hire wrot and swonc her abuten. Inouh meðful ich am<big>;</big> þet +bidde so lutel. +<span class = "linenum">210</span></p> +</td> +<td></td> +</tr> +<tr> +<!-- <td></td> --> +<td class = "collation"> +<p>208. As C | as B || hauen red | habbeð ired C || oht o þis +boc | eawet þron C || Gretes ure || lauedi | lafdi C || wið +an B<br /> +209. marie <i>om.</i> B || for B || þ̵ swanc her +abute<i>n</i>. | þe swong her abute<i>n</i>. C<br /> +210. Inouh ... lutel <i>om.</i> || `Jnoh meðful ic am þe bidde se +lutel´ C</p> +</td> +</tr> +</table> + +<!-- end second version --> + +<!-- combined version --> + +<h5 class = "smallcaps"> +<a name = "chap_IX_parallel" id = "chap_IX_parallel"> +IX. ANCRENE WISSE</a> +(Parallel Texts)<br /> +A. The Seven Deadly Sins</h5> + +<div class = "mynote"> +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX">A (Corpus MS.)</a><br /> +<a href = "#chap_IX_alt">A (Caius MS.)</a></p> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX_b">B (Corpus MS.)</a><br /> +<a href = "#chap_IX_b_alt">B (Cotton MSS.)</a></p> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX_b_parallel">B (Parallel Texts)</a></p> +</div> + +<table class = "prose" summary = "parallel prose texts"> +<tr> +<td> +<h5 class = "smallcaps">(Corpus MS.)</h5> +</td> +<td> +<h5 class = "smallcaps">(Caius MS.)</h5> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "dropcap">Þ</span>vs mine leoue sustren iþe wildernesse +þer ȝe gað<big>;</big> in · wið godes folc toward ierusalemes lond · þ̵ +is þe riche of heouene<big>;</big> beoð þulliche beastes · þulliche +wurmes. ne nat ich na sunne þ̵ ne mei beon ilead oðer to an of ham +seouene<big>;</big> oðer to hare streones. vnsteaðeluest bileaue aȝein +godes lare · nis hit te spece +<span class = "linenum">5</span> +of prude inobedience? Herto falleð sygaldren · false teolunges · lefunge +o swefne · o nore · ⁊ on alle wicchecreftes. Neomunge of husel in eani +heaued sunne · oðer ei oþer sacrement nis hit te spece of prude þ̵ ich +cleopede p<i>re</i>su<i>m</i>ptio · ȝef me wat hwuch sunne hit · is · +ȝef me hit nat nawt · þenne is hit ȝemeles under +<span class = "linenum">10</span> +accidie · þ̵ ich slawðe cleopede. þe ne warneð oðer of his uuel oðer of +his biȝete · nis hit slaw ȝemeles oðer attri onde? teoheði mis · +edhalden cwide · fundles oðer lane · oðer þerwið mis fearen · nis +hit spece of ȝisceunge<big>;</big> ⁊ aneS cunnes þeofðe? Edhalden oðres +hure ou<i>er</i> his rihte t<i>er</i>me nis hit strong reaflac +hwa se ȝelden hit mei þe is +<span class = "linenum">15</span> +under ȝisceunge? Ȝef me ȝemeð wurse ei þing ileanet · oðer bitaht to +witene · þen he wene þe ah hit · nis hit oðer triccherie · oðer ȝemeles +of slawðe? alswa is dusi heast oðer folliche ipliht trowðe · longe beon +unbischpet · falsliche gan to schrift · oðer to longe abiden · ne teache +p<i>ate</i>r no<i>ste</i>r godchild ne Credo · þeos ⁊ alle þulliche beoð +ilead to +<span class = "linenum">20</span> +slawðe · þ̵ is þe feorðe moder of þe seoue sunnen. Þe dronc drunch oðer +ei þing dude · hwer þurh na child ne schulde beon on hire istreonet · +oðer þ̵ istreonede schulde forwurðen · nis þis strong monslaht of +galnesse awakenet? Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche nomen ne +mahte namon rikenin · ah i þeo þe ich habbe +<span class = "linenum">25</span> +iseid<big>;</big> alle oþre beoð bilokene. Ant nis ich wene namon þe ne +mei understonden him of his sunne nomeliche under sum of þe ilke imeane +þe beoð her iwritene.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>us +mine leoue frend iþe wildernesse þat ge gat in wid godes folc toward +ier<i>usa</i>l<i>e</i>mes londe þat is þe riche of heouene<big>;</big> +beod <i>þ</i>ulliche bestes þulliche wurmes · Ne nat ich nan sunne þat +ne mai beon ilad · oþer to an of ham seoluen oþer to hare streones · +vnstaþelfast bi leaue · agein hali lare · nis hit of +<span class = "linenum">5</span> +p<i>ru</i>de i<i>n</i>obedience? Herto falled sigaldren · false +teolunges · Lefunge o nore. o swefne ⁊ alle wicchecraftes. Neominge of +husel in ei heaued sunne · oþer ai oþer sac<i>re</i>ment · nis hit spece +of p<i>ru</i>de<big>;</big> þat ich cleopede p<i>re</i>su<i>m</i>pciun · +gif me wat hwat sunne hit is. Gif me hit nat naut<big>;</big> þenne is +hit gemeles vnder accidie · þat ich slouþe cleopede. +<span class = "linenum">10</span> +þe þat ne warned oþer of his uuel · oþer of his bigete · nis hit slaþ +gemeles oþer attri onde? To thehewen mis · et halden cwude · fundes oþer +lane · nis þis giscunge<big>;</big> þeofþe. at halden oþeres hure +ouer his richte terme · nis hit strong reflac. þat is under +gissunge<big>;</big> gif me gemed wurse ai þing ilened · oþer bitahted +te witene þen +<span class = "linenum">15</span> +he wene þat hit ah · nis oþer tricherie · oþer gemeles of slauþe. Alswa +is dusi hest · oþer folliche iplicht trouþe Longe beon +un bischbed · falsliche gan to schrifte · oþer to longe abiden · +Ne teachen god child p<i>ate</i>r n<i>oste</i>r · Ne Credo · þeos +⁊ alle þulliche · beod ilad to slauþe · þat is þe feorþe moder of þe +seoue sunnen · þeo dronc druch +<span class = "linenum">20</span> +oþer ai þing dude hwer þurh na child ne shulde beon on hire istreoned · +oþer þat istreonede shulde for wurþen<big>;</big> Nis þis strong +monslaht of galnasse awakened<big>;</big> Alle sunnen sunderliche bi +hare nomeliche nome ne mahte na mon rikenen. Ah iþeo þat ich +habbe iseid<big>;</big> alle oþere beod bilokene. An nis ich wene namon +þat ne mai +<span class = "linenum">25</span> +under stonden him of his sunnen nomeliche wnder su<i>m</i>me of +þe ilke þat imene<big>;</big> þe beod þer i writene.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Of þeose seoue beastes ⁊ of hare streones i wildernesse of anlich lif +· is iseid herto · þe alle þe forfearinde fondið to fordonne. Þe liun of +prude sleað alle þe prude · +<span class = "linenum">30</span> +alle þe beoð hehe ⁊ ou<i>er</i>hohe iheortet. Þe attri neddre · þe +ontfule ⁊ te luðere iþonket. Wreaðfule<big>;</big> þe vnicorne. Alswa of +þe oþre o rawe. to godd ha beoð isleine · ah ha libbeð to þe feond · ⁊ +beoð alle in his hond. ⁊ seruið him in his curt euch of þe meoster þe +him to falleð. +<span class = "linenum">35</span></p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">[O]</span>f +þeos sewe beastes ⁊ of hare strenes iwildernesse of anlich lif is iseid +hiderto þe alle þe forfarinde fondet te fordonne. þe Leon of +p<i>ru</i>de slead alle þe p<i>ru</i>de. Alle þat beod +<span class = "linenum">30</span> +hehe ⁊ for hehe iheorted. þe aetri neddre<big>;</big> þe +ond fule. ⁊ þe luþere iþonked. wredfule þe unicorne. Al swa of +þen oþer areawe. to god ha beod isleine · Ah ha libbed to þe feond ⁊ +beod alle in is hird · ⁊ serued him in his curt · Euch of þe mester þet +him to falleð.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "dropcap">Þ</span>e +prude beoð his bem<i>er</i>es · draheð wind inward wið worltlich +hereword · ⁊ eft wið idel ȝelp puffeð hit ut ward as þe bemeres doð · +makieð noise ⁊ lud dream to schawin hare orhel · ah ȝef ha wel þohten of +godes bemeres of þe englene bemen þe schulen o fowr half þe world biuore +þe grurefule dom grisliche blawen · Ariseð +<span class = "linenum">40</span> +deade ariseð cumeð to drihtines dom forte beon idemet · þear na prud +bem<i>er</i>e, ne schal beon iborhen · ȝef ha þohten þis wel<big>;</big> +ha walden inohreaðe i þe deofles seruise dimlukeR bemin. Of þeose +bem<i>er</i>es seið Jeremie · <em>Onager solitari<i>us</i> in desiderio +anime sue attraxit uentum amoris sui</em> · Of þe wind drahinde in for +luue +<span class = "linenum">45</span> +of hereword seið as ich seide.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E +p<i>ru</i>de beod his bemeres · Drahed wind inward · of worldlich +<span class = "linenum">35</span> +hereword · ⁊ eft wid idel ige`l´p puffed hit utward · as þe bemares dod. +Makied noise ⁊ lud drem to shawen hare p<i>ru</i>de. Ah gif ha uel +þothten · of godes bemeres of þe englene bemen · þat shulen afour half +þe word · bi fore þe grurefule dom g<i>ri</i>sliche blawen · +Arised deade arised · Cumed to drichtines domes for to beon +idemed · þer na pr<i>u</i>d +<span class = "linenum">40</span> +bemere ne shal beon iboregen · Gif ha þohten wel þis · ha walden inoh +raþe iþe deoueles seruise dimluker bemen. Of þeose bemeres sei`d´ +Jeremie · <em>Onager solitarius in desiderio suo attraxit uentum amoris +sui</em> · Of þe wind drahinde in for luue of hereword<big>;</big> seid +as ich seide. +<span class = "linenum">45</span></p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "dropcap">S</span>umme +iuglurs beoð þe ne cunnen seruin of nan oþer gleo bute makien cheres · +wrenche þe muð mis · schulen wið ehnen. Of þis meoster seruið þe unseli +ontfule i þe deofles curt · to bringen o lahtre hare ondfule +lau<i>er</i>d · ȝef ei seið wel oðer deð wel<big>;</big> ne mahen +<span class = "linenum">50</span> +ha nanes weis lokin þider wið riht ehe of god heorte · ah winkið o þ̵ +half ⁊ bihaldeð o luft ȝef þer is eawt to edwiten · oðer ladliche +þiderward schuleð mið eiðer. Hwen ha ihereð þ̵ god<big>;</big> skleatteð +þe earen adun · ah þe lust aȝein þ̵ uuel<big>;</big> is eau<i>er</i> wid +open · þenne he wrencheð þe muð<big>;</big> hwen he turneð god to uuel · +⁊ ȝef hit is sumdel +<span class = "linenum">55</span> +uuel · þurh mare lastunge wrencheð hit to wurse · þeos beoð +forecwidderes hare ahne p<i>ro</i>phetes · þeos bodieð · biuoren hu þe +eateliche deoflen schulen ȝet ageasten ham wið hare grennunge · ⁊ hu ha +schulen ham seolf grennin ⁊ niuelin ⁊ makien sur semblant for þe muchele +angoise i þe pine of helle. Ah for þi ha +<span class = "linenum">60</span> +beoð þe leasse to meanen þ̵ ha biuoren hond leornið hare meoster to +makien grim chere.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">[S]</span>umme +iugelurs beod þe ne cunen seruin of nan oþer gleo buten maken cheres · +wrenchen þe mud mis shuli wid þe ehnen. of þis mester seruid þe unseli +eon`d´fule iþe deoueles curt · to bringen a lahtre hare on`d´fule +leouerð. gef ei ded wel oþer seid wel<big>;</big> ne mahen ha nanes weis +liki þiderwarð wid richt ehe of god heorte · Ah +<span class = "linenum">50</span> +winked o þet half ⁊ bi halded a luft gif þer is +o<i>u</i>t to et wite oþer<big>;</big> ladliche þiderward shuled +mid eiþer. hwen ha ihered þat god skletteð þe earen adun · Ah þe lust +a gein þet uuel is ea wid opene. þenne wrenched þe mud +mis<big>;</big> hwen he turned þet god to uuel · ⁊ gef hit is sumdel +uuel<big>;</big> þurh more lastunge wrenched hit to +<span class = "linenum">55</span> +wurse. þeos beod for quiddares hare ahne p<i>ro</i>ph<i>et</i>es. +þeos bodied biuoren hu þe ateliche deouelen shulen get agastan ham wid +hare grennunge · ⁊ hu ha shulen ham seolf grennen ⁊ niwelen · ⁊ makien +sur semblant · for þe muchele angoise iþe pine of helle. Ah forþi ha +beod þe lesse te meanen · þat ha bi foren hont leorned ha meoster +te +<span class = "linenum">60</span> +makien grim chere.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "dropcap">Þ</span>e +wreaðule biuore þe feond skirmeð mid cniues · ⁊ is his cnif warpere · ⁊ +pleieð mid sweordes · bereð ha<i>m</i> bi þe scharp ord up +on his tunge. Sweord ⁊ cnif eiðer beoð scharpe ⁊ keoruinde word +<span class = "linenum">65</span> +þ̵ he warpeð from him ⁊ skirmeð toward oþre · ⁊ he bodeð hu þe deoflen +schulen pleien wið him mid hare scharpe eawles · skirmi wið hi<i>m</i> +abuten ⁊ dusten ase pilche clut euch toward oðer · ant wið helle +sweordes asneasen him þurh ut · þ̵ beoð kene ant eateliche ant keoruinde +pineN. +<span class = "linenum">70</span></p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E +wreadfule biuoren þe feond skirmed mid kniwes · is his knif warpare · ⁊ +pleied mid sweordes · bered ham bi þe sharpe ord +open his tunge. swerd ⁊ knif eiþer beoð sherpe ⁊ keorwinde : word +þat he warped from him ⁊ skirmed toward oþere. And he boded hu +<span class = "linenum">65</span> +þe deouelen shulen pleien wid him · mid hare sharpe eawles · Skirmin wid +him abuten · ⁊ dusten as a pilche clut · Euch toward oþere · ⁊ wid helle +sweordes asnesen þurh ut þat beod kene ⁊ eateliche keorwinde pinen.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "dropcap">Þ</span>e +slawe lið ⁊ slepeð o þe deofles bearm as his deore deorling · ⁊ te +deouel leið his tutel dun to his eare · ⁊ tuteleð him al þ̵ he wule. for +swa hit is sikerliche to hwa<i>m</i> se is idel of god<big>;</big> +meaðeleð þe feond ȝeorne · ⁊ te idele underueð luueliche his lare. Jdel +⁊ ȝemeles is þes deofleS bearnes slep · ah he schal o domesdei grimliche +abreiden +<span class = "linenum">75</span> +wið þe dredfule dream of þe englene bemen · ⁊ in helle wontreaðe +echeliche wakieN. <em>Surgite aiunt mortui surgite ⁊ uenite ad iudicium +saluatoriS.</em></p> +</td> +<td class = "rightside"> +<span class = "dropcap">[Þ]</span>E slauwe lid ⁊ sleped oþe deoules barm +as his deore deorling · ⁊ +<span class = "linenum">70</span> +þe deouel leid his tutel dun to his earen · ⁊ tutelid him al þat he +eawer uule. for swa hit is sikerliche to hwam se is idel of god · +Meaþeled þe feond georne. ⁊ þe idele underweng luueliche his lare · Idel +⁊ gemeles is þes deoueles bernes slep · Ah he shal a domes dai grimliche +abreiden · wid þe dredfule drem of þe englene bemen · ⁊ in +<span class = "linenum">75</span> +helle wondrede etheliche wakien · <em>Surgite mortui qui jacetis in +sepulcris · surgite ⁊ venite ad Judiciu<i>m</i> saluatoris</em>. +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "dropcap">Þ</span>e +ȝiscere is his eskibah · feareð abuten esken · ⁊ bisiliche stureð him to +rukelin to gederes muchele ⁊ monie ruken · blaweð þrin +<span class = "linenum">80</span> +⁊ blent him seolf · peaðereð ⁊ makeð þrin figures of augrim · as þes +rikeneres doð þe habbeð muche to rikenin. Þis is al þe canges blisse ⁊ +te feond bihalt tis gomen ⁊ laheð þ̵ he bersteð. Wel un derstont euch +wis mon þ̵ gold ba ⁊ seoluer · ⁊ euch eorðlich ahte · nis bute eorðe ⁊ +ahte esken þe ablendeð euch moN þe ham in blaweð · þ̵ +<span class = "linenum">85</span> +is þe bolheð him þurh ham i<i>n</i> heorte prude. Ant al þ̵ he rukeleð ⁊ +gedereð to gederes · ⁊ ethalt of ei þing þ̵ nis bute esken mare +þen hit neodeð<big>;</big> schal in helle wurðen him tadden ⁊ neddren · +⁊ ba as ysaie seið · schulen beon of wurmes<big>;</big> his cuuertur ⁊ +his hwitel · þe nalde þerwið neodfule feden ne schruden. +<em>Subt<i>er</i> te sternet<i>ur</i> +<span class = "linenum">90</span> +tinea ⁊ op<i>er</i>imentum tuum uermiS.</em></p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E +gissere is his eskebah · fared abuten esken · ⁊ bisiliche stured him te +rukelen te gederes · muchele ⁊ monie ruken · blawed þer in · ⁊ +blend him seolf · paþered ⁊ maked þer in figures of +<span class = "linenum">80</span> +augrim · As þeos rich`k´eneres dod þat habbed muche te rikenen. þis is +þes kanges blisse · ⁊ þe feond bi hald þis gomen · ⁊ lahed þat he +bersteð. wel under stonde þis euch mon · þat gold ba ⁊ seoluer · +⁊ euch worldlich ahte · nis buten eorðe ⁊ esken þat ablent euchmon þat +in ham blaweð · þat is þat þat bolehed ham þurh ham in heorte +<span class = "linenum">85</span> +prude. And al þat he rukeled ⁊ gedered to gedere · ⁊ ethalt of +ani þing þat nis buten esken mare þen hit neodeð<big>;</big> shal in +helle wurden him tadden ⁊ neddren · ⁊ ba as ysaie seið shulen beon of +wurmes his cuuertur ⁊ his `þ´witel þat neolden war wið neodfule +feden ⁊ shruden. <em>Subt<i>er</i> te st<i>er</i>net<i>ur</i> tinea ⁊ +op<i>er</i>im<i>en</i>tu<i>m</i> tuu<i>m</i></em> +<span class = "linenum">90</span> +<em>u<i>er</i>mis</em>.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "dropcap">Þ</span>e +ȝiuere glutun is þe feondes manciple · ah he stikeð eauer iceler oðer +icuchene · his heorte is i þe disscheS · his þoht al i þe neppes · his +lif i þe tunne · his sawle i þe crohhe · Kimeð biuoren his lau<i>er</i>d +bismuddet ⁊ bismulret · a disch in his an hond · a scale in his +<span class = "linenum">95</span> +oðer. Meaðeleð mis wordes · wigleð as fordrunke mon þe haueð imunt to +fallen · bihalt his greate wombe · ⁊ te deouel lahheð. Þeose þreatið þus +godd þurh ysaie · <em>Serui mei comedent ⁊ uos esurietis ⁊ c’.</em> +Mine men schulen eoten ⁊ ow schal eauer hungrin · ⁊ ȝe schule beon +feorle world buten ende. <em>Q<i>ua</i>ntum glorificauit se ⁊ in +deliciis +<span class = "linenum">100</span> +fuit<big>;</big> tantu<i>m</i> date illi tormen<i>t</i>um ⁊ luctum · In +apocal<i>ipsi</i> · Cont<i>ra</i> unu<i>m</i> poculum q<i>uo</i>d +miscuit miscete ei duo</em>. Ȝef þe kealche cuppe wallinde bres +to drinken · Ȝeot in his wide þrote þ̵ he swelte inwið. aȝein an ȝef him +twa. þullich is godes dom aȝein ȝiuere ⁊ druncwile iþe apocalipse. +<span class = "linenum">105</span></p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>e +giuere glutun is þes deoules manciple · Ah he stiked eauer iceler oþer +icuche ne · his heorte is iþe dishes · his þoht al iþe nappes · his lif +iþe tunne · his saule iþe crohhe · kimed bi woren his lauert +bi smudded ⁊ bi smured · A dich in his an hond · A scale +in +<span class = "linenum">95</span> +his oþer · Meadeled mis wordes wigeled as for drunken · mon þat haued +mint to fallen · bi halt his greate wombe. ⁊ þe deouel lahheð. +þeos þreated þus god þurh ysaie · <em>Serui mei co<i>m</i>mede<i>n</i>t +⁊ uos esurietis</em> +⁊ c’. Mine men shulen eoten · ⁊ ow shal eawer hungren · ⁊ ge shulen beon +feondes fode world buten ende. <em>Q<i>ua</i>ntu<i>m</i> gl[ori]ficauit +<span class = "linenum">100</span> +se ⁊ in deliciis fuit<big>;</big> tantu<i>m</i> date illi +tormentu<i>m</i> ⁊ luctum · Apocalip<i>sis</i> · Contr<i>a</i> +unu<i>m</i> q<i>uo</i>d miscuit date illi duo</em> · gef þen +kelche cuppe wallinde bras te drinken · geot in his wide þrote · +þat he swelte in wið. agein gef him twa. þullich is godes dom agein +giwere ⁊ druncwile iþe apocalipse. +<span class = "linenum">105</span></p> +</td> +</tr> +</table> + + +<h5 class = "smallcaps"> +<a name = "chap_IX_b_parallel" id = "chap_IX_b_parallel"> +ANCRENE WISSE</a> (Parallel Texts)<br /> +B. The Outer Rule</h5> + +<div class = "mynote"> +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX">A (Corpus MS.)</a><br /> +<a href = "#chap_IX_alt">A (Caius MS.)</a></p> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX_b">B (Corpus MS.)</a><br /> +<a href = "#chap_IX_b_alt">B (Cotton MSS.)</a></p> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_IX_parallel">A (Parallel Texts)</a></p> +</div> + +<table class = "prose" summary = "parallel prose texts"> +<tr> +<td> +<h5 class = "smallcaps">(Corpus MS.)</h5> +</td> +<td> +<h5 class = "smallcaps">(Cotton MS. Nero)</h5> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p> Ȝe mine leoue sustren bute ȝef neod ow driue ⁊ ower meistre hit +reade · ne schulen habbe na beast bute cat ane. Ancre þe haueð ahte · +þuncheð bet husewif ase Marthe wes · ne lihtliche ne mei ha nawt beo +Marie marthe suster wið griðfullnesse of heorte. for þenne mot ha +þenchen of þe kues foddre · of heorde +<span class = "linenum">5</span> +monne hure · Olhnin þe heiward · wearien hwen he punt hire · ⁊ ȝelden +þah þe hearmes. ladlich þing is hit wat crist hwen me makeð i tune man +of ancre ahte. Nu þenne ȝef eani mot nedlunge habben hit · loki þ̵ hit +namon ne eili ne ne hearmi · ne þ̵ hire þoht ne beo nawiht þron +ifestnet. ancre ne ah to habben na þing þ̵ utward drahe hire +<span class = "linenum">10</span> +heorte. <b>N</b>a chaffere ne driue ȝe · ancre þ̵ is chepilt · þ̵ is · +buð forte sullen efter biȝete · ha chepeð hire sawle þe chapmon of +helle. þing þah þ̵ ha wurcheð ha mei þurh hire meistres read<big>;</big> +for hire neode sullen · hali men sumhwile liueden bi hare honden.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e mine leoue sustren *bute ȝef neod +ow driue* ne schulen habben no best . bute kat one. ancre þet haueð +eihte þuncheð bet husewif ase marthe was . þen ancre . ne none weis ne +mei heo beon marie . *marthe suster * mid griðfulnesse of heorte. +Vor þeonne mot heo þenchen of þe kues foddre and of +<span class = "linenum">5</span> +heordemonne huire . oluhnen þene heiward . warien hwon me punt hire ⁊ +ȝelden þauh ðe hermes. wat crist þis is lodlich þing . hwon me makeð +mone i<i>n</i> tune of ancre eihte. Þauh ȝif eni mot nede habben +ku : loke ðet heo none mo<i>n</i>ne ne eilie : ne ne hermie . +ne þet hire þouht ne beo nout þeron i uestned. ancre ne ouh nout +<span class = "linenum">10</span> +to habben no þing þet drawe utward hire heorte. none cheffare ne driue +ȝe. ancre þet is cheapild .* þe buð for te sullen efter +biȝete * heo cheapeð hire soule : þe chepmon of helle. *Þing +þah þ̵ ha wurcheð<big>;</big> ha mei wel þurh hire meistres +read<big>;</big> for hire neode sullen. þah swa dernliche as ha mei for +misliche mon<i>n</i>e wordes.*</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "break"> +<b>N</b>awt deore dehtren ne wite ȝe in ower hus of oðer monne +<span class = "linenum">15</span> +þinges · ne ahte ne claðes · ne boistes · ne chartres · Scoren ne +cyrograffes · ne þe chirch uestemenz · ne þe calices · bute neode oðer +strengðe hit makie<big>;</big> oðer muchel eie. Of swuch witunge is +muchel vuel ilumpen ofte siðen. <b>I</b>N wið ower wanes ne leote ȝe +namon slepeN · +Ȝef muchel neod mid alle makeð breoken ower hus · hwil hit eauer is +<span class = "linenum">20</span> +ibroken · habbeð þrinne wið ow a wummon of cleane lif deies ant +nihteS.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Ne wite ȝe +<span class = "linenum">15</span> +nout i<i>n</i> oure huse of oðer mo<i>n</i>nes þinges . ne eihte . ne +cloðes . ne nout ne vnderuo ȝe ðe chirche uestimenz ne þene caliz bute +ȝif * neod oðer* strencðe hit makie : oðer muchel eie. vor of +swuche witunge is i kumen muchel `vuel´ oftesiðen. +wiði<i>n</i>nen ower woanes : ne lete ȝe nenne mon slepen. ȝif +muchel neode mid alle makeð breken +<span class = "linenum">20</span> +ower hus : þeo hwule ðet hit eu<i>er</i> is i broken : loke +þet ȝe habben þeri<i>n</i>e mid ou one wu<i>m</i>mon of clene liue . +deies ⁊ nihtes.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "smallcaps"><b>F</b>or</span> þi þ̵ wepmen ne seoð ow +ne ȝe ham · wel mei don of ower clað beo hit hwit beo hit blac bute hit +beo unorne · warm ⁊ wel iwraht · felles wel itawet · ⁊ habbeð ase monie +as ow to neodeð to bedde ⁊ to rugge. +<span class = "linenum">25</span></p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "break"> +<span class = "dropcap">U</span>or ði þet no mon ne i sihð +ou . ne ȝe ne i seoð nenne mon : wel mei don of ower cloðes +. beon heo hwite : beon heo blake. bute þet heo beon unorne ⁊ warme +⁊ wel i wrouhte. uelles wel i tauwed. +<span class = "linenum">25</span> +⁊ habbeð ase monie ase ou to neodeð . to bedde and eke to rugge.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "break"> +<b>N</b>est flesch ne schal nan werien linnene clað bute hit beo of +hearde ⁊ of greate heorden. Stamin habbe hwa se wule · +hwa se wule beo buten. Ȝe schulen in an hetter ant igurd liggen · +swa leoðeliche þah þ̵ ȝe mahen honden put ten þer under. Nest +lich nan ne gurde hire wið na cunne gurdles : bute þurh schriftes +leaue. Ne +<span class = "linenum">30</span> +beore nan irn ne here · ne ilespiles felles · ne ne beate hire +þer wið<big>;</big> ne wið scurge i leadet · wið holin ne +wið breres · ne biblodgi hire seolf<big>;</big> wið ute schriftes +leaue · nohwer ne binetli hire · ne ne beate bi uoren · ne na +keoruunge ne keorue · ne ne neome ed eanes to luðere disceplines · +te<i>m</i>ptaciuns forte acwenchen · ne for na bote +<span class = "linenum">35</span> +aȝein cundeliche secnesses · nan uncundelich lechecreft ne leue ȝe ne ne +fondin · wið uten ower meistres read<big>;</big> leste ow stonde +wurse.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "break"> +<span class = "dropcap">N</span>exst fleshe ne schal non werien no +linnene cloð bute ȝif hit beo of herde and of greate heorden. stamin +`habbe´ hwo se wule. and hwo se wule mei beon buten. ȝe +schullen liggen in on heater and i gurd. ne bere ȝe non iren . ne here . +ne irspiles felles. +<span class = "linenum">30</span> +ne ne beate`ou´þer mide. ne mid schurge i leðered : ne +i leaded. ne mid holie . ne mid breres . ne ne biblodge hire +sulf : wið uten schriftes leaue . ne ne nime et enes to +ueole disceplines.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>O</b>wer schon i winter beon meoke · greate ⁊ warme. I sumer ȝe +habbeð leaue bearuot gan ⁊ sitten ⁊ lihte scheos werieN · <b>H</b>osen +wið ute vampez<big>;</big> ligge in hwa se likeð · +<b>I</b>scheoed ne slepe ȝe nawt · ne +<span class = "linenum">40</span> +noh wer bute i bedde. Sum wummon inohreaðe wereð þe brech of here ful +wel icnottet · þe streapeles dun to þe vet ilacet ful feaste · ah eauer +is best þe swete ⁊ te swote heorte. Me is leou<i>er</i>e þ̵ ȝe þolien +wel an heard word<big>;</big> þen an heard here. Ȝef ȝe muhen beo +wimpelles ⁊ ȝe wel wullen<big>;</big> beoð bi warme cappen · ⁊ +þer uppon hwite oðer blake veiles. +<span class = "linenum">45</span> +Anc<i>re</i>n summe sungið in hare wimplunge<big>;</big> na leasse þen +leafdis. Ah þah seið sum þ̵ hit limpeð to euch wummon cundeliche forte +werien wimpel · Nai · wimpel ne heaued clað nowðer ne nempneð hali +writ<big>;</big> ah wriheles ane ·</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>ower schon beon greate and warme. Ine sumer ȝe habbeð leaue uorto gon +and sitten baruot. and hosen wið uten uaumpez . and ligge ine +ham : hwo so likeð. Su<i>m</i> +<span class = "linenum">35</span> +wu<i>m</i>on i nouh reaðe . wereð þe brech of heare fulwel +i knotted . and þe strapeles adun to hire uet. i laced ful ueste. +ȝif ȝe muwen beon wimpel leas : *⁊ ȝe wel wullen* beoð bi warme +keppen . and þeruppon *oðer hwite oðer* blake ueiles. *Ancren +su<i>m</i>me sungið in ha[re] wimlunge na lesse þene lefdị Sum seið þ̵ +hit limped . to e[i] wu<i>m</i>mon cu<i>n</i>deliche<big>;</big> +<span class = "linenum">40</span> +for te weri[en] wimpel. Nai . Wimpel ne hef[ed] nouðer ne nemneð +hali writ<big>;</big> ah wriheles of heuet.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Ad corinthios · <em>Mulier uelet caput suu<i>m</i></em> · Wummon seið +þe apostle schal wreon hire heaued. wrihen he seið +<span class = "linenum">50</span> +nawt wimpliN. wrihen ha schal hire scheome · as eue sunfule dohteR · i +mungunge of þe sunne þ̵ schende us on earst alle · ant nawt drahe þe +wriheles to tiffunge ⁊ to prude ·</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Ad cor[inth.] <em>M<i>u</i>lier uelet cap<i>ut</i> suu<i>m</i></em>. +Wu<i>m</i>mon seið þe apostel schal wrihen hi[re] heauet. wrihen he seið +naut wimplin. wrihen ha schal hire scheome as sunfule eue +dohte[r<big>;</big>] i mu<i>n</i>gunge of þe su<i>n</i>ne þ̵ sch[en]de +us erst alle ⁊ naut +<span class = "linenum">45</span> +drah[en] þ̵ wriheles te tiffung ⁊ te p<i>ru</i>[e].</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Eft wule þe apostle þ̵ wummon wreo i chirche hire neb ȝetten · leste +uuel þoht arise þurh hire onsihðe · <em>Et hoc <i>est</i> propt<i>er</i> +ang<i>e</i>los</em>. hwi þenne +<span class = "linenum">55</span> +þu chirch ancre iwimplet openest þi neb to wepmonnes ehe<big>;</big> +toȝeines þe sist men<big>;</big> spekeð þe apostle · ȝef þu þe ne +hudest. ah ȝef þ̵ ei þing wriheð þi neb from monnes ehe · beo hit wah +beo hit clað · i wel i rund windowe · wel mei duhen ancre of oðer +wimplunge. Toȝeines þe þe þ<i>us</i> ne dest<big>;</big> spekeð þe +apostle nawt toȝeines oþre · þ̵ +<span class = "linenum">60</span> +hare ahne wah wriheð wið euch monnes sihðe. þer awakenið ofte +wake þohtes of · ⁊ werkes oðerhwileS. Hwa se wule beon +isehen<big>;</big> þah ha atiffi hire nis nawt muche wunder<big>;</big> +ah to godes ehnen ha is lufsumre<big>;</big> þe is for þe luue of +him<big>;</big> untiffet wið uteN.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Eft wule seinte pauel þ̵ wu<i>m</i>m[o<i>n</i>] wreo i chirche hire +neb ȝette leste vuel þoht arise þurh hir[e] on sihðe ⁊ +<em>h<i>oc</i> <i>est</i> · p<i>ro</i>p<i>ter</i> ang[e]los</em>. Hwi +þenne þu chirche ancre al beo þu iwimplet<big>;</big> openest þah þi neb +to weopmones ehe . Te ȝeines þe. þe isist men spekeð seinte pauel. Ah +ȝef ei þing +<span class = "linenum">50</span> +wriheð<big>;</big> þi neb fro<i>m</i> mo<i>n</i>nes ehe<big>;</big> beo +hit wah beo hit clað i þi p<i>ar</i>lures þurl<big>;</big> wel +mei duhen ancre of oðer wimlu<i>ng</i>e.* Hwo se wule beon +i seien . þauh heo atiffe hire<big>;</big> nis nout muchel +wunder . auh to godes eien . heo is lufsumere þet is uor ðe luue of +him<big>;</big> untiffed wið uten.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>R</b>ing ne broche ne habbe ȝe · ne gurdel imembret · ne glouen ne +nan swuch +<span class = "linenum">65</span> +þing þ̵ ow ne deh to habben. A meoke surpliz ȝe mahen in hat sumer +werien.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Ring . ne broche nabbe ȝe . ne gurdel i me<i>m</i>bred . +<span class = "linenum">55</span> +ne glouen . ne no swuch þing þet ou . ne deih for to habben. +*vnderstondeð . þ̵ of alle þeose þinges nis nan hest ne forbot for alle +ha beoð of þe vttere riwle þ̵ is lute strencðe of<big>;</big> for hwon +þ̵ te inre beo wel iwist as ic seide i þe frumðe . <i>ha</i> mei beon +ichanget hwer se euer ei neod oder eni skile hit askeð . +eft<i>er</i> þ̵ ha mei ase +<span class = "linenum">60</span> +þuften . best seruin þe leafdi riwle.*</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>E</b>auer me is leou<i>er</i>e se ȝe doð greattre werkes. +<b>N</b>e makie ȝe nane purses forte freondin ow wið · bute to þeo þ̵ +ower meistre ȝeueð ow his leaue · ne huue ne blod binde of seolc +· ne laz buten leaue · Ah schapieð ⁊ seowið ⁊ mendið chirche claðes · ⁊ +poure monne hettren. +<span class = "linenum">70</span> +na swuch þing ne schule ȝe ȝeouen wið uteN schriftes leaue · +namare þen neomen ·</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "break"> +<span class = "dropcap">E</span> +uer me is leouere . so ȝe don gretture werkes. ne makie none purses . +uorte ureonden ou mide .* bute to þeo þ̵ ower meistre ȝeoueð ow his +leaue*<big>;</big> ne blodbendes of seolke .* ne laz . bute +leaue*<big>;</big> auh schepieð and seouweð and amendeð chirche cloðes . +and poure +<span class = "linenum">65</span> +monne cloðes. no þing ne schule ȝe ȝiuen : wið uten +schriftes leaue.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þ̵ ȝe ne seggen hi<i>m</i> fore<big>;</big> as of oðre þinges · kun +oðer cuððe · hu ofte ȝe under uengen · hulonge ȝe edheolden. tendre of +cunne limpeð nawt ancre beonne. A mon wes of religiun · ⁊ com to him +efter help his fleschliche broðer · ⁊ he tahte him to his þridde +<span class = "linenum">75</span> +breðer · þe wes dead biburiet. Þe ondswerede wundrinde · Nai q<i>uo</i>ð +he nis he dead? ant ich q<i>uo</i>ð þe hali mon am dead gasteliche. Na +fleschlich freond ne easki me fleschlich froure. Amices ⁊ parures · +worldliche leafdis mahen inoh wurchen · ant ȝef ȝe ham +makieð<big>;</big> ne makie ȝe þrof na mustreisun · veine gloire attreð +alle +<span class = "linenum">80</span> +gode þeawes · ⁊ alle gode werkes. Criblin ne schal nan of ow for luue ne +for hure. Taueles ne forbeode ich nawt. Ȝef sum riueð surpliz oðeR +measse kemese<big>;</big> oþre riuunges ne riue ha nawt nomeliche +oueregede · bute for muche neode.</p> +</td> +<td></td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>H</b>elpeð ow wið ower ahne swinc se forð se ȝe eauer mahen to +schriden ow seoluen ⁊ feden ȝef +<span class = "linenum">85</span> +neod is · ⁊ þeo þe ow seruið.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>helpeð mid ower owune swinke so uorð so ȝe muwen to schruden ou +suluen and *feden ȝef neod is* þeo ðet ou serueð .</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>A</b>s sein Jerome leareð · ne beo ȝe neauer longe ne lihtliche of +sum þing allunges idel · for anan rihtes þe feond beot hire his +werc þe i godes werc ne swinkeð · ⁊ tuteleð anan toward hire. foR hwil +he sið hire bisi<big>;</big> he þencheð þus · for nawt ich schulde nu +cume neh hire<big>;</big> ne mei ha nawt iȝemen to lustni +<span class = "linenum">90</span> +mi lare. Of idelnesse awakeneð muchel flesches fondunge. <em>Iniquitas +Sodome<big>;</big> saturitas panis ⁊ ocium</em> · þ̵ is · SodomeS +cwedschipe com of idelnesse ⁊ of ful wombe. Irn þ̵ lið stille gedereð +sone rust · weater þe ne stureð nawt<big>;</big> readliche stinkeð.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>ase seint ierome lereð : ne beo ȝe neu<i>er</i> idel . uor +anonrihtes ðe ueond beot hire his werc : þet ine godes werke ne +wurcheð . and he tuteleð anonrihtes +<span class = "linenum">70</span> +touward hire. uor þeo hwule þet he isihð hire bisi . `he´ þencheð þus . +vor nout ich schulde nu kumen neih hire<big>;</big> ne mei heo nout +i hwulen uorto her`c´nen mine lore. of idelnesse awakeneð +muchel flesshes fondunge . <em>Iniq<i>ui</i>tas sodome . +sat<i>ur</i>itas panis ⁊ ociu<i>m</i></em>. þet is. al sodomes +cweadschipe kom of idelnesse : ⁊ of ful +<span class = "linenum">75</span> +wombe. Iren þet lið stille<big>;</big> gedereð sone rust . and water þet +ne stureð nout readliche stinkeð.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "break"> +<b>A</b>ncre ne schal nawt forwurðe scolmeistre · ne turnen ancre husto +<span class = "linenum">95</span> +childrene scole · hire meiden mei learen sum oðer meiden · þ̵ were pliht +of to leornin among<i>e</i> wepmen · oðer bimong gromes. ah ancre ne ah +to ȝemen bute godd ane · þah bi hire meistres read ha mei sum rihten ⁊ +helpen to learen.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>ancre ne schal nout forwurðen scolme`i´stre : ne turnen hire +ancre hus<big>;</big> to childrene scole. hire meiden mei þauh techen +su<i>m</i> lutel meiden. þet were dute of forto leornen among gromes . +auh ancre ne ouh forto ȝemen bute god one. *þah +<span class = "linenum">80</span> +bi hire meistres read<big>;</big> ha mei su<i>m</i> rihten ⁊ helpe te +leren.*</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Ȝe ne schulen senden leattres · ne underuon leattres · ne writen bute +leaue. Ȝe schulen beon i doddet · +<span class = "linenum">100</span> +oðer ȝef ȝe wulleð ischauen fowr siðen i þe ȝer · to lihtin ower heaued +· beo bi þe her ieueset<big>;</big> hwa se swa is leouere · ant +as ofte ileten blod ⁊ ȝef neod iS<big>;</big> oftre · Þe mei beo þer +buten<big>;</big> ich hit mei wel þolien. Hwen ȝe beoð ilete +blod<big>;</big> ȝe ne schule don na þing þe þreo dahes þ̵ ow greueð · +ah talkið to ower +<span class = "linenum">105</span> +meidnes · ⁊ wið þeawfule talen schurteð ow to gederes. Ȝe maheN +swa don ofte hwen ow þuncheð heuie<big>;</big> oðer beoð for sum +worltlich þing sare oðer seke · þah euch worltlich froure is unwurðe to +ancre.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "break"> +<span class = "dropcap">Ȝ</span> +e ne schulen senden lettres . ne underuon lettres . ne writen : +buten leaue. ȝe schulen beon i dodded four siðen iðe ȝere : +uorto lihten ower heaued. *oðer ȝef ȝe wulled ischauen. hwa se wule +ieveset. ah ha mot te oft<i>er</i>e weschen ⁊ kemben hire +heauet*<big>;</big> and ase ofte ileten +<span class = "linenum">85</span> +blod . and oftere ȝif neod is . and hwo so mei beon þer wið +uten<big>;</big> ich hit mei wel i þolien. hwon ȝe beoð i leten +blod . ȝe ne schulen don no þing þeo þreo dawes<big>;</big> þet ou greue +. auh talkeð mid ower meidenes. and mid þeaufule talen : schurteð +ou to gederes. ȝe muwen don so ofte : hwon ou þuncheð heuie . oðer +beoð uor sume worldliche þinge +<span class = "linenum">90</span> +sorie : oðer seke.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>S</b>wa wisliche witeð ow in ower blodletunge<big>;</big> ⁊ haldeð +ow i swuch reste<big>;</big> þ̵ ȝe longe þreft<i>er</i> mahen i godes +seruise þe monluker swinken · +<span class = "linenum">110</span> +ant alswa hwen ȝe feleð eani secnesse. Muchel sotschipe hit is leosen +for an dei<big>;</big> tene oðer tweolue. <b>V</b>esscheð ow +hwer se neod is as ofte as ȝe wulleð ·</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>So wisliche witeð ou i<i>n</i> our blod letunge : and +holdeð ou ine swuche reste . þet ȝe longe þer efter muwen ine godes +seruise þe monluker swinken . and also hwon ȝe i ueleð eni +secnesse. vor muchel sotschipe hit is. uorto uorleosen uor one deie. +tene oðer tweolue. Wassheð ou hwar se ȝe habbeð neode : ase ofte +<span class = "linenum">95</span> +ase ȝe wulleð.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>⁊ ower oþre þinges. Nes neauer fulðe godd leof · þah pou<i>er</i>te ⁊ +unorneschipe beon him licwurðe. <b>V</b>Nderstondeð eauer of alle þeose +þinges · þ̵ nan nis heast ne forbod þ̵ +<span class = "linenum">115</span> +beoð of þe uttre riwle · þet is lute strengðe of. for hwon þ̵ te inre +beo wel iwist as ich seide i þe frumðe · þeos mei beon ichanget +hwer se eani neod oðer eani skile hit easkeð · efter þ̵ ha best +mei þe leafdi riwle seruin as hire eadmode þuften · ah sikerliche +wið uten hire þe leafdi feareð to wundre.</p> +</td> +<td></td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>A</b>ncre þe naueð nawt neh +<span class = "linenum">120</span> +honde hire fode<big>;</big> beoð bisie twa wummen. An eauer þe leaue ed +hame<big>;</big> an oþer þe wende ut · hwenne driueð neod · ⁊ þeo beo +ful +unorne wið uten euch tiffunge · oðer a lutel þuftene<big>;</big> +oðer of feier ealde. Bi þe wei as ha geað<big>;</big> ga singinde hire +beoden · ne ne halde na tale wið mon ne wið wummon · ne sitte ne ne +stonde · bute þ̵ +<span class = "linenum">125</span> +leaste þet ha eauer mei ear þen ha ham cume. Nohwider elles ne ga heo +bute þider as me send hire · wið ute leaue · ne ne eote ha ne ne +drinke ute · Þe oþer beo eauer inne · ne wið ute þe ȝeten : +ne ga wið ute leaue.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "break"> +<span class = "dropcap">A</span>ncre þet naueð nout neih honde hire +uode : beoð bisie two wu<i>m</i>men . on ðet bi leaue +eu<i>er</i> ethom . an oðer þet wende ut hwon hit is neod . and þeo beo +ful unorne *oðer a lute þuhten* oðer of feir elde and biðe weie ase heo +geð . go singinde hire beoden . +<span class = "linenum">100</span> +ne ne holde heo nout none tale mid mon ne mid wu<i>m</i>mon . ne ne +sitte ne ne stonde bute þet leste þet heo mei er þen heo kume hom. +nouhwuder elles ne go heo<big>;</big> bute þider ase me sent hire. +wið ute leaue : ne ete heo ne ne drinke ute. þe oðer beo +eu<i>er</i> i<i>n</i>ne . ne wið ute þe ȝeate ne go heo nout +wið ute leaue.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Ba beon obedient to hare dame in alle þing · bute i sunne ane · na +þing nabben þet heo hit nute · ne underuo na +<span class = "linenum">130</span> +þing · ne ne ȝeoue nowðer<big>;</big> wið uten hire leaue. Na mon +ne leote ȝe in · ne þe ȝung<i>re</i> ne speoke wið namon bute leaue · ne +ga ha nawt ut of tune : wið uten siker fere · ȝef hit swa +mei beon<big>;</big> ne ne ligge ute. ȝef heo ne con oboke<big>;</big> +segge bi pa<i>te</i>r n<i>ost</i>res · ant bi auez hire ures · ⁊ wurche +þ̵ me hat hire wið ute gruchu<i>n</i>ge. habbe eauer hire +<span class = "linenum">135</span> +earen opene toward hire dame. Nowðer of þe wummen ne beore from hare +dame · ne ne bringe to hire nane idele talen<big>;</big> ne neowe +tidinges · ne bitweonen ham seolf<big>;</big> ne singen ne ne speoken na +ne worldliche spechen · ne lahhen swa ne pleien<big>;</big> þet ei mon +þ̵ hit sehe<big>;</big> mahte hit to uuel turnen.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>boðe beon obedient to hore +<span class = "linenum">105</span> +dame i<i>n</i> alle þinges<big>;</big> bute ine sūnne one. no þing +nabben heo<big>;</big> þet hore dame hit nute . ne ne underuon no þing . +ne ne ȝiuen wið uten hire leaue. Nenne mon ne leten heo in . ne +ðe ȝungre ne speke mid none monne : bute leaue . ne ne go nout ut +of tune . wið uten siker uere . ne ne ligge ute. ȝif heo ne con o +boke : sigge bi p<i>ate</i>r n<i>ostr</i>es +<span class = "linenum">110</span> +and bi auez hire vres . and wurche þet me hat hire wið uten +grucchunge. habbe euer hire earen opene touward hire dame. nouðer of ðe +wu<i>m</i>men ne beren urom hore dame . ne ne bringen to hire . none +idele talen : ne neowe tiþinges . ne bitweonen ha<i>m</i> sulf ne +singen . ne ne speken none worldliche spechen . ne lauhwen ne ne pleien +so ðet +<span class = "linenum">115</span> +ei mon þet hit iseie . muhte hit to v`u´el t<i>ur</i>nen.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Ouer alle þinges leasunges ⁊ luðere wordes +<span class = "linenum">140</span> +heatien. hare her beo icoruen · hare heaued clað sitte lahe · eiðer +ligge ane. Hare cop beo hehe isticchet · ⁊ bute broche. na mon ne +seo ham unleppet ne open heaued. lah locunge habben.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>ou<i>er</i> alle þing leasunge and luðere wordes . hatien. Hore her +beo i koruen . hore heuedcloð sitte lowe. eiðer ligge one. Hore +hesmel beo heie istihd<big>;</big> al wið ute broche. no mon ne +i seo ham unweawed . ne open heaued. *Inwið þe wanes ha muhe +werie scapeloris hwen mantel +<span class = "linenum">120</span> +ham heuegeð . ute<big>;</big> gan i mantlet þe heauet +i hudeket.* louh lokunge habben.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Heo ne schulen cussen na mon · ne cuðmon ne cunnes mon · ne +for na cuððe cluppen · ne weschen hare heaued · ne lokin feaste o na +mon<big>;</big> ne toggin +<span class = "linenum">145</span> +wið ne pleien. Hare weden beon of swuch schape · ⁊ al hare aturn +swuch<big>;</big> þet hit beo edscene hwerto ha beoð iturnde. Hare lates +lokin warliche · þ̵ nan ne mahe edwiten ham<big>;</big> in hus ne ut of +hus.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>heo ne schulen cussen nenne mon .* ne cuð mon ne cunes +mo<i>n</i> . ne for nan cuððe cluppen* ne uor luue cluppen . ne kuð ne +unkuð . ne wasshen hore heaued . ne loken ueste o none monne . ne toggen +mid him<big>;</big> ne pleien. hore weaden beon of swuche scheape +<span class = "linenum">125</span> +⁊ alle hore aturn swuch<big>;</big> þet hit beo eðcene hwarto heo beoð +i turnde. hore lates loken warliche . þet non ne edwite ham ne +ine huse ne ut of huse.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>On alle wise forbeoren to wreaðen hare dame · ⁊ as ofte as heo hit +doð<big>;</big> ear ha drinken oþer eoten<big>;</big> makien hare venie +· o cneon +<span class = "linenum">150</span> +dun biuoren hire ⁊ seggen · mea culpa · ⁊ underuon þe penitence þ̵ ha +leið up on hire lutinde hire lahe. Þe ancre þrefter neauer mare +þ̵ ilke gult ne upbreide for na wreaððe · bute ȝef ha eft sone falle i +þ̵ ilke · ah do hit allunge ut of hire heorte. Ȝef ei strif ariseð +bitweone þe wummen<big>;</big> þe ancre makie eiðer to makien oþer venie +o cneon to þer +<span class = "linenum">155</span> +eorðe · ⁊ eiðer rihte up oþer<big>;</big> ⁊ cussen on ende · ant te +ancre legge on eiðer<big>;</big> sum penitence ·</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>on alle wise uorberen to wreððen hore dame . and ase ofte ase heo hit +doð er heo drinken oðer eten . makien hore uenie akneon adun to þer +eorðe biuoren hire : ⁊ sigge <em>mea culpa</em> . and underuon +<span class = "linenum">130</span> +ðe penitence : ðet heo leið upon hire lutende hire louwe. þe ancre +neu<i>er</i> more þer efter þene ilke gult ne upb[r]eide hire : uor +none wreððe . bute ȝif heo eft sone ualle iðet ilke . auh do hit allunge +ut of hire heorte. and ȝif eni strif ariseð bitweonen ðe +wu<i>m</i>men<big>;</big> ðe ancre makie eiðer of ha<i>m</i> to makien +oðer venie akneon to ðer eorðe . and +<span class = "linenum">135</span> +eiðer rihte up oðer : ⁊ kussen ha<i>m</i> on ende . and þe ancre +legge on eiðer su<i>m</i> penitence.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>mare up o þe ilke þe greatluker gulte. Þis is a þing witen ha wel þ̵ +is gode leouest<big>;</big> Sahtnesse ⁊ some · ⁊ te feond laðest · +for þi he is eauer umben to arearen sum leaððe. Nu sið þe sweoke +wel · þ̵ hwen fur is wel o brune<big>;</big> ⁊ me wule þ̵ hit +aga<big>;</big> +<span class = "linenum">160</span> +me sundreð þe brondes · ⁊ he deð <i>n</i>ond þ̵ ilke. luue is +ih<i>es</i>u c<i>ri</i>stes fur · þ̵ he wule þ̵ bleasie aa i þin heorte +· ant te deouel blaweð forte puffen hit ut. Hwen his blawunge ne geineð +nawt · he bringeð up sum uuel word · oðer sum oþer nohtunge · hwer þurh +ha to hurten eiðer fro<i>m</i>mard oþer · ⁊ te hali gastes fuR cwencheð +hwen þe +<span class = "linenum">165</span> +brondes þurh wreaððe beoð isundret. forþi halden ham i luue feaste to +gederes ·</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>More upon þeo ilke : ðet gretluker haueð agult. þis is o þing +wute `ȝe´ wel to soðe ðet is gode leouest<big>;</big> seih[t]nesse ⁊ +some. ⁊ þe ueonde loðest. and for þi he is eu<i>er</i> umbe to +arearen sume wreððe. nu isihð ðe deouel wel ðet hwon þet fur +<span class = "linenum">140</span> +is wel o brune . ⁊ me wule ðet hit go ut : me sundreð ðe brondes . +and he deð `also´ onond þet ilke. luue is ih<i>es</i>u cristes fur þet +he wule ðet blasie i<i>n</i> vre heorte . and þe deouel bloweð forto +puffen hit ut . and hwon his blowinge ne geineð nout : þeonne +bringeð he up su<i>m</i> luðer word . oðer su<i>m</i> oþer +nouhtunge : hwar þuruh heo to hurteð eiðer +<span class = "linenum">145</span> +uro<i>m</i>mard oðer<big>;</big> and þe holi gostes fur<big>;</big> +acwencheð hwon ðe brondes þuruh wreððe<big>;</big> beoð +i sundred. and for þi holden ha<i>m</i> ine luue ueste +to gederes .</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Ant ne beo ha<i>m</i> nawt of hwen þe feond blawe · nomeliche ȝef +monie beon iueietsomet<big>;</big> ⁊ wel wið luue ontende. Þah þe ancre +on hire meidnes for openliche gultes legge penitence<big>;</big> to þe +preost noðeleater schriuen ham hwen neod is · ah eauer þah wið leaue. +Ȝef ha +<span class = "linenum">170</span> +ne cunnen nawt þe mete g<i>ra</i>ceS · seggen in hare stude<big>;</big> +p<i>ate</i>r n<i>oste</i>r biuoren<big>;</big> ⁊ aue Maria · ⁊ +eft<i>er</i> mete alswa · ant a Credo mare · ⁊ segge þ<i>us</i> on ende +· feader · Sune · hali gast al mihti godd · ȝeoue ure dame his +g<i>ra</i>ce · se lengre se mare · ⁊ leue hire ⁊ us ba neomen god ende · +for ȝelde alle þe us god doð · ⁊ milci hare sawle þe us god +<span class = "linenum">175</span> +idon habbeð · hare sawle ⁊ alle cristene sawleS.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>and ne beo ha<i>m</i> nout of<big>;</big> hwon ðe ueond blowe . and +nomeliche ȝif monie beoð i ueied somed<big>;</big> and wel mid luue +ontende. Þauh ðe ancre on hire meidenes uor openliche gultes . legge +penitence +<span class = "linenum">150</span> +neu<i>er</i> ðe later to ðe preoste schriuen ha<i>m</i> ofte . auh +eu<i>er</i> þauh mid leaue. and ȝif heo ne kunnen nout ðe mete +graces : siggen i<i>n</i> hore stude<big>;</big> p<i>ate</i>r . +n<i>oste</i>r . ⁊ aue maria biuoren mete . and efter mete also . ⁊ credo +moare . and siggen þus on ende . veder ⁊ sune ⁊ holi gost . ⁊ on almihti +god<big>;</big> he ȝiue ure dame his grace<big>;</big> so lengre so more +. +<span class = "linenum">155</span> +⁊ leue hire ⁊ us boðe nimen god endinge . ⁊ forȝelde alle ðet us god doð +. ⁊ milce hore soulen : þet us god i don habbeð . hore soulen +⁊ alle cristene soulen. am<i>en</i>.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "break"> +<b>B</b>itweone mel ne gruchesi ȝe nawt · nowðer frut ne +oðerhwet<big>;</big> ne drinken bute leaue . ⁊ te leaue beo liht in al +þ̵ nis sunne. Ed te mete na word · oðer lut<big>;</big> ⁊ teo stille. +Alswa efter þe ancre complie · aþet p<i>ri</i>me · ne don na þing ne +seggen<big>;</big> hweR þurh hire silence mahe +<span class = "linenum">180</span> +beon isturbet. <b>N</b>an ancre seruant ne ahte bi rihte to easkin iset +hure · bute mete ⁊ hure þ̵ ha mei flutte bi<big>;</big> ant godes milce. +Ne mis leue nan godd<big>;</big> hwet se tide of þe ancre +· þ̵ he hire trukie. þe meidnes wið uten ȝef ha seruið þe ancre +alswa as ha ahen · hare hure schal beon þe hehe blisse of heouene. +Hwa se haueð ehe of hope toward +<span class = "linenum">185</span> +se heh bure<big>;</big> gleadliche wule ha seruui ⁊ lihtliche alle wa · +⁊ alle teone þolien. wið eise ⁊ wið este ne buð me nawt bliSSe.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Bitweonen mele ne gruselie ȝe nout . nouðer frut<big>;</big> `ne´ +oðerhwat . ne `ne´ drinken wið uten leaue . auh þe leaue beo liht +i<i>n</i> alle þeo þinges<big>;</big> þer nis sunne. Ette mete +<span class = "linenum">160</span> +no word . oðer lut . ⁊ þeo beon stille. also efter ðe ancre +cu<i>m</i>plie uort midmorwen . ne don no þing . ne ne siggen . hwar +þuruh hire silence muwe beon i sturbed. non ancre seruant ne +ouhte mid rihte uorto asken i sette huire<big>;</big> bute mete ⁊ +cloð : þet heo mei vlutten bi . ⁊ godes milce. ne mis leue +no<i>n</i> god<big>;</big> hwat so bitide of ðe ancre : +<span class = "linenum">165</span> +þet he hire trukie. Þe meidenes wið uten ȝif heo serueð ðe ancre +also ase heo owen<big>;</big> hore hure schal beon ðe eche blisse of +heouene. hwo so haueð eie hope touward so heie hure : +gledliche wule heo seruen ⁊ lihtliche alle wo and alle teone þolien. Mid +eise ne mid este<big>;</big> ne kumeð me nout toþer heouene. +<span class = "linenum">170</span></p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "break"> +<span class = "dropcap">Ȝ</span>e ancres ahen þis leaste stucche reden +to ower wummen euche wike eanes · aþet ha hit cunnen. Ant muche neod is +þ̵ ȝe neomen to ham muche ȝeme · for ȝe mahen muchel beon þurh ham +i godet · ⁊ +<span class = "linenum">190</span> +iwurset. On oðer half ȝef þet ha sungið þurh ower ȝemeles<big>;</big> ȝe +schule beo bicleopet þrof biuore þe hehe deme · ⁊ for þi as ow is +muche neod · ⁊ ham ȝet mare<big>;</big> ȝeornliche leareð ham to halden +hare riwle · ba for ow ⁊ for ham seolf<big>;</big> liðeliche ⁊ luueliche +· for swuch ah wummone lare to beonne · luuelich ⁊ liðe · ⁊ selthwenne +sturne.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "break"> +<span class = "dropcap">Ȝ</span> +e ancren owen þis lutle laste stucchen reden to our wu<i>m</i>men +eu<i>er</i>iche wike enes uort ðet heo hit kunnen. and muche neod is ou +beoðe : ðet ȝe nimen to ha<i>m</i> gode ȝeme . vor ȝe muwen muchel +þuruh ha<i>m</i> beon i goded. and i wursed on oðer halue. +ȝif heo sunegeð þuruh ower ȝemeleaste<big>;</big> ȝe schulen beon +bicleoped þer of biuoren þe +<span class = "linenum">175</span> +heie demare . and for þi ase ou is muche neod . ⁊ ha<i>m</i> is +ȝete more<big>;</big> ȝeorneliche techeð ha<i>m</i> to holden hore +riulen . boðe uor ou : ⁊ for ha<i>m</i> suluen . liðeliche þauh ⁊ +luueliche<big>;</big> uor swuch ouh wu<i>m</i>mone lore to beon . +luuelich and liðe and seldwhonne sturne.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Ba is riht þ̵ ha +<span class = "linenum">195</span> +ow dreden ⁊ luuien · ant þah þ̵ ter beo eauer mare of luue<big>;</big> +þen of drede · þenne schal hit wel fearen · Me schal healden eoli ⁊ win +ba i wunden efter godes lare · ah mare of softe eoli<big>;</big> þen of +bitinde win . þ̵ is Mare of liðe wordes<big>;</big> þen of suhinde · for +þer of kimeð þinge best<big>;</big> þ̵ is luue eie. lihtliche ⁊ +sweteliche foRȝeoued +<span class = "linenum">200</span> +ham hare gultes · hwen ha ham icnaweð ⁊ bihateð bote.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Boðe hit is riht þet heo ou dreden ⁊ luuien . auh þet ðer beo . more +eu<i>er</i> +<span class = "linenum">180</span> +of luue : þen of drede. þeonne schal hit wel uaren. Me schal helden +eoli and win beoðe i ne wunden, efter godere lore . auh more of +þe softe eolie<big>;</big> þen of þe bitinde wine . þet is . more of +liðe wordes : þen of suwinde . vor þerof kumeð þinge +best<big>;</big> þet is luue eie. lihtliche ⁊ sweteliche uorȝiueð +ha<i>m</i> hore gultes : hwon heo ha<i>m</i> iknoweð and +<span class = "linenum">185</span> +bihoteð bote.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>A</b>se forð as ȝe mahen of mete ⁊ of claðes · ⁊ of oþre þinges +þet neode of flesch easkeð<big>;</big> beoð large toward ham<big>;</big> +þah ȝe nearowe beon ⁊ hearde to ow seoluen. Swa deð þe wel +blaweð<big>;</big> went te nearewe of þe horn to his ahne +muð<big>;</big> ant utward þ̵ wide. Ant ȝe don alswa as ȝe wulleð þ̵ +<span class = "linenum">205</span> +ower beoden bemin wel ⁊ dremen<big>;</big> i drihtines earen · nawt ane +to ower ahnes<big>;</big> ah to alle folkes heale · as ure lau<i>er</i>d +leue þurh þe g<i>ra</i>ce of him seolf þ̵ hit swa mote ameN.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "break"> +<span class = "dropcap">S</span> +e uorð ase ȝe muwen of drunch and of mete and of cloð and of oðer þinges +þet neode of fleshe askeð : beoð large touward ha<i>m</i> : +þauh ȝe ðe neruwure beon and te herdure to ou suluen . vor so deð þe wel +bloweð . went þene neruwure ende of þe horne to his owune +<span class = "linenum">190</span> +muðe . ⁊ utward þene wide. and ȝe don also . ase ȝe wulleð þet ower +beoden bemen ⁊ dreamen wel : ine drihtenes earen . and nout one to +ower ones<big>;</big> auh to alle uolkes heale . ase ure lou<i>er</i>d +leue þuruh ðe grace of hi<i>m</i>sulf . þet hit so mote beon. +am<i>en</i>.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>H</b>wen ower sustres meidnes cumeð to ow to froure<big>;</big> +cumeð to ham to þe þurl<big>;</big> earunder ⁊ ouerunder · eanes oðer +twien · ⁊ gað aȝein sone<big>;</big> to ower note gastelich · +<span class = "linenum">210</span> +ne biuore Complie ne sitte ȝe nawt for ham ouer riht time · swa þ̵ hare +cume beo na lure of ower religiun<big>;</big> ah gastelich biȝete. ȝef +þer is eani word iseid þ̵ mahte hurten heorte<big>;</big> ne beo hit +nawt iboren ut<big>;</big> ne ibroht to oþer ancre<big>;</big> þ̵ is eð +hurte. To him hit schal beon iseid<big>;</big> þe lokeð ham alle. Twa +niht is inoh þ̵ ei beo edhalden · ant þ̵ beo +<span class = "linenum">215</span> +ful seldene · ne for heom ne breoke silence ed te mete<big>;</big> ne +for blodletunge · bute ȝef sum muche god oðer neod hit makie. Þe ancre +ne hire meiden ne plohien `nane´ worldliche gomenes ed te þurle · ne ne +ticki to gederes · foR ase seið seint Beornard. vnwurðe þing is +to euch gastelich mon · ⁊ nomeliche to ancre<big>;</big> euch swuch +fleschlich +<span class = "linenum">220</span> +froure · ⁊ hit binimeð gastelich þ̵ is wið ute met utnume murhðe +· ⁊ þ̵ is uuel change as is iseid þruppe.</p> +</td> +<td></td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "break"> +<span class = "dropcap">O</span> +f þis boc redeð hwen ȝe beoð eise euche dei<big>;</big> leasse oðer +mare. Jch hopie þ̵ hit schal beon ow ȝef ȝe hit redeð ofte<big>;</big> +swiðe biheue<big>;</big> þurh godes muchele grace · elles ich hefde +uuele bitohe +<span class = "linenum">225</span> +mi muchele hwile. Me were leou<i>er</i>e godd hit wite do me toward +rome<big>;</big> þen forte biginnen hit eft forte donne. Ȝef ȝe findeð +þ̵ ȝe doð alswa as ȝe redeð<big>;</big> þonckið godd ȝeorne · ȝef ȝe ne +doð nawt<big>;</big> biddeð godes are · ⁊ beoð umben þeronuuen þ̵ ȝe hit +bet halden efter ower mihte. +<span class = "linenum">230</span></p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "break"> +<span class = "dropcap">O</span> + þisse boc redeð eu<i>er</i>iche deie : hwon ȝe beoð eise . +eu<i>er</i>iche deie +<span class = "linenum">195</span> +lesse oðer more. uor ich hopie þet hit schal beon ou ȝif ȝe hit redeð +ofte : swuðe biheue þuruh godes grace . and elles ich heuede vuele +bitowen muchel of mine hwule. God hit wot me were leouere uorto don me +touward rome<big>;</big> þen uorto biginnen hit eft forto donne. and ȝif +ȝe iuindeð þet ȝe doð also ase ȝe redeð<big>;</big> þonkeð god ȝeorne . +<span class = "linenum">200</span> +and ȝif ȝe ne doð nout<big>;</big> biddeð godes ore . and beoð umbe þer +abuten : þet ȝe hit bet hol holden : efter ower mihte.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "break"> +<span class = "dropcap">F</span>eader · Sune · hali gast · an almihti +godd wite ow in hiS warde · he gleadie ow ⁊ frouri ow mine leoue sustren +· ant for al þ̵ ȝe for him dreheð ⁊ dreaieð · ne ȝeoue ow neauer leasse +· þen al to gedere him seoluen · Beo he aa iheiet from +world in to worlde aa on ecnesse · AMeN.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Veder and sune and holi gost . and on almihti god : he wite ou +in his warde. he gledie ou and froure ou<big>;</big> mine leoue sustren. +and for al þet ȝe uor him drieð and suffreð . he ne ȝiue ou neu<i>er</i> +lesse huire þen +<span class = "linenum">205</span> +alto gedere him suluen. he beo eu<i>er</i> i heid from worlde to +worlde . eu<i>er</i> on ecchenesse. amen.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>A</b>se ofte aS ȝe habbeð ired eawiht her on<big>;</big> greteð þe +leafdi +<span class = "linenum">235</span> +wið aN aue<big>;</big> for him þ̵ swonc her abuten · Jnoh meaðful +ich am þe bidde se lutel · +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]" +/> +Explicit · <b>J</b>þench o þi writere i þine beoden sum +chearre<big>;</big> ne beo hit ne se lutel. Hit turneð þe to +gode<big>;</big> þ̵ tu bidest for oþre.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "break"> +ase ofte ase ȝe readeð out o þisse boc<big>;</big> greteð þe lefdi mid +one aue marie uor him ðet makede þeos riwle . and for hi<i>m</i> þet +hire wrot and swonc her abuten. Inouh meðful ich am<big>;</big> þet +bidde so lutel. +<span class = "linenum">210</span></p> +</td> +</tr> +</table> + +<!-- end combined version --> + +<span class = "pagenum">76</span> +<a name = "page76" id = "page76"> </a> + +<h4><a name = "chap_X" id = "chap_X"> +X. IN DIEBUS DOMINICIS</a></h4> + +<p class = "mynote"> +“Lambeth 487: see [<a href = "#chap_VIII">VIII, Poema Morale</a>].”</p> + +<p class = "headnote"><span class = "headnote"> +The Privileges of Sunday</span></p> + + +<div class = "prose"> + +<p class = "folionum">[f. 15 v]</p> +<p><span class = "dropcap">[L]</span><span class = +"smallcaps">eofemen</span> +<span class = "sidenote"> +4. In MS. <i>su sunedei</i>.<br /> +11. <i>sunfulle wrecche</i> with marks of transposition in MS.<br /> +18. <i>þing</i>] <i>þurg</i> MS.<br /> +25. <i>snau</i>] <i>swnau</i> MS.</span> +ȝef ȝe lusten wuleð. ⁊ ȝe willeliche hit under stonden we eow +wulleð [f. 16 r] suteliche seggen of þa fredome þe limpeð to +þan deie þe is iclepeð <span class = "tag">sunedei</span>. Sunedei is +ihaten þes lauerdes dei ⁊ ec þe dei of blisse ⁊ of lisse ⁊ of alle +irest. On þon deie þa engles of heofene ham iblissieð. +<span class = "linenum">5</span> +forði þe þa ermi<i>n</i>g saulen habbeð rest of heore pine. Gif hwa wule +witen hwa erest bi won reste þam wrecche saule to soþe ic eow segge. þet +wes s<i>an</i>c<i>t</i>e paul þe apostel and mihhal þe archangel heo +tweien eoden et sume time in to helle alswa heo<i>m</i> drihten +het for to lokien hu hit þer ferde. Mihhal eode bi foren ⁊ paul +co<i>m</i> efter ⁊ þa +<span class = "linenum">10</span> +scawede mihhal to s<i>an</i>c<i>t</i>e paul þa <span class = +"tag">wrecche sunfulle</span> þe þer were wuniende [.] þer efter +he him sceawede heȝe treon eisliche beorninde et foren helle ȝete. and +uppon þan treon he him sceawede þe wrecche saulen a honge. +Su<i>m</i>me bi þa fet. su<i>m</i>me bi þa honden. su<i>m</i>me bi þe +tunge. su<i>m</i>me bi þe eȝen. su<i>m</i>me bi þe hefede. su<i>m</i>me +bi þer +<span class = "linenum">15</span> +heorte. Seodðan he him sceaude an ouen on berni<i>n</i>de fure he warp +ut of him seofe leies uwil[c]an of seolcuðre heowe þe alle weren +eateliche to bi haldene ⁊ muchele strengre þen eani <span class = +"tag">þ<i>in</i>g</span> to þolien. ⁊ þer wið i<i>n</i>nen weren +swiðe feole saule a honge. Ȝette he him sceawede ane welle of +fure ⁊ alle hire stremes urnen fur berni<i>n</i>de. ⁊ þa +<span class = "linenum">20</span> +welle bi wisten .xii. meister [f. 16 v] deoflen swilc +ha weren kinges to pinen þer wiðinnen þa earmi<i>n</i>g saulen þe +for gult weren; ⁊ heore aȝene pine neure nere þe lesse þah heo +meistres weren. Eft<i>er</i> þon he him sceawede þe sea of helle ⁊ +i<i>n</i>nan þan sea weren .vii. bittere uþe. þe forme wes <span class = +"tag">snau</span> . þat oðer is. þet þridde fur. þet feorðe blod. þe +<span class = "linenum">25</span> +fifte neddren. þe siste smorðer. þe seofeþe ful stunch. heo wes wurse to +þolien þenne efreni of alle þa oðre pine. Innan þan ilke sea weren +un aneo<i>m</i>ned deor su<i>m</i>me feðer fotetd. Su<i>m</i>me +al bute fet . ⁊ heore eȝen weren al swilc swa fur. ⁊ heore eþem scean +swa deð þe leit a monge þunre. þas ilke nefre ne swiken ne dei ne +niht to +<span class = "linenum">30</span> +brekene þa ermi<i>n</i>g licome of þa ilca men þe on þisse liue her hare +<span class = "pagenum">77</span> +<a name = "page77" id = "page77"> </a> +sc<i>ri</i>ft enden nalden. Su<i>m</i>me of þan mo<i>n</i>ne sare wepeð. +Su<i>m</i>me swa deor lude remeð. su<i>m</i>me þer g<i>ra</i>ninde +sikeð. su<i>m</i>me þer reowliche gneȝeð his aȝene tunge. +Su<i>m</i>me þer wepeð. ⁊ alle heore teres beoð berni<i>n</i>de gleden +glide<i>n</i>de ouer heore aȝene nebbe. ⁊ swiðe reowliche +<span class = "linenum">35</span> +ilome ȝeiȝeð ⁊ ȝeorne bisecheð þat me ham ibureȝe fro<i>m</i> þam uuele +pinan [.] of þas pinan speked .d<i>aui</i>d. þe halie witeȝe. ⁊ þus +seið. <b>Misere`re´ nost<i>ri</i> d<i>omi</i>ne quia penas inferni +sustinere no<i>n</i> possumus.</b> Lauerd haue merci of us forðon þa +pinen of helle we ham ne maȝen iðolien. [f. 17 r] +Seoð þan he him sceawede <span class = "tag">an<i>e</i></span> +stude +<span class = "linenum">40</span> +<span class = "sidenote"> +40. <i>ane</i>] <i>and</i> MS.<br /> +46. <i>wụalde</i> MS.<br /> +53. <i>wẹreðful</i> MS.<br /> +56. <i>þunres</i>] <i>wunres</i> MS.</span> +i<i>n</i>ne midde warðe helle. ⁊ bi foren þam ilke stude +were<i>n</i> seofen clusterlokan þar neh ne mihte nan liuiende mon gan +for þan ufele breðe ⁊ þer wið i<i>n</i>na he him sceawede gan +`on´ ald mon þ̵ .iiii. deoflen ledden abuten. þa escade paul to mihhal +hwet þe alde mo<i>n</i> were. þa cweð mihhal heh engel he wes an biscop +on eoðre liue þe nefre +<span class = "linenum">45</span> +nalde c<i>ri</i>stes laȝen lokien ne halden. ofter he <span class = +"tag">walde</span> an uppon his underlinges mid wohe motien ⁊ +longe dringan þenne he walde salmes singen oðer eani oðer god don. +Herefter iseh paul hwer .iii. deoflen ledden an meiden swiðe +unbisorȝeliche<big>;</big> `⁊´ ȝeorne escade to mihhal hwi me heo swa +ledde. þa cweð mihhal. heo wes an meiden on oðer liue +<span class = "linenum">50</span> +þ̵ wel wiste hire licome in alle clenesse. Ah heo nalde nefre nan oðer +god don. Elmesȝeorn nes heo nefre. ah prud heo wes swiðe ⁊ modi. ⁊ +liȝere ⁊ swikel. ⁊ <span class = "tag">wreðful</span> ⁊ ontful. ⁊ forði +heo bið wuniende inne þisse pine. Nu bi gon paul to wepen +wunderliche. ⁊ mihhal heh engel þer weop forð mid him. þa co<i>m</i> ure +drihten of heueneriche to +<span class = "linenum">55</span> +heo<i>m</i> on <span class = "tag"><i>þ</i>unres</span> liche ⁊ þus +cweð. A hwi wepest þu paul. paul him onswerde. Lauerð ic biwepe þas +monifolde pine þe ic her in helle iseo. þa cweð ure lauerd. A hwi nalden +heo witen mine [f. 17 v] laȝe þe hwile heo weren en eorðe? þa +seide paul him mildeliche to ȝeines. Louerd nu ic bidde þe ȝef +þin wille is þ̵ þu heom ȝefe +<span class = "linenum">60</span> +reste la hwure þen su<i>n</i>ne dei a þet cume domesdei. þa cweð drihten +to him. paul wel ic wat hwer ic sceal milcien. Ic heom +wulle milcien þe weren eft<i>er</i>ward mine milce þa hwile heo +on liue weren. þa wes s<i>an</i>c<i>t</i>e paul swiðe wa. ⁊ abeh him +redliche to his lauerdes fet ⁊ on halsien hine gon mid þas ilke weord þe +ȝe maȝen iheren. Lauerd +<span class = "linenum">65</span> +<span class = "pagenum">78</span> +<a name = "page78" id = "page78"> </a> +he cweð þa. Nu ic þe bidde for þine kinedome ⁊ for þine engles. ⁊ for +þine muchele milce. ⁊ for alle þine weorkes. ⁊ for alle þine haleȝen. ⁊ +ec þine icorene. þat þu heom milcie þes þe redþer þ̵ ic to heo<i>m</i> +com ⁊ reste ȝefe þen sunne dei a þ̵ cume þin heh domes dei. þa +onswerede him drihten mildere steuene. Aris nu paul aris. Ic ha<i>m</i> +<span class = "linenum">70</span> +ȝeue reste al swa þu ibeden hauest fro<i>m</i> non on sat<i>er</i>dei a +þa cume monedeis lihting. þ̵ efre forð to domes dei. Nu leofe breðre ȝe +habbeð iherð hwa erest bi won reste þa<i>m</i> forgulte saule. Nu +bi cum`e´ð hit þerfore to uwilche c<i>ri</i>stene monne mucheles +þe mare to haliȝen ⁊ to wurðien þe<i>n</i>ne dei þe is icleped +sunne dei. for of þam deie ure +<span class = "linenum">75</span> +lauerd seolf seið. <b>Dies d<i>omi</i>nicus est dies leticie ⁊ +requiei.</b> [f. 18 r] Sunne dei is dei of blisse ⁊ of +alle ireste. <b>Non facietur in ea aliquid nisi deum orare manducare ⁊ +bibere cu<i>m</i> pace et leticia.</b> Ne beo in hire naþing iwrat bute +chirche bisocnie ⁊ beode to criste ⁊ eoten ⁊ dri<i>n</i>ken mid griðe ⁊ +mid +<span class = "linenum">80</span> +gledscipe. <b>Sicut dici<i>tur</i>. pax in t<i>er</i>ra. pax in celo. +pax int<i>er</i> homines.</b> for swa is iset. grið on eorðe. ⁊ grið on +hefene. ⁊ grið bitwenen uwilc c<i>ri</i>stene mo<i>n</i>ne. eft ure +lauerd seolf seit. <b>Maledictus h<i>om</i>o qui no<i>n</i> custodit +sabatum.</b> Amansed beo þe mon þe sunne dei nulle iloken. And +for þi leofemen uw`i´lc +<span class = "linenum">85</span> +sunne dei is to locan al swa ester dei for heo is muneȝing of his halie +ariste from deðe to liue. ⁊ muneȝeing of þam halie gast þe he sende in +his apostles on þon dei þe is icleped wit sunne dei. ec we +understondeð þ̵ on sunne dei drihten cumeð to demene al +mon cun; we aȝen þene sunne dei swiþeliche wel to wurþien. +<span class = "linenum">90</span> +⁊ on alle clenesse to locan. for heo hafð mid hire þreo wurdliche mihte +þe ȝe iheren maȝen. +<span class = "sidenote"> +93. <i>ȝeueð ... eorðe</i> added on margin.<br /> +94-5. <i>hem heō rested</i> MS.<ins class = "mycorr" title = +"separated by anomalous :"> | </ins><i>þa</i>] <i>þ̵a</i> MS.<br /> +99. <i>ferde</i> MS.</span> +ðet forme mihte is þ̵ heo on eorðe `ȝeueð reste to alle eorðe´ þrelles +wepmen ⁊ wifmen of heore þrel weorkes. þet oðer mihte is on +heouene. for þi þa engles <span class = "tag">heo<i>m</i> rested</span> +mare þe<i>n</i>n on su<i>m</i> oðer dei. þ̵ þridde mihte is þ̵ <span +class = "tag"><i>þ</i>a</span> +<span class = "linenum">95</span> +ermi<i>n</i>g saule habbeð ireste i<i>n</i>ne helle [f. 18 v] +of heore muchele pine. Hwa efre þenne ilokie wel þene sunne dei. +oðer þa oðer halie daȝes þe mon beot in chirche to lokien swa þe +sunne dei. beo heo dal neominde of heofene riches +blisse<big>;</big> mid þan <span class = "tag">fedre</span>. +<span class = "pagenum">79</span> +<a name = "page79" id = "page79"> </a> +⁊ mid þan sunne. ⁊ mid þan halie gast abuten ende. ameN. +<span class = "linenum">100</span> +<em>Quod ip<i>s</i>e prestare dignetur qui uiuit ⁊ regnat deus. +p<i>er</i> om<i>ni</i>a secula seculor<i>um</i>. AmeN.</em></p> +</div> + + +<h4><a name = "chap_XI" id = "chap_XI"> +XI. HIC DICENDUM EST DE PROPHETA</a></h4> + +<p class = "mynote"> +“As for piece x.” <i>Described under <a href = "#chap_VIII">VIII, Poema +Morale</a>.</i></p> + + +<div class = "prose"> + +<p><span class = "dropcap">[M]</span><b>issus</b> +<span class = "sidenote"> +4. After <i>erat ṣṭ</i> MS.<br /> +10. <i>for</i>] <i>fro</i> MS.</span> +<b>est ieremias in puteum ⁊ stetit ibi usq<i>ue</i> ad os. Qui +cu<i>m</i> aliqu<i>am</i>diu ibi stetisset<big>;</big> debilitatum est +corp<i>us</i> eius. ⁊ ta<i>n</i>dem dimissis funib<i>us</i> subtractus +est. Et cu<i>m</i> eor<i>um</i> duriciam. quia debilis <span class = +"tag">erat</span> sustinere no<i>n</i> posset. allati sunt panni de domo +regia ⁊</b> +<span class = "linenum">5</span> +<b>circumpositi sunt funib<i>us</i> ne [e]or<i>um</i> duricia +lederetuR.</b> Leofemen we uindeð in halie boc. þ̵. ieremie þe +p<i>ro</i>ph<i>et</i>e stod in ane putte. ⁊ þ̵ in þe uenne up to his +muðe ⁊ þa he hefede þer ane hwile istonde. þa bi co<i>m</i> his +licome swiðe feble. ⁊ me nom rapes ⁊ caste i<i>n</i> to hi<i>m</i> <span +class = "tag">for</span> to draȝen hine ut of þisse putte. +<span class = "linenum">10</span> +Ah his licome wes se swiðe feble<big>;</big> þ̵ he ne mihte noht iþolie +þe herdnesse of þe rapes. þa sende me claðes ut of þes kinges huse for +to bi winden þe rapes. þ̵ his licome þe feble wes ne sc`e´olde +noht wursien. Leofemen þeos ilke weord þe ic habbe her iseit habbeð +muchele bi tacnu<i>n</i>ge [f. 19 r] ⁊ god ha beoð to heren +and muchele +<span class = "linenum">15</span> +betere to et halden. Is hit god for to hiheren godes weordes and heom +athalden? ȝe fuliwis. for ure lauerd godalmihtin seið in þan halie god +spelle. <b>Beati qui audiunt uerbum dei ⁊ c<i>us</i>todiu<i>n</i>t +ill<i>u</i>d</b>. Ædie ⁊ blessede beon alle þeo þe ihereð godes weordes +⁊ heom athaldeð. Nu ȝe habbeð iherd wulc hit is for to iheren godes +<span class = "linenum">20</span> +weordes ⁊ heom ethalden. Nu we sculen heow sceawen hwilc hit is +heo<i>m</i> for to heren ⁊ nawiht for to ethalden. for seint gregori +seið. <b>Melius est uiam ueritatis non agnoscere<big>;</big> q<i>ua</i>m +post agnitam retroire.</b> Betre hit is þ̵ mon ne iknawe noht þe wei to +godalmihtin þe he hine icnawe ⁊ seodðe hine for hoȝie<big>;</big> +and on oðer +<span class = "linenum">25</span> +stude he seið. <b>Qui obturat aures suas ne audiat legem dei<big>;</big> +orac<i>i</i>o eius erit exec<i>ra</i>bilis.</b> Þe mon þe tuneð his eren +in halie chirche to ȝeines <span class = "tag">godes</span> laȝe +and nule noht iheren þe weordes þe of +<span class = "pagenum">80</span> +<a name = "page80" id = "page80"> </a> +<span class = "sidenote"> +28. <i>goḷdes</i> MS.<br /> +34. <i>liggeð</i>] <i>i</i> above <i>ẹ</i> MS.</span> +him beoð. his beoden beoð aweriede ⁊ unwurðe gode. <b>Puteus est peccati +p<i>ro</i>funditas. quia q<i>ua</i>m diu stas in luto<big>;</big> tam +diu +<span class = "linenum">30</span> +iaces in mortali peccato.</b> Þes put bitacneð deopnesse of sunne. for +alse longe alse we liggeð in heueð sunnen<big>;</big> al þa hwile we +sto[n]deð in þe putte. ⁊ þ̵ in þe uenne up to þe muðe al se þeos +men doð þe <span class = "tag">liggeð</span> inne eubruche ⁊ ine +glutenerie ⁊ ine manaðas. ⁊ ineprude. ⁊ ine oðre fule sunnen. ⁊ þ̵ beoð +riche men [f. 19 v] alremest +<span class = "linenum">35</span> +þe habbeð þas muchele prude i<i>n</i> þis world. þe habbeð fe`i´re +huses. ⁊ feire hames. ⁊ feire wifes. ⁊ feire children. feire hors ⁊ +feire claþes. heauekes ⁊ hundes. castles ⁊ tunes. her uppon heo +þench`e´ð muchele mare þen uppo<i>n</i> godalmihtin þe al þis heom haueð +isend þa þe liggeð i<i>n</i>ne swilc sunne. ⁊ ne þencheð noht for to +arisen<big>;</big> heo delueð +<span class = "linenum">40</span> +deihwamliche heore put deoppre ⁊ deoppre. <b>vnde +p<i>ro</i>ph<i>et</i>a. No<i>n</i> claudit sup<i>er</i> te puteus os +suu<i>m</i> nisi clauseris os tuum.</b> þe p<i>ro</i>ph<i>et</i>e seið. +þ̵ þe put ne tuneð noht lihtliche his muð ouer us bute we tunen ure muð. +ah ȝif we tuneð ure muð<big>;</big> +<span class = "sidenote"> +44. <i>we</i>] <i>þe</i> MS.<br /> +46. After <i>haueð</i>, <i>ạḷ</i> MS.<br /> +49. Before <i>grace</i>, <i>ḷụụẹ</i> MS.</span> +þe<i>n</i>ne do <span class = "tag"><i>w</i>e</span> alse þe mon þe +delueð ene put feower daȝe`s´ oðer fiue ⁊ þenne +<span class = "linenum">45</span> +he <span class = "tag">haueð</span> hine alra le<i>n</i>gest +idoluen<big>;</big> þenne ualleð he þer inne. þ̵. him brekeð þe +sweore. þ̵. is þ̵ he ualleð in to helle pine þer neuer eft ne cumeð of +bote. Ah leofemen godalmihtin haueð isceaweð us wel muchele <span class += "tag">g<i>ra</i>ce</span>. þenne he haueð geuen us to beon mud freo. +þ̵. we maȝe<i>n</i> mid ure muðe bringen us ut of þisse +putte<big>;</big> þe +<span class = "linenum">50</span> +bitacneð þeo deopnesse of sunne. ⁊ þ̵ þurh þreo herde weies þe þus beoð +ihaten. <b>Cordis contricione. Oris confessione. Operis +satisfactione.</b> þurð heorte bireusunke . þurh muðes openunge. þurh +dede wel endinge. <b>Cordis cont<i>ri</i>tione morit<i>ur</i> +peccatum.</b> [f. 20 r] <b>oris confessione defertur ad +tumulum. op<i>er</i>is satisfact<i>i</i>one +<span class = "linenum">55</span> +tumulatur in p<i>er</i>petuum.