summaryrefslogtreecommitdiff
diff options
context:
space:
mode:
authorRoger Frank <rfrank@pglaf.org>2025-10-15 02:26:44 -0700
committerRoger Frank <rfrank@pglaf.org>2025-10-15 02:26:44 -0700
commit33bdb590b185183f9270d71f847218904195485d (patch)
tree8135d2d52f8f2dc2de438befd14b4132ad46d151
initial commit of ebook 26413HEADmain
-rw-r--r--.gitattributes3
-rw-r--r--26413-0.txt11150
-rw-r--r--26413-0.zipbin0 -> 194547 bytes
-rw-r--r--26413-8.txt11161
-rw-r--r--26413-8.zipbin0 -> 192037 bytes
-rw-r--r--26413-h.zipbin0 -> 289938 bytes
-rw-r--r--26413-h/26413-h.htm21356
-rw-r--r--26413-h/images/dot.gifbin0 -> 57 bytes
-rw-r--r--26413-h/images/explicit.gifbin0 -> 192 bytes
-rw-r--r--26413-h/images/orm_g.pngbin0 -> 11339 bytes
-rw-r--r--26413-h/images/orm_g_thumb.pngbin0 -> 2805 bytes
-rw-r--r--26413-h/images/semicolon.gifbin0 -> 179 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/f001.pngbin0 -> 27100 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/f002.pngbin0 -> 12234 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/f003.pngbin0 -> 49793 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/f004.pngbin0 -> 6948 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/f005.pngbin0 -> 26444 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/f006.pngbin0 -> 37546 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/f007.pngbin0 -> 18347 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/f008.pngbin0 -> 22941 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p001.pngbin0 -> 46958 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p002.pngbin0 -> 60775 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p003.pngbin0 -> 53870 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p004.pngbin0 -> 60717 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p005.pngbin0 -> 47057 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p006.pngbin0 -> 78921 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p007.pngbin0 -> 71267 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p008.pngbin0 -> 81918 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p009.pngbin0 -> 72460 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p010.pngbin0 -> 80352 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p011.pngbin0 -> 65301 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p012.pngbin0 -> 66281 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p013.pngbin0 -> 77990 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p014.pngbin0 -> 78939 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p015.pngbin0 -> 80164 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p016.pngbin0 -> 80667 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p017.pngbin0 -> 68286 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p018.pngbin0 -> 40399 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p019.pngbin0 -> 38854 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p020.pngbin0 -> 38918 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p021.pngbin0 -> 38410 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p022.pngbin0 -> 40972 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p023.pngbin0 -> 37414 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p024.pngbin0 -> 39129 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p025.pngbin0 -> 37536 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p026.pngbin0 -> 36635 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p027.pngbin0 -> 40531 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p028.pngbin0 -> 32936 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p029.pngbin0 -> 52498 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p030.pngbin0 -> 55837 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p031.pngbin0 -> 53600 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p032.pngbin0 -> 63930 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p033.pngbin0 -> 65264 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p034.pngbin0 -> 60317 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p035.pngbin0 -> 59011 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p036.pngbin0 -> 59717 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p037.pngbin0 -> 61763 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p038.pngbin0 -> 63482 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p039.pngbin0 -> 70040 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p040.pngbin0 -> 60041 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p041.pngbin0 -> 62586 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p042.pngbin0 -> 57749 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p043.pngbin0 -> 64388 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p044.pngbin0 -> 59099 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p045.pngbin0 -> 64896 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p046.pngbin0 -> 58378 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p047.pngbin0 -> 55885 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p048.pngbin0 -> 64014 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p049.pngbin0 -> 68579 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p050.pngbin0 -> 66127 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p051.pngbin0 -> 63712 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p052.pngbin0 -> 55564 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p053.pngbin0 -> 56634 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p054.pngbin0 -> 65513 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p055.pngbin0 -> 71601 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p056.pngbin0 -> 71406 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p057.pngbin0 -> 76475 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p058.pngbin0 -> 71551 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p059.pngbin0 -> 74778 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p060.pngbin0 -> 74559 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p061.pngbin0 -> 75551 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p062.pngbin0 -> 75311 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p063.pngbin0 -> 86486 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p064.pngbin0 -> 83237 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p065.pngbin0 -> 88180 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p066.pngbin0 -> 79827 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p067.pngbin0 -> 87423 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p068.pngbin0 -> 81754 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p069.pngbin0 -> 79621 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p070.pngbin0 -> 81603 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p071.pngbin0 -> 90196 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p072.pngbin0 -> 84658 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p073.pngbin0 -> 79609 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p074.pngbin0 -> 77808 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p075.pngbin0 -> 88503 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p076.pngbin0 -> 69332 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p077.pngbin0 -> 78595 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p078.pngbin0 -> 75099 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p079.pngbin0 -> 75185 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p080.pngbin0 -> 77422 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p081.pngbin0 -> 83027 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p082.pngbin0 -> 70704 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p083.pngbin0 -> 85233 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p084.pngbin0 -> 78860 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p085.pngbin0 -> 74535 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p086.pngbin0 -> 78293 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p087.pngbin0 -> 82141 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p088.pngbin0 -> 72306 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p089.pngbin0 -> 82196 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p090.pngbin0 -> 63019 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p091.pngbin0 -> 77811 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p092.pngbin0 -> 70180 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p093.pngbin0 -> 38445 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p094.pngbin0 -> 55035 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p095.pngbin0 -> 37947 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p096.pngbin0 -> 58957 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p097.pngbin0 -> 44165 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p098.pngbin0 -> 60984 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p099.pngbin0 -> 39615 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p100.pngbin0 -> 56548 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p101.pngbin0 -> 38593 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p102.pngbin0 -> 57514 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p103.pngbin0 -> 39593 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p104.pngbin0 -> 59912 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p105.pngbin0 -> 44757 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p106.pngbin0 -> 57631 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p107.pngbin0 -> 46704 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p108.pngbin0 -> 57981 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p109.pngbin0 -> 49233 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p110.pngbin0 -> 61170 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p111.pngbin0 -> 59729 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p112.pngbin0 -> 61114 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p113.pngbin0 -> 75435 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p114.pngbin0 -> 68144 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p115.pngbin0 -> 72481 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p116.pngbin0 -> 68731 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p117.pngbin0 -> 70473 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p118.pngbin0 -> 73951 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p119.pngbin0 -> 78733 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p120.pngbin0 -> 73566 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p121.pngbin0 -> 77975 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p122.pngbin0 -> 69778 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p123.pngbin0 -> 73989 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p124.pngbin0 -> 74612 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p125.pngbin0 -> 77857 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p126.pngbin0 -> 73804 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p127.pngbin0 -> 75039 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p128.pngbin0 -> 48057 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p129.pngbin0 -> 80337 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p130.pngbin0 -> 72599 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p131.pngbin0 -> 52552 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p132.pngbin0 -> 44328 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p133.pngbin0 -> 56571 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p134.pngbin0 -> 53438 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p135.pngbin0 -> 56479 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p136.pngbin0 -> 50952 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p137.pngbin0 -> 26990 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p138.pngbin0 -> 46112 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p139.pngbin0 -> 65081 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p140.pngbin0 -> 60493 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p141.pngbin0 -> 76961 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p142.pngbin0 -> 67300 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p143.pngbin0 -> 78727 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p144.pngbin0 -> 63765 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p145.pngbin0 -> 76679 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p146.pngbin0 -> 54048 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p147.pngbin0 -> 70716 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p148.pngbin0 -> 44954 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p149.pngbin0 -> 52999 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p150.pngbin0 -> 39945 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p151.pngbin0 -> 41490 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p152.pngbin0 -> 42248 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p153.pngbin0 -> 42445 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p154.pngbin0 -> 39164 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p155.pngbin0 -> 41299 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p156.pngbin0 -> 42014 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p157.pngbin0 -> 45267 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p158.pngbin0 -> 40955 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p159.pngbin0 -> 44576 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p160.pngbin0 -> 41504 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p161.pngbin0 -> 44703 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p162.pngbin0 -> 36089 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p163.pngbin0 -> 43680 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p164.pngbin0 -> 40877 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p165.pngbin0 -> 42479 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p166.pngbin0 -> 40645 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p167.pngbin0 -> 44016 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p168.pngbin0 -> 40998 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p169.pngbin0 -> 42155 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p170.pngbin0 -> 40889 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p171.pngbin0 -> 45205 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p172.pngbin0 -> 39063 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p173.pngbin0 -> 40385 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p174.pngbin0 -> 25384 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p175.pngbin0 -> 29580 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p176.pngbin0 -> 38894 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p177.pngbin0 -> 39857 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p178.pngbin0 -> 35935 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p179.pngbin0 -> 44431 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p180.pngbin0 -> 42800 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p181.pngbin0 -> 45289 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p182.pngbin0 -> 46391 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p183.pngbin0 -> 39101 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p184.pngbin0 -> 32203 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p185.pngbin0 -> 46552 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p186.pngbin0 -> 36094 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p187.pngbin0 -> 46117 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p188.pngbin0 -> 42132 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p189.pngbin0 -> 42351 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p190.pngbin0 -> 36797 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p191.pngbin0 -> 39817 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p192.pngbin0 -> 36597 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p193.pngbin0 -> 48254 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p194.pngbin0 -> 44696 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p195.pngbin0 -> 45214 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p196.pngbin0 -> 42937 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p197.pngbin0 -> 40467 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p198.pngbin0 -> 43593 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p199.pngbin0 -> 43934 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p200.pngbin0 -> 41535 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p201.pngbin0 -> 48598 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p202.pngbin0 -> 42517 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p203.pngbin0 -> 44825 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p204.pngbin0 -> 39542 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p205.pngbin0 -> 48140 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p206.pngbin0 -> 40487 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p207.pngbin0 -> 46079 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p208.pngbin0 -> 42559 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p209.pngbin0 -> 45449 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p210.pngbin0 -> 40151 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p211.pngbin0 -> 44626 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p212.pngbin0 -> 41038 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p213.pngbin0 -> 46791 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p214.pngbin0 -> 49792 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p215.pngbin0 -> 84247 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p216.pngbin0 -> 73346 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p217.pngbin0 -> 80521 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p218.pngbin0 -> 69947 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p219.pngbin0 -> 78302 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p220.pngbin0 -> 69951 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p221.pngbin0 -> 79966 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p222.pngbin0 -> 67302 bytes
-rw-r--r--26413-page-images/p223.pngbin0 -> 7917 bytes
-rw-r--r--LICENSE.txt11
-rw-r--r--README.md2
245 files changed, 43683 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/26413-0.txt b/26413-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..81f812d
--- /dev/null
+++ b/26413-0.txt
@@ -0,0 +1,11150 @@
+The Project Gutenberg EBook of Selections from early Middle English,
+1130-1250, by Various
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Selections from early Middle English, 1130-1250
+ Part I: Texts
+
+Author: Various
+
+Editor: Joseph Hall
+
+Release Date: August 24, 2008 [EBook #26413]
+
+Language: English
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SELECTIONS--EARLY MIDDLE ENGLISH ***
+
+
+
+
+Produced by Louise Hope, David Starner and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+[Transcriber’s Note:
+
+This e-text includes characters that will only display in UTF-8
+(Unicode) file encoding, including but not limited to:
+
+ Ȝ, ȝ (yogh)
+ ⁊ (Tironian ampersand)
+ þ̵ (thorn with stroke--also see below)
+ ę (e with tail, “e caudata”)
+ ẏ (y with over-dot)
+
+All but the first three are rare, or occur only in notes.
+
+If any of these characters do not display properly, or if the
+apostrophes and quotation marks in this paragraph appear as garbage,
+make sure your text reader’s “character set” or “file encoding” is set
+to Unicode (UTF-8). You may also need to change the default font. As a
+last resort, use the Latin-1 version of this file instead.
+
+The form {} represents a half-width space, generally between prefix and
+main word. These are not always unambigous; readers should consult page
+images or a printed text. The {;} is a punctuation mark similar to a
+semicolon. Note that because of font availability, “thorn with stroke”
+is shown as separate characters, þ or Þ with combining -. If your text
+reader can display the single-character forms Ꝥ and ꝥ (hex A764 and
+A765), feel free to replace them globally.
+
+A few selections use additional, very unusual letters that will be
+explained as they appear.
+
+In the last three selections, doubled ¶¶ represents the large C-like
+paragraph symbol. In Orm and earlier selections, ¶ is as printed.
+
+Italicized letters or parts of words, indicating expanded abbreviations,
+are shown in {braces}. Spaced-out text, used mainly for Latin
+quotations, is marked with _lines_. Boldface is shown with +marks+,
+while large initial capitals are shown with double ++marks before the
+letter. Superscript letters are shown with ^.
+
+The Notes were published in a separate volume, in preparation at the
+time this e-text was produced (August 2008). For each selection, the
+bracketed paragraph describing the MSS. has been summarized from these
+Notes; additions or omissions shown by ellipses or brackets according to
+the usual rules for academic quotation.
+
+Further details about the format of this e-text are at the end of the
+text. All notes in [[double brackets]] were added by the transcriber.]
+
+
+
+
+ SELECTIONS FROM
+ EARLY MIDDLE ENGLISH
+
+ 1130-1250
+
+ Edited With Introductions And Notes
+
+ by
+
+ JOSEPH HALL
+ M.A., Hon. D.Litt., Durham University
+
+
+ PART I: TEXTS
+
+
+ OXFORD
+ At The Clarendon Press
+ M CM XX
+
+
+
+ OXFORD UNIVERSITY PRESS
+
+ London Edinburgh Glasgow New York
+ Toronto Melbourne Cape Town Bombay
+
+ _HUMPHREY MILFORD_
+ Publisher to the University
+
+
+
+
+PREFACE
+
+
+Some of the texts in this book have already appeared in the Specimens
+of Early English edited by the Rev. Richard Morris. But Nos. i, ii, iv,
+vii, xiii and xv are new, the important shorter pieces, Nos. vi, viii,
+xvi, xviii, xxi and xxiii, are printed in full, and some, as Nos. viii
+and ix, are taken from additional or better manuscripts. The pieces are
+arranged tentatively in what appears to be the chronological order of
+their composition, but Nos. xix and xvii should have come before the
+Ancrene Wisse, and No. vii has been placed next to the Proverbs of
+Alfred, from which it appears to be derived. It is hoped that those who
+study the older book will find in the present one a useful supplement.
+
+The texts follow the manuscripts in all details. The syntax being
+comparatively simple, there is not much to be gained by modern
+punctuation, and that of the manuscripts has gained a fresh importance
+from theories which have been founded upon it. Where obvious mistakes
+have been corrected in the text, notice is always given in the
+footnotes. Additions are made within square brackets, and
+interlineations are printed between accents.
+
+My best thanks are due to the custodians of the libraries for the
+facilities which with uniform kindness they extended to me in the
+collation of the manuscripts.
+
+ J. H.
+
+WOODSTOCK,
+
+_January, 1920_.
+
+
+
+
+ TABLE
+ of
+ PIECES AND MANUSCRIPTS
+
+ Page
+ I. WORCESTER FRAGMENTS 1
+ Worcester Cathedral Library, 174.
+
+ II. SAINT GODRIC’S HYMNS 5
+ British Museum, Royal 5 F. vii.
+
+ III. THE PETERBOROUGH CHRONICLE (A.D. 1132-1154) 5
+ Bodleian, Laud Misc. 636.
+
+ IV. CHARTER OF HENRY THE SECOND 11
+ B. M., Harleian Charter iii B. 49.
+
+ V. A PARABLE 12
+ B. M., Cotton Vespasian A. xxii.
+
+ VI. THE PROVERBS OF ALFRED 18
+ Jesus Coll. Oxford, Arch. E. 29.
+
+ VII. MEMENTO MORI 29
+ Same as No. VI.
+
+ VIII. POEMA MORALE 30, 31
+ Lambeth, 487.
+ B. M., Egerton 613.
+ Trinity Coll. Camb., B. 14. 52.
+
+ IX. ANCRENE WISSE A 54, 55
+ Corpus Christi Coll. Camb., 402.
+ Caius Coll., 234.
+
+ IX. ANCRENE WISSE B 60, 61
+ Corpus MS., as before.
+ B. M., Cotton Nero A. xiv, with passages from
+ C inserted between asterisks.
+ Variants upon MS. Nero from B. M., Cotton Titus
+ D. xviii (without any indicating letter) and
+ B. M., Cotton Cleopatra C. vi (= C).
+ B indicates agreement of T and C as against N.
+
+ X. IN DIEBUS DOMINICIS 76
+ Lambeth, 487.
+
+ XI. HIC DICENDUM EST DE PROPHETA 79
+ Same as for No. X.
+
+ XII. SERMONS FOR PALM SUNDAY AND EASTER DAY 82
+ Trinity Coll. Camb., B. 14. 52.
+
+ XIII. VICES AND VIRTUES 88
+ B. M., Stowe 34.
+
+ XIV. LAȜAMON 94, 95
+ B. M., Cotton Caligula A. ix.
+ B. M., Cotton Otho C. xiii.
+
+ XV. ORM 112
+ Bodleian, Junius 1.
+
+ XVI. SAWLES WARDE 117
+ Bodleian, 34 (to l. 339, p. 127).
+ B. M., Royal 17 A. xxvii (from l. 339, p. 127
+ to end).
+
+ XVII. SAINT KATHERINE 128
+ B. M., Royal 17 A. xxvii.
+
+ XVIII. THE ORISON OF OUR LADY 132
+ B. M., Cotton Nero A. xiv.
+
+ XIX. SAINT JULIANA 138, 139
+ B. M., Royal 17 A. xxvii.
+ Bodleian, 34.
+
+ XX. THE OWL AND THE NIGHTINGALE 148, 149
+ Jesus Coll. Oxford, Arch. E. 29.
+ B. M., Cotton Caligula A. ix.
+
+ XXI. THE BESTIARY 176
+ B. M., Arundel 292.
+
+ XXII. GENESIS AND EXODUS 197
+ Corpus Christi Coll. Camb., 444.
+
+ XXIII. KENTISH SERMONS 214
+ Bodleian, Laud Misc. 471.
+
+
+
+
+CORRIGENDA
+
+[Transcriber’s Note:
+
+All corrections listed here have been made in the body of the e-text.
+The form as originally printed is shown in [brackets]. A few additional
+corrections have been added from the Notes volume.]
+
+ 1/17 [nu beoþ] [_printed without brackets_]
+ 2/30 [fei]ȝe [[fei]ge]
+ 11/1 {þ}urh MS kurh
+ [_body text printed without italics; added linenote_]
+ 12/15 alisendnesse [alisendnessee]
+ 14/58 fi{lio} [fi{lii}]
+ 17/162 d{escendi} [d{escendit}]
+ 83/32 For v{iam} p{ro} read v{estimenta} p{rosternebant}
+ 85/79 s{e}cla [s{e}c{u}la]
+ 87/161 Omit words in brackets
+ [_printed [his fleis ⁊ his blod.] at beginning of line_]
+ 150/16 þat [þar]
+ 152/57 wit [wiþ]
+ 154/104 bysemar [bisemar]
+ 160/183 nyht [niht]
+ 160/185 vych [vich]
+ 160/191 quaþ [qwaþ]
+ 166/289 In footnote, Þule [_added footnote_]
+ 167/289 In footnote, Þule [_no change_]
+ 167/310 eue [eve]
+ 168/336 Murehþe ilyche [Mureþe iliche]
+ 168/339 holy [holi]
+ 221/248 iheed _for_ ihee[r]d
+
+
+
+
+I. WORCESTER FRAGMENTS
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Worcester Cathedral Library, 174.... Its contents are ... (2) the scrap
+here marked A; (3) the pieces B and C with five more fragments of the
+same poem. A completes the page on which the glossary ends, and B is on
+the verso of the leaf. The leaves have been slightly shorn at one side
+and reduced at top and bottom, but probably to no great extent: the
+conjectural complement, which is here printed within square brackets, is
+for the most part fairly obvious, the more so as portions of the lost
+letters often remain. The whole MS. is in the same large square hand,
+but the pieces in verse, which are written continuously, like prose, are
+less carefully executed. The handwriting is of the second half of the
+twelfth century, perhaps about 1180 A.D. The Latin headings are not in
+the MS.”]]
+
+
+A. SICUT OUES ABSQUE PASTORE
+
+
+ [++S]{an}c{tus} beda was iboren her on breotene mid us · [f. 63 r
+ ⁊ he wisliche [writen] awende
+ þ̵ þeo englis{c} leoden þurh weren ilerde ·
+ ⁊ he þeo c[not]ten unwreih · þe questiuns hoteþ ·
+ þa derne diȝelnesse · þe de[or]wurþe is · 5
+ ælfric abbod þe we alquin hoteþ ·
+ he was bocare · ⁊ þe [fif] bec wende ·
+ Genesis · Exodus · Vtronomius · Numerus · Leuiticus ·
+ þ[urh] þeos weren ilærde ure leoden · on englisc ·
+ þet weren þeos biscop[es þeo] bodeden cristendom 10
+
+wilfrid of {R}ipum · Johan of beoferlai · Cuþb[ert] of Dunholme ·
+Oswald of wireceastre · Egwin of heoueshame · æl[dhelm] of malmesburi ·
+Swiþþun · æþelwold · Aidan · Biern of wincæstre · [Pau]lin of
+rofecæstre · S. Dunston · ⁊ S. ælfeih of cantore · buri ·
+
+ þeos læ[rden] ure leodan on englisc · 15
+ næs deorc heore liht · ac hit fæire glod ·
+ [nu is] þeo leore forleten · ⁊ þet folc is forloren ·
+ [nu beoþ] oþre leoden · þeo læ[reþ] ure folc ·
+ ⁊ feole of þen lorþeines losiæþ · ⁊ þ̵ folc forþ{}mid
+ Nu sæiþ [ure] drihten þus · _Sicut aq{ui}la p{ro}uocat 20
+pullos suos ad uolandu{m} · ⁊ sup{er} eo[s uolitat ·]_
+ þis beoþ godes word to worlde asende ·
+ þ̵ we sceolen fæier feþ [festen to him] ·
+
+ [Linenotes:
+ 2. _writen_] [_bec_] Varnhagen. || 3. _englisc_] _englise_ MS. ||
+ 7. [_fif_] V. || 11. _Ripum_] _Sipum_ MS. || 13. _Paulin_]
+ [_Cwiche_]_lm_ Wright. || 22. _þis_] _þus_ V.]
+
+
+B. HOMO PUTREDO ET FILIUS HOMINIS VERMIS
+
+ en earde · [f. 63v
+ ⁊ alle þeo isceæftan · þe him to [s]cu[l]en ·
+ ⁊ mid muchele cre[fte · þe]ne mon he idihte ·
+ ⁊ him on ileide · lif ⁊ soule ·
+ Softliche he heo isom[nede] · ac þær biþ sor idol · 5
+ þ̵ bodeþ þ̵ bearn : þonne hit iboren biþ ·
+ hit [woan]eþ ⁊ mænet þeo weowe ·
+ ⁊ þene seoruhfule siþ · ⁊ þ̵ sori idol ·
+ þ̵ soule schal [⁊ li]came · sorliche idælen ·
+ forþon hit cumeþ weopinde · ⁊ woniende iwiteþ · 10
+ [swo D]eaþ mid his pricke · pineþ þene licame ·
+ he walkeþ ⁊ wendeþ ⁊ woneþ [oftes]iþes ·
+ he sæiþ on his bedde · wo me þ̵ ic libbe ·
+ þ̵ æffre mine lif dawes · þus [lon]ge me ilesteþ ·
+ for heui is his greoning · ⁊ seorhful is his woaning · 15
+
+ [Linenotes:
+ 3. [_þe_]_ne_ Buchholz. [_þon_]_ne_ Haufe. || 7. _hit_ [_greoneþ
+ ond woan_]_eþ_ B. || 9. [_⁊ li_]_came_ H. | [_hire li_]_came_
+ Singer. || 11. [_D_]_eaþ_ H., B. | [_thonne D_]_eath_ S. ||
+ 13. _wome_ MS.]
+
+ ⁊ al [biþ] his siþ · mid seorwe biwunden ·
+ him deaueþ þa æren : him dimmeþ [þa] iȝen ·
+ him scerpeþ þe neose · him scrinckeþ þa lippen ·
+ him scorteþ [þe] tunge · [him starkeþ his skin ·]
+ him trukeþ his iwit · him teoreþ his miht · 20
+ him coldeþ his [siden ·] liggeþ þe ban stille ·
+ þonne biþ þ̵ soule{}hus · seoruhliche bereaued ·
+ [at] also muchele wunne · þe þer{}inne wunede ·
+ þus biþ þæs bearnes · [bod]unge ifulled ·
+ þeo moder greoneþ · ⁊ þ̵ bearn woaneþ · 25
+ So biþ þeo [bu]rdtid · mid ba`le´wen imenged ·
+ so biþ eft þe feorþsiþ · Mid seoruwen al bewunden ·
+ þonne þe licame ⁊ þe sowle · soriliche to[dæl]eþ :
+ þonne biþ þ̵ wræcche lif · iended al mid sori siþ ·
+ þonne biþ þe [fei]ȝe · iflut to þen flore · 30
+
+ [Linenotes:
+ 19. [_him ... skin_] no gap in MS. || 21. _þe ban_] perhaps _he
+ stan_. || 23. [_at_] B., [_of_] H. || 27. In MS. the second half
+ of this line is _sorhliche to dæl_... copied by mistake from the
+ next line. || 30. [_fei_]_ge_ Zupitza, [_bodi_]ge S.]
+
+ [[Partial word [_bodi_]ge italicized as shown]]]
+
+ he biþ eastward istreiht · he biþ sone stif ·
+ he [col]deþ also clei · hit is him ikunde ·
+ Mon hine met mid one ȝerde · ⁊ þa mol[de] seoþþen ·
+ ne mot he of þære molde · habben na{m}more ·
+ þonne þ̵ rihte imet · [rih]tliche tæcheþ · 35
+ þonne liþ þe clei clot · colde on þen flore ·
+ ⁊ him sone from [fleoþ] · þeo he ær freome dude ·
+ nulleþ heo mid honden · his heafod riht wen[den] ·
+ heom þuncheþ þ̵ hore honden · swuþe beoþ ifuled ·
+ Gif heo hondleþ þe[ne d]eade · seoþþen his deaȝes beoþ igon · 40
+ sone cumeþ þ̵ wrecche wif · þe [forh]oweþ þene earfeþ siþ ·
+ forbindeþ þæs dædan muþ · ⁊ his dimme eȝen ·
+ [þon]ne þet riche wif · forhoweþ þene earueþ siþ ·
+ for ufel is þeo wrecche lufe · [þari]nne þeo un{}blisse cumaþ ·
+ þonne besihþ þeo soule · sorliche to þen lich[ame ·] 45
+
+ [Linenotes:
+ 32. [_col_]_deþ_ Z., [_hear_]_deth_ S. || 41. The last half of
+ this line is due to l. 43. || 43. [_þonne_] H. || [_Ec_] B. ||
+ 44. _þarinne_] [_þon_]_ne_ S., [_In_]_ne_ H., B.]
+
+
+C. CONFABULABOR CUM AMARITUDINE ANIMAE MEAE
+
+ [ ] þu me · þeo hwule þet ic wunede inne þe · [f. 64r
+ for þu were leas ⁊ lutiȝ · ⁊ u[n]riht lufedest ·
+ Godnesse ⁊ riht · æfre þu onscunedest ·
+ hwar is nu þe[o mo]dinesse · swo muchel þe þu lufedæst ·
+ hwar beoþ nu þeo pundes · þurh [pa]newes igædered · 5
+ heo weren monifolde · bi markes itolde ·
+ hwar beoþ [nu] þeo Goldfæten · þeo þe Guldene ·
+ comen to þine honden ·
+ þin blisse is [nu] al agon · min seoruwe is fornon ·
+ hwar beoþ nu þine wæde · þe þ[u] wel lufedest ·
+ hwar beoþ [sibbe ·] þe seten sori ofer þe · 10
+ beden swuþe ȝeorne · [þet] þe come bote ·
+ heom þuþte alto longe · þ̵ þu were on liue ·
+ for heo [we]ren grædie · to gripen þine æihte ·
+
+ [Linenotes:
+ C 5. [_pa_]_newes_ Holthausen. || 7. _þe_] _e_ in darker ink. ||
+ 10. [_sibbe_] no gap in MS.]
+
+ nu heo hi dæleþ heom imong · [heo] doþ þe wiþ{}uten ·
+ ac nu heo beoþ fuse · to bringen þe ut of huse, 15
+ b[rin]gen þe ut æt þire dure · of weolen þu ært bedæled ·
+ hwui noldest þ[u be]þenchen me · þeo hwile ic was innen þe ·
+ ac semdest me mid sunne · fo[rþon] ic seoruhful eam ·
+ weile þ̵ ic souhte · so seoruhfulne · buc ·
+ noldest þ[u lo]kien lufe · wiþ ilærede men · 20
+ ȝiuen ham of þine Gode · þ̵ heo þe fo[re] beden ·
+ heo mihten mid salm songe · þine sunne acwenchen ·
+ Mid [ho]re messe · þine misdeden fore biddan ·
+ heo mihten offrian loc · leofli[che] for þe ·
+ swuþe deor wurþe lac · licame cristes · 25
+ þurh þæ{n}e þu were · alese[d] from helle{}wite ·
+ ⁊ mid his reade blode · þ̵ he ȝeat on rode ·
+ þo þu we[re] ifreoed to farene i{n}to heouene ·
+ ac þu fenge to þeowdome · þ{urh} þæs de[ofles] lore ·
+ Bi þe hit is iseid · ⁊ soþ hit is on boken · 30
+
+ [Linenotes:
+ 18. _semdest_] _scendest_ S. || 20. [_lo_]_kien_ S.,
+ [_ma_]_kien_ H., [_þe ma_]_kien_ B. || 24. _leofli_[_c_] B. ||
+ 26. _þæne_ Z., in MS. _þære_.]
+
+ _Qui custodit diuitias ser[uus] est diuitiis_
+ þu were þeow · þines weolan ·
+ noldest þu nouht þær{}of d[ælen ·] for drihtenes willæn ·
+ ac æfre þu grædiliche · gæderedest þe more ·
+ lu[þer]liche eart þu forloren · from al þ̵ þu lufedest · 35
+ ⁊ ic scal wræcche soule [· weo]we nu driæn ·
+ eart þu nu loþ ⁊ unwurþ · alle þine freonden ·
+ nu ha{m} [þun]cheþ alto long · þ̵ þu ham neih list ·
+ ær þu beo ibrouht · þaer þu be[on] scalt ·
+ on deope sæþe · on durelease huse · 40
+ þær wurmes wældeþ · al [þet þe] wurþest was ·
+ füweles quale holde · þe þu icwemdest ær ·
+ Mid alre [þære] swetnesse · þeo þu swuþe lufedest ·
+ þeo swetnesse is nu al agon · þ̵ b[ittere] þe biþ fornon ·
+ þ̵ bittere ilæsteþ æffre · þ̵ swete ne cumeþ þe [næffre ·] 45
+
+ [Linenotes:
+ 36. [_weo_]_we_ H., [_ece_] _we_ S. || 38. _nu ham_]
+ _nu han_ MS. || 43. _þære_] [_kunde_] S., H., B.]
+
+
+
+
+II. SAINT GODRIC’S HYMNS
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Royal 5 F vii, British Museum ... apparently an inserted leaf. This
+leaf ... belongs to the beginning of the thirteenth century....”]]
+
+
+ A ++Sainte marie uirgine [f. 85r
+ moder ih{es}u cristes nazarene
+ onfo schild help þin godric ·
+ onfang bring heȝilich wið þe in godes riche ·
+
+ ++Sainte marie xpistes bur 5
+ maidenes clenhad moderes flur ·
+ dilie min sinne rix in min mod ·
+ bring me `to´ winne wið þe selfd God.
+
+ B Crist and sainte marie swa on scamel me iledde
+ þat ic on þis erðe ne silde wid mine bare fote i{}tredie · 10
+
+ C ++Sainte Nicholaes godes druð ·
+ tymbre us faire scone hus ·
+ At þi burth at þi bare.
+ Sainte nicholaes, bring vs wel þare.
+
+ [Linenotes:
+ II. 3. Over _onfo_, _onfong_ in later hand. || 4. _wið_] _w_ corr.
+ out of _þ_. || 6. _maidenes_] _id_ corr. out of _rd_.]
+
+
+
+
+III. THE PETERBOROUGH CHRONICLE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Laud Misc. 636, Bodleian Library (MS. E).... A new hand begins with
+1132 and continues to the end in 1155 A.D.”]]
+
+
+[Headnote: The Anarchy]
+
+[Sidenote: M·C·XXXII.]
+
+f. 88v] ++Ðis gear co{m} henri king to þis land. þa co{m} henri
+abbot ⁊ uureide þe muneces of burch to þe king forþi ð he uuolde
+underþeden ð mynstr{e} to clunie. sua ð te king was wel neh
+be{}paht. ⁊ sende eft{er} þe muneces. ⁊ þur`h´ godes milce ⁊
+þur`h´ þe b{iscop} of Seresb{er}i ⁊ te b{iscop} of linc{ol} ⁊ te
+oþre ricemen þe {5} þer wæron þa wiste þe king ð he feorde mid
+suicdo{m}. Þa he na{n} mor ne{}mihte. þa uuolde he ð his nefe
+sculde ben abb{ot} in burch. oc xpist it ne{}uuolde. Was it noht
+suithe lang þer{}eft{er} þatte king sende eft{er} hi{m}. ⁊ dide
+hi{m} gyuen up ð abb{ot}rice of burch. ⁊ faren ut of lande. ⁊ te
+king iaf ð abb{ot}rice an p{ri}or of S’ neod Martin was {10}
+ge{}haten. he co{m} on S’ pet{res} messe{}dei mid micel wurscipe
+into the minstre.
+
+
+[Sidenote: M·C·XXXV.]
+
+++On þis gære for se king h{enri} ouer sæ æt te la{m}masse. ⁊ ð
+oþer dei þa he lai an slep in scip. þa þestrede þe dæi ouer al
+landes ⁊ uuard þe sunne suilc als it {15} uuare thre niht ald
+mone. an st{er}res abuten hi{m} at middæi. Wur`þ´en men suiðe
+of{}uundred ⁊ of{}dred ⁊ sæden ð micel þing sculde cum{en}
+her{}eft{er}. sua dide. for þat ilc gær warth þe king ded. ð
+oþer daei eft{er} S’ Andreas massedæi · on norm{andi}. Þa wes
+treson a þas landes. for æuricman sone ræuede oþer þe mihte. {20}
+Þa namen his sune ⁊ his frend ⁊ brohten his lic to engle{lande}
+⁊ bebiriend in Reding{e}. Godman he wes ⁊ micel æie wes of hi{m}.
+durste nanman misdon wið oðer on his time. Pais he makede men ⁊
+dær. Wua{}sua bare his byrthen gold ⁊ sylure. durste na{n} man
+sei to hi{m} naht bute god. {25}
+
+ [Linenote:
+ 20. _þa wes treson a_ Emerson, in MS. _þa westre sona_.]
+
+f. 89r] Enmang þis was his nefe cumen to engle{lande} Stephne de
+blais. ⁊ co{m} to lundene. ⁊ te lundenisce folc hi{m} underfeng.
+⁊ senden ęft{er} þe ærceb{iscop} Will{el}m curbuil. ⁊ halechede
+hi{m} to kinge on midewintre{}dæi. On þis kinges time wes al
+unfrið ⁊ yfel ⁊ ræflac. for agenes hi{m} risen sona þa ricemen
+þe wæron swikes. alre fyrst Balduin {30} de Reduers ⁊ held
+Execestre agenes hi{m}. ⁊ te king it be{}sæt. ⁊ siððan Bald{uin}
+acordede. Þa tocan þa oðre ⁊ helden her castles agenes hi{m}. ⁊
+dauid king of scotland toc to uuerrien hi{m} · þa þohuuethere
+þat here sandes feorden betwyx heo{m}. ⁊ hi to{}gædere comen ⁊
+wurðe sæhte. þoþ it litel forstode. {35}
+
+
+[Sidenote: M·C·XXX`VII´.]
+
+++Ðis gære for þe `k{ing}´ Steph{ne} ofer sæ to normandi ⁊ ther
+wes under{}fangen for{}þi ð hi uuenden ð he sculde ben alsuic
+alse the eo{m} wes. ⁊ for he hadde get his tresor. ac he
+to{}deld it ⁊ scatered sotlice. Micel hadde henri k{ing} gadered
+gold ⁊ syluer. ⁊ na god ne dide me for his saule thar{}of. {40}
+
+Þa `þe´ king S{tephne} to englal{ande} co{m} þa macod he his
+gadering æt Oxeneford. ⁊ þar he na{m} þe b{iscop} Roger of
+Sereb{er}i ⁊ Alex{ander} b{iscop} of lincol ⁊ te canceler
+Rog{er} hise neues. ⁊ dide ælle in p{ri}sun. til hi iafen up
+here castles. Þa the suikes under{}gæton ð he milde man was ⁊
+softe ⁊ god. ⁊ na iustise ne dide. þa dide`n´ hi alle {45}
+wunder. Hi hadden hi{m} manred maked ⁊ athes suoren. ac hi nan
+treuthe ne heolden. alle he wæron for{}sworen and here treothes
+for{}loren. for æuric riceman his castles makede ⁊ agænes hi{m}
+heolden. ⁊ fylden þe land ful of castles. Hi suencten suyðe þe
+uureccemen of þe land mid castel weorces. þa þe castles
+uuaren {50} maked þa fylden hi mid deoules ⁊ yuelemen. Þa namen
+hi þa men þe hi wenden ð ani god hefde`n´. bathe be nihtes. ⁊ be
+dæies. carlmen ⁊ wi{m}men. ⁊ diden heo{m} `in p{ri}sun´ eft{er}
+gold ⁊ syluer. ⁊ pined heo{m}; untellendlice pining. for ne
+uuæren næure nan martyrs swa pined alse hi wæron. Me henged up
+bi the fet ⁊ smoked heo{m} · mid {55} ful smoke. Me henged bi
+the þu{m}bes other bi the hefed. ⁊ hengen bryniges on `her´ fet.
+Me dide cnotted strenges abuton here [f. 89v] hæued. ⁊ uurythen
+to ð it gæde to þe `h´ærnes. Hi diden heo{m} in quarterne þar
+nadres ⁊ snakes ⁊ pades wæron inne. ⁊ drapen heo{m} swa. Sume hi
+diden in crucethus ð is in an cęste þat was scort ⁊ nareu.
+⁊ {60} un{}dep. ⁊ dide scærpe stanes þer{}inne. ⁊ þrengde þe man
+þær{}inne. ð hi{m} bræcon alle þe limes. In mani of þe castles
+wæron lof ⁊ gri{m}. ð wæron rachenteges ð twa oþer thre men
+hadden onoh to bæron onne. þat was sua maced. ð is fæstned to an
+beom. ⁊ diden an scærp iren abuton þa mannes throte ⁊ his hals.
+ð he `ne´ myhte nowiderwardes. {65} ne sitten ne lien ne slepen.
+oc bæron al ð iren. Mani þusen hi drapen mid hungær. J ne can ne
+i ne mai tellen alle þe wunder ne alle þe pines ð hi diden
+wreccemen on þis land. ⁊ ð lastede þa ·xix· wintre wile Stephne
+was king ⁊ æure it was uuerse ⁊ uuerse. Hi læiden gæildes o`n´
+the tunes æure u{m}wile ⁊ clepeden it tenserie. þa {70} þe
+uureccemen ne hadden na{n} more to gyuen. þa ræueden hi ⁊
+brendon alle the tunes. ð wel þu myhtes faren al a dæis fare
+sculdest thu neure finden man in tune sittende. ne land tiled.
+Þa was corn dære. ⁊ flec ⁊ cæse ⁊ butere. for nan ne wæs o þe
+land. Wrecce men sturuen of hungær. sume ieden on ælmes þe waren
+su{m} wile {75} ricemen. sume flugen ut of lande. Wes næure gæt
+mare wre`c´ce{}hed on land. ne næure hethen men werse ne diden
+þan hi diden. For ouer{}sithon ne for{}baren `hi´ nouther circe
+ne cyrce{}iærd. oc nam{en} al þe god ð þar{}inne was. ⁊ brenden
+sythen þe cyrce ⁊ alte gædere. Ne hi ne forbaren b{iscopes} land
+ne abb{otes} ne preostes. ac ræueden {80} munekes ⁊ clerekes. ⁊
+æuricman other þe ouer myhte. Gif twa men oþer ·iii· coman
+ridend to an tun. al þe tunscipe flugæn for heo{m}. wenden ð hi
+wæron ræueres. Þe biscopes ⁊ leredmen heo{m} cursede æure. oc
+was heo{m} naht þar{}of. for hi uueron al forcursæd ⁊
+for{}suoren ⁊ for{}loren. War sæ me tilede. þe erthe ne bar nan
+corn. for þe land {85} was al fordon. mid suilce dædes. ⁊ hi
+sæden openlice ð xpist slep. ⁊ his halechen. Suilc ⁊ mare þanne
+we cunnen sæin. we þolenden xix· wintre for ure sinnes. [f. 90r]
+On al þis yuele time heold Martin abbot his abbotrice ·xx·
+wint{re} ⁊ half gær ⁊ viii· dæis. mid micel suinc. ⁊ fand þe
+munekes ⁊ te gestes al þat heo{m} be{}houed ⁊ heold mycel {90}
+carited in the hus. ⁊ þoþwethere wrohte on þe circe ⁊ sette
+þar{}to landes ⁊ rentes. ⁊ goded it suythe. ⁊ læt it refen ⁊
+brohte heo{m} into þe neuuæ mynst{re} on S’ PETRES mæsse dæi mid
+micel wurtscipe. ð was · anno ab incarn{atione} d{omini} ·
+M·c·xl. a co{m}bustio{n}e loci ·xxiii· ⁊ he for `to´ Rome. ⁊ þær
+wæs wæl under{}fangen fra{m} þe pape {95} Eugenie. ⁊ be{}gæt
+thare p{ri}uilegies. an of alle þe landes of þabbotrice. ⁊ an
+oþer of þe landes þe lien to þe circewican. ⁊ gif he leng moste
+liuen alse he mint to don of þe horderwycan. And he be{}gæt in
+landes þat ricemen hefden mid strengthe. Of Will{el}m malduit þe
+heold Rogingha{m} þæ castel. he wan Cotingha{m} ⁊ Estun. ⁊ Of
+hugo of {100} Walt{e}uile he uuan hyrtlingb{eri} · ⁊ Stanewig. ⁊
+lx · sol. of Aldewingle `ælc gær´. And he makede manie munek{es}
+⁊ plantede winiærd. ⁊ makede mani weorkes. ⁊ wende þe tun betere
+þan it ær waes. ⁊ waes god munec ⁊ god man. ⁊ forþi hi{m}
+luueden god ⁊ gode men. {105}
+
+ [Linenotes:
+ 41. _Þa_] no paragraph in MS. || 46. After _maked_ erasure of two
+ letters. || 56. After _þumbes_, _⁊_ deleted. || 81. _þe ouer_]
+ _þeouer_ MS. || 97. After _moste_, _alse_ erased. ||
+ 99. _strengthe_ corrected out of _strengthre_.]
+
+Nu we willen sægen su{m}del wat belamp on Steph{nes} kinges
+time. On his time þe iudeus of Noruuic bohton an xpisten cild
+be{}foren estren ⁊ pineden hi{m} alle þe ilce pining ð ure
+drihten was pined. ⁊ on langfridæi hi{m} on rode hengen for ure
+drihtines luue. ⁊ sythen byrieden hi{m}. wenden ð it sculde ben
+for{}holen. oc ure dryhtin {110} atywede ð he was hali m{arty}r.
+⁊ to munekes hi{m} namen. ⁊ bebyried hi{m} heglice in þe
+minst{re}. ⁊ he maket þur[h] ure drihtin wunderlice ⁊
+manifældlice miracles. ⁊ hatte he S’ Willelm.
+
+
+[Sidenote: M·C·XXXVI`II´.]
+
+++On þis gær co{m} dauid king of Scotl{and} mid ormete færd to
+þis land. wolde winnan þis land. {115} ⁊ hi{m} co{m} togænes
+Will{el}m eorl of Albamar þe þe king adde beteht euorwic ⁊ to
+other æuez men mid fæumen ⁊ fuhten wid heo{m}. ⁊ fle{m}den þe
+king æt te Standard. ⁊ sloghen suithe micel of his genge.
+[f. 90v]
+
+
+[Sidenote: M·C·XL.]
+
+++On þis gær wolde þe king Steph{ne} tæcen Rodb{er}t eorl {120}
+of gloucestre þe kinges sune · Henries. ac he ne myhte for he
+wart it war. Þer{}eft{er} in þe lengten þestrede þe sunne ⁊ te
+dæi. abuton non tid dæies. þa men eten. ð me lihtede candles to
+æten bi. ⁊ þat was ·xiii· k{alend}. Ap{ri}l’. wæron men suythe
+of wundred. Þer{}eft{er} fordfeorde Will{elm} ærceb{iscop} of
+cantwarb{eri}. {125} ⁊ te king makede Teodbald ærceb{iscop} þe
+was abbot in the bec. Þer eft{er} wæx suythe micel uuerre
+be{}tuyx þe king ⁊ Randolf eorl of cæstre noht for{}þi ð he ne
+iaf hi{m} al ð he cuthe axen hi{m}. alse he dide alle othre. oc
+æfre þe mare he iaf heo{m}. þe wærse hi wæron hi{m}. Þe eorl
+heold lincol agænes þe king. ⁊ be{}na{m} hi{m} al ð he {130}
+ahte to hauen. ⁊ te king for þider ⁊ besætte hi{m} ⁊ his brother
+Will{el}m de R[om]are in þe castel. ⁊ te æorl stæl ut ⁊ ferde
+eft{er} Rodb{er}t eorl of gloucestre. ⁊ brohte hi{m} þider mid
+micel ferd. ⁊ fuhten suythe on Candel masse dæi agenes heore
+lauerd. ⁊ namen hi{m} for his men [h]i{m} suyken ⁊ flugæn. ⁊ læd
+hi{m} to Bristowe ⁊ {135} diden þar in p{ri}sun ⁊ [fe]teres. þa
+was al englel{and} styred mar þan ær wæs. ⁊ al yuel wæ[s i]n
+lande. Þer{}eft{er} co{m} þe king{es} doht{er} henries þe hefde
+ben emp{er}i[ce] i[n A]lamanie. ⁊ nu wæs cuntesse in Angou. ⁊
+co{m} to lundene ⁊ te lundenissce folc hire wolde tæcen. ⁊ scæ
+fleh ⁊ forles þar mic[el.] Þer eft{er} þe biscop of Wincestre
+henri {140} þe king{es} brother Steph{nes} spac wid Rodb{er}t
+eorl ⁊ wyd þe{m}p{er}ice ⁊ suor heo{m} athas ð he neure ma mid
+te king his brother wolde halden. ⁊ cursede alle þe men þe mid
+h[i{m}] heoldon. ⁊ sæde heo{m} ð he uuolde ííuen heo{m} up
+Wincestre. ⁊ dide heo{m} cumen þider. Þa hi þær inne wæren. þa
+co{m} þe king{es} cuen [mid al]hire strengthe. {145} ⁊ besæt
+heo{m}. ð þer wæs inne micel hungær. Þa hi ne leng ne muhten
+þolen þa stali hi ut ⁊ flugen. ⁊ hi wurthen war wid{}uten ⁊
+folecheden heo{m}. ⁊ namen Rodb{er}t eorl of glouc{estre}. ⁊
+ledden hi{m} to Rouecestre. ⁊ diden hi{m} þare in p{ri}sun. ⁊ te
+emp{er}ice fleh in{}to an minstre. [f. 91r] Þa feorden þe
+wisemen betwyx þe kinges {150} freond ⁊ te eorles freond ⁊
+sahtlede sua ð me sculde leten ut þe king of p{ri}sun for þe
+eorl. ⁊ te eorl for þe king. ⁊ sua diden. Sithen þereft{er}
+sa`t´hleden þe king ⁊ Randolf eorl at Stanford. ⁊ athes suoren ⁊
+treuthes fæston ð her nouþer sculde be{}suiken other. ⁊ it ne
+for{}stod naht. for þe king hi{m} sithen na{m} in ha{m}tun.
+þurhc wicci {155} ræd. ⁊ dide hi{m} in p{ri}sun. ⁊ ef{}sones he
+let hi{m} ut þurhc wærse red. to ð forewarde ð he suor on
+halido{m} ⁊ gysles fand. þat he alle his castles sculde íiuen
+up. Sume he iaf up ⁊ sume ne iaf he noht. ⁊ dide þanne wærse
+þanne he hær sculde. Þa was engleland suythe to{}deled. sume
+helden mid te king. ⁊ sume mid þe{m}p{er}ice. for þa þe {160}
+king was in p{ri}sun þa wenden þe eorles ⁊ te ricemen þat he
+neure mare sculde cum{en} ut. ⁊ sæh`t´leden wyd þe{m}p{er}ice. ⁊
+brohten hire into Oxenford. ⁊ iauen hire þe burch. Þa þe king
+was ute þa herde ð sægen. ⁊ toc his feord ⁊ besæt hire in þe
+tur. ⁊ me læt hire dun on niht of þe tur mid rapes. ⁊ stal ut. ⁊
+scæ fleh ⁊ iæde on fote to {165} Walingford. Þær eft{er} scæ
+ferde ouer sæ. ⁊ hi of normandi wenden alle fra þe king. to þe
+eorl of Angæu. sume here þankes ⁊ sume here unþankes. for he
+be{}sæt heo{m} til hi aiauen up here castles. ⁊ hi nan helpe ne
+hæfden of þe k{inge}. Þa ferde Eustace þe king{es} sune to
+france ⁊ na{m} þe king{es} suster of france to wife. wende to
+bigæton {170} normandi þær þurh. oc he spedde litel. ⁊ be gode
+rihte for he was an yuel man. for ware se he [com he] dide mare
+yuel þanne god. he reuede þe landes ⁊ læide mic[ele gilde]s on.
+He brohte his wif to engle{}land. ⁊ dide hire in þe caste[l of
+Can]teb{eri}. God wi{m}man scæ wæs. oc scæ hedde litel blisse
+mid hi{m}. ⁊ xpist ne wolde ð he sculde {175} lange rixan. ⁊
+wærd ded ⁊ his moder beien. ⁊ te eorl of Angæu wærd ded. ⁊ his
+sune henri toc to þe rice. ⁊ te Cuen of france to{}dælde fra þe
+king. ⁊ scæ co{m} to þe iunge eorl henri. ⁊ he toc hire to wiue.
+⁊ al [f. 91v] peitou mid hire. Þa ferde he mid micel færd into
+engle[la]nd. ⁊ wan castles. ⁊ te king ferde agenes hi{m}
+mid {180} micel mare ferd. ⁊ þoþwæthere fuhtten hi noht. oc
+ferden þe ærceb{iscop} ⁊ te wise me`n´ betwux heo{m}. ⁊ makede ð
+sahte ð te king sculde ben lauerd ⁊ king wile he liuede. ⁊
+æft{er} his dæi ware henri king. ⁊ he held`e´ hi{m} for fader ⁊
+he hi{m} for sune. ⁊ sib ⁊ sæhte sculde ben betwyx heo{m}. ⁊ on
+al engleland. Þis ⁊ te othre foruuardes {185} þet hi makeden.
+suoren to halden þe king ⁊ te eorl ⁊ te b{iscopes} & te eorles ⁊
+ricemen alle. Þa was þe eorl under{}fangen æt Wincestre ⁊ æt
+lundene mid micel wurtscipe. ⁊ alle diden hi{m} manred. ⁊ suoren
+þe pais to halden. ⁊ hit ward sone suythe god pais. sua ð neure
+was here. Þa was þe k{ing} strengere þanne he æuert her was. ⁊
+te eorl {190} ferde ouer sæ. ⁊ al folc hi{m} luuede for he dide
+god iustise ⁊ makede pais. {192}
+
+ [Linenotes:
+ 135-45. MS. rubbed here. || 172. MS. mutilated here.]
+
+
+[Sidenote: M·C·LIIII.]
+
+++On þis gær wærd þe king Steph{ne} ded ⁊ bebyried þer his wif
+`⁊ his sune´ wæron bebyried æt fauresfeld. þæt minst{re} hi
+makeden. Þa þe king was ded. þa was þe eorl {195} beionde sæ. ⁊
+ne durste nan man don oþer bute god for þe micel eie of hi{m}.
+þa he to engleland co{m}. þa was he underfangen mid micel
+wurtscipe. and to king bletcæd in lundene on þe sunnen dæi
+be{}foren midwint{er} dæi. ⁊ held þær micel curt.
+
+Þat ilce dæi þat Mart{in} abb{ot} of burch sculde þider faren.
+þa {200} sæclede he ⁊ ward ded ·iiii· Ñ. iañ. ⁊ te munek{es}
+innen dæis cusen oþer of heo{m} sælf. Will{el}m de Walt{e}uile
+is gehaten. god clerc ⁊ god man. ⁊ wæl luued of þe k{inge} ⁊ of
+alle godemen. and o[n cyric]en byrie{den} þabb{ot} hehlice ⁊
+sone þe cosan ab{bot} ferde ⁊ te muneces [mid him to] oxenforde
+to þe k{ing} [⁊ he] iaf hi{m} þat abb{ot}rice. ⁊ he {205} ferde
+hi{m} son[e to linc]ol ⁊ was þ[ær bletcæd to] abbot ær he ham
+come. ⁊ [sithen] was under fangen [mid mic]el [wurtscipe at]
+burch. mid [mice]l p{ro}cessiun. ⁊ sua he was alsua at Ramesæie.
+⁊ at Torn{ey}. ⁊ at . . n ⁊ Spall{ding} ⁊ at {S. l.} bares. ⁊ .
+. . ⁊ [he nu is] abbot. ⁊ fa[ire] haued begunnon. xp[ist] him
+un[ne gode endinge]. {210}
+
+ [Linenotes:
+ 203. MS. mutilated and defaced from this place onward. ||
+ 204. _byrie^d_ in MS.]
+
+
+
+
+IV. CHARTER OF HENRY THE SECOND
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Harleian Charter III B. 49, British Museum.... The document is in a
+French record hand, and the writer was evidently little versed in the
+insular script. He uses both þ and th, ƿ and w.”]]
+
+
+++H’ [þ]urh godes ȝefu ænglelandes king gret ealle mine
+bissceopas ⁊ ealle mine eorlas ⁊ ealle mine scirereuan ⁊ ealle
+mine þeinas frencisce ⁊ englisce · on þan sciran þe teobalt
+erceb{isceop} ⁊ se hiret æt xp{ist}es chyrchen on Cantuarabirȝ
+habbad land inne freondlice ⁊ ic keþe eow þ̵ ic hebbe heom
+geunnon þ̵ hi beon ælc þare lande wurþa {5} þe hi eafdon en
+Edwardes kinges deȝe · ⁊ on Willelmes kinges mines furþur
+ealdefader · ⁊ on Henrices kinges mines ealdefader · ⁊ saca ⁊
+Socne · on strande ⁊ on Streame. On wudan · ⁊ on feldan · tolles
+⁊ theames · grithbriches · ⁊ hamsocne · ⁊ forstalles · ⁊
+i{n}fangenesthiafes · ⁊ fleamene frimtha · ofer heore agene men
+· binna{n} Burgan ⁊ butan · {10} swa ful ⁊ swa ford swa mine
+agene Wicneres hit sechan scolden · ⁊ ofer swa fele þeinas swa
+ich heom to{}leten habban. And ic nelle þ̵ eni{}man enig{}þing
+þer{}on theo · butan hi ⁊ heara wicneras · þe hi hit bitechan ·
+willað · ne frencisce ne englisce · for þan þi{n}gan þe ich
+habbe criste þas gerichtan forgifan minre Saule to ech{er}e
+alisendnesse ⁊ ic {15} nelle geþauian þ̵ enig{}man þis abrece bi
+minan fullen frenscipan. God geau gehealde.