</b> þe[nne] we beoð sari in ure heorte þ̵ +we isuneged habbeð þenne slage we ure sunne; þene we to sunbote cumeð. +þenne do we bi ure sunne al swa me deað bi þe deade. for eft<i>er</i>þan +þ̵ þe mon bið dead me leið þene licome in þere þruh. Al swa þu leist +þine sunne i<i>n</i> þare þruh<big>;</big> hwenne þu +<span class = "linenum">60</span> +scrift underuongest of þe sunnen þe þu idon hauest to ȝeines +godes wille. þenne þu hauest þine su<i>n</i>nen ibet<big>;</big> +eft<i>er</i> þines scriftes +<span class = "pagenum">81</span> +<a name = "page81" id = "page81"> </a> +wissunge. þenne buriest þu þine su<i>n</i>nen and bringest heom ut of +þine on walde. <b>P<i>er</i> ieremiam notat<i>u</i>r quilibet peccator +qui in suo peccato moram facit.</b> Bi ieremie þe p<i>ro</i>ph<i>et</i>e +we aȝen to understo<i>n</i>den +<span class = "linenum">65</span> +ulcne mon sunfulle. þ̵. lið i<i>n</i> heuie sunne ⁊ þurh soðe +sc<i>ri</i>ft his sunbendes nule slakien. <b>funiculi amaritudines +penitencie significa<i>n</i>t.</b> Þe rapes þe weren icast to +him<big>;</big> bitacneð þe herdnesse of scrifte. for nis nan of us se +strong þe hefde idon þre hef[ed] sunnen þ̵ his licome nere swiðe feble +er he hefde idreȝen þet +<span class = "linenum">70</span> +sc<i>ri</i>ft þe þer to bilimpeð. <b>panni circu<i>m</i>positi +funib<i>us</i><big>;</big> eccl<i>es</i>ie sac<i>ra</i>menta +significant. quib<i>us</i> penitencie duricia mitigatur.</b> +<span class = "sidenote"> +73, 74. MS. defective.<br /> +75. Before <i>halie ureisuns</i>, <i>ạ</i>.</span> +þas kinges hus bitacneð hali chirch[e. þa] claðes þ̵ weren isende ut of +þ[es kinges huse] for to binden þe rapes [f. 20 v] +mid<big>;</big> bitacnet þe <span class = "tag">halie ureisuns</span> þe +me singeð in halie ch`i´rche. ⁊ þe halie sac<i>ra</i>me<i>n</i>s +<span class = "linenum">75</span> +þe me sacreð in alesnesse of alla sunfulle. Leofemen nu ȝe habbeð iherð +of þis putte þe bitacni<i>n</i>ge þe ic habbe embe ispeken. ⁊ þe +bitacninge of þe p<i>ro</i>ph<i>et</i>e. ⁊ þ̵. þe rapes bitacneð. ⁊ hwat +þa claðes bi tacneð þe þe rapes weren mide biwu<i>n</i>den. +Ihereð nuðe whulche þinges wunieð in þisse putte. þer wunieð fower +cunnes +<span class = "linenum">80</span> +wurmes inne. þ̵ fordoð nuðe al þeos midelerd. þer wunieð in ne +faȝe neddren. ⁊ beoreð atter u<i>n</i>der heore tunge. Blake tadden ⁊ +habbeð atter uppon `heore´ heorte. ȝeluwe froggen. ⁊ crabben. Crabbe is +an manere of fissce in þere sea. þis fis is of swulc cunde. þ̵. euer se +he mare strengðdeð him to +<span class = "linenum">85</span> +sw[i]mminde mid þe watere<big>;</big> se he mare swi<i>m</i>með abac. ⁊ +þe alde crabbe seide to þe ȝu<i>n</i>ge. hwi ne swi<i>m</i>mest þu forð +warð in þere sea alse oðer fisses doð `⁊´ heo seide. leofe moder swim þu +foren me ⁊ tech me hu ic scal swi<i>m</i>men forðward ⁊ [heo] +bi gon to swi<i>m</i>men forðward mid þe streme. ⁊ swam hire +þer aȝen. þas +<span class = "linenum">90</span> +faȝe neddre bitacneð þis faȝe folc þe wuneð i<i>n</i> þisse weor`l´de. +þe speket alse feire bi foren heore eue<i>n</i>c<i>ri</i>sten`e´ +[f. 21 r] alse heo heom walde in to heore bosme puten. ⁊ swa +sone se hi beoð iturnd awey fro<i>m</i> heom<big>;</big> heom +to twiccheð ⁊ to draȝeð mid ufele weordes. <b>Hii eciam +sunt doctores ⁊ falsi xp<i>isti</i>ani.</b> Þos men þe þus +<span class = "linenum">95</span> +to draȝeð heore euenc<i>ri</i>stene bi hinden heo habbeð +þe nome of c<i>ri</i>stene ah þah heo beoð c<i>ri</i>stes unwines ⁊ beoð +monslaȝen for +<span class = "pagenum">82</span> +<a name = "page82" id = "page82"> </a> +heo slaȝeð heore aȝene saule. ⁊ bringeð heon in to þare eche pine of +helle. þos blaca tadden þ̵ habbeð þ̵ atter uppon heore heorte. +bi tacneð þes riche men þe habbeð þes mucheles weorldes ehte ⁊ na +<span class = "linenum">100</span> +maȝen noht itimien þar of to eten ne to drinken ne na god don +þer of for þe luue of godalmihtin þe haueð hit heom al geuen. +<span class = "sidenote"> +103. <i>ḥeorðe</i> MS.<br /> +107. <i>þeos ȝeolowe claþes</i> MS.<br /> +108. <i>iṣ is</i> MS.<br /> +109. <i>lumeð</i>] <i>luuieð</i> MS.<br /> +111. <i>sclode</i> MS.</span> +ah liggeð þer uppon alse þe tadde deð in þere <span class = +"tag">eorðe</span> þ̵ neure ne mei itimien to eten hire +fulle<big>;</big> swa heo is afered leste þeo eorðe hire trukie. þeos +ilke ehte þe þeos þus ouerliggeð heom turneð to swart +<span class = "linenum">105</span> +atter for heo falleð þer þurh in to þer stronge pine þet na mon +ne mei tellen. <span class = "tag">Þeos ȝeol`e´we</span> [froggen +bi tacneð þeos wimmen þe claþeð heom mid ȝeoluwe] <span class = +"tag">claþe</span>. for þe ȝeolewe clað <span class = "tag">is</span> +þes deofles helfter. þeos wi<i>m</i>men þe þus <span class = +"tag">lu<i>m</i>eð</span> beoð þes deofles musestoch iclepede. for þenne +þe mon wule tilden his musestoch he bindeð +<span class = "linenum">110</span> +uppon þa swike chese ⁊ bret hine for þon þ̵ he <span class = +"tag">scolde</span> swote smelle. and þurh þe [f. 21 v] sweote +smel of þe chese<big>;</big> he bicherreð monie mus to þe stoke. Alswa +doð monie of þas wi<i>m</i>men heo smurieð heom mid blanchet þ̵ is þes +deofles sape ⁊ claþeð heom mid ȝeoluwe claþe þ̵ is þes deofles +helft<i>er</i>. ⁊ seodðan heo lokieð +<span class = "linenum">115</span> +in þe scawere. þ̵ is þes deofles hindene. Þus heo doð for to feiren heom +seoluen. ⁊ to draȝen lechurs to ham. ah heo fuleð heom soluen +þer mide. Nu leofemen for godes lufe witeð how wið þes deofles +musestoch ⁊ witeð eow þet ȝe ne beo noht þe foaȝe neddre. ne þe blake +tadde. ne þe ȝolewe frogge. þe feder. ⁊ þe sune. ⁊ þe +<span class = "linenum">120</span> +halie gast. iscild us þer wið. ⁊ wið alle sunnen a buten +e<i>n</i>de. <em>per om<i>n</i>ia s<i>e</i>c<i>u</i>la +s<i>e</i>c<i>u</i>lor<i>um</i>.</em> AmeN.</p> + +</div> + + +<h4><a name = "chap_XII" id = "chap_XII"> +XII. SERMONS FOR PALM SUNDAY AND EASTER DAY</a></h4> + +<p class = "mynote"> +“Trinity College, Cambridge, B. 14. 52. See [<a href = +"#chap_VIII">VIII, Poema Morale</a>].”</p> + + +<p class = "headnote"><span class = "headnote"> +Quia Mitis Sum et Humilis Corde</span></p> + +<h5 class = "smallcaps">A. Dominica Palmarum</h5> + +<div class = "prose"> + +<p class = "folionum">[f. 42 v]</p> +<p><span class = "dropcap">T</span><em>urbe que p<i>re</i>cedebant +d<i>omi</i>n<i>u</i>m. ⁊ que sequebant<i>ur</i> clamaba<i>nt</i> +dicentes. osanna filio d<i>aui</i>d<big>;</big> +b<i>e</i>n<i>e</i>dict<i>us</i> qui uenit i<i>n</i> no<i>m</i>i<i>n</i>e +d<i>omi</i>ni.</em> It is custume þ̵ ech chirchsocne goð þis dai +ap<i>ro</i>ce`ssi´on. ⁊ þis wune haueð þe +<span class = "pagenum">83</span> +<a name = "page83" id = "page83"> </a> +biginnigge of þe holie p<i>ro</i>cession. þe ure [f. 43 r] +helende makede +<span class = "linenum">5</span> +to ward te stede þer he wolde deð þolen. <em><b>E</b>t cu<i>m</i> +ueniss<i>et</i> bethfage ad monte<i>m</i> o<i>liuarum</i>. Mittens +[duos] de dis<i>cipulis</i> iussit adduci asina<i>m</i> ⁊ sedit +sup<i>er</i> eam</em>. Þo þe co<i>m</i> to bethfage Swo hatte þe þrop þe +p<i>re</i>ste one wunien. bi sides ier<i>usa</i>l<i>e</i>m on þe fot of +þe dune þe men clepen mu<i>n</i>t oliuete. þo sende tweien of hise +diciples +<span class = "linenum">10</span> +in to þe bureh of ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. ⁊ bed hem bringen á +wig one te riden. noðer stede. ne palefrei. ne fair mule. ac þeh he +[were] alre lou<i>er</i>des lou<i>er</i>d. ⁊ alre kingene ki[n]g. +naþeles he sende aft<i>er</i> þe alre unwurþeste wig one to riden. ⁊ þ̵ +is asse. ⁊ gaf us forbisne of admodnesse on his dede. alse he doð on +oðre stede on his speche þus +<span class = "linenum">15</span> +queðinde. <em><b>D</b>iscite a me<big>;</big> q<i>uia</i> mitis sum ⁊ +humil<i>is</i> cord<i>e</i>.</em> lerneð of me for þ̵ ich am milde ⁊ +admod on herte. ⁊ þo tweien sander bodes ferden ⁊ cudden in þe bureh. þ̵ +þe helende was þider ward. ⁊ funden an asse mid fole. ⁊ ledden hit +to genes him. ⁊ þe holie apostles leiden he`re´ cloþes +þer uppe ⁊ ure helende rod þer one<big>;</big> +<span class = "linenum">20</span> +into þe holie burh. +<span class = "sidenote"> +21. <i>folc</i> added in margin in different ink.</span> +⁊ þ̵ burh`folc´ hihten þe hege strete ⁊ bihe<i>n</i>gen it mid palmes. ⁊ +mid oðre riche wedes. þer he wolde þurh faren to þe holi +te<i>m</i>ple. ⁊ wenden ut togenes him. ⁊ beren on here honde blostme +sum palm twig. ⁊ sum boh of oliue alse þe holie boc seið. +<em><b>O</b>ccurrunt turbe cu<i>m</i> florib<i>us</i> ⁊ palmis redemtori +o[b]uiam.</em> +<span class = "linenum">25</span> +<em>⁊c’.</em> Ðet [f. 43 v] folc com to genes him. +mid blostmen. ⁊ mid palmes. ⁊ understoden him mid +p<i>ro</i>cession. swo me ki[n]g shal. ⁊ þo þe ferden biforen him. ⁊ ðo +þe after him comen. remden lude stefne þus q<i>ue</i>ðinde. +<em>[<b>O</b>]sanna f<i>ilio</i> d<i>auid</i> b<i>enedictus</i> +q<i>ui</i> u<i>enit</i> i<i>n</i> n<i>omine</i> d<i>omini</i>.</em> +Silof dauiðes bern blesced bie he þe cumeð a godes name. +<span class = "linenum">30</span> +⁊ þo children þe were<i>n</i> biforen diden alse þe godspel seið. +<em><b>P</b>ueri hebreor<i>um</i> <ins class = "edcorr" title = +"corrected by editor from ‘v{iam} p{ro}’">v<i>estimenta</i> +p<i>rosternebant</i></ins> ⁊c’</em> Þe children briggeden þe wei biforen +ure drihten. sume mid here cloðes. ⁊ sume mid boges þe hie breken of þe +trewes ⁊ swo him brohten in to þe holie te<i>m</i>ple. alse in +his heorðliche heg settle. Þus makede ure helende his holie +p<i>ro</i>cession. +<span class = "linenum">35</span> +fro betfage to ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. ⁊ elhc cristene man makeð þis +dai p<i>ro</i>cession fro chirche to chirche. ⁊ eft agen. ⁊ bitocneð þe +holie p<i>ro</i>cession þe he makede þis dai. ⁊ þ̵ mai ech man +understonden. þe wot wat bitocneð þese tweie names. betfage. ⁊ +ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. <em><b>B</b>etfage +int<i>er</i>p<i>re</i>tat<i>ur</i> +<span class = "pagenum">84</span> +<a name = "page84" id = "page84"> </a> +dom<i>us</i> bucce. <i>ue</i>l buccaru<i>m</i> siue maxillar<i>um</i>. ⁊ +signif<i>icat</i></em> +<span class = "linenum">40</span> +<em>eccl<i>es</i>ia<i>m</i> in q<i>ua</i> bucce fungu<i>n</i>t<i>ur</i> +off<i>ici</i>o suo pecc<i>at</i>a <i>con</i>fite<i>n</i>do uenia<i>m</i> +postula<i>n</i>do. d<i>eu</i>m laudando. Carne<i>m</i> xpi<i>sti</i> +ma<i>n</i>duca<i>n</i>do. ⁊ sanguine<i>m</i> ei<i>us</i> bib<i>e</i>ndo. +gr<i>ati</i>as agendo.</em> Betfage is cleped on englisse muðene hus. ⁊ +bitocneð holie chirche. þ̵ men noten inne here muðes wike. þanne hie +seien +<span class = "linenum">45</span> +here sinnes. ⁊ forgiuenesse bidden. ⁊ ure lou<i>er</i>d ih<i>es</i>u +x<i>r</i>i<i>st</i> herien. ⁊ bruken his fles ⁊ his blod. þ̵ his þe holi +husel. ⁊ him [f. 44 r] þanken. +<em><b>I</b>er<i>usa</i>l<i>e</i>m int<i>er</i>p<i>re</i>tat<i>ur</i> +uisio pacis ⁊ ite<i>m</i> sig<i>nificat</i> eccl<i>es</i>iam. in +q<i>ua</i> pax uera uidet<i>ur</i>. du<i>m</i> passio x<i>rist</i>i +recolit<i>ur</i>. et pacis osc<i>u</i>l<i>u</i>m dat<i>ur</i>.</em> +Ier<i>usa</i>l<i>e</i>m is cleped soð of sahtnesse. +<span class = "linenum">50</span> +⁊ bitocneð holie chirche þer bileffulle men inne beð sehte. þenne +p<i>re</i>st c<i>ri</i>stes þroweinge minegeð. ⁊ of þe calice +understondeð tocne of sehtnesse. þ̵ is messe cos. ⁊ þe folc sent. ⁊ +þer mide bitocneð þ̵ ure drihten is þureh þe holie loc wið +bileffulle men maked sehte. ⁊ þerfore chirche haueð þe tocninge of +bethphage þenne +<span class = "linenum">55</span> +þe p<i>ro</i>ession ut goð of ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. ⁊ eft þenne +it in cumeð. Nime we þenne geme gif ure p<i>ro</i>cession bi +maked aft<i>er</i> ure helendes p<i>ro</i>cession. On his +p<i>ro</i>cession ferde sume biforen him ⁊ makede his weie +to ward ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. ⁊ sume briggeden þe asse mid +here cloðes. ⁊ sume mid boges þe hie breken of þe trewes. Ðo þe þe weie +<span class = "linenum">60</span> +makeden biforen him. bien folkes lorþeawes. bisshopes ⁊ p<i>re</i>stēs. +þe mid here wise lore rideð. +<span class = "sidenote"> +62. <i>maked</i> MS.<br /> +64. <i>hereweldede</i> MS.</span> +⁊ <span class = "tag">make<i>ð</i></span> godes weie in to mannes +heorte. Ðo þe briggeden þe asse mid here cloðes. ben þo þe wisseð þe +folc mid faire forbisne of <span class = "tag">here weldede</span>. Ðo +þe briggeden þe asse mid þe brokene boges. ben þo þe leren þe folc to +understonden god noht mid +<span class = "linenum">65</span> +wel dede. ac mid wise speche. þo þe aft<i>er</i> hi<i>m</i> comen ben þo +þe here lif [leden] alse here lorðeawes hem lereð. þo þe bisides weren +on his riht half. ben þo þe clene lif leden to quemende gode<big>;</big> +noht for hereworde. þo þe on his lift hond comen ben þo þe clenliche +liuen [f. 44 v] noht forto q<i>ue</i>mende gode<big>;</big> ac +for hereword to haue<i>n</i>. Ðe +<span class = "linenum">70</span> +asse þe ure helende uppe set. ben þo forsinegede þe hauen al here þonc +uppen eorðliche richeise. ⁊ sinne hem is loð to leten. ⁊ unwill[i]che to +bete. for hem þincheð þ̵ godes hese heuieliche semeð. ⁊ naðeles gif hie +ful don hie shulen on heuene endelese mede fon. +<span class = "pagenum">85</span> +<a name = "page85" id = "page85"> </a> +Ure lou<i>er</i>d ih<i>es</i>u x<i>r</i>i<i>st</i> þe makede i<i>n</i>to +ier<i>usa</i>l<i>e</i>m þis dai his holie p<i>ro</i>cession. þe ech +chirche to dai minegeð. wisse ⁊ fulste us swo to folgen his holi +eorliche p<i>ro</i>cession þ̵ we mo ben on þe holie p<i>ro</i>cession þe +he wile maken adomes dai mid hise chosene<big>;</big> fro þe dome +i<i>n</i> to heuene. <em>Q<i>uod</i> nob<i>is</i> p<i>re</i>stet +q<i>ui</i> <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘s{e}c{u}la’">s<i>e</i>cla</ins> +p<i>er</i> o<i>mn</i>ia regnat.</em> +<span class = "linenum">80</span></p> + +</div> + + +<h5 class = "smallcaps">B. In Die Pasche</h5> + +<p class = "headnote"><span class = "headnote"> +Panis Angelicus Fit Panis Hominum</span></p> + +<div class = "prose"> +<p><span class = "dropcap">H</span><span class = "smallcaps">ec</span> +<span class = "sidenote"> +86. <i>bidded</i> MS.</span> +<em>est dies q<i>uam</i> fecit d<i>omi</i>n<i>u</i>s exultem<i>us</i> ⁊ +letem<i>ur</i> in ea.</em> Þis dai haueð ure drihten maked to gladien. ⁊ +to blissen us þonked wurðe him. ⁊ giarked þ̵ holie gestni<i>n</i>ge. þe +he offe spe`c´ð þus q<i>ue</i>ðinde. <em><b>E</b>cce +p<i>ra</i>ndiu<i>m</i> meu<i>m</i> paratu<i>m</i>.</em> Mi bord +<span class = "linenum">85</span> +is maked. ⁊ us <span class = "tag">bidde<i>ð</i></span> alle +þer to þus seggende. <em><b>V</b>enite +p<i>ra</i>ndiu<i>m</i>.</em> Cumeð to borde ⁊ understondeð bred. ac er +þenne þe holie bord bugen. ⁊ þ̵ bred understonde do we alse þe +ap<i>ostel</i> bad. seiende þus. <em>P<i>ro</i>bet au<i>tem</i> se +ip<i>su</i>m h<i>om</i>o. ⁊ sic d<i>e</i> pane illo edat ⁊ d<i>e</i> +calice bibat.</em> P<i>ro</i>ue ech man him seluen. ⁊ gif he feleð +<span class = "linenum">90</span> +þ̵ he is wurðe þer to<big>;</big> þenne understonde he þ̵ husel. +⁊ drinke of þe calice. þe man hit understo<i>n</i>deð wurðliche þe cumeð +þerto on bicumeliche wise. ⁊ mid bicumeliche wede. ⁊ on bicumeliche +time. On bicumeliche wise [f. 45 r] cumeð þe man þe Erest +sheweð p<i>re</i>ste his sinnes ⁊ forleteð ⁊ bim<i>ur</i>neð ⁊ nimeð +þerof god wissinge. ⁊ oðer +<span class = "linenum">95</span> +siðe þe holie acxen uppen his heued. ⁊ þe six pinen þe þerto bilien. +<em>s<i>cilicet</i> vigilias. labores. saccu<i>m</i>. i<i>n</i>edia. +siti<i>m</i>.</em> þ̵ is wecche ⁊ swinch. harde cloðes. smerte dintes. +selde eten ⁊ lesse drinken. Þridde siðe palm sunedeies +p<i>ro</i>cession. feorðe siðes shereðuresdaies absolucio[n] þe liðe þe +sinne bendes. þe fifte siðe crepe to cruche on +<span class = "linenum">100</span> +lange fridai[.] sixte siðe on ester euen gon abuten þe fantston. þe +bitocneð þe holie sepulc<i>re</i>. ⁊ þe seueðe siðe þ̵ holie bord bugen +⁊ þ̵ bred bruken. bicumeliche wede ben tweire kinne. lichamliche ⁊ +gostliche. þe lichamliche wedes ben manie kinnes. ac of hem ne speke ich +noht ac do of þe gostliche. þe ben ec fele kinnes. ⁊ alle hie bien +<span class = "linenum">105</span> +faire hi<i>m</i> þe þe husel underfoð. ac two þer offe ben swiche +þ̵ no man ne mai under fo. him selue<i>n</i> to hele bute he haue +here oðer on him. þe +<span class = "pagenum">86</span> +<a name = "page86" id = "page86"> </a> +ben þus clepede. <em><b>V</b>estis innoce<i>n</i>cie. <b>V</b>estis +m<i>isericord</i>ie.</em> an is loðlesnesse oðe`r´ sinbote. +<em><b>V</b>estis innocencie restituit<i>ur</i> in baptismo dicente +sac<i>er</i>dote. [A]ccipe ueste<i>m</i> ca<i>n</i>dida<i>m</i> ⁊</em> +<span class = "linenum">110</span> +<em>i<i>m</i>mac<i>u</i>lata<i>m</i>.</em> loðlesnesse understondeð þe +man at his folcni<i>n</i>ge. ⁊ þ̵ bitocneð þe c<i>ri</i>sme cloð. þe þe +p<i>re</i>st bi windeð þ̵ child mide. ⁊ þus seið. Underfo shrud +wit ⁊ clene. þis shrud haueð ech man on him aft<i>er</i> his +fulcni<i>n</i>ge. alle þe wile þe he hi<i>m</i> beregeð þ̵ he ne do ne +ne q<i>ue</i>ðe. ne ne ðenche no þing for þat he bie unwurðere +gode<big>;</big> +<span class = "linenum">115</span> +[f. 45 v] ne loðere men<big>;</big> þe iuele is soule. Þis +wede is wel bicumeliche ⁊ biheue ech man to hauen þenne he husel +underfoð. Ðet oðer gostliche shrud ich embe spece<big>;</big> is +mildhertnesse. þe is nemed ec<big>;</big> armhertnesse armheorted is þe +man. þe swiðere reoweð his sinne. ⁊ he he<i>m</i> for let ⁊ bet. +⁊ milce bit. alse ure drihte<i>n</i> bad seien þus. +<span class = "linenum">120</span> +<em><b>M</b>iserere a<i>n</i>i<i>m</i>e tue place<i>n</i>s +d<i>e</i>o.</em> haue reoðe of þin ogen sovle. þenne likeste gode. +Mildheorted beð þe man þe reouð his nehgebures unselðe. ⁊ likeð here +alre selðe ⁊ ofþinð sore wrecche mannes wanrede. ⁊ freureð hem mid his +wel dede. +<span class = "sidenote"> +125. <i>þise</i>] <i>þis</i> MS.</span> +No ma<i>n</i> þe sineged haueð ne mai wið uten <span class = +"tag">þis<i>e</i></span> wedes holi husel u<i>n</i>derfon<big>;</big> +bute to eche harme +<span class = "linenum">125</span> +his soule ⁊ lichame ⁊ ech ma<i>n</i> þe hit u<i>n</i>derfoð +wið uten eiðer þese wedes shal ben shameliche driuen ut of þis +holi gestni<i>n</i>ge. ⁊ bu<i>n</i>den togedere his honden. ⁊ his fet. ⁊ +worpen i<i>n</i> to þe ateliche pit of helle bi ure drihtenes word þe +seið to swiche men. <em><b>A</b>mice q<i>uo</i>m<i>odo</i> huc +i<i>n</i>t<i>ra</i>sti n<i>on</i> h<i>abe</i>ns ueste<i>m</i> +nupciale<i>m</i>.</em> ⁊c hwu come þu ider +<span class = "linenum">130</span> +in mid u<i>n</i>bicumliche weden. þis dai is bicumelich time husel to +u<i>n</i>derfon. <em>Q<i>ui</i>a h<i>ec</i> dies q<i>uam</i> +fec<i>it</i> d<i>omi</i>n<i>us</i>. n<i>on</i> q<i>uod</i> mag<i>is</i> +ha<i>n</i>c q<i>uam</i> alias. s<i>ed</i> q<i>uia</i> maiora q<i>uam</i> +<i>i</i>n aliis á morte resurge<i>n</i>do. ⁊ nos á morte +resuscitando.</em> for þ̵ þis makede ure drihte<i>n</i> þe makede alle +oðre. ac he kidde oðerluker his mihte. +<span class = "linenum">135</span> +⁊ ma<i>n</i>kin more milce dide on þis dai<big>;</big> þanne on ani +oðre. Ðo he aros of deaðe [⁊] rerde us mid hi<i>m</i>. <em><b>V</b>nde +exultem<i>us</i> ⁊ letem<i>ur</i> i<i>n</i> ea.</em> he us fette ut of +helle wowe. ⁊ þer mide us gledede. ⁊ gif we hi<i>m</i> folgieð he +gifð us heuene wele ⁊ þer mide. us blisseð to dai þonked. wurðe +hi<i>m</i>. for þi þis dai is cleped est<i>re</i>ne dai. þ̵ is +aristes dai. for +<span class = "linenum">140</span> +þ̵ þe he þis dai aros of deaðe. ⁊ we alle don<big>;</big> +[f. 46 r] þanne we holi husel unde`r´nimen. gif we ben þe[r] +togenes on clene liflode. ⁊ on +<span class = "pagenum">87</span> +<a name = "page87" id = "page87"> </a> +rihte leue. ⁊ wið alle men sehte. Ure lou<i>er</i>d þe us bit to þis +gestni<i>n</i>ge. ⁊ bri<i>n</i>ge us to `his´ holi fleis ⁊ to his holi +blod ⁊ leue us he<i>m</i> to bruken. ⁊ þus q<i>ue</i>dinde. +<em><b>A</b>ccipite ⁊ co<i>m</i>medite ex h<i>oc</i> o<i>mne</i>s</em> +<span class = "linenum">145</span> +<em>h<i>ic</i> <i>est</i> e<i>nim</i> c<i>alix</i> s<i>anguinis</i> +m<i>ei</i> n<i>ovi</i>.</em> ⁊ c’ Understondeð þis ⁊ brukeð it alle. for +it is mi lichame þe giu shal alle lesen. he bet us ec his holi blod þe +shal ben shad giu to lesende ⁊ seið þ̵ þese two þing bien ure bileue. +<em><b>C</b>aro mea u<i>er</i>e <i>est</i> cib<i>us</i> ⁊ sanguis +m<i>eu</i>s u<i>er</i>e <i>est</i> pot<i>us</i>.</em> Mi fleis is wis +mete. ⁊ mi blod iwis dri<i>n</i>ke ⁊ aft<i>er</i> þ̵ +<span class = "linenum">150</span> +he seið. <em><b>N</b>isi ma<i>n</i>ducau<i>er</i>itis carne<i>m</i> +filii h<i>ominis</i> ⁊ b<i>iberitis</i> e<i>ius</i> s<i>anguinem</i> +n<i>on</i> h<i>abebitis</i> u<i>itam</i> i<i>n</i> uob<i>is</i>.</em> Ne +muge haue<i>n</i> no lif on giu bute ge liue<i>n</i> bi mi fleis ⁊ bi mi +blod. þ̵ husel þe ge understonden<big>;</big> is his holi fleis ⁊ his +blod. Erest it beð ouelete ⁊ win. ⁊ þureh þe holi word þe ure helende +hi<i>m</i> self seide mid his holi +<span class = "linenum">155</span> +muð<big>;</big> ⁊ eft<i>er</i> hi<i>m</i> p<i>re</i>st he<i>m</i> seið +atte swimesse t<i>ur</i>neð þe bred to fleis ⁊ þe win to blod. +<em><b>S</b>et in carne remanet forma color ⁊ sapor.</em> ac on þe holi +fleis bileueð þe shap ⁊ hiu. ⁊ smul of ouelete. ⁊ on þe holi blod héw ⁊ +smul of win. More mihte doð ure helende þenne þe holi word þe he þurh +his muð spec. þanne he giueð ma<i>n</i>nes cuinde. +<span class = "linenum">160</span> +[his fleis ⁊ his blod.] ⁊ Naþeles þanne man eteð ⁊ drinkeð þureh þe +lichames cunde þ̵ bred wurð to fleis. ⁊ þe drinke to blod. for þi mai +godes word t<i>ur</i>nen þe ouelete to fleis. ⁊ þ̵ win to blod. ⁊ swo +doð. ⁊ þ̵ is þe felefolde heste. þe is alre hestene heste þ̵ alle +c<i>ri</i>stene men agen to dai to note<i>n</i>. for þ̵ þis dai is +cleped estre dai +<span class = "linenum">165</span> +þ̵ is estene da[i]. ⁊ te este is husel. ⁊ no man ne mai seien +husel<big>;</big> wu god it is. <em><b>Q</b><i>ui</i>a <i>est</i> +p<i>re</i>ciu<i>m</i> mu<i>n</i>di.</em> for it is wurð al þe wereld. ⁊ +bet<i>er</i>e þene [f. 46 v] al þe wereld. þis is þe holi +manne þe ure driht<i>en</i> sende alse snow sleðrende alse þe +p<i>ro</i>ph<i>et</i>e seið. <em><b>P</b>luit ill<i>is</i> ma<i>n</i>na +ad ma<i>n</i>duca<i>n</i>d<i>um</i> ⁊ pane<i>m</i> celi dedit eis.</em> +<span class = "linenum">170</span> +<em>[P]ane<i>m</i> ang<i>e</i>lor<i>um</i> ma<i>n</i>ducau<i>it</i> +h<i>om</i>o.</em> he let he<i>m</i> reine ma<i>n</i>ne to +bi liue. ⁊ gef he<i>m</i> bred of heuene. ⁊ men ete<i>n</i> +englene [bred]. <em><b>M</b>anna +i<i>n</i>t<i>er</i>p<i>re</i>tat<i>ur</i>. q<i>ui</i>d <i>est</i> +h<i>oc</i>?</em> Manne bitocneð wat is tis<big>;</big> ⁊ þo ure +drihte<i>n</i> sende þis mete fro heuene þe israelisse folke<big>;</big> +it warð on eches muð wat mete se he mest luuede. ⁊ bitocneð holi +<span class = "linenum">175</span> +husel<big>;</big> þe ech c<i>ri</i>steman understont nuðe. þe is þe +ma<i>n</i>ne hegeste sweteste este þe is of sinne clensed. oðer bigunne +to clensende. ⁊ alre bit<i>er</i>e bit<i>er</i>est eches mannes soule þe +ne haueð alle michele sinnes +<span class = "pagenum">88</span> +<a name = "page88" id = "page88"> </a> +forleten. ⁊ bet. +<span class = "sidenote"> +179. <i>þe</i>] <i>þa</i> MS.<br /> +189. <i>driste</i>] <i>d</i> corr. out of <i>e</i>.</span> +oðer bigunnen alse <span class = "tag">þ<i>e</i></span> ap<i>ostel</i> +seið. <em><b>Q</b><i>ui</i> ma<i>n</i>ducat c<i>orpus</i> d<i>omini</i> +⁊ b<i>ibit</i> ⁊c.</em> Ech þe understandeð þ̵ holi husel +<span class = "linenum">180</span> +unwurðliche he understant hi<i>m</i> seluen eche pine. ⁊ endelese wowe. +Nime we nu geme ure ech agen hi<i>m</i> seluen. gif we bien cumen on +bicumeliche wise. þ̵ is to soð shrifte. to hol[i] axen a palm +sunedai<big>;</big> to p<i>ro</i>cession. a shereðursdai to absoluciun. +a langefridai to holi c<i>ru</i>che. an ester euen to p<i>ro</i>cession. +⁊ gif we ben cumene mid +<span class = "linenum">185</span> +bicumeliche wede. of lodlesnesse þ̵ is clensinge. swo þ̵ we hauen ure +sinnes forleten. ⁊ bi shriftes wissenge bet. oðer bigu<i>n</i>nen to +beten. ⁊ milce bidden. þanne muge we bicumeliche to godes +bord<big>;</big> bugen. ⁊ his bode wurðliche bruken. ⁊ þureh þe holi +este cumen to <span class = "tag">driste</span>. <em>Quod nobis prestet +qui hodie surrex<i>it</i> ⁊ uiuit c<i>um</i> deo p<i>at</i>re +<span class = "linenum">190</span> +in unitate sp<i>iritu</i>s s<i>an</i>c<i>t</i>i.</em></p> + +</div> + + +<h4><a name = "chap_XIII" id = "chap_XIII"> +XIII. VICES AND VIRTUES</a></h4> + +<p class = "mynote"> +“Stowe 34, British Museum: of the early part of the thirteenth century; +written on vellum, 223 × 160 mm., by three scribes, with numerous +corrections by at least three other hands.”</p> + +<h5 class = "smallcaps"> +<a name = "chap_XIII_a" id = "chap_XIII_a"> +A. The Ark of Holy Church</a></h5> + +<div class = "prose"> + +<p class = "folionum">[f. 14 v]</p> +<p><span class = "dropcap">Ð</span>e gastliche hierdes ðe scule<i>n</i> +boðe loki<i>n</i> ⁊ stiere<i>n</i>. ðo ðe bieð i<i>n</i> ðare +woreld<big>;</big> ⁊ ec `ðo´ ðe bieð ute. hie folȝið noe ðane gode +stieres ma<i>n</i>n ðe god<i>e</i> was swiðe lief. ⁊ ȝecweme. For +ðare muchele hersumnesse ðe he maniȝe wi<i>n</i>tre swanc. ær he `ða´ +arche mihte habbe<i>n</i> ȝemaked. ⁊ seððen hie swa stierd<i>e</i> on ðe +muchele +<span class = "linenum">5</span> +wilde flode. ðe ouerȝiede all midde<i>n</i>eard. mang stro<i>n</i>ge +wi<i>n</i>des ⁊ stormes ðat he ðarof ne forleas naþing. ðe godd +hi<i>m</i> hadde betaht to liue ⁊ to lo<i>n</i>de to +bri<i>n</i>ge<i>n</i>. +<span class = "sidenote"> +8. <!-- inconsistent xiii for XIII --> <i>gastliche</i>] <i>e</i> above +erasure.<br /> +14. <i>lokieð</i> MS.<br /> +19. <i>gewer</i>] <i>w</i> above <i>ụ̇</i>. +<span class = "mynote">Body text has <i>ȝewer</i>.</span><br /> +<i>rad</i>] <i>d</i> above erasure.<br /> +21. <i>seid</i> MS.</span> +Swa scule ða <span class = "tag">gastlich`e´</span> +stieres me<i>n</i>n. `steren´ ða arche of ðe hali cherche ðat hie +ðarof ne for liesen ne lichame ne saule. For none wi<i>n</i>de of +ma<i>n</i>nliche fandi<i>n</i>ge. [f. 15 r] +<span class = "linenum">10</span> +Ne for none storme of dieuliche fandi<i>n</i>ge. ⁊ eft on faire wedere +ne bien hie naht to sikere. forðan swo maniȝe litle dropes of maniȝes +ke<i>n</i>nes ȝemeleastes mihte<i>n</i> cume<i>n</i> in to ðe saule bote +ðat hie mihte<i>n</i> sinke<i>n</i>. mid alle hire biȝeates. Ac <span +class = "tag">lokie<i>n</i></span> hie alle ðe wið i<i>n</i>nen +scipes borde wuniȝeð. þ̵ hie bie<i>n</i> hersum. ⁊ leðebeiȝe here +stieres ma<i>n</i>ne. +<span class = "linenum">15</span> +swa swa hie willeð cume<i>n</i> to ðe liuiende land<i>e</i> mid saule ⁊ +mid +<span class = "pagenum">89</span> +<a name = "page89" id = "page89"> </a> +lichame. And hlesteð hwat ðe hlauerd seið. ðe ðat scip auh to ðe +stieresma<i>n</i>ne<i>n</i> ⁊ to alle ðe ðar inne wuniȝeð. +<em>Q<i>ui</i> uos audit me audit</em>. Se ðe <span class = +"tag">ȝe`w´er</span> <span class = "tag">ra`d´</span> hlest he seið. he +hlest me selue<i>n</i>. ⁊ se ðe ȝew forsakþ ⁊ ȝewere lare he forsakþ +fullȝewiss me seluen. Þis he +<span class = "linenum">20</span> +<span class = "tag">sei<i>ð</i></span> to ða +stieresma<i>n</i>ne<i>n</i>. On michele hahte we fareð alle ðe fareð +<em>i<i>n</i> h<i>oc</i> mare magnu<i>m</i></em>. on ðessere michele sea +of ðare bitere woreld. Of ure stieresma<i>n</i> is ȝewriten +<em>Asce<i>n</i>du<i>n</i>t usq<i>ue</i> ad celos. ⁊ +desce<i>n</i>du<i>nt</i> usq<i>ue</i> ad abissos</em>. Hie stieð up to +heuene mid here gastliche þohtes for to sceawi<i>n</i> ðe michele merhðe +of heuene riche. +<span class = "linenum">25</span> +for to sceawi<i>n</i> ðe wi<i>n</i>des ⁊ ðe euele stormes. ðe cumeð of +deules blastes ⁊ for us te warni<i>n</i> þ̵ ure ropes ne +to breke<i>n</i>. ðe bieð i broide<i>n</i> mid þrie +strænges. Of rihte ileaue. ⁊ of faste hope te god<i>e</i>. And of ðare +soðe luue ðe is ihote<i>n</i> carite ðe Crist mæst luueð. +<span class = "sidenote"> +30. <i>nielnesse</i>] on margin <i>abissos</i>.<br /> +35. <i>tobrekd</i> MS.: in lower margin, qui cu<i>m</i> in forma dei +e`s´set no<i>n</i> rapina<i>m</i> arbit<i>ra</i>tus <i>est</i> semet.<br +/> +42. <i>Ȝif</i>] <i>ȝ</i> corr. out of <i>G</i>.<br /> +44. <i>bowes</i>] <i>w</i> corr. out of <i>u</i>.</span> +Eft hit seið ðat hie stikð niðer i<i>n</i> to <span class = +"tag">nielnesse</span> mid here ðohtes. for us eft to +<span class = "linenum">30</span> +warni<i>n</i> wið ðo stanroches of ðe hard<i>e</i> hierte ðe næure ne +wile nexi<i>n</i>. for none wat<i>er</i>e of wisdome. Ac ȝif ðar +cu<i>m</i>þ scip to hit tobrekð. Alswo doð ðat unwise ma<i>n</i>n ðe +cu<i>m</i>þ to ðan unbiliefde ma<i>n</i>ne ðe ne wile ne ne mai godes +lare understa<i>n</i>de<i>n</i> for his h<i>er</i>te hardnesse[.] he +<span class = "tag">tobrek<i>ð</i></span> ȝif he ani god wille hafð. +forðan he hert his gode wille +<span class = "linenum">35</span> +⁊ hie tobrecþ. [f. 15 v] mid þelliche wordes. Hwat dest +þu<big>;</big> he seið ðu dalst al ðat tu hafst. Wile ðu hleste<i>n</i>. +spelleres. ⁊ pr`i´estes. ⁊ munekes. ⁊ þese hadede ma<i>n</i>ne<i>n</i>. +Ne scalt ðu næure habben god<big>;</big> Hie wolde<i>n</i> for`i´swelȝen +all ðe woreld ȝif hie mihte<i>n</i>. be trewe ma<i>n</i>n ⁊ halt +ti<i>n</i> god. þu finst feawe ðe wile ȝiue<i>n</i> ðe ani þi<i>n</i>g. +bute +<span class = "linenum">40</span> +hie wite<i>n</i> hwarfore. Ðe unware ma<i>n</i>n ðe ðis ȝeherð. ðingþ +ðat he seið hi<i>m</i> god rad. <span class = "tag">Ȝif</span> he arrer +dede litel te gode. ðar after he doð michel`e´ lasse. ⁊ swo he forfarð. +for ðan ðe he his priestes lare ne his ræd lesten ne folȝin ne wile +Carite sprat his <span class = "tag">bowes</span> o<i>n</i> bræde ⁊ +o<i>n</i> le<i>n</i>gðe swiðe ferr. Hie me haueð ido<i>n</i> +speke<i>n</i>. forðer ðane ic +<span class = "linenum">45</span> +hadde ȝeþouht. Ac nu ic wile wænden to ðe hali mihtes al swo ich +ær hadde iȝu<i>n</i>nen be god<i>e</i>s fultume. Ac me þincþ ðat tu +lokest aweiward ⁊ heuiliche latst. And hit is me to muchel iswinch ðar +<span class = "pagenum">90</span> +<a name = "page90" id = "page90"> </a> +embe to þe<i>n</i>nke<i>n</i> oðer to speke<i>n</i>, bute ȝif ðu woldest +mid god wille ðar to lheste<i>n</i>. ⁊ hes understande<i>n</i>. +<span class = "linenum">50</span></p> + + +<h5><b>Hu andswereð ðe saule ⁊ seið :</b></h5> + +<p><span class = "dropcap">I</span>ch +<span class = "sidenote"> +54. <i>tæche</i>] <i>c</i> corr. out of <i>s</i>.</span> +ðe bidde for ðan ilche hlauerd ðe ðe iscop me to helpe. ðat alswo ðu +hauest ȝegu<i>n</i>ne<i>n</i> ⁊ ðane gru<i>n</i>dwall ileid. Of ðese +hali mihtes ðat tu hes forð bri<i>n</i>ge ⁊ me hes <span class = +"tag">tæche</span>. forðan hie bieð me swiðe unbecnawe for ðe maniȝe +unðeawes ðe ic mid me to longe +<span class = "linenum">55</span> +habbe ihafd. Ac nu ic hes wile lete<i>n</i>. ⁊ mid godes fultume of +he<i>m</i> ȝeswike<i>n</i>. And mi<i>n</i> ȝeþanc to ðine lore +healde<i>n</i>. For ðare hali mihte ðe cariteð is icleped ic ðe beseche +⁊ bidde ðat tu ðese halwe<i>n</i>de lore o<i>n</i> write sette. for ðan +ic am michel þe<i>n</i>chi<i>n</i>d<i>e</i> ðar hwile ðe ic o<i>n</i> +ðese wrecche lichame am wuniende. ⁊ ofte forȝete ðat me god<big>;</big> +wære +<span class = "linenum">60</span> +te healde<i>n</i>. and ec sum oðer saule hit wile helpe<i>n</i>.</p> + + +<h5><span class = "folionum">f. 16 r]</span> +<b>Hu andswereð scadwisnesse. ⁊ þus seið.</b></h5> + +<p><span class = "dropcap">Ð</span>as +<span class = "sidenote"> +67. <i>seid</i> MS.<br /> +71. <i>wid</i> MS.</span> +þe me þincþ þu wilt godes lore bliðeliche understonden. ⁊ +lierni<i>n</i>. ⁊ ðat me likeð swiðe wel. forði ðat hit seið on ðe hali +godspelle. <em>Q<i>ui</i> <i>est</i> ex deo uerba dei audit.</em> Se ðe +is of god<i>e</i> he +<span class = "linenum">65</span> +harkeð bleðeliche godes wordes. Nu me cu<i>m</i>þ on iþanke an forbisne. +þe <em>sa<i>n</i>ct<i>us</i> Gregori<i>us</i></em> us <span class = +"tag">sei<i>ð</i></span> : <em>Q<i>ui</i> uirtutes sine humilitate +<i>con</i>gregat q<i>ua</i>si i<i>n</i> ue<i>n</i>to puluere<i>m</i> +portat.</em> Se ðe gadereð mihtes wiðute<i>n</i> eadmodnesse he seið. he +is ilich ðo ma<i>n</i>ne ðe berð dust amideward<i>e</i> ðe wi<i>n</i>de. +For ði me þingþ þ̵ is wisdo<i>m</i> ðat we +<span class = "linenum">70</span> +alre ðinge arst speken of ðessere hali mihte <span class = +"tag">wi<i>ð</i></span> uten hwam no<i>n</i> ne mai bie<i>n</i> +wið healde<i>n</i> te none freme ne te none gode.</p> + + + +<h5><a name = "chap_XIII_b" id = "chap_XIII_b"> +B.</a><br /> +<span class = "folionum">f. 47 r]</span> +<b>Of teares.</b></h5> + +<p><span class = "dropcap">W</span>ite +<span class = "sidenote"> +73. <i>speked</i> MS.<br /> +74. <i>inede</i>] <i>n</i> corr. out of <i>h</i>.<br /> +80. <i>is</i> corr. out of <i>þ</i>.</span> +ðu to soðe ðat þese teares ðe we embe <span class = +"tag">speke<i>ð</i></span> hie bieð iwis godes ȝiue. ⁊ swiðe niedfulle +to ðan <span class = "tag">inede</span> þat iherd sculen [bien] of gode. +Of hem sade ðe p<i>ro</i>phete : <em>Fuerunt m<i>ihi</i></em> +<span class = "linenum">75</span> +<em>lacrime me[e] panes die ac nocte.</em> Mine teares he sade me +<span class = "pagenum">91</span> +<a name = "page91" id = "page91"> </a> +waren bred daiȝ ⁊ niht swa gode hie þouhten. Of oþres kennes teares he +sade : <em>Lac<i>ri</i>mis meis stratu<i>m</i> meum +rigabo :</em> Ich scal watrien min bedd mid mine teares. Ðies bedd +tacneð þe <em><i>con</i>sciencia</em>. þat <span class = "tag">is</span> +þat inȝied wiðinnen. Þar ðe gode sawle +<span class = "linenum">80</span> +haueð hire reste<big>;</big> þar haueð se eule sawle hire pine. For þi +he sade þat he wolde mid teares wascen þat inȝied þar of ðe his herte +him wreiȝede. Ne finde we nawher þat godd wernde ani þing ðe ani +ma<i>n</i>n mid teares him besouhte. Godd sante to Ezechie þe kinge be +his p<i>ro</i>phete. ⁊ sade : <em>Dispone domui tue quia morieris ⁊ +tu</em> +<span class = "linenum">85</span> +<em>⁊ non uiues.</em> Becweð þine [f. 47 v] cwide he sade. for +ðan þu scalt bien dead. ⁊ naht ne scalt tu libben. Ðe king warð sari. +<span class = "sidenote"> +88. <i>lað</i>] <i>ð</i> corr. out of <i>d</i>.<br /> +89. <i>þat</i> on an erasure.<br /> +97. <i>god</i>] MS. <i>gode</i>, with <i>e</i> partly erased.<br /> +102. <i>ȝif</i>] <i>Gif</i> MS.</span> +alswa richeise is <span class = "tag">lað</span> to laten ⁊ swiðe lef to +libben. He wante þo to ðe wauȝe ⁊ dede <span class = "tag">þat</span> +betste. `a´ hlauerd godd sade he þench nu ðat ich ðe habbe ȝe luued. ⁊ +for þine luue bliðeliche idon. ⁊ ȝif me ȝiet +<span class = "linenum">90</span> +a litel ferst for þine godnesse. Ðies was god inȝied. þ̵ he mihte his +gode dade forðsceawin þa þe he niede hadde. For þi him ȝeherde godd ⁊ +sade to is <i>pro</i>phete ðe was ham ward. Wand aȝean cwað he ⁊ sai to +þe kinge. <em>Vidi lacrimam tua<i>m</i>.</em> Ich iseih cwað he þine +tear. ⁊ ich iherde þine bene. Þu scalt ȝiet libben fiftene ȝear. +<span class = "linenum">95</span> +Swa michel ich habbe ieiht þi lif. Ðanne ðu on michele niede gode wilt +beseken þanne is ðe wel <span class = "tag">god</span> þ̵ þu muȝe +forðdraȝen sume gode dade. þin hierte bieð ðe gladdere. ⁊ ðe sikerliker +ðu miht bidden. Segge we nu forð mid þe p<i>ro</i>phete <em>Ciba nos +pane lacrimar<i>um</i>.</em> Hlauerd fed us mid ðo breade of swete +teares. ⁊ <em>potu<i>m</i> da nobis +<span class = "linenum">100</span> +in lacrimis in me<i>n</i>sura.</em> ⁊ ȝif us drinken of oðreskennes +teares ⁊ ðat mid imete. Ðat ich wile þat ðu wel be iwarned. <span class += "tag"><i>ȝ</i>if</span> godd ðe ȝifð þese swete teares þat non win in +ðare world nis swa swete. ⁊ alswa alswa man to michel mai drinken of +ðare wine alswa mai ðe mann to michel wepen. þeih hie swete bien. ⁊ for +ði þe is god +<span class = "linenum">105</span> +þ̵ þu beseke at gode one mihte. ðe hatte <em>discrecio</em>. þat is +[f. 48 r] sckelewisnesse.</p> + + +<p><span class = "dropcap">H</span>ie +<span class = "sidenote"> +115. <i>herborȝin</i>] <i>ȝ</i> on erasure.<br /> +118. <i>eldest</i>] hole in MS.<br /> +121. <i>ði</i> on erasure.</span> +is swiðe beheue mang alle ðe oðre mihtes. Ðis ðe hali faderes seggeð Hie +is moder of alle ðe oðre mihtes. ðar ðe +<span class = "pagenum">92</span> +<a name = "page92" id = "page92"> </a> +he rixið ne mai naure man forfaren. þe hire wile rixin ⁊ folȝin. Hit +<span class = "linenum">110</span> +seið <em>in uitas patru<i>m</i></em>. ðat at sume sal waren ðe hali +faderes to gedere igadered. ⁊ waren spekinde betwen hem on +`h´williche wise me mihte rihtist ⁊ sikerest to gode cumen. Sum sade +þurh fasten. sum þurh wacche<i>n</i>. sum ðurh bede. sum sade þurh +hersumnesse. sum sade ðurh annesse. sum sade ðurh <span class = +"tag">herborȝin</span> +<span class = "linenum">115</span> +wrecche me<i>n</i>n. ⁊ feden ⁊ screden. Sum sade ðurh seke me<i>n</i>n +to lokin. ⁊ on manieskennes wisen hie namden after ðan þe þat hali +goddspell seið. Ða sade on of ða <span class = "tag">eldes[t]</span> ⁊ +on of ða wisest. Ðurh alle ðesen we habbeð iseȝen ⁊ iherd swiðe maniȝe +ȝeborȝen. ⁊ manie of alle ðesen inamde mihten forfaren for þi ðat hem +trukede +<span class = "linenum">120</span> +<em>discrecio</em>. þat is scadwisnesse and skele. For <span class = +"tag">ði</span> sume deden michel mare þan hie mihtin wel andin Sume +deden to litel. Sume deden euele. ⁊ wenden wel don. Sume wel +a gunnen ⁊ euele andeden. Ac naure ne ȝeseiȝe we manne þat hadde +þese hali mihte mid him þat he aure misferde[.] beȝete se ðe muge. +<span class = "linenum">125</span></p> + +<p><span class = "dropcap">P</span>erseuerancia +<span class = "sidenote"> +128. <i>ihoten</i>] <i>io</i> corr. by erasure.<br /> +129. Before <i>ðe</i>, <i>ðe</i> erased. +<span class = "mynote"> +The word <i>ðe</i> occurs twice in line 129.</span><br /> +132. On margin <i>Ew</i>angelista in red.<br /> +133. <i>ðurȝ</i>] <i>durȝ</i> MS.<br /> +134. <i>`hwat´</i> on erasure.</span> +hatte an hali mihte. Hie nis naht [f. 48 v] to laten for ðan +hie makeð ðanne man ðe godd `h´is. to sant þ̵ he þurwuneð on his +godnesse. On ðare ealde laȝe hit was <span class = "tag">i[h]oten</span> +þ̵ alle dier. <span class = "tag">ðe</span> me gode scolde offrin þat +hie lokeden wel ðat <span class = "tag">ðe</span> tail ware on auriche +netene. Þat tocneð ðat ilke mann ðe gode ani seruise +<span class = "linenum">130</span> +offreð. þat he þar on þurȝwunie[.] on ðessere newe laȝe sade crist. +<em><span class = "tag">Qvi</span> p<i>er</i>seuerauerit usq<i>ue</i> in +finem hic saluus erit.</em> Se <span class = "tag"><i>ð</i>urȝ</span> +wuneð on his godnesse ðe he hafð agunnen he worð iborȝen ⁊ naht elles +for none gode þe he don hafð. hwat `hwat´ it is.</p> + + +<h5><b>Ratio dicit a<i>n</i>i<i>m</i>e :</b></h5> +<span class = "linenum">135</span> + +<p><span class = "dropcap">L</span>ieue +<span class = "sidenote"> +136. <i>habbe</i> above <i>write</i> deleted.<br /> +137. <i>þ̵</i>] <i>þ̵ạ</i> MS.<br /> +138. <i>ȝif</i>] <i>Gif</i> MS.<br /> +139. <i>alche</i>] <i>c</i> corr. out of <i>l</i>.</span> +`saule´, ðis little writt ic `habbe´ sare beswonken he it wat<span class += "tag"> þ̵ </span>wot alle þing for ðe to wissin. for ðe to warnin. ⁊ +for ðe to helpen ⁊ for ðe to berȝin. <span class = +"tag"><i>ȝ</i>if</span> ðu wilt wel hit understonden ⁊ liernin ⁊ folȝin +⁊ [h]ealden wið uten <span class = "tag">alche</span> twene þu +miht mid godes felste ðe +<span class = "pagenum">93</span> +<a name = "page93" id = "page93"> </a> +berȝen ⁊ heuneriches merchþe mid þese halie mihtes sike`r´liche +<span class = "linenum">140</span> +iwinnen.</p> + + +<h5><b>N<i>un</i>c autor loq<i>ui</i>t<i>ur</i> +final<i>ite</i>r.</b></h5> + +<p><span class = "dropcap">H</span>vte +<span class = "sidenote"> +<ins class = "mycorr" title = "error for 143">142</ins>. <i>þankin</i>] +<i>a</i> over <i>ẹ</i>.<br /> +146. <i>swunken</i>] <i>u</i> over <i>ị</i>.<br /> +148. <i>liueð</i>] <i>i</i> over <i>ẹ</i>.<br /> +149. <i>forȝeit</i>] <i>i</i> over erasure.</span> +we nu <span class = "tag">þ`a´nkin</span> ⁊ herien ure hlauerde almihtin +gode of ðese witte and of ðese wisdome. ðe we hier habbeð igadered of +`h´ishorde. ⁊ of maniȝes [f. 49 r] haliȝes mannes ȝeswinkes þe +michel +<span class = "linenum">145</span> +<span class = "tag">sw`u´nken</span> for ðe luue of gode. ⁊ for us to +wissin. Hit is riht ðat we heriȝen ⁊ þankin ⁊ bledscin fader ⁊ sune ⁊ +hali gast on ða hali þri<i>n</i>nesse. se ðe is on soð godd in onnesse. +se ðe <span class = "tag">l`i´ueð</span> ⁊ rixeð aure ma a woreld. amen. +Ðat ne <span class = "tag">forȝeit</span> ðu naure. þat ðu godd ne +heriȝe. ⁊ þanke of alle gode. Alswa swa we habbeð niede him to bidden be +<span class = "linenum">150</span> +daiȝ ⁊ be nihte. ⁊ ofte ⁊ ȝelome alswa hit is niede<big>;</big> him to +heriȝen. Amen.</p> + +<p><em>Veni creator sp<i>iritu</i>s mentes tuor<i>um</i> uisita implet +sup<i>er</i>na gr<i>aci</i>a que tu creasti p`e´ctora.</em></p> + +</div> + + +<!-- first version --> + +<span class = "pagenum">94</span> +<a name = "page94" id = "page94"> </a> + +<h4><a name = "chap_XIV" id = "chap_XIV"> +XIV. LAȜAMON</a></h4> + +<h5 class = "smallcaps">The Brut (MS. Caligula)</h5> + +<div class = "mynote"> +<p>i. Cotton Caligula A 9, British Museum (C); on vellum, 216 × 153 mm.; +192 folios in double columns of 32 to 34 lines, written by two scribes +in the first quarter of the thirteenth century. It is bound up with +another manuscript containing the <a href = "#chap_XX">Owl and the +Nightingale</a> and other pieces.</p> + +<p>ii. Cotton Otho C 13, British Museum (O); injured in the fire of +1731; on vellum; 145 folios in double columns of 38 lines; written in +one hand, of the third quarter of the thirteenth century.</p> + +<p>.... Mistakes common to both versions have been derived from an +intermediate manuscript X.</p> + +<hr class = "tiny" /> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_XIV_alt">MS. Otho</a><br /> +<a href = "#chap_XIV_parallel">Parallel Texts</a> +</p> + +</div> + +<div class = "verse"> + +<span class = "folionum">f. 81 r<sup>2</sup></span> + +<p>Vnder þan comen tiðende<big>;</big> to vortiger þan +kinge.</p> +<p>þ̵ ouer sæ weoren icumen<big>;</big> swiðe selcuðe +gumen.</p> +<p>Jnne þere Temese<big>;</big> to londe heo weore<i>n</i> +icu<i>m</i>men.</p> +<p>þreo scipen gode<big>;</big> comen mid þan flode.</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +þreo hundred cnihten<big>;</big> Alse hit weoren +kinges.</p> +<p>wið uten þan scipen mo<i>n</i>nen<big>;</big> þe +weoren þer wið inne<i>n</i>.</p> +<p>þis weoren þa færeste men<big>;</big> þat auere her +comen.</p> +<p>Ah heo weore hæðene<big>;</big> þ̵ wes hærm þa +mare.</p> +<p>Uortiger heom sende to<big>;</big> And axede hu heo +weoren idon.</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +Ȝif heo grið sohten<big>;</big> ⁊ of his +freond scipe rohte<i>n</i>.</p> +<p>heo wisliche and swerden<big>;</big> Swa heo wel +cuðen.</p> +<p>⁊ seiden þ̵ heo walden<big>;</big> speken wið þan +kinge.</p> +<p>⁊ Leofliche him heren<big>;</big> ⁊ hælden hine for +hærre.</p> +<p>And swa heo gunnen wenden<big>;</big> fforð to þan +kinge.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +Þa wes Uortigerne þa ki<i>n</i>g<big>;</big> In +Cantuarie buri.</p> +<p>þer he mid his hirede<big>;</big> Hæhliche spilede.</p> +<p>þer þas cnihtes come<i>n</i><big>;</big> +Bi fore<i>n</i> þan folc kinge.</p> + +<span class = "folionum">f. 81 v<sup>1</sup></span> + +<p>Sone swa heo | hine imetten<big>;</big> fæire heo hine +igrætten.</p> +<p>⁊ seiden þat heo him wolden<big>;</big> hæren iþisse +londe.</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +ȝif he heom wolde<big>;</big> mid rihten +at halden.</p> +<p>Þa and swerede vortig<i>er</i><big>;</big> of +elchen vuele he wes war.</p> +<p>An alle mine iliue<big>;</big> þe ich iluued habbe.</p> +<p>bi dæie no bi nihtes<big>;</big> ne sæh ich nauere ær +swulche cnihtes.</p> +<p>for eouwer cume<i>n</i> ich æm bliðe<big>;</big> ⁊ mid +me ȝe sculle<i>n</i> bilæfuen.</p> +<span class = "sidenote"> +25. <i>bimi ne</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">25</span> +⁊ eouwer wille ich wulle driȝen<big>;</big> bi mine quicke +liuen.</p> +<p>Ah of eou ich wulle iwiten<big>;</big> þurh soðen +eouwer wurð scipen.</p> +<p>whæt cnihte<i>n</i> ȝe seon<big>;</big> ⁊ whænnenen ȝe +icumen beon.</p> +<span class = "sidenote"> +27. <i>whæt</i>] <i>whahæt</i> MS.</span> +<p>⁊ whar ȝe wullen beon treowe<big>;</big> alde ⁊ æc +neowe.</p> +<p>þa answerede þe oðer<big>;</big> þat wes þe aldeste +broðer.</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +lust me nu lauerd king<big>;</big> ⁊ ich þe wullen +cuðen.</p> + +<span class = "pagenum">96</span> +<a name = "page96" id = "page96"> </a> + +<p>what cnihtes we beoð<big>;</big> ⁊ whanene we icumen +seoð.</p> + +<p class = "dropcap">I</p> +<p>ch hatte he<i>n</i>ges<big>;</big> hors is mi +broðer.</p> +<p>we beoð of alemai<i>n</i>ne<big>;</big> aðelest alre +londe.</p> +<p>of þat ilken ænde<big>;</big> þe angles is ihaten.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +Beoð in ure londe<big>;</big> selcuðe tiðende.</p> +<span class = "sidenote"> +36. <i>his</i>] <i>hī</i> MS.</span> +<p>vmbe fiftene ȝer<big>;</big> þat folc hi[s] +isomned.</p> +<p>Al ure iledene folc<big>;</big> ⁊ heore loten +werpeð.</p> +<span class = "sidenote"> +38. <i>falled</i>] <i>faled</i> MS.</span> +<p>vppen þan þe hit fal[l]ed<big>;</big> he scal uaren of +londe.</p> + +<span class = "folionum">f. 81 v<sup>2</sup></span> + +<p>Bilæuen scul | len þa fiue<big>;</big> þa sexte scal +forð liðe.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +ut of þan leode<big>;</big> to u[n]cuðe londe.</p> +<p>Ne beo he na swa leof mon<big>;</big> uorð he scal +liðen.</p> +<p>For þer is folc swiðe muchel<big>;</big> mære þene heo +walden.</p> +<p>þa wif færeð mid childe<big>;</big> swa þe deor +wilde.</p> +<p>Æueralche ȝere<big>;</big> heo bereð child þere<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">45</span> +þ̵ beoð an us feole<big>;</big> þat we færen scolden.</p> +<p>Ne mihte we bilæue<big>;</big> for liue ne for +dæðe.</p> +<p>Ne for nauer nane þinge<big>;</big> for þan +folc kinge.</p> +<p>þus we uerden þere<big>;</big> ⁊ for þi beoð nu +here.</p> +<span class = "sidenote"> +49. <i>luste</i> MS.</span> +<p>to sechen vnder lu<i>f</i>te<big>;</big> lond ⁊ godne +lauerd.</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +Nu þu hæfuest iherd lauerd ki[n]g<big>;</big> Soð of us +þurh alle þi[n]g.</p> +<p>Þa a<i>n</i>swarede vortiger<big>;</big> of alc an +vfele he wes war.</p> +<p>Ich ileue þe cniht<big>;</big> þ̵ þu me sugge +soð riht.</p> +<p>⁊ wulche beoð æoure ileuen<big>;</big> þ̵ ȝe on +ileueð.</p> +<p>⁊ eoure leofue godd<big>;</big> þe ȝe to luted.</p> +<p><span class = "linenum">55</span> +þa and swarede Hænges<big>;</big> cnihtene alre +fæirest.</p> +<span class = "sidenote"> +56. <i>muchel</i> over erasure.</span> +<p>Nis in al þis kine lond<big>;</big> cniht swa +muchel ne swa strong.</p> +<p>We habbeð gode`s´ gode<big>;</big> þe we luuieð an ure +mode.</p> +<span class = "sidenote"> +58. <i>mid mid</i> MS.</span> +<p>þa we habbeð hope to<big>;</big> ⁊ heoreð heom mid +mihte.</p> +<p>Þe an hæhte phebus<big>;</big> þe oðer +Saturn<i>us</i>.</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +þe þridde hæhte wode<i>n</i><big>;</big> þ̵ is an weoli +godd.</p> + +<span class = "folionum">f. 82 r<sup>1</sup></span> + +<p>þe feorðe hæh | [te] Jupit<i>er</i><big>;</big> of alle +þi<i>n</i>ge he is whar.</p> +<p>þe fifte hæhte Mercuri<i>us</i><big>;</big> þat +<i>i</i>s þe hæhste ouer us.</p> +<span class = "sidenote"> +62. <i>is</i>] <i>us</i> MS.</span> +<p>þæ sæxte hæhte appollin<big>;</big> þ̵ is a godd wel +idon.</p> + +<span class = "pagenum">98</span> +<a name = "page98" id = "page98"> </a> + +<p>þe seoueðe hatte teruagant<big>;</big> an hæh godd in +ure lon.</p> +<p><span class = "linenum">65</span> +Ȝet we habbeð anne læuedi<big>;</big> þe hæh is ⁊ +mæhti.</p> +<span class = "sidenote"> +64. <i>seoðueðe</i> MS.</span> +<p>heh heo is ⁊ hali<big>;</big> hired men heo +luuieð for þi.</p> +<p>heo js ihate Frææ<big>;</big> wel heo heom dihteð.</p> +<span class = "sidenote"> +67. <i>dihteð</i>] <i>ð</i> corr. out of <i>s</i>.</span> +<p>Ah for alle ure goden deore<big>;</big> þa we scullen +hæren.</p> +<p>Woden hehde þa hæhste laȝe<big>;</big> an ure ælderne +dæȝen.</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +he heom wes leof<big>;</big> æfne al swa heore lif.</p> +<p>he wes heore walden<big>;</big> And heom wurðscipe +duden.</p> +<p>þene feorðe dæi iþere wike<big>;</big> heo ȝifuen him +to wurðscipe.</p> +<p>Þa þunre heo ȝiuen þu<i>n</i>res dæi<big>;</big> +for þi þat heo heom helpen mæi.</p> +<p>Freon heore læfdi<big>;</big> heo ȝiuen hire +fridæi.</p> +<p><span class = "linenum">75</span> +Saturnus heo ȝiuen sætterdæi<big>;</big> þene sunne heo +ȝiuen sonedæi.</p> +<span class = "sidenote"> +76. <i>Monenen heo ȝifuenen</i> MS.</span> +<p>Monen heo ȝifuen mone dæi<big>;</big> Tidea heo +ȝeuen tis dæi.</p> +<p>þus seide hæ[n]gest<big>;</big> cnihten alre +hendest.</p> +<p>Þa answerede vortig<i>er</i><big>;</big> of ælchen vfel +he wæs wær.</p> +<p>Cnihtes ȝe beoð me leofue<big>;</big> ah þas tiðende me +beoð laðe.</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +eouwer ileuen beoð vnwraste<big>;</big> Ȝe ne ileoueð noht +an criste. |</p> + +<span class = "folionum">f. 82 r<sup>2</sup></span> + +<p>Ah ȝe ileoueð a þene wurse<big>;</big> þe godd seolf +awariede.</p> +<span class = "sidenote"> +80. <i>ileuen</i> written over <i>ilauerd</i> deleted. +<i>cristre</i> MS.</span> +<p>eoure godes ne beoð nohtes<big>;</big> In helle heo +niðer liggeð.</p> +<p>Ah neoðeles ich wulle eou at hælde<big>;</big> +An mine anwalde.</p> +<p>for norð Beoð þa Peohtes<big>;</big> swiðe ohte +cnihtes.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +þe ofte ledeð in mine londe<big>;</big> ferde swiðe +stronge.</p> +<p>⁊ ofte dod me muchele scome<big>;</big> ⁊ þerfore ich +habbe grome.</p> +<p>⁊ ȝif ȝe me wulleð wræken<big>;</big> ⁊ heore hæfden me +biȝeten.</p> +<p>Ich eou wullen ȝeuen lond<big>;</big> muchel seolueR ⁊ +gold.</p> +<p>Þa andswerede hængest<big>;</big> cnihtene alre +feirest.</p> +<p><span class = "linenum">90</span> +Ȝif hit wulle saturnus<big>;</big> al hit scal iwurðe +þus.</p> +<span class = "sidenote"> +86. <i>me</i>] <i>e</i> corr. out of <i>u</i>.</span> +<p>⁊ Woden ure lauerd<big>;</big> þe we on +bi liueð.</p> +<p>Hengest no<i>m</i> læue<big>;</big> ⁊ to scipen gon +liðe.</p> +<p>þer wes moni cniht strong<big>;</big> heo droȝen heore +scipe<i>n</i> uppe þe lo<i>n</i>d.</p> +<p>forð wenden dringches<big>;</big> to vortigerne þan +kenge.</p> +<p><span class = "linenum">95</span> +Biuoren wende hengest<big>;</big> ⁊ hors him alre +hændest.</p> + +<span class = "sidenote"> +93. <i>uppe</i> on an erasure.</span> + +<span class = "pagenum">100</span> +<a name = "page100" id = "page100"> </a> + +<p>Seoððen þa alemainisce men<big>;</big> þa aðele +weore<i>n</i> an deden.</p> +<p>⁊ seoððen heo senden him to<big>;</big> heore sæxisce +cnihtes wel idon.</p> +<p>hengestes cunnesmen<big>;</big> of his aldene +cudðe.</p> +<p>heo comen in to halle<big>;</big> hændeliche alle.</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +Bett weoren iscrudde<big>;</big> ⁊ bed weoren iuædde.</p> + +<span class = "folionum">f. 82 v<sup>1</sup></span> + +<p>hængest | swaine<big>;</big> þene vortigernes. +þeines.</p> +<span class = "sidenote"> +100. <i>Bett</i> corr. out of <i>Bette</i>.</span> +<p>þa wes vortigernes hired<big>;</big> for hehne +ihalden.</p> +<span class = "sidenote"> +102. <i>ihaldenḍẹ</i> MS.</span> + +<p>Bruttes weoren særi<big>;</big> for swulchere +isihðe.</p> +<p>Nes hit nawiht longe<big>;</big> þat ne comen to þan +kinge.</p> +<p><span class = "linenum">105</span> +Cnihtes sunen uiue<big>;</big> þa i faren hafden +biliue.</p> +<p>heo sæiden to þan kinge<big>;</big> neowe +tiðe<i>n</i>den.</p> +<p>nu forð rihtes<big>;</big> Icume<i>n</i> beoð þa +peohtes.</p> +<p>þurh þi lond heo ærneð<big>;</big> ⁊ hærȝieð ⁊ +berneð.</p> +<p>⁊ al þene norð ænde<big>;</big> iuald to þa<i>n</i> +gru<i>n</i>de.</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +her of þu most ræden<big>;</big> oðer all we beoð +dæden.</p> +<p>Þe king hine bi þohte<big>;</big> whæt he don +mihte.</p> +<p>he sende to þan innen<big>;</big> after al his +monnen.</p> +<p>þer com hengest þer com hors<big>;</big> þer com +m<i>a</i>ni mon ful oht.</p> +<p>þer come<i>n</i> þa saxisce men<big>;</big> hengestes +cunnes men.</p> +<p><span class = "linenum">115</span> +⁊ þa Alemainisce cnihtes<big>;</big> þe beoð gode to +fihte.</p> +<p>þis isæh þe king vortiger<big>;</big> bliðe wes he þa +þer.</p> +<p>Þa peohtes duden heore iwune<big>;</big> a þas hælf +þere humbre. heo weoren icume.</p> +<p>⁊ þe king VortigeR<big>;</big> of heore cume wes ful +war.</p> +<p>To gadere heo comen<big>;</big> ⁊ feole þer +of sloȝen.</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +þer wes feht swide strong<big>;</big> Comp swiðe +sturne.</p> + +<span class = "folionum">f. 82 v<sup>2</sup></span> + +<p>Þe Peohtes weoren ofte iwuned<big>;</big> +Vortige[r]ne to ou<i>er</i> | cumen.</p> +<p>⁊ þa heo þohten a[l]swa<big>;</big> Ah hit ilomp an +oðer þa.</p> +<p>for hit wes heom al hele<big>;</big> þat hængest wes +þere.</p> +<p>⁊ þa cnihtes stronge<big>;</big> þe comen of +saxelo<i>n</i>de.</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +⁊ þa ohte alemanisce<big>;</big> þe þider comen mid +horse.</p> +<p>Swiðe monie peohtes<big>;</big> heo sloȝen iþan +fehte.</p> +<span class = "sidenote"> +113. <i>muni</i> MS.</span> +<p>feondliche heo fuhten<big>;</big> feollen þa fæie.</p> +<span class = "sidenote"> +116. <i>þa þa</i> MS.</span> + +<span class = "pagenum">102</span> +<a name = "page102" id = "page102"> </a> + +<p>Þa þe non wes icumen<big>;</big> þa weoren Peohtes +ouer cumen.</p> +<p>⁊ swuðe heo awæi floȝen<big>;</big> an ælche helue heo +forð fluȝen.</p> +<p><span class = "linenum">130</span> +⁊ alle dai heo fluȝen<big>;</big> monie ⁊ vnnifoȝe.</p> +<p>Þe king vortigerne<big>;</big> wende to herberwe.</p> +<p>⁊ æuere him weore<i>n</i> on uast<big>;</big> +Hors ⁊ hængest.</p> +<p>Hængest wes þan kinge leof<big>;</big> ⁊ him lindesaȝe +ȝef.</p> +<p>and he ȝæf horse<big>;</big> madmes inoȝe.</p> +<p><span class = "linenum">135</span> +⁊ alle heore cnihtes<big>;</big> he swiðe wel dihte.</p> +<span class = "sidenote"> +133. <i>leof<big>;</big> ⁊ him linde</i> over an erasure.</span> +<p>⁊ hit gode stu<i>n</i>de<big>;</big> stod a þan +ilke.</p> +<p>Ne durste nauere peohtes<big>;</big> cumen i þan +londes.</p> +<p>no ræueres no utlaȝen<big>;</big> þ̵ heo neoren sone +of slæȝen.</p> +<p>⁊ hængest swiðe fæire<big>;</big> herede þane king.</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +Þa ilo<i>m</i>p hit in ane time<big>;</big> þ̵ þe king wes +swiðe bliðe.</p> +<span class = "sidenote"> +137. <i>peohtestes</i> MS.</span> +<p>An ane hæȝe dæie<big>;</big> imong his duȝeðe +monnen.</p> +<p>Hengest hine bi þohte<big>;</big> what he don +mihte.</p> + +<span class = "folionum">f. 83 r<sup>1</sup></span> + +<p>for he wolde wið þan ki<i>n</i>ge<big>;</big> +holde<i>n</i> | runi<i>n</i>ge.</p> +<p>þan kinge he eode to<big>;</big> foren<big>;</big> ⁊ +fæire hine gon greten.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +Þe king sone up stod<big>;</big> ⁊ sætte hine bi him +seoluen.</p> +<span class = "sidenote"> +144. <i>gonḍẹ</i> MS.</span> +<p>heo drunken heo dremden<big>;</big> blisse wes among +heom.</p> +<span class = "sidenote"> +146. <i>heoṇ dremden</i> MS.</span> + +<p>Þa queð hengest to þan kinge<big>;</big> lauerd hærcne +tiðende.</p> +<p>⁊ ich þe wulle ræcchen<big>;</big> deorne runen.</p> +<p>ȝif þu mine lare<big>;</big> wel wult lusten.</p> +<p><span class = "linenum">150</span> +⁊ noht halden to wraððe<big>;</big> þat ich wel leare.</p> +<p>þe king answarede<big>;</big> swa henges hit wolde.</p> +<p>Þa sæide hængest<big>;</big> cnihten alre fæirest.</p> +<p>lauerd ich habbe moni a dæi<big>;</big> þine monscipe +ihæȝed.</p> +<p>⁊ þin holde mon ibeo<i>n</i><big>;</big> i richen þine +hirede.</p> +<p><span class = "linenum">155</span> +⁊ in ælche fæhte<big>;</big> hæhst of þine +cnihte<i>n</i>.</p> +<p>⁊ ich habbe ofte ihærd<big>;</big> hohfulle ronen.</p> +<p>Imong þine hired monnen<big>;</big> heo hatieð +þe swiðe.</p> +<span class = "sidenote"> +156. <i>ronenen</i> MS.</span> +<p>In to þan bare dæðe<big>;</big> ȝif heo hit dursten +cuðe.</p> +<p>Ofte heo stilleliche spækeð<big>;</big> ⁊ spilieð mid +runen.</p> +<p><span class = "linenum">160</span> +of twam ȝu<i>n</i>ge monnen<big>;</big> þat feor wunieð +hennen.</p> + +<span class = "sidenote"> +159. <i>stilledliche</i> MS.</span> + +<p>þe an hæhte VtheR<big>;</big> þe oðer ambrosie.</p> + +<span class = "pagenum">104</span> +<a name = "page104" id = "page104"> </a> + +<p>þe þridde hæhte Co[n]stance<big>;</big> þes wes king i +þisse `lond´.</p> +<p>⁊ he her wes of slaȝen<big>;</big> þurh +swicfulle laȝen.</p> +<p>Nu wulleð cume þa oðere<big>;</big> ⁊ wræken heore +broðer.</p> + +<span class = "folionum">f. 83 r<sup>2</sup></span> + +<p>Al forbær | nen þi lond<big>;</big> ⁊ slæn þine +leoden.</p> +<p><span class = "linenum">166</span> +þe seoluen ⁊ þine duȝeðen; driuen ut of londe.</p> +<p>⁊ þus suggeð þine men<big>;</big> þer heo somned +sitteð.</p> +<p>for þa twene broðere<big>;</big> beoð `beyne´ +kine borne.</p> +<p>Of androeinnes kunne<big>;</big> þas aðele bruttes.</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +⁊ þus þine duȝeðe<big>;</big> stille þe fordemed.</p> + +<span class = "sidenote"> +168. <i>beyne</i> added in margin, <i>beoren</i> deleted.</span> + +<p>Ah ich þe wulle ræde<big>;</big> Of muchele þire +neode.</p> +<p>þ̵ þu bi ȝite <i>cn</i>ihtes<big>;</big> þa gode +beoð to fihte.</p> +<p>⁊ bi tache me ænne castel<big>;</big> Oðer ane +kineliche burh.</p> +<span class = "sidenote"> +172. <i>cnihtes</i>] <i>mihtest</i> MS.</span> +<p>þat ich mai inne ligge<big>;</big> þa while þa ich +libbe.</p> +<p><span class = "linenum">175</span> +Ic am uor þe iuaid<big>;</big> þær fore ic wene +beon dæd.</p> +<p>fare þer ic auer fare<big>;</big> næm ich næuere bute +care.</p> +<p>Buten ich ligge faste<big>;</big> biclused inne +castle.</p> +<p>ȝif þu þis me wult don<big>;</big> Ich hit wulle mid +luue a fon.</p> +<p>⁊ ich wulle biliue<big>;</big> senden after mine +wiue.</p> +<p><span class = "linenum">180</span> +þat is a sexisc wimmon<big>;</big> of wisdome wel +idon.</p> +<p>⁊ after rouwe<i>n</i>ne<big>;</big> mire dohter; þe me +is swiðe deore.</p> +<p>Þenne ich habbe mi wif<big>;</big> ⁊ mine +wine maies.</p> +<p>⁊ ich beo i þine londe<big>;</big> fulliche +at stonde.</p> +<p>þa bet ich wullen hiren þe<big>;</big> ȝif þu þis +ȝettest me.</p> + +<span class = "folionum">f. 83 v<sup>1</sup></span> + +<p>Þa answerede vortiger<big>;</big> Of ælchen vuele he +wes | war.</p> +<p><span class = "linenum">186</span> +Nim cnihtes biliue<big>;</big> ⁊ send æfter þine wiue.</p> +<p>⁊ æfter þine children<big>;</big> þan ȝu<i>n</i>gen ⁊ +þan olden.</p> +<p>⁊ æfter þine cunnen<big>;</big> ⁊ afeoh heom mid +wunne.</p> +<p>þenne heo to þe cumeð<big>;</big> þu scat habben +gærsume.</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +hæhliche heom to uede<i>n</i><big>;</big> ⁊ wurðliche +scruden.</p> +<p>Ah nulle ich castel na burh<big>;</big> nane þe +bi techen.</p> +<p>for men me wolden scenden<big>;</big> I mine +kine lond.</p> +<p>for ȝe haldeð þa hæðene laȝe<big>;</big> þat stod on +eoure ælderen dæȝe.</p> +<span class = "sidenote"> +192. <i>kine kine lond</i> MS.</span> +<p>⁊ we haldeð cristes laȝe<big>;</big> ⁊ wulleð auere an +ure dæȝe.</p> +<p><span class = "linenum">195</span> +Þa ȝet spæc hængest<big>;</big> cnihten alre hendest.</p> + +<span class = "pagenum">106</span> +<a name = "page106" id = "page106"> </a> + +<p>lauerd ich wulle þin iwil<big>;</big> driȝe<i>n</i> her +⁊ ouer al.</p> +<span class = "sidenote"> +197. <i>don ḍoṇ</i> MS.</span> +<p>⁊ don al mine dæde<big>;</big> æfter þine ræde.</p> +<p>Nu ic wulle biliue<big>;</big> sende afteR mine +wiue.</p> +<p>⁊ æfter mire dohter<big>;</big> þe me is swa deore.</p> +<p><span class = "linenum">200</span> +⁊ æfter ohte mo<i>n</i>nen<big>;</big> þa bezste of mine +cunne.</p> +<p>And þu ȝif me swa muchel lond<big>;</big> to stonden a +mire aȝere ho<i>n</i>d.</p> +<p>Swa wule anes bule hude<big>;</big> Ælches weies +ouer spræden.</p> +<p>feor from ælche castle<big>;</big> amidden ane +ualde.</p> +<p>þen<i>n</i>e ne mai þe atwite<big>;</big> þe hæne ne þe +riche.</p> + +<span class = "folionum">f. 83 v<sup>2</sup></span> + +<p>þ̵ þu æi hæhne | burhȝe<big>;</big> hæðene monne habbe +bi tæht.</p> +<p><span class = "linenum">206</span> +Þe king him iȝette<big>;</big> swa hengest ȝirnde.</p> +<p>Hengest nom læue<big>;</big> ⁊ forð he gon liðe.</p> +<p>⁊ æfter his wiue sende sonde<big>;</big> to his aȝene +lo<i>n</i>de.</p> +<p>⁊ he seolf wende ȝeond þis lo<i>n</i>d<big>;</big> to +sechen ænne bræ[d]ne fæld.</p> +<p><span class = "linenum">210</span> +þer he mihte wel spræde<big>;</big> On his feire hude.</p> +<p>He com æn enne ende<big>;</big> In enne fæire +uelde.</p> +<p>he hafde ane hude<big>;</big> bi ȝite to his +neode.</p> +<span class = "sidenote"> +207. <i>nom</i> corr. out of <i>mom</i>.</span> +<p>o ane wilde bule<big>;</big> þe wes wunder ane +strong.</p> +<p>He hæfden ænne wisne mon<big>;</big> þe wel cuðe a +craften.</p> +<p><span class = "linenum">215</span> +þe nom þas hude<big>;</big> ⁊ a bord leide.</p> +<p>and whætte his særes<big>;</big> alse he schæren +wolde.</p> +<p>Of þere hude he kærf enne þwong<big>;</big> swiðe +s<i>m</i>al ⁊ swiðe long.</p> +<p>Nes þe þwong noht swiðe bræd<big>;</big> buten swulc a +twines þræd.</p> +<span class = "sidenote"> +217. <i>swal</i> MS.</span> +<p>þa al islit wes þe þong<big>;</big> He wes wunder ane +long.</p> +<p><span class = "linenum">220</span> +a buten he bilæde<big>;</big> muche del of +londe.</p> +<p>He bigon to deluen<big>;</big> dic swiðe muchele.</p> +<p>þer uppe stenene wal<big>;</big> þe wes strong +oueral.</p> +<p>ane burh he arerde<big>;</big> muchele ⁊ mare.</p> +<p>Þa þe burh we<i>s</i> al ȝare<big>;</big> þa scop he +hire nome.</p> +<p><span class = "linenum">225</span> +he hæhte heo ful iwis<big>;</big> KaeR Carrai an +Bruttisc.</p> + +<span class = "folionum">f. 84 r<sup>1</sup></span> + +<p>⁊ ænglis | ce cnihtes<big>;</big> heo Cleopeden +þwong Chastre.</p> +<p>Nu and auere mare<big>;</big> þe nome sto[n]deð +þere.</p> +<span class = "sidenote"> +224. <i>wes</i>] <i>wel</i> MS.</span> +<p>⁊ for nan odere gome<big>;</big> næueden þæ burh þene +nome.</p> +<p>a þet come densce men<big>;</big> and driuen ut þa +bruttes.</p> + +<span class = "pagenum">108</span> +<a name = "page108" id = "page108"> </a> + +<p><span class = "linenum">230</span> +þene þridde nome heo þer sætte<big>;</big> ⁊ +lane castel hine hæhten.</p> +<p>⁊ for swulche gomen<big>;</big> þæ tun hafde þas þreo +nomen.</p> +<p>Vnder þan com liðen hider<big>;</big> hengestes wif mid +hire scipen.</p> +<p>heo hæfde to iueren<big>;</big> fiftene +hu<i>n</i>d<i>r</i>ed ridern.</p> +<p>mid hire come<i>n</i> to iwiten<big>;</big> muchele +æhtene scipen.</p> +<p><span class = "linenum">235</span> +þer comen inne<big>;</big> muchel of hengestes cunne.</p> + +<span class = "sidenote"> +233. <i>hūd’ed</i> MS.</span> + +<p>⁊ Rouwe<i>n</i> his dohter<big>;</big> þe him we`s´ +swide deore.</p> +<p>Hit wes umbe while<big>;</big> þ̵ com þe ilke +time.</p> +<p>þ̵ iȝarked wes þa burh<big>;</big> mid þan alre +bezste.</p> +<p>He<i>n</i>gest com to þan kinge<big>;</big> ⁊ bad him +gistninge.</p> +<p><span class = "linenum">240</span> +⁊ seide þ̵ he hafde an in<big>;</big> Iȝarked +to ȝeines him.</p> +<p>⁊ bad þat he come þer to<big>;</big> ⁊ he scolde +beon fæire under fon.</p> +<p>⁊ þe king him ȝette<big>;</big> swa hengest hit +wolde.</p> +<p>Hit com to þan time<big>;</big> þ̵ þe king gon forð +liðe.</p> +<p>Mið þan deoreste monnen<big>;</big> of alle his +duȝeðe.</p> + +<span class = "folionum">f. 84 r<sup>2</sup></span> + +<p>forð he gon buȝen<big>;</big> | þ̵ he to burh com.</p> +<p><span class = "linenum">246</span> +he bi heold þene wal<big>;</big> up and dun +ouer al.</p> +<p>al him wel likede<big>;</big> þ̵ he o<i>n</i> +lokede.</p> +<p>He wende in to halle<big>;</big> ⁊ his heleðes mid him +alle.</p> +<p>Bemen heo bleowen<big>;</big> gome<i>n</i> men gunnen +cleopien.</p> +<p><span class = "linenum">250</span> +Bord heo hetten breden<big>;</big> cnihtes setten þer +to.</p> +<p>heo æten heo drunken<big>;</big> dræm wes iburhȝen.</p> +<p>þa þe duȝeðe hafde iȝeten<big>;</big> þa wes heom þa +bet iloten.</p> +<p>Hængest eode in to þan inne<big>;</big> þer wunede +Rouwenne.</p> +<p>he heo lette scruden<big>;</big> mid vnime`te´ +prude.</p> +<p><span class = "linenum">255</span> +al þ̵ scrud þe heo hafde on<big>;</big> heo weoren +<i>s</i>wiðe wel ibon.</p> +<span class = "sidenote"> +255. <i>swiðe</i>] <i>iwiðe</i> MS.</span> +<p>heo weoren mid þan bezste<big>;</big> ibrusted mid +golde.</p> +<p>heo bar an hir<i>e</i> honde<big>;</big> Ane guldene +bolle.</p> +<p>I uulled mid wine<big>;</big> þe wes wunder ane +god.</p> +<p>hæȝe ibore<i>n</i>ne men<big>;</big> heo lædden to +hallen.</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +biuoren þan kinge<big>;</big> f<i>æi</i>rest alre +þinge.</p> +<p>Reowen sæt acneowe<big>;</big> ⁊ Cleopede to þan +kinge.</p> +<p>⁊ þus ærest sæide<big>;</big> In ænglene londe.</p> +<p>lauerd king wæs hæil<big>;</big> for þine kime ich æm +uæin.</p> +<span class = "sidenote"> +260. <i>farrest</i> MS.</span> +<p>Þe king þis ihærde<big>;</big> ⁊ nuste what heo +seide.</p> + +<span class = "pagenum">110</span> +<a name = "page110" id = "page110"> </a> + +<p><span class = "linenum">265</span> +þe king vortigerne<big>;</big> fræinede his cnihtes +sone.</p> +<p>what weoren þat speche<big>;</big> þe þ̵ maide +spilede.</p> + +<span class = "folionum">f. 84 v<sup>1</sup></span> + +<p>Þa andswere | de Keredic<big>;</big> a cniht swiðe +sellic.</p> +<p>he wes þe bezste latimer<big>;</big> þat ær com +her.</p> +<p>lust me nu lauerd king<big>;</big> ⁊ ich þe wulle +cuðen.</p> +<p><span class = "linenum">270</span> +whæt seið Rouwenne<big>;</big> fæirest wimmonnen.</p> +<p>Hit beoð tiðende<big>;</big> Inne +sæxe londe.</p> +<span class = "sidenote"> +272. <i>gladẹieð</i> MS.</span> +<p>whær swa æi duȝeðe<big>;</big> gladieð of +drenche<big>;</big></p> +<p>þat freond sæiðe to freonde<big>;</big> Mid fæire loten +hende.</p> +<p>leofue freond wæs hail<big>;</big> þe oðer sæið drinc +hail.</p> +<p><span class = "linenum">275</span> +þe ilke þat halt þene nap<big>;</big> he hine drinkeð +up.</p> +<p>oder uul me þideR fareð<big>;</big> ⁊ bi techeð +his iuere<i>n</i>.</p> +<span class = "sidenote"> +273. <i>sæiðe</i>] <i>ð</i> corr. out of <i>d</i>.</span> +<p>þenne þat uul beoð icumen<big>;</big> þenne cusseoð heo +þreoien.</p> +<span class = "sidenote"> +276. <i>bi thecheð</i> MS.</span> + +<p>þis beoð sele laȝen<big>;</big> Inne +saxe londe.</p> +<p>⁊ Inne alemaine<big>;</big> heo beoð ihalden aðele.</p> +<p><span class = "linenum">280</span> +Þis iherde uortiger<big>;</big> of alche<i>n</i> uuele he +wes war.</p> +<p>⁊ seide hit an bruttisc<big>;</big> ne cuðe he nan +ænglisc.</p> +<p>maiden Rouwenne<big>;</big> drinc bluðeliche þenne.</p> +<p>Þat maide dronc up þat win<big>;</big> ⁊ lette don oðer +þer in.</p> +<p>⁊ bi tæhten þan kinge<big>;</big> ⁊ þrien hine +custe.</p> +<p><span class = "linenum">285</span> +⁊ þurh þa ilke leode<i>n</i><big>;</big> þa laȝen comen to +þissen londe.</p> +<p>wæs hail ⁊ drinc hæil. moni mon +þer of is fain<big>;</big></p> +<p>Rouwenne þe hende<big>;</big> sat bi þan kinge.</p> +<p>þe king heo ȝeorne biheold<big>;</big> heo was him an +heorte leof.</p> +<p>ofte he heo custe<big>;</big> ofte he heo clupte.</p> +<p><span class = "linenum">290</span> +Al his mod ⁊ his main<big>;</big> halde to þan +mæidene.</p> + +<span class = "sidenote"> +280. <i>alchel</i> MS.</span> + +<span class = "folionum">f. 84 v<sup>2</sup></span> + +<p>Þe wurse wes þer | ful neh<big>;</big> þe in ælche +gomene iS ful ræh.</p> +<p>þe wurse ne dude næuere god<big>;</big> he mæingde þas +kinge`s´ mod.</p> +<p>he murnede ful swiðe<big>;</big> to habben þat +mæide<i>n</i> to wiue.</p> +<p>Þat wes swide ladlic þing<big>;</big> þat þe cristine +king.</p> +<p><span class = "linenum">295</span> +luuede þat haðene maide<big>;</big> leoden to hærme.</p> +<p>þ̵ maiden wes þan kinge leof<big>;</big> æfne alse his +aȝene lif.</p> +<p>he bad hengest his dring<big>;</big> ȝiuen him þat +maide child.</p> +<p>He<i>n</i>gest funde an his ræd<big>;</big> to don þ̵ +þe king him bed.</p> +<p>he ȝef him Rouwenne<big>;</big> wimmon swiðe hende.</p> + +</div> + +<!-- end first version --> + +<!-- second version --> + +<span class = "pagenum">95</span> +<a name = "page95" id = "page95"> </a> + +<h4><a name = "chap_XIV_alt" id = "chap_XIV_alt"> +LAȜAMON</a></h4> + +<h5 class = "smallcaps">The Brut (MS. Otho)</h5> + + +<div class = "mynote"> +<p class = "center"> +<a href = "#chap_XIV">MS. Caligula</a> (above)<br /> +<a href = "#chap_XIV_parallel">Parallel Texts</a> +</p> + +<p>Line numbers are taken from the longer Caligula text. In the +original, they were printed in the gutter, between the two versions.</p> + +</div> + +<div class = "verse"> + +<span class = "folionum">f. 65 v<sup>1</sup></span> + +<p>vnder þan com tẏdinge : to vortiger þan kinge.</p> +<p>þat ouer séé weren icome<big>;</big> swiþe selliche +gomes.</p> +<p>þreo sipes gode<big>;</big> i come were mid þan +flode</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +þar on þreo hundred cnihtes<big>;</big> alse hit +were kempes.</p> +<p>þes weren þe faireste men þat euere come here.</p> +<p>ac hii weren heþene þat was har[m] þe more.</p> +<p>þeos comen to þan kinge and faire hine grette.</p> +<p>and seide þat hii wolde<big>;</big> him sarui in his +lo<i>n</i>de</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +ȝif vs þou wolle<big>;</big> mid rihte +at holde.</p> +<p>þo answerede vortiger<big>;</big> þat of eche vuele he +was war.</p> +<p>In al mine lifue<big>;</big> þat ich ileued +habbe<big>;</big></p> +<p>Bi dai no bi nihte<big>;</big> Ne seh ich soche +cnihtes.</p> +<p>for ȝou ich ham bliþe<big>;</big> and mid me ȝe solle +bi lefue.</p> +<p>Ac forst ich wolle wite<big>;</big> for ȝoure mochele +worsipe.</p> + +<span class = "folionum">f. 65 v<sup>2</sup></span> + +<p>wat cnihtes | beo ȝeo<big>;</big> and wanene ȝeo +i comen beo.</p> +<p>þo answerede þe oþer<big>;</big> þat was þe elder +broþer.</p> + +<span class = "pagenum">97</span> +<a name = "page97" id = "page97"> </a> + +<p>Ich hatte Hengest<big>;</big> Hors hatte min +broþer.</p> +<p>we beoþ of Alemaine<big>;</big> of one riche londe.</p> +<p>of þan ilke hende þat Ænglis his ihote.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +Beoþ in vre londe wonder þenges gonde.</p> +<p>bi eche fiftene ȝer. þat folk his i somned.</p> +<p>And werpeþ þare hire lotes<big>;</big> fo[r] to londes +seche.</p> +<span class = "sidenote"> +38. <i>vp</i>] <i>vt</i> MS.</span> +<p>v<i>p</i> wan þat lot falleþ<big>;</big> he mot neod +wende.</p> +<p>Ne beo he noht so riche<big>;</big> he mot lond +seche.</p> +<p>For þe wifues goþ þare mid childe<big>;</big> +alse þe deor wilde.</p> +<p>bi euereche ȝere<big>;</big> hii goþ mid childe +þere.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +Þat lot on vs ful<big>;</big> þat we faren solde.</p> +<p>Ne moste we bi lefue<big>;</big> for life ne for +deaþe.</p> +<p>þus hit fareþ þere<big>;</big> þar fore we beoþ +nou here.</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +Nou þou hauest ihord louerd king<big>;</big> soþ of vs and +no lesing.</p> +<p>þo saide vortiger þat was wis and swiþe war.</p> +<p>And woche beoþ ȝoure biléue<big>;</big> þat ȝeo an +bi léfeþ.</p> +<p>We habbeþ godes gode<big>;</big> þe we louieð in +mode.</p> +<p>þe on hatte phebus<big>;</big> þe oþer Saturnus</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +þe þri[d]de hatte Woden<big>;</big> þat was a mihti +þing.</p> +<p>þe feorþe hatte Jubiter of alle þinges He his +war. |</p> + +<span class = "folionum">f. 66 r<sup>1</sup></span> + +<p>þe fifþe hatte Merchuri<i>us</i><big>;</big> þat his þe +hehest ouer vs.</p> +<span class = "sidenote"> +63. <i>þe</i>] <i>e</i> partly destroyed.</span> +<p>þe sixte hatte appolin<big>;</big> þat his a god of +gret win.</p> + +<span class = "pagenum">99</span> +<a name = "page99" id = "page99"> </a> + +<p>þe soueþe hatte Teruagant<big>;</big> an heh god in vre +lond.</p> +<p><span class = "linenum">65</span> +Ȝet we habbeþ an leafdi<big>;</big> þat heh his and +mihti.</p> +<p>ȝeo his i hote frea. heredmen hire louieþ.</p> +<p>To alle þeos godes we worsipe wercheþ.</p> +<p>And for hire loue<big>;</big> þeos daȝes we heom +ȝefue.</p> +<p>Mone we ȝefue monedaẏ. Tẏdea we ȝefue tisdei.</p> +<p>Woden we ȝefue wendesdei. Þane þonre we ȝefue +þorisdai.</p> +<p>Frea þane fridaẏ. Saturnus þane sateresdai.</p> +<p>þus saide Hengest<big>;</big> cniht alre hendest.</p> +<p>þo answerede vortiger<big>;</big> of alle harme he was +war.</p> +<p>Cnihtes ȝeo beoþ me leofue<big>;</big> ac ȝoure +bilefues me beoþ loþe.</p> +<p>Ac ich wolle ou at holde<big>;</big> in min +anwolde.</p> +<p>For norþ beoþ þe peutes<big>;</big> swiþe ohte +cnihtes.</p> +<p>þat ofte doþ me same<big>;</big> and þar vore +ich habbe grame.</p> +<p>And ȝef ȝe wolleþ me wreke<big>;</big> of [hire] wiþere +dedes<big>;</big></p> +<p>Ich ȝou wolle ȝeue<big>;</big> ȝeftes swiþe deore.</p> +<p>þo saide Hengest<big>;</big> al hit sal iworþe þus.</p> +<p>Hengest nam lefue<big>;</big> and to sipe gan +wende.</p> + +<span class = "folionum">f. 66 r<sup>2</sup></span> + +<p>And al hire | godes<big>;</big> hii beore to londe.</p> + +<span class = "pagenum">101</span> +<a name = "page101" id = "page101"> </a> + +<p>Forþ hii wende alle<big>;</big> to vortiger his +halle.</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +Bed weren i scrud<big>;</big> and bet weren +ived.</p> +<span class = "sidenote"> +101. <i>swenise</i> MS.</span> +<p>Hengestes sweines<big>;</big> þane vortiger his +cnihtes.</p> +<p>Bruttes weren sori<big>;</big> for þan ilke sihte.</p> +<p>Nas noht longe<big>;</big> þat ne come tẏdinge.</p> +<p>þat þo forþ rihtes icomen were þe peutes.</p> +<p>Oueral þin lond hii erneþ<big>;</big> and sleaþ þin +folk and bearneþ.</p> +<p>and alle þane norþ ende<big>;</big> hii falleþ to þan +gru<i>n</i>de.</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +her of þou most reade<big>;</big> oþer alle we beoþ +deade.</p> +<p>Þe king sende his sonde<big>;</big> to þeos cnihtes +hinne.</p> +<p>þat hii swiþe sone to him seolue come.</p> +<p>þar com Hengest and his broþer<big>;</big> and manian +oþer.</p> +<p>þat þe king vortiger<big>;</big> bliþe was þo þer.</p> +<p>Þe Peutes dude hire wone<big>;</big> a þis half vmbre +hii were icome.</p> +<p>And þe king vortiger<big>;</big> of hire come was +war.</p> +<p>To gadere hii comen<big>;</big> and manie þar +of sloȝen.</p> +<p>þe peutes weren ofte iwoned<big>;</big> vortiger to +ouercome.</p> +<p>And þo iþohten al so<big>;</big> ac hit bi ful +oþerweies þo.</p> +<p>for hii hadde mochel care<big>;</big> for Hengest was +þare.</p> +<p>for swiþe manie peutes<big>;</big> hii sloȝen in þan +fihte.</p> + +<span class = "pagenum">103</span> +<a name = "page103" id = "page103"> </a> + +<p>þo þat non was icome<big>;</big> þo were Peutes +ouer come.</p> + +<span class = "folionum">f. 66 v<sup>1</sup></span> + +<p>And swiþe hii awey | floȝe. on euereche side.</p> +<p>and vortiger þe king<big>;</big> wende aȝen to his +hin.</p> +<p>and to hengest an his cnihtes he ȝef riche ȝeftes.</p> +<p>Ne dorste neuere peutes<big>;</big> come in þisse +londe.</p> +<p>þat hii nere sone of slaȝe<big>;</big> and idon +of lifdaȝe.</p> +<p>and Hengest swiþe hendeliche<big>;</big> cwemde þan +kinge.</p> +<span class = "sidenote"> +140. After <i>þe</i>, <i>ṛeṇ</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">140</span> +Þo hit bi ful in on time<big>;</big> þat þe king +was swiþe bliþe.</p> +<p>Hengest wolde wiþ þan kinge<big>;</big> holde +rouni<i>n</i>g.</p> +<p>þane kinge he come bi vore and faire hine +grette.</p> +<p>Þo saide hengest to þan kinge<big>;</big> louerd hercne +tẏdinge.</p> +<p>And ich þe wolle telle<big>;</big> of deorne +rouni<i>n</i>ges.</p> +<p>ȝef þou mine lore wel wolt i hure.</p> +<p><span class = "linenum">150</span> +And noht holde to wraþþe<big>;</big> ȝef ich þe wel +leore.</p> +<p>And þe king answerede<big>;</big> alse Hengest hit +wolde.</p> +<p>louerd ofte ich habbe ihord<big>;</big> among þine +cnihtes.</p> +<p>þat hii þe hatieþ swiþe<big>;</big> into þare bare +deathe.</p> +<p>Ofte hii stille spekeþ. of two ȝonge +cheldre<i>n</i>.</p> +<p>þe on hatte vther<big>;</big> þe oþer Aurelie.</p> + +<span class = "pagenum">105</span> +<a name = "page105" id = "page105"> </a> + +<p>þe þridde hehte Constance<big>;</big> þat þou dedest to +deaþe.</p> +<p>Nou wolleþ come þe oþer<big>;</big> and wreken hire +broþer.</p> + +<span class = "folionum">f. 66 v<sup>2</sup></span> + +<p>Al for bearne þi lond<big>;</big> and slean þine +leo | de.</p> +<p><span class = "linenum">167</span> +And þus seggeþ þine men<big>;</big> stille bi twine +heom.</p> +<p>Ac ich þe wolle reade<big>;</big> of mochele þine +neode.</p> +<p>þat þou biȝete cnihtes<big>;</big> þat gode beon to +fihte.</p> +<p>And bi tak me one castel<big>;</big> þat ich mai +on wonie.</p> +<p><span class = "linenum">175</span> +For ich ham for þe i veiþed<big>;</big> þat ich +wene beo dead.</p> +<p>þare ware ich euere vare<big>;</big> nam ich neuere +boute care.</p> +<p>Bote ihc ligge faste<big>;</big> bi clused in on +castle.</p> +<p>Ȝef þou þis woldes don<big>;</big> Mi wif solde come +sone.</p> +<p>and mi dohter Rowenne<big>;</big> and moche of mine +cunne.</p> +<p>Wan we þos beoþ in londe<big>;</big> folliche +at stonde.</p> +<p>þe bet we wolleþ cweme þe<big>;</big> ȝef þou þis wolt +granti me.</p> +<p><span class = "linenum">185</span> +þo answerede vortiger<big>;</big> þat of ech vuele was +war.</p> +<p>Nim cnihtes swiþe<big>;</big> and send after þine +wifue.</p> +<p>And after þine childre<i>n</i><big>;</big> þe ȝong and +þe heoldre</p> +<p>And after þine cunne<big>;</big> and onderfang heom mid +winne.</p> +<p>wane hii to þe comeþ<big>;</big> þou salt habbe +garisome.</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +hehliche heom to fede<big>;</big> and worþliche to +scrude.</p> +<p>Ac nelle ich Castel ne Borh<big>;</big> nanne þe +bi take.</p> +<p>For men me wolde sende<big>;</big> in mine +kinelonde.</p> + +<span class = "folionum">f. 67 r<sup>1</sup></span> + +<p>ȝef | ich heþene men<big>;</big> londes +bi toke.</p> +<p><span class = "linenum">195</span> +þe ȝet spac hengest<big>;</big> cniht alre hendest.</p> + +<span class = "pagenum">107</span> +<a name = "page107" id = "page107"> </a> + +<p>louerd nou ich wolle<big>;</big> don al þine wille.</p> +<p>Nou ich wolle bliue<big>;</big> sende after mine +wifue.</p> +<p>And þou ȝef me so mochel lond<big>;</big> to stonde on +min owe hond.</p> +<p>Ase wole a Bole hude<big>;</big> in grene +ouer sprede.</p> +<p>For fram eche Castle<big>;</big> a midde one +felde.</p> +<p>þanne ne mai þe atwite<big>;</big> þe pore no þe +riche.</p> +<p><span class = "linenum">205</span> +þat þou eni heh Borh<big>;</big> heþene Man +bi takest.</p> +<p>And þe ki<i>n</i>g him ȝaf<big>;</big> þat lutel þat he +ȝornde.</p> +<p>Hengest nam lefue<big>;</big> and forþ he gan +wende.</p> +<p>And after his wifue he sende sonde<big>;</big> to his +owene londe.</p> +<p>And him seolf wende<big>;</big> oueral to +bi holde.</p> +<p><span class = "linenum">210</span> +ware he mihte wel sprede<big>;</big> his Bole hude.</p> +<p>Hengest hadde one wisneman<big>;</big> þat wel couþe of +crafte.</p> +<p><span class = "linenum">215</span> +He nam þeos bole hude<big>;</big> and a borde laide.</p> +<p>þar of he makede ane þwang<big>;</big> swiþe smal and +swiþe lang.</p> +<span class = "sidenote"> +218. <i>atwined</i> MS.</span> +<p>Nas þe þwang noht brod bote ase hit were a twined +þred.</p> +<p><span class = "linenum">220</span> +A boute þar mid he leide<big>;</big> moche +deal of londe.</p> +<p>He lette þo delue<big>;</big> on euerech halue.</p> + +<span class = "folionum">f. 67 r<sup>2</sup></span> + +<p>þar vppe stonene wal<big>;</big> swiþe | strong +oueral.</p> +<p>ane castel he arerde<big>;</big> fair to +bi holde.</p> +<p>þo þe Borh was al ȝarue<big>;</big> þo sette he hire +name.</p> +<p><span class = "linenum">225</span> +he hehte hire foliwis<big>;</big> Caẏr Karri in +Bruttesse.</p> +<p>and Englisse cnihtes<big>;</big> Þwangchestre.</p> +<p>Nou and euere more<big>;</big> þe name stondeþ +þ[are].</p> +<p>forte þat Dence men driuen vt þe cnihtes.</p> + +<span class = "pagenum">109</span> +<a name = "page109" id = "page109"> </a> + +<p><span class = "linenum">230</span> +þane þridde name þar sette<big>;</big> and leane Castel +hine cleopede.</p> +<p>vnder þan com liþe hider<big>;</big> Hengestes wif mid +hire sipes.</p> +<p>ȝeo hadde to ivere<big>;</big> fiftene hundred +Rideres.</p> +<p>And Rowen his dohter<big>;</big> þat was him swiþe +deore.</p> +<p>Hit was bi on wile<big>;</big> þat com þe ilke +time.</p> +<p>þat `i´ȝarked was þe borh<big>;</big> mid þan alre +beste.</p> +<p>And Hengest wende to þan kinge<big>;</big> and bad hine +to gẏstni<i>n</i>ge.</p> +<p><span class = "linenum">240</span> +And seide þat he hadde on In<big>;</big> hi makede +to ȝenes him.</p> +<p>And þe king him grantede<big>;</big> alse Hengest +wolde.</p> +<p><span class = "linenum">245</span> +Forþ hii gonne wende<big>;</big> þat hii come to þan +ende.</p> +<p>þe king bi heold þane wal<big>;</big> vp and dun +oueral.</p> +<p>Al him wel likede<big>;</big> þat he on lokede.</p> +<p>He wende in to halle<big>;</big> and his cnihtes mid +him alle.</p> +<p><span class = "linenum">250</span> +Bordes hii lette sprede<big>;</big> cnihtes þar to +sete.</p> + +<span class = "folionum">f. 67 v<sup>1</sup></span> + +<p>hii eoten | hii drongken<big>;</big> blisse was +a mang heom.</p> +<p>Hengest we<i>n</i>de to þe in<i>n</i>e<big>;</big> þar +Rowenne was hinne.</p> +<p>he hire lette scrude<big>;</big> mid onimete prude.</p> +<p>Ȝeo bar in hire hond<big>;</big> ane goldene bolle.</p> +<p>Hi fulled mid w[i]ne<big>;</big> ne mihte non be +rich[ere].</p> +<p>Hehȝe ibore me<i>n</i><big>;</big> hire ladde in to +halle.</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +bi vore þan kinge<big>;</big> fairest alle +þing.</p> +<p>Rowenne sat a cnouwe<big>;</big> and seide to +þa<i>n</i> kinge.</p> +<p>þus erest ȝeo spac<big>;</big> in Englene lond.</p> +<p>Louerd king wassaẏl<big>;</big> for * þine comes me +beoþ hail.</p> +<p>Þe ki<i>n</i>g hit ihorde<big>;</big> and nuste wat ȝeo +saide.</p> + +<span class = "pagenum">111</span> +<a name = "page111" id = "page111"> </a> + +<p><span class = "linenum">265</span> +þe king vortigerne<big>;</big> haxede his cnihte`s´.</p> +<p>wat were þe speche<big>;</big> þat þe maide speke.</p> +<p>Þo answerede<big>;</big> Keþereh<big>;</big> cniht mid +þe wisest.</p> +<span class = "sidenote"> +268. <i>wone</i> MS.</span> +<p>he was þe beste latimer<big>;</big> þat euere wone[de] +her.</p> +<p>Lust nou mi louerd king<big>;</big> and ich þe wolle +cuðen.</p> +<p><span class = "linenum">270</span> +wat seiþ Rowenne<big>;</big> fairest of al wommanne.</p> +<p>Hit his þe wone<big>;</big> Ine sax londe.</p> +<span class = "sidenote"> +273. <i>dringe</i>] MS. defective here.</span> +<p>þat freond saiþ to his freond<big>;</big> wane he sal +[dri]nge.</p> +<p>leofue freond wassail<big>;</big> þe oþer saiþ +dringhail.</p> +<p><span class = "linenum">275</span> +þe ilke þat halt þane nap<big>;</big> þane dringe dringþ +vp.</p> +<span class = "sidenote"> +276. <i>aȝeines</i>] MS. defective here.</span> +<p>And aȝ[ein]es me hine fulþ<big>;</big> and takeþ his +ivere.</p> + +<span class = "folionum">f. 67 v<sup>2</sup></span> + +<p>Þis beoþ þe | lawes<big>;</big> ine +sax londe.</p> +<p><span class = "linenum">280</span> +þis ihorde vortiger<big>;</big> of eche vuele he was +war.</p> +<p>And saide hit on Bruttesse<big>;</big> ne couþe he noht +on Œnglisse.</p> +<p>Maẏde Rowenne<big>;</big> dring bloþeliche þanne.</p> +<p>Þat maide drong vt þat win<big>;</big> and lette don +oþer þar in.</p> +<p>And bi tahte þan kinge<big>;</big> and he hit vp +swipte.</p> +<p><span class = "linenum">285</span> +And þorh þisne ilke game<big>;</big> þe lawe come to +londe.</p> +<p>wassaẏl and dring haẏl<big>;</big> þat mani +me<i>n</i> lofuieþ.</p> +<p>Þe faire Rowenne<big>;</big> sat bi þan kinge.</p> +<p>þe king hire ȝeorne bi heold<big>;</big> ȝeo was +him leof on heorte.</p> +<p>Ofte he hire custe<big>;</big> and ofte he hire +clupte.</p> +<p>Þe worse was þare wel neh<big>;</big> þat to soche game +his wel sleh.</p> +<p>þe worse þat neuere ne doþ god<big>;</big> he meẏnde +þare þes kinges mod</p> +<p>þe king mornede swiþe<big>;</big> for habbe hire to +wifue.</p> +<p>þat was swiþe loþlich þing<big>;</big> þat þe cristene +king.</p> +<p><span class = "linenum">295</span> +louede þat Maide heaþene<big>;</big> folk to harme.</p> +<p>To Hengest bad þe king<big>;</big> þat he þat maide +ȝefue him.</p> +<p>Hengest funde on his Reade<big>;</big> don þat þe king +him beade.</p> +<p>He ȝef him Rowenne<big>;</big> womman swiþe hende.</p> + +</div> + +<!-- end second version --> + +<!-- parallel versions --> + +<h4><a name = "chap_XIV_parallel" id = "chap_XIV_parallel"> +LAȜAMON</a><br /> +<span class = "smaller smallcaps"> +The Brut: Parallel Versions</span></h4> + + +<div class = "mynote"> +<p class = "center"> +<a href = "#chap_XIV">MS. Caligula</a><br /> +<a href = "#chap_XIV_alt">MS. Otho</a></p> + +<p>Each line of verse has been split at the caesura.</p> +</div> + +<table class = "verse" summary = "parallel verse texts"> +<tr> +<td> +<h5 class = "smallcaps">MS. Caligula</h5> +</td> +<td> +<h5 class = "smallcaps">MS. Otho</h5> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<p>Vnder þan comen tiðende<big>;</big><br /> +to vortiger þan kinge.</p> +<p>þ̵ ouer sæ weoren icumen<big>;</big><br /> +swiðe selcuðe gumen.</p> +<p>Jnne þere Temese<big>;</big><br /> +to londe heo weore<i>n</i> icu<i>m</i>men.</p> +</td> +<td> +<p>vnder þan com tẏdinge :<br /> +to vortiger þan kinge.</p> +<p>þat ouer séé weren icome<big>;</big><br /> +swiþe selliche gomes.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þreo scipen gode<big>;</big><br /> +comen mid þan flode.</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +þreo hundred cnihten<big>;</big><br /> +Alse hit weoren kinges.</p> +<p>wið uten þan scipen mo<i>n</i>nen<big>;</big><br /> +þe weoren þer wið inne<i>n</i>.</p> +</td> +<td> +<p>þreo sipes gode<big>;</big><br /> +i come were mid þan flode</p> +<p>þar on þreo hundred cnihtes<big>;</big><br /> +alse hit were kempes.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þis weoren þa færeste men<big>;</big><br /> +þat auere her comen.</p> +<p>Ah heo weore hæðene<big>;</big><br /> +þ̵ wes hærm þa mare.</p> +</td> +<td> +<p>þes weren þe faireste men þat euere come here.</p> +<p>ac hii weren heþene þat was har[m] þe more.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Uortiger heom sende to<big>;</big><br /> +And axede hu heo weoren idon.</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +Ȝif heo grið sohten<big>;</big><br /> +⁊ of his freond scipe rohte<i>n</i>.</p> +<p>heo wisliche and swerden<big>;</big><br /> +Swa heo wel cuðen.</p> +<p>⁊ seiden þ̵ heo walden<big>;</big><br /> +speken wið þan kinge.</p> +<p>⁊ Leofliche him heren<big>;</big><br /> +⁊ hælden hine for hærre.</p> +<p>And swa heo gunnen wenden<big>;</big><br /> +fforð to þan kinge.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +Þa wes Uortigerne þa ki<i>n</i>g<big>;</big><br /> +In Cantuarie buri.</p> +<p>þer he mid his hirede<big>;</big><br /> +Hæhliche spilede.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þer þas cnihtes come<i>n</i><big>;</big><br /> +Bi fore<i>n</i> þan folc kinge.</p> +<p>Sone swa heo hine imetten<big>;</big><br /> +fæire heo hine igrætten.</p> +<p>⁊ seiden þat heo him wolden<big>;</big><br /> +hæren iþisse londe.</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +ȝif he heom wolde<big>;</big><br /> +mid rihten at halden.</p> +<p>Þa and swerede vortig<i>er</i><big>;</big><br /> +of elchen vuele he wes war.</p> +<p>An alle mine iliue<big>;</big><br /> +þe ich iluued habbe.</p> +<p>bi dæie no bi nihtes<big>;</big><br /> +ne sæh ich nauere ær swulche cnihtes.</p> +<p>for eouwer cume<i>n</i> ich æm bliðe<big>;</big><br /> +⁊ mid me ȝe sculle<i>n</i> bilæfuen.</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +⁊ eouwer wille ich wulle driȝen<big>;</big><br /> +bi mine quicke liuen.</p> +</td> +<td> +<p>þeos comen to þan kinge and faire hine grette.</p> +<p>and seide þat hii wolde<big>;</big><br /> +him sarui in his lo<i>n</i>de</p> +<p>ȝif vs þou wolle<big>;</big><br /> +mid rihte at holde.</p> +<p>þo answerede vortiger<big>;</big><br /> +þat of eche vuele he was war.</p> +<p>In al mine lifue<big>;</big><br /> +þat ich ileued habbe<big>;</big></p> +<p>Bi dai no bi nihte<big>;</big><br /> +Ne seh ich soche cnihtes.</p> +<p>for ȝou ich ham bliþe<big>;</big><br /> +and mid me ȝe solle bi lefue.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Ah of eou ich wulle iwiten<big>;</big><br /> +þurh soðen eouwer wurð scipen.</p> +<p>whæt cnihte<i>n</i> ȝe seon<big>;</big><br /> +⁊ whænnenen ȝe icumen beon.</p> +<p>⁊ whar ȝe wullen beon treowe<big>;</big><br /> +alde ⁊ æc neowe.</p> +</td> +<td> +<p>Ac forst ich wolle wite<big>;</big><br /> +for ȝoure mochele worsipe.</p> +<p>wat cnihtes beo ȝeo<big>;</big><br /> +and wanene ȝeo i comen beo.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þa answerede þe oðer<big>;</big><br /> +þat wes þe aldeste broðer.</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +lust me nu lauerd king<big>;</big><br /> +⁊ ich þe wullen cuðen.</p> +</td> +<td> +<p>þo answerede þe oþer<big>;</big><br /> +þat was þe elder broþer.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>what cnihtes we beoð<big>;</big><br /> +⁊ whanene we icumen seoð.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "dropcap">I</p> +<p>ch hatte he<i>n</i>ges<big>;</big><br /> +hors is mi broðer.</p> +<p>we beoð of alemai<i>n</i>ne<big>;</big><br /> +aðelest alre londe.</p> +<p>of þat ilken ænde<big>;</big><br /> +þe angles is ihaten.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +Beoð in ure londe<big>;</big><br /> +selcuðe tiðende.</p> +<p>vmbe fiftene ȝer<big>;</big><br /> +þat folc hi[s] isomned.</p> +<p>Al ure iledene folc<big>;</big><br /> +⁊ heore loten werpeð.</p> +<p>vppen þan þe hit fal[l]ed<big>;</big><br /> +he scal uaren of londe.</p> +<p>Bilæuen scul len þa fiue<big>;</big><br /> +þa sexte scal forð liðe.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +ut of þan leode<big>;</big><br /> +to u[n]cuðe londe.</p> +</td> +<td> +<p>Ich hatte Hengest<big>;</big><br /> +Hors hatte min broþer.</p> +<p>we beoþ of Alemaine<big>;</big><br /> +of one riche londe.</p> +<p>of þan ilke hende<br /> +þat Ænglis his ihote.</p> +<p>Beoþ in vre londe<br /> +wonder þenges gonde.</p> +<p>bi eche fiftene ȝer.<br /> +þat folk his i somned.</p> +<p>And werpeþ þare hire lotes<big>;</big><br /> +fo[r] to londes seche.</p> +<p>v<i>p</i> wan þat lot falleþ<big>;</big><br /> +he mot neod wende.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Ne beo he na swa leof mon<big>;</big><br /> +uorð he scal liðen.</p> +<p>For þer is folc swiðe muchel<big>;</big><br /> +mære þene heo walden.</p> +</td> +<td> +<p>Ne beo he noht so riche<big>;</big><br /> +he mot lond seche.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þa wif færeð mid childe<big>;</big><br /> +swa þe deor wilde.</p> +<p>Æueralche ȝere<big>;</big><br /> +heo bereð child þere<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">45</span> +þ̵ beoð an us feole<big>;</big><br /> +þat we færen scolden.</p> +<p>Ne mihte we bilæue<big>;</big><br /> +for liue ne for dæðe.</p> +<p>Ne for nauer nane þinge<big>;</big><br /> +for þan folc kinge.</p> +</td> +<td> +<p>For þe wifues goþ þare mid childe<big>;</big><br /> +alse þe deor wilde.</p> +<p>bi euereche ȝere<big>;</big><br /> +hii goþ mid childe þere.</p> +<p>Þat lot on vs ful<big>;</big><br /> +þat we faren solde.</p> +<p>Ne moste we bi lefue<big>;</big><br /> +for life ne for deaþe.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þus we uerden þere<big>;</big><br /> +⁊ for þi beoð nu here.</p> +<p>to sechen vnder lu<i>f</i>te<big>;</big><br /> +lond ⁊ godne lauerd.</p> +</td> +<td> +<p>þus hit fareþ þere<big>;</big><br /> +þar fore we beoþ nou here.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">50</span> +Nu þu hæfuest iherd lauerd ki[n]g<big>;</big><br /> +Soð of us þurh alle þi[n]g.</p> +<p>Þa a<i>n</i>swarede vortiger<big>;</big><br /> +of alc an vfele he wes war.</p> +<p>Ich ileue þe cniht<big>;</big><br /> +þ̵ þu me sugge soð riht.</p> +</td> +<td> +<p>Nou þou hauest ihord louerd king<big>;</big><br /> +soþ of vs and no lesing.</p> +<p>þo saide vortiger<br /> +þat was wis and swiþe war.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>⁊ wulche beoð æoure ileuen<big>;</big><br /> +þ̵ ȝe on ileueð.</p> +<p>⁊ eoure leofue godd<big>;</big><br /> +þe ȝe to luted.</p> +<p><span class = "linenum">55</span> +þa and swarede Hænges<big>;</big><br /> +cnihtene alre fæirest.</p> +<p>Nis in al þis kine lond<big>;</big><br /> +cniht swa muchel ne swa strong.</p> +</td> +<td> +<p>And woche beoþ ȝoure biléue<big>;</big><br /> +þat ȝeo an bi léfeþ.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>We habbeð gode`s´ gode<big>;</big><br /> +þe we luuieð an ure mode.</p> +<p>þa we habbeð hope to<big>;</big><br /> +⁊ heoreð heom mid mihte.</p> +</td> +<td> +<p>We habbeþ godes gode<big>;</big><br /> +þe we louieð in mode.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þe an hæhte phebus<big>;</big><br /> +þe oðer Saturn<i>us</i>.</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +þe þridde hæhte wode<i>n</i><big>;</big><br /> +þ̵ is an weoli godd.</p> +<p>þe feorðe hæh [te] Jupit<i>er</i><big>;</big><br /> +of alle þi<i>n</i>ge he is whar.</p> +<p>þe fifte hæhte Mercuri<i>us</i><big>;</big><br /> +þat <i>i</i>s þe hæhste ouer us.</p> +<p>þæ sæxte hæhte appollin<big>;</big><br /> +þ̵ is a godd wel idon.</p> +</td> +<td> +<p>þe on hatte phebus<big>;</big><br /> +þe oþer Saturnus</p> +<p>þe þri[d]de hatte Woden<big>;</big><br /> +þat was a mihti þing.</p> +<p>þe feorþe hatte Jubiter<br /> +of alle þinges He his war.</p> +<p>þe fifþe hatte Merchuri<i>us</i><big>;</big><br /> +þat his þe hehest ouer vs.</p> +<p>þe sixte hatte appolin<big>;</big><br /> +þat his a god of gret win.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þe seoueðe hatte teruagant<big>;</big><br /> +an hæh godd in ure lon.</p> +<p><span class = "linenum">65</span> +Ȝet we habbeð anne læuedi<big>;</big><br /> +þe hæh is ⁊ mæhti.</p> +<p>heh heo is ⁊ hali<big>;</big><br /> +hired men heo luuieð for þi.</p> +</td> +<td> +<p>þe soueþe hatte Teruagant<big>;</big><br /> +an heh god in vre lond.</p> +<p>Ȝet we habbeþ an leafdi<big>;</big><br /> +þat heh his and mihti.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>heo js ihate Frææ<big>;</big><br /> +wel heo heom dihteð.</p> +<p>Ah for alle ure goden deore<big>;</big><br /> +þa we scullen hæren.</p> +</td> +<td> +<p>ȝeo his i hote frea.<br /> +heredmen hire louieþ.</p> +<p>To alle þeos godes<br /> +we worsipe wercheþ.</p> +<p>And for hire loue<big>;</big><br /> +þeos daȝes we heom ȝefue.</p> +<p>Mone we ȝefue monedaẏ.<br /> +Tẏdea we ȝefue tisdei.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Woden hehde þa hæhste laȝe<big>;</big><br /> +an ure ælderne dæȝen.</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +he heom wes leof<big>;</big><br /> +æfne al swa heore lif.</p> +<p>he wes heore walden<big>;</big><br /> +And heom wurðscipe duden.</p> +<p>þene feorðe dæi iþere wike<big>;</big><br /> +heo ȝifuen him to wurðscipe.</p> +<p>Þa þunre heo ȝiuen þu<i>n</i>res dæi<big>;</big><br /> +for þi þat heo heom helpen mæi.</p> +</td> +<td> +<p>Woden we ȝefue wendesdei.<br /> +Þane þonre we ȝefue þorisdai.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Freon heore læfdi<big>;</big><br /> +heo ȝiuen hire fridæi.</p> +<p><span class = "linenum">75</span> +Saturnus heo ȝiuen sætterdæi<big>;</big><br /> +þene sunne heo ȝiuen sonedæi.</p> +<p>Monen heo ȝifuen mone dæi<big>;</big><br /> +Tidea heo ȝeuen tis dæi.</p> +</td> +<td> +<p>Frea þane fridaẏ.<br /> +Saturnus þane sateresdai.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þus seide hæ[n]gest<big>;</big><br /> +cnihten alre hendest.</p> +<p>Þa answerede vortig<i>er</i><big>;</big><br /> +of ælchen vfel he wæs wær.</p> +<p>Cnihtes ȝe beoð me leofue<big>;</big><br /> +ah þas tiðende me beoð laðe.</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +eouwer ileuen beoð vnwraste<big>;</big><br /> +Ȝe ne ileoueð noht an criste.</p> +<p>Ah ȝe ileoueð a þene wurse<big>;</big><br /> +þe godd seolf awariede.</p> +<p>eoure godes ne beoð nohtes<big>;</big><br /> +In helle heo niðer liggeð.</p> +</td> +<td> +<p>þus saide Hengest<big>;</big><br /> +cniht alre hendest.</p> +<p>þo answerede vortiger<big>;</big><br /> +of alle harme he was war.</p> +<p>Cnihtes ȝeo beoþ me leofue<big>;</big><br /> +ac ȝoure bilefues me beoþ loþe.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Ah neoðeles ich wulle eou at hælde<big>;</big><br /> +An mine anwalde.</p> +<p>for norð Beoð þa Peohtes<big>;</big><br /> +swiðe ohte cnihtes.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +þe ofte ledeð in mine londe<big>;</big><br /> +ferde swiðe stronge.</p> +</td> +<td> +<p>Ac ich wolle ou at holde<big>;</big><br /> +in min anwolde.</p> +<p>For norþ beoþ þe peutes<big>;</big><br /> +swiþe ohte cnihtes.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>⁊ ofte dod me muchele scome<big>;</big><br /> +⁊ þerfore ich habbe grome.</p> +<p>⁊ ȝif ȝe me wulleð wræken<big>;</big><br /> +⁊ heore hæfden me biȝeten.</p> +<p>Ich eou wullen ȝeuen lond<big>;</big><br /> +muchel seolueR ⁊ gold.</p> +<p>Þa andswerede hængest<big>;</big><br /> +cnihtene alre feirest.</p> +<p><span class = "linenum">90</span> +Ȝif hit wulle saturnus<big>;</big><br /> +al hit scal iwurðe þus.</p> +<p>⁊ Woden ure lauerd<big>;</big><br /> +þe we on bi liueð.</p> +</td> +<td> +<p>þat ofte doþ me same<big>;</big><br /> +and þar vore ich habbe grame.</p> +<p>And ȝef ȝe wolleþ me wreke<big>;</big><br /> +of [hire] wiþere dedes<big>;</big></p> +<p>Ich ȝou wolle ȝeue<big>;</big><br /> +ȝeftes swiþe deore.</p> +<p>þo saide Hengest<big>;</big><br /> +al hit sal iworþe þus.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Hengest no<i>m</i> læue<big>;</big><br /> +⁊ to scipen gon liðe.</p> +<p>þer wes moni cniht strong<big>;</big><br /> +heo droȝen heore scipe<i>n</i> uppe þe lo<i>n</i>d.</p> +<p>forð wenden dringches<big>;</big><br /> +to vortigerne þan kenge.</p> +<p><span class = "linenum">95</span> +Biuoren wende hengest<big>;</big><br /> +⁊ hors him alre hændest.</p> +</td> +<td> +<p>Hengest nam lefue<big>;</big><br /> +and to sipe gan wende.</p> +<p>And al hire godes<big>;</big><br /> +hii beore to londe.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Seoððen þa alemainisce men<big>;</big><br /> +þa aðele weore<i>n</i> an deden.</p> +<p>⁊ seoððen heo senden him to<big>;</big><br /> +heore sæxisce cnihtes wel idon.</p> +<p>hengestes cunnesmen<big>;</big><br /> +of his aldene cudðe.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>heo comen in to halle<big>;</big><br /> +hændeliche alle.</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +Bett weoren iscrudde<big>;</big><br /> +⁊ bed weoren iuædde.</p> +<p>hængest swaine<big>;</big><br /> +þene vortigernes. þeines.</p> +<p>þa wes vortigernes hired<big>;</big><br /> +for hehne ihalden.</p> +</td> +<td> +<p>Forþ hii wende alle<big>;</big><br /> +to vortiger his halle.</p> +<p>Bed weren i scrud<big>;</big><br /> +and bet weren ived.</p> +<p>Hengestes sweines<big>;</big><br /> +þane vortiger his cnihtes.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Bruttes weoren særi<big>;</big><br /> +for swulchere isihðe.</p> +<p>Nes hit nawiht longe<big>;</big><br /> +þat ne comen to þan kinge.</p> +<p><span class = "linenum">105</span> +Cnihtes sunen uiue<big>;</big><br /> +þa i faren hafden biliue.</p> +<p>heo sæiden to þan kinge<big>;</big><br /> +neowe tiðe<i>n</i>den.</p> +</td> +<td> +<p>Bruttes weren sori<big>;</big><br /> +for þan ilke sihte.</p> +<p>Nas noht longe<big>;</big><br /> +þat ne come tẏdinge.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>nu forð rihtes<big>;</big><br /> +Icume<i>n</i> beoð þa peohtes.</p> +<p>þurh þi lond heo ærneð<big>;</big><br /> +⁊ hærȝieð ⁊ berneð.</p> +<p>⁊ al þene norð ænde<big>;</big><br /> +iuald to þa<i>n</i> gru<i>n</i>de.</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +her of þu most ræden<big>;</big><br /> +oðer all we beoð dæden.</p> +</td> +<td> +<p>þat þo forþ rihtes<br /> +icomen were þe peutes.</p> +<p>Oueral þin lond hii erneþ<big>;</big><br /> +and sleaþ þin folk and bearneþ.</p> +<p>and alle þane norþ ende<big>;</big><br /> +hii falleþ to þan gru<i>n</i>de.</p> +<p>her of þou most reade<big>;</big><br /> +oþer alle we beoþ deade.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þe king hine bi þohte<big>;</big><br /> +whæt he don mihte.</p> +<p>he sende to þan innen<big>;</big><br /> +after al his monnen.</p> +</td> +<td> +<p>Þe king sende his sonde<big>;</big><br /> +to þeos cnihtes hinne.</p> +<p>þat hii swiþe sone<br /> +to him seolue come.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þer com hengest þer com hors<big>;</big><br /> +þer com m<i>a</i>ni mon ful oht.</p> +<p>þer come<i>n</i> þa saxisce men<big>;</big><br /> +hengestes cunnes men.</p> +<p><span class = "linenum">115</span> +⁊ þa Alemainisce cnihtes<big>;</big><br /> +þe beoð gode to fihte.</p> +</td> +<td> +<p>þar com Hengest and his broþer<big>;</big><br /> +and manian oþer.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þis isæh þe king vortiger<big>;</big><br /> +bliðe wes he þa þer.</p> +<p>Þa peohtes duden heore iwune<big>;</big><br /> +a þas hælf þere humbre. heo weoren icume.</p> +</td> +<td> +<p>þat þe king vortiger<big>;</big><br /> +bliþe was þo þer.</p> +<p>Þe Peutes dude hire wone<big>;</big><br /> +a þis half vmbre hii were icome.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>⁊ þe king VortigeR<big>;</big><br /> +of heore cume wes ful war.</p> +<p>To gadere heo comen<big>;</big><br /> +⁊ feole þer of sloȝen.</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +þer wes feht swide strong<big>;</big><br /> +Comp swiðe sturne.</p> +</td> +<td> +<p>And þe king vortiger<big>;</big><br /> +of hire come was war.</p> +<p>To gadere hii comen<big>;</big><br /> +and manie þar of sloȝen.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þe Peohtes weoren ofte iwuned<big>;</big><br /> +Vortige[r]ne to ou<i>er</i> cumen.</p> +<p>⁊ þa heo þohten a[l]swa<big>;</big><br /> +Ah hit ilomp an oðer þa.</p> +<p>for hit wes heom al hele<big>;</big><br /> +þat hængest wes þere.</p> +<p>⁊ þa cnihtes stronge<big>;</big><br /> +þe comen of saxelo<i>n</i>de.</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +⁊ þa ohte alemanisce<big>;</big><br /> +þe þider comen mid horse.</p> +</td> +<td> +<p>þe peutes weren ofte iwoned<big>;</big><br /> +vortiger to ouercome.</p> +<p>And þo iþohten al so<big>;</big><br /> +ac hit bi ful oþerweies þo.</p> +<p>for hii hadde mochel care<big>;</big><br /> +for Hengest was þare.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Swiðe monie peohtes<big>;</big><br /> +heo sloȝen iþan fehte.</p> +<p>feondliche heo fuhten<big>;</big><br /> +feollen þa fæie.</p> +</td> +<td> +<p>for swiþe manie peutes<big>;</big><br /> +hii sloȝen in þan fihte.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þa þe non wes icumen<big>;</big><br /> +þa weoren Peohtes ouer cumen.</p> +<p>⁊ swuðe heo awæi floȝen<big>;</big><br /> +an ælche helue heo forð fluȝen.</p> +<p><span class = "linenum">130</span> +⁊ alle dai heo fluȝen<big>;</big><br /> +monie ⁊ vnnifoȝe.</p> +</td> +<td> +<p>þo þat non was icome<big>;</big><br /> +þo were Peutes ouer come.</p> +<p>And swiþe hii awey floȝe.<br /> +on euereche side.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þe king vortigerne<big>;</big><br /> +wende to herberwe.</p> +<p>⁊ æuere him weore<i>n</i> on uast<big>;</big><br /> +Hors ⁊ hængest.</p> +</td> +<td> +<p>and vortiger þe king<big>;</big><br /> +wende aȝen to his hin.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Hængest wes þan kinge leof<big>;</big><br /> +⁊ him lindesaȝe ȝef.</p> +<p>and he ȝæf horse<big>;</big><br /> +madmes inoȝe.</p> +<p><span class = "linenum">135</span> +⁊ alle heore cnihtes<big>;</big><br /> +he swiðe wel dihte.</p> +<p>⁊ hit gode stu<i>n</i>de<big>;</big><br /> +stod a þan ilke.</p> +</td> +<td> +<p>and to hengest an his cnihtes<br /> +he ȝef riche ȝeftes.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Ne durste nauere peohtes<big>;</big><br /> +cumen i þan londes.</p> +<p>no ræueres no utlaȝen<big>;</big><br /> +þ̵ heo neoren sone of slæȝen.</p> +<p>⁊ hængest swiðe fæire<big>;</big><br /> +herede þane king.</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +Þa ilo<i>m</i>p hit in ane time<big>;</big><br /> +þ̵ þe king wes swiðe bliðe.</p> +<p>An ane hæȝe dæie<big>;</big><br /> +imong his duȝeðe monnen.</p> +</td> +<td> +<p>Ne dorste neuere peutes<big>;</big><br /> +come in þisse londe.</p> +<p>þat hii nere sone of slaȝe<big>;</big><br /> +and idon of lifdaȝe.</p> +<p>and Hengest swiþe hendeliche<big>;</big><br /> +cwemde þan kinge.</p> +<p>Þo hit bi ful in on time<big>;</big><br /> +þat þe king was swiþe bliþe.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Hengest hine bi þohte<big>;</big><br /> +what he don mihte.</p> +<p>for he wolde wið þan ki<i>n</i>ge<big>;</big><br /> +holde<i>n</i> runi<i>n</i>ge.</p> +<p>þan kinge he eode to<big>;</big> foren<big>;</big><br /> +⁊ fæire hine gon greten.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +Þe king sone up stod<big>;</big><br /> +⁊ sætte hine bi him seoluen.</p> +<p>heo drunken heo dremden<big>;</big><br /> +blisse wes among heom.</p> +</td> +<td> +<p>Hengest wolde wiþ þan kinge<big>;</big><br /> +holde rouni<i>n</i>g.</p> +<p>þane kinge he come bi vore<br /> +and faire hine grette.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þa queð hengest to þan kinge<big>;</big><br /> +lauerd hærcne tiðende.</p> +<p>⁊ ich þe wulle ræcchen<big>;</big><br /> +deorne runen.</p> +<p>ȝif þu mine lare<big>;</big><br /> +wel wult lusten.</p> +<p><span class = "linenum">150</span> +⁊ noht halden to wraððe<big>;</big><br /> +þat ich wel leare.</p> +<p>þe king answarede<big>;</big><br /> +swa henges hit wolde.</p> +<p>Þa sæide hængest<big>;</big><br /> +cnihten alre fæirest.</p> +<p>lauerd ich habbe moni a dæi<big>;</big><br /> +þine monscipe ihæȝed.</p> +<p>⁊ þin holde mon ibeo<i>n</i><big>;</big><br /> +i richen þine hirede.</p> +<p><span class = "linenum">155</span> +⁊ in ælche fæhte<big>;</big><br /> +hæhst of þine cnihte<i>n</i>.</p> +</td> +<td> +<p>Þo saide hengest to þan kinge<big>;</big><br /> +louerd hercne tẏdinge.</p> +<p>And ich þe wolle telle<big>;</big><br /> +of deorne rouni<i>n</i>ges.</p> +<p>ȝef þou mine lore<br /> +wel wolt i hure.</p> +<p>And noht holde to wraþþe<big>;</big><br /> +ȝef ich þe wel leore.</p> +<p>And þe king answerede<big>;</big><br /> +alse Hengest hit wolde.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>⁊ ich habbe ofte ihærd<big>;</big><br /> +hohfulle ronen.</p> +<p>Imong þine hired monnen<big>;</big><br /> +heo hatieð þe swiðe.</p> +<p>In to þan bare dæðe<big>;</big><br /> +ȝif heo hit dursten cuðe.</p> +</td> +<td> +<p>louerd ofte ich habbe ihord<big>;</big><br /> +among þine cnihtes.</p> +<p>þat hii þe hatieþ swiþe<big>;</big><br /> +into þare bare deathe.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Ofte heo stilleliche spækeð<big>;</big><br /> +⁊ spilieð mid runen.</p> +<p><span class = "linenum">160</span> +of twam ȝu<i>n</i>ge monnen<big>;</big><br /> +þat feor wunieð hennen.</p> +</td> +<td> +<p>Ofte hii stille spekeþ.<br /> +of two ȝonge cheldre<i>n</i>.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þe an hæhte VtheR<big>;</big><br /> +þe oðer ambrosie.</p> +</td> +<td> +<p>þe on hatte vther<big>;</big><br /> +þe oþer Aurelie.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þe þridde hæhte Co[n]stance<big>;</big><br /> +þes wes king i þisse `lond´.</p> +<p>⁊ he her wes of slaȝen<big>;</big><br /> +þurh swicfulle laȝen.</p> +</td> +<td> +<p>þe þridde hehte Constance<big>;</big><br /> +þat þou dedest to deaþe.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Nu wulleð cume þa oðere<big>;</big><br /> +⁊ wræken heore broðer.</p> +<p><span class = "linenum">165</span> +Al forbær nen þi lond<big>;</big><br /> +⁊ slæn þine leoden.</p> +<p>þe seoluen ⁊ þine duȝeðen;<br /> +driuen ut of londe.</p> +</td> +<td> +<p>Nou wolleþ come þe oþer<big>;</big><br /> +and wreken hire broþer.</p> +<p>Al for bearne þi lond<big>;</big><br /> +and slean þine leo de.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>⁊ þus suggeð þine men<big>;</big><br /> +þer heo somned sitteð.</p> +<p>for þa twene broðere<big>;</big><br /> +beoð `beyne´ kine borne.</p> +<p>Of androeinnes kunne<big>;</big><br /> +þas aðele bruttes.</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +⁊ þus þine duȝeðe<big>;</big><br /> +stille þe fordemed.</p> +</td> +<td> +<p>And þus seggeþ þine men<big>;</big><br /> +stille bi twine heom.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Ah ich þe wulle ræde<big>;</big><br /> +Of muchele þire neode.</p> +<p>þ̵ þu bi ȝite <i>cn</i>ihtes<big>;</big><br /> +þa gode beoð to fihte.</p> +<p>⁊ bi tache me ænne castel<big>;</big><br /> +Oðer ane kineliche burh.</p> +<p>þat ich mai inne ligge<big>;</big><br /> +þa while þa ich libbe.</p> +</td> +<td> +<p>Ac ich þe wolle reade<big>;</big><br /> +of mochele þine neode.</p> +<p>þat þou biȝete cnihtes<big>;</big><br /> +þat gode beon to fihte.</p> +<p>And bi tak me one castel<big>;</big><br /> +þat ich mai on wonie.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">175</span> +Ic am uor þe iuaid<big>;</big><br /> +þær fore ic wene beon dæd.</p> +<p>fare þer ic auer fare<big>;</big><br /> +næm ich næuere bute care.</p> +<p>Buten ich ligge faste<big>;</big><br /> +biclused inne castle.</p> +<p>ȝif þu þis me wult don<big>;</big><br /> +Ich hit wulle mid luue a fon.</p> +<p>⁊ ich wulle biliue<big>;</big><br /> +senden after mine wiue.</p> +<p><span class = "linenum">180</span> +þat is a sexisc wimmon<big>;</big><br /> +of wisdome wel idon.</p> +</td> +<td> +<p>For ich ham for þe i veiþed<big>;</big><br /> +þat ich wene beo dead.</p> +<p>þare ware ich euere vare<big>;</big><br /> +nam ich neuere boute care.</p> +<p>Bote ihc ligge faste<big>;</big><br /> +bi clused in on castle.</p> +<p>Ȝef þou þis woldes don<big>;</big><br /> +Mi wif solde come sone.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>⁊ after rouwe<i>n</i>ne<big>;</big> mire dohter;<br /> +þe me is swiðe deore.</p> +<p>Þenne ich habbe mi wif<big>;</big><br /> +⁊ mine wine maies.</p> +</td> +<td> +<p>and mi dohter Rowenne<big>;</big><br /> +and moche of mine cunne.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>⁊ ich beo i þine londe<big>;</big><br /> +fulliche at stonde.</p> +<p>þa bet ich wullen hiren þe<big>;</big><br /> +ȝif þu þis ȝettest me.</p> +<p><span class = "linenum">185</span> +Þa answerede vortiger<big>;</big><br /> +Of ælchen vuele he wes war.</p> +<p>Nim cnihtes biliue<big>;</big><br /> +⁊ send æfter þine wiue.</p> +<p>⁊ æfter þine children<big>;</big><br /> +þan ȝu<i>n</i>gen ⁊ þan olden.</p> +<p>⁊ æfter þine cunnen<big>;</big><br /> +⁊ afeoh heom mid wunne.</p> +<p>þenne heo to þe cumeð<big>;</big><br /> +þu scat habben gærsume.</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +hæhliche heom to uede<i>n</i><big>;</big><br /> +⁊ wurðliche scruden.</p> +<p>Ah nulle ich castel na burh<big>;</big><br /> +nane þe bi techen.</p> +<p>for men me wolden scenden<big>;</big><br /> +I mine kine lond.</p> +<p>for ȝe haldeð þa hæðene laȝe<big>;</big><br /> +þat stod on eoure ælderen dæȝe.</p> +<p>⁊ we haldeð cristes laȝe<big>;</big><br /> +⁊ wulleð auere an ure dæȝe.</p> +</td> +<td> +<p>Wan we þos beoþ in londe<big>;</big><br /> +folliche at stonde.</p> +<p>þe bet we wolleþ cweme þe<big>;</big><br /> +ȝef þou þis wolt granti me.</p> +<p>þo answerede vortiger<big>;</big><br /> +þat of ech vuele was war.</p> +<p>Nim cnihtes swiþe<big>;</big><br /> +and send after þine wifue.</p> +<p>And after þine childre<i>n</i><big>;</big><br /> +þe ȝong and þe heoldre</p> +<p>And after þine cunne<big>;</big><br /> +and onderfang heom mid winne.</p> +<p>wane hii to þe comeþ<big>;</big><br /> +þou salt habbe garisome.</p> +<p>hehliche heom to fede<big>;</big><br /> +and worþliche to scrude.</p> +<p>Ac nelle ich Castel ne Borh<big>;</big><br /> +nanne þe bi take.</p> +<p>For men me wolde sende<big>;</big><br /> +in mine kinelonde.</p> +<p>ȝef ich heþene men<big>;</big><br /> +londes bi toke.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">195</span> +Þa ȝet spæc hængest<big>;</big><br /> +cnihten alre hendest.</p> +</td> +<td> +<p>þe ȝet spac hengest<big>;</big><br /> +cniht alre hendest.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>lauerd ich wulle þin iwil<big>;</big><br /> +driȝe<i>n</i> her ⁊ ouer al.</p> +<p>⁊ don al mine dæde<big>;</big><br /> +æfter þine ræde.</p> +</td> +<td> +<p>louerd nou ich wolle<big>;</big><br /> +don al þine wille.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Nu ic wulle biliue<big>;</big><br /> +sende afteR mine wiue.</p> +<p>⁊ æfter mire dohter<big>;</big><br /> +þe me is swa deore.</p> +<p><span class = "linenum">200</span> +⁊ æfter ohte mo<i>n</i>nen<big>;</big><br /> +þa bezste of mine cunne.</p> +</td> +<td> +<p>Nou ich wolle bliue<big>;</big><br /> +sende after mine wifue.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>And þu ȝif me swa muchel lond<big>;</big><br /> +to stonden a mire aȝere ho<i>n</i>d.</p> +<p>Swa wule anes bule hude<big>;</big><br /> +Ælches weies ouer spræden.</p> +<p>feor from ælche castle<big>;</big><br /> +amidden ane ualde.</p> +<p>þen<i>n</i>e ne mai þe atwite<big>;</big><br /> +þe hæne ne þe riche.</p> +<p><span class = "linenum">205</span> +þ̵ þu æi hæhne burhȝe<big>;</big><br /> +hæðene monne habbe bi tæht.</p> +<p>Þe king him iȝette<big>;</big><br /> +swa hengest ȝirnde.</p> +<p>Hengest nom læue<big>;</big><br /> +⁊ forð he gon liðe.</p> +<p>⁊ æfter his wiue sende sonde<big>;</big><br /> +to his aȝene lo<i>n</i>de.</p> +<p>⁊ he seolf wende ȝeond þis lo<i>n</i>d<big>;</big><br /> +to sechen ænne bræ[d]ne fæld.</p> +<p><span class = "linenum">210</span> +þer he mihte wel spræde<big>;</big><br /> +On his feire hude.</p> +<p>He com æn enne ende<big>;</big><br /> +In enne fæire uelde.</p> +<p>he hafde ane hude<big>;</big><br /> +bi ȝite to his neode.</p> +<p>o ane wilde bule<big>;</big><br /> +þe wes wunder ane strong.</p> +</td> +<td> +<p>And þou ȝef me so mochel lond<big>;</big><br /> +to stonde on min owe hond.</p> +<p>Ase wole a Bole hude<big>;</big><br /> +in grene ouer sprede.</p> +<p>For fram eche Castle<big>;</big><br /> +a midde one felde.</p> +<p>þanne ne mai þe atwite<big>;</big><br /> +þe pore no þe riche.</p> +<p>þat þou eni heh Borh<big>;</big><br /> +heþene Man bi takest.</p> +<p>And þe ki<i>n</i>g him ȝaf<big>;</big><br /> +þat lutel þat he ȝornde.</p> +<p>Hengest nam lefue<big>;</big><br /> +and forþ he gan wende.</p> +<p>And after his wifue he sende sonde<big>;</big><br /> +to his owene londe.</p> +<p>And him seolf wende<big>;</big><br /> +oueral to bi holde.</p> +<p>ware he mihte wel sprede<big>;</big><br /> +his Bole hude.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>He hæfden ænne wisne mon<big>;</big><br /> +þe wel cuðe a craften.</p> +<p><span class = "linenum">215</span> +þe nom þas hude<big>;</big><br /> +⁊ a bord leide.</p> +<p>and whætte his særes<big>;</big><br /> +alse he schæren wolde.</p> +</td> +<td> +<p>Hengest hadde one wisneman<big>;</big><br /> +þat wel couþe of crafte.</p> +<p>He nam þeos bole hude<big>;</big><br /> +and a borde laide.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Of þere hude he kærf enne þwong<big>;</big><br /> +swiðe s<i>m</i>al ⁊ swiðe long.</p> +<p>Nes þe þwong noht swiðe bræd<big>;</big><br /> +buten swulc a twines þræd.</p> +<p>þa al islit wes þe þong<big>;</big><br /> +He wes wunder ane long.</p> +</td> +<td> +<p>þar of he makede ane þwang<big>;</big><br /> +swiþe smal and swiþe lang.</p> +<p>Nas þe þwang noht brod<br /> +bote ase hit were a twined þred.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">220</span> +a buten he bilæde<big>;</big><br /> +muche del of londe.</p> +<p>He bigon to deluen<big>;</big><br /> +dic swiðe muchele.</p> +<p>þer uppe stenene wal<big>;</big><br /> +þe wes strong oueral.</p> +<p>ane burh he arerde<big>;</big><br /> +muchele ⁊ mare.</p> +<p>Þa þe burh we<i>s</i> al ȝare<big>;</big><br /> +þa scop he hire nome.</p> +<p><span class = "linenum">225</span> +he hæhte heo ful iwis<big>;</big><br /> +KaeR Carrai an Bruttisc.</p> +<p>⁊ ænglis ce cnihtes<big>;</big><br /> +heo Cleopeden þwong Chastre.</p> +<p>Nu and auere mare<big>;</big><br /> +þe nome sto[n]deð þere.</p> +<p>⁊ for nan odere gome<big>;</big><br /> +næueden þæ burh þene nome.</p> +</td> +<td> +<p>A boute þar mid he leide<big>;</big><br /> +moche deal of londe.</p> +<p>He lette þo delue<big>;</big><br /> +on euerech halue.</p> +<p>þar vppe stonene wal<big>;</big><br /> +swiþe strong oueral.</p> +<p>ane castel he arerde<big>;</big><br /> +fair to bi holde.</p> +<p>þo þe Borh was al ȝarue<big>;</big><br /> +þo sette he hire name.</p> +<p>he hehte hire foliwis<big>;</big><br /> +Caẏr Karri in Bruttesse.</p> +<p>and Englisse cnihtes<big>;</big><br /> +Þwangchestre.</p> +<p>Nou and euere more<big>;</big><br /> +þe name stondeþ þ[are].</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>a þet come densce men<big>;</big><br /> +and driuen ut þa bruttes.</p> +</td> +<td> +<p>forte þat Dence men<br /> +driuen vt þe cnihtes.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">230</span> +þene þridde nome heo þer sætte<big>;</big><br /> +⁊ lane castel hine hæhten.</p> +<p>⁊ for swulche gomen<big>;</big><br /> +þæ tun hafde þas þreo nomen.</p> +</td> +<td> +<p>þane þridde name þar sette<big>;</big><br /> +and leane Castel hine cleopede.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Vnder þan com liðen hider<big>;</big><br /> +hengestes wif mid hire scipen.</p> +<p>heo hæfde to iueren<big>;</big><br /> +fiftene hu<i>n</i>d<i>r</i>ed ridern.</p> +<p>mid hire come<i>n</i> to iwiten<big>;</big><br /> +muchele æhtene scipen.</p> +<p><span class = "linenum">235</span> +þer comen inne<big>;</big><br /> +muchel of hengestes cunne.</p> +</td> +<td> +<p>vnder þan com liþe hider<big>;</big><br /> +Hengestes wif mid hire sipes.</p> +<p>ȝeo hadde to ivere<big>;</big><br /> +fiftene hundred Rideres.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>⁊ Rouwe<i>n</i> his dohter<big>;</big><br /> +þe him we`s´ swide deore.</p> +<p>Hit wes umbe while<big>;</big><br /> +þ̵ com þe ilke time.</p> +<p>þ̵ iȝarked wes þa burh<big>;</big><br /> +mid þan alre bezste.</p> +<p>He<i>n</i>gest com to þan kinge<big>;</big><br /> +⁊ bad him gistninge.</p> +<p><span class = "linenum">240</span> +⁊ seide þ̵ he hafde an in<big>;</big><br /> +Iȝarked to ȝeines him.</p> +<p>⁊ bad þat he come þer to<big>;</big><br /> +⁊ he scolde beon fæire under fon.</p> +</td> +<td> +<p>And Rowen his dohter<big>;</big><br /> +þat was him swiþe deore.</p> +<p>Hit was bi on wile<big>;</big><br /> +þat com þe ilke time.</p> +<p>þat `i´ȝarked was þe borh<big>;</big><br /> +mid þan alre beste.</p> +<p>And Hengest wende to þan kinge<big>;</big><br /> +and bad hine to gẏstni<i>n</i>ge.</p> +<p>And seide þat he hadde on In<big>;</big><br /> +hi makede to ȝenes him.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>⁊ þe king him ȝette<big>;</big><br /> +swa hengest hit wolde.</p> +<p>Hit com to þan time<big>;</big><br /> +þ̵ þe king gon forð liðe.</p> +<p>Mið þan deoreste monnen<big>;</big><br /> +of alle his duȝeðe.</p> +</td> +<td> +<p>And þe king him grantede<big>;</big><br /> +alse Hengest wolde.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">245</span> +forð he gon buȝen<big>;</big><br /> +þ̵ he to burh com.</p> +<p>he bi heold þene wal<big>;</big><br /> +up and dun ouer al.</p> +<p>al him wel likede<big>;</big><br /> +þ̵ he o<i>n</i> lokede.</p> +<p>He wende in to halle<big>;</big><br /> +⁊ his heleðes mid him alle.</p> +<p>Bemen heo bleowen<big>;</big><br /> +gome<i>n</i> men gunnen cleopien.</p> +</td> +<td> +<p>Forþ hii gonne wende<big>;</big><br /> +þat hii come to þan ende.</p> +<p>þe king bi heold þane wal<big>;</big><br /> +vp and dun oueral.</p> +<p>Al him wel likede<big>;</big><br /> +þat he on lokede.</p> +<p>He wende in to halle<big>;</big><br /> +and his cnihtes mid him alle.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">250</span> +Bord heo hetten breden<big>;</big><br /> +cnihtes setten þer to.</p> +<p>heo æten heo drunken<big>;</big><br /> +dræm wes iburhȝen.</p> +<p>þa þe duȝeðe hafde iȝeten<big>;</big><br /> +þa wes heom þa bet iloten.</p> +</td> +<td> +<p>Bordes hii lette sprede<big>;</big><br /> +cnihtes þar to sete.</p> +<p>hii eoten hii drongken<big>;</big><br /> +blisse was a mang heom.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Hængest eode in to þan inne<big>;</big><br /> +þer wunede Rouwenne.</p> +<p>he heo lette scruden<big>;</big><br /> +mid vnime`te´ prude.</p> +<p><span class = "linenum">255</span> +al þ̵ scrud þe heo hafde on<big>;</big><br /> +heo weoren <i>s</i>wiðe wel ibon.</p> +<p>heo weoren mid þan bezste<big>;</big><br /> +ibrusted mid golde.</p> +</td> +<td> +<p>Hengest we<i>n</i>de to þe in<i>n</i>e<big>;</big><br /> +þar Rowenne was hinne.</p> +<p>he hire lette scrude<big>;</big><br /> +mid onimete prude.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>heo bar an hir<i>e</i> honde<big>;</big><br /> +Ane guldene bolle.</p> +<p>I uulled mid wine<big>;</big><br /> +þe wes wunder ane god.</p> +<p>hæȝe ibore<i>n</i>ne men<big>;</big><br /> +heo lædden to hallen.</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +biuoren þan kinge<big>;</big><br /> +f<i>æi</i>rest alre þinge.</p> +<p>Reowen sæt acneowe<big>;</big><br /> +⁊ Cleopede to þan kinge.</p> +<p>⁊ þus ærest sæide<big>;</big><br /> +In ænglene londe.</p> +<p>lauerd king wæs hæil<big>;</big><br /> +for þine kime ich æm uæin.</p> +<p>Þe king þis ihærde<big>;</big><br /> +⁊ nuste what heo seide.</p> +</td> +<td> +<p>Ȝeo bar in hire hond<big>;</big><br /> +ane goldene bolle.</p> +<p>Hi fulled mid w[i]ne<big>;</big><br /> +ne mihte non be rich[ere].</p> +<p>Hehȝe ibore me<i>n</i><big>;</big><br /> +hire ladde in to halle.</p> +<p>bi vore þan kinge<big>;</big><br /> +fairest alle þing.</p> +<p>Rowenne sat a cnouwe<big>;</big><br /> +and seide to þa<i>n</i> kinge.</p> +<p>þus erest ȝeo spac<big>;</big><br /> +in Englene lond.</p> +<p>Louerd king wassaẏl<big>;</big><br /> +for * þine comes me beoþ hail.</p> +<p>Þe ki<i>n</i>g hit ihorde<big>;</big><br /> +and nuste wat ȝeo saide.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">265</span> +þe king vortigerne<big>;</big><br /> +fræinede his cnihtes sone.</p> +<p>what weoren þat speche<big>;</big><br /> +þe þ̵ maide spilede.</p> +<p>Þa andswere de Keredic<big>;</big><br /> +a cniht swiðe sellic.</p> +<p>he wes þe bezste latimer<big>;</big><br /> +þat ær com her.</p> +<p>lust me nu lauerd king<big>;</big><br /> +⁊ ich þe wulle cuðen.</p> +<p><span class = "linenum">270</span> +whæt seið Rouwenne<big>;</big><br /> +fæirest wimmonnen.</p> +<p>Hit beoð tiðende<big>;</big><br /> +Inne sæxe londe.</p> +<p>whær swa æi duȝeðe<big>;</big><br /> +gladieð of drenche<big>;</big></p> +</td> +<td> +<p>þe king vortigerne<big>;</big><br /> +haxede his cnihte`s´.</p> +<p>wat were þe speche<big>;</big><br /> +þat þe maide speke.</p> +<p>Þo answerede<big>;</big> Keþereh<big>;</big><br /> +cniht mid þe wisest.</p> +<p>he was þe beste latimer<big>;</big><br /> +þat euere wone[de] her.</p> +<p>Lust nou mi louerd king<big>;</big><br /> +and ich þe wolle cuðen.</p> +<p>wat seiþ Rowenne<big>;</big><br /> +fairest of al wommanne.</p> +<p>Hit his þe wone<big>;</big><br /> +Ine sax londe.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þat freond sæiðe to freonde<big>;</big><br /> +Mid fæire loten hende.</p> +<p>leofue freond wæs hail<big>;</big><br /> +þe oðer sæið drinc hail.</p> +<p><span class = "linenum">275</span> +þe ilke þat halt þene nap<big>;</big><br /> +he hine drinkeð up.</p> +<p>oder uul me þideR fareð<big>;</big><br /> +⁊ bi techeð his iuere<i>n</i>.</p> +<p>þenne þat uul beoð icumen<big>;</big><br /> +þenne cusseoð heo þreoien.</p> +</td> +<td> +<p>þat freond saiþ to his freond<big>;</big><br /> +wane he sal [dri]nge.</p> +<p>leofue freond wassail<big>;</big><br /> +þe oþer saiþ dringhail.</p> +<p>þe ilke þat halt þane nap<big>;</big><br /> +þane dringe dringþ vp.</p> +<p>And aȝ[ein]es me hine fulþ<big>;</big><br /> +and takeþ his ivere.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þis beoð sele laȝen<big>;</big><br /> +Inne saxe londe.</p> +<p>⁊ Inne alemaine<big>;</big><br /> +heo beoð ihalden aðele.</p> +</td> +<td> +<p>Þis beoþ þe lawes<big>;</big><br /> +ine sax londe.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">280</span> +Þis iherde uortiger<big>;</big><br /> +of alche<i>n</i> uuele he wes war.</p> +<p>⁊ seide hit an bruttisc<big>;</big><br /> +ne cuðe he nan ænglisc.</p> +<p>maiden Rouwenne<big>;</big><br /> +drinc bluðeliche þenne.</p> +<p>Þat maide dronc up þat win<big>;</big><br /> +⁊ lette don oðer þer in.</p> +<p>⁊ bi tæhten þan kinge<big>;</big><br /> +⁊ þrien hine custe.</p> +<p><span class = "linenum">285</span> +⁊ þurh þa ilke leode<i>n</i><big>;</big><br /> +þa laȝen comen to þissen londe.</p> +<p>wæs hail ⁊ drinc hæil.<br /> +moni mon þer of is fain<big>;</big></p> +<p>Rouwenne þe hende<big>;</big><br /> +sat bi þan kinge.</p> +<p>þe king heo ȝeorne biheold<big>;</big><br /> +heo was him an heorte leof.</p> +<p>ofte he heo custe<big>;</big><br /> +ofte he heo clupte.</p> +<p><span class = "linenum">290</span> +Al his mod ⁊ his main<big>;</big><br /> +halde to þan mæidene.</p> +</td> +<td> +<p>þis ihorde vortiger<big>;</big><br /> +of eche vuele he was war.</p> +<p>And saide hit on Bruttesse<big>;</big><br /> +ne couþe he noht on Œnglisse.</p> +<p>Maẏde Rowenne<big>;</big><br /> +dring bloþeliche þanne.</p> +<p>Þat maide drong vt þat win<big>;</big><br /> +and lette don oþer þar in.</p> +<p>And bi tahte þan kinge<big>;</big><br /> +and he hit vp swipte.</p> +<p>And þorh þisne ilke game<big>;</big><br /> +þe lawe come to londe.</p> +<p>wassaẏl and dring haẏl<big>;</big><br /> +þat mani me<i>n</i> lofuieþ.</p> +<p>Þe faire Rowenne<big>;</big><br /> +sat bi þan kinge.</p> +<p>þe king hire ȝeorne bi heold<big>;</big><br /> +ȝeo was him leof on heorte.</p> +<p>Ofte he hire custe<big>;</big><br /> +and ofte he hire clupte.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þe wurse wes þer ful neh<big>;</big><br /> +þe in ælche gomene iS ful ræh.</p> +<p>þe wurse ne dude næuere god<big>;</big><br /> +he mæingde þas kinge`s´ mod.</p> +<p>he murnede ful swiðe<big>;</big><br /> +to habben þat mæide<i>n</i> to wiue.</p> +<p>Þat wes swide ladlic þing<big>;</big><br /> +þat þe cristine king.</p> +<p><span class = "linenum">295</span> +luuede þat haðene maide<big>;</big><br /> +leoden to hærme.</p> +<p>þ̵ maiden wes þan kinge leof<big>;</big><br /> +æfne alse his aȝene lif.</p> +</td> +<td> +<p>Þe worse was þare wel neh<big>;</big><br /> +þat to soche game his wel sleh.</p> +<p>þe worse þat neuere ne doþ god<big>;</big><br /> +he meẏnde þare þes kinges mod</p> +<p>þe king mornede swiþe<big>;</big><br /> +for habbe hire to wifue.</p> +<p>þat was swiþe loþlich þing<big>;</big><br /> +þat þe cristene king.</p> +<p>louede þat Maide heaþene<big>;</big><br /> +folk to harme.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>he bad hengest his dring<big>;</big><br /> +ȝiuen him þat maide child.</p> +<p>He<i>n</i>gest funde an his ræd<big>;</big><br /> +to don þ̵ þe king him bed.</p> +<p>he ȝef him Rouwenne<big>;</big><br /> +wimmon swiðe hende.</p> +</td> +<td> +<p>To Hengest bad þe king<big>;</big><br /> +þat he þat maide ȝefue him.</p> +<p>Hengest funde on his Reade<big>;</big><br /> +don þat þe king him beade.</p> +<p>He ȝef him Rowenne<big>;</big><br /> +womman swiþe hende.</p> +</td> +</tr> +</table> + +<!-- end parallel versions --> + + +<span class = "pagenum">112</span> +<a name = "page112" id = "page112"> </a> + +<h4><a name = "chap_XV" id = "chap_XV"> +XV. ORM</a></h4> + +<h5 class = "smallcaps">The Ormulum</h5> + +<div class = "mynote"> +<p>“Junius 1, Bodleian Library, Oxford: an oblong folio, written in +double columns on 118 leaves of parchment varying considerably in size, +the largest being 508 × 200 mm.; about 1210 A.D., and an autograph, but +corrected by a second and third hand.”</p> + +<p>Further detail from Notes volume:</p> + +<p class = "inset"> +“Orm supplemented the current graphic methods by devices of his own. +Thus he systematically doubled a consonant after a short vowel in a +closed syllable, so tunnderrstanndenn 109. Whether he meant thereby to +indicate shortness of the vowel or length of the consonant is +disputed.... Where the consonant after an open syllable is in fact +short, Orm often places a breve over the preceding short vowel.... +Likewise he uses very seldom an almost horizontal accent to indicate +vowel length, as á 174, but more frequently, as if to emphasize his +warning against possible error, doubles it ... even for greater +insistence trebles it ... mostly before final t.</p> + +<p class = "inset"> +“Furthermore, Orm invented a special symbol {g} with a flat top +projecting on both sides for the guttural stop g, reserving the +continental g for the dzh sound in such words as egge (edge), leggen, +seggen: the latter occurs in this extract only in gluternesse 167, and +that by mistake.”</p> + +<p>This page image shows all three “g” forms, with Orm’s unique {g} in +the first line, and insular “g” in the third. Note that the ordinary +(“continental”) “g” form is regularly used in “ng”.</p> + +<p class = "illustration"> +<a href = "images/orm_g.png" target = "_blank"> +<img src = "images/orm_g_thumb.png" width = "263" height = "58" +alt = "page image showing forms of g" /></a> +</p> + +<p>In this e-text, ordinary capital G was used for capital insular +g (ᵹ), because font support for the correct form Ᵹ (hex A77D) is +extemely limited. The printed linenotes almost always use yogh (ȝ) for +insular g (ᵹ), plain g for Orm’s unique {g}. Lines have been split at +the caesura for cleaner display.</p> +</div> + +<div class = "verse"> + +<p class = "dropcap">F</p> +<p>orrþrihht anan se iesu crist.<br /> +Wass borenn off hiss moderr<big>;</big></p> +<p>ᵹho wand hi<i>mm</i> sone iwinndeclū́t.<br /> +⁊ leᵹᵹde himm inn a`n´ cribbe.</p> +<p>Acc uss birrþ wĭtenn þ̵ he warrþ.<br /> +All wiþþ hiss aᵹhenn wille.</p> +<p>Vnnorne. ⁊ wrecche ⁊ usell child<big>;</big><br /> +Inn ure mennisscnesse :</p> +<span class = "sidenote"> +5. <i>heffness</i>] erasure of <i>o</i> after <i>he</i>; so also in +<i>hefennlike</i>, l. 8; <i>werelld</i>, l. 9, &c.; see +notes.</span> +<p><span class = "linenum">5</span> +Forr þ̵ he wollde inn heffness ærd<big>;</big><br /> +Vss alle makenn riche.</p> +<p>¶ ⁊ he þ̵ all þiss middellærd.<br /> +Onn alle wise shrideþþ<big>;</big></p> + +<span class = "folionum">f. 34 v<sup>1</sup></span> + +<p>He wollde wundenn | ben forr uss.<br /> +I wrecche wi<i>nn</i>de clutess.</p> +<p>Forr þ̵ he wollde shridenn uss<big>;</big><br /> +Wiþþ hefennlike wæde·</p> +<p>¶ ⁊ he þ̵ all þiss werelld shop·<br /> +⁊ alle shaffte stereþþ<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">10</span> +He lēt hi<i>mm</i> baþe bindenn her.<br /> +Wiþþ bandess fēt ⁊ hande<big>;</big></p> +<p>Forr þ̵ he wollde unnbindenn uss.<br /> +Off hellepiness bandess.</p> +<p>¶ ⁊ heffne. ⁊ lifft. ⁊ land. ⁊ sæ.<br /> +Wiþþ {g}oddcunndnesse filleþþ<big>;</big></p> +<span class = "sidenote"> +13. <i>full naru</i> over an erasure.</span> +<p>Þatt illke child. tatt tær wass leᵹᵹd.<br /> +Inn an full naru cribbe<big>;</big></p> +<p>Forr þ̵ he wollde ᵹifenn uss.<br /> +All heffness rume riche.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +¶ ⁊ he þ̵ fedeþþ enn{g}le þed.<br /> +⁊ alle cwike shaffte<big>;</big></p> +<p>He laᵹᵹ all alls hiss wille wass.<br /> +Biforenn asse i cribbe.</p> +<p>Swa summ he wære ᵹifenn hi<i>mm</i><big>;</big><br /> +To wurrþenn hi<i>mm</i> to fode.</p> +<p>Forr þ̵ he wollde brinn{g}enn uss<big>;</big><br /> +Vpp inntill heffness blisse.</p> +<p>⁊ ᵹifenn uss hi<i>mm</i> sellfenn þær<big>;</big><br /> +Wiþþ enn{g}less eche fode.</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +¶ Þuss {g}odess sune allmahhtiᵹ {g}odd<big>;</big><br /> +Warrþ wrecche mann onn erþe.</p> +<p>Forr swa to bri<i>nn</i>genn mann kinn onn<big>;</big><br /> +To ᵹernenn afft<i>err</i> litell.</p> +<p>Forr þ̵ he lufeþþ alle þa<big>;</big><br /> +þ̵ hise laᵹhess haldenn.</p> +<p>⁊ lufenn forr þe lufe off hi<i>mm</i><big>;</big><br /> +To libbenn her onn erþe.</p> +<p>Full wrecchelike inn uselldom<big>;</big><br /> +Off metess. ⁊ off claþess.</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +¶ ⁊ tatt te laferrd iesu crist.<br /> +Wass leᵹᵹd inn asse cribbe.</p> +<p>Þatt tacneþþ uss. þ̵ he co<i>mm</i> her.<br /> +To wurrþenn mann onn erþe.</p> +<p>Wiþþ mannkinn. þ̵ wass stunnt. ⁊ dill<big>;</big><br /> +⁊ skill læs swa su<i>mm</i> asse.</p> +<p>¶ ⁊ asse. þohh itt litell be.<br /> +Itt hafeþþ mikell afell.</p> +<p>To berenn upp well mikell sæm<big>;</big><br /> +Giff mann itt doþ þæronne.</p> + +<span class = "pagenum">113</span> +<a name = "page113" id = "page113"> </a> + +<p><span class = "linenum">30</span> +⁊ swa wass neh all follc þ̵ daᵹᵹ.<br /> +Þatt c<i>ri</i>st co<i>mm</i> her to manne.</p> +<p>Neh all itt wass þa strang inoh.<br /> +To þewwtenn laþe {g}astess.</p> +<p>To berenn upp þ̵ laþe sæm<big>;</big><br /> +To don all þeᵹᵹre wille.</p> +<p>¶ ⁊ þurrh þ̵ {g}odd wass wurrþenn mann.<br /> +Forr ure miccle nede<big>;</big></p> + +<span class = "sidenote"> +34. <i>þatt witt tu wel</i> substituted at bottom of column for <i>þatt +seȝȝþ þe boc</i> in text.<br /> +37. <i>kald</i> over an erasure.</span> + +<p>Þurrh þ̵ wass he. `þatt witt tu wel.´<br /> +All wiþþ hiss lefe wille.</p> + +<span class = "folionum">f. 34 v<sup>2</sup></span> + +<p>Niþþredd. ⁊ wannsedd wunnderrliᵹ.<br /> +⁊ laᵹhedd inn hi<i>mm</i> | sellfenn.</p> +<p><span class = "linenum">36</span> +Forr o þ̵ hallf þ̵ he wass mann<big>;</big><br /> +Mann mihhte hi<i>mm</i> fon. ⁊ pinenn.</p> +<p>Wiþþ hāt. ⁊ kald. wiþþ nesshe. ⁊ harrd·<br /> +Wiþþ pine off þrisst. ⁊ hunngerr.</p> +<p>⁊ cwellenn himm mann mihhte wel<big>;</big><br /> +Inn ure mennisscnesse.</p> +<p>⁊ {g}odd wass wurrþenn swa forr uss<big>;</big><br /> +Gḗt lasse þann an enn{g}ell.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +Forr mann ne maᵹᵹ nohht enn{g}ell sen<big>;</big><br /> +Ne tăkenn hi<i>mm</i> ne bindenn.</p> + +<span class = "sidenote"> +41. <i>pinenn</i>] <i>i</i> over an erasure. <i>næfre</i>] +<i>r</i> changed into <i>n</i> by erasure.<br /> +42. <i>godd warrþ</i> over an erasure.<br /> +45. <i>unorneliȝ</i> with erasure over the first <i>n</i>.</span> + +<p>Ne pinenn hi<i>mm</i>. ne cwellenn hi<i>mm</i>.<br /> +Forr he ne deᵹeþþ næfre.</p> +<p>Acc drihhtin {g}odd warrþ her forr þe<br /> +Gēt lasse þann hiss enn{g}ell.</p> +<p>⁊ lahᵹhre inoh. forr þi þatt he<big>;</big><br /> +Þe wollde ᵹifenn bisne.</p> +<p>Þatt te birrþ aᵹᵹ þe sellfenn her<big>;</big><br /> +Þurrh soþ mecnesse laᵹhenn.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +⁊ lætenn swiþe unorneliᵹ<big>;</big><br /> +⁊ litell off þe sellfenn.</p> + +<p> </p> + +<span class = "linenum">¶</span> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p class = "stanza"> +att hirdess wokenn o þ̵at nahht.<br /> +Þatt crist wass borenn onne<big>;</big></p> +<p>Þatt wass swa su<i>mm</i> hiss wille wass.<br /> +Forr þ̵ itt shollde tacnenn.</p> +<p>Þatt he forr þi wass wurrþenn mann<big>;</big><br /> +Forr þ̵ he wollde sammnenn.</p> +<p>An flocc off menn till cristenndom<big>;</big><br /> +⁊ till þe rihhte læfe.</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +Þatt sholldenn wurrþenn hise shep<big>;</big><br /> +Þurrh here unnshaþiᵹnesse.</p> +<p>⁊ sholldenn habbenn oferr he<i>mm</i><big>;</big><br /> +Bisscopess. prestess. dæcness</p> +<p>Forr þ̵ teᵹᵹ sholldenn hirdess ben<big>;</big><br /> +To ᵹemenn he<i>mm</i>. ⁊ {g}ætenn.</p> +<p>⁊ ec forr þ̵ he wollde ben.<br /> +Himm sellf ūt numenn hirde.</p> +<p><span class = "linenum">55</span> +Swa þ̵ he wollde hiss aᵹhenn lif<big>;</big><br /> +Forr hise shep forrlætenn.</p> +<p>¶ Þatt {g}odess enn{g}ell co<i>mm</i> o nihht.<br /> +Swa su<i>mm</i> ðe {g}oddspell kiþeþþ.</p> +<p>To spekenn wiþþ þa wake menn.<br /> +Þatt wokenn heore faldess<big>;</big></p> +<p>⁊ tatt he comm þ̵ nihht till he<i>mm</i>.<br /> +Wiþþ heoffness lihht. ⁊ leome.</p> +<p>⁊ tatt teᵹᵹ wærenn forr þ̵ lihht.<br /> +⁊ forr ðatt enn{g}less sihhþe.</p> +<p>Forr dredde swiþe fasste anan.<br /> +Swa summ þe {g}oddspell kiþeþþ<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">60</span> +⁊ ec þatt {g}odess enn{g}ell toc.<br /> +To frofrenn he<i>mm</i> wiþþ worde.</p> + +<span class = "folionum">f. 35 r<sup>1</sup></span> + +<p>All þ̵ wass don | þurrh iesu c<i>ri</i>st.<br /> +Forr mikell þin{g} to tacnenn.</p> + +<span class = "pagenum">114</span> +<a name = "page114" id = "page114"> </a> + +<p>¶ Itt tacneþþ uss þatt ure {g}odd.<br /> +Well offte senndeþþ enn{g}less.</p> +<p>Inn till þiss middell ærd. tatt iss.<br /> +All full off þesst<i>err</i>nesse :</p> +<p>Þatt iss off all þ̵ ifell iss<big>;</big><br /> +Inn alle kinne sinne<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">65</span> +Itt tacneþþ þ̵ he senndeþþ hemm<big>;</big><br /> +Inn till þiss þeossterrnesse.</p> +<p>To frofrenn þa þ̵ wakenn wel<big>;</big><br /> +Onnᵹæness laþe {g}astess.</p> +<p>⁊ stanndenn inn to shildenn he<i>mm</i><big>;</big><br /> +Fra deofless swikedomess.</p> +<p>⁊ all þ̵ flocc þ̵ he<i>mm</i> iss sētt<big>;</big><br /> +To ᵹemenn. ⁊ to {g}ætenn.</p> +<p>To frofrenn swillke senndeþþ {g}odd.<br /> +Enn{g}less. ⁊ hallᵹhe sawless.</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +⁊ aᵹᵹ þeᵹᵹ cumenn dun till þa<big>;</big><br /> +Wiþþ heoffness lihht. ⁊ leome.</p> +<p>Þatt iss wiþþ witt. ⁊ {g}od innsihht<big>;</big><br /> +Inn alle kinne þin{g}e.</p> +<p>Forr drihhtin ᵹifeþþ her hiss þeww<big>;</big><br /> +{g}od witt. ⁊ mahht. ⁊ wille.</p> +<p>To stanndenn ᵹæn þe laþe {g}ast.<br /> +⁊ ᵹæn all þ̵ he læreþþ.</p> +<p>Acc aᵹᵹ þeᵹᵹ sinndenn þohh swa þehh<big>;</big><br /> +Well swiþe sare off dredde.</p> +<p><span class = "linenum">75</span> +Off domess daᵹᵹes starrke dom<big>;</big><br /> +⁊ off þe demess irre.</p> +<p>All all swa su<i>mm</i> þa wăke menn<big>;</big><br /> +Well swiþe offdredde wærenn.</p> +<p>Off heoffness brihhte lihht ⁊ lem <big>;</big><br /> +⁊ off þ̵ enn{g}less sihhþe.</p> +<p>Ace hihht. ⁊ hope o drihhtin {g}odd.<br /> +⁊ onn hiss mildheorrtnesse<big>;</big></p> +<p>Þatt frofreþþ hemm. ⁊ beldeþþ he<i>mm</i><big>;</big><br /> +To follᵹhenn {g}odess lare.</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +To fandenn ᵹiff þeᵹᵹ muᵹhenn swa<big>;</big><br /> +ðe demess are winnenn.</p> +<p>⁊ tatt wass uss bitacnedd wel<big>;</big><br /> +Þurrh ðatt tatt {g}odess enn{g}ell.</p> +<p>Toc sone anan wiþþ milde word<big>;</big><br /> +ða wăke menn to frofrenn.</p> +<p>For<i>r</i> þ̵ he wisste wel þ̵ teᵹᵹ<big>;</big><br /> +Off hi<i>mm</i> forrdredde wærenn.</p> +<p>Forr {g}odess enn{g}ell frofreþþ mann<big>;</big><br /> +Giff þ̵ he seþ hi<i>mm</i> færedd.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +Forr {g}odess enn{g}ell iss full mec<big>;</big><br /> +⁊ soffte. ⁊ milde. ⁊ bliþe.</p> +<p>¶ ⁊ defell iss all full off niþ<big>;</big><br /> +⁊ full off {g}ra<i>mm</i>cunndnesse.</p> +<p>⁊ full off hĕte towarrd mann<big>;</big><br /> +⁊ full off modiᵹnesse</p> +<p>⁊ ᵹiff he seþ þe mann forrdredd<big>;</big><br /> +He wile hi<i>mm</i> skerrenn mare.</p> +<p>⁊ ræfenn himm hiss rihhte witt<big>;</big><br /> +⁊ shetenn inn hiss herrte. |</p> + +<span class = "folionum">f. 35 r<sup>2</sup></span> + +<p>Acc whas itt iss þ̵ wæpnedd iss.<br /> +Wiþþ fulle trowwþe o criste<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">91</span> +Þohh þ̵ he {g}risliᵹ defell seo.<br /> +Niss he rihht nohht forrfæredd.</p> +<p>¶ Þatt enn{g}ell seᵹᵹde ðatt he wass<big>;</big><br /> +Þa cumenn forr to kiþenn.</p> +<p>O {g}odess hallfe þær till he<i>mm</i>.<br /> +A`n´ swiþe mikell blisse.</p> +<p>Þatt shollde ben till all þe follc.<br /> +Þatt seᵹᵹde he forr þ̵ tanne<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">95</span> +Wass cumenn i þiss middellærd.<br /> +Full mikell blisse. ⁊ sellðe.</p> +<p>Till alle `þa´ þ̵ sholldenn wel<big>;</big><br /> +O {g}odess sune lefenn.</p> +<p>O iesu c<i>ri</i>st. tatt borenn wass.<br /> +þ̵ illke nahht to manne.</p> + +<span class = "pagenum">115</span> +<a name = "page115" id = "page115"> </a> + +<p>¶ He seᵹᵹde þ̵ te laferrd crist.<br /> +Wass borenn her to manne.</p> +<p>Nohht o þe nahht. acc o þe daᵹᵹ.<br /> +Forr mikell þing to tacnenn.</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +Forr daᵹᵹess lihht bitacneþþ uss<big>;</big><br /> +All eche lifess blisse</p> +<p>⁊ nahht bitacneþþ all þ̵ wa<big>;</big><br /> +Þ̷ iss i<i>nn</i> helle pine.</p> +<p>⁊ c<i>ri</i>st wass borenn i þiss lif<big>;</big><br /> +To lesenn uss off helle.</p> +<p>Forr þ̵ he wollde ᵹifenn uss<big>;</big><br /> +Wiþþ enn{g}less eche blisse.</p> +<p>¶ ⁊ tatt wass uss bitacnedd ec.<br /> +Þurrh þ̵ tatt {g}odess enn{g}ell.</p> +<span class = "sidenote"> +105. <i>awwredd</i> in MS.</span> +<p><span class = "linenum">105</span> +Wass aww<i>n</i>edd till ða wăke menn<big>;</big><br /> +Wiþþ heffness lihht ⁊ leme.</p> +<p>Forr {g}odess sune iesu crist<big>;</big><br /> +Wass wurrþenn mann onn erþe.</p> +<p>To ᵹifenn heoffness lihht. ⁊ lem<big>;</big><br /> +Þ̷ follc. þ̵ shollde hi<i>mm</i> follᵹhenn.</p> + +<p class = "stanza"> +¶ Þatt {g}odd all mahhtiᵹ wurrþenn wass.<br /> +Gun{g} child i<i>nn</i> ure ki<i>n</i>de.</p> +<p>⁊ wrecche child. off wrecche kinn<big>;</big><br /> +ðatt doþ uss tunnderrstanndenn.</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +Þatt uss birrþ mikell lufenn crist.<br /> +⁊ lofenn hi<i>mm</i> ⁊ wurrþenn.</p> +<p>Off þatt he wollde hi<i>mm</i> sellfenn swa<big>;</big><br /> +Forr ure lufe laᵹhenn.</p> +<p>⁊ off þatt he warrþ wrecche mann<big>;</big><br /> +Forr uss to makenn riche.</p> +<p>Wiþþ enn{g}less upp inn heoffness ærd<big>;</big><br /> +Wiþþ utenn ende i blisse.</p> +<p>Annd þurrh þ̵ tatt tær awwnedd wass.<br /> +An here off {g}odess enn{g}less.</p> +<p><span class = "linenum">115</span> +Þatt time þ̵ te laferrd crist.<br /> +Wass borenn her to manne<big>;</big></p> +<p>Þurrh þ̵ wass uss don þær full wel.<br /> +To sen. ⁊ tunnderrstanndenn.</p> +<p>Þatt enn{g}less stanndenn aᵹᵹ occ aᵹᵹ.<br /> +To lofenn {g}odd ⁊ wurrþenn.</p> + +<span class = "folionum">f. 35 v<sup>1</sup></span> + +<p>¶ ⁊ þurrh þ̵ illke wass uss ec.<br /> +Don full wel tunnderrstanndenn.</p> +<p>Þatt uss birrþ lofenn drihhtin aᵹᵹ<big>;</big><br /> +Wiþþ innwarrd herrtess tunge.</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +⁊ þannkenn hi<i>mm</i> þ̵ miccle {g}od<big>;</big><br /> +Þatt he doþ uss onn erþe.</p> +<p>¶ ⁊ þurrh þ̵ illke wass uss ec.<br /> +Don full wel tunnderrstanndenn.</p> +<p>Þatt crist all enn{g}le þede ki<i>n</i>{g}.<br /> +Wass borenn her to manne.</p> +<p>Alls iff he ᵹæn þe laþe {g}ast.<br /> +Wiþþ hĕre wollde fihhtenn.</p> +<span class = "sidenote"> +124. <i>walde</i>] After <i>l</i>, <i>l</i> erased.</span> +<p>To winnenn adam. ⁊ hiss kinn<big>;</big><br /> +V̋t off þe defless walde.</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +⁊ settenn enn{g}less oferr he<i>mm</i><big>;</big><br /> +To ᵹemenn he<i>mm</i> ⁊ {g}ætenn.</p> +<p>⁊ forr to shildenn hemm onn ᵹæn<big>;</big><br /> +ðe deofless laþe wiless.</p> +<p>¶ Annd {g}odess enn{g}less wærenn þa<big>;</big><br /> +Well swiþe glade wurrþenn.</p> +<p>Off ðatt tatt {g}odd wass wurrþenn mann.<br /> +Forr þ̵ teᵹᵹ wisstenn alle.</p> +<p>Þatt teᵹᵹre {g}en{g}e shollde ben<big>;</big><br /> +Wiþþ {g}ode sawless ekedd.</p> +<p><span class = "linenum">130</span> +⁊ wurrþedd ec. ⁊ all forrþi<big>;</big><br /> +Þeᵹᵹ wærenn swiþe bliþe.</p> +<p>⁊ all forr þi þeᵹᵹ sun{g}enn þa.<br /> +ðiss san{g} wiþþ mikell blisse.</p> + +<span class = "pagenum">116</span> +<a name = "page116" id = "page116"> </a> + +<p>Si drihhtin upp inn heffness ærd<big>;</big><br /> +Wurrþshipe. ⁊ loff. ⁊ wullderr.</p> +<p>⁊ upp onn erþe {g}riþþ. ⁊ friþþ<big>;</big><br /> +Þurrh {g}odess mildherrtnesse.</p> +<p>Till iwhillc mann þ̵ habbenn shall<big>;</big><br /> +{g}od herte ⁊ `aᵹᵹ´ {g}od wille.