+
+ [Linenotes:
+ 1. MS kurh || IV. 4. _Cantuarabirȝ_] last letter _ȝ_ or _g_;
+ the one has been corrected out of the other: so too in _deȝe_,
+ l. 6. || 14. _þingan_] _þimgan_ MS.]
+
+
+
+
+V. A PARABLE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Cotton Vespasian A 22, British Museum. It is composite; a second MS.,
+224 × 153 mm. in two columns, begins at f. 54 with the pieces printed in
+OEH i. 217-45. It is written in a small and crabbed hand unlike that of
+a professed scribe. The use of the contraction marks is unsystematic and
+the readings are sometimes uncertain.”]]
+
+
+REX SUOS IUDICANS
+
+[[The section from _¶[N]u gode menn_ to end was printed as a single
+paragraph. It has been broken up for this e-text.]]
+
+
+[f. 56v¹] [++H]it ȝelamp þ̵ an rice king wes. strang ⁊ mihti.
+his `land´ gélest wide ⁊ side. his folc was `swiðe´ ærfeðtelle.
+his under{}þéoden ȝéwer on his cyne{}rice wuneden. Þa be{}fel
+hit swa þ̵ hi{m} a þance beféll · to under{}ȝeíte wá an alle his
+cyne{}rice hi{m} were frend oðer fend. hold oðer fá. ⁊ he nam
+hi{m} tó rede þ̵ heo{m} wolde {5} ȝearceon anæ grate laðienge. ⁊
+þider ȝeclepíen all his underþéod. þ̵ hi bi éne féce to his curt
+`berie´ come sceolde ⁊ sette ænne déȝie. þ̵ hi alle be þe látst
+to þa d{e}ȝ`i´e. þer were. Ac þis ȝesceod he hadde isétt
+bi{}tweone frend ⁊ fend. þ̵ þan hi come mistlice to bérie. ȝef
+he frend wére. me hine sceolde derewrlice forð{}clepien. ⁊ do
+hine wasse. {10} ⁊ ȝiéfe hi{m} hís formemete. þ̵ hi{m} to la{n}g
+ne þuhte to abiden of {s}e laford to þe none inn come. Gief he
+fend wére. me sceolden ánon eter gat ȝemete mid gode repples ⁊
+stiarne swépen. ⁊ stiarne híne besíé. ⁊ binde hi{m} hand ⁊ fétt.
+⁊ do hine in{}to þiest{er}nesse. ⁊ þer abide of all his ȝeferen
+were ȝegadered. þ̵ hi alle clone. símle {15} belócen were. Þa
+sende se king his ærndraches of fif ceðen to alle his
+under{}þeoden. to ȝelaðie þis folc. hwet bute ícome súm cófer
+su{m} láter`su{m} frend su{m} fend´. ⁊ was idon bí ha{m} al swá
+ær cweðe [we] þ̵ isett was. Þa hit þer to co{m}. þ̵ se hlaford
+in{}to þar halle come. mid his dierewur{ð} ȝeferede. mid ǽrlen ⁊
+aldren. mid cn`i´hten {20} mid þeínen. þa cweð se hlafor to his.
+Æér þan{n} we mid ure frienden toðe mete gó. sce{w}ie we þes
+uncoðe mæn ur ȝefó. þa hi to for hi{m} cóme. þa wénte he hin to
+ha{m} ⁊ þus cweð. Un [f. 56v²] wraste man wat lacede ȝéu an alle
+míre rice þat ȝíe hatrede ⁊ wid{er}wardnesse aȝénes me ȝe
+win[ne] sceolde. ⁊ to mine `fá´ ȝebugon. Swá ibrúce ic mine {25}
+rice ne scule ȝíe mine mete ibite. ac scule þa þe hit mid mire
+lufe ȝearnede. Þa þis was iségd. þa were cofe abruden into
+þest{er}nesse. þe hi sturfe hungre. ⁊ se hlaford nam {w}iði{nne}
+to is frenden ⁊ et ⁊ dranc ⁊ macede hine wel bliðe mid his `⁊
+þer hi hadden brad ⁊ win. ⁊ vii. sandon´. {30}
+
+ [Linenotes:
+ V. 11. _se_] _fe_ MS. || 18. _sum ... fend_ added on margin. ||
+ 20. _dierewurð_] _dierewurd_ MS. || _⁊ aldren_ over an erasure. ||
+ 21. _þeínen_ over an erasure. || 22. _scewie_] _scepie_ MS. ||
+ 28. _wiðinne_] _hit hī_ MS. || 29. _⁊ þer ... sandon_ added
+ lengthwise on margin.]
+
+ [[_“sum ... fend” printed as shown in text, without leading space_]]
+
+¶[N]u gode menn understandeð þis bispel. Þes king is ure hlaford
+almihti god þe is king ofer alle kingen. ⁊ hlaford ofer alle
+hlafordé. S[t]rang he his ⁊ michti. for he ȝesceop alle þing of
+nahte. ⁊ na þing ne máȝi áȝenes his wille. ne hi{m} wiðstande.
+for{}þan hi{m} séigd se wítíȝe. _Qui celor{um} {con}tines
+t{ro}nos_ ⁊ c. þ̵ is. hlaford `of mihte´ {35} þe {h}alst hefenen
+þri{m}settles. ⁊ tó neowelnes`se´ þe und{er} eorðe is
+be{}locést. ·iii· p{r}ou. þe dunan þu a`wiðhst´ mid þina hand;
+he is íwiss mihti for{}þ{an} þe non mihté nis buto{n} fra{m} him.
+His land is all þes middenard. for he alle ȝesceop. ⁊ all dihte
+wið ute swince. He us is · king · ⁊ sceppend. ⁊ fader. ⁊
+hlaford. King for he mid rihtwisnesse {40} diht `man ⁊ engel god
+⁊ euel´. sceppende. for he us machede lichame ⁊ sawle ableow.
+feder for he us fett ⁊ scred. ⁊ forðteh alse is cyldren. hlaford
+forþa{n} þe is ȝéie ⁊ drednesse is ofer hus. ⁊ `þas´ áh to
+bie{n}ne. He is hure fad{er}. he lenð us his eorðe tó tolie.
+h{is} corn to sawe. his eorðe us werpð corn ⁊ westm. níatt. ⁊
+dierchin. his loht leóem ⁊ lif. {45} his wát{er} · drench ⁊
+fiscẏnn. his fér manifeald þenínge. his sónne. mone. sterren.
+rien. dáw. wind. wude. `unitald fultume´ al þ̵ we habbeð of þése
+feder we habbeð. of wa{m} we alle ⁊ us siel{f}e habbeð. Múȝe we
+ahct clepeien hine mod{er} wene we. ȝíe muȝe we. hwat deð si
+moder hire bearn. formes[t] hi hit che{r}eð ⁊ blissið be þe
+lichte. ⁊ {50} seþe hi dieð und{er} hire árme [f. 57r¹] oðer
+hi`s´ hafed heleð to don hi{m} slepe. ⁊ reste.
+
+ [Linenotes:
+ 35. _of mihte_ added on margin. || 36. _halst_] MS. _alste_. ||
+ 37. _awiðhst_] the last six letters on margin. At beginning of
+ following line _hst eorðe belucst mid_. || 38. _þan_] MS.
+ _þ̵ = þat_. || 44. _his_] _he_ MS. || 48. _sielfe_] _sielþe_ MS. ||
+ 50. _chereð_] _cheteð_ MS.]
+
+Þis deð all ȝíure drihte. he blisseð hus mid dȝéies licht. h[e]
+sweueð hus mid þiestre nicht. Gíet for an oðre þing god ȝescop
+þa niht. He wat wel þ̵ maníȝe men bieð sa ful of ȝéscung. mihti
+efre ísí. Ná ȝewóld ha{m} selfe. to bigeten wrldlic échte.
+þer{}for {55} god haf{ð} ȝescepe ha{m} reste. súme `wile´
+hare`s´ u{n}þances. ȝeíet he cweð a wunder word to þar sawle bi
+þa witíe ysaia{m}. _Nu{m}q{ui}d pot{est} mulier obliuisci
+infante{m} s{uum} u{t} n{on} m{isereatur} fi{lio} u{teri}
+s{ui}._ þ̵ is la líef maȝíe wima{n} forȝete{n} his oge cild. þ̵
+hi ne milsi. hire bárn of hire ogen innoð. ⁊ ȝief hi for{}ȝiet
+þah{}hwéðer nell íc {60} for{}ȝete þe cweð drihte. be þa{m} þe
+he fad{er} is ⁊ lafórd he hi{m} sel{f} cwe{ð} be þe witíe. _Si
+ego p{ate}r u{bi} {est} honor m{eus}. si d{ominus} u{bi} {est}
+ti{m}`or´ m{eu}s._ þ̵ is. gif ic fader ha{m}. wer his mi
+ma{n}scipe. ȝif ic. hlaford wer hís mine aȝéíe? þer{}fore. G. m.
+ure king. we oȝeð wr`h´mint. hur sceappend al þat we bieð. ure
+fader soðe lufe. ur h`l´aford {65} drednesse. ⁊ þis is séo king
+þe wile wíte an alle his und{er}þeode wá hine lufeð ⁊ hwa hine
+hateð. hwá hi{m} is frend oðer fend. ⁊ þer{}for he hað ȝelaðed
+alle fol[c]. to ane dȝéíe. þ̵ is dome`s´ dȝeíe. þ̵ hi alle þer
+beon be þe latst. hwé seden ærst þ̵ þes ærndraces wer isent of
+fif cheðen. swa ibeoð. þas fif cheðen beoð fif lágan. for{}þan
+þe god is {70} þurh þesen ȝecnówé.
+
+ [Linenotes:
+ 56. _hafð_] _hafd_ MS. || 57. _word_] _worder_ MS. || 61. _self
+ cweð_] _selþ cwed_ MS. || 71. _þesen_] _þ_ corr. out of _p_.]
+
+Si forme lage þ̵ is si ȝécénde lage. þe god sett formest an þes
+ma{n}nes heorte. þ̵ is þat non man ne don oðere. buton þ̵ þe he
+wolde þ̵ me ded[e] hi{m}. ⁊ don his nixta{n} al þ̵ he wolde þ̵
+me ded[e]hi{m}. Wið{}ute þeser láge ni`s´ man þe ȝescod habbe.
+Ærndraces of þisser lage wer abel. Seth. enoc. Nóe. ⁊ swíce
+gode {75} man. Seðe þes mid{de}nard was ȝestaþeled fra{m} þa
+forme man to þa latst þe wrð ét þes [f. 57r²] wrldes ende. nas
+tid ne týme ne ne wrð. þ̵ god ne send gode mænn his folc forte
+ȝelaðie to his rice. Ac si láge sóne adiligde. þurh unwreaste
+leahtru{m} ⁊ manifald sénne. Þer{}efter arerde god þas lage þurh
+moẏse{n} þe heretoche of his {80} folce þe he þa ȝecás. ⁊ wráte
+his hi{m} self in stanene wax{}br`e´dene. ⁊ si ȝeleste sume
+wíle. ⁊ þer{}of were larþawes ⁊ ȝelaðieres Moises ⁊ aaro{n}. ⁊
+samuel. ⁊ fele oðre. Swa la{n}ge þ̵ si alswa swið[e] abreað. ⁊
+adiliȝede. þurh unhersa{m}nesse. wat hit co{m} to þa time þe god
+sende þe halie witíge. ⁊ hi þa arérdon mid hare wríte þurh þes
+halíe gastes {85} gífe `þa´ god lage. ⁊ rihtleceden þ̵ folc swa
+se hi mihte{n}. ⁊ bodeden ure`s´ hlafordes to{}cýme ses helendes
+ih{es}u c{ri}stes. þe sceolde his aȝén wille. þurh his gastes
+ȝífe in ure heorte wríte. ⁊ don ús mid his mihte þ̵ stef{}creft
+ne mihte. ⁊ an þesser láȝe of þe witȝin. wer laðieres móche.
+
+ [Linenote:
+ 89. _ne_ corr. out of _na_.]
+
+Eft bine fece ⁊ þes lare ⁊ lage swiðe acolede þurh
+manifea[l]d {90} {s}énne. ⁊ hur ⁊ hur þurh false gódes þe ælc
+þiode ha{m} selfe macéde. sume of golde. súm of silure. of
+treowe. of stane. ⁊ awente godes lof ⁊ wrhminte fra{m} þe
+sceappende to þare ȝesceafte. swa þ̵ þa ure halende wes accenned
+of þa{m} unwe{m}mede mede sante Marie. al se midde{n}nard was
+mid senne begripe. ⁊ al fol`c´ ȝede i{n}{}to þe`s´ diefles muðe.
+buto{n} {95} wel feáwe of wa{m} his lefe moder wes istriened. he
+þa arerd alle godnisse. ⁊ sette his halíe láge. ⁊ þat þe móre
+his. ȝiaf miht ⁊ stre{n}cþe þur{h} þe gief of his gaste his
+hesne to fulforðie. þ̵ non oðre laȝe ne mihte. ⁊ understandeð
+hwu. Þri ampres were an mancyn ær his to cyme. Ure acenneng wes
+ful. u{r} lif unwreast. ur deað grislic. he {100} co{m} ⁊
+brochte þri þi{n}[g] þ{er} aȝén. he wes acénde of þe clene mede.
+þe efer þurh lefede mede. hi`s´ lif was haliȝe. his deað ful of
+milce. his clene acennende clé{n}séde ure fule acenne{n}de. his
+hali lif rihtlecede ure unwreaste lif. his admoded deað
+ofer{}co{m}. ⁊ fordede ure soriȝe ⁊ ȝelice deað. þís is
+[f. 57v¹] si fierðe láge.
+
+ [Linenotes:
+ 90. _manifeald sénne_] _manifead fénne_ MS. || 98. _þurh_]
+ _þurl_ MS. || 100. _ur_] _un_ MS.]
+
+An þisser were ærndraces ⁊ {105} ȝelaðieres þa ap{ost}les ⁊ þe
+leorni{n}ch[n]ihtes. þer{}efter ures helendes upstíȝe to heuene.
+þa ap{ost}les ⁊ hare íunglenges þe[r] efter come halíe men ⁊ þe
+hafedmen þe nu beoð in halíe cyrce. ⁊ wrðeð of domes déȝe. þurh
+þes hali gastes ȝífe. ⁊ al{}swa ure helende ha{m} leórde. maníȝe
+þing [t]ehten þa folce to freme. ⁊ þis is si fifte lage. An
+þisser beoð bedeles {110} ⁊ laðieres to b{e}rie archebisc{opes}.
+⁊ biscop{es}. prestes. ⁊ hare ȝegeng. Ac þah we fif næ{m}míe.
+alle hi [beoð an] on godes wille. ⁊ élc of ha{m} ȝestrenð ⁊
+fulfellþ oðre. Of þeses fif ceþen ⁊ of hare bedeles we habbeð
+ȝéu ȝéséd. Of þe folce we siggeð þ̵ hit cu{m}þ fastlice. fram
+middenardes anginn alse fele alse deade beoð alse fele beoð to
+b{er}ie ícóme. wat frend. {115} wat fá. ⁊ elce déȝíe þícce
+þringeð. Ac ȝief ȝé habbeð und{er}stande þ̵ we ȝíu er séde. eter
+gate me his scýft. ⁊ þer me hi to ȝesceodeð. Si gate þ̵ is elces
+mannes endedeíe. þ{an} he stepð ut of þese life into þan oðre.
+Ac we sede ȝehw. þ̵ ȝief he frend were me sceolde ȝief hi{m} his
+mórȝe mete þ̵ he þe bet mihte abide þan{n} more mete.
+
+ [Linenotes:
+ 112. _hi_] _hit_ MS. || 118. _þan_] _þ̵_ MS. || _oðre_]
+ _ooðre_ MS.]
+
+Swa hit is here. {120} þ{an} se gode man þe godes lufe hað
+ȝéfolged to is ende cu{m}þ. wite{r}lice wið{}ut uúantruce þer
+cumeð þe hali engles hi{m} tó. ⁊ ȝéf hað ahte uniwasse oðer hit
+wrð ȝewasse iþer pine of þe deaðe þe he her þáleð. oðer efter
+mid eðelice lette. ⁊ þ{an} lat me þa sawle to merchestowe. þ̵
+his se morȝemete si blisse þe he hað an þar sawle. þat wite ȝe
+wel. {125} nan halege nað his fulle blisse er he under{}fó
+adomes deíe his licame. þ̵ wrð se fulle mete. þa{n} se mann mid
+sawle ⁊ mid licame und{er}-fangð sicernesse of écer blisse. ⁊
+wat beli{m}pð hit ȝief he fend his `þe´ to þare gate cu{m}þ? God
+þurh his [f. 57v²] mucele milce ne letes us nefer fandie. Ac
+naþeles ȝief he fend his an unwreast mann þer beoð {130} anú
+ȝeréd`i´e. þe weregede gastes þe hine uniredlice und{er}fangeð
+mi{d} stiarne swupen. Alse fele unþeawes alse hade upe him ⁊
+sennenn. al swa fendes he þer ȝemet. hīne to und{er}fó. ⁊ to don
+hīne into þiesternesse. oft a domes dȝéi alle godes fend simle
+fra{m} his ȝesecðe abroden bienn ⁊ hi[n] to hare lean ha{m} þe
+lange scel ȝeleste.
+
+ [Linenotes:
+ 121. _þan_] _þ̵_ MS. || _witerlice_] _witetlice_ MS. || 124. _þan_]
+ _þ̵_ MS. || 131. _mid_] _min_ MS.]
+
+Þus hit hað íbí ⁊ {135} is. ⁊ wrð oft domesdei. Ac þan{n} hit
+þer to cumþ þ̵ se hlaford á þe mucele deíe. cumþ forté ísí ⁊
+frend ⁊ fend. þann cumþ all his und{er}þiede hi{m} to{}fore. þer
+he sit mid his derewrþe ȝefered mid niȝen anglene had. mid þer
+unwēmmed meide his moder. mid his ap{ost}len. mid þa
+hágefad{er}en. ⁊ þo halíȝe wítien. mid martiren. mi[d]
+hali {140} {con}fessore{n} mid halie meiden. mid al þan þe þer
+midenarde for his lufe werpeð abéc. ⁊ lagelice her hi{m} þenið.
+wic ȝeíe. wic drednesse wurð þer. þ{an} þat fer to{}for hi{m}
+abernð þ̵ middenard. þ{an} si eorðe alle cwace{ð} þan þe sterren
+falleð. si sunne ⁊ se mone aþestreð for godes b{ri}ctnesse. þe
+wlcne to gað. and si hali rode tacne mid þe {145} spere ⁊ mid þe
+neiles þurh angles beoð forð ibrocht. þan{n} þe angles cwaciað.
+⁊ tó richtwíse ha{m} adredeð. wat sceol se senfulle don. þe
+isecgð þer his richtwise deme. þe non ne maíe bechece. non
+beswice. he his hi{m} sel{f} witnisse ⁊ deme. Wat sceol se
+wrecce don. þe bufon iséȝð his hlaford þe he ȝegremed áfeð.
+under hi{m} helle muð open. {150} abuuten hi{m} all folc. hi{m}
+selfe bi s`c´a[n]dlice senne beswapen. þer ne mái no{n} frend
+oðre helpe. ælc had innóh to do{n}ne a{n} hi{m} selfe. Þan
+seie{ð} ha{m} god þe geltẏ ma{n}ne{n} ȝe seneȝeden. an ȝeur
+écenesse. ⁊ ȝe scule [f. 58r¹] birne an mire écenisse. Ȝe
+seneȝden alse lange alse ȝé lefede ⁊ ȝe scule birne alse lo{n}ge
+as íc lefie.
+
+ [Linenotes:
+ 140. _þo_ corr. out of _to_ | _hali ȝewitien_ MS. || 143. _þan_]
+ _þ̵_ MS. || _middenard_] _middernad_ MS. || _þan_] _þ̵_ MS. ||
+ 144. _cwaceð_] _cwaced_ MS. || 149. _self_] _selþ_ MS. ||
+ 153. _seieð_] _seied_ MS.]
+
+Witeð into éce fer. þe is {155} `ȝ´æarced mine fó ⁊ his ȝegen.
+Son[e] hi wrðeð abroden of his ȝesecþe. ⁊ þan sone geð se
+hlaford mid his frenden to his mete. þ̵ his to is esten. þe seið
+an þan hali write _Delicie méé sunt e{ss}e cu{m} filiis
+ho{minum}_. þat is. Mine esten beoð wunian mid mannen bearnen.
+Ac we sed[en] ȝíu litl her þ̵ hi sceolde{n} abbe{n} god b{ra}d ⁊
+uin. ⁊ vii {160} sonden. hi sculen habe þ̵ brad þe{}seið iþe
+godspel. _Ego su{m} panis uiu{us} q{ui} d{e} c{elo} d{escendi}._
+Þet is. Ic ám cwuce bread þe astah fram hefene. seȝð ure
+helende. Se þe of þese brad ett. ne sterfeð he nefer. Þis bread
+was ímaced of ane `h´wete corne. al{}swa se he cweð ȝeðe
+godspelle. _Nisi {gra}n{um} frum{en}ti_. ⁊ c. þis corn was
+ȝesawen {165} þurh þes ængles muð into ðes meidenes ære Marie.
+in þare burh of nazareth. þis corn có{m} fer`s´t i{n}ne
+bethlée{m}. þ̵ cweð us of breade. hit wex ⁊ bleówu. in iudea.
+hit rípede in ier{usa}l{e}m. Judas ⁊ þat leoðre folc hit répén.
+⁊ deden hit an þar rode alswa alse be{}twenen melstanent. Se{ð}e
+hit was idon into þer berient alswa into hófne. þanen {170} hit
+was ibroht up into heofene to þes hahes hlafordes borde. þer hit
+fet. ⁊ engles. ⁊ mancinn in écenisse. ⁊ þis is hare b`r´ead.
+hwer scule we win finden? Al swa se he cweð. _Ego su{m} uitis
+uera._ ⁊ c.
+
+ [Linenotes:
+ 160. _gṛod_ MS. || 162. _þe_] _q̣þe_ MS. || 167. _cóm_]
+ _cón_ MS. || 170. _Seðe_] _sede_ MS.]
+
+
+
+
+VI. THE PROVERBS OF ALFRED
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Jesus College, Oxford, E 29, formerly Arch. i. 29 (J).... written not
+long after 1276 (Anglia xxx, 222).... Our piece is written continuously
+as prose, each stanza forming a paragraph, but iv and v are in one
+without l. 54, which is here supplied, while l. 43 is written at the end
+of the preceding paragraph and similarly the lines beginning viii-xvii,
+xix-xxiii. The scribe was evidently struggling with an original which he
+could not always read; see footnote to l. 105.
+
+“.... the copy of the Poema Morale in the same MS. has undergone a
+drastic revision which sets it apart among the versions of that poem,
+and the version of the Owl and Nightingale has suffered, though not to
+the same extent. On the other hand MS. T was copied by a man who was
+incapable of remodelling it; though a ruin, it often preserves in
+details the original.”]]
+
+
+INCIPIUNT DOCUMENTA REGIS ALUREDI.
+
+[Headnote: Þus Queþ Alured]
+
+
+ ++At Seuorde   séte þeynes monye. [f. 262r
+ fele Biscopes.   and feole. bok iléred.
+ Eorles prute.   knyhtes egleche.
+ þar wes þe eorl Alu{ri}ch.
+ of þare lawe swiþe wis. 5
+ And ek Ealured   englene hurde.
+ Englene durlyng{;}
+ on englene londe he wes kyng.
+ Heom he bi{}gon lére.
+ so ye mawe i{}hure. 10
+ hw hi. heore lif   lede scholden.
+ Alured. he wes in englene lond.
+ and king. wel swiþe strong.
+ He wes king. and he wes clerek.
+ wel he luuede godes werk. 15
+ He wes wis on his word.   and war. on his werke.
+ he wes þe wysuste mo{n}{;}
+ þat wes englelonde on.
+
+
+ii
+
+ +Þ+vs queþ Alured   englene frouer.
+ wolde ye mi leode.   lusten éure lou{er}de. 20
+ he óu wolde wyssye.   wisliche þinges.
+ hw ye myhte worldes.   wrþsipes welde.
+ and ek eure saule.   somnen to criste.
+ wyse were þe wordes.   þe seyde þe king Alured. |
+ +M+ildeliche ich Munye.   myne leoue freond. [f. 262v
+ poure and riche.   leode myne 26
+ þat ye alle a{}drede.   vre dryhten crist.
+ luuyen hine and lykyen.   for he is lou{er}d of lyf.
+ He is one. god{;}   ouer alle godnesse.
+ He is one gleaw.   ou{er} alle glednesse. 30
+ He is one. blisse.   ou{er} alle blissen.
+ He is one monne.   Mildest mayster.
+ He is one. folkes   fader. and frouer.
+ He is one. rihtwis.   and so riche king.
+ þat him ne schal beo wone.   nouht of his wille. 35
+ {þe} hine her on worlde.   wrþie þencheþ.
+
+ [Linenote:
+ 36. _þe_] _wc_ MS.]
+
+
+iii
+
+ +Þ+vs queþ alured.   englene urouer.
+ Ne may non ryhtwis king.   vnder criste seoluen.
+ Bute if he beo   in boke ilered.
+ And he. his wyttes   swiþe wel kunne. 40
+ And he cunne lettres.   lokie him{}seolf one.
+ hw he schule his lond   laweliche holde.
+
+
+iv
+
+ Þus queþ Alured.
+ +Þ+e eorl and þe eþelyng.
+ ibureþ vnder gódne. king. 45
+ þat lond to leden.
+ myd lawelyche deden.
+ And þe clerek and þe knyht.
+ he schulle démen euelyche riht.
+ þe poure. and þe ryche. 50
+ démen ilyche.
+ Hwych{}so þe mon soweþ{;}
+ al swuch he schal mowe.
+ And eu{er}uyches monnes dom.   to his owere dure churreþ.
+
+ [Linenote:
+ 52. After _mon_, erasure of two letters.]
+
+
+v
+
+ [Þus queþ Alured.]
+ þan knyhte bi{}houeþ.   kenliche on to fóne. 55
+ for{}to werie þat lond.   wiþ hunger and wiþ herivnge.
+ þat þe chireche habbe gryþ.
+ And þe cheorl beo in fryþ.
+ his sedes to sowen.
+ his medes to mowen. 60
+ And his plouh beo i{}dryue.
+ to vre alre bihoue.
+ þis is þes knyhtes lawe.
+ loke he þat hit wel fare.
+
+
+vi
+
+ +Þ+vs queþ Alured. 65
+ þe mon. þe on his youhþe.   yeorne leorneþ.
+ wit and wisdom.   and i{}writen reden{;}
+ he may beon on elde.   wenliche lorþeu.
+ And þe þat nule one youhþe   yeorne leorny.
+ wit and wysdom.   and iwriten rede. 70
+ þat him schal on elde.   sore rewe.
+ þenne cumeþ elde.
+ and vnhelþe.
+ þenne beoþ his wéne
+ ful wroþe isene. 75
+ Boþe heo beoþ bi{}swike.   and eke hi beoþ a{}swunde.