</p> +<p><span class = "linenum">135</span> +¶ Þiss sun{g}enn þeᵹᵹ. forr þi þ̵ teᵹᵹ.<br /> +Full wel þær unnderrstodenn.</p> +<span class = "sidenote"> +134. <i>aᵹᵹ</i> added in margin and <i>god</i> corrected out of +<i>gode</i>, so too in ll. 147, 154.</span> +<p>Þatt teᵹᵹre {g}en{g}e shollde ben<big>;</big><br /> +Þurrh hallᵹhe sawles. ekedd.</p> +<p>Þurrh whatt biforenn drihhtin {g}odd·<br /> +Giff þ̵ itt waxenn mihhte.</p> +<p>Wurrþshipe ⁊ wullderr shollde ben<big>;</big><br /> +Swa su<i>mm</i> itt waxenn wære.</p> +<p>⁊ ec forr þatt teᵹᵹ wisstenn wel.<br /> +Þatt {g}odd co<i>mm</i> her to manne.</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +Forr þ̵ he wollde {g}riþþ ⁊ friþþ.<br /> +⁊ soþ sahhtnesse settenn.</p> +<p>Bitwenenn drihhtin heffness king<big>;</big><br /> +⁊ mannkinn her onn erþe.</p> +<p>Þatt mann kinn shollde muᵹhenn wel<big>;</big><br /> +Vpp cumenn i<i>nn</i> till heffne.</p> +<p>Þatt heffness here mihhte swa<big>;</big><br /> +Þurrh hallᵹhe sawless waxenn.</p> +<p>Þurrh whatt bi forenn drihhtin {g}odd<big>;</big><br /> +Wurrþshipe waxenn shollde.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +Giff þ̵ himm mihhte waxenn ohht<big>;</big><br /> +⁊ wurrþenn bettre ⁊ mare.</p> +<p>¶ Þatt {g}riþþ wass sett till alle þa.<br /> +Swa su<i>mm</i> þe {g}oddspell kiþeþþ.</p> + +<span class = "folionum">f. 35 v<sup>2</sup></span> + +<p>Þatt sholl | denn wurrþenn {g}ode menn<big>;</big><br /> +⁊ habbenn `aᵹᵹ´ {g}od wille.</p> +<p>Till þa þ̵ sholldenn unnderrfon<big>;</big><br /> +Wiþþ blisse cristess come.</p> +<p>⁊ nohht till þa þ̵ sholldenn hi<i>mm</i><big>;</big><br /> +Forrhoᵹhenn ⁊ forrwerrpenn.</p> +<p><span class = "linenum">150</span> +Forr niss nohht {g}odess {g}riþþ wiþþ þa<big>;</big><br /> +Þ̷ wiþþrenn {g}odd onn ᵹæness.</p> +<p>Acc helle wawenn iss till þa<big>;</big><br /> +All afft<i>err</i> þeᵹᵹre wrihhte.</p> +<p>¶ ⁊ her mann unnderrstanndenn maᵹᵹ<big>;</big><br /> +Whillc mann iss drihhtin cweme.</p> +<p>Þatt illke mann iss drihhtin lef<big>;</big><br /> +Þ̷ hafeþþ {g}ode wille.</p> +<p>Forr wha se itt iss þatt illke mann<br /> +Þatt hafeþþ `aᵹᵹ´ {g}od wille</p> +<p><span class = "linenum">155</span> +Þatt illke mann ne sinnᵹheþþ nohht.<br /> +Ne {g}illteþþ hise þannkess.</p> +<p>Ne towarrd {g}odd· ne towarrd mann<big>;</big><br /> +Giff þ̵ he maᵹᵹ hi<i>mm</i> lokenn.</p> +<p>⁊ ᵹiff þ̵ iss þ̵ he missdoþ.<br /> +Onn aniᵹ kinne wise<big>;</big></p> +<p>Itt reweþþ hi<i>mm</i>. ⁊ sone anan<big>;</big><br /> +He sta<i>nn</i>t itt inn to betenn.</p> + +<span class = "sidenote"> +159. <i>enngell comm o nahht</i> over an erasure.</span> +<p>¶ Þatt {g}odess e<i>nn</i>{g}ell co<i>mm</i> o nahht.<br /> +Wiþþ heffness lihht onn erþe<big>;</big></p> +<p><span class = "linenum">160</span> +Þatt tacneþþ þ̵ tiss middellærd.<br /> +Wass full off þessterrnesse.</p> +<p>Þurrh illkess kinness hæþenndom.<br /> +Inn iwhillc unnclænnesse<big>;</big></p> +<p>Þatt time þ̵ te laferrd crist.<br /> +Wass borenn her to manne.</p> +<p>To ᵹifenn heffness lihht. ⁊ lem<big>;</big><br /> +Þ̷ follc þ̵ shollde hi<i>mm</i> cwemenn.</p> +<p>¶ ⁊ tatt tatt enn{g}ell nohht ne co<i>mm</i>.<br /> +Till kin{g}ess ne till erless.</p> + +<span class = "pagenum">117</span> +<a name = "page117" id = "page117"> </a> + +<p><span class = "linenum">165</span> +Ne till þ̵ laþe riche flocc.<br /> +Þatt follᵹheþþ modiᵹnesse<big>;</big></p> +<p>Þatt doþ uss tunnderrstanndenn wel<big>;</big><br /> +Þ̷ drihhtin {g}odd forrwerrpeþþ.</p> +<p>All modiᵹleᵹᵹc. ⁊ {g}reditleᵹᵹc :<br /> +⁊ irre. ⁊ gluterrnesse.</p> +<p>⁊ all þ̵ follᵹheþþ horedom.<br /> +⁊ swikedom onn erþe.</p> +<p>Þatt mann maᵹᵹ findenn allre mast.<br /> +I þa þ̵ sinndenn riche.</p> +<span class = "sidenote"> +170. <i>þatt</i>] between <i>þ</i> and <i>a</i> an erasure.</span> +<p><span class = "linenum">170</span> +þatt {g}odess enn{g}ell awwnedd wass.<br /> +In aness weress hewe<big>;</big></p> +<p>Þatt wass forr þi þ̵ enn{g}ell maᵹᵹ.<br /> +Wiþþ hiss drihhtiness wille.</p> +<p>Hi<i>mm</i> awwnenn alls he wære a mann.<br /> +I manness limess alle.</p> +<p>I bodiᵹ. þ̵ he doþ hi<i>mm</i> inn<big>;</big><br /> +Off hefennlike kinde.</p> +<span class = "sidenote"> +174. Added lengthwise on the margin.</span> +<p>¶ `⁊ {g}odd wiþþ enn{g}less gife uss. á.<br /> +To brukenn heffness blisse.´</p> + +<p class = "center">Am<i>æn</i>.</p> + +</div> + + +<h4><a name = "chap_XVI" id = "chap_XVI"> +XVI. SAWLES WARDE</a></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“i. Bodleian 34, Oxford (B); on vellum, 165 × 120 mm.; written in one +hand throughout about 1210 A.D.... It has lost two leaves after f. 80, +which is very faint and defective. Entries in fourteenth-century hands +connect it with Ledbury, Godstow, and Magna Coworne (Much Cowarne) in +Herefordshire. The text is printed from this manuscript up to its end at +127/4.</p> + +<p>“The writing is sometimes difficult to decipher; the letters are +often crowded and hesitating, a, e, o are sometimes hard to distinguish. +Doubts are permissible in the following cases, hwen <i>or</i> hwon +118/24, ihaten <i>or</i> ihoten 37, hondon <i>or</i> honden 51; in sent +55, the last letter wavers between t and d; in ȝemelese 56, ȝ appears to +have been corrected out of g; after mei 60, there is a half-formed c; +under the second o of preoouin 72, there is what looks like a casual pen +mark, not a dot of erasure; in seoueuald 287, d is corrected out of t, +or the reverse.</p> + +<p>“ii. Royal 17 A 27, British Museum (R); on vellum, 160 × 117 mm.; +early thirteenth century. Has all the pieces in B except Hali Meidenhad, +with the addition of an incomplete copy of the Oreisun of Seinte Marie +(printed in OEH i., p. 305). This manuscript supplies the end here from +127/4.</p> + +<p>“iii. Cotton Titus D 18, British Museum (T). See [<a href = +"#chap_IX">IX, Ancrene Wisse</a>].”</p> +</div> + + +<p class = "headnote"><span class = "headnote"> +Si Sciret Paterfamilias</span></p> + + +<div class = "prose"> + +<span class = "folionum">f. 72 r]</span> + +<h5><b>her bigineð<big>;</big> sawles warde.</b></h5> + +<p><span class = "dropcap">S</span>i +<em>sciret paterfamilias q<i>ua</i> hora fur uent<i>ur</i>us +e<i>ss</i>et<big>;</big> vigilaret utiq<i>ue</i> ⁊ no<i>n</i> sineret +p<i>er</i>fodi domu<i>m</i> sua<i>m</i>.</em> <b>U</b>re lau<i>er</i>d i +þe godspel teacheð us þurh abisne. hu we ahen wearliche to biwiten us +seoluen wið þe unwiht of helle. ⁊ wið his wernches. +<span class = "linenum">5</span> +ȝef þes lau<i>er</i>d wiste he seið. hwenne ⁊ hwuch time. þe þeof walde +cume to his hus<big>;</big> he walde wakien. ne nalde he nawt þolien þe +þeof forte breoken hire. <b>Þ</b>is hus þe ure lau<i>er</i>ð spekeð +of<big>;</big> is seolf þe mon inwið þe monnes wit. I þis hus. is þe +huse lau<i>er</i>d. ant te fulitohe wif<big>;</big> mei beon wil ihaten. +þ̵ ga þe hus eft<i>er</i> hire<big>;</big> ha diht hit al to wundre. +<span class = "linenum">10</span> +bute wit ase lau<i>er</i>d chasti hire þe bet<i>er</i>e. ⁊ +bi neome hire muchel of þ̵ ha walde. ant tah walde al hire hird +folhin hire ouer al<big>;</big> gef wit ne forbude ham. for alle hit +beoð untohene. ⁊ rechelese hinen<big>;</big> bute ȝef he ham rihte. Ant +hwucche beoð þeos hinen<big>;</big> Su<i>m</i>me beoð wið vten. ⁊ +su<i>m</i>me wið in nen. þeo wið vten beoð. þe monnes fif +<span class = "linenum">15</span> +wittes. Sihðe. ⁊ heru<i>n</i>ge. smechunge. ⁊ smeallunge. ⁊ euch limes +felunge. þeos beoð hinen vnder wit. as under huse lau<i>er</i>d. +<span class = "sidenote"> +17. <!-- inconsistent xvi for XVI --> <i>hwer</i>] <i>r</i> over +<i>ṭ</i>.<br /> +37. After <i>gastelich</i>, <i>e</i> erased.</span> +⁊ <span class = "tag">hwer</span> se he is ȝemeles<big>;</big> nis hare +nan þe ne feareð ofte untoheliche. ⁊ gulteð ilome. oðer ifol +semblant<big>;</big> oder in vuel dede. In wið beoð his hinen. in se +moni mislich þonc to cwemen wel þe husewif<big>;</big> aȝein godes +<span class = "linenum">20</span> +wille. ⁊ swerieð somet reaðliche. þ̵ eft<i>er</i> hire hit schal +[f. 72 v] gan. +<span class = "pagenum">118</span> +<a name = "page118" id = "page118"> </a> +þah we hit ne here nawt<big>;</big> we mahen `iþþlen´ hare nurhð. ⁊ hare +untohe bere. a þet hit cume forð. ⁊ ba wið eie. ⁊ wið luue tuhte ham þe +bet<i>er</i>e. Ne bið neau<i>er</i> his hus for þeos hinen wel iwist. +for hwen þ̵ he slepe. oðer ohwider from hame. þ̵ is hwen mon forȝet his +wit. +<span class = "linenum">25</span> +⁊ let ham i wurðen. ah ne bihoueð hit nawt. þ̵ tis hus beo +irobbet. for þer is inne þe tre[sor] þ̵ godd ȝef him seolf fore. þ̵ is +monnes sawle. forte breoke þis hus eft<i>er</i> þis tresor. þ̵ godd +bohte mid his deað. ⁊ lette lif o rode<big>;</big> is moni þeof +a buten ba bi dei ⁊ bi niht. vnseheliche gasttes wið alle +unwreaste þeawes. ⁊ a ȝein euch god þeaw. þe biwiteð +<span class = "linenum">30</span> +iþis hus godes deore castel . vnder wittes wissunge þ̵ is huse +lau<i>er</i>d. is eau<i>er</i> hire unþeaw forte sechen inȝong<i>e</i> +abute þe wahes to a murðrin hire þrinne. þ̵ heaued þrof is þe +feont. þe meistreð ham alle aȝeines him ⁊ his keis. þe husebonde þ̵ is +wit. warneð his hus þ<i>us</i>. vre lau<i>er</i>d haueð ileanett him +froure of his dehtren. þ̵ beoð to +<span class = "linenum">35</span> +vnderstonden þe fowr heaued þeawes. þe earste is warschipe icleopet. ant +te oþer is ihaten <span class = "tag">gasteli`c´h</span> strengðe. ⁊ te +þridde is meað. rihtwisnesse þe feorðe. <b>W</b>it þe husbonde godes +cunestable cleopeð warschipe [f. 73 r] forð. ⁊ makid hire +durewart. þe warliche loki hwam ha leote in ⁊ ut. ⁊ of feor bihalde alle +þe cuminde. hwuch beo wurðe +<span class = "linenum">40</span> +inȝong<i>e</i> to habben<big>;</big> oðer beon bisteke<i>n</i> þrute. +Strengðe stont nest hire. þ̵ ȝef ei wule in<big>;</big> warschipes +vn þonkes. warni strengðe fore. þ̵ is hire suster<big>;</big> ⁊ +heo hit ut warpe. þe þridde sust<i>er</i> þ̵ is meað. hire he makeð +meistre ou<i>er</i> his willesfule hirð þ̵ we ear of speken. þ̵ ha leare +ham mete . þ̵ me meosure hat. þe middel of twa uueles . for +<span class = "linenum">45</span> +þ̵ is þeaw in euch stude ⁊ tuht forte halden. ⁊ hateð ham alle þ̵ nan of +ham aȝein hire<big>;</big> nohwer wid vnmeoð<big>;</big> ne ga +ou<i>er</i> mete. þe feorðe suster rihtwisnesse. sit on hest as deme . ⁊ +beateð þeo þe aȝulteð. ⁊ cruneð þeo þe wel doð. ⁊ demeð euchan his dom +eft<i>er</i> his rihte. for dret of hire nimeð his hirð euch +eft<i>er</i> þ̵ he is warde to witene . þe +<span class = "linenum">50</span> +ehnen hare. þe muð his. þe earen hare. þe hondon hare. ⁊ euch alswa of +þe oþre wit þ̵ onont him ne schal nan un þeaw cumen iN.</p> + +<p><span class = "dropcap">A</span>s +<span class = "sidenote"> +58. Before <i>leane</i>, <i>feier</i> erased.<br /> +73. <i>enbreueḍt</i> MS.</span> +þis is ido þus. ⁊ is al stille þrinne<big>;</big> warschipe þ̵ áá is +waker is offearet lest sum for truste him. ⁊ feole +o slepe. ⁊ forȝeme his warde. ⁊ sent ham. in a sonde. þ̵ ha wel +cnaweð. of feorren icumen. forte +<span class = "linenum">55</span> +offearen þeo þe beoð [f. 73 v] ou<i>er</i> hardi. ⁊ þeo þe +ȝemelese beoð<big>;</big> +<span class = "pagenum">119</span> +<a name = "page119" id = "page119"> </a> +halden ham wakere. he is underuon in. ⁊ swiðe bihalden of ha<i>m</i> +alle. for lonc he is. ⁊ <span class = "tag">leane</span>. ⁊ his leor +deaðlich. ⁊ blac ⁊ elheowet. ⁊ euch her þunc`h´eð þ̵ stont in his heaued +up<big>;</big> warschipe hat hi<i>m</i> tellen biuoren. hwet he beo ⁊ +hweonene he co<i>m</i>me ⁊ hwet he þer seche. Ne mei +<span class = "linenum">60</span> +ich he seið. nohwer speoken. bute ich habbe god lust<big>;</big> lustnið +me þenne. fearlac ich hatte. ant am deaðes sonde. ⁊ deaðes munegunge. ⁊ +am icumen biuore hire to warnin ow of hire cume. warschipe þ̵ best con +bisetten hire wordes. ⁊ ec hire werkes<big>;</big> spekeð for ham alle. +⁊ freineð hweonene he cume. ⁊ hwuch hird ha leade. fearlac +<span class = "linenum">65</span> +hire ontswereð. Ich nat nawt þe time<big>;</big> for ha ne seide hit me +nawt. ah eau<i>er</i> lokið hwenne. for hire wune is to cumen bi stale +ferliche ⁊ unmundlunge hwen me least weneð. of hire hird þ̵ tu easkest. +Ich þe ondswerie. ha lihteð hwer se ha eau<i>er</i> kimeð wið a þusent +deoflen. ⁊ euch an bereð a gret boc al of sunnen iwriten wið swarte +smeale +<span class = "linenum">70</span> +leattres. ⁊ an unrude raketehe gled read of fure. forte binden ⁊ +to drahen in to in warde helle. hwuch se he mei preoouin þurh his +boc þ̵ is on euch sunne <span class = +"tag">enbre[f. 74 r]uet</span>. þ̵ he wið wil. oðer wið word. +oðer wið werc. wrahtte in al his lif siðe. bute þ̵ he haueð i bet +earþon wið soð schrift. ⁊ wið deadbote. ant warschipe hire easkeð. +Hweonene +<span class = "linenum">75</span> +cumest tu fearlac deaðes munegunge. Ich cume he seið of helle. Of helle +ha seið warschipe. ⁊ hauest tu isehen helle? Ȝe seið fearlac +wit<i>er</i>liche. ofte ⁊ ilome. Nu seið þenne warschipe. forþi trowðe +treoweliche tele us hwuch is helle. ⁊ hwet tu hauest isehen þrin. ant +ich he seið fearlac omi trowðe bluðeliche. nawt tah eft<i>er</i> þ̵ hit +is. for þ̵ ne mei na +<span class = "linenum">80</span> +tunge `tellen´. ah eft<i>er</i> þ̵ ich mei ⁊ con<big>;</big> þer towart +ich chulle readien.</p> + +<p><span class = "dropcap">H</span>elle +is [wid] wið ute met. ⁊ deop wið ute grunde. ful of brune +uneuenlich . for ne mei nan eorðlich fur euenin þer towart. ful of +stench unþolelich. for ne mahte in eorðe na cwic þing<i>e</i> hit +þolien. ful of sorhe untalelich. for ne mei na muð for wrecchedom +<span class = "linenum">85</span> +ne for wa<big>;</big> rikenin hit ne tellen. Se þicke is þrinne þe +þost<i>er</i>nesse<big>;</big> þ̵ me hire mei grapin. for þ̵ fur. ne +ȝeueð na liht. ah blent ham þe ehnen. þe þer beoð wið a smorðrinde smeke +smeche forcuðest. ⁊ tah iþ̵ ilke swarte þeost<i>er</i>nesse swarte +þinges ha iseoð as deoflen þ̵ ham meallið ⁊ derueð áá ⁊ dreccheð wið +alles cunnes pinen. ⁊ iteilede +<span class = "linenum">90</span> +draken g<i>ri</i>`s´liche ase deoflen þe forswolheð ham ihal. ⁊ speoweð +ham +<span class = "pagenum">120</span> +<a name = "page120" id = "page120"> </a> +[f. 74 v] eft ut biuoren ⁊ bihinden. oðer hwile torendeð ham ⁊ +to cheoweð ham euch greot. ant heo eft iwurðeð hal. to a swuch +bale bute bote as ha ear weren. ant ful wel ha i seoð ham to +grisle ⁊ to grure. ⁊ to echen hare pine. þe laðe helle wurmes. tadden ⁊ +froggen. +<span class = "linenum">95</span> +þe freoteð ham ut te ehnen. ⁊ te nease g<i>ri</i>stles. ant snikeð in. ⁊ +ut neddren. ⁊ eauraskes. nawt ilich þeose her<big>;</big> ah hundret +siðe g<i>ri</i>sluker et muð. ⁊ et earen. ed ehne<i>n</i>. ⁊ ed neauele. +ant ed te breoste holke as meaðen iforrotet flesch eau<i>er</i>ȝete +þickest. þer is remu<i>n</i>ge iþe brune. ⁊ toðes hechelunge iþe snawi +weattres. ferliche ha flutteð from þe +<span class = "linenum">100</span> +heate<big>;</big> in to þe chele. Ne neau<i>er</i> nuten ha of +þeos twa<big>;</big> hweðer ham þuncheð wurse. for eiðer is unþolelich. +ant iþis ferliche mong<i>e</i> þe leat<i>er</i>e þurh þe earre derueð þe +mare. þ̵ fur ham forbearneð al to colen calde. þ̵ pich ha<i>m</i> +forwalleð aðet ha beon for mealte. ⁊ eft acwikieð anan to drehen +al þ̵ ilke<big>;</big> ant muchedeale wurse á wið uten +<span class = "linenum">105</span> +ende. Ant tis ilke unhope is ham meast pine. þ̵ nan naueð neau<i>er</i> +mare hope of nan a couerunge. Ah aren sikere of euch uuel to +þurh leasten iwa from world in to worlde áá on echnesse. Euch +aþrusmeð oðer. ⁊ euch is oðres pine. Ant euchan heateð oðer. ⁊ him +seoluen as [f. 75 r] þe blake deouel. ⁊ eau<i>er</i> se ha i +þis world luueden +<span class = "linenum">110</span> +ha<i>m</i> mare<big>;</big> se ha þer heatieð ham swiðere. ⁊ eiðer +curseð oðer. ⁊ fret of þe oðres earen. ⁊ te nease alswa. Ich habbe +bigunne to tellen of þing þ̵ ich ne mahte nawt bringe to eni ende. þah +ich hefde a þusent tungen of stele ⁊ talde aðet ha were<i>n</i> alle +forwerede. Ah þencheð nu her þurh hwuch þe measte pine beo<big>;</big> +for þe leaste pine is +<span class = "linenum">115</span> +se heard þ̵ hefde a mon i slein ba mi feader. ⁊ mi moder ant al +þe ende of mi cun. ⁊ i do me seoluen al þe scheome ⁊ te hearm þ̵ +cwic mon mahte þolien. ⁊ ich isehe þes mon i þe ilke leaste pine. þ̵ ich +iseh in helle<big>;</big> Ich walde ȝef hit mahte beon. þolien a þusent +deaðes to a rudden him ut þrof. swa is þe sihðe g<i>ri</i>slich ⁊ +reowðful to bihalden. +<span class = "linenum">120</span> +for þah neau<i>er</i> nere nan oðer pine bute to i seon +eau<i>er</i> þe unseli gastes. ⁊ hare g<i>ri</i>sliche schape. biseon on +hare g<i>ri</i>mfule. ⁊ grurefule nebbes. ⁊ heren hare rarunge. ⁊ hu ha +wið hokeres edwiteð ⁊ up breideð euchan his sunnen. þis schenðlac ⁊ te +grure of ham were unimete pine<big>;</big> ⁊ hure þolien ⁊ +a beoren hare unirude duntes wið +<span class = "linenum">125</span> +mealles istelet. ⁊ wið hare eawles gled reade hare dustlunges. as +þah hit were a pilche clut euchan towart oðer imisliche pinen. O +helle +<span class = "pagenum">121</span> +<a name = "page121" id = "page121"> </a> +deaðes hus. wununge of wanunge. of grure ant of granunge. heatel +[f. 75 v] ham. ⁊ heard wan. of alle wontreaðes. buri of bale. +⁊ bold of eau<i>er</i> euch bitternesse . þu laðest lont of alle. þu +dorc stude ifullet +<span class = "linenum">130</span> +of alle dreorinesses. Ich cwakie of g<i>ri</i>sle ⁊ of grure. ⁊ euch ban +schekeð me. ⁊ euch her me rueð up of þi munegunge. +<span class = "sidenote"> +133. <i>bicuhhe</i> MS.</span> +for nis þer na steuene <span class = "tag">bi<i>t</i>uhhe</span> þe +fordemde bute wu<i>m</i>me. ⁊ wa is me. ⁊ wa beo þe. ⁊ wa beo þe. wa ha +ȝeieð. ⁊ wa ha habbeð ne of al þ̵ eau<i>er</i> wa is<big>;</big> ne +schal ha<i>m</i> neau<i>er</i> wontin. þe swuch wununge of earneð. for +ei hwilinde +<span class = "linenum">135</span> +blisse her o þisse worlde<big>;</big> wel were him ȝef þ̵ he +neau<i>er</i> ibore nere. bi þis ȝe mahen sumdel witen hwuch is helle. +for i wis ich habbe þrin isehen a þusent siðe wurse. ⁊ from +þeonne kimeð deað wið a þusent deoflen hiderwart as ich seide. ant ich +com þ<i>us</i> q<i>uo</i>ð fearlac forte warnin ow fore<big>;</big> ⁊ +tellen ow þeos tidinges. +<span class = "linenum">140</span></p> + +<p><span class = "dropcap">N</span>v +<span class = "sidenote"> +<ins class = "mycorr" +title = "printed out of sequence, after note for l. 159">142</ins>. +<i>donne</i>] the second <i>n</i> corr. out of <i>t</i>.<br /> +145. <i>of</i> over <i>ạ</i> MS.</span> +lau<i>er</i>d godd q<i>uo</i>ð warschipe wardi us ⁊ werie. ⁊ rihte us ⁊ +reade hwet us beo to <span class = "tag">donne</span>. ant we beon þe +warre ⁊ wakere to witen us on euch half under godes wengen. ȝef we wel +werieð ⁊ witeð ure hus ⁊ godes deore tresor þ̵ he haueð bitaht +us<big>;</big> cume deað hwen he wule. Ne þurue we nowðer beon `of´dred +for hire. ne +<span class = "linenum">145</span> +for helle. for ure deað bið deore godd ⁊ i<i>n</i> ȝong in to +heouene. of þeos fikelinde world<big>;</big> ne of hire false +blisse : ne neome we neau<i>er</i> ȝeme. for al þ̵ is on eorðe. nis +bute as a schadewe<big>;</big> for al wurðeð [f. 76 r] to noht +bute þ̵ deore tresor godes deorewurðe feh þ̵ is us bitaht to witene. Ich +habbe þeruore sar care for ich iseo seið warschipe hu þe +<span class = "linenum">150</span> +unwhiht wið his ferd ase liun iburst. ȝeað abuten ure hus sechinde +ȝeornliche hu he hit forswolhe. ⁊ tis ich mei seið warschipe warnin ow +of his lað ⁊ for his wrenches. ah ich ne mei nawt aȝeines his +strengðe.</p> + +<p><span class = "dropcap">D</span>o +<span class = "sidenote"> +159. <i>ȝenis</i> MS.</span> +nu q<i>uo</i>ð strengðe. warschipe suster þ̵ te limpet to þe ⁊ warne us +of his wiheles. for of al his strengðe ne drede +<span class = "linenum">155</span> +we nawiht. for nis his strengðe noht wurð bute hwer se he ifindeð +eðeliche. ⁊ wake unwarnede of treowe bileaue. þe apostle seið. Etstont. +þen feont. ⁊ he flið anan riht. schulde we þenne fleon him? <span class += "tag">ȝe nis</span> godd ure scheld. ⁊ alle beoð ure wepnen of his +deore g<i>ra</i>ce. ant godd is on ure half. ⁊ stont bi us ifehte. ȝef +he schute +<span class = "linenum">160</span> +towart me wið weole ⁊ wunne of þe world. wið este of flesches lustes. of +þulliche nesche wepnen ich mahte carien summes weis. ah ne mei +<span class = "pagenum">122</span> +<a name = "page122" id = "page122"> </a> +me na þing heardes offearen. ne nowcin. ne na wone falsi min heorte ne +wursi mi bileaue towart him þ̵ ȝeueð me alle mine strengðen.</p> + +<p><span class = "dropcap">F</span>or +<span class = "sidenote"> +166. <i>caṛien</i> MS.<br /> +170. <i>we</i>] <i>weị</i> MS.</span> +ba me ah. q<i>uo</i>ð meað. ant for heart of nowcin. ⁊ for wone of +<span class = "linenum">165</span> +wunne dreden. ⁊ <span class = "tag">carien</span>. for moni for to +muchel heard of wa þ̵ he d`r´eheð. forȝet ure lau<i>er</i>d. ant ma þah +for nesche ant for flesches licunge for [f. 76 v] ȝemeð ham +ofte. bituhhen heard ⁊ nesche. bituhhe wa of þis world ant to muche +wunne. bituhhe muchel ⁊ lutel is in euch worldlich þing þe middel wei +ȝuldene. ȝef <span class = "tag">we</span> hire haldeð +<span class = "linenum">170</span> +þenne gawe sikerliche ne þerf us nowðer for deað ne for deouel dreden. +hwet se beo of heardes ne drede ich nawiht nesches for ne mei·na +wunne. ne na flesches licunge ne licomlich este bringe me ou<i>er</i> þe +midel of mesure. ⁊ of mete.</p> + +<p><span class = "dropcap">R</span>ihtwissnesse spekeð nu. Mi +sust<i>er</i> ha seið warschipe þe haueð +<span class = "linenum">175</span> +wit. ⁊ schad bituhhe god. ⁊ uuel. ⁊ wat hwet is in euch þing<i>e</i> to +cheosen ⁊ to schunien<big>;</big> readeð us ⁊ leareð forte ȝeme lutel +alle fallinde þing. ⁊ witen warliche þeo þe schulen á lesten. ⁊ seið as +ha soð seið þ̵ þurh unweotenesse ne mei ha nawt sunegin. ⁊ tah nis nawt +siker of þe unwihtes strengde as þeo þe halt hire wac +<span class = "linenum">180</span> +þah ha beo muche wurð. ⁊ ure alre ehnen demeð hire unmihti onont hire +seoluen to etstonden wið his. t<i>ur</i>nes ⁊ deð ase þe wise. Mi +sust<i>er</i> strengðe is swiðe bald. ⁊ seið þ̵ nawiht heardes ne mei +hire offearen. ah þah ha ne trust nawt on hire ahne wepnen<big>;</big> +ah deð o goðes g<i>ra</i>ce ⁊ þ̵ ich demi riht ⁊ wisdom to donne. Mi +<span class = "linenum">185</span> +þridde sust<i>er</i>. meað spekeð of þe middel sti. bituhhe riht ⁊ luft +þ̵ lut cunnen halden. [f. 77 r] ⁊ seið inesche ha is bald. ⁊ +heard mei hire offearen. ⁊ for þi ne ȝelpeð ha of na sikernesse +ant deð as þe wise. Mi meoster is to do riht forte demen ant ich deme me +seolf þ̵ ich þurh me ne do hit nawt<big>;</big> for al þ̵ god is of godd +þ̵ we her +<span class = "linenum">190</span> +habbeð. Nu is riht þenne þ̵ we demen us seolf eau<i>er</i> unmihtie to +werien ⁊ to witen us oðer ei god to halden wið ute godes helpe. Þe +rihtwise godd wule þ̵ we demen us seolf eðeliche ⁊ lahe. Ne beo we +neau<i>er</i> swucche<big>;</big> for þenne demeð he us muche wurð ⁊ +gode ant halt for his dehtren. for þah mi forme sust<i>er</i> war beo of +euch uuel<big>;</big> +<span class = "linenum">195</span> +ant min oðer strong beo to ȝeines euch nowcin<big>;</big> ant mi þridde +meaðul in alles cunnes estes<big>;</big> ⁊ ich do riht ⁊ deme. bute we +wið al +<span class = "pagenum">123</span> +<a name = "page123" id = "page123"> </a> +þis milde beon ⁊ meoke<big>;</big> ⁊ halden us wake. godd mei mid rihte +fordemen us of al þis þurh ure prude. ant for þi is riht dom þet +we al ure god þonkin him ane. <b>W</b>jit þe husebonde godes cunestable +hereð +<span class = "linenum">200</span> +alle hare sahen ⁊ þonkeð god ȝeorne wið swiðe glead heorte of se riche +lane as beoð þeos sustren his fowr dehtren þ̵ he haueð ileanet him on +helpe forte wite wel ⁊ werien his castel. ⁊ godes deorewurðe feh. þ̵ is +biloke þrinne.</p> + +<p><span class = "dropcap">Þ</span>e willesfule husewif halt hire al +stille. ant al þ̵ hird þ̵ ha wes +<span class = "linenum">205</span> +i wunet to dreaien eft<i>er</i> hire<big>;</big> turneð +[f. 77 v] ham treowliliche to wit hare lau<i>er</i>d. ⁊ to +þeos fowr sustren. <b>V</b>mben ane stunde spekeð eft warschipe. ⁊ seið +ich iseo a sonde cumen swide gledd icheret. feier ⁊ freolich ⁊ leofliche +aturnet. let him in seið wit ȝef godd wule he bringeð us gleade +tidinges. ant þ̵ us were muche +<span class = "linenum">210</span> +neod. for fearlac deaðes sonde haueð wið his<big>;</big> offearet us +swiðe mid alle. warschipe let him in. ⁊ he gret wit þen lau<i>er</i>d. ⁊ +al þ̵ hird seoðen. wið lahhinde chere. ant ha ȝeldeð him his gretunge. ⁊ +beoð alle ilihtet ⁊ igleadet ham þu<i>n</i>cheð of his on sihðe. +for al þ̵ hus schineð. ⁊ schimmeð of his leome. he easkeð ham ȝef ham +biluueð to +<span class = "linenum">215</span> +heren him ane hwile. ȝe q<i>uo</i>ð ha rihtwisnesse. wel us biluueð hit. +⁊ wel is riht þ̵ we þe liðeliche lustnin.</p> + +<p><span class = "dropcap">H</span>ercnið nu þenne he seið. ⁊ ȝeornliche +understondeð. [I]ch am murðes sonde. ⁊ munegunge of eche lif. ant liues +luue i haten ⁊ cume riht from heouene þ̵ ich habbe isehen nu ant +ofte ear +<span class = "linenum">220</span> +þe blisse þ̵ na monnes tunge ne mei of tellen. þe iblescede godd iseh ow +offruhte. ⁊ sumdel drupnin of þ̵ fearlac talde of deað. ⁊ of helle. ant +sende me to gleadien ow. nawt for þi þ̵ hit ne beo al soð þ̵ he +seide. ⁊ þ̵ schulen alle uuele fondin. ⁊ ifinden. Ah ȝe wið þe fulst of +godd ne þurue na þi<i>n</i>g dreden for he sit on [f. 78 r] he +þ̵ is +<span class = "linenum">225</span> +ow on helpe. ⁊ is al wealdent þ̵ haueð ow to witene.</p> + +<p><span class = "dropcap">A</span> +<span class = "sidenote"> +229. After <i>habbe</i>, <i>him ofte</i> deleted MS.<br /> +234. <i>mine</i> above <i>meine</i> MS. |<br /> +after <i>habbe</i>, <i>ofsee</i> deleted MS.</span> + seið warschipe welcume liues luue. ant for þe luue of godd seolf +ȝef þu eauer sehe him<big>;</big> tele us sumhwet of him. ⁊ of his eche +blisse. ȝe iseoð q<i>uo</i>ð liues luue<big>;</big> Murhdes sonde. Ich +<span class = "tag">habbe</span> isehen him ofte nawt tah alswa as he +is<big>;</big> for aȝein þe brihtnesse ⁊ te +<span class = "linenum">230</span> +liht of his leor. þe sunne gleam is dosc ⁊ þuncheð a schadewe. +ant for þi ne mahte ich nawt aȝein þe leome of his wlite lokin ne +<span class = "pagenum">124</span> +<a name = "page124" id = "page124"> </a> +bihalden<big>;</big> bute þurh a schene schawere bituhhe me ⁊ him þ̵ +schilde <span class = "tag">mine</span> ehnen. Swa ich <span class = +"tag">habbe</span> ofte isehen þe hali þru<i>m</i>nesse. feader ⁊ sune. +⁊ hali gast. þreo an unto dealet. ah lutle hwile ich mahte þolie +<span class = "linenum">235</span> +þe leome. ah su<i>m</i>mes weis ich mahte bihalden ure lau<i>er</i>d +ih<i>es</i>u c<i>ri</i>st. godes sune þ̵ bohte us o rode. Hu he sit +blisful on his feader riht half þ̵ is al wealdent rixleð i þ̵ eche lit +bute linnunge. se unimete feier<big>;</big> þ̵ te engles ne beoð +neau<i>er</i> ful on him to bihalden. ant ȝet ich iseh etscene þe studen +of his wunden. ⁊ hu he schaweð ham his +<span class = "linenum">240</span> +feader to cuðen hu he luuede us ⁊ hu he wes buhsum to him þe sende him +swa to alesen us ⁊ bisecheð him a for mo<i>n</i>cu<i>n</i>nes heale.</p> + +<p><span class = "dropcap">E</span>ft<i>er</i> +<span class = "sidenote"> +245. After <i>se</i>, <i>wle</i> deleted.<br /> +255. <i>ha</i>] <i>ha ha</i> MS.<br /> +266. <i>cunfessurs</i>] <i>urs</i> above <i>ọṛẹṣ</i> MS.</span> +him ich iseh on heh ou<i>er</i> alle heouenliche þe eadi meiden his +moder marie i ne<i>m</i>pnet sitten in [f. 78 v] a trone se +swiðe briht wid ȝimmes i stirret. ⁊ hire wlite <span class = +"tag">se</span> weoleful<big>;</big> þ̵ euch eorðlich liht<big>;</big> +is +<span class = "linenum">245</span> +þeoster þe[r]o ȝeines. þear ich iseh as ha bit hire deore wurðe +sune se ȝeornliche. ⁊ se inwardliche for þeo þ̵ hire seruið. ⁊ he hire +ȝetteð blideliche al þ̵ ha bi secheð. Þet liht þa ich ne mahte lengre +þolien<big>;</big> Ich biseh to þe engles ⁊ to þe archangles ant to þe +oðre<big>;</big> þe beoð buuen ham. iblescede gastes þe beoð a biuore +godd ⁊ seruið him +<span class = "linenum">250</span> +eau<i>er</i>. ⁊ singeð a unwergeð. Nihe wordes þer beoð. ah hu ha beoð +i ordret ⁊ sunderliche isette. þe an buue þe oðre. ⁊ euchanes +meoster were long to tellen. Se muche murhðe ich hefde on hare on +sihðe<big>;</big> þ̵ ne mahte `ich´ longe hwile elles hwider lokin. +<b>E</b>ft<i>er</i> ham ich iseh towart te p<i>at</i>riarches. ⁊ te +p<i>ro</i>ph<i>et</i>es þe makied swuch murhðe þ̵ <span class = +"tag">ha</span> +<span class = "linenum">255</span> +aren nuðe i þ̵ ilke lont of blisse þ̵ ha hefden of feor igret ear on +eorðe ⁊ seoð nu al þ̵ isoðet. þ̵ ha hefden longe ear icwiddet of ure +lau<i>er</i>d as he hefde ischawed ha<i>m</i> igastelich sihðe. +<b>I</b>ch iseh þe apostles poure. ⁊ lah on eorðe. ifullet ⁊ bigoten al +of unimete blisse sitten i trones. ant al under hare uet þ̵ heh is i þe +worlde. ȝarowe forte +<span class = "linenum">260</span> +demen i þe dei of dome kinges ⁊ keiseres. ⁊ alle cunreadnes of alle +cunnes ledenes. [f. 79 r] <b>I</b>ch biheolt te Martyrs. ⁊ +hare unimete murhðe þe þoleden her pinen. ⁊ deað for ure lau<i>er</i>d. +⁊ lihtliche talden to alles cunnes neowcins. ⁊ eorðliche tintreohen +aȝeines þe blisse þ̵ godd in hare heorte schawede ham to cumene. +<b>E</b>ft<i>er</i> ham +<span class = "linenum">265</span> +ich biheolt þe <span class = "tag">cunfessurs</span> hird þe liueden +igod lif. ⁊ haliche deiden. +<span class = "pagenum">125</span> +<a name = "page125" id = "page125"> </a> +þe schineð as doð steorren iþe eche blissen. ⁊ seoð godd in his wlite þ̵ +haueð alle teares iwipet of hare ehnen. <b>I</b>ch iseh þ̵ schene ⁊ þ̵ +brihte fer`r´eden of þe eadi meidnes ilikest towart engles. ant +feolohlukest wið ham blissin ⁊ gleadien. þe libbinde iflesche +ou<i>er</i>gað +<span class = "linenum">270</span> +flesches lahe ant ou<i>er</i>cumeð cunde þe leadeð heouenlich lif in +eorðe as ha wunieð hare murhðe. ⁊ hare blisse. þe feierl`e´ac of hare +wlite. þe swetnesse of hare song<big>;</big> ne mei na tunge tellen. +Alle ha singeð þe þer beoð. Ah hare song ne mahe nane buten heo singen. +Se swote sme`a´l ham folheð hwider se ha wendeð. þ̵ me mahte +libben +<span class = "linenum">275</span> +aa bi þe swotnesse. hwam se heo bisecheð fore<big>;</big> is sikerliche +iborhen. for aȝein hare bisocnen<big>;</big> godd him seolf ariseð þ̵ +alle þe oðre halhen sittende ihereð.</p> + +<p><span class = "dropcap">S</span>wiðe wel q<i>uo</i>ð warschipe likeð +us þ̵ tu seist. Ah nu þu hauest se wel iseið of euch a +setnesse<big>;</big> of þe seli sunder lepes sumhwet sei +<span class = "linenum">280</span> +us nu hwuch blisse is to alle iliche meane<big>;</big> ⁊ liues luue hire +ondswereð. [f. 79 v] Þe imeane blisse is seouenfald. lengðe of +lif. wit. ⁊ luue. ⁊ of þe luue a gleadunge. wið ute met murie. +loft song. ⁊ lihtschipe. ant sikernesse. is þe seoueðe. þah ich þis seið +warschipe sumdel understonde<big>;</big> þu most unwreo þis witerluker ⁊ +openin to þeos oðre. +<span class = "linenum">285</span> +ant hit schal beon seið liues luue warschipe as þu wilnest.</p> + +<p><span class = "dropcap">H</span>a +<span class = "sidenote"> +291. After <i>⁊ godes</i>, an erasure MS.</span> +liuieð á in awlite. þ̵ is brihtre seoueuald. ⁊ schenre þen þe sunne. ant +eau<i>er</i> in a strengðe to don buten euch swinc al þ̵ ha wulleð. ⁊ +eau<i>er</i> mare in a steal in al þ̵ eauer god is wið ute +wonunge. wið uten euch þing þ̵ mahe hearmin oðer eilin. +<span class = "linenum">290</span> +in al þ̵ eau<i>er</i> is. softe oðer swote. ⁊ hare lif is godes sihðe. +<span class = "tag">⁊ godes</span> cnawlechunge as ure lau<i>er</i>d +seide. þ̵ is q<i>uo</i>ð he eche lif to seon ⁊ cnawen sod godd. ⁊ him þ̵ +he sende ih<i>es</i>u c<i>ri</i>st ure lau<i>er</i>d to ure alesnesse ⁊ +beoð for þi ilich him iþe ilke wlite þ̵ he is. for ha seoð him as he is. +nebbe to nebbe. <b>H</b>a beoð se wise þ̵ ha witen +<span class = "linenum">295</span> +alle godes reades. his runes ⁊ his domes þe derne beoð. ⁊ deopre þen eni +sea dingle. ha seoð igodd alle þing. ⁊ witen of al þ̵ is ⁊ wes ⁊ +eau<i>er</i> schal iwurden. hwet hit beo. hwi. ⁊ hwerto ⁊ hwer of +hit bigunne. <b>H</b>a luuieð god wið ute met. for þ̵ ha +understondeð hu he haueð bi ham idon þurh his muchele godlec ⁊ hwet ha +ahen his +<span class = "linenum">300</span> +deorewurde milce to ȝelden. ant euch an luueð oðer ase muchel +<span class = "pagenum">126</span> +<a name = "page126" id = "page126"> </a> +as him seoluen. <b>S</b>e gleade ha beoð of godd<big>;</big> þ̵ al is +hare blisse. se muchel +<span class = "sidenote"> +303. This leaf of the MS. defective.<br /> +312, 313. MS. defective here.<br /> +320-2. MS. defective here and at ll. 337-9.</span> +<span class = "tag">[f. 80 r]</span> þ̵ ne mei hit munne na +muð. ne spealie [na speche] for þi þ̵ euchan luueð oðer as him seoluen. +Euchan haueð of odres god ase muche murhðe as of his ahne. bi þis ȝe +mahen seon ⁊ witen. +<span class = "linenum">305</span> +þ̵ euchan haueð sunderlepes ase feole gleadschipes<big>;</big> as ha +beod monie alle. ⁊ euch of þe ilke gleadschipes is to eau<i>er</i> +euch an ase muche gleadunge<big>;</big> as his ahne sunderliche. +ȝet ou<i>er</i> al þis. hwen euchan luueð godd mare þen him seoluen. ⁊ +þen alle þe odre<big>;</big> mare he gleadeð of godd wið uten ei +etlunge þen of his ahne gleadunge. +<span class = "linenum">310</span> +⁊ of alle þe oðres. Neomeð nu þenne ȝeme ȝef neau<i>er</i> anes heorte +ne mei in hire [und]eruon hire ahne gleadunge sunderliche. [iseide. se +unim]ete muchel is þe anlepi blisse. þ̵ ha nimeð i[n] hi[re] þus monie. +⁊ þus muchele. for þi seide ure lau<i>er</i>d to þeo þe him +hefden icwemet. <em>Intra in gaudiu<i>m</i>. et c’.</em> Ga q<i>uo</i>ð +he in to þi +<span class = "linenum">315</span> +lau<i>er</i>des blisse. þu most al gan þrin. ant al beon bigotten þrin +for in þe ne mei hit nanesweis neomen in. her of ha herieð godd ⁊ +singeð á un werget eau<i>er</i> iliche lusti in þis loft songes. +as hit iwriten is. <em>Beati q<i>ui</i> habitant. et c’.</em> Eadi beoð +þeo lau<i>er</i>d. þe iþin hus wunieð. ha schulen herien þe from [worlde +i<i>n</i>to worlde]. <b>H</b>a beoð +<span class = "linenum">320</span> +alle ase li[hte ⁊ ase swifte as þe sunne.] gleam þe sc[heot from est +into west. ase þin ehe[f. 80 v]lid tuneð ant openeð for hwer +se eau<i>er</i> þe gast wule þe bodi is anan riht wið ute +lettunge. for ne mei ham na þing aȝeines etstonden. for euch an +is al mihti to don al þ̵ he wule. ȝe makie to cwakien heouene ba +⁊ eorðe wið his an finger. +<span class = "linenum">325</span> +<b>S</b>ikere ha beoð of al þis. of þulli lif. of þulli wit. of þulli +luue ⁊ gleadunge þrof. ⁊ of þulli blisse. þ̵ hit ne me neauer mare +lutlin ne wursin. ne neome nan ende. +<span class = "sidenote"> +329. <i>seh</i>] <i>neh</i> MS.<br /> +339. MS. Bod. ends with <i>igarc</i>; the rest is from MS. Royal 17 A +27.</span> +þis lutle ich habbe iseid of þ̵ ich iseh in heouene ah nower neh +ne <span class = "tag"><i>s</i>eh</span> ich al. ne þ̵ ȝet þ̵ ich +[iseh. ne] ne con ich half tellen. <b>W</b>it<i>er</i>[liche quoð] +warschipe. wel we understondeð +<span class = "linenum">330</span> +þ̵ tu hauest ibeo þear ⁊ soð hauest iseid trof. eft<i>er</i> þi sihðe. +ant wel is him þ̵ is war. ⁊ bisið him hu he mahe beast halden his hus þ̵ +godes tresor is in aȝeines godes unwine þe weorreð þer towart a wið +unþeawes. for þet. schal bringen hi<i>m</i> þider as he schal. al þis þ̵ +tu hauest ispeken of an hundret siðe mare of blisse buten euch bale +<span class = "linenum">335</span> +<span class = "pagenum">127</span> +<a name = "page127" id = "page127"> </a> +folhin ⁊ ifinden. Q<i>uo</i>ð strengðe hwen hit swa is<big>;</big> hwet +mei tweamen us from godd ⁊ hald[en us þeonne. ich] am siker ine godd. +[þ̵ ne schal lif ne deað<big>;</big> ne wa] ne wunne nowðer [to dealen +us ant his luue. ah al þis] us haueð igarc <span class = +"tag">[f. 10 r]</span> ket. ȝef we as treowe tresures witeð +wel his tresor þ̵ is bitaht us to halden. as we schulen ful wel +undeR his wengen. +<span class = "linenum">340</span></p> + +<p><span class = "dropcap">V</span>arpeð ut quoð warschipe<big>;</big> +farlac ure fa. nis nawt riht þ̵ an hus halde þeos tweien. for þeR as +murðes sonde is<big>;</big> ⁊ soð luue of eche lif. farlac is fleme. nu +ut quoð strenðe farlac ne schaltu na leng<i>er</i>e leuen in uRe ende. +nu q<i>uo</i>ð `he´ ich seide for god al þ̵ ich seide. ⁊ þah hit muri +nere nes na lessere mi tale þe<i>n</i> wes murhðes +<span class = "linenum">345</span> +sondes ne unbihefre to ow. þah hit ne beo so licwurðe ne icweme. Eiðer +of ow haueð his stunde to speokene. ne nis i<i>n</i>ckeR noðres tale to +schunien in his time. þu warnest of wa. he telleð of wunne. muche neod +is þ̵ me ow ba ȝeornliche hercni. Flute nu faRlac þah. hwil liues luue +is heRinne. ⁊ þole wið efne heorte þe dom of rihtwisnesse. +<span class = "linenum">350</span> +for þu schal[t]. ful bliðeliche beon under fon in as ofte as +liues luue stutteð forto spekene.</p> + +<p><span class = "dropcap">N</span>v +is wil þ̵ husewif al stille. þ̵ eR wes so willesful. Al ituht +efter wittes wissunge þ̵ is husebonde. ⁊ Al þ̵ hird halt him stille. þ̵ +wes i wunet to beon fulitohen ⁊ don efteR wil haRe lefdi. Ant +<span class = "linenum">355</span> +nawt efteR wit<big>;</big> lustneð nu his lare. ⁊ fondeð eueR euchan +efteR þ̵ him limpeð to. þ<i>urh</i> þeos twa sonden. þ̵ ha i heRd +habbeð. ⁊ þ̵ fowr sustren lerden þruppe for euch unþeawes inȝong his +warde te witene. ant te waRden treowliche. +[f. 10 v]</p> + +<p><span class = "dropcap">Þ</span>vs +ah mon te þenchen ofte Ant ilome. Ant wið þulliche þohtes +<span class = "linenum">360</span> +awecchen his heorte. þe islep of ȝemeles for ȝet hire sawle +heale. efter þeos twa sonden. <b>F</b>rom helle sihðe biseon<big>;</big> +to þe blisse of heouene. To habben farlac of þ̵ an<big>;</big> luue +toward þ̵ oðeR. ant leaden him ant hinen. þ̵ beoð his limen alle. nawt +efteR wil þe untohe lefdi ⁊ his lust leareð. ah efteR þ̵ wit wule þ̵ is +husebonde. tuhten ⁊ teachen þ̵ wit ga +<span class = "linenum">365</span> +eueR biuore ant teache wil efter him. to al þ̵ he dihteð ⁊ demeð to +donne. ant wið þe fowR sustren<big>;</big> þer fore þe fowr heued +þeawes. WaRschipe. Strencðe in godd. Ant Með. Ant <b>R</b>ihtwisnesse. +witen godes treosor þ̵ is his ahne sawle. iþe hus of þe bodi<big>;</big> +from þe þeof +<span class = "pagenum">128</span> +<a name = "page128" id = "page128"> </a> +of helle. þulli þoht makeð mon te fleon alle unþeawes ant ontent his +<span class = "linenum">370</span> +heorte toward þe blisse of heouene. þ̵ ure lauerd ȝeue us þ<i>urh</i> +his hali milce þ̵ wið þe fedeR. ant e sune a<i>n</i>t e hali gast rixleð +in þreo had á buten ende. AMEN.</p> + +<p><b>P</b>ar seinte charite biddeð a pateR nost<i>er</i> for iohan þ̵ +þeos boc w<i>ra</i>t. +<span class = "linenum">375</span></p> + +</div> + +<div class = "verse"> +<p class = "dropcap indent">H</p> +<p class = "indent">wa se þis writ haueð ired.</p> +<p class = "indent"><b>A</b>nt crist him haueð swa isped.</p> +<p class = "indent"><b>I</b>ch bidde p<i>ar</i> seinte charite.</p> +<p class = "indent"><b>Þ</b>et ȝe bidden ofte for me.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">380</span> +<b>A</b>a p<i>ate</i>R n<i>oste</i>R. ant aue maRie.</p> +<p class = "indent"><b>Þ</b>et ich mote þ̵ lif heR drehen.</p> +<p class = "indent"><b>A</b>nt ure lauerd wel i cwemen.</p> +<p class = "indent"><b>I</b> Mi ȝuheðe ⁊ in min elde.</p> +<p class = "indent"><b>Þ</b><span class = "smallcaps">e</span>t ich mote +ih<i>es</i>u crist mi sawle ȝelden.</p> + +<p class = "deepset">AMEN.</p> + +</div> + + +<h4><a name = "chap_XVII" id = "chap_XVII"> +XVII. SAINT KATHERINE</a></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“As for <a href = "#chap_XVI">Sawles Warde</a>. The text of this +extract is from the Royal MS.”</p> + +</div> + +<p class = "headnote"><span class = "headnote"> +Clara per Progenitores</span></p> + + +<div class = "prose"> +<p><span class = "folionum">[f. 11 r]</span> +<span class = "dropcap">C</span>onstantin. ant Maxence weren on ane time +as in keiseres stude hehest i rome. ah constantin ferde þurh þe +burhme<i>n</i>ne read in to fronc londe. ant wunede summe +hwiles þer for þe burhes neode. ant Maxence storede þe refschipe in +rome. weox umbehwiles wreððe him bitweonen. ant comen to þe fehte. +<span class = "linenum">5</span> +þes maxence wes ouercumen. ant fleh into alixaundre. Constantin walde +efter. ant warpen him þeonne. ah so wide him weox weorre on euch halue. +<span class = "sidenote"> +8. After <i>an</i>, <i>e</i> erased <br /> +<i>ẏrie</i> MS.</span> +ant nomeliche in <span class = "tag">an</span> lond <span class = +"tag">y<i>li</i>rie</span> hatte. þ̵ ter he etstutte. Þa Maxence iherde +þis<big>;</big> þ̵ he wes of him siker. ant of his cume karles. warð +king of þat lond þ̵ lei into rome. as duden meast +<span class = "linenum">10</span> +alle þe oðere of þe world. bigon anan as wedwulf to weorrin hali +chirche. ant dreie<i>n</i> cristene men þe lut þ̵ ter weren alle to +<span class = "pagenum">129</span> +<a name = "page129" id = "page129"> </a> +heðenedom heðene as he wes. Summe þurh muchele ȝeoue ant misliche meden. +Summe þ<i>urh</i> farlac of his fule þreates. Oleast wið stronge tintreo +ant licomliche pinen. Þe fif ⁊ þrittuðe ȝer of his +<span class = "linenum">15</span> +rixlunge he set okine seotle i þe moder burh +[f. 11 v] of alixaundres riche. he sende heste. ⁊ bode so wide +so þ̵ lond wes. þ̵ poure ba ⁊ riche comen biuoren hi<i>m</i> to þe +temple iþe tun of his heðene godes. euchan wið his lac<big>;</big> forto +wurgin ham wið. comen alle to his bode. ⁊ euchan bi `hi´s euene biuoren +Maxence seolf to wurgen his +<span class = "linenum">20</span> +mawmez. þe riche roðeren ⁊ schep ⁊ bule hwa so mahte brohte to lake. þe +poure cwike briddes in þis ilke burh wes wuniende a meide<i>n</i> swiðe +ȝung of ȝeres twa wone of twenti. +<span class = "sidenote"> +24. <i>wastun</i> MS.<br /> +28. <i>þ̵i</i> MS.<br /> +33. <i>of ... god</i> from C.</span> +feie`r´ ⁊ freolich o wlite ⁊ o <span class = "tag">wastu<i>m</i></span>. +ah ȝet þ̵ wes mare wurð steðeluest wið innen of treowe bileaue. +anes kinges cost hehte anlepi dohter icuret clergesse. kat<i>er</i>ine +<span class = "linenum">25</span> +inempnet. þis meiden wes boðen federles ⁊ moderles of hire child-hade, +ah þah ha ȝung were<big>;</big> ha heold hire aldrene hird wisliche ⁊ +warliche iþe eritage. ⁊ iþe herd þ̵ com of hire burde. nawt for <span +class = "tag"><i>þ</i>i</span> hire þuhte god to habben monie under hire +⁊ beon icleopet lefdi þ̵ feole telleð wel to. ah ba ha wes offearet of +scheome ⁊ of sunne. +<span class = "linenum">30</span> +þ̵ þeo weren to dreuet oðer mis ferden þ̵ hire +forð-federes hefden ifostred. For hire seolf ne kepte heo nawt of þe +world. þ<i>us</i> lo for hare sake ane dale [f. 12 r] heo +et heold [of hire eldrene god] ⁊ spende al þ̵ oðer in neodful ⁊ +i<i>n</i> nakede.</p> + +<p><span class = "dropcap">Þ</span>eos +<span class = "sidenote"> +35. After <i>lates</i>, <i>f</i> erased.</span> +milde meoke meiden þes lufsum lefdi mid lasteles <span class = +"tag">lates</span> ne +<span class = "linenum">35</span> +luuede heo nane lihte plohen ne nane luue ronnes. nalde heo nane songes. +ne nane luue runes leornin ne lustnin ah eauer ha hefde on +hali writ ehnen oðer horte. oftest ba to gederes. hire feder +hefde iset hire earliche to leaf ⁊ to lare. ⁊ heo underueng hit +þ<i>urh</i> þen hali gast so wel þ̵ nan nes hire euening<i>e</i>. +Modie meistres ⁊ +<span class = "linenum">40</span> +feole fondeden hire ofte. oswiðe feole halue forto under neomen +hire. ah nes þer nan þ̵ mahte neuer enes wrenchen hire mid al his crefti +crokes ut of þe weie. ah swa sone heo ȝeld ham swucche ȝein cleppes. ⁊ +wende hare wiheles uppon ha<i>m</i> seoluen þ̵ al ha i cneowen +ham crauant ⁊ ouercumen. ⁊ cweðen hire þe meistrie ⁊ te menske al up. +<span class = "linenum">45</span></p> + +<p><span class = "dropcap">Þ</span>us +<span class = "sidenote"> +53. After <i>of hire</i>, <i>ḥạ ẉ</i> MS.<br /> +56. <i>þes þes</i> MS.</span> +hwil ha wiste hire ⁊ þohte aa to witen hire meiden i meiðhad. as +ha set in a bur of hire burde boldes heo iherde a swuch murhðe +<span class = "pagenum">130</span> +<a name = "page130" id = "page130"> </a> +towart þe awariede mawmetes temple lowing<i>e</i> of þ̵ ahte. +luding<i>e</i> of þe men. gleowunge [f. 12 v] of euch gleo to +herien ⁊ hersumin hare heðene godes. as ha þis iherde ⁊ nuste ȝet hwet +hit wes. ha sende swiðe for +<span class = "linenum">50</span> +to witen hwet wunder hit were. sone so hire sonde com aȝein ⁊ seide hire +þ̵ soðe<big>;</big> heo swa itend of wreððe wes þ̵ wod ha wurðen walde. +het up <span class = "tag">of hire</span> hird hwuch as heo walde ant +wende hire þideward. ifont þer swiðe feole ȝeinde ⁊ ȝurinde. ⁊ þeotinde +unþuldeliche wið rewfule remes þ̵ cristene weren. ⁊ leafful in godes +laẏ. ah for dred +<span class = "linenum">55</span> +of deað duden <span class = "tag">þes</span> deouel[e]s lac as þe heðene +duden. hwa wes wurse þen hire heorte iwundet in wið for þe +wrecches þ̵ heo iseh wraðe werkes wurchen aȝeines godes wille. þohte þah +as heo wes þuldi ⁊ þolemod so ȝung þing as heo wes. hwet hit mahte +ȝeinen þah heo hire ane were aȝein so kene keisere ⁊ his kineriche. +<span class = "linenum">60</span> +stod stille ane hwile ⁊ hef hire heorte up to þe hehe healent þe iheret +is in heouene. bisohte him help. ⁊ hap. ⁊ wisdom. as wisliche as al þe +world is iwald þ<i>urh</i> his wissunge. þrefter wepnede hire mid soðe +bileaue. ⁊ wrat on hire breoste ant biuoren hire teeð ⁊ tunge of hire +muð þe hali [f. 13 r] rode taken. ⁊ com lepinde +<span class = "linenum">65</span> +forð al itend of lei of þen hali gast. as þe keiser stod bimong þe +su<i>n</i>ful slaht of þ̵ islein ahte deoulen to lake þ̵ euch wariet +weouet of þe mix mawmez ron of þ̵ balefule blod +al bi blodeget. ⁊ bigon to ȝeien ludere stefne.</p> + +<p><span class = "dropcap">G</span>retinge +<span class = "sidenote"> +71. <i>ille</i> MS.</span> +keiser walde. þe bi cumen for þin hehnesse ȝef þu þis +<span class = "linenum">70</span> +<span class = "tag">il<i>k</i>e</span> ȝeld þ̵ tu dest to deouelen þ̵ +for deð þe baðe ilicom ⁊ i sawle<big>;</big> ⁊ alle þ̵ hit +driueð. ȝef þu hit ȝulde ⁊ ȝeue to his wurðmunt þe scheop þe ant al þe +world. ⁊ al walt þ<i>urh</i> his wisdom. ⁊ al þ̵ ischapen is. ich walde +keiser igreten þe. ȝef þu understode þ̵ he him ane is to herien +þ<i>urh</i> hwam ⁊ under hwam +<span class = "linenum">75</span> +alle kinges rixleð. ne ne mei na þing wið stonden his +i wil. þah he muche þolie. þes heouenliche lauerd luueð treowe +bileaue. ⁊ nowðer blod ne ban of unforgult ahte. ah þ̵ me halde ⁊ heie +his halewunde heastes. Ne nis na þing hwar þ<i>urh</i> monnes muchele +medschipe wreððeð him wið mare þen þe schaft of mon<big>;</big> þ̵ he +scheop. ⁊ ȝef +<span class = "linenum">80</span> +schad ba of god ⁊ of uuel þ<i>urh</i> wit ⁊ þ<i>urh</i> wisdom schal +wurðen +<span class = "pagenum">131</span> +<a name = "page131" id = "page131"> </a> +forð. ut of his witte þ<i>urh</i> þe awariede gast þ̵ he ȝelt þe wur +[f. 13 v] ðmunt to unwitlese þing þ̵ te feont wuneð in. þ̵ he +ahte to godd ⁊ hereð ⁊ hersumeð seheliche schaftes ⁊ blodles ⁊ banles. ⁊ +leomen buten liue. as he schulde his ⁊ heoren. ⁊ alre þinge schuppent þ̵ +is +<span class = "linenum">85</span> +godd unsehelich.</p> +</div> + +<p class = "headnote"><span class = "headnote"> +Claruit per Sacros Mores</span></p> + +<div class = "prose"> +<p><span class = "dropcap">Þ</span>e feont þe fint al uuel bimong alle +his crokinde creftes. wið neauer an ne keccheð he creftluker cang men ne +leadeð to unbileaue. þen þ̵ he makeð men. þ̵ ahten to witen wel. þ̵ ha +beoð bi ȝetene. i borene ⁊ broht forð þ<i>urh</i> þe +heoueneliche feder<big>;</big> to makien +<span class = "linenum">90</span> +swucche mawmez of treo. oðer of stan. oðer þ<i>urh</i> mare medschipe. +of gold oðer of seoluer<big>;</big> ⁊ ȝeouen ham misliche nome. of sunne +oðer of mone. of wind of wude. of wettres. ⁊ hersumið. ⁊ wurgið as þah +ha godes weren. ne naueð he þurh oðer þing i þis bileaue ibroht ow bute +þ̵ ow þuncheð þ̵ ha schulden leasten aa. forþi þ̵ ȝe ne schulen +<span class = "linenum">95</span> +ham neu<i>er</i> biginnen. ah þer nis buten an godd þ<i>urh</i> hwam +witerliche alle weren i wrahte. ⁊ of nawt i þis woorld iset us +forto frourin. ant to fremien. ⁊ al swa as euch þing hefde +biginnunge of his godlec<big>;</big> al swa schulden alle habben +endunge ȝef ha þ̵ [f. 14 r] walden. engles ⁊ sawlen þurh þ̵ ha +bigunnen ahten ⁊ mahten endin þurh cunde. +<span class = "linenum">100</span> +ah he þurh his milce. ⁊ godlec of his grace makeð ham þ̵ ha beoð in eche +buten ende. ⁊ ter uore nis na þing euening. ne eche wið godd þ̵ ȝe +gremieð. for he is hare alre schuppent. ⁊ scheop as in su<i>m</i> time. +⁊ na time nes neauer þ̵ he ne bigon te beon in.</p> +</div> + + +<span class = "pagenum">132</span> +<a name = "page132" id = "page132"> </a> + +<h4><a name = "chap_XVIII" id = "chap_XVIII"> +XVIII. THE ORISON OF OUR LADY</a></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“Cotton Nero A 14, British Museum. See [<a href = "#chap_IX">IX, +Ancrene Wisse</a>].”</p> +</div> + + +<p class = "headnote"><span class = "headnote"> +Benedicta Tu in Mulieribus</span></p> + + +<div class = "verse"> + +<span class = "folionum">f. 120 v</span> + +<h5><b>On god ureisun of ure lefdi.</b></h5> + +<p class = "dropcap">C</p> +<p>ristes milde moder seynte marie.</p> +<p>Mines liues leome mi leoue lefdi.</p> +<p>to þe ich buwe ⁊ mine kneon ich beie.</p> +<p>and al min heorte blod to ðe ich offrie.</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +þu ert mire soule liht. ⁊ mine heorte blisse.</p> +<p>Mi lif ⁊ mi tohope min heale mid iwisse.</p> +<p>Jch ouh wurðie ðe mid alle mine mihte</p> +<p>and singge þe lofsong bi daie ⁊ bi nihte.</p> +<p>vor þu me hauest iholpen aueole kunne wise.</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +and ibrouht of helle in to paradise.</p> +<p>Jch hit þonkie ðe mi leoue lefdi.</p> +<p>and þonkie wulle þe hwule ðet ich liuie.</p> +<p>alle cristene men owen don ðe wur`s´chipe.</p> +<p>and singen ðe lofsong mid swuðe muchele gledschipe.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +vor ðu ham hauest alesed of deoflene honde.</p> +<span class = "sidenote"> +16. <i>isend</i>] <i>d</i> corr. out of <i>t</i>.</span> +<p>and i send mid blisse to englene londe. |</p> + +<span class = "folionum">f. 121 r</span> + +<p>wel owe we þe luuien mi swete lefdi.</p> +<p>wel owen we uor þine luue ure heorte beien.</p> +<p>þu ert briht ⁊ blisful ouer alle wu<i>m</i>men.</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +and god ðu ert ⁊ gode leof ouer alle wepmen.</p> +<p>alle meidene were wurðeð þe one.</p> +<p>vor þu ert hore blostme biuoren godes trone.</p> +<p>nis no wu<i>m</i>mon iboren þet ðe beo iliche.</p> +<p>ne non þer nis þin eming wið i<i>n</i>ne heoueriche.</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +heih is þi kinestol onuppe cherubine.</p> +<p>biuoren ðine leoue sune wid i<i>n</i>nen seraphine.</p> +<p>Murie dreameð engles biuoren þin onsene.</p> +<p>pleieð ⁊ sw`e´ieð ⁊ singeð. bitweonen.</p> +<p>Swuðe wel ham likeð biuoren þe to beonne.</p> + +<span class = "pagenum">133</span> +<a name = "page133" id = "page133"> </a> + +<p><span class = "linenum">30</span> +vor heo neu<i>er</i> ne beoð sead þi ueir to iseonne.</p> +<p>þine blisse ne mei no wiht understonden.</p> +<p>vor al is godes riche an under þine honden.</p> +<p>alle þine ureondes þu makest riche kinges.</p> +<p>þu ham ȝiuest kinescrud beies ⁊ gold ringes.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +þu ȝiuest eche reste ful of swete blisse.</p> +<p>þer ðe neure deað ne com<big>;</big> ne herm ne sorinesse.</p> +<p>þer bloweð i<i>n</i>ne blisse blostmen. hwite ⁊ reade.</p> +<p>þer ham neu<i>er</i> ne mei. snou. ne uorst iureden,</p> +<p>þer ne mei non ualuwen. uor þer is eche sumer.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +ne non liuiinde þing woc þer nis ne ȝeomer</p> +<p>þer heo schulen resten þe her ðe doð wurschipe.</p> +<p>ȝif heo ȝemeð hore lif cleane urom alle queadschipe.</p> +<p>þer ne schulen heo neu<i>er</i> karien ne swi`n´ken.</p> +<p>ne weopen ne murnen ne helle stenches stinken.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +þer me schal ham steoren mid guldene chelle. |</p> + +<span class = "folionum">f. 121 v</span> + +<p>and schenchen ham eche lif mid englene wille.</p> +<p>ne mei non heorte þenchen ne no wiht arechen.</p> +<span class = "sidenote"> +48. <i>techen</i>] <i>tegen</i> MS.</span> +<p>ne no muð imelen ne no tunge te<i>ch</i>en</p> +<p>hu muchel god ðu ȝeirkest wið inne paradise.</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +ham þet swinkeð dei ⁊ niht iðine seruise</p> +<p>al þin hird is i schrud mid hwite ciclatune.</p> +<p>and alle heo beoð ikruned mid guldene krune.</p> +<p>heo beoð so read so rose so hwit so þe lilie.</p> +<p>and eu<i>er</i> more heo beoð gled ⁊ singeð þuruhut murie.</p> +<p><span class = "linenum">55</span> +Mid brihte ȝimstones hore krune is al biset.</p> +<p>and al heo doð þet ham likeð. so þet no þing ha<i>m</i> ne let.</p> +<p>þi leoue sune is hore king ⁊ þu ert hore kwene.</p> +<p>ne beoð heo neu<i>er</i> i dreaued mid winde ne mid reine.</p> +<p>Mid ham is eu<i>er</i> more dei wið ute nihte.</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +Song wið ute seoruwe ⁊ sib wið ute uihte.</p> +<p>Mid ham is muruhðe moniuold wið ute teone ⁊ treie.</p> +<p>Gleobeames ⁊ gome inouh liues wil ⁊ eche pleie.</p> +<p>þereuore leoue lefdi long hit þuncheð us wrecchen</p> + +<span class = "pagenum">134</span> +<a name = "page134" id = "page134"> </a> + +<p>vort þu of þisse erme liue to ðe suluen us fecche.</p> +<p><span class = "linenum">65</span> +we ne muwen neuer habben fulle gledschipe.</p> +<p>er we to þe suluen kumen to þine heie wurschipe.</p> +<p>Swete Godes moder softe meiden ⁊ wel icoren.</p> +<p>þin iliche neu<i>er</i> nes ne neu<i>er</i>more ne wurð iboren.</p> +<p>Moder þu ert ⁊ meiden cleane of alle laste.</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +þuruhtut hei ⁊ holi in englene reste.</p> +<p>al englene were ⁊ alle holie þing</p> +<p>Siggeð ⁊ singeð þet tu ert liues welsprung</p> +<span class = "sidenote"> +73. <i>ðene</i> MS.</span> +<p>and heo siggeð alle þet ðe ne wonteð neu<i>er</i> ore.</p> +<p>ne no mon, þet ðe wurðeð ne mei neu<i>er</i> beon +uorloren. |</p> + +<span class = "folionum">f. 122 r</span> + +<p>þu ert mire soule [leoue] wið ute leasunge.</p> +<p><span class = "linenum">76</span> +efter þine leoue sune<big>;</big> leouest alre þinge.</p> +<p>al is þe heouene ful of þine blisse.</p> +<p>and so is al þes middeleard of þine mildheortnesse.</p> +<span class = "sidenote"> +79. <i>eomodnesse</i> MS.</span> +<p>So muchel is þi milce ⁊ þin e<i>d</i>modnesse.</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +þet no mon þet ðe ȝeorne bit of helpe ne mei missen.</p> +<p>ilch mon, þet to þe bisihð þu ȝiuest milce ⁊ ore.</p> +<p>þauh he ðe habbe swuðe agult ⁊ i dreaued sore.</p> +<p>þereuore ich ðe bidde holi heouene kwene.</p> +<span class = "sidenote"> +84. <i>iher</i> MS.</span> +<p>þet tu ȝif þi wille is iher<i>e</i> mine bene.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +ich ðe bidde lefdi uor þere gretunge.</p> +<p>þet Gabriel ðe brouhte urom ure heouen kinge.</p> +<p>and ek ich ðe biseche uor ih<i>es</i>u cristes blode</p> +<p>þet for ure note was i sched oðere rode.</p> +<p>vor ðe muchele seoruwe ðet was oðine mode.</p> +<p><span class = "linenum">90</span> +þo þu et ðe deaðe him bi uore stode</p> +<p>þet tu me makie cleane wiðuten ⁊ eke wið i<i>n</i>nen.</p> +<p>So þet me ne schende none kunnes sunne.</p> +<p>þene loðe deouel ⁊ alle kunnes dweoluhðe.</p> +<p>aulem urom me ueor awei mid hore fule fulðe.</p> +<p><span class = "linenum">95</span> +Mi leoue lif urom þine luue ne schal me no þing to dealen</p> +<p>vor oðe is al ilong mi lif ⁊ eke min heale.</p> +<p>vor þine luue i swinke ⁊ sike wel ilome</p> + +<span class = "pagenum">135</span> +<a name = "page135" id = "page135"> </a> + +<p>vor þine luue ich ham ibrouht i<i>n</i> to þeoudome,</p> +<p>vor þine luue ich uorsoc al þet me leof was.</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +and ȝef ðe al mi suluen. looue lif iþench þu þes.</p> +<p>þet ich ðe wreðede sume siðe hit me reoweð sore.</p> +<p>vor cristes fif wunden ðu ȝif me milce ⁊ ore.</p> +<p>ȝif þu milce nauest of me þet ich wot wel ȝeorne |</p> + +<span class = "folionum">f. 122 v</span> + +<p>þet ine helle pine swelten ich schal ⁊ beornen.</p> +<p><span class = "linenum">105</span> +ful wel þu me iseie þauh þu stille were.</p> +<p>hwar ich was ⁊ hwat i dude þauh þu me uorbere.</p> +<p>ȝif þu heuedest wreche inumen of mine luðernesse.</p> +<p>iwis ich heuede al uorloren paradises blisse.</p> +<p>þu hauest ȝet forboren me uor þine godnesse.</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +and nu ich hopie habben fulle uorȝiuenesse.</p> +<p>ne wene ich neure uallen in to helle pine.</p> +<p>hwon ich am to ðe ikumen ⁊ am ðin owune hine</p> +<p>þin ich am ⁊ wule beon nu ⁊ eu<i>er</i> more.</p> +<p>vor oðe is al mi lif ilong ⁊ o godes ore.</p> +<p><span class = "linenum">115</span> +Mi leoue swete lefdi to þe me longeð swuðe.</p> +<p>bute ich habbe þine help ne beo ich neu<i>er</i> bliðe.</p> +<p>ich þe bidde þet tu kume to mine uorð siðe.</p> +<p>and nomeliche þeonne þine luue kuðe.</p> +<p>auouh mine soule hwon ich of þisse liue uare</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +and i schild me urom seoruwe ⁊ from eche deaðes kare.</p> +<p>ȝif þu wult ðet ich iðeo gode ȝeme nim to me.</p> +<p>vor wel ne wurð me neu<i>er</i> bute hit beo þuruh ðe.</p> +<p>Mid swuþe luðere lasten mi soule is þuruh bunden.</p> +<p>ne mei no þing so wel so þu healen mine wunden.</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +to þe one is al mi trust efter þine leoue sune</p> +<span class = "sidenote"> +126. <i>lune</i>] <i>luue</i> MS.<br /> +127. <i>arine</i> on an erasure.<br /> +128. <i>drawe</i>] <i>w</i> over <i>ị</i> MS.<br /> +130. <i>wreeche</i> MS.</span> +<p>vor is holie nome of mine liue ȝif me lu<i>n</i>e.</p> +<p>ne þole þu þene unwine þet he me arine</p> +<p>ne þet he me dra`w´e in to helle pine.</p> +<p>nim nu ȝeme to me so me best a beo ðe beo.</p> +<p><span class = "linenum">130</span> +vor þin is þe wurchipe ȝif ich wre<i>c</i>che wel iþeo.</p> + +<span class = "pagenum">136</span> +<a name = "page136" id = "page136"> </a> + +<p>þu ne uorsakest nenne mon uor his luðernesse.</p> +<p>ȝif he `is´ to bote ȝeruh ⁊ bit þe uorȝiuenesse. |</p> + +<span class = "folionum">f. 123 r</span> + +<p>þu miht lihtliche ȝif þu wult al mi sor aleggen.</p> +<p>and muchele bet biseon to me þen ich kunne siggen.</p> +<p><span class = "linenum">135</span> +þu miht forȝelden lihtliche mine gretunge.</p> +<p>al mi swinc ⁊ mi sor ⁊ mine kneouwunge.</p> +<p>Jne me nis noþing feier on to biseonne.</p> +<span class = "sidenote"> +138. <i>þingþ̵</i> MS.</span> +<p>Ne no þing þ̵ beo wurðe biuoren þe to beonne.</p> +<p>þereuore ich þe bidde þ̵ þu me wassc`h´e ⁊ schrude</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +þuruh þine muchele milce þ̵ spert so swuðe wide</p> +<p>Nis hit ðe no wurðscipe þ̵ þe deouel me to drawe.</p> +<p>ȝif þu wult hit iðauien iwis he wule ðurchut fawe.</p> +<p>vor he nolde neu<i>er</i>re þ̵ þu hefedest wurðschipe.</p> +<p>Ne no mon þ̵ þe wurðeð þ̵ he hedde gledschipe.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +þu hit wost ful ȝeorne þ̵ þe deouel hateð me.</p> +<p>and nomeliche þereuore þ̵ ich wurðie þe.</p> +<p>þereuore ich þe bidde þ̵ þu me wite ⁊ werie.</p> +<p>þet þe deouel me ne drecche ne dweolðe me ne derie.</p> +<p>So þu dest ⁊ so þu schalt uor ðire mild heortnesse.</p> +<p><span class = "linenum">150</span> +þu schalt me aueir dol of heoueriche blisse.</p> +<p>ȝif ich habbe muchel ibroken, muchel ich wulle beten.</p> +<p>and do mine schrifte ⁊ þe ueire greten.</p> +<p>þe hwule þ̵ ich habbe mi lif ⁊ mine heale.</p> +<p>vrom ðire seruise ne schal me no þing deale.</p> +<p><span class = "linenum">155</span> +biuoren þine uote ich wulle liggen ⁊ greden.</p> +<p>vort ich habbe uorȝiuenesse of mine misdeden.</p> +<p>Mi lif is þin mi luue is þin mine heorte blod is þin.</p> +<p>and ȝif ich der se`g´gen mi leoue leafdi þu ert min.</p> +<p>alle wurðschipe haue þu on heouene and ec on eorðe.</p> +<p><span class = "linenum">160</span> +and alle gledschipe haue þu al so ðu ert wurðe. |</p> + +<span class = "folionum">f. 123 v</span> + +<p>Nu ich þe bi seche ine cristes cherite.</p> +<p>þet þu þine blescinge ⁊ þine luue ȝiue me.</p> + +<span class = "pagenum">137</span> +<a name = "page137" id = "page137"> </a> + +<p>ȝeme mine licame ine clenenesse</p> +<p>Godalmihti unne me vor his mild heortnesse.</p> +<p><span class = "linenum">165</span> +þ̵ ich mote þe iseo in ðire heie blisse.</p> +<p>and alle mine ureondmen þe bet beo nu to dai.</p> +<p>þ̵ ich habbe i sungen þe ðesne englissce lai.</p> +<p>and nu ich þe bi seche vor ðire holinesse.</p> +<span class = "sidenote"> +169. <i>Munuch</i>] <i>nu</i> on an erasure MS.<br /> +170. <i>biðe</i> MS.</span> +<p>þet þu bringe þene Munuch to þire glednesse.</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +þet funde ðesne song bi ðe mi looue leafdi.</p> +<p>Cristes milde moder seinte marie. amen.</p> + +<p class = "sidenote"> +Between ll. 163, 4, a line omitted: it was supplied at the top of the +folio, but cut away by the binder. Zupitza read the traces of the last +two words as <i>ine eadmodnesse</i>.</p> + +</div> + +<!-- first version --> + +<span class = "pagenum">138</span> +<a name = "page138" id = "page138"> </a> + +<h4><a name = "chap_XIX" id = "chap_XIX"> +XIX. SAINT JULIANA</a></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“i. Bodleian 34, Oxford (B). ii. Royal 17 A 27, British Museum (R): +for descriptions see [<a href = "#chap_XVI">XVI, Sawles Warde</a>]. ... +R is abbreviated ... the joints are often visible.”</p> + +<hr class = "tiny" /> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_XIX_alt">Bodleian MS</a><br /> +<a href = "#chap_XIX_parallel">Parallel Texts</a></p> +</div> + +<h5 class = "smallcaps">Royal MS.</h5> + +<div class = "prose"> + +<span class = "folionum">[f. 56 r]</span> +<h5><b>Her cumseð þe uie of seinte iuliane. ant telleð of liflade +hire.</b></h5> + +<p><span class = "dropcap">I</span>n ure lauerdes luue þe is feader of +frumschaft. ant on his deorewurðe sunes nome. ant o þes +hali gastes. þ̵ glideð of ham baðen. alle lewede men. þ̵ +understonden ne mahen latines ledene. +<span class = "linenum">5</span> +liðin. ⁊ lustnin ane meidenes liflade. þ̵ is of latin iturnd into +englisch. þ̵ te lif hali lefdi. in heouene luuie us þe mare. ant +of þis lihinde lif : leade us wið hire ern [f. 56 v] +dunge. þe is icoren of crist in to þe eche of heouene.</p> + +<p><span class = "dropcap">Þ</span>eos +meiden. ant tis martir. wes iuliane ine<i>m</i>pnet. in nichomedes +<span class = "linenum">10</span> +burh. ⁊ of heðene cun icume<i>n</i>. ant hire fleschliche feder wes +affrican ihaten. of þe heðene mest þeo þ̵ cristene weren<big>;</big> +derfliche droh ham to deaðe. ah heo as þeo þ̵ te heouenlich feder +luuede. leafde al hire aldrene lahen. ⁊ bigon to luuien þene liuiende +lauerd þe lufsum godd. þ̵ wisseð ant weldeð al þ̵ is on +worlde<big>;</big> ⁊ al þ̵ iwraht is. Þa wes +<span class = "linenum">15</span> +biþon time as redegunge telleð. Maximian þe modi keiser ine Rome heinde +ant heriende heðene mawmez. wið unmeð muchel hird ⁊ unduhti duheðe. ⁊ +for demde alle þeo<big>;</big> þe on drihtin bilefden. þes +Maximian luuede an heh mon of cunne ant eke riche of rente elewsius wes +ihaten. ant weren as feolahes þ<i>urh</i> muche freontschipe. +<span class = "linenum">20</span> +þis meidenes feder ⁊ he. weren swiðe wel to gederes. as he sumchere iseh +hire utnume feir. ant freoliche. he felde hi<i>m</i> iwundet. þ̵ +wið uten +<span class = "pagenum">140</span> +<a name = "page140" id = "page140"> </a> +lechnunge of hire libben he ne mahte. Affrican wiste wel þ̵ he wes freo +boren. ⁊ þ̵ him walde bicumen a freo boren burde. ant ȝettede h<i>im</i> +his dohter. ⁊ wes sone [f. 57 r] ihondsald al hire unwilles. +ah +<span class = "linenum">25</span> +heo truste on him þat ne trukeneð namon<big>;</big> þ̵ trusteð +treowliche on him. ant euch deis dei eode to ch`i´rche to leornen godes +lare. ȝeornliche to witen hu ha mahte best witen hire unweommet. + . .</p> + +<p class = "missing"> </p> + +<p><span class = "sidenote"> +34, 36. <i>ture tur</i> MS.<br /> +37. <i>ciclatur</i> MS.</span> +ah as ha wende hire summes weis to witene<big>;</big> sende him to +seggen. þ̵ nalde +<span class = "linenum">30</span> +ha lihten swa lahe ne nehlechen him for nan liuiende mon. er þen he were +under Maximian hehest in rome þ̵ is hehreue. Sone so he iherde þis. he +bi ȝet et te keiser þ̵ he ȝettede him reue to beonne as þ̵ he +iȝirnd hefde. ant he as me þa luuede. lette leaden him i<i>n</i>to <span +class = "tag"><i>c</i>ure</span>. ⁊ te riche riden in. ⁊ tuhen him ȝont +te tun<big>;</big> from strete to strete. +<span class = "linenum">35</span> +ant al þe <span class = "tag"><i>c</i>ur</span> wes bitild. þ̵ he wes +in. wið purpre wið pal. ⁊ wið <span class = +"tag">ciclatu<i>n</i></span>. ⁊ deorewurðe claðes. as þe þ̵ heh þing +hefde to heden. ant þa he hefde þis idon<big>;</big> he sende hire to +seggen. þ̵ he hefde hire wil iwraht. ⁊ heo schulde his wurchen.</p> + +<p><span class = "dropcap">I</span>uliane +þe edie i<i>es</i>u cristes leouemon of his blisfule luue balde +<span class = "linenum">40</span> +hire seoluen. sende him to onswere [f. 57 v] bi an of hire +sonden. Elewsius wite þu hit wel ireadi. wraðði so þu wraðði. no lengre +nulich hit heolen þe. ȝef þu wult leauen þe lahen þ̵ tu list in. ant +leuen in godd feder. ⁊ i<i>n</i> his deorewurðe sune. ⁊ iþe hali gast. +ichulle wel neomen þe. ȝef þu nult no<big>;</big> þu art wundi of me. ⁊ +oðer luue sech þe. +<span class = "linenum">45</span> +Þa þe reue iherde þis<big>;</big> he wreððede him swiðe. ⁊ hire feder +cleopede. ant feng on to tellen him. hu his doht<i>er</i> droh him from +deie to deie. ant efter þ̵ he wende to habben his iwil so ha him þis +word sulliche sende. Bi þ̵ ilke godd q<i>uo</i>ð hire feder þ̵ me is lað +to gremien beo hit soð þ̵ tu seist to wraðer heale seide ha hit. ant nu +ichulle o great +<span class = "linenum">50</span> +<span class = "pagenum">142</span> +<a name = "page142" id = "page142"> </a> +grome al biteachen hire þe. to wurchen þi wil. ⁊ al þ̵ te wel likeð as +mit tin ahne. ⁊ me cleopede hire forð biuoren hire feder. ⁊ he feng +feire to fondin his dohter Mi deorewurðe dohter hwer fore +uor sakestu þi sẏ. ant ti selhðe. þe weolen ant te wu<i>n</i>nen +þ̵ walden awakenin ant waxen of þi wedlac. þ̵ ich þe to reade. for he is +inoh +<span class = "linenum">55</span> +lauerd elewsius ine rome. ⁊ tu maht beon leafdi dohter ȝef þu wel wult. +Iuliane þe eadie onswerede him ⁊ seide as þeo þat [f. 58 r] +ine godd hire hope hefde. ȝef he wule leuen an god al mihti. þenne mei +he speoken þrof ⁊ inoh raðe speden. ant ȝef þ̵ he nule nawt. ne schal +wiuen on me. wiue þer his wil is. þa hire feder iherde þis<big>;</big> +<span class = "linenum">60</span> +þa feng he to swerien. Bi mi kinewurðe lauerd apollo. ant bi mi deore +leafdi diane. þ̵ ich muche luuie. ȝef þu haldest her on. ichulle +leoten deor to teore<i>n</i> ant to luken þe. ⁊ ȝeouen þi +flesch<big>;</big> fuheles of þe lufte. Iuliane him onswerede ⁊ +softeliche seide. ne wen þu nawiht leoue feder. þ̵ tu affeare me swa. +for i<i>es</i>u crist godes sune +<span class = "linenum">65</span> +þ̵ ich on leue ⁊ luuie as lauerd lufsumest on liue. þah ich beo +forbernd. ⁊ to loken limel. nulich heronont buhen þe nawiht Þa +feng eft hire [feder] on wið olhnu<i>n</i>ge to fondi<i>n</i> ȝef he +mahte eisweis wenden hire heorte. ⁊ seide hire lufsumliche. þ̵ ne +schulde ha nane wunne lihtliche wilnin<big>;</big> þ̵ he ne schulde +welden. wið þ̵ ha walde hire þonc wenden +<span class = "linenum">70</span> +Nai quoð þ̵ meiden schuldich don me to him þ̵ is alle deoulen bitaht. ⁊ +to eche deð idemet. to furwurðen wið him world abuten ende. for his +wedlakes weole oðer for eni wunne. for soð ich hit segge un wurð +is hit me. ichulle þ̵ he hit wite wel. ant tu [f. 58 v] eke +mid him þ̵ ich am iweddet to an þ̵ ichulle treowliche to halden ant +wið uten les +<span class = "linenum">75</span> +luuien. þe is unlich him. ⁊ alle worldlich men. ne nullich him nowðer +leauen. ne lihen for weole ne for wunne. for wa. ne for wunne þet ȝe +mahen don me. þa feng hire feder te wreððen swiðe ferlich ⁊ swiðe +hokerliche freinede. Me hwet is he þes were þ̵ tu art to iweddet. +<span class = "sidenote"> +80. <i>ilenet</i>] MS. defective here.<br /> +89. <i>wraðel</i> MS.<br /> +98. <i>schal</i>] <i>salch</i> MS.</span> +þ̵ tu hauest wið uten me þine luue <span class = +"tag">ilene[t]</span> for hwam þu letest lutel of +<span class = "linenum">80</span> +<span class = "pagenum">144</span> +<a name = "page144" id = "page144"> </a> +þ̵ tu schuldest luuie<i>n</i>. ne ich neuer þ̵ ich wite nes wið him +icnawen. For gode q<i>uo</i>ð þet meiden þin harm is þe mare nawt forþi +þet tu nauest ofte iherd of him ȝare. þ̵ is iesu godes sune. þe forto +lesen moncun þ̵ forloren schulden beon<big>;</big> lette his deo`r´wurðe +lif on rode. ne ich ne seh him neuer þ̵ me sare for þuncheð. ah ichim +luuie ant +<span class = "linenum">85</span> +leue as on lauerde. ne schal me firsin him from<big>;</big> nowðer +deouel ne mon. For mi lif quoð hire feder þe schal laðin his luue for þu +schalt beon ibeaten. mid besmes swa bittre þ̵ tu wummon were. schal to +<span class = "tag">wraðe<i>r</i></span> heale iwurðen. Swa muche quoð +ha ich iwurðe him þe leouere<big>;</big> So ich derure þing for his luue +drehe. þ̵ ti wil is<big>;</big> wurch nu. +<span class = "linenum">90</span> +⁊ he het hatterliche strupen hire steortnaket. ⁊ beten hire swa luðere +þ̵ hire leofliche lich<big>;</big> liðeri al oblode. ⁊ swa ha duden so +luðere þ̵ te blod ȝet adun of þe ȝerden. ⁊ heo bigon to ȝeien. Beaten so +ȝe beaten ȝe beliales bu[f. 59 r]deles. ne mahe ȝe nowðer mi +luue ne min bileaue lutlen toward him mi lufsum leof mi leowinde lauerd +ne +<span class = "linenum">95</span> +nullich leauen ower read þ̵ for readeð ow seoluen. ne ower mix mawmex þ̵ +beoð þes feondes fetles heien ne herien. for teone ne for tintreow þ̵ ȝe +mahen timbrin. Na quoð he is hit swa hit <span class = +"tag">schal</span> sutelin sone. for ichulle biteachen mislich þi bodi +to elewsium þe riche reue irome ant he schal for swelten ant +for reden þe efter es wille wið +<span class = "linenum">100</span> +allescunnes pinen. ȝe quoð þis meiden þ̵ mei crist welden. for ne mahe +ȝe nawt don me bute hwet he wule þeauien ow to muchelin mi mede ⁊ te +murðe þ̵ lið to meiðhades menske for euer so ȝe mare merrið me +her<big>;</big> so mi crune bið brihtre ⁊ fehere. for ichulle bliðeliche +drehen euer euch derf for mi deore lauerdes luue. ant softe me +<span class = "linenum">105</span> +bið euch derf hwen ich him serui þah þume to elewsium willes +biteache<big>;</big> ne ȝeue ich for inc nowðer. þ̵ ȝe me mahen harmen. +for so ȝe mare me her harmeð. so mare [3]e me helpeð seoueuald to +heouene. +<span class = "pagenum">146</span> +<a name = "page146" id = "page146"> </a> +⁊ ȝef ȝe me doð to deaðe hit bið me deorewurðe ant ich schal þer +þ<i>urh</i> bliðe bicumen into endelese blissen ant ȝe schulen wrecches +<span class = "linenum">110</span> +áwei ower wurðes þ̵ ȝe iboren weren sinken to wraðer heale ow to þe bale +bitter deope into helle. <b>H</b>ire feder affrican þ<i>urh</i> þis +bittre teone bitahte hire to elewsium þe luðere [f. 59 v] +reue. ant he lette bringen hire biuoren him to his heh seotel as he set +in dome as reue of þe burhe . . . +<span class = "linenum">115</span></p> + +<p>[f. 61 r] þa elewsius iseh þis þ̵ ha þus feng on to festnen +hire seoluen þohte þ̵ he walde anan don hire ut of dahene ⁊ bed swiðe +bringen hire brune of wallinde breas ant healden on hire heauet þ̵ hit +urne endelong hire leofliche bodi dun to þe helen ant swa me dude sone. +ah hire hende healent wiste hire unweommet. elewsius +<span class = "linenum">120</span> +warð wod ut of his witte. ant nuste hwet seggen ⁊ het swiðe don hire ut +of his ehsihðe. ⁊ dreihen hire into darc hus ⁊ p<i>ri</i>sunes pine. ant +he duden sone. Heo as ha þrinne wes in þeosternesse hire ane feng te +cleopien to crist ant bidden þeos bone.