+
+
+vii
+
+ þus queþ Alured.
+ Wyþ{}vte wysdome   is weole wel vnwurþ.
+ for þey o mon ahte.   huntseuenti Acres.
+ and he hi hadde isowen.   alle myd reade golde. 80
+ And þ̵ | gold greowe.   so gres doþ on eorþe. [f. 263r
+ nere he for his weole.   neuer þe furþer.
+ Bute he him of frumþe.   freond iwrche.
+ for. hwat is gold. bute ston.
+ bute if hit haueþ wismon. 85
+
+ [Linenote:
+ 85. After _wismon_, _ut_ deleted.]
+
+
+viii
+
+ þus queþ Alu{re}d.
+ +N+e scolde neuer yongmon   howyen to swiþe.
+ þeih him his wyse   wel ne lykie.
+ Ne þeih he ne welde.   al þat he wolde.
+ for god may. yeue   god after vuele. 90
+ weole after wowe.   þenne he wule.
+ wel is him þat hit ischapen is.
+
+ [Linenote:
+ 91. _þenne he wule_ after _yeue_ in l. 90.]
+
+
+ix
+
+ þus seyþ Alured.
+ +S+trong hit is to reowe.
+ a{}yeyn þe séé þat floweþ. 95
+ so it is to swynke.
+ a{}yeyn vnylimpe.
+ þe mon. þe on his youhþe.
+ swo swinkeþ.
+ and worldes weole her iwinþ. 100
+ þat he may on elde.
+ idelnesse holde.
+ And ek myd his worldes weole.
+ god iqueme er he quele.
+ youþe and al þat he haueþ i{}drowe. 105
+ is þenne wel bi{}towe.
+
+ [Linenote:
+ 105. _youþe_ in darker ink in a space too large for it;
+ similarly _doweþes_, l. 118; _wlonk_, l. 124; _vouh_, l. 129;
+ _Mayþenes_, l. 130.]
+
+
+x
+
+ þus queþ Alured.
+ +M+onymon weneþ   þat he wene ne{}þarf.
+ longes lyues.   ac him lyeþ þe wrench.
+ for þanne his lyues   alre best luuede. 110
+ þenne he schal léten{;}   lyf his owe.
+ for nys no wrt uexynde   a wude. ne a velde.
+ þat euer mvwe þas feye   furþ vp{}holde.
+ Not no mon þene tyme.
+ hwanne he schal. heonne turne. 115
+ Ne nomon þene ende.
+ hwenne he schal heonne wende.
+ Dryhten hit one wot.   doweþes lou{er}d.
+ hwanne [we] vre lif   leten schule.
+
+
+xi
+
+ þus queþ Alured. 120
+ +Y+f þu seoluer and gold.
+ ye{t}st and weldest in þis world.
+ Neu{er} vpen eorþe.
+ to wlonk. þu ny wrþe.
+ Ayhte nys non ildre istreon{;} 125
+ ac hit is godes lone.
+ hwanne hit is his wille.   þar{}of we schulle wende.
+ And vre owe lyf.   myd alle for{}leten.
+ þanne schulle vre ifon.   to vre vouh. gripen.
+ welden vre Mayþenes.   and leten vs by{}hinde. 130
+
+ [Linenote:
+ 122. _yetst_] _yefst_ MS.]
+
+
+xii
+
+ þus queþ Alured.
+ +N+e{}ilef þu nouht to fele.   uppe þe séé þat floweþ.
+ If þu hafst madmes   monye and inowe.
+ gold and seoluer.   hit schal gnyde to nouht.
+ to duste hit schal dryuen.   Dryhten schal | libben euere. [f. 263v
+ Monymon for his gold.   haueþ godes vrre. 136
+ And for his seoluer.   hym{}seolue for{}yemeþ.
+ for{}yeteþ and for{}leseþ.
+ Betere him by{}come   iboren þat he nére.
+
+
+xiii
+
+ þus queþ Alured.
+ +L+vsteþ ye me leode. 140
+ ower is þe neode.
+ And ich eu wille lére.   wit and wisdom.
+ þat alle þing ou{er}{}goþ.
+ syker he may sitte.   þe hyne haueþ to i{}vere.
+ For þeyh his eyhte him a{}go. 145
+ his wit ne a{}goþ hym neu{er}{}mo.
+ for ne may he for{}vare.
+ þe hyne haueþ to vere.
+ þe wile his owe lyf.   ileste mote.
+
+ [Linenote:
+ 149. After _þe_, _þ_ erased.]
+
+
+xiv
+
+ þus queþ Alured. 150
+ +I+f þu hauest seorewe.
+ ne seye þu hit nouht þan arewe.
+ seye hit þine sadelbowe.   and ryd þe singinde forþ.
+ þenne wile wene.   þet þine wise ne con{;}
+ þat þe þine wise wel lyke. 155
+ serewe if þu hauest.   and þe erewe hit wot{;}
+ by{}fore. he þe meneþ{;}
+ by{}hynde he þe teleþ.
+ þu hit myht segge swyhc mo{n}.
+ þat þe ful wel on. 160
+ wyþ{}vte echere ore.
+ he on þe Muchele more.
+ By{}hud hit on þire heorte{;}
+ þat þe eft ne smeorte.
+ Ne let þu hyne wite. 165
+ al þat þin heorte by{}wite.
+
+
+xv
+
+ þus queþ Alured.
+ +N+e schal tu neuere þi wif.   by hire wlyte cheose.
+ for neu{er} nóne þinge.   þat heo to þe bryngeþ.
+ Ac leorne hire custe.   heo cuþeþ hi wel sone. 170
+ For mony mon for ayhte.   vuele iauhteþ.
+ And ofte mon of fayre.   frakele icheoseþ.
+ wo is him þat vuel wif.
+ bryngeþ to his cotlyf.
+ So him is alyue{;} 175
+ þat vuele ywyueþ.
+ For he schal vppen eorþe.
+ dreori i{}wurþe.
+ Monymo{n} singeþ.
+ þat wif hom bryngeþ. 180
+ wiste he hwat he brouhte.
+ wepen he myhte.
+
+
+xvi
+
+ þus queþ Alured.
+ +N+e wurþ þu neuer so wod.   ne so wyn{}drunke.
+ þat éuere segge þine wife.   alle þine wille. 185
+ For if þu iseye þe bi{}vore.   þine ivo alle.
+ And þu hi myd worde   iwreþþed heuedest.
+ Ne scholde heo hit lete.   for þing lyuyinde.
+ þat heo ne scholde þe forþ vp{}breyde.   of þine baleu{}syþes.
+ wymmon is word. woþ.   ⁊ haueþ tunge to swift. 190
+ þeyh heo wel wolde.
+ ne{}may heo. hi no{}wiht welde.
+
+
+xvii
+
+ þus queþ Alfred. |
+ +I+delschipe and ou{er}{}prute. [f. 264r
+ þat lereþ yong wif vuele þewes. 195
+ And ofte þat wolde.
+ do. þat heo ne scholde.
+ þene vnþev lihte.
+ leten heo myhte.
+ If heo ofte a swóte   for{}swunke were. 200
+ þeyh hit is vuel to buwe.
+ þat beo nule treowe.
+ For ofte Museþ þe kat.   aft{er} hire moder.
+ þe mon þat let wymmon   his mayster iwurþe.
+ Ne schal he neu{er} beon ihurd. 205
+ his wordes lou{er}d.
+ Ac heo hine schal steorne
+ to{}trayen. and to{}teóne.
+ And selde wurþ he blyþe and gled.
+ þe mon þat is his wiues qued. 210
+ Mony appel is bryht wiþ{}vte.   and Bitter wiþ{}inne.
+ So is mony wymmon.   on hyre fader bure.
+ Schene vnder schete.   and þeyh heo is schendful.
+ So is mony gedelyng.   godlyche on horse.
+ and is þeyh lutel wurþ. 215
+ wlonk bi þe glede.
+ and v́uel at þare neode.
+
+
+xviii
+
+ þus queþ. Al{ured}.
+ [+N+]Eure þu bi þine lyue.
+ þe word of þine wyue. 220
+ to swiþe þu. ne aréde.
+ If heo beo i{}wreþþed
+ myd worde. oþer myd dede.
+ wymmo{n} wepeþ for mod.
+ oftere þan for eny god. 225
+ And ofte lude ⁊ stille.
+ for to vor{}drye hire wille.
+ Heo wepeþ oþer{}hwile.
+ for to do þe gyle.
+ Salomon hit haueþ i{}sed. 230
+ þat wymmon can wel vuelne red.
+ þe hire red foleweþ.
+ heo bryngeþ hine to seorewe.
+ for hit seyþ in þe loþ.
+ as scumes for{}teoþ. 235
+ hit is i{}furn i{}seyd.
+ þ̵ cold red is quene red.
+ hu he is vnlede.
+ þat foleweþ hire rede.
+ Ich hit ne segge nouht for þan. 240
+ þat god þing. ys god wymmon.
+ þe mon þe hi may i{}cheose.   and i{}couere over oþre.
+
+ [Linenotes:
+ 219. _Eure_ MS. || 224. _mod_] first stroke of _m_ erased.]
+
+
+xix
+
+ þus queþ Alured.
+ +M+onymon weneþ   þat he weny ne þarf.
+ Freond þat he habbe.   þar me him vayre bi{}hat. 245
+ Seyþ him vayre bi{}vore.   and frakele bi{}hynde.
+ so me may þane loþe   lengust lede.
+ Ne ilef þu neu{er} þane mon.
+ þat is of feole speche{n}.
+ Ne alle þe þinge. 250
+ þat þu i{}herest singe{n}.
+ Mony mon haueþ swikelne muþ.
+ milde and monne for{}cuþ.
+ Nele he þe cuþe.   hwenne he þe wule bi{}kache.
+
+
+xx
+
+ þus queþ Alured. 255
+ +Þ+vrh sawe mon is wis.   And þurh hiselþe. glev.
+ þurh lesinge mon is loþ.   and þurh luþre wrenches.
+ And | vnwurþ. [f. 264v
+ And þurh hokede honde. þat he bereþ.
+ him seolue he for{}vareþ. 260
+ From lesynge þu þe wune.
+ And alle vnþewes þu þe bi{}schune.
+ so myht þu on þeode.
+ leof beon in alle leode.
+ And luue þyne nexte.   he is at þe neode gód. 265
+ At chepynge. and at chyreche.
+ freond þu þe iwurche.
+ wyþ pou{er}e and wiþ riche.
+ wiþ alle monne ilyche.
+ þanne myht þu sikerliche.   sely sytte. 270
+ And ek faren ouer lond le
+ hwider so beoþ þi wille.
+
+ [Linenote:
+ 256. _his elþe. mon is glev_ MS.]
+
+
+xxi
+
+ þus queþ Alured.
+ +A+lle world{}ayhte
+ schulle bi{}cumen to nouhte. 275
+ And vyches cunnes madmes.   to mixe schulen i{}Multen.
+ And vre owe lif.   lutel hwile ileste.
+ for þeyh o mon.   wolde al þe worlde.
+ And al þe wunne.   þe þar{}inne wunyeþ.
+ Ne myhte he þar{}myde his lif.   none hwile holde. 280
+ Ac al he schal for{}leten.   on a litel stunde.
+ And schal vre blisse{;}   to balewe us iwurþe.
+ Bute if we wurcheþ.   wyllen cristes.
+ Nu biþenche we þanne vs sulue.
+ vre lif to leden.   so crist vs gynneþ lere. 285
+ þanne mawe we wenen.   þat he wule vs wrþie.
+ for so seyde salomon. þe wise.
+ þe mon þat her wel deþ.
+ he cumeþ þar he lyen foþ.
+ on his lyues ende. 290
+ he hit schal a{}vynde.
+
+
+xxii
+
+ þus queþ Alured.
+ +N+e gabbe þu ne schotte.
+ ne chid þu wyþ none sotte.
+ ne myd manyes cunnes tales. 295
+ ne chid þu wiþ nenne dwales.
+ Ne neu{er} þu ne bigynne.
+ to telle þine tyþinges.
+ At nones fremannes borde.
+ ne haue þu to vale worde. 300
+ Mid fewe word{e}. wismon
+ fele bi{}luken wel con.
+ And sottes bolt is sone iscohte.
+ for{}þi ich holde hine for dote.
+ þat sayþ al his wille. 305
+ þanne he scholde beon stille.
+ For ofte tunge brekeþ bon{;}
+ þeyh heo seolf nabbe non.
+
+
+xxiii
+
+ þus queþ Alured.
+ +W+is child is fader blisse. 310
+ Jf hit so bi{}tydeþ   þat þu bern ibidest.
+ þe hwile hit is lutel.   ler him mon{}þewes.
+ þanne hit is | wexynde{;}   hit schal wende þar{}to. [f. 265r
+ þe betere hit schal iwurþe
+ euer buuen eorþe. 315
+ Ac if þu him lest welde.   werende on worlde.
+ lude and stille.
+ his owene wille.
+ hwanne cumeþ ealde.
+ ne myht þu hyne awelde. 320
+ þanne deþ hit sone.
+ þat þe biþ vnyqueme.
+ Ofer{}howeþ þin ibod.
+ and makeþ þe ofte sory{}mod.
+ Bet{er}e þe were. 325
+ iboren þat he nere.
+ for betere is child vnbore.   þane vnbuhsum.
+ þe mon þe spareþ yeorde.   and yonge child{e}.
+ and let hit arixlye.   þat he hit areche ne may.
+ þat him schal on ealde{;}   sore reowe.   Am{en}. 330
+
+Expl{iciunt} dicta Regis Aluredi.
+
+
+
+
+VII. MEMENTO MORI
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“As for no. vi.”]]
+
+
+ +M+on may longe lyues wene. [f. 252v
+ Ac ofte him lyeþ þe wrench.
+ feyr weder turneþ ofte in to reyne.
+ ⁊ wunderliche makeþ his blench.
+ þar{}vore mon. þu þe by{}þench. 5
+ Al schal falwy þi grene.
+ waylaway. nys king ne quene.
+ þat ne schal drynke of deþes drench.
+ Mon er þu falle of þi bench.
+ þyne sunne þu aquench. 10
+
+ +N+is non so strong. ne sterk. ne kene.
+ þat may ago deþes wyþer blench.|
+ Yung and olde. briht and schene. [f. 253r
+ Alle he ryueþ on o streng.
+ Fox and ferlych is his wrench. 15
+ Ne may no mon þar{}to{}yeynes.
+ way{}laway þreting ne bene.
+ Mede. liste. ne leches drench.
+ Mon let sunne and lustes þine.
+ wel þu do ⁊ wel þu þench. 20
+
+ Do bi salomones rede.
+ Mon. ⁊ þenne þu schalt wel do.
+ Do as he þe tauhte and seyde.
+ þat þin endinge þe bringeþ to.
+ þenne ne schaltu neu{er} mys{}do. 25
+ Ac sore þu myht þe adrede.
+ way{}laway such weneþ to lede.
+ Long lif. and blysse vnder{}fo.
+ Ac deþ luteþ in his scho.
+ Hym stilliche. to for{}do. 30
+
+ +M+on hwi nultu þe bi{}knowe.
+ Mon hwi nultu þe bi{}seo.
+ of fule fulþe þu art isowe.
+ wurmes fode. þu schalt beo.
+ her nauestu blisse dayes þre. 35
+ Ac þi lif al þu last in wowe.
+ weylawey deþ þe schal a{}dun þrowe.
+ þer þu wenest heyust to steo.
+ In deþ schal þi lyf endi.
+ And in wop al þi gleo. 40
+
+ +W+orld and weole. þe bi{}swikeþ.
+ I{}wis heo beoþ þine ifo.
+ If þe world wiþ weole þe slykeþ
+ þat is for to do þe wo.
+ þare{}fore. let lust ouer{}go. 45
+ And eft hit þe likeþ. |
+ weylawey. sore he him bi{}swikeþ. [f. 253v
+ þat for one stunde oþer two.
+ wurcheþ him pyne. euer{}mo.
+ Mon. ne do þu nouht swo. 50
+
+
+
+
+VIII. POEMA MORALE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“i. Lambeth 487 (L), a small quarto, 177 × 135 mm., of 67 leaves,
+written towards the end of the twelfth century... nos. x, xi. of this
+book are also taken from it. The words printed in clarendon in these
+three pieces are written in red, not inserted afterwards by a rubricator
+but done at the same time as the rest of the text. The PM ends with
+fordemet, l. 270, in the middle of a page; the final t has a flourish
+for its cross stroke; the copyist had apparently no knowledge of any
+more.
+
+“ii. iii. Egerton 613, B. M.... has two copies of the PM: the second (e)
+furnishes here a complement to the Lambeth MS. as far as l. 370, with
+which it ends; the first (E) is used to complete the text. e was written
+in the first quarter of the thirteenth century, E is somewhat later; the
+former has accents, the latter none.
+
+“iv. Trinity College, Cambridge, B. 14. 52 (T), on vellum, 135 × 105
+mm.; written early in the thirteenth century.... A leaf is lost after
+f 8, and a new hand begins with f 9; the PM appears to be a distinct MS.
+(Anglia, iv. 408). The initials of each line are capitals and written
+apart from their words. A later hand has glossed aihte 42, goodes; ore
+53, favour, grace; lean 64, deserving; manke 70, Manca, Mancus.”]]
+
+[[Passages “printed in clarendon” have been treated as +boldface+.]]
+
+
+ (Lambeth MS.)
+
+ (Trinity MS.)
+
+
+ +ich em nu alder þene ich wes awintre ⁊ a lare.+ [f. 59v
+ +Ich welde mare þene ich dede mi `wit´ ahte bon mare.+
+ +Wel longe ich habbe child ibon a worde ⁊ a dede+
+ +þa`h´ ich bo a wintre ald to ȝung ich em on rede.+
+ vnnet lif ich habbe iled. ⁊ ȝet me þingþ ilede. 5
+ þenne ich me bi{}þenche wel ful sare ich me adrede.
+ mest al þ̵ ich habbe idon bi{}fealt to child{}hade.
+ Wel late ich habbe me bi{}þocht{;} bute God me nu rede.
+ Fole idel word ich habbe iq{u}eðen soððen ich speke kuðe.
+ fole ȝunge dede idon{;} þe me of{}þinchet nuðe. 10
+
+ [Linenotes:
+ 2. _ịḥc̣ ich_ MS. || _mi ịc̣ḥ ahte_; _wit_ in margin MS.]
+
+
+ ++Ich am nu elder þan ich was a wintre ⁊ a lore. [f. 1r
+ Ich wealde more þan idude mi wit oh to be more
+ To longe ich habbe child iben a worde ⁊ a dade.
+ Þeih ibie a winter eald to jung ich am on rade.
+ Vnnet lif ich habbe ilad ⁊ ȝiet me þincheð ilade 5
+ Þan ibiðenche me þar{}on wel sore ime adrade.
+ Mast al ich habbe idon is idelnesse ⁊ chilce.
+ Wel late ich habbe me bi{}þoht bute me god do milce.
+ Fele idel word ich habbe ispeken seðen ich speken cuðe.
+ ⁊ fele ȝeunge dade idon þe me ofðinkeð nuðe. 10
+
+ Mest al þ̵ me likede er nu{;} hit me mis{}likeð
+ þa muchel fulieð his wil{;} hine solf he biswikeð.
+ Ich mihte habbe bet idon. hefde ich þe iselþe.
+ Nu ich walde ah ich ne mei{;} for elde ⁊ for un{}helþe.
+ Elde me is bi{}stolen on. er ich hit wiste. 15
+ ne michte ich seon bi{}fore me. for smike ne for miste.
+ Erȝe we beoð to done god. ⁊ to ufele al to þriste.
+ Mare eie stondeð men of monne þanne hom do of c{ri}ste.
+ þe wel ne doð þe hwile þe ho muȝen. wel oft hit schal rowen{;}
+ þenne ȝe mawen sculen ⁊ repen þ̵ ho er sowen. 20
+ Do he to gode þ̵ he muȝe þe hwile þ̵ he bo aliue.
+ ne lipnie na mon to | muchel to childe ne to wiue. [f. 60r
+ þe him solue forȝet for wiue ne for childe{;}
+ he scal cumen in uuel stude bute him God bo milde.
+
+ [Linenote:
+ 14. _un{}helẹþe_ MS.]
+
+ Alto lome ich habbe igult a werke ⁊ a worde.
+ Alto muchel ic habbe ispend to litel ileid on horde.
+ Mast al þat me likede ar nu hit me mislicað.
+ Þe mu[c]hel folȝeð his iwil him selfen he biswicað.
+ Ich mihte habben bet idon. hadde ich þo iselðe 15
+ Nu ich wolde ac ine mai for elde ⁊ for unhalðe.
+ Elde me is bistolen on ar ich hit iwiste
+ Ne mai ich isien bifore me for smeche ne for miste.
+ Arȝe we beð to don god to juel al to þriste
+ More eie stondeð man of man þan him do of criste. 20
+ Þe wel ne deð þe hwile he mai wel ofte hit sal him rewen.
+ Þan alle men sulle ripen þat hie ar sewen.
+ Do al to gode þat he muȝe ech þe hwile he beð aliue.
+ Ne lipne noman to muchel to childe ne to wiue. |
+ Þe þe him selfe forȝiet for wiue oðer for childe [f. 1v
+ He sal cumen on euel stede bute him god be milde. 26
+
+ [Linenotes:
+ 19. _Ar ȝe_ MS. || _juel_] _j_ corr. out of _ȝ_. ||
+ 23. _h_ MS.]
+
+ +Sendeð+ sum god bi{}foren eow. þe hw[i]le þ̵ ȝe muȝen to houene. 25
+ for betere is an elmesse biforen{;} þenne boð eft{er} souene.
+ Alto lome ich habbe igult a werke ⁊ o worde.
+ Al to muchel ich habbe ispent. to litel ihud in horde.
+ Ne beo þe loure þene þe solf{;} ne þin mei. ne þin maȝe.
+ Soht is þ̵ is oðer`s´ monnes frond bet{re} þen his aȝen. 30
+ Ne lipnie wif to hire were. ne were to his wiue
+ bo for him solue ech .M{on}. þe `h´wile þ̵ he bo aliue.
+
+ [Linenotes:
+ 27. _ịḷich_ MS. || 28. _ịḥ ich_ MS.]
+
+ Sende god biforen him man þe hwile he mai to heuene
+ For betre is on almesse biforen þan ben after seuene.
+ Ne bie þe leuere þan þe self ne þi mæi ne þi mowe
+ Sot is þe is oðer mannes frend betere þan his owen. 30
+ Ne hopie wif to hire were ne were to his wiue
+ Be for him self afric man þe hwile he beð aliue.
+
+ +Wis is þe to him solue þench+ þe hwile þe mot libben.
+ for sone wule hine forȝeten þe fremede ⁊ þe sibbe.
+ þe wel ne deð þe hwile he mai{;} ne scal wenne he walde. 35
+ Monies monnes sare iswinc habbeð oft un{}holde.
+ Ne scal na mon don afirst. ne slawen wel to done.
+ for moni mon bihateð wel þe hit forȝeteð sone.
+ Þe .M{on}. þe wule siker bon to habben Godes blisse.
+ do wel him solf hwile þ̵ he mai{;} þenne haueð he his mid iwisse. 40
+ þes riche .M{en}. weneð bon siker þurh walle ⁊ þurh diche.
+ þe deð his echte on sikere stude he hit sent to heueneriche.
+
+ Wis þe him selue biðencheð þe hwile he mót libben
+ For sone willeð him forȝiete þe fremde ⁊ þe sibbe.
+ Þe wel ne doð þe hwile he mai ne sal he þan he wolde. 35
+ For manimannes sore iswinc habbeð ofte unholde.
+ Ne solde noman don a furst ne laten wel to done
+ For maniman bihoteð wel þat hi forȝieteð sone.
+ Þe man þe wile siker ben to habben godes blisse.
+ Do wel him self þe hwile he mai þanne haueð hes mid iwisse. 40
+ Þe richemen weneð siker ben þu`r´ch wallen ⁊ thurh dichen.
+ He deð his aihte an siker stede þe hit sent to heueriche.
+
+ for þer ne þerf he bon of{}dred of fure ne of þoue
+ þer ne | þerf he him binimen þe laðe ne þe loue. [f. 60v
+ þer ne þerf he habben kare of ȝeve ne of ȝelde. 45
+ þider he sent. ⁊ solf bereð to lutel ⁊ to selde.
+ +þider we sculen draȝen+ ⁊ don wel ofte ⁊ ilome.
+ for þer ne scal me us naut binimen mid wrangwise dome.
+ þider ȝe sculen ȝorne draȝen. walde ȝe god ileue.
+ for ne mei þ{er} hit ou binimen king ne reue. 50
+
+ [Linenotes:
+ 45. _ȝeve_] _v_ corr. out of _f_ MS. || 50. _þer_] _þ̵_ MS.]
+
+ For þar`f he´ ben ofdrad of fure ne of þieue.
+ Þar ne mai hit him binime þe loðe ne þe lieue.
+ Þar ne þarf he habben care of here ne of ȝielde 45
+ Þider we sendeð ⁊ ec bereð to litel ⁊ to selde.
+ Þider `we solden´ drawen ⁊ don wel ofte ⁊ ilome.
+ For þar ne sal me us naht binime mid wrong wise dome. |
+ Þider we solde ȝierne drawen wolde ȝie me ileuen. [f. 2r
+ For ne mai hit us binime no king ne no sẏrreue. 50
+
+ [Linenotes:
+ 31. After _hire were_, _ac_ erased. || 38. _bihoteð_] _o_
+ above _ạ_ MS.]
+
+ Al þ̵ beste þ̵ we hefden þider we hit solde senden
+ for þer we hit michte finden eft. ⁊ habben buten ende.
+ Þo þe er doð eni God for habben godes are.
+ al he hit scal finden eft þer ⁊ hundred fald mare.
+ Þe þet echte wile halden wel hwile þe he muȝe es welden. 55
+ Giue hies for godes luue{;} þenne deþ hes wel ihalden.
+
+ Alþat beste þat we habbeð her þider we solde sende.
+ For þar we mihte finden eft. ⁊ habben abuten ende.
+ Se þe her doð ani god for`to´ haben godes ore.
+ Al he hit sal eft finde þar ⁊ hundredfealde more.
+ Se þe aihte wile holde wel þe hwile hes muȝe wealden. 55
+ Ȝieue hes for godes luue þanne doð hes wel ihealden.
+
+ [Linenotes:
+ 55. _holde_] _o_ above _ạ_ MS. ||
+ 56. _ȝieue_] _ȝ_ corr. out of _G_.]
+
+ +Vre swinc ⁊ ure tilþe is ofte iwoned to swinden.+
+ Ach þ̵ þe we doð for godes luue{;} eft we sculen al finden.
+ Ne scal nan ufel bon un{}bocht. ne nan god unforȝolden.
+ vfel we doþ al to muchel. ⁊ god lesse þe{n}ne we sculden. 60
+ Þo þe mest doð nu to gode. ⁊ þe lest to laðe.
+ Eiðer to lutel ⁊ to muchel scal þu{n}chen eft hom baþe.
+ Þer me scal ure werkes weien bi{}foran þe heuen king.
+ and ȝeuen us ure swinkes lan eft{er} ure erninge.
+ +Ech mon mid þ̵ he hauet. mei buggen houene riche.+ 65
+
+ For ure swinch ⁊ ure tilðe is ofte wuned to swinde.
+ Ac al þat we ȝieueð for godes luue al we hit sulen eft finden.
+ Ne sal þar non euel ben unboht ne god unforȝolden.
+ Euel we doð al{}to muchel ⁊ god lasse þan we solden. 60
+ Se þe mast doð nu to gode ⁊ se last to lothe.
+ Eiðer to litel ⁊ to muchel hem sal þunche boðe.
+ Þar me sal ure werkes weiȝen bifore þan heuen kinge.