</p> + +<p><span class = "dropcap">L</span>auerd +godd al mihti. mi murhðe ant mi mede mi sy ant mi +<span class = "linenum">125</span> +selhðe þu isist hu icham bistaðet ant bi stonden festne mi +bileaue steor me ant streng me. for al mi strencðe is uppon þe. mi +fedeR. ⁊ mi modeR for ich nulle for saken þe<big>;</big> habbeð +for saken me ⁊ al mi nest falde cun me heaneð þet schulden mine +freond beon<big>;</big> beoð me mest feondes ant mine hinen me beoð mest +heanen ah habbich þin +<span class = "linenum">130</span> +anes help icham wil cweme ne leaf þume neuer liuiende lauerd as þu +wistest daniel bimong þe wode leuns ant te þreo +chil[f. 61 v]dren +<span class = "pagenum">148</span> +<a name = "page148" id = "page148"> </a> +ananie zacharie misael inempnet. bi wistest unweo<i>m</i>met from +þe ferliche fur of þe furneise swa þu wite ant witen me to witen me from +sunne. lauerd þurh þis lease lif<big>;</big> lead me to lestinde to þe +hauene +<span class = "linenum">135</span> +of heale as þu leddest israeles folc þurh þe reade sea buten schip +druifot ant hare fan senchtest þ̵ ham efter sohten afal þumine famen ant +to drif drihtin þen deouel þ̵ me derueð. for ne mei na mon +wið uten þi strencðe stonden him aȝeines lef me þ̵ ich mote +i seon him ȝet schent<big>;</big> þ̵ weneð me to schrenchen ant +schunchen of þe +<span class = "linenum">140</span> +weie<big>;</big> þ̵ leadeð to eche lif. wite me from his lað ant wið his +crefti crokes. wite me wið mine unwines þ̵ tu beo euer iheret ant iheiet +in heouene ant in eorðe beo þu áá iblescet as þu were ant art. ant euer +schalt beon in eche blisse. amen.</p> + +</div> + +<!-- end first version --> + +<!-- second version --> + +<span class = "pagenum">139</span> +<a name = "page139" id = "page139"> </a> + +<h4><a name = "chap_XIX_alt" id = "chap_XIX_alt"> +SAINT JULIANA</a></h4> + +<h5 class = "smallcaps">Bodleian MS.</h5> + +<div class = "mynote"> +<p class = "center"> +<a href = "#chap_XIX">Royal MS</a> (above)<br /> +<a href = "#chap_XIX_parallel">Parallel Texts</a> +</p> +</div> + +<div class = "prose"> + +<span class = "folionum">[f. 36 v]</span> +<h5><b>I þe feaderes ⁊ i þe sunes ⁊ i þe hali gastes Name. Her Biginneð +þe liflade. ant te passiun of seinte Juliene.</b></h5> + +<p><span class = "dropcap">I</span>n +<span class = "sidenote"> +5. <i>bað̣ẹ</i> MS.</span> +ure lau<i>er</i>des luue þe feader is of frumscheft. ant iþe deore +wurðmunt of his deorewurðe sune. ⁊ iþe heiunge of þe hali gast. þe of +ham <span class = "tag">ba</span> glideð. an godd unagin euch godes ful. +Alle leawede +<span class = "linenum">5</span> +men. þe understonden ne muhen latines ledene. lideð ⁊ lusteð þe liflade +of a meide<i>n</i>. [f. 37 r] þ̵ is of latin +iturnd<big>;</big> to englische leode. wið þon þat teos hali leafdi. in +heouene luuie us þe mare. ⁊ þurh þis lihnide lif<big>;</big> leade us to +þ̵ eche. þurh hire eadi erndunge. þ̵ c<i>ri</i>st is swiðe icweme. +<span class = "linenum">10</span></p> + +<p><span class = "dropcap">Þ</span>eos +<span class = "sidenote"> +12. <i>Alḷ</i> MS.<br /> +15. <i>ileuet</i> MS.</span> +meiden ⁊ teos martyr þ̵ ich of munne<big>;</big> wes Juliene inempnet. i +Nichomedese burh. <span class = "tag">Al</span> of heaðene cun icumen ⁊ +akennet. ⁊ hire fleshliche feader affrican hehte. þe heande ⁊ heascede +mest men þe weren cristene. ⁊ droh ha<i>m</i> þurh derue pinen to deaðe. +Ah heo as þeo þ̵ te hehe heouenliche lau<i>er</i>d hefde his luue <span +class = "tag">ile<i>n</i>et</span>. leafde +<span class = "linenum">15</span> +hire ealdrene lahen ⁊ bigon to luuien þen áá liuiende goð þe lufsume +lau<i>er</i>d. þ̵ schupte alle sche`a´ftes ⁊ wealdeð ⁊ wisseð efter þet +his wil is. al þ̵ ischeapen iS.</p> + +<p><span class = "dropcap">W</span>es +<span class = "sidenote"> +25. <i>inune</i> MS.</span> +iþon time as þe redunge telleð. þe modi Maximien keiser irome. heriende. +⁊ heiende heaðene maumez. wið unimeað +<span class = "linenum">20</span> +muchel hird. ⁊ wið heh duheðe. ⁊ fordemde alle þeo þe o drihtin +bilefden. Þes mihti maximien luuede an eleusium biuoren monie of his +men. Akennet of heh cun. ⁊ swiðe riche of rente. ⁊ ȝung<i>e</i> mon of +ȝeres. þes ȝunge mon eleusi<i>us</i>. þ̵ þ<i>us</i> wes wel wið þe +king<i>e</i>. hefde <span class = "tag">iunne</span> feolahschipe to +affrican. ⁊ wes iwunet ofte to cumen wið him +<span class = "linenum">25</span> +[f. 37 v] to his in. ⁊ iseon his dohter.</p> + +<p><span class = "dropcap">A</span>s +<span class = "sidenote"> +36. After <i>were</i>, <i>al</i> erased.</span> +he hefde en chere bihalden swiðe ȝeorne hire utnumne feire. ⁊ freoliche +ȝuheðe<big>;</big> felde him iwundet in wið in his heorte wið þe +flan þe of luue fleoð. swa þ̵ him þuhte þet ne mahte he nanes +<span class = "pagenum">141</span> +<a name = "page141" id = "page141"> </a> +weis wið ute þe lechnunge of hire luue libben. Ant efter lutle +<span class = "linenum">30</span> +stounde wið ute long<i>e</i> steuene. wes him seolf sonde to +affrican hire feader. ⁊ bisohte him ȝeorne þ̵ he hire ȝeue him. ⁊ he +hire walde menskin wið al þ̵ he mahte. As þe þi<i>n</i>g i þe world þ̵ +he meast luuede. Affrican wiste þ̵ he wes swið freo iboren. ant walde +wel bicumen him a freo iboren burde. ⁊ ȝetede him his bone. Ha wes +<span class = "linenum">35</span> +him sone i hondsald þah hit hire unwil <span class = +"tag">were</span>. <span class = "smallcaps">Ah</span> ha truste upon +him þ̵ ne truked na mon. ha trewliche him truste on. ⁊ eode to chirche +euche daheðes dei. to leornin godes lare. biddinde ȝeorne wið reowfule +reames. þ̵ he wissede hire o hwuche wise ha mahte witen hire +meiðhað.</p> + +<p class = "missing"> +<span class = "linenum">40</span></p> + +<p>Ah heo forte werien hire wið him summe `h´wile : +[f. 38 r] sende him to seggen. þ̵ nalde ha nawt lihten se lahe +to luuien. Ne nalde ha neolechin him for na liuiende mon. ear þen he +were under Maximien. hehest i Rome. þ̵ is heh reue. He ase timliche as +he hefde iherd þis. biȝet ed te Keiser þet he ȝette him al þ̵ he walde. +<span class = "linenum">45</span> +⁊ lette as me luuede þa leaden him i cure up o fowr hweoles. ⁊ teon him +ȝeonte tun þron from strete to strete. Al þe cure ou<i>er</i>tild þ̵ he +wes itohen on<big>;</big> wið purpres ⁊ pelles. wið ciclatuns ⁊ cendals +⁊ deorewurðe claðes. AS þe þ̵ se heh þing hefde to heden. ant se riche +refschipe to rihten ⁊ to readen. þa he hefde þus idon. sende hire +þ<i>us</i> +<span class = "linenum">50</span> +to seggen hire wil he hefde iwraht. Nu his ha schulde wurchen. Juliene +þe eadie ih<i>es</i>u c<i>ri</i>stes leofmon of his blisfule luue balde +hire seolue<i>n</i>, ⁊ sende him <span class = "tag">al</span> openliche +bi sonde to seggen. þis word ha send te for nawt þu hauest iswechte. +wreaðe se þu wreaðe. +<span class = "sidenote"> +53. <i>al</i>] <i>ṭọ al</i> MS.<br /> +70. <i>ṭreade</i> MS.</span> +Do þ̵ tu do wult nule ich ne ne mei ich lengre heolen hit te ȝef þu wult +<span class = "linenum">55</span> +leauen. þe lahen þet tu liuest in ant leuen i godd feader. ⁊ in his +deorwurðe sune. ⁊ i þe hali gast folkene froure. an godd +[f. 38 v] þ̵ is igret wið euches cunnes gode<big>;</big> Ich +chule wel neome þe. ⁊ ȝef þ̵ tu nult no<big>;</big> þu art windi of me. +⁊ oðer luue sech þe. Þa þe hehe reue iherde þis ondswere<big>;</big> +bigon to wreðen swiðe. ⁊ cleopede hire +<span class = "linenum">60</span> +feder forð. ⁊ feng on to tellen. hwuch word ha sende him. Efter +þ̵ he wende forte habben idon al þ̵ he wilnede. Affrican hire feader +wundrede him swiðe. ⁊ bigon to swerien. bi þe ilke godes þ̵ me is lað to +gremien. beo hit soð þ̵ tu seiist<big>;</big> to wraðer heale. ha sehð +hit. ant +<span class = "pagenum">143</span> +<a name = "page143" id = "page143"> </a> +ich wulle o great grome al biteachen hire þe. ⁊ tu do hire. al þ̵ tu +<span class = "linenum">65</span> +wult. He þonkede him. ⁊ heo wes icleopet forð. ⁊ affrican hire feader +feng on earst feire on<big>;</big> to lokin ȝef he mahte wið eani luue +speden. Juliene q<i>uo</i>ð he mi deorewurðe dohter. sei me hwi þu +forsakest þi sy ⁊ ti selhðe? þe weole<i>n</i> ⁊ te wunnen. þe walden +awakenen. ⁊ waxen of þe wedlac þ̵ ich <span class = "tag">reade</span> +þe to : hit nis nan +<span class = "linenum">70</span> +eðelich þing. þe refschipe of rome. ant tu maht ȝef þu wult. beon +burhene leafdi. ⁊ of alle þe londes þe þer to liggeð. Juliene þe +eadie ontswerede him ⁊ seide. ȝef he wule luuien. ⁊ leuen g`o´dd. al +mihti<big>;</big> þenne mei he [speoken] þrof. ⁊ speden inoh reaðe. for +ȝef he þ̵ nule no<big>;</big> ich segge þe þ̵ soð is. ne schal he wiuen +on me. Sei nu +<span class = "linenum">75</span> +hwet ti wil is. affrican wreaðede ⁊ [f. 39 r] swor swiðe +deopliche. for þe drihtfule godd apollo mi lau<i>er</i>d. ⁊ mi deore +leafdi þe deorewurðe diane þ̵ ich muche luuie. ȝef þu haldest +her on<big>;</big> ich schal leote wilde deor to luken ⁊ +toteore þe ⁊ ȝeoue þi flesch fode to fuheles of þe lufte. Juliene him +ondswerede. ⁊ softeliche seide. Ne lef þu +<span class = "linenum">80</span> +nawt leoue feader þ̵ tu offeare me swa<big>;</big> ich swerie aȝein. þe +ih<i>es</i>u c<i>ri</i>st godes sune. þ̵ ich on leue. ⁊ luuie as +leoflukest. ⁊ lufsumest lau<i>er</i>d. þah ich cwic beo forbearnd baðe +lim ⁊ lið ileitinde leie. Nulle ich þe her onont þreate se þu þreate +buhe ne beien.</p> + +<p><span class = "dropcap">[A]</span>ffrican +feng eft on. ⁊ to fondin ongon ȝef he mahte eanis weis +<span class = "linenum">85</span> +wið olhnunge wenden hire heorte. ⁊ leoftede luueliche. ⁊ seide hire +sikerliche. Þ̷ ne schulde ha lihtliche wilni na wunne<big>;</big> þ̵ ha +ne schulde wealden. wið þe<i>re</i>an þ̵ ha walde hire wil wenden. Nai +q<i>uo</i>ð ha þ̵ nis nawt. schulde ich do me to him. þ̵ alle deoflen is +bitaht. ⁊ to eche deað fordemet. to forwurðe wið him worlt buten ende +iþe putte +<span class = "linenum">90</span> +of helle? for his wedlackes weole oðer for ei wunne. To soðe ich hit +segge þe. Vnwurð hit is me. Ich chulle þ̵ he wite hit ful wel. ⁊ tu eke +mid al<big>;</big> i`c´h am to an iweddet þ̵ ich chulle treowliche +wiðute leas luuien. þ̵ is unlich him ⁊ alle worltliche men. ne nulle ich +neauer mare him lihen ne lea[f. 39 v]uen. for weole ne for +wunne. for +<span class = "linenum">95</span> +wa ne for wontreaðe þ̵ ȝe me mahen wurchen.</p> + +<p><span class = "dropcap">H</span>ire +<span class = "sidenote"> +99. <i>ileuet</i> MS.<br /> +111. After <i>drehe</i> an erasure of three letters MS.<br /> +112. <i>leggeð</i> corr. out of <i>leggen</i> MS.<br /> +113. <i>þ̵</i>] <i>⁊</i> MS.</span> +feader feng on to wreaððin swiðe ferliche ⁊ easkede hire hokerliche. Ant +hwet is he þes were þ̵ tu art to iweddet. þ̵ tu hauest wið ute me +se forð þi luue <span class = "tag">ile<i>n</i>et</span>. þ̵ tu letest +lutel. of al þ̵ +<span class = "pagenum">145</span> +<a name = "page145" id = "page145"> </a> +tu schuldest luuien. Ne ich nes neauer þ̵ ich wite ȝet. wið him +<span class = "linenum">100</span> +icnawen. for gode q<i>uo</i>ð þe meiden þin hearm is þe mare. Nawt +for þi þ̵ tu nauest iherd of him ȝare. Þ̷ is ih<i>es</i>u godes +sune. þ̵ forte alesen moncun þ̵ schulde beon forloren al<big>;</big> +lette lif o rode. Ich ne seh him neau<i>er</i> ⁊ þ̵ me +of þuncheð. Ah ich him luuie ⁊ wulle don. ⁊ leue on as o +lau<i>er</i>d. Ne schal me firsen him from. Nowðer +<span class = "linenum">105</span> +deouel ne mon. for mi lif q<i>uo</i>ð hire feader þe schal laðin his +luue. for þu schalt habbe þrof hearm ⁊ scheome baðe ⁊ nu þu schalt on +alre earst. as on ernesse swa beon ibeaten wið bittere besmen. þ̵ tu +were wummon of wu<i>m</i>mone bosum to wraðerheale eau<i>er</i> iboren +iþe worlde. Swa muche q<i>uo</i>ð þ̵ meiden ich beo him þe +leou<i>er</i>e. se ich +<span class = "linenum">110</span> +derfre þing for his luue <span class = "tag">drehe</span>. [wurch] þu þ̵ +ti wil is. Ȝe q<i>uo</i>ð he bliðeliche. ant swiðe heatterliche. strupen +hire steort naket. ⁊ <span class = "tag">leggeð</span> se +luðer[f. 40 r]liche on hire leofliche lich<big>;</big><span +class = "tag"> <i>þ̵</i> </span>hit liðeri o blode. Me nom hire ⁊ dude +swa þ̵ hit ȝeat adun of þe ȝerden. ant heo bigon to ȝeien. Beaten se ȝe +beaten ȝe beliales budeles. ne mahe ȝe nowðer +<span class = "linenum">115</span> +mi luue ne mi bileaue lutlin towart te liuiende godd mi leofsume +leofmon. þe luuewurðe lau<i>er</i>d. ne nulle ich leuen ower read þe +forreadeð ow seolf. ne þe mix maumez þe beoð þes feondes +fetles<big>;</big> heien ne herien. for teone ne for tintreohe þ̵ ȝe me +mahe timbrin. Na nult tu q<i>uo</i>ð affrican. hit schal sone sutelin. +for ich chulle sende +<span class = "linenum">120</span> +þe nu ⁊ biteache þi bodi to eleusiu<i>m</i> þe riche þ̵ reue is +ou<i>er</i> rome. ant he schal þe forreaden. ⁊ makie to forswelten. as +his ahne wil is þurh al þet eauer sar iS.</p> + +<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e +<span class = "sidenote"> +125. <i>mutli</i> MS.</span> +q<i>uo</i>ð þis meiden þ̵ mei godd welden. ne mahe ȝe nawt do me bute +þet he wule þeauien ⁊ þolien ow to donne to <span class = +"tag">mu<i>c</i>li</span> mi mede +<span class = "linenum">125</span> +⁊ te murhðe þ̵ lið to meiðhades menske. for eauer se ȝe nu her mearreð +me mare<big>;</big> se mi crune schal beon brihttre ba ⁊ fehere. +for þi ich chulle bliðeliche ⁊ wið bliðe heorte drehen eauer euch +derf. for mi leofmones luue þe lufsume lau<i>er</i>d ⁊ softe me bið euch +sar in his seruise. þu wult þu seist aȝeoue me to eleusium þe luðere. +<span class = "linenum">130</span> +a ȝef [f. 40 v] me for nawiht ne ȝeoue ich for inc +nowðer. Þet ȝe mahen ane pine me here. Ah hit ne hearmeð me nawt ah +helpeð ⁊ heueð up ⁊ makeð mine murhðes monifalde in heouene. ant ȝef ȝe +<span class = "pagenum">147</span> +<a name = "page147" id = "page147"> </a> +doð me to deað. hit bið deore to godd. ⁊ ich schal bliðe bicumen to +endelese blissen. ant ȝe schulen wrecches wei ower wurðes. +<span class = "linenum">135</span> +þ̵ ȝe weren iþe worlt iboren ⁊ i broht forð se wraðer heale ȝe +schule sinken adun to sar ⁊ to eche sorhe. to bitternesse ant to bale +deope into helle.</p> + +<p><span class = "dropcap">[A]</span>ffrican +hire feader bitterliche iteonet bitahtte hire eleusium þe luðere reue of +rome ⁊ lette bringen hire biuoren his +<span class = "linenum">140</span> +eh sihðe. as he set ⁊ demde. þe hehe burh domes. . . +. . . . </p> + +<p class = "folionum">[f. 41 v]</p> +<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>a +<span class = "sidenote"> +143. After <i>hire</i>, <i>ọf</i> MS.<br /> +146. <i>heạlen</i> MS.</span> +eleusius seh þ̵ ha þ<i>us</i> feng on to festnin hire seoluen isoðe +bileaue<big>;</big> þohte he walde don <span class = "tag">hire</span> +anan ut of dahene : ⁊ bed biliue bringen forð brune walli<i>n</i>de +bres. ⁊ healden hit se wal [f. 42 r] hat hehe up on hire +heaued. þ̵ hit urne +<span class = "linenum">145</span> +enddelong hire leofliche lich adun to hire <span class = +"tag">helen</span>. Me dude al as he het. Ah þe worldes wealdent þ̵ +wiste sein iuhan his ewang<i>e</i>liste unhurt iðe ueat of wallinde eoli +þer he wes i don in. þ̵ ase hal com up þrof<big>;</big> as he wes +hal meiden. þe ilke liues lau<i>er</i>d. wiste him unwemmet. his brud of +þe bres þ̵ wes wallinde. swa þ̵ ne þuhte +<span class = "linenum">150</span> +hit hire buten ase wlech weater al þ̵ ha felde. Eleusius wod þa nuste +hwet segen. Ah hehte swiðe don hire ut of his eh sihðe. ⁊ dreaien +in to dorc hus to prisunes pine ant swa ha wes idon sone.</p> + +<p><span class = "dropcap">[H]</span>eo +<span class = "sidenote"> +159. Between <i>mi</i> and <i>trust</i>, erasure of five letters MS.<br +/> +163. <i>heamen</i> MS.<br /> +177. After <i>⁊</i>, <i>þ̣ụṇ</i> MS.</span> +as ha þrinne wes i þeost<i>er</i>nesse hire ane. feng to +<span class = "linenum">155</span> +cleopien to c<i>ri</i>st ⁊ bidde þeos bone. lau<i>er</i>d godd +al mihti mi murhðe ⁊ mi mede. mi sẏ ⁊ al þe selhðe. þ̵ ich efter +seche þu sist al hu ich am bisteaðet ⁊ bistonden. festne mi bileaue. +Riht me ⁊ read me. for al <span class = "tag">mi trust</span> is on þe. +Steor me ⁊ streng me for al mi strengðe is of þe. Mi feader ⁊ Mi moder +for þi þ̵ ich nule þe +<span class = "linenum">160</span> +forsaken<big>;</big> habbe forsake me. ⁊ al mi nestfalde cun. þ̵ schulde +beo me best freond<big>;</big> beoð me meast feondes. ⁊ mine +in hinen<big>;</big> alre meast <span class = +"tag">hea[r]men</span>. herewurðe healent. habbe [f. 42 v] ich +þin anes help. ich am wil cweme ne forleaf þu me nawt luuiende +lau<i>er</i>d. as þu biwistest daniel bimong þe wode liuns ilatet se +luðere. ⁊ te þreo +<span class = "linenum">165</span> +children þe chearre nalden from þe lahen þ̵ ha schulden luuien. +<span class = "pagenum">149</span> +<a name = "page149" id = "page149"> </a> +Ananie ⁊ Azarie ⁊ Misahel inempnet. Al þu al wealdent biwistest +ha<i>m</i> unwemmet. wid þ̵ ferliche fur i þe furneise. swa þu wunne of +þe worlt wite me ⁊ were ⁊ wit<i>er</i>e. ⁊ wisse þurh þi wisdom to wite +me wið sunne. lau<i>er</i>d liues lattow. lead me þurh þis lease. þis +lutle +<span class = "linenum">170</span> +leastinde lif<big>;</big> to þe hauene of heale. As þu lead`d´est +isr<i>ae</i>les leode of egipte bute schip dru fot þurh þe reade sea. ⁊ +asenchtest hare uan þe ferden ham efter. ⁊ tu folkes feader. aual mine +va men. ⁊ tu drihtin to drif þe deouel þ̵ me derueð. for +ne mei na monnes st`r´engðe wið uten þin stonden him to ȝeines. +lef me þ̵ ich mote +<span class = "linenum">175</span> +mihti meinfule godd iseon him ischeomet ȝet þe weneð me to +schrenchen.<span class = "tag"> ⁊ </span>schunchen of þe nearowe wei þ̵ +leadeð to eche lif. loke me from his lað liuiende lau<i>er</i>ð. Make me +war ⁊ wite me wið his crefti crokes. þ̵ ha me ne crechen. were me swa +wið þen vnwine. helpleses heale. Þ̷ tu beo iheiet ⁊ i heret eaure +in eorðe. as in +<span class = "linenum">180</span> +heouene. [f. 43 r] Beo þu aa iblescet lau<i>er</i>d as þu were +ant art ⁊ schalt beon in eche.</p> + +</div> + +<!-- end second version --> + +<!-- parallel versions --> + +<h4><a name = "chap_XIX_parallel" id = "chap_XIX_parallel"> +SAINT JULIANA</a><br /> +<span class = "smaller smallcaps">Parallel Texts</span></h4> + +<div class = "mynote"> +<p class = "center"> +<a href = "#chap_XIX">Royal MS</a><br /> +<a href = "#chap_XIX_alt">Bodleian MS</a> +</p> +</div> + +<table class = "prose" summary = "parallel prose texts"> +<tr> +<td> +<h5 class = "smallcaps">Royal MS.</h5> +</td> +<td> +<h5 class = "smallcaps">Bodleian MS.</h5> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<h5><b>Her cumseð þe uie of seinte iuliane. ant telleð of liflade +hire.</b></h5> +</td> +<td> +<h5><b>I þe feaderes ⁊ i þe sunes ⁊ i þe hali gastes Name. Her Biginneð +þe liflade. ant te passiun of seinte Juliene.</b></h5> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "dropcap">I</span>n ure lauerdes luue þe is feader of +frumschaft. ant on his deorewurðe sunes nome. ant o þes +hali gastes. þ̵ glideð of ham baðen. alle lewede men. þ̵ +understonden ne mahen latines ledene. +<span class = "linenum">5</span> +liðin. ⁊ lustnin ane meidenes liflade. þ̵ is of latin iturnd into +englisch. þ̵ te lif hali lefdi. in heouene luuie us þe mare. ant +of þis lihinde lif : leade us wið hire ern dunge. þe is icoren of +crist in to þe eche of heouene.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">I</span>n +ure lau<i>er</i>des luue þe feader is of frumscheft. ant iþe deore +wurðmunt of his deorewurðe sune. ⁊ iþe heiunge of þe hali gast. þe of +ham ba glideð. an godd unagin euch godes ful. Alle leawede +<span class = "linenum">5</span> +men. þe understonden ne muhen latines ledene. lideð ⁊ lusteð þe liflade +of a meide<i>n</i>. þ̵ is of latin iturnd<big>;</big> to englische +leode. wið þon þat teos hali leafdi. in heouene luuie us þe mare. ⁊ þurh +þis lihnide lif<big>;</big> leade us to þ̵ eche. þurh hire eadi +erndunge. þ̵ c<i>ri</i>st is swiðe icweme. +<span class = "linenum">10</span></p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "dropcap">Þ</span>eos +meiden. ant tis martir. wes iuliane ine<i>m</i>pnet. in nichomedes +<span class = "linenum">10</span> +burh. ⁊ of heðene cun icume<i>n</i>. ant hire fleschliche feder wes +affrican ihaten. of þe heðene mest þeo þ̵ cristene weren<big>;</big> +derfliche droh ham to deaðe. ah heo as þeo þ̵ te heouenlich feder +luuede. leafde al hire aldrene lahen. ⁊ bigon to luuien þene liuiende +lauerd þe lufsum godd. þ̵ wisseð ant weldeð al þ̵ is on +worlde<big>;</big> ⁊ al þ̵ iwraht is.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">Þ</span>eos +meiden ⁊ teos martyr þ̵ ich of munne<big>;</big> wes Juliene inempnet. i +Nichomedese burh. Al of heaðene cun icumen ⁊ akennet. ⁊ hire fleshliche +feader affrican hehte. þe heande ⁊ heascede mest men þe weren cristene. +⁊ droh ha<i>m</i> þurh derue pinen to deaðe. Ah heo as þeo þ̵ te hehe +heouenliche lau<i>er</i>d hefde his luue ile<i>n</i>et. leafde +<span class = "linenum">15</span> +hire ealdrene lahen ⁊ bigon to luuien þen áá liuiende goð þe lufsume +lau<i>er</i>d. þ̵ schupte alle sche`a´ftes ⁊ wealdeð ⁊ wisseð efter þet +his wil is. al þ̵ ischeapen iS.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þa wes +<span class = "linenum">15</span> +biþon time as redegunge telleð. Maximian þe modi keiser ine Rome heinde +ant heriende heðene mawmez. wið unmeð muchel hird ⁊ unduhti duheðe. ⁊ +for demde alle þeo<big>;</big> þe on drihtin bilefden. þes +Maximian luuede an heh mon of cunne ant eke riche of rente elewsius wes +ihaten. ant weren as feolahes þ<i>urh</i> muche freontschipe. +<span class = "linenum">20</span> +þis meidenes feder ⁊ he. weren swiðe wel to gederes.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">W</span>es +iþon time as þe redunge telleð. þe modi Maximien keiser irome. heriende. +⁊ heiende heaðene maumez. wið unimeað +<span class = "linenum">20</span> +muchel hird. ⁊ wið heh duheðe. ⁊ fordemde alle þeo þe o drihtin +bilefden. Þes mihti maximien luuede an eleusium biuoren monie of his +men. Akennet of heh cun. ⁊ swiðe riche of rente. ⁊ ȝung<i>e</i> mon of +ȝeres. þes ȝunge mon eleusi<i>us</i>. þ̵ þ<i>us</i> wes wel wið þe +king<i>e</i>. hefde iunne feolahschipe to affrican. ⁊ wes iwunet ofte to +cumen wið him +<span class = "linenum">25</span>to his in. ⁊ iseon his dohter.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>as he sumchere iseh hire utnume feir. ant freoliche. he felde +hi<i>m</i> iwundet. þ̵ wið uten lechnunge of hire libben he ne +mahte. Affrican wiste wel þ̵ he wes freo boren. ⁊ þ̵ him walde bicumen a +freo boren burde. ant ȝettede h<i>im</i> his dohter. ⁊ wes sone +ihondsald al hire unwilles. ah +<span class = "linenum">25</span> +heo truste on him þat ne trukeneð namon<big>;</big> þ̵ trusteð +treowliche on him. ant euch deis dei eode to ch`i´rche to leornen godes +lare. ȝeornliche to witen hu ha mahte best witen hire unweommet. . .</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">A</span>s +he hefde en chere bihalden swiðe ȝeorne hire utnumne feire. ⁊ freoliche +ȝuheðe<big>;</big> felde him iwundet in wið in his heorte wið þe +flan þe of luue fleoð. swa þ̵ him þuhte þet ne mahte he nanes weis +wið ute þe lechnunge of hire luue libben. Ant efter lutle +<span class = "linenum">30</span> +stounde wið ute long<i>e</i> steuene. wes him seolf sonde to +affrican hire feader. ⁊ bisohte him ȝeorne þ̵ he hire ȝeue him. ⁊ he +hire walde menskin wið al þ̵ he mahte. As þe þi<i>n</i>g i þe world þ̵ +he meast luuede. Affrican wiste þ̵ he wes swið freo iboren. ant walde +wel bicumen him a freo iboren burde. ⁊ ȝetede him his bone. Ha wes +<span class = "linenum">35</span> +him sone i hondsald þah hit hire unwil were. <span class = +"smallcaps">Ah</span> ha truste upon him þ̵ ne truked na mon. ha +trewliche him truste on. ⁊ eode to chirche euche daheðes dei. to leornin +godes lare. biddinde ȝeorne wið reowfule reames. þ̵ he wissede hire o +hwuche wise ha mahte witen hire meiðhað.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "missing"> </p> +<p>ah as ha wende hire summes weis to witene<big>;</big> sende him to +seggen. þ̵ nalde +<span class = "linenum">30</span> +ha lihten swa lahe ne nehlechen him for nan liuiende mon. er þen he were +under Maximian hehest in rome þ̵ is hehreue. Sone so he iherde þis. he +bi ȝet et te keiser þ̵ he ȝettede him reue to beonne as þ̵ he +iȝirnd hefde. ant he as me þa luuede. lette leaden him i<i>n</i>to +<i>c</i>ure. ⁊ te riche riden in. ⁊ tuhen him ȝont te tun<big>;</big> +from strete to strete. +<span class = "linenum">35</span> +ant al þe <i>c</i>ur wes bitild. þ̵ he wes in. wið purpre wið pal. ⁊ wið +ciclatu<i>n</i>. ⁊ deorewurðe claðes. as þe þ̵ heh þing hefde to heden. +ant þa he hefde þis idon<big>;</big> he sende hire to seggen. þ̵ he +hefde hire wil iwraht. ⁊ heo schulde his wurchen.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "missing"> +<span class = "linenum">40</span></p> +<p>Ah heo forte werien hire wið him summe `h´wile : sende him to +seggen. þ̵ nalde ha nawt lihten se lahe to luuien. Ne nalde ha neolechin +him for na liuiende mon. ear þen he were under Maximien. hehest i Rome. +þ̵ is heh reue. He ase timliche as he hefde iherd þis. biȝet ed te +Keiser þet he ȝette him al þ̵ he walde. +<span class = "linenum">45</span> +⁊ lette as me luuede þa leaden him i cure up o fowr hweoles. ⁊ teon him +ȝeonte tun þron from strete to strete. Al þe cure ou<i>er</i>tild þ̵ he +wes itohen on<big>;</big> wið purpres ⁊ pelles. wið ciclatuns ⁊ cendals +⁊ deorewurðe claðes. AS þe þ̵ se heh þing hefde to heden. ant se riche +refschipe to rihten ⁊ to readen. þa he hefde þus idon. sende hire +þ<i>us</i> +<span class = "linenum">50</span> +to seggen hire wil he hefde iwraht. Nu his ha schulde wurchen.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "dropcap">I</span>uliane +þe edie i<i>es</i>u cristes leouemon of his blisfule luue balde +<span class = "linenum">40</span> +hire seoluen. sende him to onswere bi an of hire sonden. Elewsius wite +þu hit wel ireadi. wraðði so þu wraðði. no lengre nulich hit heolen þe. +ȝef þu wult leauen þe lahen þ̵ tu list in. ant leuen in godd feder. ⁊ +i<i>n</i> his deorewurðe sune. ⁊ iþe hali gast. ichulle wel neomen þe. +ȝef þu nult no<big>;</big> þu art wundi of me. ⁊ oðer luue sech þe. +<span class = "linenum">45</span> +Þa þe reue iherde þis<big>;</big> he wreððede him swiðe. ⁊ hire feder +cleopede. ant feng on to tellen him. hu his doht<i>er</i> droh him from +deie to deie. ant efter þ̵ he wende to habben his iwil so ha him þis +word sulliche sende. Bi þ̵ ilke godd q<i>uo</i>ð hire feder þ̵ me is lað +to gremien beo hit soð þ̵ tu seist to wraðer heale seide ha hit. ant nu +ichulle o great +<span class = "linenum">50</span> +grome al biteachen hire þe. to wurchen þi wil. ⁊ al þ̵ te wel likeð as +mit tin ahne. ⁊ me cleopede hire forð biuoren hire feder. ⁊ he feng +feire to fondin his dohter Mi deorewurðe dohter hwer fore +uor sakestu þi sẏ. ant ti selhðe. þe weolen ant te wu<i>n</i>nen +þ̵ walden awakenin ant waxen of þi wedlac. þ̵ ich þe to reade. for he is +inoh +<span class = "linenum">55</span> +lauerd elewsius ine rome. ⁊ tu maht beon leafdi dohter ȝef þu wel wult. +Iuliane þe eadie onswerede him ⁊ seide as þeo þat ine godd hire hope +hefde. ȝef he wule leuen an god al mihti. þenne mei he speoken þrof ⁊ +inoh raðe speden. ant ȝef þ̵ he nule nawt. ne schal wiuen on me. wiue +þer his wil is. þa hire feder iherde þis<big>;</big> +<span class = "linenum">60</span> +þa feng he to swerien. Bi mi kinewurðe lauerd apollo. ant bi mi deore +leafdi diane. þ̵ ich muche luuie. ȝef þu haldest her on. ichulle +leoten deor to teore<i>n</i> ant to luken þe. ⁊ ȝeouen þi +flesch<big>;</big> fuheles of þe lufte. Iuliane him onswerede ⁊ +softeliche seide. ne wen þu nawiht leoue feder. þ̵ tu affeare me swa. +for i<i>es</i>u crist godes sune +<span class = "linenum">65</span> +þ̵ ich on leue ⁊ luuie as lauerd lufsumest on liue. þah ich beo +forbernd. ⁊ to loken limel. nulich heronont buhen þe nawiht</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>Juliene þe eadie ih<i>es</i>u c<i>ri</i>stes leofmon of his blisfule +luue balde hire seolue<i>n</i>, ⁊ sende him al openliche bi sonde to +seggen. þis word ha send te for nawt þu hauest iswechte. wreaðe se þu +wreaðe. Do þ̵ tu do wult nule ich ne ne mei ich lengre heolen hit te ȝef +þu wult +<span class = "linenum">55</span> +leauen. þe lahen þet tu liuest in ant leuen i godd feader. ⁊ in his +deorwurðe sune. ⁊ i þe hali gast folkene froure. an godd þ̵ is igret wið +euches cunnes gode<big>;</big> Ich chule wel neome þe. ⁊ ȝef þ̵ tu nult +no<big>;</big> þu art windi of me. ⁊ oðer luue sech þe. Þa þe hehe reue +iherde þis ondswere<big>;</big> bigon to wreðen swiðe. ⁊ cleopede hire +<span class = "linenum">60</span> +feder forð. ⁊ feng on to tellen. hwuch word ha sende him. Efter +þ̵ he wende forte habben idon al þ̵ he wilnede. Affrican hire feader +wundrede him swiðe. ⁊ bigon to swerien. bi þe ilke godes þ̵ me is lað to +gremien. beo hit soð þ̵ tu seiist<big>;</big> to wraðer heale. ha sehð +hit. ant ich wulle o great grome al biteachen hire þe. ⁊ tu do hire. al +þ̵ tu +<span class = "linenum">65</span> +wult. He þonkede him. ⁊ heo wes icleopet forð. ⁊ affrican hire feader +feng on earst feire on<big>;</big> to lokin ȝef he mahte wið eani luue +speden. Juliene q<i>uo</i>ð he mi deorewurðe dohter. sei me hwi þu +forsakest þi sy ⁊ ti selhðe? þe weole<i>n</i> ⁊ te wunnen. þe walden +awakenen. ⁊ waxen of þe wedlac þ̵ ich reade þe to : hit nis nan +<span class = "linenum">70</span> +eðelich þing. þe refschipe of rome. ant tu maht ȝef þu wult. beon +burhene leafdi. ⁊ of alle þe londes þe þer to liggeð. Juliene þe +eadie ontswerede him ⁊ seide. ȝef he wule luuien. ⁊ leuen g`o´dd. al +mihti<big>;</big> þenne mei he [speoken] þrof. ⁊ speden inoh reaðe. for +ȝef he þ̵ nule no<big>;</big> ich segge þe þ̵ soð is. ne schal he wiuen +on me. Sei nu +<span class = "linenum">75</span> +hwet ti wil is. affrican wreaðede ⁊ swor swiðe deopliche. for þe +drihtfule godd apollo mi lau<i>er</i>d. ⁊ mi deore leafdi þe deorewurðe +diane þ̵ ich muche luuie. ȝef þu haldest her on<big>;</big> ich +schal leote wilde deor to luken ⁊ toteore þe ⁊ ȝeoue þi flesch +fode to fuheles of þe lufte. Juliene him ondswerede. ⁊ softeliche seide. +Ne lef þu +<span class = "linenum">80</span> +nawt leoue feader þ̵ tu offeare me swa<big>;</big> ich swerie aȝein. þe +ih<i>es</i>u c<i>ri</i>st godes sune. þ̵ ich on leue. ⁊ luuie as +leoflukest. ⁊ lufsumest lau<i>er</i>d. þah ich cwic beo forbearnd baðe +lim ⁊ lið ileitinde leie. Nulle ich þe her onont þreate se þu þreate +buhe ne beien.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þa feng eft hire [feder] on wið olhnu<i>n</i>ge to fondi<i>n</i> ȝef +he mahte eisweis wenden hire heorte. ⁊ seide hire lufsumliche. þ̵ ne +schulde ha nane wunne lihtliche wilnin<big>;</big> þ̵ he ne schulde +welden. wið þ̵ ha walde hire þonc wenden +<span class = "linenum">70</span> +Nai quoð þ̵ meiden schuldich don me to him þ̵ is alle deoulen bitaht. ⁊ +to eche deð idemet. to furwurðen wið him world abuten ende. for his +wedlakes weole oðer for eni wunne. for soð ich hit segge un wurð +is hit me. ichulle þ̵ he hit wite wel. ant tu eke mid him þ̵ ich am +iweddet to an þ̵ ichulle treowliche to halden ant wið uten les +<span class = "linenum">75</span> +luuien. þe is unlich him. ⁊ alle worldlich men. ne nullich him nowðer +leauen. ne lihen for weole ne for wunne. for wa. ne for wunne þet ȝe +mahen don me.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">[A]</span>ffrican +feng eft on. ⁊ to fondin ongon ȝef he mahte eanis weis +<span class = "linenum">85</span> +wið olhnunge wenden hire heorte. ⁊ leoftede luueliche. ⁊ seide hire +sikerliche. Þ̷ ne schulde ha lihtliche wilni na wunne<big>;</big> þ̵ ha +ne schulde wealden. wið þe<i>re</i>an þ̵ ha walde hire wil wenden. Nai +q<i>uo</i>ð ha þ̵ nis nawt. schulde ich do me to him. þ̵ alle deoflen is +bitaht. ⁊ to eche deað fordemet. to forwurðe wið him worlt buten ende +iþe putte +<span class = "linenum">90</span> +of helle? for his wedlackes weole oðer for ei wunne. To soðe ich hit +segge þe. Vnwurð hit is me. Ich chulle þ̵ he wite hit ful wel. ⁊ tu eke +mid al<big>;</big> i`c´h am to an iweddet þ̵ ich chulle treowliche +wiðute leas luuien. þ̵ is unlich him ⁊ alle worltliche men. ne nulle ich +neauer mare him lihen ne lea uen. for weole ne for wunne. for +<span class = "linenum">95</span> +wa ne for wontreaðe þ̵ ȝe me mahen wurchen.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þa feng hire feder te wreððen swiðe ferlich ⁊ swiðe hokerliche +freinede. Me hwet is he þes were þ̵ tu art to iweddet. þ̵ tu hauest +wið uten me þine luue ilene[t] for hwam þu letest lutel of +<span class = "linenum">80</span> +þ̵ tu schuldest luuie<i>n</i>. ne ich neuer þ̵ ich wite nes wið him +icnawen. For gode q<i>uo</i>ð þet meiden þin harm is þe mare nawt forþi +þet tu nauest ofte iherd of him ȝare. þ̵ is iesu godes sune. þe forto +lesen moncun þ̵ forloren schulden beon<big>;</big> lette his deo`r´wurðe +lif on rode. ne ich ne seh him neuer þ̵ me sare for þuncheð. ah ichim +luuie ant +<span class = "linenum">85</span> +leue as on lauerde. ne schal me firsin him from<big>;</big> nowðer +deouel ne mon. For mi lif quoð hire feder þe schal laðin his luue for þu +schalt beon ibeaten. mid besmes swa bittre þ̵ tu wummon were. schal to +wraðe<i>r</i> heale iwurðen. Swa muche quoð ha ich iwurðe him þe +leouere<big>;</big> So ich derure þing for his luue drehe. þ̵ ti wil +is<big>;</big> wurch nu. +<span class = "linenum">90</span> +⁊ he het hatterliche strupen hire steortnaket. ⁊ beten hire swa luðere +þ̵ hire leofliche lich<big>;</big> liðeri al oblode. ⁊ swa ha duden so +luðere þ̵ te blod ȝet adun of þe ȝerden. ⁊ heo bigon to ȝeien. Beaten so +ȝe beaten ȝe beliales bu deles. ne mahe ȝe nowðer mi luue ne min bileaue +lutlen toward him mi lufsum leof mi leowinde lauerd ne +<span class = "linenum">95</span> +nullich leauen ower read þ̵ for readeð ow seoluen. ne ower mix mawmex þ̵ +beoð þes feondes fetles heien ne herien. for teone ne for tintreow þ̵ ȝe +mahen timbrin. Na quoð he is hit swa hit schal sutelin sone. for ichulle +biteachen mislich þi bodi to elewsium þe riche reue irome ant he schal +for swelten ant for reden þe efter es wille wið +<span class = "linenum">100</span> +allescunnes pinen.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">H</span>ire +feader feng on to wreaððin swiðe ferliche ⁊ easkede hire hokerliche. Ant +hwet is he þes were þ̵ tu art to iweddet. þ̵ tu hauest wið ute me +se forð þi luue ile<i>n</i>et. þ̵ tu letest lutel. of al þ̵ tu schuldest +luuien. Ne ich nes neauer þ̵ ich wite ȝet. wið him +<span class = "linenum">100</span> +icnawen. for gode q<i>uo</i>ð þe meiden þin hearm is þe mare. Nawt +for þi þ̵ tu nauest iherd of him ȝare. Þ̷ is ih<i>es</i>u godes +sune. þ̵ forte alesen moncun þ̵ schulde beon forloren al<big>;</big> +lette lif o rode. Ich ne seh him neau<i>er</i> ⁊ þ̵ me +of þuncheð. Ah ich him luuie ⁊ wulle don. ⁊ leue on as o +lau<i>er</i>d. Ne schal me firsen him from. Nowðer +<span class = "linenum">105</span> +deouel ne mon. for mi lif q<i>uo</i>ð hire feader þe schal laðin his +luue. for þu schalt habbe þrof hearm ⁊ scheome baðe ⁊ nu þu schalt on +alre earst. as on ernesse swa beon ibeaten wið bittere besmen. þ̵ tu +were wummon of wu<i>m</i>mone bosum to wraðerheale eau<i>er</i> iboren +iþe worlde. Swa muche q<i>uo</i>ð þ̵ meiden ich beo him þe +leou<i>er</i>e. se ich +<span class = "linenum">110</span> +derfre þing for his luue drehe. [wurch] þu þ̵ ti wil is. Ȝe q<i>uo</i>ð +he bliðeliche. ant swiðe heatterliche. strupen hire steort naket. ⁊ +leggeð se luðer liche on hire leofliche lich<big>;</big> <i>þ̵</i> hit +liðeri o blode. Me nom hire ⁊ dude swa þ̵ hit ȝeat adun of þe ȝerden. +ant heo bigon to ȝeien. Beaten se ȝe beaten ȝe beliales budeles. ne mahe +ȝe nowðer +<span class = "linenum">115</span> +mi luue ne mi bileaue lutlin towart te liuiende godd mi leofsume +leofmon. þe luuewurðe lau<i>er</i>d. ne nulle ich leuen ower read þe +forreadeð ow seolf. ne þe mix maumez þe beoð þes feondes +fetles<big>;</big> heien ne herien. for teone ne for tintreohe þ̵ ȝe me +mahe timbrin. Na nult tu q<i>uo</i>ð affrican. hit schal sone sutelin. +for ich chulle sende +<span class = "linenum">120</span> +þe nu ⁊ biteache þi bodi to eleusiu<i>m</i> þe riche þ̵ reue is +ou<i>er</i> rome. ant he schal þe forreaden. ⁊ makie to forswelten. as +his ahne wil is þurh al þet eauer sar iS.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>ȝe quoð þis meiden þ̵ mei crist welden. for ne mahe ȝe nawt don me +bute hwet he wule þeauien ow to muchelin mi mede ⁊ te murðe þ̵ lið to +meiðhades menske for euer so ȝe mare merrið me her<big>;</big> so mi +crune bið brihtre ⁊ fehere. for ichulle bliðeliche drehen +euer euch derf for mi deore lauerdes luue. ant softe me +<span class = "linenum">105</span> +bið euch derf hwen ich him serui þah þume to elewsium willes +biteache<big>;</big> ne ȝeue ich for inc nowðer. þ̵ ȝe me mahen harmen. +for so ȝe mare me her harmeð. so mare [3]e me helpeð seoueuald to +heouene. ⁊ ȝef ȝe me doð to deaðe hit bið me deorewurðe ant ich schal +þer þ<i>urh</i> bliðe bicumen into endelese blissen ant ȝe schulen +wrecches +<span class = "linenum">110</span> +áwei ower wurðes þ̵ ȝe iboren weren sinken to wraðer heale ow to þe bale +bitter deope into helle.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e +q<i>uo</i>ð þis meiden þ̵ mei godd welden. ne mahe ȝe nawt do me bute +þet he wule þeauien ⁊ þolien ow to donne to mu<i>c</i>li mi mede +<span class = "linenum">125</span> +⁊ te murhðe þ̵ lið to meiðhades menske. for eauer se ȝe nu her mearreð +me mare<big>;</big> se mi crune schal beon brihttre ba ⁊ fehere. +for þi ich chulle bliðeliche ⁊ wið bliðe heorte drehen eauer euch +derf. for mi leofmones luue þe lufsume lau<i>er</i>d ⁊ softe me bið euch +sar in his seruise. þu wult þu seist aȝeoue me to eleusium þe luðere. +<span class = "linenum">130</span> +a ȝef me for nawiht ne ȝeoue ich for inc nowðer. Þet ȝe mahen ane +pine me here. Ah hit ne hearmeð me nawt ah helpeð ⁊ heueð up ⁊ makeð +mine murhðes monifalde in heouene. ant ȝef ȝe doð me to deað. hit bið +deore to godd. ⁊ ich schal bliðe bicumen to endelese blissen. ant ȝe +schulen wrecches wei ower wurðes. +<span class = "linenum">135</span> +þ̵ ȝe weren iþe worlt iboren ⁊ i broht forð se wraðer heale ȝe +schule sinken adun to sar ⁊ to eche sorhe. to bitternesse ant to bale +deope into helle.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>H</b>ire feder affrican þ<i>urh</i> þis bittre teone bitahte hire +to elewsium þe luðere reue. ant he lette bringen hire biuoren him to his +heh seotel as he set in dome as reue of þe burhe . . . +<span class = "linenum">115</span></p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">[A]</span>ffrican +hire feader bitterliche iteonet bitahtte hire eleusium þe luðere reue of +rome ⁊ lette bringen hire biuoren his +<span class = "linenum">140</span> +eh sihðe. as he set ⁊ demde. þe hehe burh domes. . . +. . . .</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p> þa elewsius iseh þis þ̵ ha þus feng on to festnen hire seoluen þohte +þ̵ he walde anan don hire ut of dahene ⁊ bed swiðe bringen hire brune of +wallinde breas ant healden on hire heauet þ̵ hit urne endelong hire +leofliche bodi dun to þe helen ant swa me dude sone. ah hire hende +healent wiste hire unweommet. elewsius +<span class = "linenum">120</span> +warð wod ut of his witte. ant nuste hwet seggen ⁊ het swiðe don hire ut +of his ehsihðe. ⁊ dreihen hire into darc hus ⁊ p<i>ri</i>sunes pine. ant +he duden sone. Heo as ha þrinne wes in þeosternesse hire ane feng te +cleopien to crist ant bidden þeos bone.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>a eleusius seh þ̵ ha þ<i>us</i> +feng on to festnin hire seoluen isoðe bileaue<big>;</big> þohte he walde +don hire anan ut of dahene : ⁊ bed biliue bringen forð brune +walli<i>n</i>de bres. ⁊ healden hit se wal hat hehe up on hire heaued. +þ̵ hit urne +<span class = "linenum">145</span> +enddelong hire leofliche lich adun to hire helen. Me dude al as he het. +Ah þe worldes wealdent þ̵ wiste sein iuhan his ewang<i>e</i>liste unhurt +iðe ueat of wallinde eoli þer he wes i don in. þ̵ ase hal com up +þrof<big>;</big> as he wes hal meiden. þe ilke liues lau<i>er</i>d. +wiste him unwemmet. his brud of þe bres þ̵ wes wallinde. swa þ̵ ne þuhte +<span class = "linenum">150</span> +hit hire buten ase wlech weater al þ̵ ha felde. Eleusius wod þa nuste +hwet segen. Ah hehte swiðe don hire ut of his eh sihðe. ⁊ dreaien +in to dorc hus to prisunes pine ant swa ha wes idon sone.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "dropcap">L</span>auerd +godd al mihti. mi murhðe ant mi mede mi sy ant mi +<span class = "linenum">125</span> +selhðe þu isist hu icham bistaðet ant bi stonden festne mi +bileaue steor me ant streng me. for al mi strencðe is uppon þe. mi +fedeR. ⁊ mi modeR for ich nulle for saken þe<big>;</big> habbeð +for saken me ⁊ al mi nest falde cun me heaneð þet schulden mine +freond beon<big>;</big> beoð me mest feondes ant mine hinen me beoð mest +heanen ah habbich þin +<span class = "linenum">130</span> +anes help icham wil cweme ne leaf þume neuer liuiende lauerd as þu +wistest daniel bimong þe wode leuns ant te þreo children ananie zacharie +misael inempnet. bi wistest unweo<i>m</i>met from þe ferliche fur +of þe furneise swa þu wite ant witen me to witen me from sunne. lauerd +þurh þis lease lif<big>;</big> lead me to lestinde to þe hauene +<span class = "linenum">135</span> +of heale as þu leddest israeles folc þurh þe reade sea buten schip +druifot ant hare fan senchtest þ̵ ham efter sohten afal þumine famen ant +to drif drihtin þen deouel þ̵ me derueð. for ne mei na mon +wið uten þi strencðe stonden him aȝeines lef me þ̵ ich mote +i seon him ȝet schent<big>;</big> þ̵ weneð me to schrenchen ant +schunchen of þe +<span class = "linenum">140</span> +weie<big>;</big> þ̵ leadeð to eche lif. wite me from his lað ant wið his +crefti crokes. wite me wið mine unwines þ̵ tu beo euer iheret ant iheiet +in heouene ant in eorðe beo þu áá iblescet as þu were ant art. ant euer +schalt beon in eche blisse. amen.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "dropcap">[H]</span>eo +as ha þrinne wes i þeost<i>er</i>nesse hire ane. feng to +<span class = "linenum">155</span> +cleopien to c<i>ri</i>st ⁊ bidde þeos bone. lau<i>er</i>d godd +al mihti mi murhðe ⁊ mi mede. mi sẏ ⁊ al þe selhðe. þ̵ ich efter +seche þu sist al hu ich am bisteaðet ⁊ bistonden. festne mi bileaue. +Riht me ⁊ read me. for al mi trust is on þe. Steor me ⁊ streng me for al +mi strengðe is of þe. Mi feader ⁊ Mi moder for þi þ̵ ich nule þe +<span class = "linenum">160</span> +forsaken<big>;</big> habbe forsake me. ⁊ al mi nestfalde cun. þ̵ schulde +beo me best freond<big>;</big> beoð me meast feondes. ⁊ mine +in hinen<big>;</big> alre meast hea[r]men. herewurðe healent. +habbe ich þin anes help. ich am wil cweme ne forleaf þu me nawt +luuiende lau<i>er</i>d. as þu biwistest daniel bimong þe wode liuns +ilatet se luðere. ⁊ te þreo +<span class = "linenum">165</span> +children þe chearre nalden from þe lahen þ̵ ha schulden luuien. Ananie ⁊ +Azarie ⁊ Misahel inempnet. Al þu al wealdent biwistest ha<i>m</i> +unwemmet. wid þ̵ ferliche fur i þe furneise. swa þu wunne of þe worlt +wite me ⁊ were ⁊ wit<i>er</i>e. ⁊ wisse þurh þi wisdom to wite me wið +sunne. lau<i>er</i>d liues lattow. lead me þurh þis lease. þis lutle +<span class = "linenum">170</span> +leastinde lif<big>;</big> to þe hauene of heale. As þu lead`d´est +isr<i>ae</i>les leode of egipte bute schip dru fot þurh þe reade sea. ⁊ +asenchtest hare uan þe ferden ham efter. ⁊ tu folkes feader. aual mine +va men. ⁊ tu drihtin to drif þe deouel þ̵ me derueð. for +ne mei na monnes st`r´engðe wið uten þin stonden him to ȝeines. +lef me þ̵ ich mote +<span class = "linenum">175</span> +mihti meinfule godd iseon him ischeomet ȝet þe weneð me to schrenchen. ⁊ +schunchen of þe nearowe wei þ̵ leadeð to eche lif. loke me from his lað +liuiende lau<i>er</i>ð. Make me war ⁊ wite me wið his crefti crokes. þ̵ +ha me ne crechen. were me swa wið þen vnwine. helpleses heale. Þ̷ tu beo +iheiet ⁊ i heret eaure in eorðe. as in +<span class = "linenum">180</span> +heouene. Beo þu aa iblescet lau<i>er</i>d as þu were ant art ⁊ schalt +beon in eche.</p> +</td> +</tr> +</table> + +<!-- end parallel versions --> + + +<!-- first version --> + +<h4><a name = "chap_XX" id = "chap_XX"> +XX. THE OWL AND THE NIGHTINGALE</a></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“i. Jesus College, Oxford, E 29 (J); see [<a href = "#chap_VI">VI, +Alfred</a>]. ii. Cotton Caligula A 9, British Museum (C); see <a href = +"#chap_XIV">XIV, Laȝamon</a>. They are copies of a common exemplar X, +which was probably taken directly from the poet’s original. X was +written by two scribes; the work of the first is represented in ll. +1-353 of the present selection; that of the second in ll. 354-437; the +former was accustomed to French scribal methods. The writer of C was a +mechanical copyist and not at home in English, consequently he +reproduces X with tolerable accuracy. The scribe of J was more +independent (see [<a href = "#chap_VI">VI, Alfred</a>, <i>second +paragraph in the e-text</i>]).”</p> + +<hr class = "tiny" /> + +<p class = "center"> +<a href = "#chap_XX_alt">Cotton MS.</a><br /> +<a href = "#chap_XX_parallel">Parallel texts</a> +</p> +</div> + +<h5 class = "smallcaps">Jesus College MS.</h5> + + +<div class = "verse"> +<h5><b>Incip<i>it</i> Alt<i>er</i>cacio int<i>er</i> filomenam ⁊ +Bubonem.</b></h5> + +<span class = "folionum">f. 229 r<sup>1</sup></span> + +<p class = "dropcap">I</p> +<p>ch wes in one sumere dale.</p> +<p>In one swiþe dyele hale.</p> +<p>I herde ich holde grete tale.</p> +<p>An vle and one nẏhtegale.</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +Þat playd wes· stif· ⁊ starc· ⁊ stro<i>n</i>g.</p> +<span class = "sidenote"> +6. <i>among</i>] <i>o</i> corr. out of <i>g</i>.</span> +<p>Sum hwile softe· ⁊ lud among.</p> +<p>And eyþer a yeyn oþer swal.</p> +<p>And let þat vuele mod vt al.</p> +<p>And eyþer seyde of oþres custe.</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +þat alre wrste þat hi ywuste.</p> +<p>⁊ hure ⁊ hure of oþres songe.</p> +<p>hi holde playding swiþe stronge.</p> + +<span class = "pagenum">150</span> +<a name = "page150" id = "page150"> </a> + +<p>Þe Nihtegale bi gon þo speke.</p> +<p>In one hurne of one beche.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +⁊ sat vp one vayre bowe.</p> +<p><ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘þar’">þat</ins> +were abute blostme ynowe.</p> +<p>In ore vaste thikke hegge.</p> +<p>I meynd myd spire. ⁊ g<i>re</i>ne segge.</p> +<p>He wes þe gladd<i>re</i>. vor þe ryse.</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +⁊ song a veole cunne wyse.</p> +<p>Bet þuhte þe drem. þat he were.</p> +<p>of harpe· ⁊ pipe· þan he nere.</p> +<p>Bet þuhte þat heo were i shote.</p> +<p>of harpe· ⁊ pipe· þan of þrote.</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +Þo stod on old stok. þar bẏ side.</p> +<p>Þar þe vle song hire tyde.</p> +<p>And wes myd ivi al bi growe.</p> +<p>Hit wes þare vle erdingstowe.</p> +<p>Þe Nihtegale hi iseyh.</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +⁊ hi biholdeþ. and ouer seyh.</p> +<p>⁊ þuhte wel ful of þare vle.</p> +<p>For me hi halt. lodlich ⁊ fule. |</p> + +<span class = "folionum">f. 229 r<sup>2</sup></span> + +<p>vnwyht heo seide a wey þu fleo.</p> +<p>Me is þe wurs. þat ich þe iseo.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +Iwis for þine wle lete.</p> +<p>wel ofte ich my song fur lete</p> +<p>Min heorte atflyhþ· ⁊ falt my tunge.</p> +<p>hwenne þu art to me i þrunge.</p> +<p>Me luste bet speten þane singe.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +of þine fule howelynge.</p> +<p>Þeos vle abod for hit wes eve.</p> +<p>heo ne myhte no leng bileue.</p> +<p>vor hire heorte wes so gret.</p> +<p>þat wel neyh hire fnast at set.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +⁊ warp a word þar after longe.</p> +<p>hw þynk þe nu bi mine songe.</p> +<p>Wenestu þat ich ne kunne singe.</p> + +<span class = "pagenum">152</span> +<a name = "page152" id = "page152"> </a> + +<p>Þe ich ne cunne of wrytelinge.</p> +<p>Ilome þu dest me grome.</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +⁊ seist me boþe teone ⁊ schome.</p> +<p>If ich þe heolde on myne vote.</p> +<p>So hit bitide þat ich mote.</p> +<p>⁊ þu were vt of þine ryse.</p> +<p>þu scholdest singe on oþer wise.</p> +<p><span class = "linenum">55</span> +Þe Nihtegale ȝaf onsware.</p> +<p>If ich me loki wiþ þe bare.</p> +<p>⁊ me schilde <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘wiþ’">wit</ins> þe blete.</p> +<p>Ne recche ich nouht of þine þrete.</p> +<p>If ich me holde i<i>n</i> myne hegge</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +Ne recche ich neuer hwat þu segge.</p> +<p>Ich wot þat þu art vnmilde.</p> +<p>wiþ heom þat ne muwe fro<i>m</i> þe schilde.</p> +<p>And þu tukest wroþe ⁊ vuele</p> +<p>Hwar þu myht ouer smale vowele. |</p> + +<span class = "folionum">f. 229 v<sup>1</sup></span> + +<p>vor þi þu art loþ al fowel cunne.</p> +<p><span class = "linenum">66</span> +⁊ alle heo þe dryueþ heonne.</p> +<p>⁊ þe bi scrycheþ. ⁊ bi gredeþ</p> +<p>⁊ wel narewe þe by ledeþ.</p> +<p>⁊ ek forþe þe sulue mose</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +hire þonkes wolde þe to tose.</p> +<p>þu art lodlich to bi holde.</p> +<p>And þu art loþ i<i>n</i> monye volde.</p> +<p>þi bodi is scort. þi swere is smal.</p> +<p>Gretture is þin heued ne þu al.</p> +<span class = "sidenote"> +75. <i>en ... brode</i> on an erasure.</span> +<p><span class = "linenum">75</span> +þin éyen beoþ col blake ⁊ brode.</p> +<p>Ryht so hi were<i>n</i> ipeynt myd wod<i>e</i></p> +<p>þu starest so þu wille abyten</p> +<p>Al þat þu myht myd clyure smyte<i>n</i></p> +<p>þi bile is stif· ⁊ sarp· ⁊ hoked.</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +Riht as on ewel þat is croked.</p> +<p>þar myd þu clechest eu<i>er</i> amo<i>n</i>g.</p> +<p>And þat is on of þine song.</p> + +<span class = "pagenum">154</span> +<a name = "page154" id = "page154"> </a> + +<p>Ac þu þretest to myne vleysse.</p> +<p>Mid þine cleures woldest me meysse.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +þe were i cundere to one frogge.</p> +<p>þat sit at Mulne vnder cogge.</p> +<p>Snayles. Mus. and fule wihte.</p> +<p>Beoþ þine cunde ⁊ þine rihte.</p> +<p>Þu sittest a day and flyhst a niht.</p> +<p><span class = "linenum">90</span> +þu cuþest þat þu art on vnwiht.</p> +<span class = "sidenote"> +91. <i>⁊ and</i> MS.</span> +<p>þu art lodlich· and unclene.</p> +<p>Bi þine neste· ich hit mene.</p> +<p>And ek bi þine fule brode.</p> +<p>Þu vedest on heo<i>m</i> a wel ful vode.</p> +<p class = "missing">......</p> + +<p class = "mynote sidenote"> +The “e” in “Þeos” is subscripted in two different printings. It is not +explained in the Notes.</p> + +<span class = "folionum">f. 230 r<sup>1</sup></span> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p><sub>e</sub>os word ayaf þe nihtegale.</p> +<p><span class = "linenum">96</span> +And after þare longe tale.</p> +<p>Heo song so lude. ⁊ so scharpe.</p> +<p>Ryht so me g<i>ru</i>lde. schille harpe.</p> +<p>þeos vle luste þiderward.</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +⁊ heold hire eyen neþerward.</p> +<p>⁊ sat to swolle ⁊ to bolewe.</p> +<p>so heo hedde one frogge i`s´wolwe.</p> +<p>For heo wel wiste. ⁊ was i war.</p> +<p>þat heo song hire a <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘bisemar’">bysemar</ins>.</p> +<p><span class = "linenum">105</span> +⁊ naþeles heo yaf ondsware.</p> +<p>hwy nel tu fleon i<i>n</i>to bare.</p> +<p>And schewi hweþer vnker beo.</p> +<p>of briht<i>er</i> hewe. of fayrur bleo.</p> +<p>No. þu hauest scharpe clawe.</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +Ne kepe ich noht þat þu me clawe.</p> +<p>þu hauest clyures swiþe stro<i>n</i>ge.</p> +<p>þu twengest þar mid so doþ a tonge.</p> +<p>þu þoutest so doþ þine ilyche.</p> +<p>Mid fayre worde me biswike.</p> + +<span class = "pagenum">156</span> +<a name = "page156" id = "page156"> </a> + +<p><span class = "linenum">115</span> +Ich nolde don þat þu me raddest.</p> +<p>Ich wiste wel þat þu me misraddest.</p> +<p>schomye þe vor þine vnrede.</p> +<p>vn wryen is þi swikehede.</p> +<p>schild þi swikedo<i>m</i> fro<i>m</i> þe lyhte.</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +And hud þat wowe a mo<i>n</i>g þe ryhte.</p> +<p>hwanne þu wilt þu vnriht spene.</p> +<p>Loke þat hit ne beo isene. |</p> + +<span class = "folionum">f. 230 r<sup>2</sup></span> + +<p>vor swikedom haueþ schome and het</p> +<p>If hit is ope. and vnder yete.</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +Ne spedestu nouht mid þin vn wrenche</p> +<p>For ich am war. and can blenche.</p> +<p>Ne helpeþ noht· þat þu bo· to þriste.</p> +<p>Ich wolde vyhte bet myd liste.</p> +<p>þan þu mid al þine strengþe.</p> +<p><span class = "linenum">130</span> +Ich habbe on brede· ⁊ ek on lengþe.</p> +<p>Castel god on myne ryse.</p> +<p>wel fyht þat wel flyhþ. seyþ þe wise.</p> +<p>Ac lete awey þeos cheste.</p> +<p>For suche wordes beoþ vnwreste.</p> +<p><span class = "linenum">135</span> +And fo we on· myd rihte dome.</p> +<p>Mid fayre worde. ⁊ myd some.</p> +<p>þeyh we ne beon at on acorde.</p> +<p>we mawe bet myd fayre worde.</p> +<p>wiþ vte cheste· and bute vyhte.</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +Playde mid soþe. ⁊ mid ryhte.</p> +<p>⁊ may vr eyþer hwat he wile.</p> +<p>Mid rihte segge. ⁊ myd skile.</p> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>o qwaþ þe vle. hwo schal vs seme.</p> +<p>þat cunne ⁊ wille riht vs deme.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +Ich wot wel quaþ þe nyhtegale.</p> +<p>Ne þarf þer of beo no tale.</p> +<p>Mayster Nichol· of guldeuorde.</p> +<p>he is wis· and war· of worde.</p> + +<span class = "pagenum">158</span> +<a name = "page158" id = "page158"> </a> + +<p>he is of worde swyþe glev.</p> +<p><span class = "linenum">150</span> +And him is loþ eurich vnþeu.</p> +<p>he wot insyht i<i>n</i> euche songe.</p> +<p>hwo singeþ wel. hwo singeþ wronge.</p> +<p>And he con schede from þe rihte.</p> +<p>Þat wowe. þat þuster fro<i>m</i> þe lyhte.</p> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p><span class = "linenum">155</span> +e vle. one hwile hi bihouhte.</p> +<p>And after þan þis word up brouhte. |</p> + +<span class = "folionum">f. 230 v<sup>1</sup></span> + +<p>Ich graunti wel þa`t´ he vs d<i>e</i>me.</p> +<p>For þeyh he were hwile breme.</p> +<p>⁊ leof him wre Nihtingale.</p> +<p><span class = "linenum">160</span> +And oþer wyhte gent ⁊ smale.</p> +<p>Ich wot. he is nu þe acoled.</p> +<p>Nis he vor þe nouht afoled.</p> +<p>þat he vor þine olde luue.</p> +<p>Me a dun legge ⁊ þe a buue.</p> +<p><span class = "linenum">165</span> +N[e] schaltu. neuer so him queme.</p> +<p>þat he vor þe fals dom deme.</p> +<p>he is nv ripe. ⁊ fast rede.</p> +<p>Ne luste hym nv to non vnred<i>e</i>.</p> +<p>Nv him ne lust namore pleye</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +he wile gon a rihte weye.</p> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e nihtegale· wes al ware.</p> +<p>heo hedde ileorned· wel ihware.</p> +<p>vle heo seyde seye me soþ.</p> +<p>hwi dostu þat vnwihtes doþ.</p> +<p><span class = "linenum">175</span> +þu singest a nyht ⁊ nouht a day.</p> +<p>And al þi song is way laway.</p> +<p>þu miht mid þine songe afere.</p> +<p>Alle þat hereþ þine ibere.</p> +<p>Þ[u] scrichest ⁊ yollest to þine fere</p> +<p><span class = "linenum">180</span> +þat hit is gryslich to ihere.</p> +<p>hit þincheþ boþe wise ⁊ snepe.</p> +<p>Nouht þat þu singe. at þu wepe.</p> + +<span class = "pagenum">160</span> +<a name = "page160" id = "page160"> </a> + +<p>þu flyhst a <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘niht’">nyht</ins> and noht a day.</p> +<p>þar of ich wundri ⁊ wel may.</p> +<p><span class = "linenum">185</span> +For <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘vich’">vych</ins> +þing þat schonyeþ riht.</p> +<p>hit luuyeþ þust<i>er</i> ⁊ hateþ lyht.</p> +<p>⁊ euych þing. þat luueþ misded<i>e</i>.</p> +<span class = "sidenote"> +188. <i>hi</i> corr. out of <i>his</i> MS.</span> +<p>hi luueþ þust<i>er</i> to his dede.</p> +<p class = "missing">......</p> + +<span class = "folionum">f. 230 v<sup>2</sup></span> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>eos vle luste swiþe longe.</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +⁊ wes of teoned swiþe stronge.</p> +<p>heo <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘qwaþ’">quaþ</ins>. +þu hattest Nihtegale.</p> +<p>þu mihtest bet hote galegale.</p> +<p>vor þu hauest to monye tale.</p> +<p>let þine tunge habbe spale.</p> +<p><span class = "linenum">195</span> +þu wenest þat þes day beo þin owe.</p> +<p>let me nv habbe myne þrowe.</p> +<p>Beo nv stille ⁊ let me speke.</p> +<p>Ich wile beo of þe a wreke.</p> +<p>⁊ lust hw ich con me bi telle.</p> +<p><span class = "linenum">200</span> +Mid rihte soþe wiþ vte spelle.</p> +<p>þu seyst þat ich me hude a day</p> +<p>þar to ne segge ich nyk no nay</p> +<p>⁊ lust ich telle hwer vore</p> +<p>Al hwi hit is ⁊ hware vore. |</p> + +<span class = "folionum">f. 231 r<sup>1</sup></span> + +<p>Ich habbe bile stif ⁊ strong<i>e</i>.</p> +<p><span class = "linenum">206</span> +⁊ gode cleures scharp ⁊ longe.</p> +<p>So hit bycumeþ to hauekes cunne.</p> +<p>hit is myn hyhte· ⁊ my ynne.</p> +<p>þat ich me drawe to mine cund<i>e</i>.</p> +<p><span class = "linenum">210</span> +Ne may me no mo<i>n</i> þar for send<i>e</i>.</p> +<p>on me hit is wel i sene.</p> +<p>For rihte cunde ich am so kene.</p> +<p>vor þi ich am loþ smale vowele.</p> +<p>Þat fleoþ bi g<i>ru</i>nde ⁊ bi þuuele.</p> +<p><span class = "linenum">215</span> +hi me bichirmeþ ⁊ bi gredeþ.</p> +<p>⁊ heore flockes to me ledeþ.</p> + +<span class = "pagenum">162</span> +<a name = "page162" id = "page162"> </a> + +<p>Me is leof to habbe reste.</p> +<p>And sitte stille in myne neste.</p> +<p class = "missing">......</p> + +<span class = "folionum">f. 231 r<sup>2</sup></span> + +<p>wenestu þat hauek beo þe wrse.</p> +<p><span class = "linenum">220</span> +Þe crowe bi grede him bi þe m<i>er</i>sche.</p> +<p>⁊ goþ to him myd heore chyrme.</p> +<p>Riht so hi wille. wiþ hi<i>m</i> schirme.</p> +<p>þe hauek foleweþ gode rede.</p> +<p>He flyhþ his wey ⁊ let hi grede.</p> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p><span class = "linenum">225</span> +et þu me seyst of oþer þinge.</p> +<p>⁊ tellest þat ich ne can nouht singe.</p> +<p>Ac al my reorde is wonyng.</p> +<p>And to ihere gryslych þing.</p> +<p>þat nis nouht soþ. ich singe efne.</p> +<p><span class = "linenum">230</span> +Mid fulle dreme· ⁊ lude stefne.</p> +<p>þu wenest þat eoch song beo g<i>ri</i>slich.</p> +<p>þat þine pipinge nis ilich.</p> +<p>Mi stefne is bold· ⁊ nouht vnorne.</p> +<p>heo is ilich one grete horne.</p> +<p><span class = "linenum">235</span> +⁊ þin is iliche one pype.</p> +<p>of one smale weode vnripe.</p> +<p>Ich [singe] bet þan þu dest.</p> +<p>Þu chaterest so doþ on yris p<i>re</i>st.</p> +<p>Ich singe an efne. a ryhte time.</p> +<p><span class = "linenum">240</span> +⁊ seþþe hwenne hit is bedtime.</p> +<p>þe þridde syþe a middel nyhte.</p> +<p>⁊ so ich myne songe a dihte.</p> +<p>hwenne ich iseo arise veorre</p> +<p>oþer day rewe· oþer day steorre.</p> +<p><span class = "linenum">245</span> +Ic do god myd myne þrote.</p> +<p>And warny men to heore note.</p> +<p>Ac þu singest alle longe nyht.</p> +<p>From eue þat hit is day liht.</p> + +<span class = "pagenum">164</span> +<a name = "page164" id = "page164"> </a> + +<p>⁊ euer lesteþ þin o song,</p> +<p><span class = "linenum">250</span> +so longe so þe nyht is long.</p> +<p>⁊ eu<i>er</i> croweþ þi wrecche crey.</p> +<p>Þat he ne swikeþ nyht ne day. |</p> + +<span class = "folionum">f. 231 v<sup>1</sup></span> + +<p>Mid þine pipinge þu adunest.</p> +<p>þas mo<i>n</i>nes eren. þar þu wunest.</p> +<p><span class = "linenum">255</span> +⁊ makest þi song, so vnwiht.</p> +<p>þat me ne telleþ. of þe nowiht.</p> +<p>Eurych mureþe may so lo<i>n</i>ge leste.</p> +<p>þat heo schal liki wel vnwreste.</p> +<p>for harpe. ⁊ pipe. ⁊ foweles song.</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +Mislikeþ. if hit is to long.</p> +<p>Ne beo þe song ne so murie.</p> +<p>þat he ne sal þinche vnmurie.</p> +<p>If he i lesteþ ouer vnwille.</p> +<p>So þu myht þi song aspille.</p> +<p><span class = "linenum">265</span> +for hit is soþ Alured hit seyde.</p> +<p>⁊ me hit. may i<i>n</i> boke rede.</p> +<p>Eurich þing may lesen his godhed<i>e</i>.</p> +<p>Mid vnmeþe and ouerdede.</p> +<p class = "missing">......</p> + +<span class = "folionum">f. 231 v<sup>2</sup></span> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e nyhtegale i<i>n</i> hire þouhte.</p> +<p><span class = "linenum">270</span> +At heold al þis. ⁊ longe þouhte.</p> +<p>hwat heo þar after myhte segge,</p> +<p>vor heo ne myhte noht a legge.</p> +<p>þat þe vle hedde hire i seyd.</p> +<p>vor ho spak boþe riht ⁊ red.</p> +<p><span class = "linenum">275</span> +⁊ hire of þuhte þat heo hadde.</p> +<p>þe speche so feor uorþ iladde.</p> +<p>⁊ wes aferd þat hire answare</p> +<p>Ne wrþe nouht a riht ivare.</p> +<p>Ac noþeles heo spak boldeliche</p> +<p><span class = "linenum">280</span> +vor heo is wis þat hardeliche.</p> +<p>wiþ his fo berþ grete ilete.</p> +<span class = "sidenote"> +282. <i>þat</i>] <i>hwat</i> MS.</span> +<p><i>þ</i>at he for arehþe hit ne for lete.</p> + +<span class = "pagenum">166</span> +<a name = "page166" id = "page166"> </a> + +<p>vor suych worþ bold if þu flyhst.</p> +<p>þa`t´ wile fleo if þu swykst. |</p> + +<span class = "folionum">f. 232 r<sup>1</sup></span> + +<span class = "sidenote"> +285. <i>art</i> MS.</span> +<p>If he isihþ þat þu <i>n</i>art areh.</p> +<p><span class = "linenum">286</span> +he wile of bore wurche bareh.</p> +<span class = "sidenote"> +287. <i>þe</i> added in margin.</span> +<p>⁊ for þi· þey `þe´ nyhtegale.</p> +<p>Were a ferd· heo spak bolde tale.</p> + +<p class = "dropcap">H</p> +<span class = "sidenote"> +<ins class = "edcorr" title = "note added in Corrigenda">289. +Þule</ins></span> +<p>vle heo seyde· hwi dostu so.</p> +<p><span class = "linenum">290</span> +þu singest a wynter wolawo.</p> +<p>þu singest so doþ hen a snowe.</p> +<p>Al þat heo singeþ hit is for wowe.</p> +<p>A wint<i>er</i> þu singest wroþe ⁊ yom<i>er</i>e.</p> +<p>⁊ eu<i>er</i> þu art. dumb a sumere.</p> +<p><span class = "linenum">295</span> +hit is for þine fule nyþe</p> +<p>þat þu ne myht. myd vs be bliþe.</p> +<p>vor þu forbernest· neyh for onde.</p> +<p>hwenne vre blisse cumeþ to lond<i>e</i>.</p> +<p>þu farest so doþ þe ille.</p> +<p><span class = "linenum">300</span> +Euer ich blisse him is vnwille.</p> +<p>Grucching· ⁊· luryng. hi<i>m</i> beoþ rade.</p> +<p>If he iseoþ. þat men beoþ glade.</p> +<p>he wolde þat he iseye.</p> +<p>Teres i<i>n</i> eu<i>er</i>iche monnes eye.</p> +<p><span class = "linenum">305</span> +Ne roughte þe. þeyh flockes were.</p> +<p>Imeynd bi toppes· ⁊ bi here.</p> +<p>Al so þu dost on þire syde.</p> +<p>For hwanne snouh liþ þikke ⁊ wid<i>e</i>.</p> +<p>⁊ alle wihtes habbeþ sorewe.</p> +<p><span class = "linenum">310</span> +þu singest from eue to amorewe.</p> +<p>Ac ich mid me alle blisse bringe.</p> +<p>Ech wiht is glad· for myne þinge.</p> +<p>⁊ blesseþ hit· hwenne ich cume.</p> +<p>⁊ hihteþ a yeyn myne cume.</p> +<p><span class = "linenum">315</span> +þe blostme. gynneþ sp<i>ri</i>nge ⁊ sp<i>re</i>d<i>e</i>.</p> +<p>Boþe i<i>n</i> treo ⁊ ek in mede.</p> + +<span class = "pagenum">168</span> +<a name = "page168" id = "page168"> </a> + +<p>þe lilie myd hire fayre wlite.</p> +<p>welcomeþ me þeyh þu hit wite.</p> +<p>Bid me myd hire fayre bleo. |</p> + +<span class = "folionum">f. 232 r<sup>2</sup></span> + +<p>þat ich schulle to hire fleo.</p> +<p><span class = "linenum">321</span> +þe rose also myd hire rude.</p> +<p>þat cumeþ of þe þorne wode.</p> +<p>Bit me þat ich schulle singe.</p> +<p>For hire luue one skentynge.</p> +<p class = "missing">......</p> + +<span class = "folionum">f. 234 r<sup>1</sup></span> + +<p>[V]le þu axest me heo seyde.</p> +<p><span class = "linenum">326</span> +[I]f ich con eny oþer dede.</p> +<p>Bute syngen in sume tyde.</p> +<p>⁊ bringe blisse veor ⁊ wyde.</p> +<p>hwy axestu of craftes myne.</p> +<p><span class = "linenum">330</span> +Beter is myn on þan alle þine.</p> +<p>Bet<i>er</i> is o song of myne muþe.</p> +<p>þan al þat þi kun kuþe.</p> +<p>⁊ lust. ich telle þe hwar vore.</p> +<p>wostu to hwan· mon wes ibore.</p> +<p><span class = "linenum">335</span> +To þare blisse of heueryche. |</p> + +<span class = "folionum">f. 234 r<sup>2</sup></span> + +<p>þar eu<i>er</i> is song. ⁊ <ins class = "edcorr" title = +"corrected by editor from ‘Mureþe iliche.’">Murehþe ilyche.</ins></p> +<p>þider fundeþ euer ich man.</p> +<p>þat eny þing of gode can.</p> +<p>for þi me syngþ i<i>n</i> <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘holi’">holy</ins> chireche.</p> +<p><span class = "linenum">340</span> +⁊ clerekes gynneþ songes wrche.</p> +<p>þat mon yþenche. bi þe songe.</p> +<p>hwider he shal. ⁊ þar beon longe.</p> +<p>þat he þe murehþe ne vor yete.</p> +<span class = "sidenote"> +344. <i>bi gete</i>] <i>bi gethe</i> MS.</span> +<p>Ac þar of þenche. ⁊ bi gete.</p> +<p><span class = "linenum">345</span> +⁊ nyme yeme of chirche stefne.</p> +<p>hw Murie is þe blisse of heuene.</p> +<p>Clerekes· Munekes· ⁊ canúnes.</p> +<p>þar beoþ þos gode wike tunes.</p> +<p>Ariseþ vp to middel nyhte.</p> +<p><span class = "linenum">350</span> +⁊ singeþ of þon heuene lyhte.</p> + +<span class = "pagenum">170</span> +<a name = "page170" id = "page170"> </a> + +<p>⁊ preostes vpe londe singeþ.</p> +<span class = "sidenote"> +352. Wanting in MS.</span> +<p>[Hwenne þe liht of daye springeþ.]</p> +<p>⁊ ich heom helpe hwat ic may.</p> +<p class = "missing">......</p> + +<span class = "folionum">f. 241 r<sup>2</sup></span> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e Nihtegale myd sweche worde.</p> +<p><span class = "linenum">355</span> +for monymo<i>n</i> myd speres orde.</p> +<p>haueþ lutle strengþe. ⁊ mid his schelde.</p> +<p>Ah naþeles in one felde.</p> +<p>þurh belde worde ⁊ myd ilete.</p> +<p>Deþ his iuo· for arehþe swete.</p> +<p><span class = "linenum">360</span> +þe wrenne for heo cuþe singe.</p> +<p>þar com i<i>n</i> þare moreweninge.</p> +<p>To helpe þare nyhtegale.</p> +<p>vor heo hadde stefne smale.</p> +<p>heo hadde gode þrote ⁊ schille.</p> +<p><span class = "linenum">365</span> +⁊ fale mo<i>n</i>ne song a wille.</p> +<p>þe wrenne· wes wel wis iholde.</p> +<p>vor þeih heo nere ibred a wolde.</p> +<p>heo wes itowen. am<i>on</i>g mankunne</p> +<p>⁊ hire wisdo<i>m</i> brouhte þenne.</p> +<p><span class = "linenum">370</span> +heo myhte speke hwar heo wolde.</p> +<p>To fore þe kinge· þah heo scholde.</p> +<p>lusteþ· heo queþ· leteþ me speke.</p> +<p>hwat wille ye. þis pays to breke.</p> +<span class = "sidenote"> +374. <i>þan kinge</i>] <i>þanne</i> MS.</span> +<p>⁊ do þan [kinge] such schome.</p> +<p><span class = "linenum">375</span> +yet nys heo nouþer ded ne lome.</p> +<p>hunke schal i tyde harm ⁊ schonde.</p> +<p>If we doþ gryþ bruche on his lond<i>e</i>.</p> +<p>Leteþ beo and beoþ isome.</p> +<p>⁊ fareþ riht to eure dome.</p> +<p><span class = "linenum">380</span> +⁊ leteþ do<i>m</i> þis playd to breke.</p> +<p>Al so hit wes erure bi speke.</p> + +<p><b>I</b>ch vnne wel queþ þe Nihtegale.</p> +<p>Ah wrenne· nouht for þine tale.</p> + +<span class = "pagenum">172</span> +<a name = "page172" id = "page172"> </a> + +<p>Ac do for myre lauhfulnesse.</p> +<p><span class = "linenum">385</span> +Ic nolde þat vnrihtfulnesse.</p> +<p>Me at þen ende· me ouercome.</p> +<p>Ic nam of dred. of none dome.</p> +<p>Bi hote ic habbe· soþ hit is.</p> +<p>þat maẏster Nichole. þ̵ is wis.</p> +<p><span class = "linenum">390</span> +Bi twihen eu deme schulle.</p> +<p>⁊ yet ic wene þat he wulle. |</p> + +<span class = "folionum">f. 241 v<sup>1</sup></span> + +<span class = "sidenote"> +392. <i>war</i>] <i>þar</i> MS.</span> +<p>Ah <i>w</i>ar myhte we hine fynde.</p> +<p>þe wrenne sat in hore lynde.</p> +<span class = "sidenote"> +394. <i>ḷyet</i> MS.</span> +<p>hwat mihte yet quaþ heo his hom.</p> +<p><span class = "linenum">395</span> +heo wuneþ at portes hom.</p> +<p>At one tune in dorsete.</p> +<p>Bi þare séé in ore vt lete.</p> +<p>þar he demeþ mony riht dom.</p> +<p>⁊ diht ⁊ wryt mony wisdom.</p> +<p><span class = "linenum">400</span> +⁊ þurh his muþe. ⁊ þurh his honde.</p> +<p>hit is þe betere in to scotlonde.</p> +<p>To seche hyne. is lyhtlych þing.</p> +<p>he naueþ buten o wunyng.</p> +<p>þ̵ is biscopen muchel schame.</p> +<p><span class = "linenum">405</span> +⁊ alle þan þ̵ of his nome.</p> +<p>habbeþ iherd. ⁊ of his dede.</p> +<p>hwi nulleþ hi nyme<i>n</i> heo<i>m</i> to rede.</p> +<p>þ̵ he were myd heom ilome.</p> +<p>vor teche heo<i>m</i> of his wisdome.</p> +<p><span class = "linenum">410</span> +⁊ yeue him rente on vale stude.</p> +<p>þ̵ he myhte ilome heo<i>m</i> beo myde.</p> + +<p><b>C</b>ertes quaþ þe vle. þat is soþ.</p> +<p>þeos riche men· Muchele mys doþ.</p> +<p>þat leteþ þane gode man.</p> +<p><span class = "linenum">415</span> +þat of so fele þinge can.</p> +<p>⁊ yeueþ rente wel mislyche.</p> +<p>⁊ of him leteþ wel lyhtliche.</p> + +<span class = "pagenum">174</span> +<a name = "page174" id = "page174"> </a> + +<p>wiþ heore kunne heo beoþ Mildre.</p> +<p>⁊ yeueþ rente lutle childre.</p> +<p><span class = "linenum">420</span> +so heore wit hi demeþ adwole.</p> +<p>þ̵ eu<i>er</i> abit Mayster Nichole.</p> +<p>Ah vte we þah· to him fare,</p> +<p>vor þat is vnk<i>er</i> dom al yare</p> + +<p><b>D</b>o we þe Nihtegale seyde.</p> +<p><span class = "linenum">425</span> +Ah hwo schal vnk<i>er</i> speche rede.</p> +<p>⁊ telle to vore vnker dome.</p> +<p>þar of ic schal þe wel iqueme</p> +<p>Queþ þe vle. for al ende of orde. |</p> + +<span class = "folionum">f. 241 v<sup>2</sup></span> + +<p>Telle ic con. word after worde.</p> +<p><span class = "linenum">430</span> +⁊ if þe þinkþ þat ic mis rempe.</p> +<p>þu stond ayeyn and do me crempe.</p> +<p>Mid þisse worde forþ hi ferden.</p> +<p>Al bute here and bute verde.</p> +<p>To portes ham. þer hi bicome.</p> +<span class = "sidenote"> +435. <i>hw heo sp</i> on an erasure.</span> +<p><span class = "linenum">435</span> +Ah hw heo spedde of heore dome.</p> +<p>Ne can ic eu namore telle.</p> +<p>her nys namore of þisse spelle.</p> +<p>Explicit.</p> + +</div> + +<!-- end first version --> + +<!-- second version --> + +<h4><a name = "chap_XX_alt" id = "chap_XX_alt"> +THE OWL AND THE NIGHTINGALE</a></h4> + +<h5 class = "smallcaps">Cotton MS.</h5> + +<div class = "mynote"> +<p class = "center"> +<a href = "#chap_XX">Jesus College MS.</a> (above)<br /> +<a href = "#chap_XX_parallel">Parallel texts</a> +</p> +</div> + +<div class = "verse"> + +<span class = "folionum">f. 233 r<sup>1</sup></span> + +<p class = "dropcap">I</p> +<p>ch was in one sum<i>er</i>e dale.</p> +<p>In one suþe diȝele hale.</p> +<p>I herde ich holde grete tale.</p> +<p>An hule and one niȝtingale.</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +Þat plait was stif ⁊ starc ⁊ stro<i>n</i>g.</p> +<p>Sum wile softe ⁊ lud among.</p> +<span class = "sidenote"> +7. <i>asþer</i>. <i>oþer</i> in margin MS.</span> +<p>An a<i>i</i>þer aȝen oþer sval.</p> +<p>⁊ let þat wole mod ut al.</p> +<p>⁊ eiþer seide of oþeres custe.</p> +<span class = "sidenote"> +10. <i>alẹre</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">10</span> +þat alre worste þat hi wuste.</p> +<p>⁊ hure and hure of oþere[s] songe</p> +<p>Hi holde plaiding suþe stronge.</p> + +<span class = "pagenum">151</span> +<a name = "page151" id = "page151"> </a> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e niȝtingale bigon þe speche.</p> +<p>In one hurne of one breche.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +⁊ sat upone vaire boȝe.</p> +<p>þar were abute blosme inoȝe.</p> +<p>In ore waste þicke hegge.</p> +<p>Imeind mid spire ⁊ grene segge.</p> +<p>Ho was þe gladur uor þe rise.</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +⁊ song auele cunne wise.</p> +<span class = "sidenote"> +21. <i>Bet</i>] <i>Het</i> MS.</span> +<p><i>B</i>et þuȝte þe dreim þat he were.</p> +<p>Of harpe ⁊ pipe þan he nere.</p> +<span class = "sidenote"> +23. <i>is hote</i> MS.</span> +<p>Bet þuȝte þat he were ishote.</p> +<p>Of harpe ⁊ pipe þan of þrote.</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +[Þ]o stod on old stoc þarbiside.</p> +<p>þar þo vle song hire tide.</p> +<p>⁊ was mid iui al bigrowe.</p> +<p>Hit was þare hule eardingstowe.</p> +<p>[Þ]e niȝtingale hi iseȝ.</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +⁊ hi bihold ⁊ ouerseȝ.</p> +<p>⁊ þuȝte wel wl of þare hule.</p> +<p>For me hi halt lodlich ⁊ fule.</p> +<p>vn wiȝt ho sede a wei þu flo.</p> +<p>Me is þe wrs þat ich þe so. |</p> + +<span class = "folionum">f. 233 r<sup>2</sup></span> + +<p>I wis for þine wle lete.</p> +<p><span class = "linenum">36</span> +wel oft ich mine song forlete.</p> +<p>Min horte atfliþ ⁊ falt mi tonge.</p> +<p>wonne þu art to me iþrunge.</p> +<p>Me luste bet speten þane singe.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +Of þine fule ȝoȝelinge.</p> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>os hule abod fort hit was eve.</p> +<p>Ho ne miȝte no leng bileue.</p> +<p>vor hire horte was so gret.</p> +<p>þat welneȝ hire fnast at schet.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +⁊ warp a word þar aft<i>er</i> longe.</p> +<p>Hu þincþe nu bi mine songe.</p> +<p>we[n]st þu þat ich ne cunne singe.</p> + +<span class = "pagenum">153</span> +<a name = "page153" id = "page153"> </a> + +<p>þeȝ ich ne cunne of writelinge.</p> +<p>I lome þu dest me g<i>ra</i>me</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +⁊ seist me boþe tone ⁊ schame</p> +<p>Ȝif ich þe holde on mine uote.</p> +<p>So hit bitide þat ich mote.</p> +<p>⁊ þu were vt of þine rise.</p> +<p>þu sholdest singe an oþer w[i]se.</p> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p><span class = "linenum">55</span> +e niȝtingale ȝaf answare.</p> +<p>ȝif ich me loki wit þe bare.</p> +<p>⁊ me schilde wit þe blete.</p> +<p>Ne reche ich noȝt of þine þrete.</p> +<p>ȝif ich me holde in mine hegge.</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +Ne recche ich neu<i>er</i> what þu segge.</p> +<p>Ich wot þat þu art un milde.</p> +<span class = "sidenote"> +62. <i>þe</i>] <i>se</i> MS.</span> +<p>Wiþ hom þat ne muȝe fro<i>m</i> <i>þ</i>e schilde.</p> +<p>⁊ þu tukest wroþe ⁊ vuele.</p> +<p>Whar þu miȝt over smale fuȝele.</p> +<p><span class = "linenum">65</span> +Vorþi þu art loþ al fuel kunne.</p> +<p>⁊ alle ho þe driueþ honne.</p> +<p>⁊ þe bi schricheþ ⁊ bi gredet.</p> +<p>⁊ wel narewe þe bi ledet. |</p> + +<span class = "folionum">f. 233 v<sup>1</sup></span> + +<p>⁊ ek forþe þe sulue mose.</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +Hire þonkes wolde þe totose.</p> +<p>Þu art lodlich to biholde.</p> +<p>⁊ þu art loþ in monie volde.</p> +<p>þi bodi is short þi swore is. smal.</p> +<p>Grett<i>er</i>e is þin heued þan þu al.</p> +<p><span class = "linenum">75</span> +þin eȝene boþ colblake ⁊ brode.</p> +<p>Riȝt swo ho were<i>n</i> ipei<i>n</i>t mid wode.</p> +<p>þu starest so þu wille abiten.</p> +<p>Al þat þu mist mid cliure smiten.</p> +<p>þi bile is stif ⁊ scharp ⁊ hoked.</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +Riȝt so an owel þat is croked.</p> +<p>þar mid þu clackes oft`e´ ⁊ longe.</p> +<p>⁊ þat is on of þine songe.</p> + +<span class = "pagenum">155</span> +<a name = "page155" id = "page155"> </a> + +<p>Ac þu þretest to mine fleshe.</p> +<p>Mid þine cliures woldest me meshe.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +þe were icundur to one frogge.</p> +<span class = "sidenote"> +86. Line omitted in MS. but there is a mark on margin.</span> +<p>[Þat sit at mulne under cogge.]</p> +<p>Snailes, mus ⁊ fule wiȝte.</p> +<p>Boþ þine cunde ⁊ þine riȝte.</p> +<span class = "sidenote"> +89. <i>fliȝst</i>] <i>iȝ</i> corr. out of <i>u</i>.</span> +<p>þu sittest adai and fliȝ[s]t aniȝt.</p> +<p><span class = "linenum">90</span> +þu cuþest þat þu art on unwiȝt.</p> +<p>þu art lodlich ⁊ unclene.</p> +<p>Bi þine neste ich hit mene.</p> +<p>⁊ ek bi þine fule brode.</p> +<p>þu fedest on hom a wel ful fode.</p> +<p class = "missing">......</p> + +<span class = "folionum">f. 234 r<sup>1</sup></span> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>os word a ȝaf þe niȝtingale.</p> +<p><span class = "linenum">96</span> +⁊ aft<i>er</i> þare longe tale.</p> +<p>He song so lude ⁊ so scharpe.</p> +<p>Riȝt so me grulde schille harpe.</p> +<p>þos hule luste þiderward.</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +⁊ hold hire eȝe noþerwa[r]d.</p> +<p>⁊ sat to svolle ⁊ ibolwe.</p> +<p>also ho hadde one frogge isuolȝe.</p> +<p>for ho wel wiste ⁊ was i war.</p> +<p>þat ho song hire a bisemar.</p> +<span class = "sidenote"> +105. <i>ȝas</i> corr. in margin to <i>ȝaf</i>.</span> +<p><span class = "linenum">105</span> +⁊ noþeles ho ȝaf andsuare.</p> +<p>whi nel tu flon in to þe bare.</p> +<p>⁊ sewi þare unk<i>er</i> bo.</p> +<p>Of briȝt<i>er</i> howe of uairur blo.</p> +<p>No þu hauest wel scharpe clawe.</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +Ne kepich noȝt þat þu me clawe.</p> +<p>þu hauest cliuers su þe stronge.</p> +<p>þu tuengst þar mid so doþ a tonge.</p> +<p>þu þoȝtest so doþ þin ilike.</p> +<p>Mid faire worde me bi swike.</p> + +<span class = "pagenum">157</span> +<a name = "page157" id = "page157"> </a> + +<span class = "sidenote"> +115. <i>þat</i>] <i>t</i> added by a second hand.</span> +<p><span class = "linenum">115</span> +Ich nolde don þa`t´ þu me raddest.</p> +<p>Ich wiste wel þat þu me mis raddest.</p> +<p>Schamie þe for þin unrede.</p> +<p>vn wroȝen is þi svikelhede.</p> +<p>Schild þine svikeldom vram þe liȝte.</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +⁊ hud þat woȝe amonȝ þe riȝte.</p> +<p>þane þu wilt þin unriȝt spene.</p> +<p>Loke þat hit ne bo i sene.</p> +<p>vor svikedom haued schome ⁊ hete.</p> +<p>ȝif hit is ope ⁊ under ȝete.</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +Ne speddestu noȝt mid þine unwrenche.</p> +<p>for icham war ⁊ can wel blenche.</p> +<span class = "sidenote"> +127. <i>þriste</i>] <i>wriste</i> MS.</span> +<p>Ne helpþ noȝt þat þu bo to <i>þ</i>riste. |</p> + +<span class = "folionum">f. 234 r<sup>2</sup></span> + +<p>Ich wolde viȝte bet mid liste.</p> +<p>þan þu mid all þine strengþe.</p> +<span class = "sidenote"> +130. <i>eck</i> corr. out of <i>ech</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">130</span> +Ich abbe on brede ⁊ eck on lengþe.</p> +<p>Castel god on mine rise.</p> +<p>wel fiȝt þat wel fliȝt seiþ þe wise.</p> +<p>ac lete we a wei þos cheste.</p> +<p>vor suiche wordes boþ unwerste.</p> +<p><span class = "linenum">135</span> +⁊ fo we on mid riȝte dome.</p> +<p>Mid faire worde ⁊ mid wsome.</p> +<p>þeȝ we ne bo at one acorde.</p> +<p>we muȝe bet mid fawre worde.</p> +<p>wit ute cheste ⁊ bute fiȝte.</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +Plaidi mid foȝe ⁊ mid riȝte.</p> +<span class = "sidenote"> +141. <i>he</i>] <i>hi</i> MS.</span> +<p>⁊ mai hure eiþer wat h<i>e</i> wile.</p> +<p>Mid riȝte segge ⁊ mid sckile.</p> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<span class = "sidenote"> +143. <i>wo</i>] <i>þu</i> MS.</span> +<p>o quaþ þe hule <i>wo</i> schal us seme.</p> +<p>þat kunne ⁊ wille riȝt us deme.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +Ich wot wel quaþ þe niȝtingale.</p> +<p>Ne þaref þar of bo no tale.</p> +<p>Maist<i>er</i> nichole of guldeforde.</p> +<p>He is wis an war of worde.</p> + +<span class = "pagenum">159</span> +<a name = "page159" id = "page159"> </a> + +<p>He is of dome suþe gleu.</p> +<p><span class = "linenum">150</span> +⁊ him is loþ eurich unþeu.</p> +<p>He wot in siȝt in eche songe.</p> +<p>wo singet wel wo singet wronge.</p> +<p>⁊ he can schede vrom þe riȝte.</p> +<p>þat woȝe þat þust<i>er</i> from þe liȝte.</p> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p><span class = "linenum">155</span> +o hule one wile hi bi þoȝte.</p> +<p>⁊ aft<i>er</i> þan þis word up broȝte.</p> +<p>Ich granti wel þat he us deme.</p> +<p>vor þeȝ he were wile breme.</p> +<p>⁊ lof him were niȝtingale.</p> +<p><span class = "linenum">160</span> +⁊ oþer wiȝte gente ⁊ smale.</p> +<p>Ich wot he is nu suþe acoled. |</p> + +<span class = "folionum">f. 234 v<sup>1</sup></span> + +<p>Nis he vor þe noȝt afoled.</p> +<p>þat he for þine olde lo`u´ue.</p> +<p>Me adun legge ⁊ þe buue.</p> +<p><span class = "linenum">165</span> +Ne schaltu neure so him queme.</p> +<p>þat he forþe fals dom deme.</p> +<span class = "sidenote"> +167. A mark in margin apparently calling attention to <i>him</i>, +MS.</span> +<p>He is him ripe ⁊ fastrede.</p> +<p>Ne lust him nu to none unrede.</p> +<p>Nu him ne lust na more pleie.</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +He wile gon a riȝte weie.</p> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e niȝtingale was al ȝare.</p> +<p>Ho hadde ilorned wel aiware.</p> +<p>Hule ho sede seie me soþ.</p> +<p>wi dostu þat un wiȝtis doþ.</p> +<p><span class = "linenum">175</span> +þu singist aniȝt ⁊ noȝt adai.</p> +<p>⁊ al þi song is wailawai.</p> +<p>þu miȝt mid þine songe afere.</p> +<p>alle þat ihereþ þine ibere.</p> +<p>þu schirchest ⁊ ȝollest to þine fere.</p> +<p><span class = "linenum">180</span> +þat hit is grislich to ihere.</p> +<p>Hit þinchest boþe wise ⁊ snepe.</p> +<p>Noȝt þat þu singe ac þat þu wepe.</p> + +<span class = "pagenum">161</span> +<a name = "page161" id = "page161"> </a> + +<p>þu fliȝst a niȝt ⁊ noȝt adai.</p> +<p>þar of ich wndri ⁊ wel mai.</p> +<p><span class = "linenum">185</span> +vor eurich þing þat schuniet riȝt.</p> +<p>Hit luueþ þust<i>er</i> ⁊ hatiet liȝt.</p> +<p>⁊ eurich þing þat is lof misdede.</p> +<p>Hit luueþ þust<i>er</i> to his dede.</p> +<p class = "missing">......</p> + +<span class = "folionum">f. 234 v<sup>2</sup></span> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>os hule luste suþe longe.</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +⁊ was of toned suþ`e´ stronge.</p> +<span class = "sidenote"> +191. <i>Ho quaþ</i> with marks of inversion MS.</span> +<p>quaþ Ho þu `h´attest niȝtingale.</p> +<p>Þu miȝtest bet hoten galegale.</p> +<p>Vor þu hauest to monie tale.</p> +<p>Lat þine tunge habbe spale.</p> +<p><span class = "linenum">195</span> +þu wenest þat þes dai bo þinoȝe.</p> +<p>Lat me nu habbe mine þroȝe.</p> +<p>Bo nu stille ⁊ lat me speke.</p> +<p>Ich wille bon of þe awreke.</p> +<p>⁊ lust hu ich con me bitelle.</p> +<p><span class = "linenum">200</span> +Mid riȝte soþe wit ute spelle.</p> +<p>þu seist þat ich me hude adai.</p> +<p>þar to ne segge ich nich ne nai.</p> +<p>⁊ lust ich telle þe wareuore.</p> +<p>al wi hit is ⁊ wareuore.</p> +<p><span class = "linenum">205</span> +Ich habbe bile stif ⁊ stronge.</p> +<p>⁊ gode cliuers scharp ⁊ longe.</p> +<p>So hit bi cumeþ to hauekes cunne.</p> +<p>Hit is min hiȝte hit is mi wune.</p> +<p>þat ich me draȝe to mine cunde. |</p> + +<span class = "folionum">f. 235 r<sup>1</sup></span> + +<p>Ne mai noman þareuore schende.</p> +<p><span class = "linenum">211</span> +On me hit is wel isene.</p> +<p>vor riȝte cunde ich am so kene.</p> +<p>vor þi ich am loþ smale foȝle.</p> +<p>þat floþ bi grunde an bi þuuele.</p> +<p><span class = "linenum">215</span> +Hi me bichermet ⁊ bigredeþ.</p> +<span class = "sidenote"> +216. <i>me</i>] <i>n̤e</i> with <i>i</i> added above: <i>me</i> in +margin.</span> +<p>⁊ hore flockes to `m´e ledeþ.</p> + +<span class = "pagenum">163</span> +<a name = "page163" id = "page163"> </a> + +<p>Me is lof to habbe reste.</p> +<p>⁊ sitte stille in mine neste.</p> +<p class = "missing">......</p> +<p>wenestu þat haueck bo þe worse.</p> +<p><span class = "linenum">220</span> +þoȝ crowe bi grede him bi þe m<i>er</i>she.</p> +<p>⁊ goþ to him mid hore chirme.</p> +<p>Riȝt so hi wille wit him schirme.</p> +<span class = "sidenote"> +223. <i>f̣ḷ folȝeþ</i> MS.<br /> +224. <i>hem</i> corr. out of <i>hi</i> MS.</span> +<p>þe hauec folȝeþ gode rede. |</p> + +<span class = "folionum">f. 235 r<sup>2</sup></span> + +<p>⁊ fliȝt his wei ⁊ lat he<i>m</i> grede.</p> + +<p class = "dropcap">Ȝ</p> +<p><span class = "linenum">225</span> +et þu me seist of oþ<i>er</i> þinge.</p> +<p>⁊ telst þat ich ne can noȝt singe</p> +<p>Ac al mi rorde is woning</p> +<p>⁊ to `i´hire grislich þing</p> +<p>þat nis noȝt soþ ich singe efne.</p> +<p><span class = "linenum">230</span> +Mid fulle dreme ⁊ lude stefne.</p> +<p>þu wenist þat ech song bo grislich.</p> +<p>þat þine pipinge nis ilich.</p> +<span class = "sidenote"> +233. MS. <i>blod</i> corr. in margin to <i>bold</i>.</span> +<p>Mi stefne is bold ⁊ noȝt un orne.</p> +<p>ho is ilich one grete horne.</p> +<p><span class = "linenum">235</span> +⁊ þin is ilich one pipe.</p> +<span class = "sidenote"> +236. <i>woede</i> <i>e</i> added by corrector MS.</span> +<p>Of one smale w`e´ode un ripe.</p> +<p>Ich singe bet þan þu dest.</p> +<p>Þu chat<i>er</i>est so doþ on irish pr`e´ost.</p> +<p>Ich singe an eue ariȝte time</p> +<p><span class = "linenum">240</span> +⁊ soþþe won hit is bedtime.</p> +<p>þe þridde siþe ad middelniȝte.</p> +<p>⁊ so ich mine song adiȝte.</p> +<p>wone ich i so arise vorre.</p> +<p>Oþer dairim oþer daisterre.</p> +<p><span class = "linenum">245</span> +Ich do god mid mine þrote.</p> +<p>⁊ warni men to hore note.</p> +<span class = "sidenote"> +247. <i>allelonge</i> MS.</span> +<p>Ac þu singest alle longe niȝt.</p> +<p>From eue fort hit is dailiȝt.</p> + +<span class = "pagenum">165</span> +<a name = "page165" id = "page165"> </a> + +<p>⁊ eure seist þin o song.</p> +<p><span class = "linenum">250</span> +So longe so þe niȝt is long.</p> +<p>⁊ eure croweþ þi wrecche crei.</p> +<p>þat he ne swikeþ niȝt ne dai.</p> +<p>Mid þine pipinge þu a dunest.</p> +<p>þas monnes earen þar þu wunest.</p> +<p><span class = "linenum">255</span> +⁊ makest þine song so unwrþ.</p> +<p>þa`t´ me ne telþ of þar noȝt wrþ.</p> + +<p><b>E</b>urich murȝþe mai so longe ileste.</p> + +<span class = "folionum">f. 235 v<sup>1</sup></span> + +<p>þat ho shal liki wel unwreste.</p> +<p>vor harpe ⁊ pipe ⁊ fuȝeles songe.</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +Mislikeþ ȝif hit is to long.</p> +<p>Ne bo þe song neu<i>er</i> so murie.</p> +<p>þat he ne shal þinche wel unmurie.</p> +<p>ȝef he ilesteþ ouer unwille.</p> +<p>So þu miȝt þine song aspille.</p> +<span class = "sidenote"> +265. <i>seiḍde</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">265</span> +vor hit is soþ alured hit seide.</p> +<p>⁊ me hit mai ine boke rede.</p> +<p>Eurich þing mai losen his godhede</p> +<p>Mid unmeþe ⁊ mid ouerdede.</p> +<p class = "missing">......</p> + +<span class = "folionum">f. 235 v<sup>2</sup></span> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e niȝtingale in hire þoȝte.</p> +<span class = "sidenote"> +270. <i>alþis</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">270</span> +Athold al þis ⁊ longe þoȝte.</p> +<p>wat ho þar<i>e</i> aft<i>er</i> miȝte segge.</p> +<p>vor ho ne miȝte noȝt alegge.</p> +<p>þat þe hule hadde hire ised.</p> +<p>vor he spac boþe riȝt an red.</p> +<p><span class = "linenum">275</span> +An hire ofþuȝte þat ho hadde.</p> +<p>þe speche so foruorþ iladde.</p> +<p>An was oferd þat hire answare.</p> +<p>Ne wrþe noȝt ariȝt i fare.</p> +<p>Ac noþeles he spac boldeliche.</p> +<p><span class = "linenum">280</span> +vor he is wis þat hardeliche.</p> +<p>wiþ is uo berþ grete ilete.</p> +<p>þat he uor areȝþe hit ne forlete.</p> + +<span class = "pagenum">167</span> +<a name = "page167" id = "page167"> </a> + +<p>vor suich worþ bold ȝif þu fliȝste.</p> +<span class = "sidenote"> +284. <i>ịṣvicst</i> MS.</span> +<p>þat wle flo ȝif þu svicst.</p> +<p><span class = "linenum">285</span> +Ȝif he isiþ þat þu nart areȝ.</p> +<span class = "sidenote"> +286. <i>bareȝ</i>] <i>a</i> corr. out of <i>r</i> MS.</span> +<p>He wile of bore wrchen bareȝ.</p> +<p>⁊ forþi þeȝ þe niȝtingale. |</p> + +<span class = "folionum">f. 236 r<sup>1</sup></span> + +<p>were aferd ho spac bolde tale</p> + +<p class = "dropcap">H</p> +<span class = "sidenote"> +289. <i>Þule</i> MS.</span> +<p>ule ho seide wi dostu so.</p> +<p><span class = "linenum">290</span> +þu singest awint<i>er</i> wolawo.</p> +<p>þu singest so doþ hen asnowe.</p> +<p>Al þat ho singeþ hit is for wowe.</p> +<p>A wint<i>er</i>e þu singest wroþe and ȝom<i>er</i>e.</p> +<p>An`d´ eure þu art dumb a sum<i>er</i>e.</p> +<p><span class = "linenum">295</span> +Hit is for þine fule niþe.</p> +<p>þat þu ne miȝt mid us be bliþe.</p> +<span class = "sidenote"> +297. <i>foronde</i> MS.</span> +<p>vor þu forbernest welneȝ for onde,</p> +<p>wane ure blisse cumeþ to londe.</p> +<p>þu farest so doþ þe ille.</p> +<p><span class = "linenum">300</span> +Evrich blisse him is un wille.</p> +<p>Grucching ⁊ luring him boþ rade.</p> +<p>Ȝif he isoþ þat men boþ glade.</p> +<p>he wolde þat he iseȝe.</p> +<p>Teres in evrich monnes eȝe.</p> +<p><span class = "linenum">305</span> +Ne roȝte he þeȝ flockes were.</p> +<p>Imeind bi toppes ⁊ bi here.</p> +<p>Al so þu dost on þire side.</p> +<p>vor wanne snov liþ þicke ⁊ wide.</p> +<p>an`d´ alle wiȝtes habbeþ sorȝe.</p> +<p><span class = "linenum">310</span> +þu singest from <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘eve’">eue</ins> fort amorȝe.</p> +<p>Ac ich alle blisse mid me bringe.</p> +<p>Ech wiȝt is glad for mine þinge.</p> +<p>⁊ blisseþ hit wanne ich cume.</p> +<p>⁊ hiȝteþ aȝen mine kume.</p> +<span class = "sidenote"> +315. <i>þe blostme</i> on an erasure MS.</span> +<p><span class = "linenum">315</span> +þe blostme ginneþ sp<i>ri</i>nge ⁊ sp<i>re</i>de</p> +<p>Boþe ine tro ⁊ ek on mede.</p> + +<span class = "pagenum">169</span> +<a name = "page169" id = "page169"> </a> + +<p>þe lilie mid hire faire wlite.</p> +<p>Wolcumeþ me þat þu hit wte.</p> +<span class = "sidenote"> +319. <i>Bit</i>] <i>t</i> corr. out of <i>d</i> MS.</span> +<p>Bit me mid hire faire blo.</p> +<p><span class = "linenum">320</span> +Þat ich shulle to hire flo.</p> +<p>þe rose al so mid hire rude. |</p> + +<span class = "folionum">f. 236 r<sup>2</sup></span> + +<p>þat cumeþ ut of þe þorne wode.</p> +<p>Bit me þat ich shulle singe</p> +<span class = "sidenote"> +324. <i>ọṇẹ</i> <i>one</i> MS.</span> +<p>vor hire luue one skentinge.</p> +<p class = "missing">......</p> + +<p class = "dropcap">H</p> +<span class = "sidenote"> +325. <i>Hule</i>] <i>Nule</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">325</span> +ule þu axest me ho seide.</p> +<p>ȝif ich kon eni oþer dede.</p> +<p>Bute singen in sume tide.</p> +<p>an bringe blisse for ⁊ wide.</p> +<p>wi axestu of craftes mine.</p> +<p><span class = "linenum">330</span> +Betere is min on þan alle þine.</p> +<p>Bet<i>er</i>e is o song of mine muþe.</p> +<p>þan al þat eure þi kun kuþe.</p> +<p>An lust ich telle þe wareuore. |</p> + +<span class = "folionum">f. 238 r<sup>2</sup></span> + +<p>wostu to wan man was ibore.</p> +<p><span class = "linenum">335</span> +To þare blisse of houene riche.</p> +<p>þar eu<i>er</i> is song ⁊ murȝþe iliche.</p> +<p>þid<i>er</i> fundeþ eurich man.</p> +<p>þat eniþing of gode kan.</p> +<p>vor þi me singþ in holi chirche.</p> +<p><span class = "linenum">340</span> +an clerkes ginneþ songes wirche.</p> +<p>þat man iþenche biþe songe.</p> +<p>wid<i>er</i> he shal ⁊ þar bon longe.</p> +<p>þat he þe murȝþe ne uorȝete.</p> +<p>Ac þar of þenche and bi ȝete.</p> +<p><span class = "linenum">345</span> +An nime ȝeme of chirche steuene.</p> +<p>Hu murie is þe blisse of houene.</p> +<p>Clerkes munekes ⁊ kanunes.</p> +<p>þar boþ þos gode wicke tunes.</p> +<p>Ariseþ up to midel niȝte.</p> +<p><span class = "linenum">350</span> +An singeþ of þe houene liȝte.</p> + +<span class = "pagenum">171</span> +<a name = "page171" id = "page171"> </a> + +<p>An prostes upe londe singeþ.</p> +<p>wane þe liȝt of daie springeþ.</p> +<p>An ich hom helpe wat i mai.</p> +<p class = "missing">......</p> + +<span class = "folionum">f. 245 v<sup>1</sup></span> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e niȝtegale mid swucche worde.</p> +<p><span class = "linenum">355</span> +for moniman mid speres orde.</p> +<p>haueþ lutle strencþe ⁊ mid his [s]chelde.</p> +<p>Ah neoþeles in one felde.</p> +<p>Þ<i>urh</i> belde worde an mid ilete.</p> +<p>Deþ his iuo for arehþe swete.</p> +<p><span class = "linenum">360</span> +þe wranne for heo cuþe singe.</p> +<span class = "sidenote"> +361. <i>more ȝeunge</i> MS.</span> +<p>þar com in þare moreȝe<i>n</i>[i]nge.</p> +<p>To helpe þare niȝtegale.</p> +<p>For þah heo hadde steuene smale.</p> +<span class = "sidenote"> +364. <i>þorte</i> MS.</span> +<p>Heo hadde gode þrote ⁊ schille.</p> +<p><span class = "linenum">365</span> +An fale manne song awille.</p> +<p>þe wranne was wel wis iholde.</p> +<span class = "sidenote"> +367. This line comes after l. 378 in MS.<br /> +368. <i>menne</i>] <i>mannēne</i> MS.</span> +<p>`Vor þeg heo nere ibred awolde.´</p> +<p>Ho was itoȝen among menne.</p> +<p>An hire wisdom brohte þenne.</p> +<p><span class = "linenum">370</span> +Heo miȝte speke hwar heo walde.</p> +<p>To uore þe king þah heo scholde.</p> +<p>Lusteþ heo cwaþ lateþ me speke.</p> +<p>Hwat wulle ȝe þis pes to breke.</p> +<span class = "sidenote"> +374. <i>þan kinge</i>] <i>þanne</i> MS.</span> +<p>An do þan [kinge] swuch schame.</p> +<p><span class = "linenum">375</span> +Ȝe[t] nis he nouþer ded ne lame.</p> +<p>Hunke schal i tide harm ⁊ scho<i>n</i>de.</p> +<p>Ȝef ȝe doþ griþ bruche on his londe.</p> +<p>Lateþ beo ⁊ beoþ isome. |</p> + +<span class = "folionum">f. 245 v<sup>2</sup></span> + +<p>An fareþ riht to ower dome.</p> +<p><span class = "linenum">380</span> +An lateþ dom þis plaid to breke.</p> +<p>Al swo hit was erur bispeke.</p> + +<p class = "dropcap">I</p> +<p>ch an wel cwað þe niȝtegale.</p> +<p>Ah wranne nawt for þire tale.</p> + +<span class = "pagenum">173</span> +<a name = "page173" id = "page173"> </a> + +<p>Ah do for mire lahfulnesse.</p> +<p><span class = "linenum">385</span> +Ich nolde þ̵ unriht fulnesse.</p> +<p>Me at þen ende ouer kome.</p> +<p>Ich nam of drad of none dome.</p> +<p>Bi hote ich habbe soþ hit is.</p> +<p>þat maister nichole þ̵ is wis.</p> +<p><span class = "linenum">390</span> +Bi tuxen vs deme schulde.</p> +<p>An ȝef ich wene þ̵ he wule.</p> +<p>Ah war mihte we hine finde.</p> +<p>þe wranne sat in ore linde.</p> +<p>Hwat nuȝte ȝe cwaþ heo his hom.</p> +<p><span class = "linenum">395</span> +He wuneþ at portes hom.</p> +<p>At one tune ine dorsete.</p> +<p>Bi þar<i>e</i> see in ore ut lete.</p> +<p>þar he demeþ manie riȝte dom.</p> +<p>An diht ⁊ writ mani wisdom.</p> +<p><span class = "linenum">400</span> +An þ<i>urh</i> his muþe ⁊ þ<i>urh</i> his honde.</p> +<p>Hit is þe betere into scot londe.</p> +<p>To seche hine is lihtlich þing.</p> +<p>He naueþ bute one woning.</p> +<p>þ̵ his bischopen muchel schame.</p> +<p><span class = "linenum">405</span> +An alle þan þ̵ of his nome.</p> +<p>Habbeþ ihert. ⁊ of his dede.</p> +<p>Hwi nulleþ hi nimen heo<i>m</i> to rede.</p> +<p>þ̵ he were mid heom ilome.</p> +<span class = "sidenote"> +409. <i>tḥeche</i> MS.</span> +<p>for teche heom of his wis dome.</p> +<p><span class = "linenum">410</span> +An ȝiue him rente auale stude.</p> +<p>þ̵ he miȝte heom ilome be mide.</p> + +<p><span class = "smallcaps"><b>C</b>e</span>rtes cwaþ þe hule þ̵ is +soð. |</p> + +<span class = "folionum">f. 246 v<sup>1</sup></span> + +<span class = "sidenote"> +413. <i>misdoð</i>] <i>ð</i> corr. out of some other letter.</span> +<p>þeos riche men wel muche misdoð.</p> +<p>þ̵ leteþ þane godemon.</p> +<p><span class = "linenum">415</span> +þ̵ of so feole þinge con.</p> +<p>An ȝiueþ rente wel misliche.</p> +<p>An of him leteþ wel lihtliche.</p> + +<span class = "pagenum">175</span> +<a name = "page175" id = "page175"> </a> + +<p>wið heore cunne heo beoþ mildre.</p> +<p>An ȝeueþ rente litle childre.</p> +<p><span class = "linenum">420</span> +swo heore wit hi demþ adwole.</p> +<p>þ̵ euer abid maistre nichole.</p> +<p>Ah ute we þah to him fare.</p> +<p>For þar is unker dom al ȝare.</p> + +<p><span class = "smallcaps"><b>D</b>o</span> we þe niȝtegale seide.</p> +<p><span class = "linenum">425</span> +ah wa schal unker speche rede.</p> +<p>An telle to uore unker deme.</p> + +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>ar of ich schal þe wel icweme.</p> +<p>Cwaþ þe houle for al ende of orde.</p> +<p>Telle ich con word after worde.</p> +<p><span class = "linenum">430</span> +An ȝef þe þincþ þ̵ ich mis rempe.</p> +<span class = "sidenote"> +431. <i>dome</i> MS.</span> +<p>þu stond aȝei<i>n</i> ⁊ do me crempe.</p> +<p>Mid þisse worde forþ hi ferden.</p> +<p>Al bute here and bute uerde.</p> +<p>To portes ham þ̵ heo bi come.</p> +<p><span class = "linenum">435</span> +Ah hu heo spedde of heore dome.</p> +<span class = "sidenote"> +436. <i>chan</i> MS.</span> +<p>Ne can ich eu namore telle.</p> +<p>Her nis na more of þis spelle.</p> + +</div> + +<!-- end second version --> + +<!-- parallel versions --> + +<h4><a name = "chap_XX_parallel" id = "chap_XX_parallel"> +THE OWL AND THE NIGHTINGALE</a><br /> +<span class = "smallcaps smaller">Parallel Texts</span></h4> + +<div class = "mynote"> +<p class = "center"> +<a href = "#chap_XX">Jesus College MS.</a><br /> +<a href = "#chap_XX_alt">Cotton MS.</a></p> +</div> + +<table class = "verse" summary = "parallel verse texts"> +<tr> +<td> +<h5 class = "smallcaps">Jesus College MS.</h5> +</td> +<td> +<h5 class = "smallcaps">Cotton MS.</h5> +</td> +</tr> +<tr> +<td> +<h5><b>Incip<i>it</i> Alt<i>er</i>cacio int<i>er</i> filomenam ⁊ +Bubonem.</b></h5> +</td> +<td></td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "dropcap">I</p> +<p>ch wes in one sumere dale.</p> +<p>In one swiþe dyele hale.</p> +<p>I herde ich holde grete tale.</p> +<p>An vle and one nẏhtegale.</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +Þat playd wes· stif· ⁊ starc· ⁊ stro<i>n</i>g.</p> +<p>Sum hwile softe· ⁊ lud among.</p> +<p>And eyþer a yeyn oþer swal.</p> +<p>And let þat vuele mod vt al.</p> +<p>And eyþer seyde of oþres custe.</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +þat alre wrste þat hi ywuste.</p> +<p>⁊ hure ⁊ hure of oþres songe.</p> +<p>hi holde playding swiþe stronge.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">I</p> +<p>ch was in one sum<i>er</i>e dale.</p> +<p>In one suþe diȝele hale.</p> +<p>I herde ich holde grete tale.</p> +<p>An hule and one niȝtingale.</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +Þat plait was stif ⁊ starc ⁊ stro<i>n</i>g.</p> +<p>Sum wile softe ⁊ lud among.</p> +<p>An a<i>i</i>þer aȝen oþer sval.</p> +<p>⁊ let þat wole mod ut al.</p> +<p>⁊ eiþer seide of oþeres custe.</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +þat alre worste þat hi wuste.</p> +<p>⁊ hure and hure of oþere[s] songe</p> +<p>Hi holde plaiding suþe stronge.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þe Nihtegale bi gon þo speke.</p> +<p>In one hurne of one beche.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +⁊ sat vp one vayre bowe.</p> +<p><ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘þar’">þat</ins> +were abute blostme ynowe.</p> +<p>In ore vaste thikke hegge.</p> +<p>I meynd myd spire. ⁊ g<i>re</i>ne segge.</p> +<p>He wes þe gladd<i>re</i>. vor þe ryse.</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +⁊ song a veole cunne wyse.</p> +<p>Bet þuhte þe drem. þat he were.</p> +<p>of harpe· ⁊ pipe· þan he nere.</p> +<p>Bet þuhte þat heo were i shote.</p> +<p>of harpe· ⁊ pipe· þan of þrote.</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +Þo stod on old stok. þar bẏ side.</p> +<p>Þar þe vle song hire tyde.</p> +<p>And wes myd ivi al bi growe.</p> +<p>Hit wes þare vle erdingstowe.</p> +<p>Þe Nihtegale hi iseyh.</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +⁊ hi biholdeþ. and ouer seyh.</p> +<p>⁊ þuhte wel ful of þare vle.</p> +<p>For me hi halt. lodlich ⁊ fule. |</p> +<p>vnwyht heo seide a wey þu fleo.</p> +<p>Me is þe wurs. þat ich þe iseo.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +Iwis for þine wle lete.</p> +<p>wel ofte ich my song fur lete</p> +<p>Min heorte atflyhþ· ⁊ falt my tunge.</p> +<p>hwenne þu art to me i þrunge.</p> +<p>Me luste bet speten þane singe.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +of þine fule howelynge.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e niȝtingale bigon þe speche.</p> +<p>In one hurne of one breche.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +⁊ sat upone vaire boȝe.</p> +<p>þar were abute blosme inoȝe.</p> +<p>In ore waste þicke hegge.</p> +<p>Imeind mid spire ⁊ grene segge.</p> +<p>Ho was þe gladur uor þe rise.</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +⁊ song auele cunne wise.</p> +<p><i>B</i>et þuȝte þe dreim þat he were.</p> +<p>Of harpe ⁊ pipe þan he nere.</p> +<p>Bet þuȝte þat he were ishote.</p> +<p>Of harpe ⁊ pipe þan of þrote.</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +[Þ]o stod on old stoc þarbiside.</p> +<p>þar þo vle song hire tide.</p> +<p>⁊ was mid iui al bigrowe.</p> +<p>Hit was þare hule eardingstowe.</p> +<p>[Þ]e niȝtingale hi iseȝ.</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +⁊ hi bihold ⁊ ouerseȝ.</p> +<p>⁊ þuȝte wel wl of þare hule.</p> +<p>For me hi halt lodlich ⁊ fule.</p> +<p>vn wiȝt ho sede a wei þu flo.</p> +<p>Me is þe wrs þat ich þe so. |</p> +<p>I wis for þine wle lete.</p> +<p><span class = "linenum">36</span> +wel oft ich mine song forlete.</p> +<p>Min horte atfliþ ⁊ falt mi tonge.</p> +<p>wonne þu art to me iþrunge.</p> +<p>Me luste bet speten þane singe.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +Of þine fule ȝoȝelinge.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Þeos vle abod for hit wes eve.</p> +<p>heo ne myhte no leng bileue.</p> +<p>vor hire heorte wes so gret.</p> +<p>þat wel neyh hire fnast at set.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +⁊ warp a word þar after longe.</p> +<p>hw þynk þe nu bi mine songe.</p> +<p>Wenestu þat ich ne kunne singe.</p> +<p>Þe ich ne cunne of wrytelinge.</p> +<p>Ilome þu dest me grome.</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +⁊ seist me boþe teone ⁊ schome.</p> +<p>If ich þe heolde on myne vote.</p> +<p>So hit bitide þat ich mote.</p> +<p>⁊ þu were vt of þine ryse.</p> +<p>þu scholdest singe on oþer wise.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>os hule abod fort hit was eve.</p> +<p>Ho ne miȝte no leng bileue.</p> +<p>vor hire horte was so gret.</p> +<p>þat welneȝ hire fnast at schet.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +⁊ warp a word þar aft<i>er</i> longe.</p> +<p>Hu þincþe nu bi mine songe.</p> +<p>we[n]st þu þat ich ne cunne singe.</p> +<p>þeȝ ich ne cunne of writelinge.</p> +<p>I lome þu dest me g<i>ra</i>me</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +⁊ seist me boþe tone ⁊ schame</p> +<p>Ȝif ich þe holde on mine uote.</p> +<p>So hit bitide þat ich mote.</p> +<p>⁊ þu were vt of þine rise.</p> +<p>þu sholdest singe an oþer w[i]se.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><span class = "linenum">55</span> +Þe Nihtegale ȝaf onsware.</p> +<p>If ich me loki wiþ þe bare.</p> +<p>⁊ me schilde <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘wiþ’">wit</ins> þe blete.</p> +<p>Ne recche ich nouht of þine þrete.</p> +<p>If ich me holde i<i>n</i> myne hegge</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +Ne recche ich neuer hwat þu segge.</p> +<p>Ich wot þat þu art vnmilde.</p> +<p>wiþ heom þat ne muwe fro<i>m</i> þe schilde.</p> +<p>And þu tukest wroþe ⁊ vuele</p> +<p>Hwar þu myht ouer smale vowele. |</p> +<p>vor þi þu art loþ al fowel cunne.</p> +<p><span class = "linenum">66</span> +⁊ alle heo þe dryueþ heonne.</p> +<p>⁊ þe bi scrycheþ. ⁊ bi gredeþ</p> +<p>⁊ wel narewe þe by ledeþ.</p> +<p>⁊ ek forþe þe sulue mose</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +hire þonkes wolde þe to tose.</p> +<p>þu art lodlich to bi holde.</p> +<p>And þu art loþ i<i>n</i> monye volde.</p> +<p>þi bodi is scort. þi swere is smal.</p> +<p>Gretture is þin heued ne þu al.</p> +<p><span class = "linenum">75</span> +þin éyen beoþ col blake ⁊ brode.</p> +<p>Ryht so hi were<i>n</i> ipeynt myd wod<i>e</i></p> +<p>þu starest so þu wille abyten</p> +<p>Al þat þu myht myd clyure smyte<i>n</i></p> +<p>þi bile is stif· ⁊ sarp· ⁊ hoked.</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +Riht as on ewel þat is croked.</p> +<p>þar myd þu clechest eu<i>er</i> amo<i>n</i>g.</p> +<p>And þat is on of þine song.</p> +<p>Ac þu þretest to myne vleysse.</p> +<p>Mid þine cleures woldest me meysse.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +þe were i cundere to one frogge.</p> +<p>þat sit at Mulne vnder cogge.</p> +<p>Snayles. Mus. and fule wihte.</p> +<p>Beoþ þine cunde ⁊ þine rihte.</p> +<p>Þu sittest a day and flyhst a niht.</p> +<p><span class = "linenum">90</span> +þu cuþest þat þu art on vnwiht.</p> +<p>þu art lodlich· and unclene.</p> +<p>Bi þine neste· ich hit mene.</p> +<p>And ek bi þine fule brode.</p> +<p>Þu vedest on heo<i>m</i> a wel ful vode.</p> +<p class = "missing">......</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p><span class = "linenum">55</span> +e niȝtingale ȝaf answare.</p> +<p>ȝif ich me loki wit þe bare.</p> +<p>⁊ me schilde wit þe blete.</p> +<p>Ne reche ich noȝt of þine þrete.</p> +<p>ȝif ich me holde in mine hegge.</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +Ne recche ich neu<i>er</i> what þu segge.</p> +<p>Ich wot þat þu art un milde.</p> +<p>Wiþ hom þat ne muȝe fro<i>m</i> <i>þ</i>e schilde.</p> +<p>⁊ þu tukest wroþe ⁊ vuele.</p> +<p>Whar þu miȝt over smale fuȝele.</p> +<p><span class = "linenum">65</span> +Vorþi þu art loþ al fuel kunne.</p> +<p>⁊ alle ho þe driueþ honne.</p> +<p>⁊ þe bi schricheþ ⁊ bi gredet.</p> +<p>⁊ wel narewe þe bi ledet. |</p> +<p>⁊ ek forþe þe sulue mose.</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +Hire þonkes wolde þe totose.</p> +<p>Þu art lodlich to biholde.</p> +<p>⁊ þu art loþ in monie volde.</p> +<p>þi bodi is short þi swore is. smal.</p> +<p>Grett<i>er</i>e is þin heued þan þu al.</p> +<p><span class = "linenum">75</span> +þin eȝene boþ colblake ⁊ brode.</p> +<p>Riȝt swo ho were<i>n</i> ipei<i>n</i>t mid wode.</p> +<p>þu starest so þu wille abiten.</p> +<p>Al þat þu mist mid cliure smiten.</p> +<p>þi bile is stif ⁊ scharp ⁊ hoked.</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +Riȝt so an owel þat is croked.</p> +<p>þar mid þu clackes oft`e´ ⁊ longe.</p> +<p>⁊ þat is on of þine songe.</p> +<p>Ac þu þretest to mine fleshe.</p> +<p>Mid þine cliures woldest me meshe.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +þe were icundur to one frogge.</p> +<p>[Þat sit at mulne under cogge.]</p> +<p>Snailes, mus ⁊ fule wiȝte.</p> +<p>Boþ þine cunde ⁊ þine riȝte.</p> +<p>þu sittest adai and fliȝ[s]t aniȝt.</p> +<p><span class = "linenum">90</span> +þu cuþest þat þu art on unwiȝt.</p> +<p>þu art lodlich ⁊ unclene.</p> +<p>Bi þine neste ich hit mene.</p> +<p>⁊ ek bi þine fule brode.</p> +<p>þu fedest on hom a wel ful fode.</p> +<p class = "missing">......</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p><sub>e</sub>os word ayaf þe nihtegale.</p> +<p><span class = "linenum">96</span> +And after þare longe tale.</p> +<p>Heo song so lude. ⁊ so scharpe.</p> +<p>Ryht so me g<i>ru</i>lde. schille harpe.</p> +<p>þeos vle luste þiderward.</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +⁊ heold hire eyen neþerward.</p> +<p>⁊ sat to swolle ⁊ to bolewe.</p> +<p>so heo hedde one frogge i`s´wolwe.</p> +<p>For heo wel wiste. ⁊ was i war.</p> +<p>þat heo song hire a <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘bisemar’">bysemar</ins>.</p> +<p><span class = "linenum">105</span> +⁊ naþeles heo yaf ondsware.</p> +<p>hwy nel tu fleon i<i>n</i>to bare.</p> +<p>And schewi hweþer vnker beo.</p> +<p>of briht<i>er</i> hewe. of fayrur bleo.</p> +<p>No. þu hauest scharpe clawe.</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +Ne kepe ich noht þat þu me clawe.</p> +<p>þu hauest clyures swiþe stro<i>n</i>ge.</p> +<p>þu twengest þar mid so doþ a tonge.</p> +<p>þu þoutest so doþ þine ilyche.</p> +<p>Mid fayre worde me biswike.</p> +<p><span class = "linenum">115</span> +Ich nolde don þat þu me raddest.</p> +<p>Ich wiste wel þat þu me misraddest.</p> +<p>schomye þe vor þine vnrede.</p> +<p>vn wryen is þi swikehede.</p> +<p>schild þi swikedo<i>m</i> fro<i>m</i> þe lyhte.</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +And hud þat wowe a mo<i>n</i>g þe ryhte.</p> +<p>hwanne þu wilt þu vnriht spene.</p> +<p>Loke þat hit ne beo isene. |</p> +<p>vor swikedom haueþ schome and het</p> +<p>If hit is ope. and vnder yete.</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +Ne spedestu nouht mid þin vn wrenche</p> +<p>For ich am war. and can blenche.</p> +<p>Ne helpeþ noht· þat þu bo· to þriste.</p> +<p>Ich wolde vyhte bet myd liste.</p> +<p>þan þu mid al þine strengþe.</p> +<p><span class = "linenum">130</span> +Ich habbe on brede· ⁊ ek on lengþe.</p> +<p>Castel god on myne ryse.</p> +<p>wel fyht þat wel flyhþ. seyþ þe wise.</p> +<p>Ac lete awey þeos cheste.</p> +<p>For suche wordes beoþ vnwreste.</p> +<p><span class = "linenum">135</span> +And fo we on· myd rihte dome.</p> +<p>Mid fayre worde. ⁊ myd some.</p> +<p>þeyh we ne beon at on acorde.</p> +<p>we mawe bet myd fayre worde.</p> +<p>wiþ vte cheste· and bute vyhte.</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +Playde mid soþe. ⁊ mid ryhte.</p> +<p>⁊ may vr eyþer hwat he wile.</p> +<p>Mid rihte segge. ⁊ myd skile.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>os word a ȝaf þe niȝtingale.</p> +<p><span class = "linenum">96</span> +⁊ aft<i>er</i> þare longe tale.</p> +<p>He song so lude ⁊ so scharpe.</p> +<p>Riȝt so me grulde schille harpe.</p> +<p>þos hule luste þiderward.</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +⁊ hold hire eȝe noþerwa[r]d.</p> +<p>⁊ sat to svolle ⁊ ibolwe.</p> +<p>also ho hadde one frogge isuolȝe.</p> +<p>for ho wel wiste ⁊ was i war.</p> +<p>þat ho song hire a bisemar.</p> +<p><span class = "linenum">105</span> +⁊ noþeles ho ȝaf andsuare.</p> +<p>whi nel tu flon in to þe bare.</p> +<p>⁊ sewi þare unk<i>er</i> bo.</p> +<p>Of briȝt<i>er</i> howe of uairur blo.</p> +<p>No þu hauest wel scharpe clawe.</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +Ne kepich noȝt þat þu me clawe.</p> +<p>þu hauest cliuers su þe stronge.</p> +<p>þu tuengst þar mid so doþ a tonge.</p> +<p>þu þoȝtest so doþ þin ilike.</p> +<p>Mid faire worde me bi swike.</p> +<p><span class = "linenum">115</span> +Ich nolde don þa`t´ þu me raddest.</p> +<p>Ich wiste wel þat þu me mis raddest.</p> +<p>Schamie þe for þin unrede.</p> +<p>vn wroȝen is þi svikelhede.</p> +<p>Schild þine svikeldom vram þe liȝte.</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +⁊ hud þat woȝe amonȝ þe riȝte.</p> +<p>þane þu wilt þin unriȝt spene.</p> +<p>Loke þat hit ne bo i sene.</p> +<p>vor svikedom haued schome ⁊ hete.</p> +<p>ȝif hit is ope ⁊ under ȝete.</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +Ne speddestu noȝt mid þine unwrenche.</p> +<p>for icham war ⁊ can wel blenche.</p> +<p>Ne helpþ noȝt þat þu bo to <i>þ</i>riste. |</p> +<p>Ich wolde viȝte bet mid liste.</p> +<p>þan þu mid all þine strengþe.</p> +<p><span class = "linenum">130</span> +Ich abbe on brede ⁊ eck on lengþe.</p> +<p>Castel god on mine rise.</p> +<p>wel fiȝt þat wel fliȝt seiþ þe wise.</p> +<p>ac lete we a wei þos cheste.</p> +<p>vor suiche wordes boþ unwerste.</p> +<p><span class = "linenum">135</span> +⁊ fo we on mid riȝte dome.</p> +<p>Mid faire worde ⁊ mid wsome.</p> +<p>þeȝ we ne bo at one acorde.</p> +<p>we muȝe bet mid fawre worde.</p> +<p>wit ute cheste ⁊ bute fiȝte.</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +Plaidi mid foȝe ⁊ mid riȝte.</p> +<p>⁊ mai hure eiþer wat h<i>e</i> wile.</p> +<p>Mid riȝte segge ⁊ mid sckile.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>o qwaþ þe vle. hwo schal vs seme.</p> +<p>þat cunne ⁊ wille riht vs deme.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +Ich wot wel quaþ þe nyhtegale.</p> +<p>Ne þarf þer of beo no tale.</p> +<p>Mayster Nichol· of guldeuorde.</p> +<p>he is wis· and war· of worde.</p> +<p>he is of worde swyþe glev.</p> +<p><span class = "linenum">150</span> +And him is loþ eurich vnþeu.</p> +<p>he wot insyht i<i>n</i> euche songe.</p> +<p>hwo singeþ wel. hwo singeþ wronge.</p> +<p>And he con schede from þe rihte.</p> +<p>Þat wowe. þat þuster fro<i>m</i> þe lyhte.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>o quaþ þe hule <i>wo</i> schal us seme.</p> +<p>þat kunne ⁊ wille riȝt us deme.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +Ich wot wel quaþ þe niȝtingale.</p> +<p>Ne þaref þar of bo no tale.</p> +<p>Maist<i>er</i> nichole of guldeforde.</p> +<p>He is wis an war of worde.</p> +<p>He is of dome suþe gleu.</p> +<p><span class = "linenum">150</span> +⁊ him is loþ eurich unþeu.</p> +<p>He wot in siȝt in eche songe.</p> +<p>wo singet wel wo singet wronge.</p> +<p>⁊ he can schede vrom þe riȝte.</p> +<p>þat woȝe þat þust<i>er</i> from þe liȝte.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p><span class = "linenum">155</span> +e vle. one hwile hi bihouhte.</p> +<p>And after þan þis word up brouhte. |</p> +<p>Ich graunti wel þa`t´ he vs d<i>e</i>me.</p> +<p>For þeyh he were hwile breme.</p> +<p>⁊ leof him wre Nihtingale.</p> +<p><span class = "linenum">160</span> +And oþer wyhte gent ⁊ smale.</p> +<p>Ich wot. he is nu þe acoled.</p> +<p>Nis he vor þe nouht afoled.</p> +<p>þat he vor þine olde luue.</p> +<p>Me a dun legge ⁊ þe a buue.</p> +<p><span class = "linenum">165</span> +N[e] schaltu. neuer so him queme.</p> +<p>þat he vor þe fals dom deme.</p> +<p>he is nv ripe. ⁊ fast rede.</p> +<p>Ne luste hym nv to non vnred<i>e</i>.</p> +<p>Nv him ne lust namore pleye</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +he wile gon a rihte weye.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p><span class = "linenum">155</span> +o hule one wile hi bi þoȝte.</p> +<p>⁊ aft<i>er</i> þan þis word up broȝte.</p> +<p>Ich granti wel þat he us deme.</p> +<p>vor þeȝ he were wile breme.</p> +<p>⁊ lof him were niȝtingale.</p> +<p><span class = "linenum">160</span> +⁊ oþer wiȝte gente ⁊ smale.</p> +<p>Ich wot he is nu suþe acoled. |</p> +<p>Nis he vor þe noȝt afoled.</p> +<p>þat he for þine olde lo`u´ue.</p> +<p>Me adun legge ⁊ þe buue.</p> +<p><span class = "linenum">165</span> +Ne schaltu neure so him queme.</p> +<p>þat he forþe fals dom deme.</p> +<p>He is him ripe ⁊ fastrede.</p> +<p>Ne lust him nu to none unrede.</p> +<p>Nu him ne lust na more pleie.</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +He wile gon a riȝte weie.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e nihtegale· wes al ware.</p> +<p>heo hedde ileorned· wel ihware.</p> +<p>vle heo seyde seye me soþ.</p> +<p>hwi dostu þat vnwihtes doþ.</p> +<p><span class = "linenum">175</span> +þu singest a nyht ⁊ nouht a day.</p> +<p>And al þi song is way laway.</p> +<p>þu miht mid þine songe afere.</p> +<p>Alle þat hereþ þine ibere.</p> +<p>Þ[u] scrichest ⁊ yollest to þine fere</p> +<p><span class = "linenum">180</span> +þat hit is gryslich to ihere.</p> +<p>hit þincheþ boþe wise ⁊ snepe.</p> +<p>Nouht þat þu singe. at þu wepe.</p> +<p>þu flyhst a <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘niht’">nyht</ins> and noht a day.</p> +<p>þar of ich wundri ⁊ wel may.</p> +<p><span class = "linenum">185</span> +For <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘vich’">vych</ins> +þing þat schonyeþ riht.</p> +<p>hit luuyeþ þust<i>er</i> ⁊ hateþ lyht.</p> +<p>⁊ euych þing. þat luueþ misded<i>e</i>.</p> +<p>hi luueþ þust<i>er</i> to his dede.</p> +<p class = "missing">......</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e niȝtingale was al ȝare.</p> +<p>Ho hadde ilorned wel aiware.</p> +<p>Hule ho sede seie me soþ.</p> +<p>wi dostu þat un wiȝtis doþ.</p> +<p><span class = "linenum">175</span> +þu singist aniȝt ⁊ noȝt adai.</p> +<p>⁊ al þi song is wailawai.</p> +<p>þu miȝt mid þine songe afere.</p> +<p>alle þat ihereþ þine ibere.</p> +<p>þu schirchest ⁊ ȝollest to þine fere.</p> +<p><span class = "linenum">180</span> +þat hit is grislich to ihere.</p> +<p>Hit þinchest boþe wise ⁊ snepe.</p> +<p>Noȝt þat þu singe ac þat þu wepe.</p> +<p>þu fliȝst a niȝt ⁊ noȝt adai.</p> +<p>þar of ich wndri ⁊ wel mai.</p> +<p><span class = "linenum">185</span> +vor eurich þing þat schuniet riȝt.</p> +<p>Hit luueþ þust<i>er</i> ⁊ hatiet liȝt.</p> +<p>⁊ eurich þing þat is lof misdede.</p> +<p>Hit luueþ þust<i>er</i> to his dede.</p> +<p class = "missing">......</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>eos vle luste swiþe longe.</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +⁊ wes of teoned swiþe stronge.</p> +<p>heo <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘qwaþ’">quaþ</ins>. +þu hattest Nihtegale.</p> +<p>þu mihtest bet hote galegale.</p> +<p>vor þu hauest to monye tale.</p> +<p>let þine tunge habbe spale.</p> +<p><span class = "linenum">195</span> +þu wenest þat þes day beo þin owe.</p> +<p>let me nv habbe myne þrowe.</p> +<p>Beo nv stille ⁊ let me speke.</p> +<p>Ich wile beo of þe a wreke.</p> +<p>⁊ lust hw ich con me bi telle.</p> +<p><span class = "linenum">200</span> +Mid rihte soþe wiþ vte spelle.</p> +<p>þu seyst þat ich me hude a day</p> +<p>þar to ne segge ich nyk no nay</p> +<p>⁊ lust ich telle hwer vore</p> +<p>Al hwi hit is ⁊ hware vore. |</p> +<p>Ich habbe bile stif ⁊ strong<i>e</i>.</p> +<p><span class = "linenum">206</span> +⁊ gode cleures scharp ⁊ longe.</p> +<p>So hit bycumeþ to hauekes cunne.</p> +<p>hit is myn hyhte· ⁊ my ynne.</p> +<p>þat ich me drawe to mine cund<i>e</i>.</p> +<p><span class = "linenum">210</span> +Ne may me no mo<i>n</i> þar for send<i>e</i>.</p> +<p>on me hit is wel i sene.</p> +<p>For rihte cunde ich am so kene.</p> +<p>vor þi ich am loþ smale vowele.</p> +<p>Þat fleoþ bi g<i>ru</i>nde ⁊ bi þuuele.</p> +<p><span class = "linenum">215</span> +hi me bichirmeþ ⁊ bi gredeþ.</p> +<p>⁊ heore flockes to me ledeþ.</p> +<p>Me is leof to habbe reste.</p> +<p>And sitte stille in myne neste.</p> +<p class = "missing">......</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>os hule luste suþe longe.</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +⁊ was of toned suþ`e´ stronge.</p> +<p>quaþ Ho þu `h´attest niȝtingale.</p> +<p>Þu miȝtest bet hoten galegale.</p> +<p>Vor þu hauest to monie tale.</p> +<p>Lat þine tunge habbe spale.</p> +<p><span class = "linenum">195</span> +þu wenest þat þes dai bo þinoȝe.</p> +<p>Lat me nu habbe mine þroȝe.</p> +<p>Bo nu stille ⁊ lat me speke.</p> +<p>Ich wille bon of þe awreke.</p> +<p>⁊ lust hu ich con me bitelle.</p> +<p><span class = "linenum">200</span> +Mid riȝte soþe wit ute spelle.</p> +<p>þu seist þat ich me hude adai.</p> +<p>þar to ne segge ich nich ne nai.</p> +<p>⁊ lust ich telle þe wareuore.</p> +<p>al wi hit is ⁊ wareuore.</p> +<p><span class = "linenum">205</span> +Ich habbe bile stif ⁊ stronge.</p> +<p>⁊ gode cliuers scharp ⁊ longe.</p> +<p>So hit bi cumeþ to hauekes cunne.</p> +<p>Hit is min hiȝte hit is mi wune.</p> +<p>þat ich me draȝe to mine cunde. |</p> +<p>Ne mai noman þareuore schende.</p> +<p><span class = "linenum">211</span> +On me hit is wel isene.</p> +<p>vor riȝte cunde ich am so kene.</p> +<p>vor þi ich am loþ smale foȝle.</p> +<p>þat floþ bi grunde an bi þuuele.</p> +<p><span class = "linenum">215</span> +Hi me bichermet ⁊ bigredeþ.</p> +<p>⁊ hore flockes to `m´e ledeþ.</p> +<p>Me is lof to habbe reste.</p> +<p>⁊ sitte stille in mine neste.</p> +<p class = "missing">......</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>wenestu þat hauek beo þe wrse.</p> +<p><span class = "linenum">220</span> +Þe crowe bi grede him bi þe m<i>er</i>sche.</p> +<p>⁊ goþ to him myd heore chyrme.</p> +<p>Riht so hi wille. wiþ hi<i>m</i> schirme.</p> +<p>þe hauek foleweþ gode rede.</p> +<p>He flyhþ his wey ⁊ let hi grede.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p>wenestu þat haueck bo þe worse.</p> +<p><span class = "linenum">220</span> +þoȝ crowe bi grede him bi þe m<i>er</i>she.</p> +<p>⁊ goþ to him mid hore chirme.</p> +<p>Riȝt so hi wille wit him schirme.</p> +<p>þe hauec folȝeþ gode rede. |</p> +<p>⁊ fliȝt his wei ⁊ lat he<i>m</i> grede.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p><span class = "linenum">225</span> +et þu me seyst of oþer þinge.</p> +<p>⁊ tellest þat ich ne can nouht singe.</p> +<p>Ac al my reorde is wonyng.</p> +<p>And to ihere gryslych þing.</p> +<p>þat nis nouht soþ. ich singe efne.</p> +<p><span class = "linenum">230</span> +Mid fulle dreme· ⁊ lude stefne.</p> +<p>þu wenest þat eoch song beo g<i>ri</i>slich.</p> +<p>þat þine pipinge nis ilich.</p> +<p>Mi stefne is bold· ⁊ nouht vnorne.</p> +<p>heo is ilich one grete horne.</p> +<p><span class = "linenum">235</span> +⁊ þin is iliche one pype.</p> +<p>of one smale weode vnripe.</p> +<p>Ich [singe] bet þan þu dest.</p> +<p>Þu chaterest so doþ on yris p<i>re</i>st.</p> +<p>Ich singe an efne. a ryhte time.</p> +<p><span class = "linenum">240</span> +⁊ seþþe hwenne hit is bedtime.</p> +<p>þe þridde syþe a middel nyhte.</p> +<p>⁊ so ich myne songe a dihte.</p> +<p>hwenne ich iseo arise veorre</p> +<p>oþer day rewe· oþer day steorre.</p> +<p><span class = "linenum">245</span> +Ic do god myd myne þrote.</p> +<p>And warny men to heore note.</p> +<p>Ac þu singest alle longe nyht.</p> +<p>From eue þat hit is day liht.</p> +<p>⁊ euer lesteþ þin o song,</p> +<p><span class = "linenum">250</span> +so longe so þe nyht is long.</p> +<p>⁊ eu<i>er</i> croweþ þi wrecche crey.</p> +<p>Þat he ne swikeþ nyht ne day. |</p> +<p>Mid þine pipinge þu adunest.</p> +<p>þas mo<i>n</i>nes eren. þar þu wunest.</p> +<p><span class = "linenum">255</span> +⁊ makest þi song, so vnwiht.</p> +<p>þat me ne telleþ. of þe nowiht.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">Ȝ</p> +<p><span class = "linenum">225</span> +et þu me seist of oþ<i>er</i> þinge.</p> +<p>⁊ telst þat ich ne can noȝt singe</p> +<p>Ac al mi rorde is woning</p> +<p>⁊ to `i´hire grislich þing</p> +<p>þat nis noȝt soþ ich singe efne.</p> +<p><span class = "linenum">230</span> +Mid fulle dreme ⁊ lude stefne.</p> +<p>þu wenist þat ech song bo grislich.</p> +<p>þat þine pipinge nis ilich.</p> +<p>Mi stefne is bold ⁊ noȝt un orne.</p> +<p>ho is ilich one grete horne.</p> +<p><span class = "linenum">235</span> +⁊ þin is ilich one pipe.</p> +<p>Of one smale w`e´ode un ripe.</p> +<p>Ich singe bet þan þu dest.</p> +<p>Þu chat<i>er</i>est so doþ on irish pr`e´ost.</p> +<p>Ich singe an eue ariȝte time</p> +<p><span class = "linenum">240</span> +⁊ soþþe won hit is bedtime.</p> +<p>þe þridde siþe ad middelniȝte.</p> +<p>⁊ so ich mine song adiȝte.</p> +<p>wone ich i so arise vorre.</p> +<p>Oþer dairim oþer daisterre.</p> +<p><span class = "linenum">245</span> +Ich do god mid mine þrote.</p> +<p>⁊ warni men to hore note.</p> +<p>Ac þu singest alle longe niȝt.</p> +<p>From eue fort hit is dailiȝt.</p> +<p>⁊ eure seist þin o song.</p> +<p><span class = "linenum">250</span> +So longe so þe niȝt is long.</p> +<p>⁊ eure croweþ þi wrecche crei.</p> +<p>þat he ne swikeþ niȝt ne dai.</p> +<p>Mid þine pipinge þu a dunest.</p> +<p>þas monnes earen þar þu wunest.</p> +<p><span class = "linenum">255</span> +⁊ makest þine song so unwrþ.</p> +<p>þa`t´ me ne telþ of þar noȝt wrþ.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>Eurych mureþe may so lo<i>n</i>ge leste.</p> +<p>þat heo schal liki wel vnwreste.</p> +<p>for harpe. ⁊ pipe. ⁊ foweles song.</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +Mislikeþ. if hit is to long.</p> +<p>Ne beo þe song ne so murie.</p> +<p>þat he ne sal þinche vnmurie.</p> +<p>If he i lesteþ ouer vnwille.</p> +<p>So þu myht þi song aspille.</p> +<p><span class = "linenum">265</span> +for hit is soþ Alured hit seyde.</p> +<p>⁊ me hit. may i<i>n</i> boke rede.</p> +<p>Eurich þing may lesen his godhed<i>e</i>.</p> +<p>Mid vnmeþe and ouerdede.</p> +<p class = "missing">......</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><b>E</b>urich murȝþe mai so longe ileste.</p> +<p>þat ho shal liki wel unwreste.</p> +<p>vor harpe ⁊ pipe ⁊ fuȝeles songe.</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +Mislikeþ ȝif hit is to long.</p> +<p>Ne bo þe song neu<i>er</i> so murie.</p> +<p>þat he ne shal þinche wel unmurie.</p> +<p>ȝef he ilesteþ ouer unwille.</p> +<p>So þu miȝt þine song aspille.</p> +<p><span class = "linenum">265</span> +vor hit is soþ alured hit seide.</p> +<p>⁊ me hit mai ine boke rede.</p> +<p>Eurich þing mai losen his godhede</p> +<p>Mid unmeþe ⁊ mid ouerdede.</p> +<p class = "missing">......</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e nyhtegale i<i>n</i> hire þouhte.</p> +<p><span class = "linenum">270</span> +At heold al þis. ⁊ longe þouhte.</p> +<p>hwat heo þar after myhte segge,</p> +<p>vor heo ne myhte noht a legge.</p> +<p>þat þe vle hedde hire i seyd.</p> +<p>vor ho spak boþe riht ⁊ red.</p> +<p><span class = "linenum">275</span> +⁊ hire of þuhte þat heo hadde.</p> +<p>þe speche so feor uorþ iladde.</p> +<p>⁊ wes aferd þat hire answare</p> +<p>Ne wrþe nouht a riht ivare.</p> +<p>Ac noþeles heo spak boldeliche</p> +<p><span class = "linenum">280</span> +vor heo is wis þat hardeliche.</p> +<p>wiþ his fo berþ grete ilete.</p> +<p><i>þ</i>at he for arehþe hit ne for lete.</p> +<p>vor suych worþ bold if þu flyhst.</p> +<p>þa`t´ wile fleo if þu swykst. |</p> +<p>If he isihþ þat þu <i>n</i>art areh.</p> +<p><span class = "linenum">286</span> +he wile of bore wurche bareh.</p> +<p>⁊ for þi· þey `þe´ nyhtegale.</p> +<p>Were a ferd· heo spak bolde tale.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e niȝtingale in hire þoȝte.</p> +<p><span class = "linenum">270</span> +Athold al þis ⁊ longe þoȝte.</p> +<p>wat ho þar<i>e</i> aft<i>er</i> miȝte segge.</p> +<p>vor ho ne miȝte noȝt alegge.</p> +<p>þat þe hule hadde hire ised.</p> +<p>vor he spac boþe riȝt an red.</p> +<p><span class = "linenum">275</span> +An hire ofþuȝte þat ho hadde.</p> +<p>þe speche so foruorþ iladde.</p> +<p>An was oferd þat hire answare.</p> +<p>Ne wrþe noȝt ariȝt i fare.</p> +<p>Ac noþeles he spac boldeliche.</p> +<p><span class = "linenum">280</span> +vor he is wis þat hardeliche.</p> +<p>wiþ is uo berþ grete ilete.</p> +<p>þat he uor areȝþe hit ne forlete.</p> +<p>vor suich worþ bold ȝif þu fliȝste.</p> +<p>þat wle flo ȝif þu svicst.</p> +<p><span class = "linenum">285</span> +Ȝif he isiþ þat þu nart areȝ.</p> +<p>He wile of bore wrchen bareȝ.</p> +<p>⁊ forþi þeȝ þe niȝtingale. |</p> +<p>were aferd ho spac bolde tale</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "dropcap">H</p> +<p>vle heo seyde· hwi dostu so.</p> +<p><span class = "linenum">290</span> +þu singest a wynter wolawo.</p> +<p>þu singest so doþ hen a snowe.</p> +<p>Al þat heo singeþ hit is for wowe.</p> +<p>A wint<i>er</i> þu singest wroþe ⁊ yom<i>er</i>e.</p> +<p>⁊ eu<i>er</i> þu art. dumb a sumere.</p> +<p><span class = "linenum">295</span> +hit is for þine fule nyþe</p> +<p>þat þu ne myht. myd vs be bliþe.</p> +<p>vor þu forbernest· neyh for onde.</p> +<p>hwenne vre blisse cumeþ to lond<i>e</i>.</p> +<p>þu farest so doþ þe ille.</p> +<p><span class = "linenum">300</span> +Euer ich blisse him is vnwille.</p> +<p>Grucching· ⁊· luryng. hi<i>m</i> beoþ rade.</p> +<p>If he iseoþ. þat men beoþ glade.</p> +<p>he wolde þat he iseye.</p> +<p>Teres i<i>n</i> eu<i>er</i>iche monnes eye.</p> +<p><span class = "linenum">305</span> +Ne roughte þe. þeyh flockes were.</p> +<p>Imeynd bi toppes· ⁊ bi here.</p> +<p>Al so þu dost on þire syde.</p> +<p>For hwanne snouh liþ þikke ⁊ wid<i>e</i>.</p> +<p>⁊ alle wihtes habbeþ sorewe.</p> +<p><span class = "linenum">310</span> +þu singest from eue to amorewe.</p> +<p>Ac ich mid me alle blisse bringe.</p> +<p>Ech wiht is glad· for myne þinge.</p> +<p>⁊ blesseþ hit· hwenne ich cume.</p> +<p>⁊ hihteþ a yeyn myne cume.</p> +<p><span class = "linenum">315</span> +þe blostme. gynneþ sp<i>ri</i>nge ⁊ sp<i>re</i>d<i>e</i>.</p> +<p>Boþe i<i>n</i> treo ⁊ ek in mede.</p> +<p>þe lilie myd hire fayre wlite.</p> +<p>welcomeþ me þeyh þu hit wite.</p> +<p>Bid me myd hire fayre bleo. |</p> +<p>þat ich schulle to hire fleo.</p> +<p><span class = "linenum">321</span> +þe rose also myd hire rude.</p> +<p>þat cumeþ of þe þorne wode.</p> +<p>Bit me þat ich schulle singe.</p> +<p>For hire luue one skentynge.</p> +<p class = "missing">......</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">H</p> +<p>ule ho seide wi dostu so.</p> +<p><span class = "linenum">290</span> +þu singest awint<i>er</i> wolawo.</p> +<p>þu singest so doþ hen asnowe.</p> +<p>Al þat ho singeþ hit is for wowe.</p> +<p>A wint<i>er</i>e þu singest wroþe and ȝom<i>er</i>e.</p> +<p>An`d´ eure þu art dumb a sum<i>er</i>e.</p> +<p><span class = "linenum">295</span> +Hit is for þine fule niþe.</p> +<p>þat þu ne miȝt mid us be bliþe.</p> +<p>vor þu forbernest welneȝ for onde,</p> +<p>wane ure blisse cumeþ to londe.</p> +<p>þu farest so doþ þe ille.</p> +<p><span class = "linenum">300</span> +Evrich blisse him is un wille.</p> +<p>Grucching ⁊ luring him boþ rade.</p> +<p>Ȝif he isoþ þat men boþ glade.</p> +<p>he wolde þat he iseȝe.</p> +<p>Teres in evrich monnes eȝe.</p> +<p><span class = "linenum">305</span> +Ne roȝte he þeȝ flockes were.</p> +<p>Imeind bi toppes ⁊ bi here.</p> +<p>Al so þu dost on þire side.</p> +<p>vor wanne snov liþ þicke ⁊ wide.</p> +<p>an`d´ alle wiȝtes habbeþ sorȝe.</p> +<p><span class = "linenum">310</span> +þu singest from <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘eve’">eue</ins> fort amorȝe.</p> +<p>Ac ich alle blisse mid me bringe.</p> +<p>Ech wiȝt is glad for mine þinge.</p> +<p>⁊ blisseþ hit wanne ich cume.</p> +<p>⁊ hiȝteþ aȝen mine kume.</p> +<p><span class = "linenum">315</span> +þe blostme ginneþ sp<i>ri</i>nge ⁊ sp<i>re</i>de</p> +<p>Boþe ine tro ⁊ ek on mede.</p> +<p>þe lilie mid hire faire wlite.</p> +<p>Wolcumeþ me þat þu hit wte.</p> +<p>Bit me mid hire faire blo.</p> +<p><span class = "linenum">320</span> +Þat ich shulle to hire flo.</p> +<p>þe rose al so mid hire rude. |</p> +<p>þat cumeþ ut of þe þorne wode.</p> +<p>Bit me þat ich shulle singe</p> +<p>vor hire luue one skentinge.</p> +<p class = "missing">......</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>[V]le þu axest me heo seyde.</p> +<p><span class = "linenum">326</span> +[I]f ich con eny oþer dede.</p> +<p>Bute syngen in sume tyde.</p> +<p>⁊ bringe blisse veor ⁊ wyde.</p> +<p>hwy axestu of craftes myne.</p> +<p><span class = "linenum">330</span> +Beter is myn on þan alle þine.</p> +<p>Bet<i>er</i> is o song of myne muþe.</p> +<p>þan al þat þi kun kuþe.</p> +<p>⁊ lust. ich telle þe hwar vore.</p> +<p>wostu to hwan· mon wes ibore.</p> +<p><span class = "linenum">335</span> +To þare blisse of heueryche. |</p> +<p>þar eu<i>er</i> is song. ⁊ <ins class = "edcorr" title = +"corrected by editor from ‘Mureþe iliche.’">Murehþe ilyche.</ins></p> +<p>þider fundeþ euer ich man.</p> +<p>þat eny þing of gode can.</p> +<p>for þi me syngþ i<i>n</i> <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘holi’">holy</ins> chireche.</p> +<p><span class = "linenum">340</span> +⁊ clerekes gynneþ songes wrche.</p> +<p>þat mon yþenche. bi þe songe.</p> +<p>hwider he shal. ⁊ þar beon longe.</p> +<p>þat he þe murehþe ne vor yete.</p> +<p>Ac þar of þenche. ⁊ bi gete.</p> +<p><span class = "linenum">345</span> +⁊ nyme yeme of chirche stefne.</p> +<p>hw Murie is þe blisse of heuene.</p> +<p>Clerekes· Munekes· ⁊ canúnes.</p> +<p>þar beoþ þos gode wike tunes.</p> +<p>Ariseþ vp to middel nyhte.</p> +<p><span class = "linenum">350</span> +⁊ singeþ of þon heuene lyhte.</p> +<p>⁊ preostes vpe londe singeþ.</p> +<p>[Hwenne þe liht of daye springeþ.]</p> +<p>⁊ ich heom helpe hwat ic may.</p> +<p class = "missing">......</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">H</p> +<p><span class = "linenum">325</span> +ule þu axest me ho seide.</p> +<p>ȝif ich kon eni oþer dede.</p> +<p>Bute singen in sume tide.</p> +<p>an bringe blisse for ⁊ wide.</p> +<p>wi axestu of craftes mine.</p> +<p><span class = "linenum">330</span> +Betere is min on þan alle þine.</p> +<p>Bet<i>er</i>e is o song of mine muþe.</p> +<p>þan al þat eure þi kun kuþe.</p> +<p>An lust ich telle þe wareuore. |</p> +<p>wostu to wan man was ibore.</p> +<p><span class = "linenum">335</span> +To þare blisse of houene riche.</p> +<p>þar eu<i>er</i> is song ⁊ murȝþe iliche.</p> +<p>þid<i>er</i> fundeþ eurich man.</p> +<p>þat eniþing of gode kan.</p> +<p>vor þi me singþ in holi chirche.</p> +<p><span class = "linenum">340</span> +an clerkes ginneþ songes wirche.</p> +<p>þat man iþenche biþe songe.</p> +<p>wid<i>er</i> he shal ⁊ þar bon longe.</p> +<p>þat he þe murȝþe ne uorȝete.</p> +<p>Ac þar of þenche and bi ȝete.</p> +<p><span class = "linenum">345</span> +An nime ȝeme of chirche steuene.</p> +<p>Hu murie is þe blisse of houene.</p> +<p>Clerkes munekes ⁊ kanunes.</p> +<p>þar boþ þos gode wicke tunes.</p> +<p>Ariseþ up to midel niȝte.</p> +<p><span class = "linenum">350</span> +An singeþ of þe houene liȝte.</p> +<p>An prostes upe londe singeþ.</p> +<p>wane þe liȝt of daie springeþ.</p> +<p>An ich hom helpe wat i mai.</p> +<p class = "missing">......</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e Nihtegale myd sweche worde.</p> +<p><span class = "linenum">355</span> +for monymo<i>n</i> myd speres orde.</p> +<p>haueþ lutle strengþe. ⁊ mid his schelde.</p> +<p>Ah naþeles in one felde.</p> +<p>þurh belde worde ⁊ myd ilete.</p> +<p>Deþ his iuo· for arehþe swete.</p> +<p><span class = "linenum">360</span> +þe wrenne for heo cuþe singe.</p> +<p>þar com i<i>n</i> þare moreweninge.</p> +<p>To helpe þare nyhtegale.</p> +<p>vor heo hadde stefne smale.</p> +<p>heo hadde gode þrote ⁊ schille.</p> +<p><span class = "linenum">365</span> +⁊ fale mo<i>n</i>ne song a wille.</p> +<p>þe wrenne· wes wel wis iholde.</p> +<p>vor þeih heo nere ibred a wolde.</p> +<p>heo wes itowen. am<i>on</i>g mankunne</p> +<p>⁊ hire wisdo<i>m</i> brouhte þenne.</p> +<p><span class = "linenum">370</span> +heo myhte speke hwar heo wolde.</p> +<p>To fore þe kinge· þah heo scholde.</p> +<p>lusteþ· heo queþ· leteþ me speke.</p> +<p>hwat wille ye. þis pays to breke.</p> +<p>⁊ do þan [kinge] such schome.</p> +<p><span class = "linenum">375</span> +yet nys heo nouþer ded ne lome.</p> +<p>hunke schal i tyde harm ⁊ schonde.</p> +<p>If we doþ gryþ bruche on his lond<i>e</i>.</p> +<p>Leteþ beo and beoþ isome.</p> +<p>⁊ fareþ riht to eure dome.</p> +<p><span class = "linenum">380</span> +⁊ leteþ do<i>m</i> þis playd to breke.</p> +<p>Al so hit wes erure bi speke.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>e niȝtegale mid swucche worde.</p> +<p><span class = "linenum">355</span> +for moniman mid speres orde.</p> +<p>haueþ lutle strencþe ⁊ mid his [s]chelde.</p> +<p>Ah neoþeles in one felde.</p> +<p>Þ<i>urh</i> belde worde an mid ilete.</p> +<p>Deþ his iuo for arehþe swete.</p> +<p><span class = "linenum">360</span> +þe wranne for heo cuþe singe.</p> +<p>þar com in þare moreȝe<i>n</i>[i]nge.</p> +<p>To helpe þare niȝtegale.</p> +<p>For þah heo hadde steuene smale.</p> +<p>Heo hadde gode þrote ⁊ schille.</p> +<p><span class = "linenum">365</span> +An fale manne song awille.</p> +<p>þe wranne was wel wis iholde.</p> +<p>`Vor þeg heo nere ibred awolde.´</p> +<p>Ho was itoȝen among menne.</p> +<p>An hire wisdom brohte þenne.</p> +<p><span class = "linenum">370</span> +Heo miȝte speke hwar heo walde.</p> +<p>To uore þe king þah heo scholde.</p> +<p>Lusteþ heo cwaþ lateþ me speke.</p> +<p>Hwat wulle ȝe þis pes to breke.</p> +<p>An do þan [kinge] swuch schame.</p> +<p><span class = "linenum">375</span> +Ȝe[t] nis he nouþer ded ne lame.</p> +<p>Hunke schal i tide harm ⁊ scho<i>n</i>de.</p> +<p>Ȝef ȝe doþ griþ bruche on his londe.</p> +<p>Lateþ beo ⁊ beoþ isome. |</p> +<p>An fareþ riht to ower dome.</p> +<p><span class = "linenum">380</span> +An lateþ dom þis plaid to breke.</p> +<p>Al swo hit was erur bispeke.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>I</b>ch vnne wel queþ þe Nihtegale.</p> +<p>Ah wrenne· nouht for þine tale.</p> +<p>Ac do for myre lauhfulnesse.</p> +<p><span class = "linenum">385</span> +Ic nolde þat vnrihtfulnesse.</p> +<p>Me at þen ende· me ouercome.</p> +<p>Ic nam of dred. of none dome.</p> +<p>Bi hote ic habbe· soþ hit is.</p> +<p>þat maẏster Nichole. þ̵ is wis.</p> +<p><span class = "linenum">390</span> +Bi twihen eu deme schulle.</p> +<p>⁊ yet ic wene þat he wulle. |</p> +<p>Ah <i>w</i>ar myhte we hine fynde.</p> +<p>þe wrenne sat in hore lynde.</p> +<p>hwat mihte yet quaþ heo his hom.</p> +<p><span class = "linenum">395</span> +heo wuneþ at portes hom.</p> +<p>At one tune in dorsete.</p> +<p>Bi þare séé in ore vt lete.</p> +<p>þar he demeþ mony riht dom.</p> +<p>⁊ diht ⁊ wryt mony wisdom.</p> +<p><span class = "linenum">400</span> +⁊ þurh his muþe. ⁊ þurh his honde.</p> +<p>hit is þe betere in to scotlonde.</p> +<p>To seche hyne. is lyhtlych þing.</p> +<p>he naueþ buten o wunyng.</p> +<p>þ̵ is biscopen muchel schame.</p> +<p><span class = "linenum">405</span> +⁊ alle þan þ̵ of his nome.</p> +<p>habbeþ iherd. ⁊ of his dede.</p> +<p>hwi nulleþ hi nyme<i>n</i> heo<i>m</i> to rede.</p> +<p>þ̵ he were myd heom ilome.</p> +<p>vor teche heo<i>m</i> of his wisdome.</p> +<p><span class = "linenum">410</span> +⁊ yeue him rente on vale stude.</p> +<p>þ̵ he myhte ilome heo<i>m</i> beo myde.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">I</p> +<p>ch an wel cwað þe niȝtegale.</p> +<p>Ah wranne nawt for þire tale.</p> +<p>Ah do for mire lahfulnesse.</p> +<p><span class = "linenum">385</span> +Ich nolde þ̵ unriht fulnesse.</p> +<p>Me at þen ende ouer kome.</p> +<p>Ich nam of drad of none dome.</p> +<p>Bi hote ich habbe soþ hit is.</p> +<p>þat maister nichole þ̵ is wis.</p> +<p><span class = "linenum">390</span> +Bi tuxen vs deme schulde.</p> +<p>An ȝef ich wene þ̵ he wule.</p> +<p>Ah war mihte we hine finde.</p> +<p>þe wranne sat in ore linde.</p> +<p>Hwat nuȝte ȝe cwaþ heo his hom.</p> +<p><span class = "linenum">395</span> +He wuneþ at portes hom.</p> +<p>At one tune ine dorsete.</p> +<p>Bi þar<i>e</i> see in ore ut lete.</p> +<p>þar he demeþ manie riȝte dom.</p> +<p>An diht ⁊ writ mani wisdom.</p> +<p><span class = "linenum">400</span> +An þ<i>urh</i> his muþe ⁊ þ<i>urh</i> his honde.</p> +<p>Hit is þe betere into scot londe.</p> +<p>To seche hine is lihtlich þing.</p> +<p>He naueþ bute one woning.</p> +<p>þ̵ his bischopen muchel schame.</p> +<p><span class = "linenum">405</span> +An alle þan þ̵ of his nome.</p> +<p>Habbeþ ihert. ⁊ of his dede.</p> +<p>Hwi nulleþ hi nimen heo<i>m</i> to rede.</p> +<p>þ̵ he were mid heom ilome.</p> +<p>for teche heom of his wis dome.</p> +<p><span class = "linenum">410</span> +An ȝiue him rente auale stude.</p> +<p>þ̵ he miȝte heom ilome be mide.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>C</b>ertes quaþ þe vle. þat is soþ.</p> +<p>þeos riche men· Muchele mys doþ.</p> +<p>þat leteþ þane gode man.</p> +<p><span class = "linenum">415</span> +þat of so fele þinge can.</p> +<p>⁊ yeueþ rente wel mislyche.</p> +<p>⁊ of him leteþ wel lyhtliche.</p> +<p>wiþ heore kunne heo beoþ Mildre.</p> +<p>⁊ yeueþ rente lutle childre.</p> +<p><span class = "linenum">420</span> +so heore wit hi demeþ adwole.</p> +<p>þ̵ eu<i>er</i> abit Mayster Nichole.</p> +<p>Ah vte we þah· to him fare,</p> +<p>vor þat is vnk<i>er</i> dom al yare</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><span class = "smallcaps"><b>C</b>e</span>rtes cwaþ þe hule þ̵ is +soð. |</p> +<p>þeos riche men wel muche misdoð.</p> +<p>þ̵ leteþ þane godemon.</p> +<p><span class = "linenum">415</span> +þ̵ of so feole þinge con.</p> +<p>An ȝiueþ rente wel misliche.</p> +<p>An of him leteþ wel lihtliche.</p> +<p>wið heore cunne heo beoþ mildre.</p> +<p>An ȝeueþ rente litle childre.</p> +<p><span class = "linenum">420</span> +swo heore wit hi demþ adwole.</p> +<p>þ̵ euer abid maistre nichole.</p> +<p>Ah ute we þah to him fare.</p> +<p>For þar is unker dom al ȝare.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p><b>D</b>o we þe Nihtegale seyde.</p> +<p><span class = "linenum">425</span> +Ah hwo schal vnk<i>er</i> speche rede.</p> +<p>⁊ telle to vore vnker dome.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p><b>D</b>o we þe niȝtegale seide.</p> +<p><span class = "linenum">425</span> +ah wa schal unker speche rede.</p> +<p>An telle to uore unker deme.</p> +</td> +</tr> + +<tr> +<td> +<p>þar of ic schal þe wel iqueme</p> +<p>Queþ þe vle. for al ende of orde. |</p> +<p>Telle ic con. word after worde.</p> +<p><span class = "linenum">430</span> +⁊ if þe þinkþ þat ic mis rempe.</p> +<p>þu stond ayeyn and do me crempe.</p> +<p>Mid þisse worde forþ hi ferden.</p> +<p>Al bute here and bute verde.</p> +<p>To portes ham. þer hi bicome.</p> +<p><span class = "linenum">435</span> +Ah hw heo spedde of heore dome.</p> +<p>Ne can ic eu namore telle.</p> +<p>her nys namore of þisse spelle.</p> +<p>Explicit.</p> +</td> +<td class = "rightside"> +<p class = "dropcap">Þ</p> +<p>ar of ich schal þe wel icweme.</p> +<p>Cwaþ þe houle for al ende of orde.</p> +<p>Telle ich con word after worde.</p> +<p><span class = "linenum">430</span> +An ȝef þe þincþ þ̵ ich mis rempe.</p> +<p>þu stond aȝei<i>n</i> ⁊ do me crempe.</p> +<p>Mid þisse worde forþ hi ferden.</p> +<p>Al bute here and bute uerde.</p> +<p>To portes ham þ̵ heo bi come.</p> +<p><span class = "linenum">435</span> +Ah hu heo spedde of heore dome.</p> +<p>Ne can ich eu namore telle.</p> +<p>Her nis na more of þis spelle.</p> +</td> +</tr> +</table> + +<!-- end parallel versions --> + + +<span class = "pagenum">176</span> +<a name = "page176" id = "page176"> </a> + +<h4><a name = "chap_XXI" id = "chap_XXI"> +XXI. THE BESTIARY</a></h4> + +<div class = "mynote"> +<p>“Arundel 292, British Museum: on vellum, 200 × 130 mm.: late +thirteenth century.... The Bestiary is written continuously, but the +initials of the lines and, in the long metres, of the half lines are +mostly rubricated.... Latin headings are in red, some are on the margin, +the others at the head of their sections. As will be seen from the +footnotes, the manuscript was much corrected or altered over erasures, +and that after it was finished, for the substituted words do not always +fill the gaps left by the scraper. The first leaves of the exemplar were +probably damaged at the lower margin, since defective or difficult +passages occur at regular intervals, so l. 32, ll. 89-92, 120, 121, 143, +144, 173, 200, 201.”</p> + +<hr class = "tiny" /> + +<p>Line indentations, including those of ll. 504-515, are as printed. +Headings are shown in red, as described above.</p> + +</div> + +<div class = "verse"> +<div class = "bestiary"> <!-- for format --> + +<h5><b>Na<i>tur</i>a leo<i>n</i>is i<sup>a</sup>.</b></h5> + +<span class = "folionum">f. 4 r</span> + +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p>e leun stant on hille . ⁊ he man hunten here.</p> +<p>Oðer ðurg his nese smel . Smake ðat he negge.</p> +<p>Bi wilc weie so he wile . To dele niðer wenden.</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +Alle hise fet steppes . After him he filleð.</p> +<p>Drageð dust wið his stert . ðer he [dun] steppeð.</p> +<p>Oðer dust oðer deu . ðat he ne cunne is finden.</p> +<p>driueð dun to his den . ðar he him bergen wille.</p> + + +<h5><b>ij<sup>a</sup>.</b></h5> + +<p class = "dropcap">A</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +n oðer kinde he haueð . wanne he is ikindled.</p> +<p>Stille lið ðe leun . ne stireð he nout of slepe.</p> +<p>Til ðe sunne haueð sinen . ðries him abuten.</p> +<p>ðanne reiseð his faðer him . mit te rem ðat he makeð.</p> + + +<h5><b>iij<sup>a</sup>.</b></h5> + +<p><span class = "linenum">15</span> +Ðe ðridde lage haueð ðe leun . ðanne he lieð to slepen.</p> +<p>Sal he neure luken . ðe lides of hise egen.</p> + + +<h5><b>Significac<i>i</i>o p<i>ri</i>me nat<i>ur</i>e.</b></h5> + +<p class = "dropcap">W</p> +<p>elle heg is tat hil . ðat is heuen riche.</p> +<p>vre louerd is te leun . ðe liueð ðer abuuen.</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +wu ðo him likede . to ligten her on erðe.</p> +<p>Migte neure diuel witen . ðog he be derne hunte.</p> +<p>hu he dun come.</p> +<p>Ne wu he dennede him . in ðat defte meiden.</p> +<p>Marie bi name . ðe him bar to manne frame.</p> + + +<h5><span class = "linenum">25</span> +<b>ij<sup>a</sup> ⁊ iij<sup>a</sup>.</b></h5> + +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p>o ure drigten ded was.</p> +<p>⁊ doluen also his wille was.</p> +<p>In a ston stille he lai.</p> + +<span class = "pagenum">177</span> +<a name = "page177" id = "page177"> </a> + +<p>til it kam ðe dridde dai.</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +His fader him filstnede swo.</p> +<p>ðat he ros fro dede ðo.</p> +<p class = "deepset">vs to lif holden.</p> +<p>wakeð so his wille is So hirde for his folde.</p> +<p>He is hirde. we ben sep . Silden he us wille.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +If we heren to his word . ðat we ne gon nowor wille.</p> + + +<h5><b>Natura aquile.</b></h5> + +<p class = "dropcap">K</p> +<p>iðen i wille ðe ernes kinde.</p> +<p>Also ic it o boke rede.</p> +<p>wu he neweð his guð hede.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +hu he cumeð ut of elde.</p> +<p>Siðen hise limes arn unwelde.</p> +<p>Siðen his bec is alto wrong.