+ ⁊ ȝieuen us ure werkes lean after ure erni{n}ge.
+ Africh man mid þat he haueð mai bugge heueriche 65
+
+ þe mare haueþ ⁊ þe þe lesse{;} baþe hi | muȝen iliche. [f. 61r
+ Al{}se mid his p`e´nie alse oðer mið his punde.
+ þ̵ is þe wunderlukeste chep{;} þ̵ eni mon efre funde.
+ ⁊ þe ðe mare ne mai don{;} do hit mid his gode þonke.
+ Alse wel se þe þe haueð golde fele manke. 70
+ ⁊ oft god kon mare þonc þen þe him ȝeueð lesse.
+ ⁊ his werkes ⁊ his weȝes his milce. ⁊ rihtwisnesse.
+ +lutel lac is gode lof{;} þ̵+ kumeð of gode wille.
+ ⁊ ec{}lete muchel ȝeue of þan þe herte is ille.
+ Houene ⁊ horþe he ouer sich. his eȝen boð swa brichte. 75
+
+ Þe þe more haueð ⁊ þe þe lasse boðe iliche.
+ Alse on mid his peni se oðer mid his punde
+ Þis is þet wunderlukeste ware þat animan funde.
+ ⁊ se þe more ne mai don mid his gode iþanke.
+ Alse wel se þe þe haued goldes fele manke. 70
+ And ofte god can more þanc þan þe him ȝieueð lasse.
+ Al his werkes ⁊ his weies is milce ⁊ rihtwi[s]nesse. |
+ Litel lóc is gode lef þe cumeð of gode wille [f. 2v
+ ⁊ eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille.
+ Heuene ⁊ erðe he ouer sihð his eien beð ful brihte. 75
+
+ Su{n}ne ⁊ mone ⁊ houen fur boð þestre aȝein his lihte.
+ Nis him noht for{}holen ni hud. swa muchele boð his mihte.
+ nis hit ne swa derne [idon] ne [a] swa þostre nihte.
+ he wat wet þenkeð ⁊ hwet doð alle q{ui}ke wihte.
+ +Nis na lau{er}d swich se is c{ri}st+. ne king swuch ure drihten. 80
+
+ Nis him no þing forholen swo muchel is his mihte.
+ Ne bie hit no swo derne idon ne on swo þuster nihte.
+ He wot hwat þencheð ⁊ hwat doð alle quike wihte
+ Nis louerd swilch is c{ri}st ne king swilch ure drihte
+ Boðe ȝiemeð þe his bien bi daie ⁊ bi nihte. 80
+
+ houene ⁊ orðe ⁊ al þ̵ is biloken is in his honde.
+ he deð al þ̵ his wil is{;} a wettre ⁊ alonde.
+ He makede fisses in þe se ⁊ fuȝeles in þe lifte.
+ he wit ⁊ waldeð alle þing ⁊ scop alle scefte.
+ he is hord buten horde ⁊ ende buten ende. 85
+ he ane is eure an ilche stude wende þer þu wende.
+ he is buuen us ⁊ bi{}noþen. bi{}foren ⁊ bi{}hinden.
+ þe þe deð godes wille uwer he mei him finden.
+
+ [Linenotes:
+ 82. _ịṣ his_ MS. || 83. After _fuȝeles in_, _k_ deleted.]
+
+ Heuene ⁊ erðe ⁊ al þat is biloken is in his honden
+ He doð al þat his wille is awatere ⁊ alonde.
+ He makeð þe fisses in þe sa þe fueles on þe lofte.
+ He wit ⁊ wealdeð alle þing ⁊ he sop alle safte.
+ He is ord a{}buten ord ⁊ ende abuten ende 85
+ He is one afre on eche stede wende þar þu wende.
+ He is buuen us ⁊ bineðen biforen ⁊ bihinde
+ Þe godes wille doð aihware he maiȝ him finde
+
+ [Linenote:
+ 88. _godeswille_ MS.]
+
+ +Helche rune he iherð ⁊+ wat alle deden.
+ he þurþ{}sicheþ uches monnes þonc. Wi hwat scal us to rede. 90
+ We þ̵ brokeð godes hese ⁊ gulteð swa ilome.
+ hwet scule we seggen oðer don et þe muchele dome.
+ Þa þe luueden unriht ⁊ ufel lif | leden. [f. 61v
+ Wet sculen ho seggen oðer don{;} þen þe engles bon of{}dred.
+
+ Elche rune he hereð ⁊ he wot alle dade
+ He þurh{}sihð elches mannes þanc wi hwat sal us to rade. 90
+ We þe brekeð godes has ⁊ gulteð swo ilome
+ Hwat sulle we seggen oðer don á{}te muchele dome
+ We þe luueden unriht ⁊ euel lif ladden
+ Hwat sulle we seggen oðer don þar ængles beð ofdradde
+
+ [Linenotes:
+ 92. After _don_, an erasure of about
+ ten letters. || 93. _unriht_] _r_ corr. out of _l_ MS.]
+
+ +hwet sculen we bere{n}+ biforen us mid hom scule we iquemen. 95
+ þo þe neure god ne dude þe houenliche deme.
+ þer sculen bon doule swa fole þ̵ wulleð us for{}wreien.
+ ⁊ nabbeð hi naþing forȝeten of al þ̵ ho iseȝen.
+ Al þ̵ we mis{}duden her{;} ho hit wulleð kuðe þere.
+ [buten wé habbe hit íbét. ðe hwile wé her wére] 100
+ Al ho habbeð in hore write{;} þ̵ we mis{}duden here.
+ þach we nusten ne ni{}seȝen. ho weren ure ifere.
+
+ [Linenote:
+ 100. Supplied from MS. e.]
+
+ Hwat sulle we beren us biforen mid hwan sulle we iq{ue}me 95
+ We þe nafre god ne duden þan heuenliche deme. |
+ Þar sulle ben deflen swo fele þat willeð us forwreien. [f. 3r
+ Nabbeð hie no þing forȝieten of þat hie her iseien.
+ Alþat hie iseien her hie willeð cuðen þare
+ Bute we haben hit ibet þe hwile we here waren. 100
+ Al hie habbeð on here write þat we misduden here.
+ Þeih we hes ne niseien hie waren ure iferen.
+
+ +Hwet sculen ordlinghe`s´ don.+ þa swicen ⁊ ta forsworene
+ hwi boð fole iclepede. ⁊ swa lut icorene.
+ wi hwi weren ho bi{}ȝeten to hwon weren ho iborene. 105
+ þ̵ scule{n} bon to deþe idemet. ⁊ eure ma for{}lorene.
+ Ech .M{on}. scal him solue þer bi{}clepie ⁊ bideme{n}.
+ his aȝen werch ⁊ his þonc te witnesse he scal {t}emen.
+ ne mei him na .M{on}. alsa wel demen ne alswa rihte
+ for nan ne knauð him ase ȝere{;} buten ane drihte. 110
+ Ech .M{on}. wat him solue best{;} his werkes. ⁊ his wille.
+ Þe ðe lest wat bi{}seiþ ofte mest{;} þe hit al wat is stille.
+ nis nan witnesse alse muchel se mo{n}ne`s´ aȝen horte.
+ Wa se seið þ̵ he bo hal. him solf wat best his smirte.
+
+ [Linenotes:
+ 105. _ẉ hwon_ MS. || 108. _temen_] _demen_ MS. || 111. before
+ _werkes_, _werhes_ deleted.]
+
+ Hwat sullen horlinges don þes wichen ⁊ þe forsworene
+ Wi swo fele beð icleped swo fewe bed icorene
+ Wi hwi waren hie biȝiete to hwan waren hie iborene. 105
+ Þe sulle ben to deaðe idemd ⁊ afremo forlorene.
+ Elch man `sal´ þar biclepien himselfen ⁊ ec demen.
+ Hi{s} oȝen werc ⁊ his þanc to witnesse he sal temen.
+ Nemai him noman alse wel demen ne alse rihte
+ For non ne cnoweð hine alse wel buten one drihte. 110
+ Man wot him self best his werkes ⁊ his wille.
+ Se þe last wot he seið ofte mast se þit al wot is stille
+ Nis no witnesse alse muchel se mannes oȝen hierte
+ Hwo se seið þat hie beð hol him self wot his smierte.
+
+ [Linenote:
+ 108. _His_] _Hic_ MS.]
+
+ +Ech .M{on}. scal h[i]m solf demen+ to deðe oðer to liue. 115
+ þa witnesse of his aȝen werch{;} hine þer{}to scal driue.
+ Al þet ech .M{on} haueð idon soððen he com to mo{n}ne
+ sculde he | hit sechen o boke iwriten he scal iþenchen þenne. [f. 62r
+ Ah drihten ne demeð nenne .M{on}. eft{er} his biginnigge.
+ ah al his lif scal bon suilch boð his endinge. 120
+
+ Elch man sal him selfen demen to deaðe oðer to liue. 115
+ Þe witnesse of his oȝen werc to oðer þan hine sal driue.
+ Alþat afri man haueð idon seðen he cam to manne
+ Swo he hit iseie abóc iwrite he sal hit þenche þanne.
+ Ac drihte ne demeð noman after his biginninge
+ Ac al his lif sal ben teald after his endinge. | 120
+
+ +ȝef þ̵ his uuel al hit is uuel+ ⁊ God ȝefe god his ende.
+ God ȝeue þ̵ ure ende bo god. ⁊ wite þ̵ he us lende.
+ þe .M{on}. þ̵ uuel don na god. ne neure god lif leden.
+ er deð ⁊ dom come to his dure he mei him sare adreden.
+ þ̵ he ne muȝe þenne biden are. for þ̵ itit ilome. 125
+ for{}þi he is wis þe biet ⁊ bit ⁊ bet bi{}fore dome.
+ +Wenne deð is attere dure+ wel late he biddeþ are.
+ Wel late he latheð uuel werc{;} þe ne mei hit don ne mare.
+
+ Ȝief þe endinge is god al hit is god·
+ ⁊ euel ȝief euel is þe ende. [f. 3v
+ God ȝieue þat ure ende be god ⁊ ȝieue þat he us lende.
+ Se man þe nafre nele don god ne nafre god lif lade.
+ Are deað ⁊ dom cumeð to his dure he maiȝ hi{m} sore a{}drade
+ Þat he ne muȝe þanne bidden ore for þat itit ilome. 125
+ For{}þi he wis þe bit ⁊ biȝiet ⁊ bet bifore dome.
+ Þanne þe deað is ate dure wel late he biddeð ore.
+ Wel late he lateð euel werc þan he hit ne mai don no more.
+
+ þ̵ achten we to leuen wel. for ure drihten solf hit seide.
+ A hwilke time se eure .M{on}. of þinchþ his mis{}dede. 130
+ Oþer raþer oðer later{;} milce he scal imeten.
+ Ac {þ}e þ̵ þer naf[ð] nocht ibet{;} wel muchel he haueð to beten.
+
+ [Linenotes:
+ 130. _þing̣chþ_ MS. || 132. _þe_] _we_ MS.]
+
+ Senne lat þe ⁊ þu nah hi{m} þan þu hit ne miht do no more{;}
+ For{}þi he is sot þe swo abit to habben godes ore. 130
+ Þeih hweðere we hit leueð wel for drihte self hit sade.
+ Elche time sal þe man of{}þunche his misdade
+ Oðer raðer oðer later milce he sal imete.
+ Ac þe þe her naueð ibet muchel he haued to bete
+
+ [Linenote:
+ 133. After _imete_, _acþ_ erased.]
+
+ +Monimon seit hwa rechð of pine þe scal habben þende+.
+ Ne bidde ich na bet bo alesed a domes dei of bende.
+ lutel he wat wet is pine. ⁊ lutel he hit scaweð 135
+ hwice hete is þer þa saule wuneð hu biter wind þer blaweð.
+ hefde he bon þer enne dei oðer twa bare tide{;}
+ nolde he for al middenerd þe þerdde þer abiden.
+ þet habbeð iseid þ[e] comen þonen þa hit wisten mid iwissen.
+ wa wurð sorȝe seueȝer. for souenihte blisse. 140
+
+ Maniman seið hwo reche pine þe sal habben ende 135
+ Ne bidde ich no bet bie ich alesed a domesdai of bende.
+ Litel wot he `h´wat is pine ⁊ litel he cnoweð
+ Hwilch hit is þar sowle wunieð hwu biter wind þar bloweð.
+ Hadde he ben þar on oðer two bare tiden.
+ Nolde he for al midden{}eard þe þridde þar abiden. 140
+ Þat habbed isaid þe come þanne þit wiste mid iwisse.
+ Wo wurðe soreȝe seue ȝier for seue nihte blisse.
+
+ [Linenotes:
+ 137. _ḥis_ MS. || After _cnoweð_, erasure of _hwil_. ||
+ 140. After _Nolde_ erasure of two letters. || _almidden_ MS.]
+
+ +In hure blisse þe | þe ende haueð.+ for endelese pine. [f. 62v
+ betere is wori water drunch{;} þen atter meind mid wine.
+ Swines brede is swiðe swete. swa is of wilde dore.
+ alto dore he is abuh{;} þe ȝefð þer fore his swore.
+ Ful wombe mei lihtliche speken of hunger. ⁊ of festen{;} 145
+ swa mei of pine þe ne cnauð þe scal a ilesten.
+ Hefð he ifonded su{m}me stunde{;} he wolde al seggen oðer.
+ Et lete him were wif. child. suster. feder ⁊ broðer.
+
+ [Linenote:
+ 144. _abuh_] _abuṭẹh_ MS.]
+
+ ⁊ ure blisse þe ende haueð for ende{}lease pine
+ Betere is wori water þan atter imengd mid wine.
+ Swines brade is wel swete swo is of wilde diere. 145
+ Ac al to diere he hit abuið þe ȝiefð þar{}fore his swiere.
+ Ful wombe mai lihtliche speken of hunger ⁊ of fasten
+ Swo mai of pine þe not hwat is pine þe sal ilasten. |
+ Hadde fonded sume stunde he wolde seggen oðer [f. 4r
+ Eðlate him ware wif ⁊ child suster ⁊ fader ⁊ broðer. 150
+
+ +Al he walde ⁊ oðerluker don ⁊ oðerluker þenche{n}+
+ Wenne he bi{}þohte on helle fur þe nawiht ne mei quenchen. 150
+ Eure he walde her inne wawe ⁊ ine wene wunien{;}
+ Wið þ̵ þe mihte helle pine bi{}flien ⁊ bi{}sunien
+ Et lete him were al world wele ⁊ orðliche blisse.
+ for to þ̵ muchele blisse cumen is murþe mid iwisse.
+
+ [Linenote:
+ 152. Before _þe_, _me_ deleted.]
+
+ Al he wolde oðerluker don ⁊ oðerluker þenche
+ Þan he biðohte an helle fur þat no{}wiht ne mai quenche.
+ Afre he wolde her in wo ⁊ in wane wunien
+ Wið{}þan he mihte helle fur biflen ⁊ bisunien.
+ Eðlate him ware al wele ⁊ erðeliche blisse 155
+ For to þe muchele blisse cume þis murie mid iwisse.
+
+ [Linenote:
+ 153. After _wunien_, _wið þan he mihte_ erased.]
+
+ +Iwule nu cumen eft to þe dome þ̵ ich er ow of sede+ 155
+ A þa dei ⁊ at ta dome us helpe c{ri}st ⁊ rede.
+ þer we muȝen bon eþe offerd ⁊ herde us adrede{n}.
+ þer he scal al son him bi{}foren his word ⁊ ec his deden.
+ Al scal þer bon þenne cud þer me{n} luȝen her ent stelen.
+ Al scal þer bon þa{n}ne unwron{;} þ̵ men wruȝen her ⁊ helen. 160
+ We sculen alre monne lif iknauwen al{}se ure ahen.
+ þer sculen eueni{n}gges bon þe riche ⁊ þe laȝe.
+ Ne scal na mon skamie þer ne þerf he him a{}dreden.
+ Gif him her of{}þincþ | his gult ⁊ bet his misdede. [f. 63r
+ for him ne scameþ ne ne gromeð þe sculen bon iborȝen. 165
+
+ [Linenote:
+ 163. _skamie_] _smakie_ MS.]
+
+ ¶Ich wulle nu cumen eft to þe dome þe ich eow ar of sade.
+ On þe daie ⁊ on þe dome us helpe crist ⁊ rade
+ Þar we muȝen ben sore offerd ⁊ harde us ofdrade.
+ Þar elch sal al isien him biforen his word ⁊ ec his dade. 160
+ Al sal þar ben þanne cuð þat men luȝen her ⁊ halen.
+ Al sal þar ben þanne unwrien þat men her hudden ⁊ stalen.
+ We sullen alre manne lif icnowen alse ure oȝen
+ Þar sullen efninges ben to þe heie ⁊ to þe loȝe.
+ Ne sal þeih no man samie þiar ne þarf he him adrade. 165
+ Ȝief him her ofþincheð his gult ⁊ bet his mis{}dade.
+ For hem ne sameð ne ne grameð þe sulle ben iboreȝe
+
+ [Linenotes:
+ 157. _ẹfṭ_ _eft_ MS. || 165. _þiar_] _a_ corr. out of _e_.]
+
+ +Ach þo{}þre+ habbeþ scome ⁊ grome ⁊ oft fele sorȝe.
+ +Þe do{m} scal sone bon idon+ ne lest he nawiht lo{n}ge.
+ ne scal him na mon mene þer of st{re}ngþe ne of wronge.
+ þe sculen habbe herdne dom þa her weren herde.
+ þa þe uuele holden wreche men ⁊ uuele laȝe redde. 170
+ Ec efter þ̵ he efþ idon sal þer þenne [beon] idemet.
+ [bliðe mei hé ðenne beon. þe god háfð wel icwemed]
+
+ [Linenote:
+ 172. Supplied from MS. e.]
+
+ Ac þoðre habbeð same ⁊ grame ⁊ oðer fele soreȝe.
+ Þe dom {s}al ben sone idon ne last hit nowiht longe
+ Ne sal him noman mene þar{}of strencðe ne of wronge 170
+ Þo sulle habben hardne dom þe here waren hardde
+ Þo þe euel hielden wreche men ⁊ euel laȝe arerde.
+ Elch after þat he haueð idon sal þar ben þanne idem{d}
+ Bliðe mai he þanne ben þe god haueð wel iquemd.
+
+ [Linenotes:
+ 169. _sal_] _þal_ MS. || 173. _idemð_ MS.]
+
+ +Alle þa þi sprunge boþ+ of adam ⁊ of eue.
+ Alle hi sculen cumen þider for soðe we hit ileueð.
+ þa þe habbeð wel idon efter hore mihte. 175
+ to houene riche hi sculen faren forð mid ure drihte.
+ Þa þe habbeð doules werc idon. ⁊ þer inne bo ifunde.
+ hi sculen faren forð mid him in to helle grunde.
+ Þer hi scule{n} wunien a buten are ⁊ ende.
+ Ne brekeþ neure drihte helle gate for lesen hi of bende. 180
+
+ [Linenote:
+ 178. _mid ṃịḍ_ MS.]
+
+ Alle þo þe sprunge beð of ada{m} ⁊ of eue 175
+ Alle hie sulle þider cume for soðe we hit ileued. |
+ Þo þe habbed wel idon after here mihte [f. 4v
+ To heueriche hie sulle fare forð mid ure drihte.
+ Þo þe deueles werkes habeð idon ⁊ þar{}inne beð ifunde
+ Hie sulle fare forð mid hem in{}to helle grunde. 180
+ Þar hie sulle wunien abuten ore ⁊ ende.
+ Brecð nafre eft crist helle dure for lesen hem of bende
+
+ [Linenotes:
+ 180. After _fare_, _þ_ elided.]
+
+ +Nis na sullic þech hom bo wa ⁊ hom bo uneade.+
+ Ne scal neure eft c{ri}st þolie deþ for lesen hom of deaþe.
+ Enes drihten helle brec his fro{n}d he ut brochte.
+ him solf he þolede deð for him . wel dore he hom bohte.
+ Nalde hit mei do for mei. ne sust{er} for broðer. 185
+ nalde hit sune do for fader. ne na mon for oðer.
+
+ Nis no sellich þeih hem be wo ⁊ þeih hem be uneaðe
+ Ne sal nafre eft crist þolien deað for lesen hem of deaðe.
+ Ænes drihten helle brac his frend he ut brohte 185
+ Him self he þolede deað for hem wel diere he hes bohte.
+ Nolde hit moȝe don for mai ne suster [for] broðer
+ Nolde sune don for fader ne no man for oðer.
+
+ +Vre alre lau{er}d+ for his þrelles ipined wes a rode.
+ vre bendes he unbon[d] ⁊ bohte us mid his blode.
+ We ȝeueð | uneðe for his luue a stuche of ure brede. [f. 63v
+ Ne þenke we noht þ̵ he scal deme þa q{ui}ke ⁊ þa dede. 190
+ Muchele luue he us cudde. walde we hit und{er}sto{n}de
+ þ̵ ure eldre misduden{;} we habbeð uuele on honde.
+ Deþ com in þis middenerde þurh þes doules honde.
+ ⁊ sake ⁊ sorȝe ⁊ swinc a wat{er}e ⁊ a londe.
+
+ Vre alre louerd for his þralles ipined he was arode
+ Ure bendes he unbond ⁊ bohte us mid his blode. 190
+ We ȝieueð uneaðe for his luue a steche of ure breade
+ Ne þenche we naht þar þat sal deme þe q{ui}ca ⁊ þe deade.
+ Muchel luue he us kedde wolde we hit understonde.
+ Þat ure elderne mi`s´duden we habeð euel an honde.
+ Deað cam in þis middenærd þurh ealde deueles onde 195
+ ⁊ senne ⁊ soreȝe ⁊ iswinch awatere ⁊ [a]londe.
+
+ [Linenote:
+ 194. _misduden_] _u_ over _ẹ_ MS.]
+
+ +Vre forme fader+ gult. we abuȝeð alle. 195
+ [eal his óf spring efter hi{m}. en hearme is bi{}fealle.]
+ þurst ⁊ hunger. chele ⁊ hete. helde ⁊ unhelðe.
+ þurh him deð com in þis middenerd ⁊ oðer uniselðe.
+ Nere na{}mon elles ded ne sec ne nan unsele.
+ ac mihten libben eure ma a blisse ⁊ a hele. 200
+ lutel hit þu{n}cheð moni mon. ac muchel wes þa su{n}ne.
+ for hwam alle þolieð deð þe comen of hore cunne.
+
+ [Linenote:
+ 196. Supplied from MS. e.]
+
+ Vre foremes faderes gult we abugeð alle
+ Al his ofsprung after him in harem is biualle
+ Þurst ⁊ hunger. chele ⁊ hete ⁊ alle unhalðe.
+ Þurh deað cam in þis midden{}eard ⁊ oðer unisalðe. 200
+ Nare noman elles dead ne sic ne unsele
+ Ac mihte libbe afremo ablisse ⁊ an hale. |
+ Litel lac is gode lief þe cumeð of gode wille. [f. 5r
+ ⁊ eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille
+ Litel hit þuncheð maniman ac muchel was þe senne 205
+ For hwan alle þolieð deað þe comen of here kenne
+
+ +Hore sunne+ ⁊ ec ure aȝen sare us mei of{}þinche.
+ þurh su{n}ne we libbeð alle in sorȝe ⁊ in swinke.
+ Suððen God nom swa muchele wrake for are misdede{;} 205
+ We þe swa muchel ⁊ swa ofte mis{}doð. we muȝen eðe us adrede.
+ Adam and his of{}spru{n}g for are {b}are sunne.
+ Wes fele undret wintre an helle pine ⁊ an unwunne.
+ þa þe ledden hore lif mid unriht ⁊ mid wrange.
+ buten hit gode`s´ milce do ho sculen bon þer wel longe. 210
+ Godes wisdom is wel muchel ⁊ alswa is his mihte
+ ⁊ nis his milce naut lesse. ac bi þan ilke iwichte.
+
+ [Linenotes:
+ 203. _ḥọṛẹ ure_ MS. || 207. _bare_] _þare_ MS. ||
+ 210. _do_] _doṇ_ MS.]
+
+ Here senne ⁊ ec ure oȝen us muȝe sore of{}þunche
+ For senne we libeð alle her in soreȝe ⁊ in swunche.
+ Seðen god na{m} swo mukel wrache for one misdede
+ We þe swo ofte misdoð we muȝen us eaðe ofdrade. 210
+ Adam ⁊ al his ofspreng for one bare senne.
+ Was fele hundred wintre an helle a pine ⁊ unwenne.
+ Þo þe ladeð here lif mid unrihte ⁊ mid wronge
+ Bute hit godes milce do hie sulle wunie þar longe.
+ Godes wisdom is wel muchel ⁊ alsse is his mihte 215
+ Ac nis his mihte nowiht lasse ac biðer ilke wihte.
+
+ [Linenotes:
+ 207. After _muȝe_, _rewen_ deleted MS. || 210. _þo_ altered
+ to _þe_.]
+
+ +Mare he ane mei+ for{}ȝeuen. þen | al folc gulte cunne. [f. 64r
+ Sulf douel mihte habbe{n} milce. ȝif he hit bigunne.
+ Þa þe godes milce secheð{;} he iwis mei ha ifi{n}den. 215
+ Ac helle king is are{}les with þa þe he mei binden.
+ þe þe deþ is wille mest{;} he haueð wurst mede.
+ His ba{þ} scal bon wallinde. his bað sca{l} bon berni{n}de glede.
+
+ [Linenotes:
+ 218. _baþ̵_ MS. || _scal_] _scab_ MS.]
+
+ More he one maiȝ forȝieue þan alle folc gulte cunne
+ Self deuel mihte habben milce ȝief he hit bigunne.
+ Þeþe godes milche secð iwis he mai hes finden
+ Ac helle king is ore{}leas wið þo þe he mai binden. 220
+ Se deð his wille mast he sal habbe werest mede
+ His bað sal be wallinde pich his bed barnende glede.
+
+ [Linenotes:
+ 213. After _lif_, an erasure, on which _mid_. || 214. _do_
+ corr. out of _to_. || 215. _mulchel_ MS. || After _⁊_, an
+ erasure.]
+
+ +Wurst he deð his gode frond{;}+ þenne his fulle fond{;}
+ God scilde alle godes frond. a wih swilche freonde. 220
+ Neure in helle hi com. ne þer ne come reche.
+ þach ich elches worldes wele. þer me mahte feche
+ þ̵ his wulle seggen on þat wise men us seiden.
+ ⁊ aboken hit writen þer [me] mei hit reden.
+ Ich hit wille seggen þan þe hit hom solf nusten. 225
+ warni hom wið hore unfrome. ȝif ho me wulleð lusten.
+ vnd{er}stondeð nu to me edi men ⁊ arme.
+ Ich wulle tellen of helle pin{;} ⁊ wernin ow wið herme.
+ In helle his hunger ⁊ þurst{;} twa uuele iuere.
+ þas þolieð þa [þe] weren maket niþinges here. 230
+
+ [Linenote:
+ 229. _ịṣ his_ MS.]
+
+ Werse he doð his gode wines þan his fiendes
+ God silde alle godes friend wið swo euele friende.
+ Nafre an helle ine cam ne cumen ich þar ne reche 225
+ Þeih ich aches woreldes wele þare mihte feche.
+ Þeih ich wille seggen eow þat wise men us saden
+ ⁊ [a] boc hit is write þar me hit mai rade. |
+ Ic wille seggen hit þo þe hit hem self nesten [f. 5v
+ ⁊ warnin hem wið here unfreme ȝief hie me willeð hlesten. 230
+ Vnderstondeð nu to meward eadimen ⁊ arme
+ Ich wille tellen eow of helle pine ⁊ warnin eow wið harme.
+ An helle hunger ⁊ þurst euel two iferen.