</p> + +<span class = "folionum">f. 4 v</span> + +<p>Siðen his | fligt is al unstrong.</p> +<p>⁊ his egen dimme.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +Hereð wu he neweð him.</p> +<p>A welle he sekeð ðat sp<i>ri</i>ngeð ai.</p> +<p>boðe bi nigt ⁊ bi dai.</p> +<p>ðer ouer he flegeð ⁊ up he teð.</p> +<p>til ðat he ðe heuene seð.</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +ðurg skies sexe ⁊ seuene.</p> +<p>til he cumeð to heuene.</p> +<p>So rigt so he cunne.</p> +<p>he houeð in ðe sunne.</p> +<p>ðe sunne swideð al his fligt.</p> +<p><span class = "linenum">55</span> +⁊ oc it makeð his egen brigt.</p> +<p>Hise feðres fallen for ðe hete.</p> +<p>⁊ he dun mide to ðe wete.</p> +<p>Falleð i<i>n</i> ðat welle grund.</p> +<p>ðer he wurdeð heil ⁊ sund.</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +⁊ cumed ut al newe.</p> +<p>Ne were his bec untrewe.</p> +<p>His bec is get biforn wro<i>n</i>g.</p> + +<span class = "pagenum">178</span> +<a name = "page178" id = "page178"> </a> + +<p>ðog hise limes senden strong.</p> +<span class = "sidenote"> +64. <i>maig</i> on an erasure.</span> +<p>Ne maig he tilen him no<i>n</i> fode.</p> +<p><span class = "linenum">65</span> +him self to none gode.</p> +<p>ðanne goð he to á ston.</p> +<p>⁊ he billeð ðer on.</p> +<p>Billeð til his bec biforn.</p> +<p>haueð ðe wrengðe forloren.</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +Siðen wið his rigte bile.</p> +<p>takeð mete ðat he wile.</p> + + + +<h5><b>Significacio.</b></h5> + +<p class = "dropcap">A</p> +<p>l is man so is tis ern.</p> +<span class = "sidenote"> +74. <i>listlen</i> MS.</span> +<p class = "indent">wulde ge nu listen.</p> +<p><span class = "linenum">75</span> +Old in hise sinnes dern.</p> +<p class = "indent">or he bicumeð cristen.</p> +<span class = "sidenote"> +77. <i>hī</i> corr. out of <i>hu</i>. <i>ðis man ðanne he</i> on +an erasure.</span> +<p>⁊ tus he neweð hi<i>m</i> ðis man.</p> +<p class = "indent">ða<i>n</i>ne he nimeð to kirke.</p> +<p>Or he it biðenken can.</p> +<span class = "sidenote"> +80. This line in fainter brown ink.</span> +<p class = "indent"><span class = "linenum">80</span> +hise egen weren mirke.</p> +<p>Forsaket ðore satanas.</p> +<p class = "indent">⁊ ilk sinful dede.</p> +<span class = "sidenote"> +83, 84. <i>Takeð ... he</i> on an erasure.</span> +<p>Takeð hi<i>m</i> to ih<i>es</i>u crist.</p> +<p class = "indent">for he sal ben his mede.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +Leueð on ure loue[r]d crist.</p> +<p class = "indent">⁊ lereð prestes lore.</p> +<span class = "sidenote"> +87. <i>hise</i>] <i>i</i> corr. out of <i>p</i>.</span> +<p>Of hise egen wereð ðe mist.</p> +<p class = "indent">wiles he dreccheð ðore.</p> +<p>His hope is al to godeward.</p> +<span class = "sidenote"> +89, 90. <i>is hope is ... luue</i> on an erasure: l. 90 originally +began <i>ha after luue a</i>.</span> +<p class = "indent"><span class = "linenum">90</span> +⁊ of his luue he lereð.</p> +<p>ðat is te sunne sikerlike.</p> +<p class = "indent">ðus his sigte he beteð.</p> + +<span class = "pagenum">179</span> +<a name = "page179" id = "page179"> </a> + +<p>Naked falleð in ðe funt fat.</p> +<p class = "indent">⁊ cumeð ut al newe.</p> +<p><span class = "linenum">95</span> +buten alitel wat is tat.</p> +<p class = "indent">his muð is get untrewe.</p> +<p>His muð is get wel unkuð.</p> +<p class = "indent">wið pat<i>er</i> n<i>oste</i>r ⁊ crede.</p> +<p>Fare he norð. er fare he suð.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">100</span> +leren he sal his nede.</p> +<p>bidden bone to gode.</p> +<p class = "indent">⁊ tus his muð rigten.</p> +<p>tilen him so ðe sowles fode |</p> + +<span class = "folionum">f. 5 r</span> + +<p class = "indent">ðurg <i>grace</i> off ure drigtin.</p> + + +<span class = "sidenote"> +105. On an erasure.</span> +<h5><span class = "linenum">105</span> +<b>Natura Serpe<i>n</i>tis. j<sup>a</sup>.</b></h5> + +<p>An wirm is o werlde . wel man it knoweð.</p> +<p>Neddre is te name . ðus he him neweð.</p> +<p>ðanne he is forbroken ⁊ forbroiden . ⁊ in his elde al forwurden.</p> +<p>Fasteð til his fel him slakeð . ten daies fulle.</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +ðat he is lene ⁊ mainles ⁊ iuele mai gangen.</p> +<p>he c<i>re</i>peð cripelande forð . his craft he ðus kiðeð.</p> +<p>Sekeð a ston ðat a ðirl is on.</p> +<p>Narwe buten he nedeð him . Nimeð vnneðes ðurg.</p> +<p>for his fel he ðer leteð . his fles forð crepeð.</p> +<p><span class = "linenum">115</span> +walkeð to ðe wat<i>er</i> ward . wile ðanne drinken.</p> +<p>Oc he speweð or al ðe uenim.</p> +<p>ðat i<i>n</i> his brest is bred . fro his birde time.</p> +<p>drinkeð siðen inog . ⁊ tus he him neweð.</p> + + +<h5><b>ij<sup>a</sup>.</b></h5> + +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +anne ðe neddre is of his hid naked.</p> +<p>⁊ bare of his brest atter.</p> +<span class = "sidenote"> +122. <i>neggen</i>] the initial <i>n</i> on an erasure MS.</span> +<p>If he naked man se . ne wile he him nogt neggen.</p> +<p>Oc he fleð fro him . als he fro fir sulde.</p> + +<span class = "pagenum">180</span> +<a name = "page180" id = "page180"> </a> + +<p>If he cloðed man se cof he waxeð.</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +For up he rigteð him redi to deren.</p> +<p>to deren er to ded maken if he it muge forðen.</p> +<p>wat if ðe man war wurðe . ⁊ weren him cunne.</p> +<p>figteð wið ðis wirm . ⁊ f[a]reð on him figtande.</p> +<p>ðis neddre siðen he nede sal.</p> +<p><span class = "linenum">130</span> +makeð seld of his bodi . ⁊ sildeð his heued.</p> +<p>litel hi<i>m</i> is of hise limes . bute he lif holde.</p> + + +<h5><b>[Significacio.]</b></h5> + +<p class = "dropcap">K</p> +<p>nov c<i>ri</i>stene man . wat tu c<i>ri</i>st higtest</p> +<p>Atte kirke dure . ðar ðu c<i>ri</i>stned were.</p> +<p><span class = "linenum">135</span> +ðu higtes to leuen on him . ⁊ hise lages luuien.</p> +<p>to helden wit herte . ðe bodes of holi k[i]rke.</p> +<p>If ðu hauest is broken.</p> +<p>Al ðu forbredes . forwurðes ⁊ forgelues.</p> +<p>Eche lif to wolden . Elded art fro eche blis.</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +So ðis wirm o werld is.</p> +<p>Newe ðe fordi . so ðe neddre doð.</p> +<p>It is te ned.</p> +<p>Feste ðe of stedefastnesse . ⁊ ful of ðewes.</p> + +<span class = "folionum">f. 5 v</span> + +<p>⁊ help ðe poure | men . ðe gangen abuten.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +Ne deme ðe nog[t] wurdi . ðat tu dure loken.</p> +<p>up to ðe heueneward.</p> +<p>Oc walke wið ðe erðe mildelike among men.</p> +<p>no mod ðu ne cune . mod ne mannes vncost.</p> +<p>oc swic of sineginge.</p> +<p><span class = "linenum">150</span> +⁊ bote bid tu ðe ai . boðe bi nigt ⁊ bi dai.</p> +<p>ðat tu milce mote hauen . of ðine misdedes.</p> +<p>ðis lif bitokneð ðe sti.</p> +<p>ðat te neddre gangeð bi.</p> +<p>⁊ tis is ðe ðirl of ðe ston.</p> +<p><span class = "linenum">155</span> +ðat tu salt ðurg gon.</p> +<p>Let ðin filðe fro ðe . so ðe wirm his fel doð.</p> + +<span class = "pagenum">181</span> +<a name = "page181" id = "page181"> </a> + +<p>Go ðu ðan to godes hus . ðe godspel to heren.</p> +<p>ðat is soule dri<i>n</i>k . sinnes quenching.</p> +<p>Oc or sei ðu in scrifte . to ðe prest sinnes tine.</p> +<span class = "sidenote"> +160. <i>segðe</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">160</span> +feg ðe ðus of ði brest filde . ⁊ feste ðe forðward.</p> +<p>fast at tin h<i>er</i>te . ðat tu firmest higtes.</p> +<p>ðus art tu ging ⁊ newe.</p> +<p>forðward be ðu trewe.</p> +<p>Nedeð ðe ðe deuel nogt . for he ne mai ðe deren nogt.</p> +<p><span class = "linenum">165</span> +oc he fleð fro ðe . so neddre fro de nakede.</p> +<p>On ðe cloðede ðe neddre is cof . ⁊ te deuel cliuer on sinnes.</p> +<p>Ai ðe sinfule bisetten he wile.</p> +<p>⁊ wið al mankin</p> +<p>he haueð nið ⁊ win.</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +wat if he leue haue of ure heuen louerd.</p> +<p>for to deren us . So he ure eldere or dede.</p> +<p>do we ðe bodi in ðe bale . ⁊ bergen ðe soule.</p> +<p>ðat is ure heued geuelic . helde we it wurðlic.</p> + + +<h5><b>Natura formice.</b></h5> + +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p><span class = "linenum">175</span> +e mire is magti . mikel ge swinkeð.</p> +<span class = "sidenote"> +176. <i>ofte</i> added in margin MS.</span> +<p>In sum<i>er</i> ⁊ i<i>n</i> softe weder . So we `ofte´ sen hauen.</p> +<p>In ðe heruest . hardilike gangeð.</p> +<p>⁊ renneð rapelike . ⁊ resteð hire seldum.</p> +<p>⁊ fecheð hire fode . ðer ge it mai finden.</p> +<p><span class = "linenum">180</span> +gaddreð ilkines sed.</p> +<p>boðen of wude ⁊ of wed.</p> +<p>Of corn ⁊ of gres.</p> +<p>ðat ire to hauen es.</p> +<span class = "sidenote"> +184. <i>hole</i> added on lower margin MS.</span> +<p>haleð to hire `hole´ . ðat siðen hire helpeð.</p> + +<span class = "folionum">f. 6 r</span> + +<p>ðar ge wile ben winter | agen.</p> +<p><span class = "linenum">186</span> +caue ge haueð to crepen in . ðat wint<i>er</i> hire ne derie.</p> + +<span class = "pagenum">182</span> +<a name = "page182" id = "page182"> </a> + +<p>Mete i<i>n</i> hire hule ðat . ðat ge muge biliuen.</p> +<span class = "sidenote"> +188. Space before <i>ðar</i>: <i>ð</i> rubricated and red afterwards +erased MS.</span> +<p>ðus ge tileð ðar wiles ge time haueð.</p> +<p>so it her telleð.</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +oc finde ge ðe wete . corn ðat hire qwemeð.</p> +<p>Al ge forleteð ðis oðer seð ðat ic er seide.</p> +<p>Ne bit ge nowt de barlic beren abuten.</p> +<p>oc suneð it ⁊ sakeð forð . so it same were.</p> +<p>get is wund<i>er</i> of ðis wirm . more ðanne man weneð.</p> +<p><span class = "linenum">195</span> +ðe corn ðat ge to caue bereð . al get bit otwinne.</p> +<p>ðat it ne forwurðe . ne waxe hire fro.</p> +<p>er ge it eten wille.</p> + + +<h5><b>Significacio.</b></h5> + +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p>e mire muneð us mete to tilen.</p> +<p><span class = "linenum">200</span> +Long liuenoðe ðis little wile.</p> +<p>ðe we on ðis werld wunen.</p> +<p>for ðanne we of wenden . ðanne is ure wint<i>er</i>.</p> +<p>we sulen hung<i>er</i> hauen . ⁊ harde sures.</p> +<p>buten we ben war here.</p> +<p><span class = "linenum">205</span> +do we forði. so doð ðis der . ðanne be we derue.</p> +<p>On ðat dai ðat dom sal ben . ðat it ne us harde rewe.</p> +<p>Seke we ure liues fod . ðat we ben siker ðere.</p> +<p>So ðis wirm in wint<i>er</i> is . ðan ge ne tileð nu<i>m</i>more.</p> +<p>ðe mire suneð ðe barlic ðanne ge fint te wete.</p> +<p><span class = "linenum">210</span> +ðe olde lage we ogen to sunen . ðe newe we hauen mote<i>n</i>.</p> +<span class = "sidenote"> +211. <i>ðe corn</i> on an erasure.<br /> +213. <i>ben</i> MS. <i>ebriche</i> MS.</span> +<p>ðe corn ðat ge to caue bereð . all ge it bit otwinne.</p> +<p>ðe lage us lereð to don god . ⁊ forbedeð us sinne.</p> +<p>It be<i>t</i> us e<i>rðl</i>iche bodes . ⁊ bekned euelike.</p> +<p>It fet ðe licham ⁊ te gost . oc nowt o geuelike.</p> +<p><span class = "linenum">215</span> +vre louerd c<i>ri</i>st it lene us ðat his lage us fede.</p> +<span class = "sidenote"> +216. <i>we</i> on an erasure.</span> +<p>nu ⁊ o domesdei . ⁊ tanne we hauen nede.</p> + + +<span class = "pagenum">183</span> +<a name = "page183" id = "page183"> </a> + +<h5><b>Natura cerui.</b></h5> + +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p>e hert haueð kindes two.</p> +<p>⁊ forbisnes oc al so.</p> +<p><span class = "linenum">220</span> +ðus it is on boke set.</p> +<p>ðat man clepeð fisiologet.</p> +<p>He drageð ðe neddre of de ston.</p> +<p>ðurg his nese up on on.</p> +<p>of ðe stoc er of ðe ston.</p> +<p><span class = "linenum">225</span> +for it wile ðerunder gon.</p> +<p>⁊ sweleð it wel swiðe.</p> +<p>ðerof him brinneð siðen.</p> +<p>of ðat attrie ðing.</p> + +<span class = "folionum">f. 6 v</span> + +<p>wiðinnen he | haueð brenni<i>n</i>g.</p> +<p><span class = "linenum">230</span> +he lepeð ðanne wið mikel list.</p> +<p>of swet wat<i>er</i> he haueð ðrist.</p> +<p>he drinkeð wat<i>er</i> gredilike.</p> +<p>til he is ful wel sikerlike.</p> +<p>Ne haueð ðat uenim no<i>n</i> migt.</p> +<p><span class = "linenum">235</span> +to deren him siðen no<i>n</i> wigt.</p> +<span class = "sidenote"> +236. <i>er</i> on an erasure.</span> +<p>oc he werpeð er hise hornes.</p> +<p>in wude er in ðornes.</p> +<p>⁊ gingid him ðus ðis wilde der.</p> +<p>So ge hauen nu lered her.</p> + + +<h5><span class = "linenum">240</span> +<b>Significac<i>i</i>o. prima.</b></h5> + +<p class = "dropcap">A</p> +<p>lle we atter dragen off ure eldere.</p> +<p>ðe broken drigtinnes word ðurg ðe neddre.</p> +<p>ðer ðurg haueð mankin.</p> +<span class = "sidenote"> +244. After <i>win</i>, a letter erased.<br /> +245. <i>kolsipe</i>, with <i>i</i> on an erasure.</span> +<p>boðen nið ⁊ win.</p> +<p><span class = "linenum">245</span> +<i>g</i>olsipe. ⁊ giscing.</p> +<p>giu<i>er</i>nesse ⁊ wissing.</p> +<p>p<i>ri</i>de ⁊ ouerwene.</p> +<p>swilc atter i mene.</p> +<p>Ofte we brennen i<i>n</i> mod.</p> + +<span class = "pagenum">184</span> +<a name = "page184" id = "page184"> </a> + +<p><span class = "linenum">250</span> +⁊ wurden so we weren wod.</p> +<p>ðanne we ðus brennen.</p> +<p>bihoueð us to rennen.</p> +<p>to c<i>ri</i>stes quike welle.</p> +<p>ðat we ne gon to helle.</p> +<p><span class = "linenum">255</span> +drinken his wissing.</p> +<span class = "sidenote"> +256. <i>ilc siniging</i> on an erasure.</span> +<p>it quenchet ilc siniging.</p> +<p>forwerpen p<i>ri</i>de euril[c] del.</p> +<p>so hert doð hise hornes.</p> +<p>gingen us tus to godeward.</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +⁊ gemen us siðen forðwarð.</p> + + +<h5><b>Nat<i>ur</i>a. ij<sup>a</sup>.</b></h5> + +<p>Ðe hertes hauen anoðer kinde.</p> +<p>ðat us og alle to ben minde.</p> +<p>Alle he arn off one mode.</p> +<p><span class = "linenum">265</span> +For if he fer fetchen fode.</p> +<p>⁊ he ouer wat<i>e</i>r ten.</p> +<p>wile non at nede oðer flen.</p> +<p>Oc on swimmeð bi forn.</p> +<p>⁊ alle ðe odre folegen.</p> +<p><span class = "linenum">270</span> +weðer so he swimmeð er he wadeð</p> +<p>Is no<i>n</i> at nede ðat oðer lateð.</p> +<p>Oc leigeð his ski<i>n</i>bon.</p> +<p>on oðres lendbon.</p> +<p>gef him ðat biforn teð.</p> +<p><span class = "linenum">275</span> +Bilimpes for to tirgen.</p> +<p>Alle ðe oðre cumen mide.</p> +<span class = "sidenote"> +277. <i>herien</i> MS.</span> +<p>⁊ helpen him for to her[t]ien.</p> +<p>beren him of ðat wat<i>er</i> grund</p> +<p>up to ðe lond al heil ⁊ sund.</p> +<p><span class = "linenum">280</span> +⁊ forðen here nede.</p> +<p>ðis wune he hauen hem bi twen</p> +<p>ðog he an hundred to giddre ben.</p> + + +<span class = "pagenum">185</span> +<a name = "page185" id = "page185"> </a> + +<h5><b>Signific<i>acio</i>. ij<sup>a</sup>.</b></h5> + +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p>e hertes costes we ogen to munen.</p> +<span class = "sidenote"> +285. <i>to sunen</i> on an erasure.</span> +<p><span class = "linenum">285</span> +Ne og ur non oðer to sunen.</p> +<p>oc eurilc luuen oðer.</p> +<p>also he were his broder.</p> + +<span class = "folionum">f. 7 r</span> + +<p>wurðen stedefast his | wine.</p> +<p>ligten him of his birdene.</p> +<p><span class = "linenum">290</span> +helpen him at his nede.</p> +<p>god giueð ðer fore mede.</p> +<p>we sulen hauen heuenriche.</p> +<span class = "sidenote"> +293. <i>ben twixen</i> MS.</span> +<p>gef we b<i>i</i> twixen us ben briche.</p> +<p>ðus is ure louerdes lage luuelike to fillen.</p> +<p><span class = "linenum">295</span> +her of haue we mikel ned . ðat we ðar wið ne dillen.</p> + + +<h5><b>Natura Wulpis.</b></h5> + +<p class = "dropcap">A</p> +<p> wilde der is . ðat is ful of fele wiles.</p> +<p>fox is hire to name . for hire queðsipe.</p> +<p>husebondes hire haten . for hire harm dedes.</p> +<span class = "sidenote"> +300. <i>ðe coc</i> on an erasure.</span> +<p><span class = "linenum">300</span> +ðe coc ⁊ te capun.</p> +<p>ge feccheð ofte in ðe tun.</p> +<p>⁊ te gandre ⁊ te gos.</p> +<p>bi ðe necke ⁊ bi ðe nos.</p> +<span class = "sidenote"> +304. <i>eð is to</i> on an erasure.</span> +<p>haleð is to hire hole . for ði man hire hatieð.</p> +<p><span class = "linenum">305</span> +hatien ⁊ hulen . boðe men ⁊ fules.</p> +<p>Listneð nu a wund<i>er</i> . ðat tis der doð for hunger.</p> +<p>goð o felde to a furg . ⁊ falleð ðar inne.</p> +<span class = "sidenote"> +308. <i>erðchine</i>] <i>erðc</i> on an erasure.</span> +<p>In eried lond er in erðchine . forto bilirten fugeles.</p> +<p>Ne stereð ge nogt of ðe stede a god stund deies.</p> +<p><span class = "linenum">310</span> +oc dareð so ge ded were . Ne drageð ge no<i>n</i> onde.</p> +<p>ðe rauen is swiðe redi . weneð ðat ge rotieð.</p> +<p>⁊ oðre fules hire fallen bi . For to winnen fode.</p> + +<span class = "pagenum">186</span> +<a name = "page186" id = "page186"> </a> + +<span class = "sidenote"> +313. <i>derflike</i>] <i>derfli</i> on an erasure.</span> +<p>derflike wiðuten dred . he wenen ðat ge ded beð.</p> +<p>he wullen on ðif foxes fel . ⁊ ge it wel feleð.</p> +<p><span class = "linenum">315</span> +ligtlike ge lepeð up . ⁊ letteð hem sone.</p> +<p>gelt hem here billing</p> +<p>raðe wið illing.</p> +<p>tetoggeð ⁊ tetireð hem . mid hire teð sarpe.</p> +<p>Fret hire fille.</p> +<p><span class = "linenum">320</span> +⁊ goð ðan ðer ge wille.</p> + + +<h5><b>Significac<i>i</i>o.</b></h5> + +<p class = "dropcap">T</p> +<p>wifold forbisne in ðis der.</p> +<p>to frame we mugen finden her.</p> +<p>warsipe ⁊ wisedom.</p> +<p><span class = "linenum">325</span> +wið deuel ⁊ wið iuel man.</p> +<p>ðe deuel dereð dernelike.</p> +<p>he lat he ne wile us nogt biswike.</p> +<p>he lat he ne wile us ðon non loð.</p> +<p>⁊ bringeð us in a sinne. ⁊ ter he us sloð.</p> +<p><span class = "linenum">330</span> +he bit us don ure bukes wille.</p> +<p>Eten ⁊ dri<i>n</i>ken wið unskil.</p> +<p>⁊ in ure skemti<i>n</i>g.</p> +<p>he doð raðe a foxing. |</p> + +<span class = "folionum">f. 7 v</span> + +<p>He billeð one ðe foxes fel.</p> +<p><span class = "linenum">335</span> +wo so telleð idel spel.</p> +<p>⁊ he tireð on his ket.</p> +<p>wo so him wið sinne fet.</p> +<p>⁊ deuel geld swilk billing.</p> +<p>wið same ⁊ wið sending.</p> +<p><span class = "linenum">340</span> +⁊ for his sinfule werk.</p> +<p>ledeð man to helle merk.</p> + + +<h5><b>Signific<i>aci</i>o.</b></h5> + +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p>e deuel is tus ðe [fox] ilik.</p> +<p>mið iuele breides ⁊ wið swik.</p> +<p><span class = "linenum">345</span> +⁊ man al so ðe foxes name.</p> + +<span class = "pagenum">187</span> +<a name = "page187" id = "page187"> </a> + +<span class = "sidenote"> +346. <i>wurði</i>] <i>ð</i> corr. out of another letter.<br /> +347. <i>so</i> added in margin.</span> +<p>arn wurði to hauen same.</p> +<p>for wo `so´ seieð oðer god.</p> +<p>⁊ ðenkeð iuel on his mod.</p> +<p>fox he is ⁊ fend iwis.</p> +<p><span class = "linenum">350</span> +ðe boc ne legeð nogt of ðis.</p> +<p>So was herodes fox ⁊ flerd.</p> +<p>ðo c<i>ri</i>st kam i<i>n</i> to ðis middel erd.</p> +<p>he seide he wulde him leuen on.</p> +<span class = "sidenote"> +354. <i>e wulde</i> on an erasure.</span> +<p>⁊ ðogte he wulde him fordon.</p> + + +<span class = "sidenote"> +355. <i>iranéé</i> MS.</span> +<h5><span class = "linenum">355</span> +<b>Nat<i>ur</i>a <i>a</i>ranéé.</b></h5> + +<p class = "dropcap">S</p> +<p>eftes sop ure seppande . sene `is´ on werlde.</p> +<span class = "sidenote"> +357. <i>loldike</i> MS: after <i>we</i> erasure of one letter.</span> +<p>leiðe ⁊ lodlike . ðus we it leuen.</p> +<p>man`i´kines ðing.</p> +<p>alle manne to wissi<i>n</i>g.</p> +<span class = "sidenote"> +360. <i>spinnere</i>] <i>inne</i> on an erasure. <i>weveð</i>] +<i>veð</i> on an erasure.<br /> +361. <i>fo dredes</i> MS.<br /> +363. <i>werpeð</i>] <i>pe</i> on an erasure.</span> +<p><span class = "linenum">360</span> +ðe spinn<i>er</i>e on hire [webbe] swid[e] ge weveð.</p> +<p>festeð atte hus rof . hire fodredes.</p> +<p>o rof er on ouese . so hire is on elde.</p> +<p>werpeð ðus hire web . ⁊ weueð on hire wise.</p> +<p>ðanne ge it haueð al idigt . ðeðen ge driueð.</p> +<p><span class = "linenum">365</span> +hitt hire i<i>n</i> hire hole . oc ai ge it biholdeð.</p> +<p>til ðat ðer fleges faren . ⁊ fallen ðer inne.</p> +<p>wiðeren in ðat web . ⁊ wilen ut wenden.</p> +<p>ðanne renneð ge rapelike . for ge is ai redi.</p> +<p>nimeð anon to ðe net . ⁊ nimeð hem ðere.</p> +<p><span class = "linenum">370</span> +bitterlike ge hem bit . ⁊ here bane wurðeð.</p> +<p>drepeð ⁊ drinkeð here blod.</p> +<p>doð ge hire no<i>n</i> oðer god.</p> +<p>bute fret hire fille</p> +<p>⁊ dareð siðen stille.</p> + + +<span class = "pagenum">188</span> +<a name = "page188" id = "page188"> </a> + +<h5><span class = "linenum">375</span> +<b>Significacio.</b></h5> + +<span class = "sidenote"> +376. <i>biswikeð</i>] <i>keð</i> on an erasure.</span> +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p>is wirm bitokneð ðe man . ðat oðer bi`s´wikeð.</p> +<p>on stede er on stalle . stille er lude.</p> +<p>in mot er in market . er oni oðer wise.</p> +<span class = "sidenote"> +379. <i>him</i>: <i>him</i> both corr. out of <i>hem</i>.<br /> +380. <i>his</i> on an erasure: <i>him</i> corr. out of <i>hem</i>.<br /> +381. <i>freteð</i>] first <i>e</i> added by rubricator.</span> +<p>he him bit . ðan he him bale selleð.</p> +<p><span class = "linenum">380</span> +⁊ he drinkeð his blod . wanne he him dreueð.</p> +<p>⁊ ðo fr`e´teð hem al . ðan he him iuel werkeð.</p> + + +<h5><b>Natura cetegrandie.</b></h5> + +<p class = "dropcap">C</p> +<p>ethegrande is a fis.</p> +<p>ðe moste ðat in wat<i>er</i> is.</p> + +<span class = "folionum">f. 8 r</span> + +<p>ðat tu | wuldest seien get.</p> +<p><span class = "linenum">386</span> +gef ðu it soge wan it flet.</p> +<p>ðat it were á neilond</p> +<span class = "sidenote"> +388. <i>one</i> substituted in margin for <i>o</i> deleted in text.<br +/> +390. Before <i>him</i>, <i>him</i> deleted by rubricator.</span> +<p>ðat sete `one´ ðe se sond.</p> +<p>ðis fis ðat is vnride.</p> +<p><span class = "linenum">390</span> +ðanne him hungreð he gapeð wide.</p> +<p>vt of his ðrote it smit an onde.</p> +<p>ðe swetteste ðing ðat is o londe.</p> +<p>ðer fore oðre fisses to him dragen.</p> +<p>wan he it felen he aren fagen.</p> +<p><span class = "linenum">395</span> +he cumen ⁊ houen in his muð.</p> +<p>of his swike he arn uncuð.</p> +<span class = "sidenote"> +397. <i>ðanne</i>] <i>ð</i> corr. out of <i>d</i> by rubricator.</span> +<p>ðis cete ðanne hise chaueles lukeð.</p> +<p>ðise fisses alle in sukeð.</p> +<p>ðe smale he wile ðus biswiken.</p> +<p><span class = "linenum">400</span> +ðe grete maig he nogt bigripen.</p> +<p>ðis fis wuneð wið ðe se gru<i>n</i>d.</p> +<p>⁊ liueð ðer eure heil ⁊ sund.</p> +<p>til it cumeð ðe time.</p> +<p>ðat storm stireð al ðe se.</p> + +<span class = "pagenum">189</span> +<a name = "page189" id = "page189"> </a> + +<p><span class = "linenum">405</span> +ðanne sum<i>er</i> ⁊ wint<i>er</i> winnen.</p> +<p>ne mai it wunen ðer inne.</p> +<p>So droui is te sees grund.</p> +<p>ne mai he wunen ðer ðat stund.</p> +<p>oc stireð up ⁊ houeð stille.</p> +<span class = "sidenote"> +410. <i>ðar</i> MS.<br /> +411. <i>fordriuen</i>] <i>driuen</i> on an erasure.</span> +<p><span class = "linenum">410</span> +wiles ða<i>t</i> weder is so ille.</p> +<p>ðe sipes ðat arn on se fordriuen.</p> +<p>loð hem is ded ⁊ lef to liuen.</p> +<p>biloken hem ⁊ sen ðis fis</p> +<p>aneilond he wenen it is.</p> +<p><span class = "linenum">415</span> +ðer of he aren swiðe fagen.</p> +<span class = "sidenote"> +416. <i>here</i>] <i>re</i> on an erasure.</span> +<p>⁊ mid here migt ðar to he dragen.</p> +<p>sipes on festen.</p> +<p>⁊ alle up gangen.</p> +<p>Of ston mid stel in ðe tunder.</p> +<p><span class = "linenum">420</span> +wel to brennen one ðis wunder.</p> +<p>warmen hem wel ⁊ heten ⁊ drinken.</p> +<p>ðe fir he feleð ⁊ doð hem sinken.</p> +<span class = "sidenote"> +423, 4. <i>diueð ... wunde</i> on an erasure.</span> +<p>for sone he diueð dun to grunde.</p> +<p>he drepeð hem alle wið uten wunde.</p> + + +<h5><span class = "linenum">425</span> +<b>Signific<i>aci</i>o.</b></h5> + +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p>is deuel is mikel wið wil ⁊ magt.</p> +<p>So witches hauen in here craft.</p> +<p>He doð men hungren ⁊ hauen ðrist.</p> +<p>⁊ mani oðer sinful list.</p> +<p><span class = "linenum">430</span> +tolleð men to him wið his onde</p> +<p>wo so him folegeð he findeð sonde.</p> +<p>ðo arn ðe little. in leue lage.</p> +<p>ðe mikle ne maig he to him dragen.</p> +<p>ðe mikle. i mene ðe stedefast.</p> +<p><span class = "linenum">435</span> +in rigte leue. mid fles ⁊ gast.</p> +<p>wo so listneð deueles lore.</p> +<p>on lengðe it sal him rewen sore.</p> + +<span class = "pagenum">190</span> +<a name = "page190" id = "page190"> </a> + +<p>wo so festeð hope on him.</p> +<p>he sal him folgen to +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]" +/> +helle dim. |</p> + + +<span class = "folionum">f. 8 v</span> + +<h5><span class = "linenum">440</span> +<b>Natura Sirene.</b></h5> + +<p class = "dropcap">I</p> +<p>n ðe se senden selcuðes manie.</p> +<p>ðe mereman is a meiden ilike.</p> +<span class = "sidenote"> +443. <i>al ... bunden</i> on an erasure.</span> +<p>on brest ⁊ on bodi . oc al ðus ge is bunden.</p> +<p>fro ðe noule niðerward . ne is ge no man like.</p> +<p><span class = "linenum">445</span> +oc fis to fuliwis mid finnes waxen.</p> +<p>ðis wunder wuneð in wankel stede.</p> +<p>ðer ðe water sinkeð. sipes ge sinkeð . ⁊ scaðe ðus werkeð.</p> +<p>mirie ge singeð ðis mere . ⁊ haueð manie stefnes.</p> +<p>manie ⁊ sille.</p> +<p><span class = "linenum">450</span> +oc it ben wel ille.</p> +<span class = "sidenote"> +451. <i>sipmen here</i> on an erasure.</span> +<p>sipmen here steringe forgeten . for hire stefninge.</p> +<p>flumeren ⁊ slepen.</p> +<p>⁊ to late waken.</p> +<p>ðe sipes sinken mitte suk.</p> +<p><span class = "linenum">455</span> +ne cumen he nummor up.</p> +<p>Oc wise me<i>n</i> ⁊ warre.</p> +<p>agen cunen chare.</p> +<p>ofte arn atbrosten . mid he[re] brest ouel.</p> +<p>he hauen herd told of ðis mere . ðat tus unie mete.</p> +<p><span class = "linenum">460</span> +half man ⁊ half fis.</p> +<p>sum ðing tokneð bi ðis.</p> + + +<h5><b>Significacio.</b></h5> + +<p class = "dropcap">F</p> +<p>ele men hauen ðe tokni<i>n</i>g.</p> +<p>of ðis forbisnede ði[n]g.</p> +<span class = "sidenote"> +465. <i>wulues</i>] <i>w</i> corr. out of <i>p</i>.</span> +<p><span class = "linenum">465</span> +wið uten weren wulues fel.</p> +<p>wiðinnen arn he wulues al.</p> +<p>he speken godcundhede.</p> +<p>⁊ wikke is here dede.</p> + +<span class = "pagenum">191</span> +<a name = "page191" id = "page191"> </a> + +<p>here dede is al vncuð.</p> +<p><span class = "linenum">470</span> +wið ðat spekeð here muð.</p> +<p>twifold arn on mode.</p> +<p>he sweren bi ðe rode.</p> +<p>bi ðe sunne ⁊ bi ðe mone.</p> +<p>⁊ he ðe legen sone.</p> +<p><span class = "linenum">475</span> +mid here sage ⁊ mid here song.</p> +<p>he ðe swiken ðer imong.</p> +<p>ðin agte wið swiking</p> +<p>ði soule wið lesing.</p> + + +<h5><b>Nat<i>ur</i>a elephantis.</b></h5> + +<p class = "dropcap">E</p> +<p><span class = "linenum">480</span> +lpes arn in Inde riche.</p> +<p>on bodi borlic berges ilike.</p> +<p>he to gaddre gon o wolde</p> +<p>so sep ðat cumen ut of folde.</p> +<p>⁊ behinden. he hem sampnen.</p> +<p><span class = "linenum">485</span> +ðanne he sulen oðre strenen.</p> +<p>Oc he arn so kolde of kinde.</p> +<p>ðat no golsipe is hem minde.</p> +<p>til he noten of a gres.</p> +<p>ðe name is mandragores.</p> +<p><span class = "linenum">490</span> +Siðen he bigeten on.</p> +<p>⁊ two ger he ðer mide gon.</p> +<p>ðog he ðre hundred ger.</p> +<p>on werlde more +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]" +/> +wuneden her. |</p> + +<span class = "folionum">f. 9 r</span> + +<p>bigeten he neuermor non.</p> +<p><span class = "linenum">495</span> +so kold is hem siðen blod ⁊ bon.</p> +<p>ðanne ge sal hire kindles beren.</p> +<p>In water ge sal stonden.</p> +<p>In wat<i>er</i> to mid side.</p> +<p>ðat wanne hire harde tide.</p> +<p><span class = "linenum">500</span> +ðat ge ne falle niðer nogt.</p> +<p>ðat is most in hire ðogt.</p> +<p>For he ne hauen no lið.</p> +<p>ðat he mugen risen wið.</p> + +<span class = "pagenum">192</span> +<a name = "page192" id = "page192"> </a> + +<p>Hu he resteð him ðis der.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">505</span> +ðanne he walkeð wide.</p> +<p>herkne wu it telleð her.</p> +<p class = "indent">for he is al unride.</p> +<p>A tre he sekeð to fuligewis.</p> +<p>ðat is strong ⁊ stedefast is.</p> +<p><span class = "linenum">510</span> +⁊ leneð him trostl[i]ke ðer bi.</p> +<p>ðanne he is of walke weri.</p> +<p>ðe hunte haueð biholden ðis.</p> +<p class = "indent">ðe hi<i>m</i> wille swiken.</p> +<p>wor his beste wune is.</p> +<p class = "indent"><span class = "linenum">515</span> +to don hise willen.</p> +<p>Sageð ðis tre ⁊ under set.</p> +<p>o ðe wise ðat he mai bet.</p> +<p>⁊ hileð it wel ðat he it nes war</p> +<p>ðanne he makeð ðer to char.</p> +<p><span class = "linenum">520</span> +him seluen sit olon bihalt.</p> +<span class = "sidenote"> +521. <i>biwarlt</i> MS.</span> +<p>weðer his gin him out biwalt.</p> +<p>ðanne cumeð ðis elp unride.</p> +<p>⁊ leneð him up on his side.</p> +<p>slepeð bi ðe tre in ðe sadue.</p> +<p><span class = "linenum">525</span> +⁊ fallen boden so to gaddre.</p> +<p>gef ðer is noman ðanne he falleð.</p> +<p>he remeð ⁊ helpe calleð.</p> +<p>remeð reufulike on his wise.</p> +<span class = "sidenote"> +529. <i>risen</i>] <i>sisen</i> MS., <i>ri</i> in margin.</span> +<p>hopeð he sal ðurg helpe `ri´sen.</p> +<p><span class = "linenum">530</span> +ðanne cumeð ðer on gangande.</p> +<p>hopeð he sal him don ut standen.</p> +<p>Fikeð ⁊ fondeð al his migt.</p> +<p>ne mai he it forðen no wigt.</p> +<p>Ne canne ðan no<i>n</i> oðer.</p> +<span class = "sidenote"> +535. <i>oc</i>] <i>o</i> MS., <i>oc</i> in margin.<br /> +536. <i>sacande</i> MS., <i>se</i> in margin.</span> +<p><span class = "linenum">535</span> +`oc´ remeð mid his broðer.</p> +<p>manie ⁊ mikle cume ðer `se´cande.</p> +<p>wenen him on stalle maken.</p> + +<span class = "pagenum">193</span> +<a name = "page193" id = "page193"> </a> + +<p>oc for ðe helpe of hem alle.</p> +<p>ne mai he cumen so on stalle.</p> +<p><span class = "linenum">540</span> +ðanne remen he alle a rem.</p> +<p>so hornes blast. oðer belles drem.</p> +<p>For here mikle remi<i>n</i>g.</p> +<p>rennande cumeð a gungling.</p> +<p>raðe to him luteð.</p> +<p><span class = "linenum">545</span> +his snute him under puteð.</p> +<p>⁊ mitte helpe of hem alle.</p> +<p>ðis elp he reisen on stalle.</p> + +<span class = "folionum">f. 9 v</span> + +<p>⁊ tus | atbrested ðis huntes breid.</p> +<p>oðe wise ðat ic haue gu seid.</p> + + +<h5><span class = "linenum">550</span> +<b>significac<i>i</i>o.</b></h5> + +<p class = "headnote"><span class = "headnote"> +Parvulus Natus Est Nobis</span></p> + +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p>us fel adam ðurg a tre.</p> +<span class = "sidenote"> +552. <i>firste</i>] <i>fir</i> on an erasure.</span> +<p>vre firste fader ðat fele we.</p> +<p>Moẏses wulde him reisen.</p> +<p>migte it no wigt forðen.</p> +<p><span class = "linenum">555</span> +After him p<i>ro</i>phetes alle.</p> +<p>migte her non him maken on stalle.</p> +<p>on stalle iseie. ðer he er stod.</p> +<p>to hauen heuenriche god.</p> +<p>He suggeden ⁊ sorgeden. ⁊ weren i<i>n</i> ðogt.</p> +<p><span class = "linenum">560</span> +wu he migten him helpen ovt.</p> +<p>ðo remeden he alle onder steuene.</p> +<p>alle hege up to ðe heuene.</p> +<p>for here care. ⁊ here calling.</p> +<p>hem cam to c<i>ri</i>st heuen king.</p> +<p><span class = "linenum">565</span> +he ðe is ai in heuene mikel.</p> +<p>wurð her man ⁊ tus was litel.</p> +<span class = "sidenote"> +567. <i>him</i> in margin MS.<br /> +568. <i>he</i> added in margin MS.<br /> +569. <i>al</i> added in margin MS.</span> +<p>drowing ðolede in ure manhede</p> +<p>⁊ tus adam `he´ under gede.</p> +<p>reisede him up ⁊ `al´ man kin.</p> +<p><span class = "linenum">570</span> +ðat was fallen to helle dim.</p> + + +<span class = "pagenum">194</span> +<a name = "page194" id = "page194"> </a> + +<h5><b>Natura turturis.</b></h5> + +<p class = "dropcap">I</p> +<p>n boke is ðe turtres lif . writen o rime</p> +<p>wu lagelike . ge holdeð luue al hire lif time.</p> +<p>gef ge ones make haueð . fro him ne wile ge siðen.</p> +<p><span class = "linenum">575</span> +muneð wimmen hire lif . ic it wile gu reden.</p> +<p>bi hire make ge sit onigt . o dei ge goð ⁊ flegeð.</p> +<p>wo so seit he sundren ovt . i seie ðat he legeð.</p> +<p>Oc if hire make were ded ⁊ ge widue wore.</p> +<p>ðanne flegeð ge one ⁊ fareð . non oðer wile ge more.</p> +<p><span class = "linenum">580</span> +buten óne goð . ⁊ one sit.</p> +<p>⁊ hire olde luue abit.</p> +<p>In h<i>er</i>te haueð hi<i>m</i> nigt ⁊ dai.</p> +<p>so he were oliue ai.</p> + + +<h5><b>Significac<i>i</i>o.</b></h5> + +<p class = "dropcap">L</p> +<span class = "sidenote"> +585. <i>lesful</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">585</span> +ist ilk le<i>f</i>ful man her to . ⁊ herof ofte reche.</p> +<p>vre sowle atte kirke dure . ches hire c<i>ri</i>st to meche.</p> +<p>he is ure soule spuse luue we him wið migte.</p> +<p>⁊ wende we neure fro hi<i>m</i> ward . be dai ne be nigte.</p> +<p>ðog he be fro ure sigte faren be we him alle trewe.</p> + +<span class = "folionum">f. 10 r</span> + +<p>no<i>n</i> oðer louerd ne leue we . ne non | luue newe.</p> +<p><span class = "linenum">591</span> +leue we ðat he liueð ai up on heuen riche.</p> +<p>⁊ ðeðen he sal cumen eft . ⁊ ben us alle briche.</p> +<span class = "sidenote"> +593. <i>to demen</i> on an erasure.</span> +<p>for to demen alle men . oc nout on geuelike.</p> +<p>hise loðe men sulen to helle faren . hise leue to his riche.</p> + + +<h5><span class = "linenum">595</span> +<b>Natura pantere.</b></h5> + +<p class = "dropcap">P</p> +<p>anter is an wilde der.</p> +<p>Is non fairere on werlde her.</p> +<p>he is blac so bro of qual.</p> +<p>mið wite spottes sawen al.</p> +<p><span class = "linenum">600</span> +wit ⁊ trendled als a wel.</p> +<span class = "sidenote"> +601. <i>itt</i> added in margin.</span> +<p>⁊ `itt´ bicumeð him swiðe wel.</p> +<p>wor so he wuneð ðis panter.</p> + +<span class = "pagenum">195</span> +<a name = "page195" id = "page195"> </a> + +<p>he fedeð him al mid oðer der.</p> +<p>of ðo ðe he wile he nimeð ðe cul.</p> +<p><span class = "linenum">605</span> +⁊ fet him wel til he is ful.</p> +<p>In his hole siðen stille.</p> +<p>ðre dages he slepen wille.</p> +<p>ðan after ðe ðridde dai.</p> +<p>he riseð ⁊ remeð lude so he mai.</p> +<p><span class = "linenum">610</span> +ut of his ðrote cumeð asmel.</p> +<p>mid his rem forð oueral.</p> +<p>ðat ouer cumeð haliweie.</p> +<p>wið swetnesse. [ic] it gu seie</p> +<p>⁊ al ðat eure smelleð swete.</p> +<p><span class = "linenum">615</span> +be it drie be it wete.</p> +<p>For ðe swetnesse off his onde.</p> +<p>wor so he walkeð o londe.</p> +<p>wor so he walked. er wor so he wuneð.</p> +<span class = "sidenote"> +619. Before <i>to him</i>, <i>to him</i> deleted MS.</span> +<p>Ilk der ðe him hereð to him cumeð.</p> +<p><span class = "linenum">620</span> +⁊ folegeð him up one ðe wold.</p> +<p>for ðe swetnesse ðe ic gu haue told.</p> +<p>ðe dragunes one ne stiren nout.</p> +<p>wiles te pant<i>er</i> remeð ogt.</p> +<p>oc daren stille in here pit.</p> +<p><span class = "linenum">625</span> +als so he weren of dede offrigt.</p> + + +<h5><b>Significac<i>i</i>o.</b></h5> + +<p class = "dropcap">C</p> +<p>rist is tokned ðurg ðis der.</p> +<p>wos kinde we hauen told gu her.</p> +<p>for he is faier, ouer alle men.</p> +<span class = "sidenote"> +630. <i>ouer</i>] <i>uer</i> in margin MS.<br /> +631. <i>wel</i> in margin MS.<br /> +632. <i>holi</i> in margin MS.</span> +<p><span class = "linenum">630</span> +so euen sterre o`uer´ erðe fen.</p> +<p>ful `wel´ he taunede his luue to man.</p> +<p>wan he ðurg `holi´ spel him wan.</p> +<p>⁊ longe he lai her i<i>n</i> an hole.</p> +<p>wel him dat he it wulde ðolen.</p> +<p><span class = "linenum">635</span> +ðre daies slep he al on on.</p> + +<span class = "pagenum">196</span> +<a name = "page196" id = "page196"> </a> + +<p>ðanne he ded was in blod ⁊ bon.</p> +<span class = "sidenote"> +637. <i>i wis</i>] <i>in wif</i> MS.<br /> +639. <i>vuenest</i> MS.<br /> +640. ⁊ <i>holi gast</i> on an erasure.</span> +<p>vp he ros ⁊ rémede i wis.</p> +<p>of helle pine of heuene blis.</p> +<p>⁊ steg to heuene vue<i>m</i>est.</p> + +<span class = "folionum">f. 10 v</span> + +<p>ðer wuneð wið | fader ⁊ holi gast.</p> +<p><span class = "linenum">641</span> +Amonges men a swete [s]mel.</p> +<p>he let her of his holi spel.</p> +<p>wor ðurg we mugen folgen him.</p> +<p>i<i>n</i> to his godcundnesse fin.</p> +<p><span class = "linenum">645</span> +⁊ ðat wirm ure wiðerwine.</p> +<p>wor so of godes word if dine.</p> +<p>ne dar he stiren. ne noman deren.</p> +<p>ðer wile he lage ⁊ luue beren.</p> + + +<h5><b>Nature columbe. ⁊ signific<i>acio</i>.</b></h5> + +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p><span class = "linenum">650</span> +e culuer haueð costes gode.</p> +<p>alle wes ogen to hauen in mode.</p> +<p>seuene costes in hire kinde.</p> +<p>alle it ogen to ben us minde.</p> +<p>ge ne haueð in hire no<i>n</i> galle.</p> +<p><span class = "linenum">655</span> +simple ⁊ softe be we alle.</p> +<span class = "sidenote"> +656. <i>bilagt</i> MS.<br /> +657. <i>hac</i>] <i>bac</i> MS.</span> +<p>ge ne liueð nogt bi lagt.</p> +<p>Ilc robbinge do we of <i>h</i>ac.</p> +<p>ðe wirm ge leteð ⁊ liueð bi ðe sed.</p> +<p>of cristes lore we haue ned.</p> +<p><span class = "linenum">660</span> +wið oðre briddes ge doð as moder.</p> +<span class = "sidenote"> +661. Before <i>ilk</i> a letter erased: <i>l</i> corr. out of +<i>h</i>.</span> +<p>so og ur ilk to don wið oðer.</p> +<p>woning ⁊ groning if lic hire song.</p> +<p>bimene we us. we hauen don wrong.</p> +<p>In wat<i>er</i> ge is wis of heuekes come.</p> +<p><span class = "linenum">665</span> +⁊ we in boke wið deules nome.</p> +<p>In hole of ston ge makeð hire nest.</p> +<p>In cristes milce ure hope is best.</p> + +</div> +<!-- end div bestiary --> +</div> + + +<span class = "pagenum">197</span> +<a name = "page197" id = "page197"> </a> + +<h4><a name = "chap_XXII" id = "chap_XXII"> +XXII. GENESIS AND EXODUS</a></h4> + +<p class = "mynote"> +“Corpus Christi College, Cambridge, 444, former mark R 11; on vellum, +186 × 116 mm., in one hand of the end of thirteenth or of the beginning +of the fourteenth century.”</p> + + +<h5 class = "smallcaps">Joseph And His Brethren</h5> + + +<div class = "verse"> + +<span class = "folionum">f. 37 v</span> + +<p>xii. ger or ysaac was dead.</p> +<p>Jacobes sunes deden un red.</p> +<p class = "dropcap">F</p> +<p>Or sextene ger ioseph was old.</p> +<p>Q<i>u</i>ane he was in to egipte sold.</p> +<p><span class = "linenum">5</span> +He was iacobes gunkeste sune.</p> +<span class = "sidenote"> +6. <i>waspene</i> MS.</span> +<p>Brictest of was<i>tm</i>e and of witt<i>er</i> wune.</p> +<p>If he sag hise breðere mis faren.</p> +<p>His fader he it gan vn hillen ⁊ baren.</p> +<p>He wulde ðat he sulde hem ten.</p> +<p><span class = "linenum">10</span> +ðat he wel ðewed sulde ben.</p> +<p>for ði wexem wið [him] gret nið.</p> +<p>And hate for it in ille lið.</p> +<p>ðo wex her hertes niðful ⁊ bold.</p> +<p>Q<i>u</i>anne he hem adde is dremes told.</p> +<p><span class = "linenum">15</span> +ðat is handful stod rigt up soren.</p> +<p>And here it leigen alle he<i>m</i> bi foren.</p> +<p>And sunne ⁊ mone ⁊ sterres .xi<sup>e</sup>.</p> +<p>Wurðeden hi<i>m</i> wið frigti luue.</p> +<p>ðo seide his fader hu mai ðis sen.</p> +<p><span class = "linenum">20</span> +ðat ðu salt ðus wurðed ben.</p> +<p>ðat ðine breðere and ic ⁊ she.</p> +<p>ðat ðe bar sulen luten ðe. |</p> + +<span class = "folionum">f. 38 r</span> + +<p>ðus he chidden hem bi twen.</p> +<p>ðoge ðhogte iacob siðe it sulde ben.</p> +<p><span class = "linenum">25</span> +Hise breðere kepten at sichem.</p> +<p>Hirdnesse ⁊ iacob to sen hem.</p> +<p>sente ioseph to dalen ebron.</p> +<p>And he was redi his wil to don.</p> + +<span class = "pagenum">198</span> +<a name = "page198" id = "page198"> </a> + +<span class = "sidenote"> +29. <i>fonde</i> MS.</span> +<p>Jn sichem feld ne fond e he<i>m</i> nogt.</p> +<p><span class = "linenum">30</span> +Jn dotaym he fond hem sogt.</p> +<p>He knewen hi<i>m</i> fro feren kumen.</p> +<p>Hate hem on ros i<i>n</i> herte numen.</p> +<p>Swilc nið ⁊ hate ros hem on.</p> +<p>He redden alle him for to slon.</p> +<p><span class = "linenum">35</span> +Nai q<i>u</i>ad ruben slo we hi<i>m</i> nogt.</p> +<p>Oðer sinne may ben wrogt.</p> +<p>Q<i>u</i>at so him drempte ðor q<i>u</i>iles he slep.</p> +<span class = "sidenote"> +38. <i>ðisterness</i> MS.<br /> +39. <i>wurðe</i> MS.</span> +<p>Jn ðis <i>c</i>isternesse old and dep.</p> +<p>Get wurð e worpen naked and cold.</p> +<p><span class = "linenum">40</span> +Q<i>u</i>at so his dremes owen a wold.</p> +<p>ðis dede was don wid herte sor.</p> +<p>Ne wulde ruben nogt drechen ðor.</p> +<p>He gede and sogte an oðer stede.</p> +<p>His erue i<i>n</i> bettre lewse he dede.</p> +<p><span class = "linenum">45</span> +Vdas dor q<i>u</i>iles gaf hem red.</p> +<p>ðat was fulfilt of derne sped.</p> +<p>fro galaad men wið chafare</p> +<p>Sag he ðor kumen wid spices ware. |</p> + +<span class = "folionum">f. 38 v</span> + +<p>To warde egipte he gunne ten.</p> +<p><span class = "linenum">50</span> +Judas tagte hu it sulde ben.</p> +<p>Joseph solde ðe breðere ten.</p> +<p>for .xxx. plates to ðe chapmen.</p> +<p>Get wast bettre he ðus was sold.</p> +<p>dan he ðor storue i<i>n</i> here wold.</p> +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p><span class = "linenum">55</span> +an r<i>u</i>ben cam ðider a gen.</p> +<p>to ðat cist<i>er</i>nesse he ran to sen.</p> +<p>He missed joseph and ðhogte swem.</p> +<p>Wende him slagen set up an rem.</p> +<span class = "sidenote"> +59. <i>him</i>] <i>he</i> MS.</span> +<p>Nile he blinnen swilc sorwe h<i>im</i> cliued.</p> +<p><span class = "linenum">60</span> +Til him he sweren ðat he liued.</p> +<p>ðo nomen he ðe childes srud.</p> +<p>ðe iacob hadde madim i<i>n</i> prud.</p> + +<span class = "pagenum">199</span> +<a name = "page199" id = "page199"> </a> + +<p>Jn kides blod he wenten it.</p> +<p>ðo was ðor on an rewli lit.</p> +<p><span class = "linenum">65</span> +Sondere men he it leiden on.</p> +<p>And senten it iacob i<i>n</i> to ebron.</p> +<p>And shewed it hi<i>m</i>. and boden hi<i>m</i> sen.</p> +<p>Jf his childes wede it migte ben.</p> +<p>Senten him bode he funden it.</p> +<p><span class = "linenum">70</span> +ðo iacob sag dat sori writ.</p> +<p>He gret and seide ðat wilde der.</p> +<p>Hauen min sune swolgen her.</p> +<p>His cloðes rent in haigre srid.</p> +<p>Long grot and sorge is hi<i>m</i> bi tid. |</p> + +<span class = "folionum">f. 39 r</span> + +<p>His sunes comen him to sen.</p> +<p><span class = "linenum">76</span> +And hertedin him if it migte ben.</p> +<p>Nai nai q<i>u</i>at he helped it nogt.</p> +<p>Mai non herti<i>n</i>g on me ben wrogt.</p> +<p>ic sal ligten till helle dale.</p> +<p><span class = "linenum">80</span> +And groten ðor min sunes bale.</p> +<p>ðor was in helle a sundri stede</p> +<p>Wor ðe seli folc reste dede.</p> +<p>ðor he stunden til helpe cam.</p> +<span class = "sidenote"> +84. <i>hem</i>] <i>he</i> MS.</span> +<p>Til i<i>es</i>u crist fro ðeden he<i>m</i> nam.</p> +<p><span class = "linenum">85</span> +ðe chapmen skinden here fare.</p> +<p>Jn to egipte ledden ðat ware.</p> +<p>Wið putifar ðe kinges stiward.</p> +<p>He maden swiðe bigetel forward.</p> +<p>So michel fe ðor is hem told.</p> +<span class = "sidenote"> +90. <i>hauen</i>] <i>a</i> corr. out of <i>e</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">90</span> +He hauen him bogt he hauen sold.</p> +<p class = "missing">......</p> + +<span class = "folionum">f. 40 r</span> + +<p class = "dropcap">P</p> +<p>vtifar trewið hise wiwes tale</p> +<p>And haued dempt iosep to bale.</p> +<p>He bad ben sperd [him] fast[e] dun.</p> +<p>And holden harde i<i>n</i> prisun.</p> +<p><span class = "linenum">95</span> +An litel stund q<i>u</i>ile he was ðer.</p> + +<span class = "pagenum">200</span> +<a name = "page200" id = "page200"> </a> + +<p>So gan him luuen ðe p<i>ri</i>suner.</p> +<p>And hi<i>m</i> de chartre haueð bi tagt.</p> +<p>Wið ðo p<i>ri</i>sunes to liuen i<i>n</i> hagt.</p> +<p>Or for misdede or for on sagen.</p> +<p><span class = "linenum">100</span> +ðor woren to ðat p<i>ri</i>sun dragen.</p> +<span class = "sidenote orig"> +.<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" +alt = "[¶]" />.</span> +<p>On ðat ðe kinges kuppe bed.</p> +<p>And on ðe made ðe kinges bred.</p> +<p>Hem drempte dremes boðen onigt.</p> +<p>And he wurðen swiðe sore o frigt.</p> +<p><span class = "linenum">105</span> +Joseph hem seruede ðor on sel.</p> +<p>At here drink and at here mel.</p> +<span class = "sidenote"> +107. <i>he hem freinde</i> MS.</span> +<p>He herde hem m<i>ur</i>nen. he freinde for +q<i>u</i>at.</p> +<p>Harde dremes ogen awold ðat.</p> +<p>ðo seide he to ðe butuler.</p> +<p><span class = "linenum">110</span> +Tel me ðin drem mi broðer her. |</p> + +<span class = "folionum">f. 40 v</span> + +<p>Q<i>u</i>eðer so it wurðe softe or strong.</p> +<p>ðe reching wurð on god bi long.</p> +<p class = "dropcap">M</p> +<span class = "sidenote orig"> +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" +alt = "[¶]" /></span> +<p>e drempte ic stod at a win tre.</p> +<p>ðat adde waxen buges ðre.</p> +<p><span class = "linenum">115</span> +Orest it blomede and siðen bar.</p> +<p>ðe beries ripe wurð ic war.</p> +<p>ðe kinges [cuppe] ic hadde on hond.</p> +<p>ðe beries ðor inne me ðhugte ic wrong.</p> +<p>And bar it drinken to pharaon.</p> +<p><span class = "linenum">120</span> +Me drempte als ic was wune to don.</p> +<p class = "dropcap">G</p> +<p>ood is q<i>u</i>að Joseph to dremen of win.</p> +<p>heilnesse an blisse is ðer in.</p> +<p>ðre daies ben get for to cumen.</p> +<p>ðu salt ben ut of p<i>ri</i>sun numen.</p> +<p><span class = "linenum">125</span> +And on ðin offiz set agen.</p> +<p>Of me ðu ðhenke ðan it sal ben.</p> +<p>Bed min herdne to pharaon.</p> +<p>ða ic ut of p<i>ri</i>sun wurðe don.</p> + +<span class = "pagenum">201</span> +<a name = "page201" id = "page201"> </a> + +<p>for ic am stolen of kinde lond.</p> +<p><span class = "linenum">130</span> +And her wrigteleslike holden i<i>n</i> bond.</p> +<p class = "dropcap">Q</p> +<span class = "sidenote orig"> +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" +alt = "[¶]" /></span> +<p>uað ðis bred wrigte liðeð nu me.</p> +<p>me drempte ic bar bread lepes ðre.</p> +<p>And ðor in bread and oðer meten.</p> +<p>Q<i>u</i>ilke ben wune ðe kinges to eten.</p> +<p><span class = "linenum">135</span> +And fugeles hauen ðor on lagt.</p> +<p>ðor fore ic am i<i>n</i> sorge and hagt. |</p> + +<span class = "folionum">f. 41 r</span> + +<p>for ic ne migte me nogt weren.</p> +<p>Ne ðat mete fro hem beren.</p> +<p class = "dropcap">M</p> +<span class = "sidenote orig"> +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" +alt = "[¶]" /></span> +<p>e wore leuere q<i>u</i>ad Joseph.</p> +<p><span class = "linenum">140</span> +Of eddi dremes rechen swep.</p> +<p>ðu salt after ðe ðridde dei.</p> +<p>ben do on rode weila wei.</p> +<p>And fugeles sulen ði fleis to teren.</p> +<p>ðat sal non agte mugen ðe weren.</p> +<p><span class = "linenum">145</span> +Soð wurð so ioseph seide ðat.</p> +<p>ðis buteler joseph sone for gat.</p> +<p>Two ger siðen was joseph sperd.</p> +<p>ðor in p<i>ri</i>sun wið uten erd.</p> +<p class = "dropcap">Ð</p> +<p>o drempte pharaon king a drem.</p> +<span class = "sidenote orig"> +No<sup>t</sup></span> +<p><span class = "linenum">150</span> +ðat he stod bi ðe flodes strem.</p> +<p>And ðeden ut comen .vii. neet.</p> +<p>Eu<i>er</i>ilc wel swiðe fet and gret.</p> +<p>And .vii. lene after ðo.</p> +<p>ðe deden ðe .vii. fette wo.</p> +<p><span class = "linenum">155</span> +ðe lene hauen ðe fette freten.</p> +<p>ðis drem ne mai ðe king for geten.</p> +<p>An oðer drem cam hi<i>m</i> bi foren.</p> +<p>.vii. eares wexen fette of coren.</p> +<p>On an busk ranc and wel tidi.</p> +<p><span class = "linenum">160</span> +And .vii. lene rigt ðor bi.</p> +<p>Welkede and smale ⁊ drugte numen.</p> +<p>ðe ranc he hauen ðo ou<i>er</i> cumen. |</p> + +<span class = "folionum">f. 41 v</span> + +<p>To samen it smiten and on a stund.</p> +<p>ðe fette ðrist hem to ðo grund.</p> + +<span class = "pagenum">202</span> +<a name = "page202" id = "page202"> </a> + +<p><span class = "linenum">165</span> +ðe king abraid and woc in ðhogt.</p> +<p>ðes dremes swep ne wot he nogt.</p> +<p>Ne was non so wis man i<i>n</i> al his lond.</p> +<p>ðe kude vn don ðis dremes bond.</p> +<p>ðo him bi ðhogte ðat buteler.</p> +<p><span class = "linenum">170</span> +Of ðat him drempte in p<i>ri</i>sun ðer.</p> +<p>And of ioseph in ðe prisun.</p> +<p>And he it tolde ðe king pharaun.</p> +<span class = "sidenote"> +173. <i>ðo sogt</i>] <i>ðohogt</i> MS.</span> +<p>Joseph was sone i<i>n</i> prisun ðo <i>s</i>ogt.</p> +<p>And shauen ⁊ clad ⁊ to hi<i>m</i> brogt.</p> +<p><span class = "linenum">175</span> +ðe king hi<i>m</i> bad ben hardi ⁊ bold.</p> +<p>Jf he can rechen ðis dremes wold.</p> +<p>He told him q<i>u</i>at him drempte o nigt.</p> +<p>And iosep rechede his drem wel rigt.</p> +<p>ðis two dremes boðen ben on.</p> +<p><span class = "linenum">180</span> +God wile ðe tawnen king pharaon.</p> +<p>ðo .vij. ger ben get to cumen.</p> +<p>Jn al fulsum hed sulen it ben numen.</p> +<p>And .vij. oðere sulen after ben.</p> +<p>Sori and nedful men sulen is sen.</p> +<p><span class = "linenum">185</span> +Al ðat ðise first .vii. maken.</p> +<p>Sulen ðis oðere vii. rospen ⁊ raken.</p> +<p>Jc rede ðe king nu her bi foren.</p> +<p>To maken laðes and gadere<i>n</i> coren. |</p> + +<span class = "folionum">f. 42 r</span> + +<p>ðat ðin folc ne wurð vnder numen.</p> +<p><span class = "linenum">190</span> +Q<i>u</i>an ðo hungri gere ben forð cumen.</p> +<p>King pharaon listnede hise red.</p> +<p>ðat wurð him siðen seli sped.</p> +<p>He bi tagte iosep his ring.</p> +<p>And his bege of gold for wurðing.</p> +<p><span class = "linenum">195</span> +And bad him al his lond bi sen.</p> +<p>And under him hegest for to ben.</p> +<p>And bad him welden in his hond.</p> +<p>His folc and agte ⁊ al his lond.</p> + +<span class = "pagenum">203</span> +<a name = "page203" id = "page203"> </a> + +<p>ðo was vnder him ðanne putifar.</p> +<p><span class = "linenum">200</span> +And his wif ðat hem so to bar.</p> +<p>Josep to wiue his dowter nam.</p> +<span class = "sidenote"> +202. <i>ðan</i>] <i>q</i>u<i>an</i> MS.</span> +<p>Oðer is nu <i>ð</i>an ear bi cam.</p> +<p>And ghe ðer him two childer bar.</p> +<p>Or men wurð of ðat hunger war.</p> +<p><span class = "linenum">205</span> +first manassen and effraym.</p> +<p>He luueden god he geld it hem.</p> +<p>ðe .vii. fulsu<i>m</i> geres faren.</p> +<p>Josep cuðe him bi foren waren.</p> +<p>ðan coren wantede in oðer lond.</p> +<p><span class = "linenum">210</span> +ðo [was] ynug vnder his hond.</p> +<p class = "dropcap">H</p> +<p>vnger wex in lond chanaan.</p> +<p>And his .x. sunes iacob for ðan.</p> +<p>Sente in to egipt to bringen coren.</p> +<p>He bilef at hom ðe was gungest boren. |</p> + +<span class = "folionum">f. 42 v</span> + +<p>ðe .x. comen for nede sogt.</p> +<p><span class = "linenum">216</span> +To josep and he ne knewen hi<i>m</i> nogt.</p> +<p>And ðog he lutten him frigtilike.</p> +<p>Anð seiden to him mildelike.</p> +<p>We ben sondes for nede driuen.</p> +<p><span class = "linenum">220</span> +To bigen coren ðor bi to liuen.</p> +<p>Josep hem knew al in his ðhogt</p> +<span class = "sidenote orig"> +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" +alt = "[¶]" /></span> +<p>Als he let he knew hem nogt.</p> +<p>Jt semet wel ðat ge spies ben.</p> +<p>And in to ðis lond cumen to sen.</p> +<p><span class = "linenum">225</span> +And cume ge for non oðer ðing.</p> +<p>but for to spien ur lord ðe king.</p> +<p>Nai he seiden eu<i>er</i>ilc on.</p> +<p>Spies were we neu<i>er</i> non.</p> +<p>Oc alle we ben on faderes sunen.</p> +<p><span class = "linenum">230</span> +For hunger doðes hider cumen.</p> +<p>Oc nu ic wot ge spies ben.</p> +<p>for bi gure bering men mai it sen.</p> + +<span class = "pagenum">204</span> +<a name = "page204" id = "page204"> </a> + +<span class = "sidenote"> +233. <i>Hu suld sulde onman</i> MS.</span> +<p>Hu sulde on man poure for geten.</p> +<p>swilke and so manige sunes bigeten.</p> +<p><span class = "linenum">235</span> +for seldu<i>m</i> bi tid self ani king<i>e</i>.</p> +<p>swilc men to sen of hise ofspring<i>e</i>.</p> +<p class = "dropcap">A</p> +<p> lou<i>er</i>d merci get is ðor on.</p> +<p>migt he nogt fro his fader gon.</p> +<p>He is gungest hoten beniamin.</p> +<p><span class = "linenum">240</span> +for we ben alle of ebrisse kin. |</p> + +<span class = "folionum">f. 43 r</span> + +<p>Nu bi ðe feið ic og to king pharaon.</p> +<p>sule ge nogt alle eðen gon.</p> +<p>Til ge me bringen beniamin.</p> +<span class = "sidenote"> +244. <i>gure</i>] <i>pore</i> MS.</span> +<p>ða gungeste broðer of <i>gu</i>re kin.</p> +<p><span class = "linenum">245</span> +For ðo was josep sore for dred.</p> +<p>ðat he wore oc ðhurg hem for red.</p> +<p>He dede hem binden and leden dun.</p> +<p>And speren faste in his prisun.</p> +<p>ðe ðridde dai he let hem gon.</p> +<p><span class = "linenum">250</span> +Al but ðe ton broðer symeon.</p> +<p>ðis symeon bi lef ðor in bond.</p> +<p>To wedde under josepes hond.</p> +<p>ðes oðere breðere sone on on.</p> +<p>Token leue and wenten hom.</p> +<p><span class = "linenum">255</span> +And sone he weren ðeden went.</p> +<p>Wel sore he hauen hem bi ment.</p> +<p>And seiden hem ðan ðor bi twen.</p> +<p>Wrigtful we in sorwe ben.</p> +<p>for we sinigeden q<i>u</i>ilu<i>m</i> or</p> +<p><span class = "linenum">260</span> +On hure broðer michil mor.</p> +<p>for we werneden him merci.</p> +<p>Nu drege we sorge al for ði.</p> +<p>Wende here non it on his mod.</p> +<p>Oc Josep al it under stod.</p> +<p class = "dropcap">J</p> +<span class = "sidenote orig"> +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" +alt = "[¶]" /></span> +<p><span class = "linenum">265</span> +osepes men ðor q<i>u</i>iles deden.</p> +<p>Al so Josep hem adde beden. |</p> + +<span class = "pagenum">205</span> +<a name = "page205" id = "page205"> </a> + +<span class = "folionum">f. 43 v</span> + +<p>ðo breðere seckes hauen he filt.</p> +<p>And in eu<i>er</i>ilc ðe silu<i>er</i> pilt.</p> +<p>ðat ðor was paid for ðe coren.</p> +<p><span class = "linenum">270</span> +And bunden ðe muðes ðor bi foren.</p> +<p>Oc ðe breðere ne wiste<i>n</i> it nogt.</p> +<p>Hu ðis dede wurðe wrogt.</p> +<p>Oc alle he weren ou<i>er</i> ðogt.</p> +<p>And hauen it so to iacob brogt</p> +<p><span class = "linenum">275</span> +And tolden him so of here sped.</p> +<p>And al he it listnede i<i>n</i> frigtihed.</p> +<p>And q<i>u</i>an men ðo seckes ðor un bond</p> +<p>And in ðe coren ðo agtes fond.</p> +<span class = "sidenote"> +279. <i>ðanno</i> MS.</span> +<p>Alle he woren ðann<i>e</i> sori ofrigt.</p> +<p><span class = "linenum">280</span> +Jacob ðus him bi meneð o rigt.</p> +<p>Wel michil sorge is me bi cumen.</p> +<p>ðat min two childre ar<i>e</i>n me for nume<i>n</i>.</p> +<p>Of josep wot ic ending non.</p> +<p>And bondes ben leid on symeon.</p> +<p><span class = "linenum">285</span> +Jf ge beniamin fro me don.</p> +<p>Dead and sorge me segeð on.</p> +<p>Ai sal beniamin wið me bi lewen.</p> +<p>ðor q<i>u</i>iles ic sal on werlde liuen.</p> +<p>ðo q<i>u</i>að iudas us sal ben hard</p> +<p><span class = "linenum">290</span> +Jf we no holden him non forward</p> +<p class = "dropcap">W</p> +<p>ex derke ðis coren is gon.</p> +<p>Jacob eft bit hem faren agon. |</p> + +<span class = "folionum">f. 44 r</span> + +<p>Oc he ne duren ðe weie cumen in</p> +<p>but ge wið us senden beniamin.</p> +<p><span class = "linenum">295</span> +ðo q<i>u</i>að he q<i>u</i>an it is ned.</p> +<p>And [non] ne can no bettre red.</p> +<p>Bereð dat silu<i>er</i> hol agon.</p> +<p>ðat hem ðor of ne wante non.</p> +<p>And oðer siluer ðor bi foren.</p> +<p><span class = "linenum">300</span> +for to bigen wið oðer coren.</p> + +<span class = "pagenum">206</span> +<a name = "page206" id = "page206"> </a> + +<p>fruit and spices of dere pris.</p> +<p>Bereð ðat man ðat is so wis.</p> +<span class = "sidenote"> +303. <i>eði modes</i> MS.</span> +<p>God hunne him eðimod <i>u</i>s ben.</p> +<p>And sende me min childre agen.</p> +<p><span class = "linenum">305</span> +ðo nomen he forð weie rigt.</p> +<p>Til he ben cumen i<i>n</i> to egypte ligt.</p> +<p>And q<i>u</i>anne Josep hem alle sag.</p> +<p>Kinde ðhogt i<i>n</i> his herte was.</p> +<p>He bad his stiward gerken is meten.</p> +<p><span class = "linenum">310</span> +He seide he sulden wið him alle eten.</p> +<p>He ledde hem alle to Josepes biri.</p> +<p>Her non hadden ðo loten miri.</p> +<p>Lou<i>er</i>d he seiden ðo eu<i>er</i>ilc on.</p> +<p>Gur silu<i>er</i> is gu brogt a gon.</p> +<p><span class = "linenum">315</span> +Jt was in ure seckes don.</p> +<p>Ne wiste ur non gilt ðor on.</p> +<p>Beð nu stille q<i>u</i>ad stiward</p> +<p>for ic nu haue min forward |</p> + +<span class = "folionum">f. 44 v</span> + +<p>ðor cam ðat broðer symeon.</p> +<p><span class = "linenum">320</span> +And kiste is breðere on and on.</p> +<p>Wel fagen he was of here come</p> +<p>for he was numen ðor to nome.</p> +<p>Jt was vndren time or more.</p> +<p>Om cam ðat riche lou<i>er</i>d ðore.</p> +<p><span class = "linenum">325</span> +And al ðo briðere of frigti mod</p> +<p>fellen bi forn ðat lou<i>er</i>d is fot.</p> +<p>And bedden him riche p<i>re</i>sent.</p> +<p>ðat here fader hi[m] adde sent.</p> +<p>And he leuelike it under stod.</p> +<p><span class = "linenum">330</span> +for alle he weren of kinde blod.</p> +<p class = "dropcap">L</p> +<p>Jueð q<i>u</i>ad he ðat fader get.</p> +<p>ðat ðus manige sunes bi gat.</p> +<p>lou<i>er</i>d he seiden get he liueð.</p> +<p>Wot ic ðor non ðat he ne biueð.</p> + +<span class = "pagenum">207</span> +<a name = "page207" id = "page207"> </a> + +<p><span class = "linenum">335</span> +And ðis is gunge beniamin.</p> +<p>Hider brogt after bode word ðin.</p> +<p>ðo josep sag him ðor bi foren.</p> +<p>Bi fader ⁊ moder broðer boren.</p> +<p>Him ou<i>er</i> wente his herte on on.</p> +<p><span class = "linenum">340</span> +Kinde luue gan hi<i>m</i> ou<i>er</i> gon.</p> +<p>Sone he gede ut and stille he gret.</p> +<p>ðat al his wlite wurð teres wet.</p> +<span class = "sidenote"> +343. <i>peis</i> MS.</span> +<p>After ðat grot he <i>w</i>eis is wliten.</p> +<p>And cam ðan in and bad he<i>m</i> eten. |</p> + +<span class = "folionum">f. 45 r</span> + +<span class = "sidenote"> +345. <i>and him</i> MS.</span> +<p>He dede hem wassen him bi foren.</p> +<p><span class = "linenum">346</span> +And sette hem as he weren boren.</p> +<p>Get he ðhogte of his faderes wunes.</p> +<p>Hu he sette at ðe mete hise sunes.</p> +<p>Of euerilc sonde of eu<i>er</i>ilc win.</p> +<p><span class = "linenum">350</span> +most and best he gaf beniamin.</p> +<p>Jn fulsu<i>m</i> hed he wurðen glaðe.</p> +<p>Josep ne ðoht ðor of no scaðe.</p> +<p>Oc it him likede swiðe wel.</p> +<p>And hem lerede and tagte wel.</p> +<p><span class = "linenum">355</span> +And hu he sulden hem best leden.</p> +<p>Q<i>ua</i>ne he comen in vnkinde ðeden.</p> +<p>And al ðe bettre sule ge speden.</p> +<p>Jf ge wilen gu wið treweiðe leden.</p> +<p>Eft on morwen q<i>u</i>an it was dai</p> +<p><span class = "linenum">360</span> +Or or ðe breðere ferden a wei.</p> +<p>Here seckes woren alle filt wið coren.</p> +<p>And ðe siluer ðor in bi foren.</p> +<p>And ðe seck ðat agte beniamin.</p> +<p>Josepes cuppe hid was ðor in.</p> +<p><span class = "linenum">365</span> +And q<i>u</i>uan he weren ut tune went.</p> +<p>Josep haueð hem after sent.</p> +<p>ðis sonde hem ou<i>er</i>takeð raðe.</p> +<p>And bi calleð of harme and scaðe.</p> + +<span class = "pagenum">208</span> +<a name = "page208" id = "page208"> </a> + +<p>Vn seli men, q<i>u</i>at haue ge don.</p> +<p><span class = "linenum">370</span> +Gret vn selðehe is gu cumen on. |</p> +<p>for is it nogt min lord for holen.</p> + +<span class = "folionum">f. 45 v</span> + +<p>ða gure on haueð is cuppe stolen</p> +<p>ð[o] seiden ðe breðere sikerlike.</p> +<p>Vp q<i>u</i>am ðu it findes witterlike.</p> +<p><span class = "linenum">375</span> +He slagen [be] and we agen driuen.</p> +<p>Jn to ðraldom eu<i>er</i>mor to liuen.</p> +<p>He gan hem ransaken on and on.</p> +<p>And fond it ðor sone a non.</p> +<p>And nam ðo breðere eu<i>er</i>ilk on.</p> +<p><span class = "linenum">380</span> +And ledde hem sorful a gon.</p> +<p>And brogte hem bi for iosep.</p> +<p>Wid reweli lote and sorwe and wep.</p> +<p>ðo q<i>u</i>at iosep ne wiste ge nogt.</p> +<p>ðat ic am o wol witter ðogt.</p> +<p><span class = "linenum">385</span> +Mai nogt longe me ben for holen.</p> +<p>Q<i>u</i>at so eu<i>er</i>e on londe wurð stolen.</p> +<p>Lou<i>er</i>d q<i>u</i>ad judas do wið me.</p> +<p>Q<i>u</i>at so ði wille on werlde be.</p> +<p>Wið ðan ðat ðu friðe beniamin</p> +<p><span class = "linenum">390</span> +ic ledde ut on trewthe min.</p> +<p>ðat he sulde ef cumen a gen.</p> +<span class = "sidenote"> +392. <i>wið</i> on an erasure.</span> +<p>to hise fader and wið him ben.</p> +<p>ðo cam iosep swilc rewðe up on.</p> +<p>he dede halle ut ðe toðere gon.</p> +<p><span class = "linenum">395</span> +And spac un eðes, so e gret.</p> +<p>ðat alle hise wlite wurð teres wet. |</p> + +<span class = "folionum">f. 46 r</span> + +<p>Jc am iosep dredeð gu nogt.</p> +<p>for gure helðe or hider brogt.</p> +<p>Two ger ben nu ðat derke is cumen.</p> +<p><span class = "linenum">400</span> +Get sulen .v. fulle ben numen.</p> +<p>ðat men ne sulen sowen ne sheren.</p> +<p>So sal drugte ðe feldes deren.</p> + +<span class = "pagenum">209</span> +<a name = "page209" id = "page209"> </a> + +<p>Rapeð gu to min fader a gen.</p> +<p>And seið him q<i>u</i>ilke min blisses ben.</p> +<p><span class = "linenum">405</span> +And doð him to me cumen hider.</p> +<p>And ge and gure orf al to gider.</p> +<p>Of lewse god in lond gersen.</p> +<p>sulen ge sundri riche ben.</p> +<p>Eu<i>er</i>ilc he kiste. on ilc he gret.</p> +<p><span class = "linenum">410</span> +Ilc here was of is teres wet.</p> +<p class = "dropcap">S</p> +<p>one it was king pharaon kid.</p> +<p>Hu ðis newe tiding wurð bi tid.</p> +<span class = "sidenote"> +413. <i>herte</i>] <i>h</i> corr. out of <i>b</i>.</span> +<p>And he was bliðe in herte fagen.</p> +<p>ðat Josep wulde him ðider dragen.</p> +<p><span class = "linenum">415</span> +for luue of Josep migte he timen.</p> +<p>He bad cartes and waines nimen.</p> +<p>And fechen wiues and childre and men.</p> +<p>And gaf hem ðor al lond gersen.</p> +<p>And het hem ðat he sulden hauen.</p> +<p><span class = "linenum">420</span> +More and bet ðan he kude crauen.</p> +<p>Josep gaf ilc here twinne srud.</p> +<p>Beniamin most he made prud. |</p> + +<span class = "folionum">f. 46 v</span> + +<p>fif weden best bar beniamin.</p> +<p>ðre hundred plates of silu<i>er</i> fin.</p> +<p><span class = "linenum">425</span> +Al so fele oðre ðor til.</p> +<p>He bad ben in is faderes wil.</p> +<p>And .x. asses wið semes fest.</p> +<p>Of alle egiptes welðhe best.</p> +<p>Gaf he is breðere wið herte bliðe.</p> +<p><span class = "linenum">430</span> +And bad hem rapen hem homward swiðe.</p> +<p>And he so deden wið herte fagen.</p> +<p>Toward here fader he gunen dragen.</p> +<p>And q<i>u</i>ane he comen him bi foren.</p> +<p>Ne wiste he nogt q<i>u</i>at he woren.</p> +<p><span class = "linenum">435</span> +Lou<i>er</i>d he seiden israel.</p> +<p>Josep ðin sune greteð ðe wel.</p> + +<span class = "pagenum">210</span> +<a name = "page210" id = "page210"> </a> + +<p>And sendeð ðe bode ðat he liueð.</p> +<p>Al egipte in his wil cliueð.</p> +<p>Jacob a braid and trewed it nogt.</p> +<p><span class = "linenum">440</span> +Til he sag al ðat welðe brogt.</p> +<p>Wel me q<i>u</i>að he wel is me wel.</p> +<p>ðat ic aue abiden ðus swil sel.</p> +<p>And ic sal to min sune fare.</p> +<p>And sen or ic of werlde chare.</p> +<span class = "sidenote orig"> +No<sup>t</sup></span> +<p><span class = "linenum">445</span> +Acob wente ut of lond chanaan.</p> +<p>And of is kinde wel manie a man.</p> +<p>Josep wel faire him vnder stod.</p> +<p>And pharaon ðogte it ful good. |</p> + +<span class = "folionum">f. 47 r</span> + +<p>for ðat he weren hirde men.</p> +<p><span class = "linenum">450</span> +He bad hem ben in lond gersen.</p> +<p>Jacob was brogt bi foren ðe king.</p> +<p>for to geuen him his bliscing.</p> +<span class = "sidenote"> +453. <i>derer</i> MS.</span> +<p>fader dere q<i>u</i>að pharaon.</p> +<p>hu fele ger be ðe on.</p> +<p><span class = "linenum">455</span> +An hundred ger and .xxx. mo.</p> +<p>Haue ic her drogen i<i>n</i> werlde wo.</p> +<p>ðog ðinkeð me ðor offen fo.</p> +<p>ðog ic is haue drogen i<i>n</i> wo.</p> +<p>siðen ic gan on werlde ben.</p> +<p><span class = "linenum">460</span> +Her vten erd man kin bi twen.</p> +<p>So ðinked eu<i>er</i>ilc wis[e] man.</p> +<p>ðe wot q<i>u</i>or of man kin bi gan.</p> +<p>And ðe of adames gilte muneð</p> +<p>ðat he her uten herdes wuneð.</p> +<p class = "dropcap">P</p> +<p><span class = "linenum">465</span> +haraon bad him wurðen wel.</p> +<p>in softe reste and seli mel.</p> +<span class = "sidenote"> +467. <i>Him</i>] <i>He</i> MS.</span> +<p>H<i>im</i> and hise sunes in reste dede.</p> +<p>Jn lond gersen on sundri stede</p> +<p>Siðen ðor was mad on scite.</p> +<p><span class = "linenum">470</span> +ðe was yoten Ramese.</p> + +<span class = "pagenum">211</span> +<a name = "page211" id = "page211"> </a> + +<p>Jacob on liue wunede ðor</p> +<p>Jn reste fulle .xiiij. ger.</p> +<p>And god him let bi foren sen.</p> +<p>Q<i>u</i>ilc time hise ending sulde ben. |</p> + +<span class = "folionum">f. 47 v</span> + +<p>He bad iosep hise leue sune.</p> +<span class = "sidenote"> +476. <i>offe</i> MS.</span> +<p><span class = "linenum">476</span> +On ðhing ðat off e wel mune.</p> +<p>ðat q<i>u</i>an it wurð mid him don.</p> +<p>He sulde him birien in ebron.</p> +<p>And witterlike he it aueð hi<i>m</i> seid.</p> +<p><span class = "linenum">480</span> +ðe stede ðor abraham was leid.</p> +<p>So was him lif to wurðen leid.</p> +<p>Q<i>u</i>uor ali gast stille hadde seid.</p> +<p>Him and hise eldere. fer ear bi foren.</p> +<p>Q<i>u</i>uor iesu crist wulde ben boren.</p> +<p><span class = "linenum">485</span> +And q<i>u</i>uor ben dead and q<i>u</i>uor ben grauen.</p> +<p>He dogt wið hem reste to hauen.</p> +<p>Josep swor him al so he bad.</p> +<p>And he ðor of wurð bliðe ⁊ glad.</p> +<p>Or ðan he wiste off werlde faren.</p> +<p><span class = "linenum">490</span> +He bad hise kinde to him charen.</p> +<p>And seide q<i>u</i>at of him sulde ben.</p> +<p>Hali gast dede it him seen.</p> +<p>Jn clene ending and ali lif.</p> +<p>So he for let ðis werldes strif.</p> +<p><span class = "linenum">495</span> +Osep dede hise lich faire geren.</p> +<p>Wassen and riche like smeren.</p> +<p>And spice like swete smaken.</p> +<p>And egipte folc him bi waken.</p> +<p>xl. nigtes and .xl. daiges.</p> +<p><span class = "linenum">500</span> +swilc woren egipte lages. |</p> + +<span class = "folionum">f. 48 r</span> + +<p>first .ix. nigt de liches beðen.</p> +<p>And smeren and winden and bi q<i>ue</i>ðen.</p> +<p>And waken is siðen .xl. nigt.</p> +<p>ðo men so deden ðe adden migt.</p> + +<span class = "pagenum">212</span> +<a name = "page212" id = "page212"> </a> + +<p><span class = "linenum">505</span> +And ebrisse folc adden an kire.</p> +<p>Nogt sone deluen it wið yre.</p> +<p>Oc wassen it and kepen it rigt.</p> +<p>Wið vten smerles seuene. nigt.</p> +<p>And siden smered .xxx. daiges.</p> +<p><span class = "linenum">510</span> +Cristene folc haueð oðer laiges.</p> +<p>He ben smered ðor q<i>u</i>iles he liuen.</p> +<p>Wið crisme and olie in trewðe geuen.</p> +<p>for trewðe and gode dedes mide.</p> +<p>ðon ben ðan al ðat wech dede.</p> +<p><span class = "linenum">515</span> +Su<i>m</i> on. sum. ðre. su<i>m</i> .vii. nigt</p> +<p>Su<i>m</i> .xxx. sum .xii. moneð. rigt.</p> +<p>And Sum eu<i>er</i>ilc wurðen ger.</p> +<p>ðor q<i>u</i>iles ðat he wunen her.</p> +<p>don for ðe dede chirche gong.</p> +<p><span class = "linenum">520</span> +elmesse gifte and messe song.</p> +<p>And ðat is on ðe weches stede.</p> +<p>Wel him mai ben dat wel it dede</p> +<p>Egipte folc aueð him waked.</p> +<p>xl. nigt and feste maked.</p> +<p><span class = "linenum">525</span> +And hise sunes .xxx. daiges.</p> +<span class = "sidenote"> +526. <i>daiges</i> MS.</span> +<p>Jn clene lif and ali <i>l</i>aiges. |</p> + +<span class = "folionum">f. 48 v</span> + +<p>So woren forð .x. wukes gon.</p> +<p>get adde jacob birigeles non.</p> +<p>And pharaon king cam bode bi foren.</p> +<p><span class = "linenum">530</span> +ðat josep haueð his fader sworen.</p> +<p>And he it hi<i>m</i> gatte ðor he wel dede.</p> +<p>And bad hi<i>m</i> nimen hi<i>m</i> feres mide.</p> +<p>Wel wopnede men and wis of here.</p> +<p>dat noman hem bi weie deren.</p> +<p><span class = "linenum">535</span> +ðat bere is led ðis folc is rad</p> +<p>he foren a buten bi adad.</p> +<p>ful seuene nigt he ðer abiden.</p> +<p>And bi meni<i>n</i>g for iacob deden.</p> + +<span class = "pagenum">213</span> +<a name = "page213" id = "page213"> </a> + +<p>So longe he hauen ðeðen numen.</p> +<p><span class = "linenum">540</span> +To flu<i>m</i> iurdon ðat he ben cumen.</p> +<p>And ou<i>er</i> pharan til ebron.</p> +<p>ðor is ðat liche in biriele don.</p> +<p>And josep in to egipte went.</p> +<span class = "sidenote"> +544. <i>ent</i> with a letter, apparently <i>w</i>, erased before +it.</span> +<p>Wid al is folc ut wið him [s]ent.</p> +<p class = "dropcap">H</p> +<p><span class = "linenum">545</span> +ise breðere comen hi<i>m</i> ðanne to.</p> +<p>And gunnen him bi seken alle so.</p> +<p>vre fader he seiden or he was dead.</p> +<p>vs he ðis bodewurd seigen bead.</p> +<p>Hure sinne ðu hi<i>m</i> for giue.</p> +<p><span class = "linenum">550</span> +Wið ðanne ðat we vnder ðe liuen.</p> +<p>Alle he fellen him ðor to fot.</p> +<p>To beðen meðe and bedden oc. |</p> + +<span class = "folionum">f. 49 r</span> + +<span class = "sidenote"> +553. <i>gaf</i>] <i>gaff</i> in catch-word.<br /> +<span class = "mynote">Page break shown as printed, at end of line +52.</span></span> +<p>And he it for gaf hem mildelike.</p> +<p>And luuede hem alle kinde like.</p> +<span class = "sidenote orig" style = "width: 16px"> +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" +alt = "[¶]" /></span> +<p><span class = "linenum">555</span> +Osep an hundred ger was hold.</p> +<p>And his kin wexen manige fold.</p> +<p>He bad sibbe cumen him bi foren.</p> +<p>Or he was ut of werlde boren.</p> +<p>It sal q<i>u</i>að he ben soð bi foren.</p> +<p><span class = "linenum">560</span> +ðat god hað ure eldere sworen.</p> +<p>He sal gu leden i<i>n</i> his hond.</p> +<p>Heðen to ðat hotene lond.</p> +<p>for godes luue get bid ic gu</p> +<p>Lested it ðanne hoteð it nu.</p> +<p><span class = "linenum">565</span> +ðat mine bene ne be for loren.</p> +<p>Wið gu ben mine bones boren.</p> +<p>He it him gatten and wurð he dead.</p> +<p>God do ðe soule seli red.</p> +<p>Hise liche was spice like maked</p> +<p><span class = "linenum">570</span> +And longe egipte like waked.</p> +<p>And ðo biried hem bi foren.</p> +<p>And siðen late of londe boren.</p> + +<span class = "pagenum">214</span> +<a name = "page214" id = "page214"> </a> + +<p>Hise oðre breðere on and on.</p> +<p>Woren ybiried at ebron.</p> +<p><span class = "linenum">575</span> +An her endede to ful in wis.</p> +<p>ðe boc ðe is hoten genesis.</p> +<p>ðe moyses ðurg godes red</p> +<p>Wrot for lefful soules ned. |</p> + +<span class = "folionum">f. 49 v</span> + +<p>God schilde hise sowle fro helle bale.</p> +<p><span class = "linenum">580</span> +ðe made it ðus on engel tale.</p> +<p>And he ðat ðise lettres wrot.</p> +<p>God him helpe weli mot.</p> +<p>And berge is sowle fro sorge ⁊ grot.</p> +<p>Of helle pine cold ⁊ hot.</p> +<p><span class = "linenum">585</span> +And alle men ðe it heren welin.</p> +<p>God leue hem i<i>n</i> his blisse spilen.</p> +<p>Among engeles ⁊ seli men.</p> +<p>Wið uten ende in reste ben.</p> +<p>And luue ⁊ pais us bi twen.</p> +<p><span class = "linenum">590</span> +And god so graunte amen ameN.</p> + +</div> + + +<h4><a name = "chap_XXIII" id = "chap_XXIII"> +XXIII. KENTISH SERMONS</a></h4> + +<p class = "mynote"> +“Laud Misc. 471, Bodleian Library; on vellum, 188 × 130 mm.: consists of +two manuscripts bound together.... The second manuscript, of the end of +the thirteenth century, begins at f. 92....”</p> + + +<div class = "prose"> +<span class = "folionum">f. 128 v<sup>1</sup>]</span> +<h5><b>S<i>er</i>mo jn die epiphanie.</b></h5> + +<p class = "headnote"><span class = "headnote"> +Obtulerunt Ei Munera</span></p> + +<p><span class = "dropcap">C</span><em>VM natus esset ih<i>esus</i> +i<i>n</i> betleem iude in dieb<i>us</i> herodis regis ecce magi ab +oriente ueneru<i>n</i>t ierosolima<i>m</i> dicentes. Vbi e<i>st</i> qui +natus est rex iudeor<i>um</i>.</em> +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]" +/> +We redeth i þo holi godespelle of te dai ase ure louerd godalmichti +<span class = "linenum">5</span> +i bore was of ure lauedi sei<i>n</i>te Marie i þe cite of +bethleem. þet si sterre was seauinge of his beringe. swo +a pierede te þo þrie kinges of heþenesse. to janes þo +sunne risindde. And al swo hi bi knewe +[f. 128 v<sup>2</sup>] his beringe bi þo sterre. swo hi +nom<i>en</i> conseil be tuene hem þet hi wolden gon for to hyne +an uri. and þet hi wolden offri +<span class = "linenum">10</span> +him· gold· and stor· and Mirre. And al swo hi hedden aparailed here +offrendes swo kam si sterre þet yede to for hem in to +ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. Þere hi speke<i>n</i> to herodes and hym +askede. wer was se king of gyus þet was i bore. And herodes +i herde þet o king was i bore þet solde bi +<span class = "pagenum">215</span> +<a name = "page215" id = "page215"> </a> +king of geus. swo was michel anud. and alle hise men. for þet he was +<span class = "linenum">15</span> +of dred for to liese his king riche of +ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. Þo dede he somoni alle þo wyse clerekes þet +kuþe þe laghe and hem askede wer crist solde bien i bore. Hi +answerden þet ine ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. for hit was swo i seid +and be hote hwile<i>m</i> bi þo profetes. And al swo +herodes i herde þis. swo spac te þo þrie kinges. and hem seide. +Goþ ha seide into +<span class = "linenum">20</span> +bethleem and sechez þet child. and wanne ye hit habbeth hi funde +swo an uret hit. and efter þet cometh to me. and hic wille go and +an uri hit. [f. 129 r<sup>1</sup>] Þet ne seide he +nocht herodes for þet he hit wolde on uri<big>;</big> ac for þet he hit +wolde slon. yef he hit michte finde. Þo kinges hem wenten and hi seghen +þo sterre þet yede bi fore hem. +<span class = "linenum">25</span> +al wat hi kam over þo huse. war ure louerd was. and al swo +hi hedden i fonden ure louerd<big>;</big> swo hin an urede. and +him offrede hire offrendes. Gold. and. stor. and Mirre. Þo nicht efter +þet aperede an ongel of heuene in here slepe ine metinge and hem seide +and het. þet hi ne solde a yen wende be herodes. ac be an oþer +weye wende into hire +<span class = "linenum">30</span> +londes. +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]" +/> +<b>L</b>ordinges and leuedis þis is si glorius miracle. and si +gl<i>or</i>ius seywinge of ure lordes beringe. þet us telþ þet holi +godespel of te day. and ye muee wel under stonde be þo speche of +þe godspelle þet me sal to dai mor makie offrinke þan an oþren dai. and +þer of us yeft ensample þo þrie kinges of heþenesse. þet comen fram +verrene +<span class = "linenum">35</span> +londes ure louerd [f. 129 r<sup>2</sup>] to seche. and him +makie offrinke. And be þe`t´ hi offrede gold. þet is cuuenable yeftte to +kinge<big>;</big> seawede þet he was sothfast kink. and be þet hi +offrede Stor. þet me offrede wylem be þo ialde laghe to here `godes´ +sacrefise<big>;</big> seawede þe he was verray prest. And be þet hi +offrede Mirre. þet is biter þing. signefieth þet hi +<span class = "linenum">40</span> +hedde be liaue þet he was diadlich. þet diath solde suffri for +man ken. Nu i hiereth wet signefieth þet Gold. þet. Stor. þet +Mirre. And offre we Gostliche to ure lorde. þe`t´ i offrede flesliche. +Þet Gold þet is bricht and glareth ine þo brichtnesse of þo sunne. +signefieth þe gode beleaue. þet is bricht ine þe gode cristenemannes +herte. Si gode +<span class = "linenum">45</span> +beleaue licht and is bricht ine þo herte of þo gode Ma<i>n</i>ne ase +gold. Offre we þanne god almichti god gold. Be leue we +stede fast liche. þet `he is´ fader and sune. and holy +gost. is onlepi god. Wo so hath beleaue ine gode swo offreth him god +gold [f. 129 v<sup>1</sup>] þet Stor signefied gode werkes. +for ase se smech of þe store wanne hit is i do +<span class = "linenum">50</span> +<span class = "pagenum">216</span> +<a name = "page216" id = "page216"> </a> +into þe ueréé and goth upward to þo heuene and to gode ward Swo amuntet +si gode biddinge to gode of þo herte of þo gode cristenema<i>n</i>ne. +<span class = "sidenote"> +53. After <i>stor</i>, <i>e</i> erased.<br /> +54. <i>Bi</i>] <i>Li</i> MS.<br /> +64. <i>i offred</i> on margin.<br /> +71. <i>yeuus</i> MS.</span> +Swo we mowe sigge þet <span class = "tag">stor</span> signefieth þe +herte. and se smech luue of gode. <span class = "tag"><i>B</i>i</span> +`þet´ Mirre þat is biter. a<i>n</i>d be þo biternesse defendet þet Cors +þet is mide i smered. þet no werm nel co<i>m</i>me +i hende<big>;</big> signefiet +<span class = "linenum">55</span> +þo gode werkes þet is biter to þo yemernesse of ure flesce. Si Mirre +signefiet uastinge. for þo luue of gode wakie. go ine pelrimage. uisiti +þe poure. and to sike. and to do alle þe gode þet me may do for +godes luue. þo ilke þinges so bieth bitere to þo wrichede flessce. Ac +al so si mirre loket þet bodi þet no werm ne may þer +i hende come<big>;</big> so us defe<i>n</i>det +<span class = "linenum">60</span> +þo iléke þinges fram senne. and fram þe amonesteme<i>n</i>t of þo dieule +þet ha ne may us mis do. Lordinges nu ye habbet i herd þo +signefia<i>n</i>ce of þo offringes þet maden +[f. 129 v<sup>2</sup>] þo þrie kinges of heþenesse to gode. +hye habbet to gode `i offred´ of yure selure. and of yure erþliche +godes. Ne ne offreth him nacht on lepiliche to day. ac +<span class = "linenum">65</span> +alle þo daies i þo yere gostliche. Gold. and Stor. and Mirre. ase hic +habbe i told. Gold<big>;</big> fore Gode belaue. Stor<big>;</big> +for holy urisun. Mirre. for gode werkes. þet bieth þo offringes. þet ure +louerd be sekeþ auerichedaye þo cristenema<i>n</i>ne. and +werefore se xpiste<i>n</i>ma<i>n</i> yef has deþ<big>;</big> of seruet +þo blisce of heuene. And ih<i>es</i>u crist þet for us wolde +<span class = "linenum">70</span> +an erþe bi bore. a<i>n</i>d anured of þo þrie kinges of +painime<big>;</big> he <span class = "tag">yeu[e]</span> us his grace of +þo holi gost in ure hertes wer bi we moue hatie þo ileke þinges +þet he hatedh. and lete þo ileke þinges þat he for biet. and +luuie þo ilek þinkes þat he luued. and do þo ilek þinges þat he hóót. +ine him so bileue and bidde a<i>n</i>d serui. þet we mowe habbe þo +blisce +<span class = "linenum">75</span> +of heueriche. <em>Q<i>uo</i>d uobis p<i>restare</i> d<i>ignetur</i> +p<i>er</i>.</em></p> + + +<h5><b>Do<i>mi</i>ni[ca] s<i>e</i>c<i>un</i>da post octav<i>am</i> +epiphanie. S<i>er</i>mo eu<i>a</i>n.</b></h5> + +<p class = "headnote"><span class = "headnote"> +Servasti Bonum Vinum Usque Adhuc</span></p> + +<p><span class = "dropcap">N</span><em>uptie +f<i>a</i>c<i>t</i>e su<i>n</i>t in chana +[f. 130 r<sup>1</sup>] galiléé. ⁊ erat mat<i>er</i> +ih<i>es</i>u ibi. Vocatus est au<i>tem</i> ih<i>esu</i>s ad nuptias ⁊ +discipuli eius.</em> +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]" +/> +Þet holi godspel of to day us telþ. þet a bredale +<span class = "linenum">80</span> +was i maked ine þo londe of ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. +<span class = "sidenote"> +82. <i>flesliche ac. To</i> MS.</span> +in ane cite þat was i cleped Cane in þa time þat godes sune yede +in erþe <span class = "tag">flesliche. `ac´ To</span> þa bredale +<span class = "pagenum">217</span> +<a name = "page217" id = "page217"> </a> +was ure leuedi sei<i>n</i>te Marie. and ure louerd ih<i>esus</i> crist +and hise deciples. so iuel auenture þet wyn failede. at þise bredale. þo +seide ure leuedi seinte Marie. to here sune. hi ne habbet no wyn. And +ure +<span class = "linenum">85</span> +louerd answerde and sede to hire. Wat be longeth hit to me oþer to þe +wyman. Nu ne dorste hi namore sigge. ure lauedi. Hac hye spac to þo +Serganz þet seruede of þo wyne. and hem seyde. al þet he hot yu +do<big>;</big> so doþ. And ure louerd clepede þe serganz a<i>n</i>d +seyde to hem. ffol vellet ha seyde. þos ydres. þet is to sigge þos +Cróós. oþer +<span class = "linenum">90</span> +þos fate<i>n</i> of watere. for þer were. vi. ydres of stone. þet ware +i clepede baþieres wer þo gi<i>us</i> hem wesse for clenesse. and +for religiun. Ase þe custome [f. 130 r<sup>2</sup>] was ine þo +time. þo serga<i>n</i>z uuluelden þo faten of watere and hasteliche was +i went into wyne. bie þo wille of ure louerde. þo seide ure lord. +to þo serganz. Moveth to gid<i>er</i>e and +<span class = "linenum">95</span> +bereth to Architriclin. þat was se þet ferst was i serued. And +al so hedde i drunke of þise wyne þet ure louerd hedde +i maked of þe watere<big>;</big> ha niste nocht þe miracle. ac þo +serganz wel hit wiste. þet hedde þet water i brocht. þo seide +Archit<i>ri</i>clin to þo bredgume. Oþer men seyde he doþ forþ þet beste +wyn þet hi habbeþ ferst at +<span class = "linenum">100</span> +here bredale. and þu hest ido þe cont<i>ra</i>rie þ`e´t þu hest +i hialde þet beste wyn wath nu<big>;</big> Þis was þe +co<i>m</i>me<i>n</i>ceme<i>n</i>t of þo miracles of ure loruerde þet he +made flesliche in erþe. and `þo´ beleuede on him<big>;</big> his +deciples. Ine sigge nacht þet hi ne hedden þer before ine him +beliaue<big>;</big> ac fore `þe´ miracle þet hi seghe<big>;</big> was +here beliaue þe more +<span class = "linenum">105</span> +i stre<i>n</i>gþed. Nu ye habbeþ i herd þe Miracle. nu +i hereþ þe signefiance. Þet water bi tockned se euele +xpistenema<i>n</i>. [f. 130 v<sup>1</sup>] for al so +þet wat<i>er</i> is natureliche schald and a kelþ alle þo þet hit +drinkeþ<big>;</big> so is se euele xpisteman chald of þo luue of Gode. +for þo euele werkes þet hi doþ. Ase so is Lecherie. spusbreche. Roberie. +<span class = "linenum">110</span> +<span class = "sidenote"> +111. <i>Manslechtes</i> MS.<br /> +118. <i>hadeþ</i> MS.<br /> +123. <i>he he is win</i> MS.</span> +<span class = "tag">Manslechte<i>r</i></span>. husberners. bakbiteres. +and alle oþre euele deden. þurch wyche þinkes man of serueth þet fer of +helle. Ase godes oghe mudh hit seid. and alle þo signefied þet +wat<i>er</i><big>;</big> þet þurch yem<i>er</i>e werkes. oþer þurch +yemer i wil liesed þo blisce of heuene. þet wyn þat is +naturel liche hot ine him selue<big>;</big> and an het +alle þo þet hit drinked<big>;</big> +<span class = "linenum">115</span> +be tokned alle þo þet bied an héét of þe luue of ure +lorde. Nu +<span class = "pagenum">218</span> +<a name = "page218" id = "page218"> </a> +lordinges ure lord god almichti. þat hwylem in one stede. and ine one +time flesliche makede of wat<i>er</i>e wyn<big>;</big> yet <span class = +"tag">ha<i>bb</i>eþ</span> manitime maked of watere wyn<big>;</big> +gostliche. wanne þurch his grace maked of þo euele manne good man. of þe +orgeilus umble. of þe lechur chaste. +<span class = "linenum">120</span> +of þe niþinge [f. 130 v<sup>2</sup>] large. and of alle oþre +folies<big>;</big> so ha maket of þo wat<i>er</i>e wyn. þis his si +signefiance of þe miracle. Nu loke euerich man toward him seluen. +yef <span class = "tag">he is win</span><big>;</big> þet is to siggen +yef he is an heet of þo luue of gode. oþer yef he is +wat<i>er</i>. þet is yef þu art chold of godes luue. yef þu art euel +man<big>;</big> besech ure lorde þet he do ine þe +<span class = "linenum">125</span> +his uertu. þet ha þe wende of euele into gode. and þet he do þe do +swiche werkes þet þu mote habbe þo blisce of heuene. <em>Q<i>uo</i>d +u<i>o</i>b<i>is</i>. pr<i>est</i>are dig<i>netur</i>.</em></p> + + +<h5><b>Dominica tercia post oct<i>avam</i> ep<i>iphanie</i>.</b></h5> + +<p><span class = "dropcap">C</span><em>vm +descendiss<i>et</i> ih<i>esus</i> de monte. secute su<i>n</i>t eum +<span class = "linenum">130</span> +turbe multe. Et ecce leprosus ueniens adorabat eu<i>m</i> dicens. +D<i>omi</i>ne si uis<big>;</big> potes me mu<i>n</i>dare.</em> +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]" +/> +Þet holi godspel of to dai us telþ. þet ure lord ih<i>esus</i> crist. +ase he hedde i yue þo newe laghe. in one montayne. and hedde +i maked þet formeste sarmun þet euerte made in erþe<big>;</big> +suo him folgede michel folk. Swo +<span class = "linenum">135</span> +kam a leprus. a sikman and onurede him and seyde. Lord. +[f. 131 r<sup>1</sup>] lord ha seide yef þu wilt<big>;</big> +þu me micht wel makie hool of mine lepre. of mine euele. And ure lord +him seide and sp<i>re</i>dde his hond. and tok his lepre<big>;</big> hic +wille seide ure lord þet þu bi clensed. and al so raþe he was +i warisd of his maladie. <b>N</b>u lordinges þis is þe miracle +<span class = "linenum">140</span> +þet þet godspel of te dai us telþ. ac great is þe tokni<i>n</i>gge. Se +leprus signefiez þo senuulle men. si lepre þo se<i>n</i>ne<i>n</i>. þet +scab bi tokned þo litle se<i>n</i>nen. si lepre be tokned +þo g<i>r</i>ete sennen þet biedh diadliche. Ase so is lecherie. +spusbreche. Gauelinge. Roberie. þefte. Glutunie. drunkenesse. and alle +þo sennen þurch wiche me liest þo luue of gode +<span class = "linenum">145</span> +almichti and of alle his haleghen. þurch S`c´ab nis nacht man and wyman +deseiurd fram ma<i>n</i>nes felarede. Ne for þo litle sennen. þet noman +hine ne mai loki. nis noon deseurd pardurableliche fram gode<big>;</big> +ne fram holi chereche. for lepre is man deseurd of þo co<i>m</i>painie +<span class = "pagenum">219</span> +<a name = "page219" id = "page219"> </a> +of gode and of alle his angles. þat is to sigge for diadliche +<span class = "linenum">150</span> +senne. [f. 131 r<sup>2</sup>] Nu ye habbet i herd þe +miracle and wet hit be tokned. Nu loke we yef we bieþ clene of +þise lepre. þat is to siggen of diadliche senne. Se [leprus] liest þe +felarede of oþer men<big>;</big> for se þet sterft inne diadliche +senne<big>;</big> so for liest þe co<i>m</i>painie of gode. And yef ye +bieþ clene<big>;</big> lokeþ þet ye ne falle nocht. þet ye ne +<span class = "linenum">155</span> +bie deseuerd fram þe felarede of gode al michti. þurch none euele +werkes þurch none euele i wil. And yef ye bieþ lepr<i>us</i> +þurch diadliche senne. greded gode Merci<big>;</big> þet þo leprus yaf +helþe ine bodie<big>;</big> þet he us yeue gostliche helþe. in ure +saule. Comeþ to srifte for leted yure sennen and þer of bieþ +a soiled. þanne sollie habbe þo helþe of +<span class = "linenum">160</span> +heuene. þat is lif with uten ende. <em>Q<i>uo</i>d uob<i>is</i>. +pr<i>est</i>are dig<i>netur</i>. p<i>er</i>.</em></p> + + +<h5><b>Dominica q<i>ua</i>rta post oct<i>avam</i> +ep<i>iphanie</i>.</b></h5> + +<p class = "headnote"><span class = "headnote"> +Domine, Salva Nos, Perimus</span></p> + +<p><span class = "dropcap">A</span><em>scendente +ih<i>es</i>u i<i>n</i> nauiculam. secuti su<i>n</i>t eu<i>m</i> +discipuli eius. Et ecce motus factus est magn<i>us</i> i<i>n</i> mari. +Ita +<span class = "linenum">165</span> +ut nauicula op<i>er</i>iret<i>ur</i> fluctib<i>us</i>. Erat an<i>tem</i> +illis<big>;</big> uent<i>us</i> <i>con</i>trarius.</em> +[f. 131 v<sup>1</sup>] +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]" +/> +We redeth i þe holi godspelle of to dai þat ure lord ih<i>es</i>u +c<i>ri</i>st yede one time in to ane ssipe and ise deciples mid him +in to þe séé. And so hi were i<i>n</i> þo ssipe so a ros a +great te<i>m</i>peste. of winde. And ure lord was i leid him don +to slepe. ine þo +<span class = "linenum">170</span> +ssipe. er þane þis tempeste a róós. Hise deciples hedde +g<i>re</i>t drede of þise te<i>m</i>peste. so a wakede hine. and +seiden to him. lord saue us<big>;</big> for we p<i>er</i>isset. And ha +wiste wel þet hi ne hadde nocht gode beleaue ine him<big>;</big> þo +seide to hem. wat dret yw folk of litle beliaue. Þo a ros up ure +lord and tok þane wynd and to séé<big>;</big> and al so raþe hit +was +<span class = "linenum">175</span> +stille. And al se þo men þet weren in þo ssipe hedde +i seghe þo miracle so awondrede hem michel. Þis is si vaire +miracle þet þet godspel of te day us telþ. Þere fore sal hure +be liaue bie þe betere a strengþed. Ine swiche lorde þet +siche miracle mai do and doþ wanne he wile. Ac hit is us nyede þet se +þet sucurede he<i>m</i> ine þa p<i>er</i>il<big>;</big> þet +<span class = "linenum">180</span> +us sucuri ine [f. 131 v<sup>2</sup>] ure niedes. Þet we clepie +to him þet ha us helpe. and he hit wille do bleþeliche. yef we him +bisecheth merci mid good i wille al so him seluen seith bi +þe holi writes. <em>Salus p<i>o</i>p<i>u</i>li ego su<i>m</i>. ⁊ +cet<i>er</i>a.</em> Hic am ha seiþ helere of þe folke. wanne +<span class = "pagenum">220</span> +<a name = "page220" id = "page220"> </a> +hi to me clepiedh ine hire sorghen. and ine hire niedes hic hi sucuri +<span class = "linenum">185</span> +and beneme hem al here euel with ute ende. Grede we to him merci +sikerliche. yef se deuel us wille a cu<i>m</i>bri þurch senne. +Þurch p<i>r</i>ede oþer þurch an vie. oþer þurh wreþe. oþer þurch +oþer manere of diadliche senne g<i>r</i>ede we to him Merci. and sigge +we him lord sauue us þet we ne p<i>er</i>issi. and þet he us deliuri of +alle eueles. and þet ha +<span class = "linenum">190</span> +yef us swiche werkes to done in þise wordle<big>;</big> þet þo saulen of +us mote bien isauued a domes dai. and gon to þo blisce of heuene. +<em>Q<i>uo</i>d ip<i>s</i>e pr<i>est</i>are d<i>ignetur</i>.</em></p> + + +<h5><b>D<i>omi</i>nica In sexagesima. S<i>er</i>mo.</b></h5> + +<p class = "headnote"><span class = "headnote"> +Ite et Vos in Vineam Mean</span></p> + +<p><span class = "dropcap">S</span><em>imile +<span class = "linenum">195</span> +est regnu<i>m</i> celoru<i>m</i> ho<i>min</i>i pat<i>ri</i>familias. qui +exijt p<i>ri</i>mo mane <i>con</i>ducere op<i>er</i>arios in uineam +suam.</em></p> + +<p><span class = "folionum">[f. 132 r<sup>1</sup>] +<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]" +/> +</span> +<span class = "dropcap">H</span>ure +lord godalmichti to us spekeþ ine þo holi godespelle of te day. and us +seaweth one forbisne. þet yef we uilleth don his seruise. þe`t´ we +sollen habbe +<span class = "linenum">200</span> +þo mede wel griat ine heuene. For so seyth ure lord ine þo godspelle of +to dai. þet on goodman was. þat ferst uut yede bi þe Moreghen for +to here werkmen in to his wi<i>n</i>yarde. for ane peny of forewerde. +and al so he hedde i mad þise forewerde<big>;</big> so ha +sente hi into his wynyarde. so ha dede at undre<i>n</i> and at midday +al so. þo þat hit was +<span class = "linenum">205</span> +a yen þan euen<big>;</big> so ha ka<i>m</i> into þe Marcatte. so +he fond werkmen þet were idel. þo seyde he to hem. Wéé bie ye +idel<big>;</big> and hie answerden<big>;</big> and seyde. +lord<big>;</big> for we `ne´ fonden te dai þat us herde. Goþ nu ha seide +se godeman into mine wynyarde<big>;</big> and hic þat richt +is<big>;</big> yu sal yeue. þos yede into þise wynyarde. mid þo oþre. þo +þet hi wel +<span class = "linenum">210</span> +euen. þo seide þe lord to his sergant. Clepe þo werkmen a<i>n</i>d yeld +hem here trauail. and a gyn to hem þat comen last, and go al to +þo ferste. yef eue[f 132 r<sup>2</sup>]riche of hem ane peny. Se sergant +dede þes lordes co<i>m</i>ma<i>n</i>dem<i>en</i>t. so paide þo werkmen +and yaf euerich ane peny. And so hi seghen þo þet bi þe Morghen waren +i comen. þet +<span class = "linenum">215</span> +hi þet waren last i cume. Hedde<i>n</i> here euerich ane +peny<big>;</big> Þo we<i>n</i>den hi more habbe<big>;</big> þo +gruchchede hi a menges hem. and seyden. þos laste on ure habbeþ +i travailed. and þu his makest velaghes to us. þet habbeth +al deai i bye ine þine wynyarde. and habbetþ +i þoled þe berdene +<span class = "pagenum">221</span> +<a name = "page221" id = "page221"> </a> +of þo pine. and of þo hete of al þo daie. þo ansuerede se gode man +<span class = "linenum">220</span> +to on of hem. Frend ha seide ine do þe noon unricht. Wat for +þi<i>n</i>gketh þat hic do min i wil<big>;</big> a<i>n</i>d +al so ure lord hedde i told þise forbisne<big>;</big> so +he seide efter ward. so sulle þo uerste bie last<big>;</big> and +þo laste ferst. +<span class = "sidenote"> +224. On margin, Multi s<i>un</i>t uocati<big>;</big> p<i>auci</i>.<br /> +235. <i>þan</i>] <i>þā</i> MS.</span> +Fele bieþ i clepede<big>;</big> ac feaue bieþ i cornéé. Nu +i hereþ þe signefiance. þes godeman<big>;</big> be tockneþ +godalmichti ure lord. Se +<span class = "linenum">225</span> +winyard be tockneþ. þe seruise of ure lorde. þe werkmen. be +tockneþ alle þo þet doþ cristes seruise. +[f. 132 v<sup>1</sup>] þo tides of þo daie<big>;</big> +be tokneþ þe time of þis world. Bie þe Morghen i herde ure +lord werkmen in to his winyarde. þo ha sente þe +pat<i>ri</i>arches. ate begininge of þis wordl. ine is seruise. þet +þurch gode beleauéé him seruede. and seden +<span class = "linenum">230</span> +his techi<i>n</i>ge to alle þo þet hi hedden hit to siggen. Al so +at undren. and at midday. i herede he werkmen into is winyarde. +þo ha sente be þo time þet Moyses was a<i>n</i>d aaro<i>n</i>. and i þe +time of his p<i>ro</i>phetes dede he mani god man i<i>n</i> to +his seruise<big>;</big> þet þurch griate luue to him helden. and deden +his seruise. To yenes <span class = "tag">þa<i>n</i></span> +euen<big>;</big> godalmichti +<span class = "linenum">235</span> +i hierde werkmen in to his winyarde. þo þat he alast of +þis wordle naam fles and blod ine þe Maidene sei<i>n</i>te Marie. and +seauede ine þis world. þo fond he Men. þet al day hedden i be +idel. Werefore he fond þet heþen folk þet be þo time þet was +i go<big>;</big> hedden i be ut of godes be liaue. +and of his luue. and of his seruise. Hi ne hedden +<span class = "linenum">240</span> +nocht i be idel [f. 132 v<sup>2</sup>] for to done þo +deueles werkes. Ac þere fore seith þet godspel þet hedden +i be idel<big>;</big> þo þet hi nedden bi leued ane +god almichti. ne him louie ne hi<i>m</i> serui. For al þat is ine +þis wordle. þet man is. bote yef ha luuie godalmichti. and hi<i>m</i> +serui<big>;</big> al hit him may þe<i>n</i>che for lore and idelnesse. +þo a resunede ure lord þe paens +<span class = "linenum">245</span> +be ise apostles. vre fore hi hedde<i>n</i> i be so longe +idel. þo þet hi ne hedden i be in his seruise<big>;</big> þo +ansuerden þe pae<i>n</i>s<big>;</big> þet non ne hedden i herd +hij. þet is to sigge þet hi ne hedden neuer te <ins class = "edcorr" +title = "corrected by editor from ‘i_hee[r]d’">i heed</ins> +p<i>ro</i>ph<i>et</i>e ne a postle ne prechur. þet hem seaude ne +hem tachte hu i solden ine gode beleue ne him serui. Goþ a seide +ure lord inte mine +<span class = "linenum">250</span> +winyarde. þet is inte mine beleaue. and hic yw sal yeue yure peni þet is +heueriche blisce. þo heþen men yeden be þa daghen into cristes +seruise<big>;</big> and we þet of hem bieþ i cume. and habbeþ +cristendom +<span class = "pagenum">222</span> +<a name = "page222" id = "page222"> </a> +under fonge<big>;</big> bieþ i entred i<i>n</i> to cristes seruise þere +fore we sollen habbe ure peni þet is þe blisce of heuene. +[f. 133 r<sup>1</sup>] also wel ase +<span class = "linenum">255</span> +þo þet comen bi þe Morghen. for al so we hopieþ for te habbe heueriche +blisce<big>;</big> ase þo pat<i>ri</i>arches and þo +p<i>ro</i>ph<i>et</i>es. and þo apostles and þo gode men þet +hwile<i>m</i> ine þis world godalmichti s<i>er</i>ueden. So as we habeþ +i seid of diuers wordles. þet god almichti dede werkmen into his +winyarde<big>;</big> so we mowe sigge of þo elde of eueriche me<i>n</i>. +<span class = "linenum">260</span> +For godalmichti deþ werkm<i>en</i> into his winyarde bi þe Morghen. +Wanne ha clepeþ of swiche þer bieþ into his seruise ine here childhede. +Wanne hi of þis world wendeþ. beswo þet hi ne be ine no diadlich senne. +At undren ha se<i>n</i>t men in to his winyarde. þet a turneþ into his +s<i>er</i>uise. of age of man. At Middai wanne þo dai is +<span class = "linenum">265</span> +alþer hotestd be tokned þo men of .xxx<sup>t</sup>i. wyntre. oþer of +furti. for þe nat<i>ur</i>e of Man is of greater stre<i>n</i>gþe and of +greater hete ine þo age. Se euen bi tockneþ. elde of Man. þet is se ende +of þe liue. Vre lord deþ werkmen into his winyarde a genes þo +e[f. 133 r<sup>2</sup>]uen<big>;</big> Wanne fele ine here +elde wendeþ ut of here senne i<i>n</i> to cristes seruise. As so +<span class = "linenum">270</span> +solle hi habbe þo blisce of heuene<big>;</big> ase þo þet ferst +come<i>n</i> into þe winyyarde. Nocht for þan for þise griate bunte þet +ure iord yefþ ne solde no man targi for to wende to godalmichti ne him +to serui. for al so seid þet holi writ þet now ne wot þane dai of his +diaþe. for Man mai longe liues wene and ofte him legheþ se +wre<i>n</i>ch. Nu gode men +<span class = "linenum">275</span> +ye habbeþ i herd þet godspel and þe forbisne. Nu lokeþ yef ye bieþ with +inne þo winyarde. þet is þet yef ye bieþ ine godes seruise +<span class = "sidenote"> +278. <i>he he</i> MS.</span> +yef ye bieþ with ute diadliche senne yef ye hatied þat <span class = +"tag">he</span> hateþ. yef ye luuieþ þet he luueþ. and doþ þet he hot. +and but ye do<big>;</big> ye bieþ hut of his winyarde. þe is ut of his +seruise. and ye doþ þet ure lord hóót, so ye +<span class = "linenum">280</span> +of serueþ þane peni. þet `is´ heueriche blisce. ye of s<i>er</i>ueþ þet +good þet noon herte ne may i þenche ne noon yare i here ne tunge +telle. þo blisce þet god [f. 133 v<sup>1</sup>] halt alle þo +þet hine luuieþ. þider lord granti us to cumene. <em>Q<i>uo</i>d ipse +pr<i>est</i>are dignet<i>ur</i>. p<i>er</i>.</em></p> + +</div> + +</div> +<!-- end div maintext --> + +<a name = "page223" id = "page223"> </a> + +<h6>OXFORD<br /> +PRINTED AT THE CLARENDON PRESS<br /> +BY HORACE HART, M.A.<br /> +PRINTER TO THE UNIVERSITY</h6> + +<div class = "endnote"> + +<h4><a name = "format" id = "format"> +Format of the Book</a></h4> + +<p>The Editor’s introduction notes:</p> + +<p class = "inset"> +Additions are made within [square brackets], and interlineations are +printed between `accents´.</p> + +<p>Several selections were printed in parallel, on facing pages. They +are given here in two forms. First, each version is shown separately, +with all notes and marginal information. Then the two are shown side by +side, with text only.</p> + +<p>Line divisions in prose selections will not correspond to the printed +original, as shown by marginal line numbers. Words cited in the +linenotes are <span class = "tag">underlined</span> if not already set +off by `accents´ (above) or similar markings.</p> + +<p>Page numbers from the source MSS are shown as printed—inline in +the prose passages, marginal in verse—with their original +brackets. Page breaks in verse were marked with a simple +line |.</p> + +<h5>Errors and Inconsistencies:</h5> + +<p>A few Linenotes were separated by semicolons (;) instead of extra +space; these have been regularized to line breaks in the e-text.</p> + +<p>Line numbers are in multiples of 5. Both in the e-text and in the +original book, variations are for mechanical reasons such as unusually +long lines, or to avoid collision with marginal folio numbers.</p> + +<p>When a new selection began at mid-page, linenotes were sometimes +identified by selection number. These were randomly printed in upper or +lower case, as “XVII” or “xvii”.</p> + +</div> + + + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Selections from early Middle English, +1130-1250, by Various + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SELECTIONS--EARLY MIDDLE ENGLISH *** + +***** This file should be named 26413-h.htm or 26413-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/6/4/1/26413/ + +Produced by Louise Hope, David Starner and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/26413-h/images/dot.gif b/26413-h/images/dot.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8844835 --- /dev/null +++ b/26413-h/images/dot.gif diff --git a/26413-h/images/explicit.gif b/26413-h/images/explicit.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3712c7f --- /dev/null +++ b/26413-h/images/explicit.gif diff --git a/26413-h/images/orm_g.png b/26413-h/images/orm_g.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4252ac7 --- /dev/null +++ b/26413-h/images/orm_g.png diff --git a/26413-h/images/orm_g_thumb.png b/26413-h/images/orm_g_thumb.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ddb5333 --- /dev/null +++ b/26413-h/images/orm_g_thumb.png diff --git a/26413-h/images/semicolon.gif b/26413-h/images/semicolon.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2f35df6 --- /dev/null +++ b/26413-h/images/semicolon.gif diff --git a/26413-page-images/f001.png b/26413-page-images/f001.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b6a4627 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/f001.png diff --git a/26413-page-images/f002.png b/26413-page-images/f002.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..760bedc --- /dev/null +++ b/26413-page-images/f002.png diff --git a/26413-page-images/f003.png b/26413-page-images/f003.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..06641f7 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/f003.png diff --git a/26413-page-images/f004.png b/26413-page-images/f004.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..23d19cd --- /dev/null +++ b/26413-page-images/f004.png diff --git a/26413-page-images/f005.png b/26413-page-images/f005.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..17022a5 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/f005.png diff --git a/26413-page-images/f006.png b/26413-page-images/f006.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5f2a9a0 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/f006.png diff --git a/26413-page-images/f007.png b/26413-page-images/f007.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2cbfc3e --- /dev/null +++ b/26413-page-images/f007.png diff --git a/26413-page-images/f008.png b/26413-page-images/f008.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..19ee833 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/f008.png diff --git a/26413-page-images/p001.png b/26413-page-images/p001.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4fd00ee --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p001.png diff --git a/26413-page-images/p002.png b/26413-page-images/p002.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..084b33a --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p002.png diff --git a/26413-page-images/p003.png b/26413-page-images/p003.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..774fec5 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p003.png diff --git a/26413-page-images/p004.png b/26413-page-images/p004.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d271038 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p004.png diff --git a/26413-page-images/p005.png b/26413-page-images/p005.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e8a939e --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p005.png diff --git a/26413-page-images/p006.png b/26413-page-images/p006.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..68313ea --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p006.png diff --git a/26413-page-images/p007.png b/26413-page-images/p007.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..97e7ab3 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p007.png diff --git a/26413-page-images/p008.png b/26413-page-images/p008.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3fe8d47 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p008.png diff --git a/26413-page-images/p009.png b/26413-page-images/p009.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..24e38fc --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p009.png diff --git a/26413-page-images/p010.png b/26413-page-images/p010.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ab816b3 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p010.png diff --git a/26413-page-images/p011.png b/26413-page-images/p011.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ce9fb12 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p011.png diff --git a/26413-page-images/p012.png b/26413-page-images/p012.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1dbae5c --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p012.png diff --git a/26413-page-images/p013.png b/26413-page-images/p013.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ea88d23 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p013.png diff --git a/26413-page-images/p014.png b/26413-page-images/p014.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4b34a85 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p014.png diff --git a/26413-page-images/p015.png b/26413-page-images/p015.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1d3630d --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p015.png diff --git a/26413-page-images/p016.png b/26413-page-images/p016.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d0f0f61 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p016.png diff --git a/26413-page-images/p017.png b/26413-page-images/p017.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..51d92e3 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p017.png diff --git a/26413-page-images/p018.png b/26413-page-images/p018.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7f9e260 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p018.png diff --git a/26413-page-images/p019.png b/26413-page-images/p019.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..72cee56 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p019.png diff --git a/26413-page-images/p020.png b/26413-page-images/p020.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2f63d30 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p020.png diff --git a/26413-page-images/p021.png b/26413-page-images/p021.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3c21b44 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p021.png diff --git a/26413-page-images/p022.png b/26413-page-images/p022.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c54abdf --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p022.png diff --git a/26413-page-images/p023.png b/26413-page-images/p023.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a87a8a2 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p023.png diff --git a/26413-page-images/p024.png b/26413-page-images/p024.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..49e61db --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p024.png diff --git a/26413-page-images/p025.png b/26413-page-images/p025.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..fbc6562 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p025.png diff --git a/26413-page-images/p026.png b/26413-page-images/p026.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..98b8388 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p026.png diff --git a/26413-page-images/p027.png b/26413-page-images/p027.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..26db443 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p027.png diff --git a/26413-page-images/p028.png b/26413-page-images/p028.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a1ddac5 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p028.png diff --git a/26413-page-images/p029.png b/26413-page-images/p029.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2c0fc0b --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p029.png diff --git a/26413-page-images/p030.png b/26413-page-images/p030.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9fc45ec --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p030.png diff --git a/26413-page-images/p031.png b/26413-page-images/p031.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c6daf6f --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p031.png diff --git a/26413-page-images/p032.png b/26413-page-images/p032.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a625710 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p032.png diff --git a/26413-page-images/p033.png b/26413-page-images/p033.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2bbbb11 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p033.png diff --git a/26413-page-images/p034.png b/26413-page-images/p034.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..549d44d --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p034.png diff --git a/26413-page-images/p035.png b/26413-page-images/p035.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..28a424d --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p035.png diff --git a/26413-page-images/p036.png b/26413-page-images/p036.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e93c102 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p036.png diff --git a/26413-page-images/p037.png b/26413-page-images/p037.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2c6304e --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p037.png diff --git a/26413-page-images/p038.png b/26413-page-images/p038.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8f51e6a --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p038.png diff --git a/26413-page-images/p039.png b/26413-page-images/p039.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7e03e3e --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p039.png diff --git a/26413-page-images/p040.png b/26413-page-images/p040.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9eb1b12 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p040.png diff --git a/26413-page-images/p041.png b/26413-page-images/p041.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..328282f --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p041.png diff --git a/26413-page-images/p042.png b/26413-page-images/p042.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c0b5eed --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p042.png diff --git a/26413-page-images/p043.png b/26413-page-images/p043.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..cc331dc --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p043.png diff --git a/26413-page-images/p044.png b/26413-page-images/p044.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9603f54 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p044.png diff --git a/26413-page-images/p045.png b/26413-page-images/p045.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3185b5a --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p045.png diff --git a/26413-page-images/p046.png b/26413-page-images/p046.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c76f7c0 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p046.png diff --git a/26413-page-images/p047.png b/26413-page-images/p047.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..01ff771 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p047.png diff --git a/26413-page-images/p048.png b/26413-page-images/p048.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4ae8056 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p048.png diff --git a/26413-page-images/p049.png b/26413-page-images/p049.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7839e18 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p049.png diff --git a/26413-page-images/p050.png b/26413-page-images/p050.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b3a648d --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p050.png diff --git a/26413-page-images/p051.png b/26413-page-images/p051.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..eab539d --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p051.png diff --git a/26413-page-images/p052.png b/26413-page-images/p052.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ec8c56c --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p052.png diff --git a/26413-page-images/p053.png b/26413-page-images/p053.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..63ae3ce --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p053.png diff --git a/26413-page-images/p054.png b/26413-page-images/p054.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b718eda --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p054.png diff --git a/26413-page-images/p055.png b/26413-page-images/p055.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..392a071 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p055.png diff --git a/26413-page-images/p056.png b/26413-page-images/p056.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..52d208a --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p056.png diff --git a/26413-page-images/p057.png b/26413-page-images/p057.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7839cb6 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p057.png diff --git a/26413-page-images/p058.png b/26413-page-images/p058.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0f47333 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p058.png diff --git a/26413-page-images/p059.png b/26413-page-images/p059.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ac26796 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p059.png diff --git a/26413-page-images/p060.png b/26413-page-images/p060.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..483c359 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p060.png diff --git a/26413-page-images/p061.png b/26413-page-images/p061.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..cf1a62e --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p061.png diff --git a/26413-page-images/p062.png b/26413-page-images/p062.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..661bf9f --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p062.png diff --git a/26413-page-images/p063.png b/26413-page-images/p063.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f98d1c2 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p063.png diff --git a/26413-page-images/p064.png b/26413-page-images/p064.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f2f3570 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p064.png diff --git a/26413-page-images/p065.png b/26413-page-images/p065.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2092de0 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p065.png diff --git a/26413-page-images/p066.png b/26413-page-images/p066.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5248fc5 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p066.png diff --git a/26413-page-images/p067.png b/26413-page-images/p067.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e213a10 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p067.png diff --git a/26413-page-images/p068.png b/26413-page-images/p068.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a860221 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p068.png diff --git a/26413-page-images/p069.png b/26413-page-images/p069.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..73dc4d0 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p069.png diff --git a/26413-page-images/p070.png b/26413-page-images/p070.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..60b7a62 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p070.png diff --git a/26413-page-images/p071.png b/26413-page-images/p071.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0f6b090 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p071.png diff --git a/26413-page-images/p072.png b/26413-page-images/p072.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3b49f68 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p072.png diff --git a/26413-page-images/p073.png b/26413-page-images/p073.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ac8adc5 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p073.png diff --git a/26413-page-images/p074.png b/26413-page-images/p074.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..67f99b7 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p074.png diff --git a/26413-page-images/p075.png b/26413-page-images/p075.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..19f4a3b --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p075.png diff --git a/26413-page-images/p076.png b/26413-page-images/p076.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..64b187e --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p076.png diff --git a/26413-page-images/p077.png b/26413-page-images/p077.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4f7ee0a --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p077.png diff --git a/26413-page-images/p078.png b/26413-page-images/p078.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..380f634 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p078.png diff --git a/26413-page-images/p079.png b/26413-page-images/p079.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4f1ab18 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p079.png diff --git a/26413-page-images/p080.png b/26413-page-images/p080.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a55b76f --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p080.png diff --git a/26413-page-images/p081.png b/26413-page-images/p081.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e82068f --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p081.png diff --git a/26413-page-images/p082.png b/26413-page-images/p082.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9672b79 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p082.png diff --git a/26413-page-images/p083.png b/26413-page-images/p083.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..fc9d9ac --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p083.png diff --git a/26413-page-images/p084.png b/26413-page-images/p084.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f950026 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p084.png diff --git a/26413-page-images/p085.png b/26413-page-images/p085.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..57c1314 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p085.png diff --git a/26413-page-images/p086.png b/26413-page-images/p086.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e721edf --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p086.png diff --git a/26413-page-images/p087.png b/26413-page-images/p087.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..317c44e --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p087.png diff --git a/26413-page-images/p088.png b/26413-page-images/p088.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ec3a4a5 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p088.png diff --git a/26413-page-images/p089.png b/26413-page-images/p089.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2c46dfa --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p089.png diff --git a/26413-page-images/p090.png b/26413-page-images/p090.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..501802b --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p090.png diff --git a/26413-page-images/p091.png b/26413-page-images/p091.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7e634de --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p091.png diff --git a/26413-page-images/p092.png b/26413-page-images/p092.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..acddc2a --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p092.png diff --git a/26413-page-images/p093.png b/26413-page-images/p093.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3d86ab4 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p093.png diff --git a/26413-page-images/p094.png b/26413-page-images/p094.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0090809 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p094.png diff --git a/26413-page-images/p095.png b/26413-page-images/p095.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..54f2799 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p095.png diff --git a/26413-page-images/p096.png b/26413-page-images/p096.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d0c33bc --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p096.png diff --git a/26413-page-images/p097.png b/26413-page-images/p097.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f96f47b --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p097.png diff --git a/26413-page-images/p098.png b/26413-page-images/p098.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a424d27 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p098.png diff --git a/26413-page-images/p099.png b/26413-page-images/p099.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..97be58d --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p099.png diff --git a/26413-page-images/p100.png b/26413-page-images/p100.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2e091ee --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p100.png diff --git a/26413-page-images/p101.png b/26413-page-images/p101.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6f01179 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p101.png diff --git a/26413-page-images/p102.png b/26413-page-images/p102.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9028a02 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p102.png diff --git a/26413-page-images/p103.png b/26413-page-images/p103.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..de555ce --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p103.png diff --git a/26413-page-images/p104.png b/26413-page-images/p104.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a94a250 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p104.png diff --git a/26413-page-images/p105.png b/26413-page-images/p105.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c4d2a90 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p105.png diff --git a/26413-page-images/p106.png b/26413-page-images/p106.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e1bdf8f --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p106.png diff --git a/26413-page-images/p107.png b/26413-page-images/p107.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..092f4bc --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p107.png diff --git a/26413-page-images/p108.png b/26413-page-images/p108.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ef37daa --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p108.png diff --git a/26413-page-images/p109.png b/26413-page-images/p109.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..dee4bd6 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p109.png diff --git a/26413-page-images/p110.png b/26413-page-images/p110.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5c8a892 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p110.png diff --git a/26413-page-images/p111.png b/26413-page-images/p111.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1ab2119 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p111.png diff --git a/26413-page-images/p112.png b/26413-page-images/p112.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8de70e3 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p112.png diff --git a/26413-page-images/p113.png b/26413-page-images/p113.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9973165 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p113.png diff --git a/26413-page-images/p114.png b/26413-page-images/p114.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..49beae0 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p114.png diff --git a/26413-page-images/p115.png b/26413-page-images/p115.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1db1a5d --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p115.png diff --git a/26413-page-images/p116.png b/26413-page-images/p116.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..de440f7 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p116.png diff --git a/26413-page-images/p117.png b/26413-page-images/p117.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1ef0c3f --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p117.png diff --git a/26413-page-images/p118.png b/26413-page-images/p118.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..32a0c16 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p118.png diff --git a/26413-page-images/p119.png b/26413-page-images/p119.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4966e5e --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p119.png diff --git a/26413-page-images/p120.png b/26413-page-images/p120.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..14605c8 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p120.png diff --git a/26413-page-images/p121.png b/26413-page-images/p121.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4f2c36c --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p121.png diff --git a/26413-page-images/p122.png b/26413-page-images/p122.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..dfd1055 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p122.png diff --git a/26413-page-images/p123.png b/26413-page-images/p123.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2afe3c9 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p123.png diff --git a/26413-page-images/p124.png b/26413-page-images/p124.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2f14dd5 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p124.png diff --git a/26413-page-images/p125.png b/26413-page-images/p125.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c41c9d7 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p125.png diff --git a/26413-page-images/p126.png b/26413-page-images/p126.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..962e4a8 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p126.png diff --git a/26413-page-images/p127.png b/26413-page-images/p127.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6aa0d4c --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p127.png diff --git a/26413-page-images/p128.png b/26413-page-images/p128.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..006706a --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p128.png diff --git a/26413-page-images/p129.png b/26413-page-images/p129.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..94306f4 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p129.png diff --git a/26413-page-images/p130.png b/26413-page-images/p130.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c96c5f3 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p130.png diff --git a/26413-page-images/p131.png b/26413-page-images/p131.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..72366cb --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p131.png diff --git a/26413-page-images/p132.png b/26413-page-images/p132.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..21243a0 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p132.png diff --git a/26413-page-images/p133.png b/26413-page-images/p133.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..bc6a295 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p133.png diff --git a/26413-page-images/p134.png b/26413-page-images/p134.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9c7547d --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p134.png diff --git a/26413-page-images/p135.png b/26413-page-images/p135.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7c60611 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p135.png diff --git a/26413-page-images/p136.png b/26413-page-images/p136.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6e5b8b4 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p136.png diff --git a/26413-page-images/p137.png b/26413-page-images/p137.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e276c0c --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p137.png diff --git a/26413-page-images/p138.png b/26413-page-images/p138.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7686991 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p138.png diff --git a/26413-page-images/p139.png b/26413-page-images/p139.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d81809a --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p139.png diff --git a/26413-page-images/p140.png b/26413-page-images/p140.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a048d23 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p140.png diff --git a/26413-page-images/p141.png b/26413-page-images/p141.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d642d67 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p141.png diff --git a/26413-page-images/p142.png b/26413-page-images/p142.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..faa9b32 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p142.png diff --git a/26413-page-images/p143.png b/26413-page-images/p143.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..dfbe5c7 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p143.png diff --git a/26413-page-images/p144.png b/26413-page-images/p144.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d53edf9 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p144.png diff --git a/26413-page-images/p145.png b/26413-page-images/p145.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8ae5d89 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p145.png diff --git a/26413-page-images/p146.png b/26413-page-images/p146.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c765de1 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p146.png diff --git a/26413-page-images/p147.png b/26413-page-images/p147.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f63c164 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p147.png diff --git a/26413-page-images/p148.png b/26413-page-images/p148.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d504de6 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p148.png diff --git a/26413-page-images/p149.png b/26413-page-images/p149.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6ff102b --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p149.png diff --git a/26413-page-images/p150.png b/26413-page-images/p150.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..755c1b1 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p150.png diff --git a/26413-page-images/p151.png b/26413-page-images/p151.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..24197f5 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p151.png diff --git a/26413-page-images/p152.png b/26413-page-images/p152.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2df49d4 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p152.png diff --git a/26413-page-images/p153.png b/26413-page-images/p153.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a11fde8 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p153.png diff --git a/26413-page-images/p154.png b/26413-page-images/p154.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9eae23a --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p154.png diff --git a/26413-page-images/p155.png b/26413-page-images/p155.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f4a6236 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p155.png diff --git a/26413-page-images/p156.png b/26413-page-images/p156.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3e073e0 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p156.png diff --git a/26413-page-images/p157.png b/26413-page-images/p157.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..790b091 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p157.png diff --git a/26413-page-images/p158.png b/26413-page-images/p158.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7a68a42 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p158.png diff --git a/26413-page-images/p159.png b/26413-page-images/p159.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ee00a8a --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p159.png diff --git a/26413-page-images/p160.png b/26413-page-images/p160.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b70b354 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p160.png diff --git a/26413-page-images/p161.png b/26413-page-images/p161.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..13b0316 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p161.png diff --git a/26413-page-images/p162.png b/26413-page-images/p162.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ad84f22 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p162.png diff --git a/26413-page-images/p163.png b/26413-page-images/p163.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0caf71c --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p163.png diff --git a/26413-page-images/p164.png b/26413-page-images/p164.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7abce20 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p164.png diff --git a/26413-page-images/p165.png b/26413-page-images/p165.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b292d96 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p165.png diff --git a/26413-page-images/p166.png b/26413-page-images/p166.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e663eb6 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p166.png diff --git a/26413-page-images/p167.png b/26413-page-images/p167.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f14dcf1 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p167.png diff --git a/26413-page-images/p168.png b/26413-page-images/p168.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..621e7ef --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p168.png diff --git a/26413-page-images/p169.png b/26413-page-images/p169.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..510bb94 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p169.png diff --git a/26413-page-images/p170.png b/26413-page-images/p170.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6011dde --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p170.png diff --git a/26413-page-images/p171.png b/26413-page-images/p171.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..cd94aeb --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p171.png diff --git a/26413-page-images/p172.png b/26413-page-images/p172.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6394c3d --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p172.png diff --git a/26413-page-images/p173.png b/26413-page-images/p173.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a8ab159 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p173.png diff --git a/26413-page-images/p174.png b/26413-page-images/p174.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6547c24 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p174.png diff --git a/26413-page-images/p175.png b/26413-page-images/p175.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d3a990e --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p175.png diff --git a/26413-page-images/p176.png b/26413-page-images/p176.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0137f45 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p176.png diff --git a/26413-page-images/p177.png b/26413-page-images/p177.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..470114a --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p177.png diff --git a/26413-page-images/p178.png b/26413-page-images/p178.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..26dbc4a --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p178.png diff --git a/26413-page-images/p179.png b/26413-page-images/p179.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a067559 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p179.png diff --git a/26413-page-images/p180.png b/26413-page-images/p180.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c1e1f97 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p180.png diff --git a/26413-page-images/p181.png b/26413-page-images/p181.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..575ab42 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p181.png diff --git a/26413-page-images/p182.png b/26413-page-images/p182.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5a59567 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p182.png diff --git a/26413-page-images/p183.png b/26413-page-images/p183.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9f0323b --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p183.png diff --git a/26413-page-images/p184.png b/26413-page-images/p184.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..294d2e9 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p184.png diff --git a/26413-page-images/p185.png b/26413-page-images/p185.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6c7dabe --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p185.png diff --git a/26413-page-images/p186.png b/26413-page-images/p186.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..fd2cbcf --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p186.png diff --git a/26413-page-images/p187.png b/26413-page-images/p187.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c94363b --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p187.png diff --git a/26413-page-images/p188.png b/26413-page-images/p188.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..33b6727 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p188.png diff --git a/26413-page-images/p189.png b/26413-page-images/p189.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4251844 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p189.png diff --git a/26413-page-images/p190.png b/26413-page-images/p190.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6d820fe --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p190.png diff --git a/26413-page-images/p191.png b/26413-page-images/p191.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..13fa69c --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p191.png diff --git a/26413-page-images/p192.png b/26413-page-images/p192.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4add795 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p192.png diff --git a/26413-page-images/p193.png b/26413-page-images/p193.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..aeb9906 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p193.png diff --git a/26413-page-images/p194.png b/26413-page-images/p194.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..255fd78 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p194.png diff --git a/26413-page-images/p195.png b/26413-page-images/p195.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..78894c5 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p195.png diff --git a/26413-page-images/p196.png b/26413-page-images/p196.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4efd5f6 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p196.png diff --git a/26413-page-images/p197.png b/26413-page-images/p197.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1557c14 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p197.png diff --git a/26413-page-images/p198.png b/26413-page-images/p198.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4a0b177 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p198.png diff --git a/26413-page-images/p199.png b/26413-page-images/p199.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..bd3ab37 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p199.png diff --git a/26413-page-images/p200.png b/26413-page-images/p200.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6db1964 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p200.png diff --git a/26413-page-images/p201.png b/26413-page-images/p201.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3eac261 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p201.png diff --git a/26413-page-images/p202.png b/26413-page-images/p202.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3b7658c --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p202.png diff --git a/26413-page-images/p203.png b/26413-page-images/p203.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3d9809f --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p203.png diff --git a/26413-page-images/p204.png b/26413-page-images/p204.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2e2784c --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p204.png diff --git a/26413-page-images/p205.png b/26413-page-images/p205.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d5f8f62 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p205.png diff --git a/26413-page-images/p206.png b/26413-page-images/p206.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..dacef59 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p206.png diff --git a/26413-page-images/p207.png b/26413-page-images/p207.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..04bbb1e --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p207.png diff --git a/26413-page-images/p208.png b/26413-page-images/p208.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a3c2ff2 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p208.png diff --git a/26413-page-images/p209.png b/26413-page-images/p209.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..de3c9bb --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p209.png diff --git a/26413-page-images/p210.png b/26413-page-images/p210.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..be5b40f --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p210.png diff --git a/26413-page-images/p211.png b/26413-page-images/p211.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b90f4e3 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p211.png diff --git a/26413-page-images/p212.png b/26413-page-images/p212.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5a6b16d --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p212.png diff --git a/26413-page-images/p213.png b/26413-page-images/p213.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4e5f83f --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p213.png diff --git a/26413-page-images/p214.png b/26413-page-images/p214.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d0800d6 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p214.png diff --git a/26413-page-images/p215.png b/26413-page-images/p215.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..74ed5c7 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p215.png diff --git a/26413-page-images/p216.png b/26413-page-images/p216.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5657fb2 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p216.png diff --git a/26413-page-images/p217.png b/26413-page-images/p217.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..04822d7 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p217.png diff --git a/26413-page-images/p218.png b/26413-page-images/p218.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..827a054 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p218.png diff --git a/26413-page-images/p219.png b/26413-page-images/p219.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..88fbea2 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p219.png diff --git a/26413-page-images/p220.png b/26413-page-images/p220.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6c51f19 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p220.png diff --git a/26413-page-images/p221.png b/26413-page-images/p221.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..511ec38 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p221.png diff --git a/26413-page-images/p222.png b/26413-page-images/p222.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..31cf89b --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p222.png diff --git a/26413-page-images/p223.png b/26413-page-images/p223.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6e73b71 --- /dev/null +++ b/26413-page-images/p223.png diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..4ba75b6 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #26413 (https://www.gutenberg.org/ebooks/26413) |