+ Þos pine þolieð þo þe ware meteniðinges here.
+
+ [Linenotes:
+ 225. Before _reche_, _þ_ erased MS. || 230. After _here_,
+ an erasure of one letter MS.]
+
+ +Þer is waning ⁊ wow.+ eft{er} eche streche.
+ ho fareð from hete to hete. ⁊ hech to frure þe wreche.
+ þenne hi bið in þere hete{;} þe chele him þunchet blisse.
+ þenne hi cumeð eft to þe chele{;} of hete hi habbeð misse.
+ hi hem deð wa inoch nabbeð hi nane blisse. 235
+
+ Þar is woning ⁊ wop after ache strate 235
+ Hie fareð fram hate [to] chele fra{m} chele to hate.
+ [Þ]an hie beð in þe hate chele hem þuncheð blisse
+ [Þ]an hie cumeð eft to chele of hate hie habbeð misse.
+ [E]iðer doð `hem´ wo inoh nabbeð none lisse.
+
+ +Nute hi hweþer hem deþ {w}urs+ mid neure nane wisse.
+ hi walkeð eure ⁊ secheð reste | ac `ho´ ne muȝen imeten. [f. 64v
+ for{}þi þe ho nolden þe hwile þ̵ ho mihten here sunne beten.
+ ho secheð reste þer nis nan. for{}þi ne muȝen hi es finden.
+ Ac walkeð weri up ⁊ dun{;} se wat{er} deþ mid winde. 240
+ þo boð þa þe weren her a þanke unstedefeste.
+ ⁊ þa þe gode biheten heste ⁊ nolden hit ileste.
+ þa þe god werc bigunnen ⁊ ful enden hit nolden.
+
+ [Linenotes:
+ 236. _wurs_] _þurs_ MS. || 237. _mọuȝen_ MS.]
+
+ [N]iten hweðer hem doð wers to nafre none wisse. 240
+ [H]ie walkeð afre ⁊ secheð reste ac hie hes ne muȝen imeten.
+ [F]or{}þi þe hie nolde þe hwile hie mihten here senne beten.
+ [H]ie sec`h´eð reste þar non nis ac hie hies ne muȝen ifinden.
+ [A]c walkeð weri up ⁊ dun se water doð mid winde
+ [Þ]at beð þo þe waren her an þanc unstedefaste 245
+ [⁊] þo þe gode biheten aihte ⁊ hit him ilaste.
+ [⁊] þo þe god werc bigunnen ⁊ ful endin hit nolden.
+
+ +Nu witen her.+ ⁊ nuðe þer. ⁊ nusten hwat hi wolden.
+ þer is bernunde pich hore saule to baþien inne. 245
+ þa þe ledden here lif in werre ⁊ in winne.
+ þer is fur þ̵ is undret fald hattre. þene bo ure.
+ Ne mei q{ue}nchen salt weter ne uersc of þe burne.
+ þis is þ̵ fur þ̵ efre bernd ne mei nawiht hit que{n}chen{;}
+ Þer inne boð þa þe was to lof wreche men to swenchen. 250
+ þa þe weren swikelemen ⁊ ful of uuel wrenchen.
+ þa þe mihten uuel don. þe þe lef hit wes to þenchen.
+ Þe luueden tening ⁊ stale. hordom ⁊ drunken.
+ ⁊ a doules werche bliþeliche swunken.
+
+ [N]u waren her ⁊ nu þar ⁊ nesten hwat he wolden
+ [Þ]ar is pich þat afre walleð þar sulle wunien inne
+ [Þ]o þe ladeð here lif on werre ⁊ an unwinne. 250
+ [Þ]ar is fur þis hundredfeald hatere þan be ure.
+ [N]e mai hit quenche salt water ne auene stream ne sture.
+ [Þ]is is þat fur þat afre barneð
+ ne mai no wiht [hit] quenche.
+ [Þ]ar{}inne beð þe was to lef wreche men to swenche. |
+ Þo þe [waren] swikele men ⁊ ful of euele wrenchen. [f. 6r
+ ⁊ þo þe mihten euel don ⁊ lief hit was to þenchen. 256
+ Þe luueden rauing ⁊ stale hordom ⁊ druken
+ ⁊ an defles werkes bliðeliche swunken.
+
+ [Linenotes:
+ 248. _ṃesten_ MS. || 250. After _⁊_, _h_ erased MS. ||
+ 258. _bliðeliche_] second _i_ corr. out of _l_.]
+
+ Þa þe weren swa le{s}e þ̵ me ho{m} ne mihte ileuen. 255
+ Med{}ierne domes men. ⁊ wro{n}gwise reuen.
+ þ̵ oðer mo{n}nes wif lof. his aȝen et{}lete.
+ þo þe sungede muchel{;} a drunke ⁊ an ete.
+ þe wreche mon binom his ehte. ⁊ leide his on horde.
+ þ̵ lutel let of godes borde. ⁊ godes worde. 260
+ ⁊ þo þe his aȝen nalde ȝeuen þer he isech | þe node [f. 65r
+ Ne nalde iheren godes sonde. þenne he hit herde bode.
+ Þe þ̵ is oðers mo{n}nes þing. loure þene hit sculde.
+ ⁊ weren to gredi of solure ⁊ of golde.
+ ⁊ þa þe untrownesse duden þon þe ho scu`l´den bon holde. 265
+
+ [Linenote:
+ 255. _lese_] _lele_ MS.]
+
+ Þo þe waren swo lease men þat mes ne mihte leuen
+ Medȝierne domes men ⁊ w`r´ongwise reuen. 260
+ Þo þe oðer mannes wif was lief her oȝen eðlate
+ ⁊ þo þe sunegeden muchel on druken ⁊ on ate.
+ Þe wreche men binomen here aihte ⁊ leide his on horde.
+ Þe litel lete of godes bode ⁊ of godes worde.
+ ⁊ þe his oȝen nolde ȝieue þar he iseih þe niede 265
+ Ne nolde ihere godes men þan he sat at his biede.
+ Þo þe was oðer mannes þing leuere þan hit solde
+ ⁊ waren alto gradi of siluer ⁊ of golde.
+ Þo þe untrewnesse deden þan þe he solden ben holde.
+
+ [Linenotes:
+ 261. After _was_, erasure of three letters MS. ||
+ 263. After _men_, one letter erased.]
+
+ ⁊ leten þet ho sculden don. ⁊ duden þ̵ ho wolden.
+ Þa þe weren eure abuten þisse worldes echte.
+ ⁊ duden al þ̵ þe laþe gast hechte to ⁊ tachte.
+ ⁊ alle þe þen anigewise doulen i{}que{m}de.
+ Þa boð nu mid him in helle fordon ⁊ fordemet. 270
+
+ [Linenotes:
+ 267. _weṇren_ MS. || 269. _iquemde_] _iquende_ MS.]
+
+ ⁊ leten al þat hie solden don ⁊ deden þat hie wolden. 270
+ Þo þe waren ȝietceres of þis wereldes aihte
+ ⁊ dude al þat þe loðe gost hem tihte to ⁊ taihte.
+ ⁊ Al `þo´ þe ani{}wise deuel iquemde
+ Þo beð mid h{i}m in helle fordon ⁊ demde.
+
+ [Linenote:
+ 274. _hem_ MS.]
+
+
+(EGERTON MS., SECOND COPY.)
+
+ Bute þá þe óf{}ðufte sare heore mis{}dede. [f. 69r
+ ⁊ gunne heore gultes beten ⁊ betere líf læde.
+ Þer beoð neddren ⁊ snaken. éuete ⁊ frute.
+ þa tereð. ⁊ freteð. þe uuele speke. þe nið fulle. ⁊ te prute.
+ Neure sunne ðer ne scínð. ne mone ne steorre. 275
+ þer is muchel godes hate. ⁊ muchel godes eorre.
+ Æure ðer ís uuel sméch. ðusternesse ⁊ eie.
+ nis ðer neure oðer líht. ðene þe swierte leie.
+ Þer ligget ladliche fund. in strange raketeȝe.
+ þ̵ beoð þa ðe wére mid gode on heuene wel heȝe. 280
+ Þer beoð ateliche fund. ⁊ eisliche wihte.
+ þas scule þa wrecche í{}fon. þe suneȝede ðurh sihte.
+ Þer is ðe laðe sathanas. ⁊ belzebud sé ealde.
+ eaðe hi muȝen beo óf{}dréd. þe híne scule bi{}healde.
+
+ [Linenote:
+ 283. _is_ _ịṣ_ MS.]
+
+ Bute þo þe ofðuhte sore here misdade 275
+ ⁊ Gunne here gultes bete ⁊ betere lif lade.
+ Þar beð naddren ⁊ snaken. eueten ⁊ fruden
+ Þe tereð ⁊ freteð þo euele swiken þe niðfule ⁊ þe prude
+ Nafre sunne þar ne sineð ne mone ne storre.
+ Þar is muchel godes hete ⁊ muchel godes oerre. | 280
+ Afre þar is euel smech þiesternesse ⁊ eie [f. 6v
+ Nis þar nafre oder liht þan þe swarte leie.
+ Þar ligeð ateliche fiend in stronge raketeie
+ Þat beð þo þe waren mid god angles swiðe heie.
+ Þat beð ateliche fiend ⁊ Eiseliche wihten 285
+ Þo sulle þe wreche sowle isien þe sinegeden þurh sihte
+ Þar is se loðe sathanas ⁊ belzebub se ealde
+ Eaðe he muȝen ben sore ofdrad þe sullen hes bihealde.
+
+ [Linenote:
+ 277. _fruden_] _d_ corr. out of _ct_ MS.]
+
+ Ne mei nan heorte hit iðenche. ne tunge ne can telle. 285
+ hu muchel píne na hu uele sunden ínne helle.
+ Wið þa pine ðe þer beoð. nelle ich eow naht leoȝen.
+ nis hit bute gamen ⁊ gléo. eal þ̵ man mei hér dreoȝen.
+ End ȝut ne deð heo{m} naht sa wá. ín ða laðe bende. |
+ þ̵ hí witeð þ̵ heore píne sceal neure habbe ende. [f. 69v 290
+ Þar beoð þa heðene men. þé wǽre laȝe{}liese.
+ þe nes naht óf godes bi{}bode. ne óf godes hése.
+ [U]uele cristene men. hí beoð heore ifere.
+ þa ðe heore cristen{}dom. uuele heo`l´de hére.
+ [Ȝ]ut hí beoð á wurse stede. on ðeré helle grunde. 295
+ ne sculen hí neure cume{n} út. for marke ne for punde.
+ [N]e mei heo{m} naðer helpen þer. íbede ne elmesse.
+ for nis naðer inne helle. áre ne for{}ȝiuenesse.
+
+ [Linenote:
+ 290. After _habbe_, _l_ erased.]
+
+ Nemai non herte hit þenche ne tunge hit ne mai telle
+ Hwu muchele pine ne hwu fele senden in helle 290
+ Of þo pine þe þar bieð nelle ich eow naht lie
+ Nis hit bute gamen ⁊ glie of þat man mai here drie.
+ ⁊ ȝiet ne doð hem naht alse wo in þe loðe bende
+ Swo þat he witen þat here pine sal nafre habben ende
+ Þar beð þe haðene men þe waren laȝe{}lease. 295
+ Þe nes naht of godes bode ne of godes hease.
+ Euele cristene men hie beð here iferen
+ Þo þe here cristendom euele hielden here.
+ ⁊ ȝiet he beð awerse stede aniðer helle grunde
+ Ne sullen nafre cumen út for peni ne for punde. 300
+ Ne mai hem noðer helpe þar ibede ne almesse
+ For naht solden bidde þar ore ne forȝieuenesse.
+
+ [Linenote:
+ 292. _mai_ corr. out of _marg_ MS.]
+
+ Sculde hi{m} éch man ðe hwile hé muȝe óf ðas helle píne.
+ ⁊ werni ech hís freond þer wið swa ich habbe mine. 300
+ Þá ðe sculden heo{m} ne cunne. ich heo{m} wulle teche.
+ ich kan beon ȝief ich sceal. lichame ⁊ sawle leche.
+ Léte wé þ̵ god for{}but. ealle manne cunne.
+ ⁊ do wé þ̵ hé us hét. ⁊ sculde wé us wið sunne.
+ Luuie we god mid ure heorte. ⁊ mid al ure mihte. 305
+ ⁊ ure émcristen eal us sulf. swa us lerde drihte.
+ Eal þ̵ me rǽt ⁊ eal þ̵ me singð. bi{}fore godes borde.
+ eal hít hanget ⁊ bi{}halt. bi ðisse twam worde.
+ {E}alle godes laȝe he fulð. ðe níwe ⁊ ða ealde.
+ þe ðe ðas twá luue háfð. ⁊ wel hí wule healde. 310
+ Ac hí beoð wunder earueð{}healde. swá ófte gulteð ealle.
+ Fór hít ís strang to stande lange. ⁊ líht ís to fealle.
+ [A]ac drihte crist hé ȝíue us strengðe. stande þ̵ wé mote.
+ ⁊ óf ealle ure gultes `unne´ us cume to bote.
+
+ [Linenotes:
+ 308. _eal_] _Eeal_ MS. || 309. _Ealle_] _alle_ MS. ||
+ _níwe_] _n_ corr. out of _r_.]
+
+ Silde him elch man þe hwile he mai wið þos helle pine.
+ ⁊ warnie his frend þar wið swo ich habbe ido mine.
+ Þo þe silde hem ne cunnen ich hem wille tache 305
+ [I]ch can ben aiðer ȝief isal lichame ⁊ sowle lache. |
+ Late we þat god forbet alle mankenne [f. 7r
+ ⁊ do we þat he us hat ⁊ silde we us wid senne.
+ Luue we god mid ure herte ⁊ mid al ure mihte
+ ⁊ ure emcristen alse us self swo us tached drihte. 310
+ Al þat me radeð ⁊ singed bifore godes borde
+ Al hit hangeð ⁊ halt bi þese twam worde
+ Alle godes laȝes hie fulleð þe newe ⁊ þe ealde
+ Þe þe þos two luues halt ⁊ wile hes wel healde.
+ Ac hie bieð wel arefeð{}heald swo ofte we gulteð alle 315
+ For hit is strong te stonde longe ⁊ liht hit is to falle.
+ Ac drihte c{ri}st ȝeue us strengðe stonde þat we moten
+ ⁊ of alle ure gultes ȝieue us cume bote.
+
+ [Linenotes:
+ 307. After _þat_, _w_ erased. || 313. _godel_ MS. ||
+ 315. _gulteð_] _t_ over _ḍ_ MS.]
+
+
+ ++Wé wilnieð éfter woruld wéle. ðe lange ne mei leste. 315
+ ⁊ leggeð eal ure iswinch. ón ðinȝe unste`de´ feste. |
+ Swunche wé for godes luue. healf þ̵ wé doð for æhte. [f. 70r
+ ne béo wé naht swá óf bicherd. ne sa uuele bi{}kehte.
+ Ȝif wé serueden gode swa wé doð ermínges.
+ mare wé hedden en héuene. ðenne eorles hér ⁊ kinges. 320
+ Né muȝen hí werien heo{m} wið chele. wið þurste ne wið hunger.
+ ne wið ulde. ne wið deaðe. þe uldre ne ðe ȝeonger.
+ Ac ðer nis hunger ne ðurst. ne dieð. ne unhelðe ne elde.
+ of þisse riche wé ðencheð ófte. ⁊ of þere to selde.
+
+ We wilnieð after wereldes wele þe longe ne mai ilaste
+ ⁊ legeð mast al ure swinc on þing unstedefaste. 320
+ Swunke [we] for godes luue half þat we doð for eihte.
+ Nare we naht swo ofte bicherd ne swo euele bikeihte
+ Ȝief we serueden god half þat we doð for erminges
+ We mihten habben more an heuene þa[n] ȝierles ⁊ kinges
+ Ne muȝe we werien naðer ne wið þurst ne wið hunger 325
+ Ne wid elde ne wið deað þe elder ne þe ȝeunger
+ Ac þar nis hunger ne þurst. deað ne unhalðe ne elde.
+ Of þesse riche we þencheð to ofte of þare alto selde.
+
+ [Linenote:
+ 326. After _elde_, _ne wið elde_ MS.]
+
+ Wé scolden ealle us biðenche ófte. ⁊ wél ilome. 325
+ hwét wé beoð to whán wé scule. ⁊ óf hwán wé come.
+ Hú litle hwíle wé beoþ hér. hú lange elle`s´ hwáre.
+ hwét wé muȝe habben hér. ⁊ hwét finde þere.
+ Ȝíef wé were wise men. ðis wé scolde ðenche.
+ bute wé wurðe us íwer. ðeos woruld wule us for{}drenche. 330
+ Mest ealle men he ȝíueð drinche. óf ane deofles scenche.
+ hé sceal hi{m} cunne sculde wél. ȝíf hé híne nele screnche.
+
+ We solden biþenchen us wel ofte ⁊ ilom{e}
+ Hwat we beð to hwan we sullen ⁊ of hwan we come. 330
+ Hwu litle hwile we bieð her hwu longe elles ḥware
+ Hwat we muȝen habben her ⁊ hwat we findeð þare. |
+ Ȝief [we] waren wise men þus we solden þenchen [f. 7v
+ Bute we wurðen us iwar þis wereld us wile drenchen
+ Mast alle men hit ȝieueð drinken of on euele senche 335
+ He sal him cunnen silde wel ȝief hit him nele screnche.
+
+ [Linenote:
+ 329. _ilomo_ MS.]
+
+
+ ++Mid ealmihtiȝes godes luue. ute wé us bi{}werien.
+ wið ðises wrecches woreldes luue. þ̵ hé maȝe us derien.
+ Mid festen ælmes ⁊ ibede. werie wé us wið sunne. 335
+ Mið ða wepne ðe god haueð. bi{}ȝíten man cunne.
+ Léte wé þe brade strét. ⁊ ðene wei bene.
+ þe le{t} þ̵ niȝeðe dél to helle of manne. ⁊ ma ich wéne.
+ Gá wé ðene nærewne wei. ⁊ ðene wei grene.
+ ðer forð fareð litel folc. ac hit is feir ⁊ scéne. 340
+ Þé brade strét is ure íwill. ðe ís us lað to forlǽte.
+ þa ðe eal folȝeð hís íwill. fareð bi ðusse stréte.
+ Hí muȝen lihtliche gán mid ðere under{}hulde.
+ ðurh ane godlíese w{u}de `in{}to´ ane bare felde. [f. 70v
+
+ [Linenotes:
+ 338. _let_] _ḷec_ MS. || 344. _wude_] _wade_ MS.]
+
+ Mid al{}mihtin godes luue úte we us biwerien
+ [W]ið þesses wreches woreldes luue þat hit ne muȝe us derien.
+ Mid almesse. mid fasten ⁊ mid ibeden werie we us wid senne.
+ Mid þo wapne þe god haued ȝieue alle man{}kenne. 340
+ [L]ate we þe brode strate ⁊ þane weiȝ bene
+ [Þ]e lat þe nieðe dal to helle of manne me mai wene.
+ Go we þane narewe pað ⁊ þene wei grene
+ [Þ]ar forð fareð wel litel folc ⁊ eche is fair ⁊ isene
+ [Þ]e brode strate is ure wil. þe is loð te læte. 345
+ [Þ]o þe folȝeð here iwil hie fareð bi þare strate.
+ [H]ie muȝen lihtliche cumen mid þare niðer helde
+ [Þ]urh one godelease wude to one bare felde
+
+ [Linenote:
+ 343. _Gowe_ MS.]
+
+ [Þ]e nærewei ís godes hése. ðer forð{}fareð wél fiewe. 345
+ þ̵ beoð ða ðe heo{m} sculdeð ȝeorne wið ǽche un{}ðeawe.
+ [Þ]as gað uníeðe ȝeanes ðe clíue. aȝean þe heaȝe hulle.
+ ðas leteð eal heore aȝen wíll. for godes hése to fulle.
+ [G]a wé alle þene wei. for he us wule bringe.
+ mid te feawe feire men. be{}foren heuen kinge. 350
+ Þer is ealre murhðe mest. mid englene sange.
+ ðe ís a þusend wintre ðer. ne ðincð hi{m} naht to lange.
+ Þe ðe lest haueð. hafð swa michel þ̵ hé ne bit namare.
+ þe ða blisse for ðas for{}lét hít hi{m} mei reowe sare.
+ [N]e mei nan uuel ne na wane beon inne godes riche. 355
+ ðeh þer beoð wununges fele. æch oðer uniliche.
+
+ [Þ]a narewe pað is godes has · þar forð fareð wel feawe
+ [Þ]at beð þo þe hem sildeð ȝierne wið achen unðeawe. 350
+ [Þ]os goð uneaðe aȝien þe cliue ⁊ aȝien þe heie hulle
+ [Þ]os leten al here iwil for godes luue to fulle.
+ [G]o we alle þane wei for he us wile bringe
+ Mid þo feawe faire men bi{}fore þe heuen kinge
+ [Þ]ar is alre blisse mast mid angles songe. 355
+ [Þ]e is a þusend wintre þar ne þuncheð hit him naht longe. |
+ Þe last haueð blisse he haueð sswo muchel
+ þat he ne bit no more [f. 8r
+ Þe þat blisse forgoð hit sal him rewen sore.
+ Ne mai non euel ne non wane ben in godes riche
+ Þeih þar ben wuniinges fele elch oðer uniliche 360
+
+ [Linenotes:
+ 351. After _uneaðe_, _cliue_ deleted MS. || 357. After
+ _haueð_, _bli_ deleted and _sse_ corr. into _sswo_.]
+
+ Sume ðer habbeð lesse murhðe. ⁊ sume habbeð mare.
+ æfter ðan þe dude her. efter ðan þ̵ he swanc sare.
+ [N]e sceal ðer beon ne bried ne wín. ne oðer cunnes éste.
+ god ane sceal beo eche líf. ⁊ blisse. ⁊ éche reste. 360
+ [N]é sceal ðer beo fah ne græi. ne kuning ne `er´míne.
+ ne aquierne. ne martres cheole. ne beuer né sabelíne.
+ [N]e sceal ðer beo sciet ne scrud. ne woruld wele nane.
+ eal þe murhðe þe me us bi{}hat. al hít sceal beo god ane.
+ [N]e mei na murhðe. beo swa muchel. se is godes sihte. 365
+ [H]e ís soð sunne ⁊ briht. ⁊ dei ábuten nihte.
+
+ Sume þar habbeð lasse blisse ⁊ sume þar habbeð more
+ Elch after þat he dude her after þane þe swanc sore
+ Ne sal þar ben bread ne win ne oðer kennes este
+ God one sal ben ache lif ⁊ blisse ⁊ ache reste.
+ Ne sal þar ben foh ne grai ne cunin ne ermine 365
+ Ne aquerne ne metheschele ne beuer ne sabeline.
+ Ne sal þar ben naðer scat ne srud ne wereldes wele none.
+ Al þe blisse þe me us bihat al hit sal ben god one
+ Ne mai no blisse ben alse muchel se is godes sihte.
+ He is soð sunne ⁊ briht ⁊ dai a{}bute nihte. 370
+
+ [H]e is ælches godes ful. nis hi{m} na wið{}uten.
+ na god nis him wane þe wunieð hi{m} abuten.
+ Þer is wéle ábute gane. ⁊ reste abuten swinche.
+ þe mei ⁊ nele ðider cume. sare hit hi{m} sceal óf ðinche. 370
+
+ He is aches godes ful nis him no wiht uten.
+ Nones godes hem nis wane þe wunieð him abuten.
+ Þar is wele a{}buten wane ⁊ reste a{}buten swunche.
+ Þe muȝen ⁊ nelleð þider cume hit hem mai of{}þunche.
+
+
+(EGERTON MS., FIRST COPY.)
+
+ Þer is blisse a{}buten treȝe. ⁊ lif a{}buten deaþe [f. 12v
+ þe eure scullen wunien þer. bliþe muwen ben eþe
+ Þer is ȝeoȝeðe bute ulde. ⁊ hele a{}buten vn{}helðe
+ nis þer so`re´we ne sor. ne neure nan vn{}sealþe
+ Þer me scal drihte sulf i{}seon. swa he is mid iwisse 375
+ he one mai ⁊ scal al beo. engle ⁊ manne blisse
+ And ðeh ne beod heore eȝe naht. alle iliche brihte
+ ði nabbed hi nouht iliche. alle of godes lihte
+ On þisse `liue´ hi neren nout. alle of one mihte
+ ne þer ne scullen hi habben god. alle bi one ȝihte 380
+ Þo scullen more of him seon. þe luuede him her more
+ ⁊ more icnawen ⁊ iwiten. his mihte ⁊ his ore
+
+ Þar is blisse a{}buten treiȝe ⁊ lif abuten deaðe 375
+ Þo þe afre sulle wunie þar bliðe hie muȝe ben eaðe.
+ Þar is ȝieuð abuten elde ⁊ hale abuten unhalðe
+ Nis þar sareȝe ne sor non ne nafre unisalðe.
+ Þar me drihte self isien swo se is mid iwisse
+ He one mai ⁊ sal al ben angles ⁊ manne blisse. | 380
+ ⁊ þeih ne bed here eien naht alle iliche brihte [f. 8v
+ Hi nabbeð naht iliche muchel alle of godes lihte
+ On þesse liue he naren naht alle of ore mihte
+ Ne þar ne sullen habben god. alle bi one wihte.
+ Þo sullen more of him isien þe luueden hine more 385
+ ⁊ more icnowen ⁊ ec witen his mihte ⁊ his ore
+
+ [Linenote:
+ 381. _bed_, or _beð_: leaf pared away.]
+
+ On him hi scullen finden alþat man mai to lesten
+ hali boc hi sculle i{}seon. al þat hi her nusten
+ Crist scal one beon inou. alle his durlinges 385
+ he one is muchele mare ⁊ betere. þanne alle oþere þinges
+ Inoh he haued þe hine haueð. þe alle þing wealded
+ of him to sene nis no sed. wel hem is þe hine bi{}healdeð
+ God is so mere ⁊ swa muchel. in his godcunnesse
+ þ̵ al þ̵ is. ⁊ al þat wes is wurse. þenne he ⁊ lesse 390
+ Ne mai it neure no man oþer segge mid iwisse
+ hu muchele murhðe habbet þo. þe beod inne godes blisse
+
+ [Linenote:
+ 388. _hem_] _e_ above _ị_ MS.]
+
+ On him hie sulle finden al þat man mai to hleste
+ On him he sullen ec isien al þat hie ar nesten.
+ [C]rist sal one bien inoȝh alle his derlinges.
+ [Þ]e one is muche more ⁊ betere þan alle oðer þinges. 390
+ [I]noh he haueð þe hine haueð þe alle þing wealdeð
+ [O]f him to isiene nis non sæd swo fair he is to bihelden
+ [G]od is swo mere ⁊ swo muchel in his godcunnesse
+ [Þ]at al þat elles was ⁊ is is fele werse ⁊ lasse.
+ [Ne] mai hit nafre noman oðer seggen mid iwisse 395
+ [H]wu muchele murihðe habbeð þo þe beð in godes blisse
+
+ [Linenote:
+ 392. After _isiene_, erasure of one letter.]
+
+
+ ++To þere blisse us bringe god. þe rixlet abuten ende
+ þenne he vre soule vn{}bint. of licames bende
+ Crist ȝyue us leden her swilc lif. ⁊ habben her swilc ende 395
+ þat we moten þuder come. wanne we henne wende. AmeN.
+
+ [T]o þare blisse us bringe god þe rixleð a buten ende.
+ [Þ]ane he ure sowle unbint of lichamliche bende
+ [C]rist ȝieue us laden her swilch lif
+ ⁊ habben her swilch ende{;}
+ [Þ]at we moten þider cumen þane we henne wende. 400
+
+ _AMEN._
+
+ [Linenote:
+ 397. After _buten_, erasure of one letter.]
+
+
+
+
+IX. ANCRENE WISSE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“i. Corpus Christi College, Cambridge, 402 (A); on vellum, 215 × 150
+mm.... There are glosses in red pencil and words underlined in red.
+
+“The MS. belongs to the second quarter of the thirteenth century. It
+cannot be earlier than 1225 A.D., for it mentions the Dominicans and
+Franciscans, and it is probably later than 1230. It is the most correct,
+but it has additions to the original, such as 62/46-64/62, 64/73-78.
+
+“ii. Caius College, Cambridge, 234 (B); on vellum, 124 × 93 mm.; 368
+pages; late thirteenth century. Pages 1-185 consist of extracts from the
+AR, but not in the order of the other manuscripts (ES iii. 536).
+
+“iii. Cotton Nero A 14, British Museum (N); on vellum, 146 × 114 mm.;
+written in the second quarter of the thirteenth century. Its contents
+are ff. 1-120r, the Ancren Riwle; 120v-123v, The Orison, XVIII.
+
+“iv. Cotton Titus D 18, British Museum (T); on vellum, 158 × 120 mm.;
+148 folios in double columns, written from f. 14, where AR begins, to
+the end, about 1220 A.D.”]]
+
+
+ANCRENE WISSE
+
+(CORPUS MS.)
+
+
+ ANCREN RIWLE
+
+ (CAIUS MS.)
+
+
+A. THE SEVEN DEADLY SINS
+
+[f. 56r] ++Þvs mine leoue sustren iþe wildernesse þer ȝe gað{;}
+in · wið godes folc toward ierusalemes lond · þ̵ is þe riche of
+heouene{;} beoð þulliche beastes · þulliche wurmes. ne nat ich
+na sunne þ̵ ne mei beon ilead oðer to an of ham seouene{;} oðer
+to hare streones. vnsteaðeluest bileaue aȝein godes lare · nis
+hit te spece {5} of prude inobedience? Herto falleð sygaldren ·
+false teolunges · lefunge o swefne · o nore · ⁊ on alle
+wicchecreftes. Neomunge of husel in eani heaued sunne · oðer ei
+oþer sacrement nis hit te spece of prude þ̵ ich cleopede
+p{re}su{m}ptio · ȝef me wat hwuch sunne hit · is · [f. 56v] ȝef
+me hit nat nawt · þenne is hit ȝemeles under {10} accidie · þ̵
+ich slawðe cleopede. þe ne warneð oðer of his uuel oðer of his
+biȝete · nis hit slaw ȝemeles oðer attri onde? teoheði mis ·
+edhalden cwide · fundles oðer lane · oðer þerwið mis{}fearen ·
+nis hit spece of ȝisceunge{;} ⁊ aneS cunnes þeofðe?
+
+ [p. 126] [++Þ]us mine leoue frend iþe wildernesse þat ge
+ [p. 127] gat in wid godes folc toward ier{usa}l{e}mes londe þat
+ is þe riche of heouene{;} beod {þ}ulliche bestes þulliche wurmes
+ · Ne nat ich nan sunne þat ne mai beon ilad · oþer to an of ham
+ seoluen oþer to hare streones · vnstaþelfast bi{}leaue · agein
+ hali lare · nis hit of {5} p{ru}de i{n}obedience? Herto falled
+ sigaldren · false teolunges · Lefunge o nore. o swefne ⁊ alle
+ wicchecraftes. Neominge of husel in ei heaued sunne · oþer ai
+ oþer sac{re}ment · nis hit spece of p{ru}de{;} þat ich cleopede
+ p{re}su{m}pciun · gif me wat hwat sunne hit is. Gif me hit nat
+ naut{;} þenne is hit gemeles vnder accidie · þat ich slouþe
+ cleopede. {10} þe þat ne warned oþer of his uuel · oþer of his
+ bigete · nis hit slaþ gemeles oþer attri onde? To thehewen mis ·
+ et halden cwude · fundes oþer lane · nis þis giscunge{;} þeofþe.
+
+ [Linenotes:
+ 3. _sulliche_ MS. || 11. _bigete_] _b_ corr. out of _l_.]
+
+Edhalden oðres hure ou{er} his rihte t{er}me nis hit strong
+reaflac hwa{}se ȝelden hit mei þe is {15} under ȝisceunge? Ȝef
+me ȝemeð wurse ei þing ileanet · oðer bitaht to witene · þen he
+wene þe ah hit · nis hit oðer triccherie · oðer ȝemeles of
+slawðe? alswa is dusi heast oðer folliche ipliht trowðe · longe
+beon unbischpet · falsliche gan to schrift · oðer to longe
+abiden · ne teache p{ate}r no{ste}r godchild ne Credo · þeos ⁊
+alle þulliche beoð ilead to {20} slawðe · þ̵ is þe feorðe moder
+of þe seoue sunnen. Þe dronc drunch oðer ei þing dude · hwer
+þurh na child ne schulde beon on hire istreonet · oðer þ̵
+istreonede schulde forwurðen · nis þis strong monslaht of
+galnesse awakenet? Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche
+nomen ne mahte namon rikenin · ah i þeo þe ich habbe {25}
+iseid{;} alle oþre beoð bilokene. Ant nis ich wene namon þe ne
+mei understonden him of his sunne nomeliche under sum of þe ilke
+imeane þe beoð her iwritene.
+
+ at{}halden oþeres hure ouer his richte terme · nis hit strong
+ reflac. þat is under gissunge{;} gif me gemed wurse ai þing
+ [p. 128] ilened · oþer bitahted te witene þen {15} he wene þat
+ hit ah · nis oþer tricherie · oþer gemeles of slauþe. Alswa is
+ dusi hest · oþer folliche iplicht trouþe Longe beon un{}bischbed
+ · falsliche gan to schrifte · oþer to longe abiden · Ne teachen
+ god{}child p{ate}r n{oste}r · Ne Credo · þeos ⁊ alle þulliche ·
+ beod ilad to slauþe · þat is þe feorþe moder of þe seoue sunnen
+ · þeo dronc druch {20} oþer ai þing dude hwer þurh na child ne
+ shulde beon on hire istreoned · oþer þat istreonede shulde
+ for{}wurþen{;} Nis þis strong monslaht of galnasse awakened{;}
+ Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche nome ne mahte na{}mon
+ rikenen. Ah iþeo þat ich habbe iseid{;} alle oþere beod
+ bilokene. An nis ich wene namon þat ne mai {25} under{}stonden
+ him of his sunnen nomeliche wnder su{m}me of þe ilke þat
+ imene{;} þe beod þer i writene.
+
+ [Linenote:
+ 16. _tricherie_] over _c_, contraction mark for _er_.]
+
+Of þeose seoue beastes ⁊ of hare streones i wildernesse of
+anlich lif · is iseid herto · þe alle þe forfearinde fondið to
+fordonne. Þe liun of prude sleað alle þe prude · {30} alle þe
+beoð hehe ⁊ ou{er}hohe iheortet. Þe attri neddre · þe ontfule ⁊
+te luðere iþonket. Wreaðfule{;} þe vnicorne. Alswa of þe oþre o
+rawe. to godd ha beoð isleine · ah [f. 57r] ha libbeð to þe
+feond · ⁊ beoð alle in his hond. ⁊ seruið him in his curt euch
+of þe meoster þe him to falleð. {35}
+
+
+ [++O]f þeos sewe beastes ⁊ of hare strenes iwildernesse of
+ anlich lif is iseid hiderto [p. 129] þe alle þe forfarinde
+ fondet te fordonne. þe Leon of p{ru}de slead alle þe p{ru}de.
+ Alle þat beod {30} hehe ⁊ for hehe iheorted. þe aetri neddre{;}
+ þe ond{}fule. ⁊ þe luþere iþonked. wredfule þe unicorne. Al swa
+ of þen oþer areawe. to god ha beod isleine · Ah ha libbed to þe
+ feond ⁊ beod alle in is hird · ⁊ serued him in his curt · Euch
+ of þe mester þet him to falleð.
+
+
+++Þe prude beoð his bem{er}es · draheð wind inward wið worltlich
+hereword · ⁊ eft wið idel ȝelp puffeð hit ut ward as þe bemeres
+doð · makieð noise ⁊ lud dream to schawin hare orhel · ah ȝef ha
+wel þohten of godes bemeres of þe englene bemen þe schulen o
+fowr half þe world biuore þe grurefule dom grisliche blawen ·
+Ariseð {40} deade ariseð cumeð to drihtines dom forte beon
+idemet · þear na prud bem{er}e, ne schal beon iborhen · ȝef ha
+þohten þis wel{;} ha walden inohreaðe i þe deofles seruise
+dimlukeR bemin. Of þeose bem{er}es seið Jeremie · _Onager
+solitari{us} in desiderio anime sue attraxit uentum amoris sui_
+· Of þe wind drahinde in for luue {45} of hereword seið as ich
+seide.
+
+
+ [++Þ]E p{ru}de beod his bemeres · Drahed wind inward · of
+ worldlich {35} hereword · ⁊ eft wid idel ige`l´p puffed hit
+ utward · as þe bemares dod. Makied noise ⁊ lud drem to shawen
+ hare p{ru}de. Ah gif ha uel þothten · of godes bemeres of þe
+ englene bemen · þat shulen afour half þe word · bi{}fore þe
+ grurefule dom g{ri}sliche blawen · Arised deade arised · Cumed
+ to drichtines domes for{}to beon idemed · þer na pr{u}d {40}
+ bemere ne shal beon iboregen · Gif ha þohten wel þis · ha walden
+ inoh raþe iþe deoueles seruise dimluker bemen. Of þeose bemeres
+ sei`d´ [p. 130] Jeremie · _Onager solitarius in desiderio suo
+ attraxit uentum amoris sui_ · Of þe wind drahinde in for luue of
+ hereword{;} seid as ich seide. {45}
+
+ [Linenote:
+ 43. _seid_] _d_ above a blotted letter.]
+
+
+++Summe iuglurs beoð þe ne cunnen seruin of nan oþer gleo bute
+makien cheres · wrenche þe muð mis · schulen wið ehnen. Of þis
+meoster seruið þe unseli ontfule i þe deofles curt · to bringen
+o lahtre hare ondfule lau{er}d · ȝef ei seið wel oðer deð wel{;}
+ne mahen {50} ha nanes weis lokin þider wið riht ehe of god
+heorte · ah winkið o þ̵ half ⁊ bihaldeð o{}luft ȝef þer is eawt
+to edwiten · oðer ladliche þiderward schuleð mið eiðer.
+
+
+ [++S]umme iugelurs beod þe ne cunen seruin of nan oþer gleo
+ buten maken cheres · wrenchen þe mud mis shuli wid þe ehnen. of
+ þis mester seruid þe unseli eon`d´fule iþe deoueles curt · to
+ bringen a lahtre hare on`d´fule leouerð. gef ei ded wel oþer
+ seid wel{;} ne mahen ha nanes weis liki þiderwarð wid richt ehe
+ of god heorte · Ah {50} winked o{}þet half ⁊ bi{}halded a{}luft
+ gif þer is o{u}t to et{}wite oþer{;} ladliche þiderward shuled
+ mid eiþer.
+
+ [Linenotes:
+ 48, 49. _eondfule_, _ondfule_] _d_ above in darker ink. ||
+ 51. _out_] _ont_ MS.]
+
+Hwen ha ihereð þ̵ god{;} skleatteð þe earen adun · ah þe lust
+aȝein þ̵ uuel{;} is eau{er} wid open · þenne he wrencheð þe
+muð{;} hwen he turneð god to uuel · ⁊ ȝef hit is sumdel {55}
+uuel · þurh mare lastunge wrencheð hit to wurse · þeos beoð
+forecwidderes hare ahne p{ro}phetes · þeos bodieð · biuoren hu
+þe eateliche deoflen schulen ȝet ageasten ham wið hare grennunge
+· ⁊ [f. 57v] hu ha schulen ham seolf grennin ⁊ niuelin ⁊ makien
+sur semblant for þe muchele angoise i þe pine of helle. Ah
+for{}þi ha {60} beoð þe leasse to meanen þ̵ ha biuoren hond
+leornið hare meoster to makien grim chere.
+
+ hwen ha ihered þat god skletteð þe earen adun · Ah þe lust
+ a{}gein þet uuel is ea wid opene. þenne wrenched þe mud mis{;}
+ hwen he turned þet god to uuel · ⁊ gef hit is [p. 131] sumdel
+ uuel{;} þurh more lastunge wrenched hit to {55} wurse. þeos beod
+ for{}quiddares hare ahne p{ro}ph{et}es. þeos bodied biuoren hu
+ þe ateliche deouelen shulen get agastan ham wid hare grennunge ·
+ ⁊ hu ha shulen ham seolf grennen ⁊ niwelen · ⁊ makien sur
+ semblant · for þe muchele angoise iþe pine of helle. Ah forþi ha
+ beod þe lesse te meanen · þat ha bi{}foren hont leorned ha
+ meoster te {60} makien grim chere.
+
+ [Linenotes:
+ 53. _eawid_ MS. || 55. On lower margin in a later hand:
+ _Prude and nid · and lecherie · Grede and idelhed ·
+ coueitise and glotunie beod seouen ded Sundes_.]
+
+
+++Þe wreaðule biuore þe feond skirmeð mid cniues · ⁊ is his cnif
+warpere · ⁊ pleieð mid sweordes · bereð ha{m} bi þe scharp ord
+up on his tunge. Sweord ⁊ cnif eiðer beoð scharpe ⁊ keoruinde
+word {65} þ̵ he warpeð from him ⁊ skirmeð toward oþre · ⁊ he
+bodeð hu þe deoflen schulen pleien wið him mid hare scharpe
+eawles · skirmi wið hi{m} abuten ⁊ dusten ase pilche clut euch
+toward oðer · ant wið helle sweordes asneasen him þurh ut · þ̵
+beoð kene ant eateliche ant keoruinde pineN. {70}
+
+
+ [++Þ]E wreadfule biuoren þe feond skirmed mid kniwes · is his
+ knif warpare · ⁊ pleied mid sweordes · bered ham bi þe sharpe
+ ord open his tunge. swerd ⁊ knif eiþer beoð sherpe ⁊ keorwinde :
+ word þat he warped from him ⁊ skirmed toward oþere. And he boded
+ hu {65} þe deouelen shulen pleien wid him · mid hare sharpe
+ eawles · Skirmin wid him abuten · ⁊ dusten as a pilche [p. 132]
+ clut · Euch toward oþere · ⁊ wid helle sweordes asnesen þurh ut
+ þat beod kene ⁊ eateliche keorwinde pinen.
+
+ [Linenote:
+ 67. _apilche_ MS.]
+
+
+++Þe slawe lið ⁊ slepeð o þe deofles bearm as his deore deorling
+· ⁊ te deouel leið his tutel dun to his eare · ⁊ tuteleð him al
+þ̵ he wule. for swa hit is sikerliche to hwa{m} se is idel of
+god{;} meaðeleð þe feond ȝeorne · ⁊ te idele underueð luueliche
+his lare. Jdel ⁊ ȝemeles is þes deofleS bearnes slep · ah he
+schal o domesdei grimliche abreiden {75} wið þe dredfule dream
+of þe englene bemen · ⁊ in helle wontreaðe echeliche wakieN.
+_Surgite aiunt mortui surgite ⁊ uenite ad iudicium saluatoriS._
+
+
+ [++Þ]E slauwe lid ⁊ sleped oþe deoules barm as his deore
+ deorling · ⁊ {70} þe deouel leid his tutel dun to his earen · ⁊
+ tutelid him al þat he eawer uule. for swa hit is sikerliche to
+ hwam se is idel of god · Meaþeled þe feond georne. ⁊ þe idele
+ underweng luueliche his lare · Idel ⁊ gemeles is þes deoueles
+ bernes slep · Ah he shal a domes dai grimliche abreiden · wid þe
+ dredfule drem of þe englene bemen · ⁊ in {75} helle wondrede
+ etheliche wakien · _Surgite mortui qui jacetis in sepulcris ·
+ surgite ⁊ venite ad Judiciu{m} saluatoris_.
+
+
+++Þe ȝiscere is his eskibah · feareð abuten esken · ⁊ bisiliche
+stureð him to rukelin to gederes muchele ⁊ monie ruken · blaweð
+þrin {80} ⁊ blent him seolf · peaðereð ⁊ makeð þrin figures of
+augrim · as þes rikeneres doð þe habbeð muche to rikenin. Þis is
+al þe canges blisse ⁊ te feond bihalt tis gomen ⁊ laheð þ̵ he
+bersteð. Wel un [f. 58r] derstont euch wis mon þ̵ gold ba ⁊
+seoluer · ⁊ euch eorðlich ahte · nis bute eorðe ⁊ ahte esken þe
+ablendeð euch moN þe ham in blaweð · þ̵ {85} is þe bolheð him
+þurh ham i{n} heorte prude. Ant al þ̵ he rukeleð ⁊ gedereð
+to{}gederes · ⁊ ethalt of ei þing þ̵ nis bute esken mare þen hit
+neodeð{;} schal in helle wurðen him tadden ⁊ neddren · ⁊ ba as
+ysaie seið · schulen beon of wurmes{;} his cuuertur ⁊ his hwitel
+· þe nalde þerwið neodfule feden ne schruden. _Subt{er} te
+sternet{ur} {90} tinea ⁊ op{er}imentum tuum uermiS._
+
+
+ [++Þ]E gissere is his eskebah · fared abuten esken · ⁊ bisiliche
+ stured him te rukelen te{}gederes · muchele ⁊ monie ruken ·
+ blawed þer [p. 133] in · ⁊ blend him seolf · paþered ⁊ maked
+ þer{}in figures of {80} augrim · As þeos rich`k´eneres dod þat
+ habbed muche te rikenen. þis is þes kanges blisse · ⁊ þe feond
+ bi{}hald þis gomen · ⁊ lahed þat he bersteð. wel under{}stonde
+ þis euch mon · þat gold ba ⁊ seoluer · ⁊ euch worldlich ahte ·
+ nis buten eorðe ⁊ esken þat ablent euchmon þat in ham blaweð ·
+ þat is þat þat bolehed ham þurh ham in heorte {85} prude. And al
+ þat he rukeled ⁊ gedered to{}gedere · ⁊ ethalt of ani þing þat
+ nis buten esken mare þen hit neodeð{;} shal in helle wurden him
+ tadden ⁊ neddren · ⁊ ba as ysaie seið shulen beon of wurmes his
+ cuuertur ⁊ his `þ´witel þat neolden war{}wið neodfule feden ⁊
+ shruden. _Subt{er} te st{er}net{ur} tinea ⁊ op{er}im{en}tu{m}
+ tuu{m}_ {90} _u{er}mis_.
+
+ [Linenote:
+ 81. _rich`k´eneneres_ MS.]
+
+
+++Þe ȝiuere glutun is þe feondes manciple · ah he stikeð eauer
+iceler oðer icuchene · his heorte is i þe disscheS · his þoht al
+i þe neppes · his lif i þe tunne · his sawle i þe crohhe · Kimeð
+biuoren his lau{er}d bismuddet ⁊ bismulret · a disch in his an
+hond · a scale in his {95} oðer. Meaðeleð mis wordes · wigleð as
+fordrunke mon þe haueð imunt to fallen · bihalt his greate wombe
+· ⁊ te deouel lahheð. Þeose þreatið þus godd þurh ysaie ·
+
+
+ [++Þ]e giuere glutun is þes deoules manciple · Ah he stiked
+ eauer iceler oþer icuche [p. 134] ne · his heorte is iþe dishes
+ · his þoht al iþe nappes · his lif iþe tunne · his saule iþe
+ crohhe · kimed bi woren his lauert bi{}smudded ⁊ bi{}smured · A
+ dich in his an hond · A scale in {95} his oþer · Meadeled mis
+ wordes wigeled as for drunken · mon þat haued mint to fallen ·
+ bi{}halt his greate wombe. ⁊ þe deouel lahheð. þeos þreated þus
+ god þurh ysaie ·
+
+_Serui mei comedent ⁊ uos esurietis ⁊ c’._ Mine men schulen
+eoten ⁊ ow schal eauer hungrin · ⁊ ȝe schule beon feorle world
+buten ende. _Q{ua}ntum glorificauit se ⁊ in deliciis {100}
+fuit{;} tantu{m} date illi tormen{t}um ⁊ luctum · In
+apocal{ipsi} · Cont{ra} unu{m} poculum q{uo}d miscuit miscete ei
+duo_. Ȝef þe kealche{}cuppe wallinde bres to drinken · Ȝeot in
+his wide þrote þ̵ he swelte inwið. aȝein an ȝef him twa. þullich
+is godes dom aȝein ȝiuere ⁊ druncwile iþe apocalipse. {105}
+
+ _Serui mei co{m}mede{n}t ⁊ uos esurietis_ ⁊ c’. Mine men shulen
+ eoten · ⁊ ow shal eawer hungren · ⁊ ge shulen beon feondes fode
+ world buten ende. _Q{ua}ntu{m} gl[ori]ficauit {100} se ⁊ in
+ deliciis fuit{;} tantu{m} date illi tormentu{m} ⁊ luctum ·
+ Apocalip{sis} · Contr{a} unu{m} q{uo}d miscuit date illi duo_ ·
+ gef þen kelche{}cuppe wallinde bras te drinken · geot in his
+ wide þrote · þat he swelte in wið. agein gef him twa. þullich is
+ godes dom agein giwere ⁊ druncwile iþe apocalipse. {105}
+
+
+
+
+IX. ANCRENE WISSE (Corpus MS.)
+
+ ANCREN RIWLE (Cotton MS. Nero)
+
+[[Explanation from Notes volume:
+
+“Passages in C (mostly interlined or marginal) which are not in N
+are inserted between asterisks in the text of the latter. The
+collations ... show the other divergences of C and those of T from N;
+when not followed by any letter they give the readings of T; those
+followed by C are the readings of C, while B indicates agreement of
+T and C as against N.”
+
+In the collations, N = Nero; C = Cleopatra; T Titus.]]
+
+
+B. THE OUTER RULE
+
+[f. 112v] Ȝe mine leoue sustren bute ȝef neod ow driue ⁊ ower
+meistre hit reade · ne schulen habbe na beast bute cat ane.
+Ancre þe haueð ahte · þuncheð bet husewif ase Marthe wes · ne
+lihtliche ne mei ha nawt beo Marie marthe suster wið
+griðfullnesse [f. 113r] of heorte. for þenne mot ha þenchen of
+þe kues foddre · of heorde {5} monne hure ·
+
+ [f. 116r] ++Ȝe mine leoue sustren *bute ȝef neod ow driue* ne
+ schulen habben no best . bute kat one. ancre þet haueð eihte
+ þuncheð bet husewif ase marthe was . þen ancre . ne none weis ne
+ mei heo beon marie . *marthe suster * mid griðfulnesse of
+ heorte. Vor þeonne mot heo þenchen of þe kues foddre and of {5}
+ heordemonne huire .
+
+ [Collations: 1. mine ... sustren _om._ || 2. schule ȝe C || haue
+ || na | nan C || beast B || cat || ane B || þe C || 3. haues ||
+ ahte | achte C || semes || bet{er}e B || as B || wes C || þen
+ ancre _om._ B nanes | for `lihtliche oðer´ nanes C || 4. weies
+ || mai || ho | ha C || beo || wið B || 5. for þenne B || ho |
+ ha C || cuwes C || and _om._ B || 6a. þe heordes || hure C]
+
+Olhnin þe heiward · wearien hwen he punt hire · ⁊ ȝelden þah þe
+hearmes. ladlich þing is hit wat crist hwen me makeð i tune man
+of ancre ahte. Nu þenne ȝef eani mot nedlunge habben hit · loki
+þ̵ hit namon ne eili ne ne hearmi · ne þ̵ hire þoht ne beo
+nawiht þron ifestnet. ancre ne ah to habben na þing þ̵ utward
+drahe hire {10} heorte.
+
+ oluhnen þene heiward . warien hwon me punt hire ⁊ ȝelden þauh ðe
+ hermes. wat crist þis is lodlich þing . hwon me [f. 116v] makeð
+ mone i{n} tune of ancre eihte. Þauh ȝif eni mot nede habben ku :
+ loke ðet heo none mo{n}ne ne eilie : ne ne hermie . ne þet hire
+ þouht ne beo nout þeron i{}uestned. ancre ne ouh nout {10} to
+ habben no þing þet drawe utward hire heorte.
+
+ [Linenote:
+ 8. _me me_ MS.]
+
+ [Collations: 6b. Olcne | olchni C || þe B || haiward | haiwart C
+ || hwen he B || pundes || 7. ȝelde B || þah | þach C || harmes B
+ || ladli | ladlich C || þing is wat c{ri}st hwen B || 8. mo{n}
+ || makes B || i{n} tune man | itune man C || ancres B || ahte |
+ achte C || Nu þenne _latter deleted_, þah _in margin_ | Nu þach
+ C || ȝef C || ani B || 9. nedinge | nedunge C || haue || ku] hit
+ B || hit na mo{n} B || eile | eili C || harme | harmi C || 10.
+ ni || þoht | þocht C || nawt | nawicht C || ter{}on | þron C ||
+ ifestnet || Anker || ah | ach C || nawt T _om._ C || 11a. haue
+ || no þing _om._ T || nan C || utward drahe | utwart draȝe C]
+
++N+a chaffere ne driue ȝe · ancre þ̵ is chepilt · þ̵ is · buð
+forte sullen efter biȝete · ha chepeð hire sawle þe chapmon of
+helle. þing þah þ̵ ha wurcheð ha mei þurh hire meistres read{;}
+for hire neode sullen · hali men sumhwile liueden bi hare
+honden.
+
+ none cheffare ne driue ȝe. ancre þet is cheapild .* þe buð for
+ te sullen efter biȝete * {12} heo cheapeð hire soule : þe chepmon
+ of helle. *Þing þah þ̵ ha wurcheð{;} ha mei wel þurh hire
+ meistres read{;} for hire neode sullen. þah swa dernliche as
+ ha mei for misliche mon{n}e wordes.*
+
+ [Linenote:
+ 12. _ȝe_ over an erasure.]
+
+ [Collations: 11b. Na B || chaffare | cheffere C || 12. Anker ||
+ chapmon chepilt [[C]] || 13. ho | ha C || cheapes | cheapeð C
+ || sawle | saule to C || chapmo{n} | chepmo{n} C]
+
++N+awt deore dehtren ne wite ȝe in ower hus of oðer monne {15}
+þinges · ne ahte ne claðes · ne boistes · ne chartres · Scoren
+ne cyrograffes · ne þe chirch uestemenz · ne þe calices · bute
+neode oðer strengðe hit makie{;} oðer muchel eie. Of swuch
+witunge is muchel vuel ilumpen ofte siðen.
+
+ Ne wite ȝe {15} nout i{n} oure huse of oðer mo{n}nes þinges . ne
+ eihte . ne cloðes . ne nout ne vnderuo ȝe ðe chirche uestimenz
+ ne þene caliz bute ȝif * neod oðer* strencðe hit makie : oðer
+ muchel eie. vor of swuche witunge is i{}kumen muchel `vuel´
+ oftesiðen.
+
+ [Linenote:
+ 19. _vuel_ on margin.]
+
+ [Collations: 15. Nawt ne | Naut ne C || ȝe _om._ C || 16. owre |
+ ouwer C || hus B || of _om._ B || mon{n}e C || ahte | achte C ||
+ claðes || ne nout ... caliz _om._ C, _then interlined_ `bute
+ neod ... eie´ || ne ... ȝe _om._ || 17. Nawt te chirche
+ uestemenz ne þe chaliz || ȝif ... oðer _om._ || 18. stre{n}gðe
+ || make || vor _om._ B || swuch | swich C || lokinge | witing C
+ || 19a. muchel bifallen | muchel uuel ilu{m}pen C || vuel _om._
+ || siðe]
+
++I+N wið ower wanes ne leote ȝe namon slepeN · Ȝef muchel neod
+mid alle makeð breoken ower hus · hwil hit eauer is {20}
+ibroken · habbeð þrinne wið ow a wummon of cleane lif deies ant
+nihteS.
+
+ wiði{n}nen ower woanes : ne lete ȝe nenne mon slepen. ȝif muchel
+ neode mid alle makeð breken {20} ower hus : þeo hwule ðet hit
+ eu{er} is i broken : loke þet ȝe habben þeri{n}e mid ou one
+ wu{m}mon of clene liue . deies ⁊ nihtes.
+
+ [Collations: 19b. Inwið B || owre || wahes | wanes C || lete ȝe
+ _bis_ || 20. na wepmo{n} | nan mo{n} C || ȝef C || muche B ||
+ ned | neod C || wið makes B || to breke | breoken C || 21. owre
+ || þe _om._ B || hwil B || ðet _om._ B || eau{er} B || loke þet
+ ȝe _om._ B || haues | habbeð C || ter{}inne | þrinne C || 22.
+ wið ow B || a | an C || cleane lif B || daies || nichtes C]
+
++F+or þi þ̵ wepmen ne seoð ow ne ȝe ham · wel mei don of ower
+clað beo hit hwit beo hit blac bute hit beo unorne · warm ⁊ wel
+iwraht · felles wel itawet · ⁊ habbeð ase monie as ow to neodeð
+to bedde ⁊ to rugge. {25}
+
+
+ ++Uor{}ði þet no mon ne i{}sihð ou . ne ȝe ne i{}seoð nenne mon :
+ wel mei don of ower cloðes . beon heo hwite : beon heo blake.
+ bute þet heo beon unorne ⁊ warme ⁊ wel i wrouhte. uelles wel i
+ tauwed. {25} ⁊ habbeð ase monie ase ou to neodeð . to bedde and
+ eke to rugge.
+
+ [Linenote:
+ 23, 24. _welmeidon_ MS.]
+
+ [Collations: 23. For B || na nan C || seo | sið C || ow B || ne
+ iseoð _om_. B || ham | him C || 24. duhen || owre | ouwer C ||
+ clað B || beo hit hwit beo hit blac bute hit beo B || 25. ⁊
+ _om._ B || warm B || iwraht | iwracht C || felles B || iteawet |
+ itauwet C || 26. habbes || as ow B || to nedes || eke _om._ B]
+
++N+est flesch ne schal nan werien linnene clað bute hit beo of
+hearde ⁊ of greate heorden. Stamin habbe hwa{}se wule · hwa{}se
+wule beo buten. Ȝe schulen in an hetter ant igurd liggen · swa
+leoðeliche þah þ̵ ȝe mahen honden put [f. 113v] ten þer{}under.
+Nest lich nan ne gurde hire wið na cunne gurdles : bute þurh
+schriftes leaue. Ne {30} beore nan irn ne here · ne ilespiles
+felles · ne ne beate hire þer{}wið{;} ne wið scurge i{}leadet ·
+wið holin ne wið breres · ne biblodgi hire seolf{;} wið{}ute
+schriftes leaue · nohwer ne binetli hire · ne ne beate bi{}uoren
+· ne na keoruunge ne keorue · ne ne neome ed eanes to luðere
+disceplines · te{m}ptaciuns forte acwenchen · ne for na bote {35}
+aȝein cundeliche secnesses · nan uncundelich lechecreft ne leue
+ȝe ne ne fondin · wið{}uten ower meistres read{;} leste ow
+stonde wurse.
+
+
+ ++Nexst fleshe ne schal non werien no linnene cloð bute ȝif hit
+ beo of herde and of greate heorden. stamin `habbe´ hwo{}se wule.
+ and hwo{}se wule mei beon buten. ȝe schullen liggen in on heater
+ and i gurd. ne bere ȝe non iren . ne here . ne [f. 117r]
+ irspiles felles. {30} ne ne beate`ou´þer mide. ne mid schurge
+ i{}leðered : ne i{}leaded. ne mid holie . ne mid breres . ne ne
+ biblodge hire sulf : wið{}uten schriftes leaue . ne ne nime et
+ enes to ueole disceplines.
+
+ [Collations: 27. Nest flesch B || nan B || werie || no _om._
+ || nan C || cloð _om._ B || ȝif _om._ B || 28. harde B ||
+ heordes || were C || hwa B || wile || 29. and _om._ || hwa B
+ || nule{;} beo wið uten || mei beon _om._ C || schuln in |
+ schulen in C || an B || hatter | hetter C || 30. gurd liggen
+ | igurd liggen C || were nan irn | beore nan iren C || haire
+ || ylespiles B || 31. hire þerwið B || wið B || i leðered ne
+ _om._ B || ileadet B || ne _om._ B || 32. wið holin | wið
+ holine C || wið B || ne blodeke | ne bibloðgi C || selue{n}
+ | seolf C || ute C || schirches || 33a. nine _for_ ne ne ||
+ neome C || ateanes | ed eanes C || feole B || disciplines |
+ diciplines C]
+
++O+wer schon i winter beon meoke · greate ⁊ warme. I sumer ȝe
+habbeð leaue bearuot gan ⁊ sitten ⁊ lihte scheos werieN ·
++H+osen wið ute vampez{;} ligge in hwa{}se likeð · +I+scheoed ne
+slepe ȝe nawt · ne {40} noh wer bute i bedde. Sum wummon
+inohreaðe wereð þe brech of here ful wel icnottet · þe
+streapeles dun to þe vet ilacet ful feaste · ah eauer is best þe
+swete ⁊ te swote heorte. Me is leou{er}e þ̵ ȝe þolien wel an
+heard word{;} þen an heard here.
+
+ ower schon beon greate and warme. Ine sumer ȝe habbeð leaue
+ uorto gon and sitten baruot. and hosen wið{}uten uaumpez . and
+ ligge ine ham : hwo{}so likeð. Su{m} {35} wu{m}on i{}nouh{}reaðe
+ . wereð þe brech of heare fulwel i{}knotted . and þe strapeles
+ adun to hire uet. i laced ful ueste.
+
+ [Collations: 33b. owre || scheon C || 34. I | In C ||
+ haue{n} || barefot to Gan ⁊ sitten | barfot gan ⁊ sitten C
+ || 35. and _om._ B || Hose || uampez | uampeð C || and _om._
+ B || ham _om_. B || hwa se like | hwase wule C || 36. mon ||
+ inohraðe | inochraðe C || weres te brec || haire | here C ||
+ icnotten | icnotted C || and _om._ B || 37a. strapples ||
+ dun to þe fet B || faste]
+
+Ȝef ȝe muhen beo wimpelles ⁊ ȝe wel wullen{;} beoð bi warme
+cappen · ⁊ þer{}uppon hwite oðer blake veiles. {45} Anc{re}n
+summe sungið in hare wimplunge{;} na leasse þen leafdis. Ah þah
+seið sum þ̵ hit limpeð to euch wummon cundeliche forte werien
+wimpel · Nai · wimpel ne heaued clað nowðer ne nempneð hali
+writ{;} ah wriheles ane ·
+
+ ȝif ȝe muwen beon wimpel leas : *⁊ ȝe wel wullen* beoð bi warme
+ keppen . and þeruppon *oðer hwite oðer* blake ueiles. *Ancren
+ su{m}me sungið in ha[re] wimlunge na lesse þene lefdị Sum seið
+ þ̵ hit limped . to e[i] wu{m}mon cu{n}deliche{;} {40} for{}te
+ weri[en] wimpel. Nai . Wimpel ne hef[ed] nouðer ne nemneð hali
+ writ{;} ah wriheles of heuet.
+
+ [Collations: 37b. _For_ ȝif ... bi, T _has_ habbes || ȝef ȝe
+ mahen (_over_ muchel _del._) beo wimpelles C || 38. cappes |
+ cappen C || and ... wimlunge _in_ l. 52 _om._ || þruppo{n} C
+ || 39. ueilles C]
+
+Ad corinthios · _Mulier uelet caput suu{m}_ · Wummon seið þe
+apostle schal wreon hire heaued. wrihen he seið {50} nawt
+wimpliN. wrihen ha schal hire scheome · as eue sunfule dohteR ·
+i mungunge of þe sunne þ̵ schende us on earst alle · ant nawt
+drahe þe wriheles to tiffunge ⁊ to prude ·
+
+ Ad cor[inth.] _M{u}lier uelet cap{ut} suu{m}_. Wu{m}mon seið þe
+ apostel schal wrihen hi[re] heauet. wrihen he seið naut wimplin.
+ wrihen ha schal hire scheome as sunfule eue dohte[r{;}] i
+ mu{n}gunge of þe su{n}ne þ̵ sch[en]de us erst alle ⁊ naut {45}
+ drah[en] þ̵ wriheles te tiffung ⁊ te p{ru}[e].
+
+Eft wule [f. 114r] þe apostle þ̵ wummon wreo i chirche hire neb
+ȝetten · leste uuel þoht arise þurh hire onsihðe · _Et hoc {est}
+propt{er} ang{e}los_. hwi þenne {55} þu chirch ancre iwimplet
+openest þi neb to wepmonnes ehe{;} toȝeines þe sist men{;}
+spekeð þe apostle · ȝef þu þe ne hudest. ah ȝef þ̵ ei þing
+wriheð þi neb from monnes ehe · beo hit wah beo hit clað · i wel
+i rund windowe · wel mei duhen ancre of oðer wimplunge. Toȝeines
+þe þe þ{us} ne dest{;} spekeð þe apostle nawt toȝeines oþre ·
+þ̵ {60} hare ahne wah wriheð wið euch{}monnes sihðe. þer
+awakenið ofte wake þohtes of · ⁊ werkes oðerhwileS. Hwa{}se wule
+beon isehen{;} þah ha atiffi hire nis nawt muche wunder{;} ah to
+godes ehnen ha is lufsumre{;} þe is for þe luue of him{;}
+untiffet wið{}uteN.
+
+ Eft wule seinte pauel þ̵ wu{m}m[o{n}] wreo i chirche hire neb
+ ȝette leste vuel þoht arise þurh hir[e] on{}sihðe ⁊ _h{oc} {est}
+ · p{ro}p{ter} ang[e]los_. Hwi þenne þu chirche ancre al beo þu
+ iwimplet{;} openest þah þi neb to weopmones ehe . Te ȝeines þe.
+ þe isist men spekeð seinte pauel. Ah ȝef ei þing {50} wriheð{;}
+ þi neb fro{m} mo{n}nes ehe{;} beo hit wah beo hit clað i{}þi
+ p{ar}lures þurl{;} wel mei duhen ancre of oðer wimlu{ng}e.*
+ Hwo{}se wule beon i{}seien . þauh heo atiffe hire{;} nis nout
+ muchel wunder . auh to godes eien . heo is lufsumere þet is uor
+ ðe luue of him{;} untiffed wið{}uten.
+
+ [Linenote:
+ 52. _wimlumpe_ MS.]
+
+ [Collations: 52. hwa B || 53. wile || isehen | iseȝen C ||
+ of alle þ hire cume{n} to _add_. || þah | þach C || ho | ha
+ C || atiffen | atifi C || ham | na | nan C || muche B || 54.
+ Ah | ach C || ehne | echne{n} C || ho | ha C || lufsumer ||
+ þe is C || for B || 55a. untiffet B]
+
++R+ing ne broche ne habbe ȝe · ne gurdel imembret · ne glouen ne
+nan swuch {65} þing þ̵ ow ne deh to habben. A meoke surpliz ȝe
+mahen in hat sumer werien.
+
+ Ring . ne broche nabbe ȝe . ne gurdel i{}me{m}bred . {55} ne
+ glouen . ne no swuch þing þet ou . ne deih for{}to habben.
+ *vnderstondeð . þ̵ of alle þeose þinges nis nan hest ne forbot
+ for alle ha beoð of þe vttere riwle þ̵ is lute strencðe of{;}
+ for hwon þ̵ te inre beo wel iwist as ic seide i þe frumðe . {ha}
+ mei beon ichanget hwer{}se euer ei neod oder eni skile hit askeð
+ . eft{er} þ̵ ha mei ase {60} þuften . best seruin þe leafdi
+ riwle.*
+
+ [Linenotes:
+ 55. _i menbred_ MS. || 59. _ha_] _&_ MS.]
+
+ [Collations: 55b. ni || ni || i membret || 56. ni gloues ||
+ na | nan C || swich C || ow B || deah || i burð C || for
+ _om._ B]
+
++E+auer me is leou{er}e se ȝe doð greattre werkes. +N+e makie ȝe
+nane purses forte freondin ow wið · bute to þeo þ̵ ower meistre
+ȝeueð ow his leaue · ne huue ne blod{}binde of seolc · ne laz
+buten leaue · Ah schapieð ⁊ seowið ⁊ mendið chirche claðes · ⁊
+poure monne hettren. {70} na swuch þing ne schule ȝe ȝeouen
+wið{}uteN schriftes leaue · namare þen neomen · þ̵ ȝe ne seggen
+hi{m} fore{;} as of oðre þinges · kun oðer cuððe · hu ofte ȝe
+under uengen · hulonge ȝe edheolden. tendre of cunne limpeð nawt
+ancre beonne. A mon wes of religiun · ⁊ com to him efter help
+his fleschliche broðer · ⁊ he tahte him to his þridde {75}
+breðer · þe wes dead biburiet. Þe ondswerede wundrinde · Nai
+q{uo}ð he nis he dead? ant ich q{uo}ð þe hali mon [f. 114v] am
+dead gasteliche. Na fleschlich freond ne easki me fleschlich
+froure. Amices ⁊ parures · worldliche leafdis mahen inoh wurchen
+· ant ȝef ȝe ham makieð{;} ne makie ȝe þrof na mustreisun ·
+veine gloire attreð alle {80} gode þeawes · ⁊ alle gode werkes.
+Criblin ne schal nan of ow for luue ne for hure. Taueles ne
+forbeode ich nawt. Ȝef sum riueð surpliz oðeR measse kemese{;}
+oþre riuunges ne riue ha nawt nomeliche oueregede · bute for
+muche neode.
+
+ [Linenotes:
+ 75. _to his_] _is_ on erasure. || 76. _breðer_] _er_ on erasure. ||
+ 77. Before _nis_, _d_ erased.]
+
+
+ ++Euer me is leouere . so ȝe don gretture werkes. ne makie none
+ purses . uorte ureonden ou mide .* bute to þeo þ̵ ower meistre
+ ȝeoueð ow his leaue*{;} ne blodbendes of seolke .* ne laz . bute
+ leaue*{;} auh schepieð and seouweð and amendeð chirche cloðes .
+ and poure {65} monne cloðes. no þing ne schule ȝe ȝiuen :
+ wið{}uten schriftes leaue.
+
+ [Collations: 62. Eauer B || leu{er}e | leoure C || se B ||
+ gratt{er}e | grett{er}e [[C]] || Ne ... cloðes _in_ l. 66
+ _om._ || make ȝe C || nane C || 63. forto freonden ow wið C ||
+ 64. blod binden of seolc C || 65. Ach schap`i´eð ⁊ seoweð ⁊
+ mendeð (e _over_ ạ) C || claðes C || 66. menne hettren C ||
+ Na | nan || `swuc´ C || ȝeoue{n} bute ȝe hauen chirches leaue ||
+ ȝeuen C]
+
++H+elpeð ow wið ower ahne swinc se forð se ȝe eauer mahen to
+schriden ow seoluen ⁊ feden ȝef {85} neod is · ⁊ þeo þe ow
+seruið. +A+s sein Jerome leareð · ne beo ȝe neauer longe ne
+lihtliche of sum{}þing allunges idel · for anan rihtes þe feond
+beot hire his werc þe i godes werc ne swinkeð · ⁊ tuteleð anan
+toward hire. foR hwil he sið hire bisi{;} he þencheð þus · for
+nawt ich schulde nu cume neh hire{;} ne mei ha nawt iȝemen to
+lustni {90} mi lare. Of idelnesse awakeneð muchel flesches
+fondunge. _Iniquitas Sodome{;} saturitas panis ⁊ ocium_ · þ̵ is
+· SodomeS cwedschipe com of idelnesse ⁊ of ful wombe. Irn þ̵ lið
+stille gedereð sone rust · weater þe ne stureð nawt{;} readliche
+stinkeð.
+
+ helpeð mid ower owune swinke so uorð so ȝe muwen to schruden ou
+ suluen and *feden ȝef neod is* þeo ðet ou serueð . ase seint
+ ierome lereð : ne beo ȝe neu{er} idel . uor anonrihtes ðe ueond
+ beot hire his werc : þet ine godes werke ne wurcheð . and he
+ tuteleð anonrihtes {70} touward hire. uor þeo hwule [f. 117v]
+ þet he isihð hire bisi . `he´ þencheð þus . vor nout ich schulde
+ nu kumen neih hire{;} ne mei heo nout i{}hwulen uorto her`c´nen
+ mine lore. of idelnesse awakeneð muchel flesshes fondunge .
+ _Iniq{ui}tas sodome . sat{ur}itas panis ⁊ ociu{m}_. þet is. al
+ sodomes cweadschipe kom of idelnesse : ⁊ of ful {75} wombe. Iren
+ þet lið stille{;} gedereð sone rust . and water þet ne stureð
+ nout readliche stinkeð.
+
+ [Collations: 67. Helpes || wið B || owre || ahne | achne C ||
+ swinc | swinch C || se forð se B || muhen | muchȝen C ||
+ 68. ow seluen | ow seoluen C || ta þ̵ ow serue{n} | ow
+ seruið C || As B || sein || 69. leares | leareð C || neau{er} B
+ || `allu{n}ge´ idel `⁊ se forð as ȝe mahen´ C || for B ||
+ ananrihtes | ananrichtes C || te || feond | feont C || bedes. ||
+ 70. þe C || i | in C || werc B || swinkes | swinkeð C || he
+ _om._ B || tuteles | anan B || 71. toward | towart C || for hwil
+ he B || seos | sið C || 72. he þe swike þenches t{us} || for B
+ || noht | naut C || ischulde nu cume to hire | cumen nu nech
+ hire C || mai || 73. ho | ha C || nawt | naut C || ȝeme nu |
+ iȝemen C || to B || lustne{n} mi | lustin min C || lare B ||
+ wakene{n} || 74. muchele || flesches B || fondinges || 75. al
+ _om._ B || sodome || cwedschipe C || com B || 76. wambe || Irn
+ þ̵ lis || Gederes || muche C || and _om._ B || 77a. stures ||
+ nawt | naut C || raðliche | readiliche C || stinkes]
+
++A+ncre ne schal nawt forwurðe scolmeistre · ne turnen ancre
+husto {95} childrene scole · hire meiden mei learen sum oðer
+meiden · þ̵ were pliht of to leornin among{e} wepmen · oðer
+bimong gromes. ah ancre ne ah to ȝemen bute godd ane · þah bi
+hire meistres read ha mei sum rihten ⁊ helpen to learen.
+
+ ancre ne schal nout forwurðen scolme`i´stre : ne turnen hire
+ ancre hus{;} to childrene scole. hire meiden mei þauh techen
+ su{m} lutel meiden. þet were dute of forto leornen among gromes
+ . auh ancre ne ouh forto ȝemen bute god one. *þah {80} bi hire
+ meistres read{;} ha mei su{m} rihten ⁊ helpe te leren.*
+
+ [Collations: 77b. ȝe ne schule sende lettres. | Ne underfo
+ lettres bute leaue C || nawt | naut C || forwurðe B ||
+ scolemeister || scol _above erasure_ C || 78. hire _om._ B ||
+ ancres || childre`ne´ schole C || Hire ... leren _in l._ 81
+ _om._ || 79. þauh _om._ C || learen C || lute C || of{;} to C ||
+ 80. bimong gremes C || Ach C || nach to ȝeme C || ane C]
+
+Ȝe ne schulen senden leattres · ne underuon leattres · ne writen
+bute leaue. Ȝe schulen beon i doddet · {100} oðer ȝef ȝe wulleð
+ischauen fowr siðen i þe ȝer · to lihtin ower heaued · beo bi þe
+her ieueset{;} [f. 115r] hwa{}se swa is leouere · ant as ofte
+ileten blod ⁊ ȝef neod iS{;} oftre · Þe mei beo þer buten{;} ich
+hit mei wel þolien. Hwen ȝe beoð ilete blod{;} ȝe ne schule don
+na þing þe þreo dahes þ̵ ow greueð · ah talkið to ower {105}
+meidnes · ⁊ wið þeawfule talen schurteð ow to{}gederes. Ȝe maheN
+swa don ofte hwen ow þuncheð heuie{;} oðer beoð for sum
+worltlich þing sare oðer seke · þah euch worltlich froure is
+unwurðe to ancre.
+
+ [Linenote:
+ 104. After _beoð_, _al greiðe_ struck out.]
+
+
+ ++Ȝe ne schulen senden lettres . ne underuon lettres . ne
+ writen : buten leaue. ȝe schulen beon i{}dodded four siðen iðe
+ ȝere : uorto lihten ower heaued. *oðer ȝef ȝe wulled ischauen.
+ hwa se wule ieveset. ah ha mot te oft{er}e weschen ⁊ kemben hire
+ heauet*{;} and ase ofte ileten {85} blod . and oftere ȝif neod
+ is . and hwo so mei beon þer wið uten{;} ich hit mei wel i
+ þolien. hwon ȝe beoð i{}leten blod . ȝe ne schulen don no þing
+ þeo þreo dawes{;} þet ou greue . auh talkeð mid ower meidenes.
+ and mid þeaufule talen : schurteð ou to gederes. ȝe muwen don so
+ ofte : hwon ou þuncheð heuie . oðer beoð uor sume worldliche
+ þinge {90} sorie : oðer seke.
+
+ [Collations: 82. und{er}fon || bute || 83. schule C || beo ||
+ idoddet C || iþ{e} ȝer fiftene siðe || ȝer C uorto ... heauet
+ _in l. 85 om._ || to lichten ower heauet C || 85. ⁊ fowr siðe
+ ilet{en} | ⁊ as ofte ilete blod | `⁊ ȝef neod is oftere´ C ||
+ 86. oftre || ned || and ... þolien _om._ C || Hwa se mai wel
+ beo wið ute{n}: ich hit mai þolie{n} || 87. Hwon ... blod
+ _om._ C || Hwe{n} || arn schule C do þreo daies na þi{n}g þ̵ ow
+ greues || don `þeo´ þreo daȝes nan þing þ̵ ow greueð C || 88. Ah
+ ach C || talkes || to B || owre seruant | ower meidnes C ||
+ 89. wið B || þeawfule | þeufule C || tales: schurtes ow |
+ schurtið C || muhen | muȝe C || swa don ofte hwen ow B ||
+ 90. þu{n}ches || heui C || arn || for sum B || worldlich C ||
+ þing B || 91a. sari B]
+
++S+wa wisliche witeð ow in ower blodletunge{;} ⁊ haldeð ow i
+swuch reste{;} þ̵ ȝe longe þreft{er} mahen i godes seruise þe
+monluker swinken · {110} ant alswa hwen ȝe feleð eani secnesse.
+Muchel sotschipe hit is leosen for an dei{;} tene oðer tweolue.
++V+esscheð ow hwer{}se neod is as ofte as ȝe wulleð ·
+
+ So wisliche witeð ou i{n} our blod{}letunge : and holdeð ou ine
+ swuche reste . þet ȝe longe þer efter muwen ine godes seruise þe
+ monluker swinken . and also hwon ȝe i{}ueleð eni secnesse . vor
+ muchel sotschipe hit is. uorto [f. 118r] uorleosen uor one deie .
+ tene oðer tweolue. Wassheð ou hwar se ȝe habbeð neode : ase ofte
+  {95} ase ȝe wulleð.
+
+ [Collations: 91b. Swa B wislich C || wites || Of ower
+ blodletunge _in marg._ C || ow B || owre | ower C ||
+ blodletinge || 92. haldes | haldeð C || ow B || iswuch | in
+ swich C || rest || þraft{er} | þreft{er} C || muhen | muȝen C ||
+ ine _om._ C || i{}godes || 93. þe _om._ C || wurchen C ||
+ alswa | alse C || hwen B || felen | feleð C || ani B || 94. vor
+ _om._ B || muche B || sotchipe C || uorto _om._ C || to lose
+ | leosen C || for an B || dai | dei C || 95. twelue | tweọlue C
+ || Vas _del._ wasches _in marg._ wescheð C || ow B || hwer B ||
+ ned is | neod is C || as B || 96. as B || wiln | wull{et} C ||
+ Ouwer meidnes riwle _in marg._ C]
+
+ [[96. wull{et} C _corrected in Notes from “wulh”_]]
+
+⁊ ower oþre þinges. Nes neauer fulðe godd leof · þah pou{er}te
+⁊ unorneschipe beon him licwurðe. +V+Nderstondeð eauer of alle
+þeose þinges · þ̵ nan nis heast ne forbod þ̵ {115} beoð of þe
+uttre riwle · þet is lute strengðe of. for hwon þ̵ te inre beo
+wel iwist as ich seide i þe frumðe · þeos mei beon ichanget
+hwer{}se eani neod oðer eani skile hit easkeð · efter þ̵ ha best
+mei þe leafdi riwle seruin as hire eadmode þuften · ah
+sikerliche wið{}uten hire þe leafdi feareð to wundre.
+
+ [Linenote:
+ 120. _towundre_ MS.]
+
+ [[This section has no parallel in the Cotton MSS.]]
+
+
++A+ncre þe naueð nawt neh {120} honde hire fode{;} beoð bisie
+twa wummen. An eauer þe leaue ed hame{;} an oþer þe wende ut ·
+hwenne driueð neod · ⁊ þeo beo ful unorne wið{}uten euch
+tiffunge · oðer a lutel þuftene{;} oðer of feier ealde. Bi þe
+wei as ha geað{;} ga singinde hire beoden · ne ne halde na tale
+wið mon ne wið wummon · ne sitte ne ne stonde · bute þ̵ {125}
+leaste þet ha eauer mei ear þen ha ham cume. Nohwider elles ne
+ga [f. 115v] heo bute þider as me send hire · wið{}ute leaue ·
+ne ne eote ha ne ne drinke ute ·
+
+
+ ++Ancre þet naueð nout neih honde hire uode : beoð bisie two
+ wu{m}men . on ðet bi{}leaue eu{er} ethom . an oðer þet wende ut
+ hwon hit is neod . and þeo beo ful unorne *oðer a lute þuhten*
+ oðer of feir elde and biðe weie ase heo geð . go singinde hire
+ beoden . {100} ne ne holde heo nout none tale mid mon ne mid
+ wu{m}mon . ne ne sitte ne ne stonde bute þet leste þet heo mei
+ er þen heo kume hom. nouhwuder elles ne go heo{;} bute þider ase
+ me sent hire. wið{}ute leaue : ne ete heo ne ne drinke ute.
+
+ [Linenote:
+ 102. After _mei_ erasure of one letter.]
+
+ [Collations: 97. Anker || þe C || naues || nawt | naut C || neh
+ hond | nech hont C || fode B || beos || bisi || twa wimmen B ||
+ 98. an B || þe C || leaue eau{er} _with erasure of two letters
+ before_ || eauer leaue C || at hame | ed hame C || þe C ||
+ 99. hwen B || ned driues | neod driueð C || tat || 100. of _om._
+ || feiȝer C || ealde B || and _om._ B || wei || as B || ho Gas |
+ ha geað C || Ga B || seiende | segginde C || beodes || 101. Ni
+ ne || halde B || heo nout _om._ B || na | nan C || wið B ||
+ wið B || ni sitte ne stonde | Ne sitten ne stonden C ||
+ 102. þe B || leaste || ho | ha C || ear B || þenne C || ho |
+ ha C || ham cume B || 103. Nohwider | Nochwder C || ga B || heo
+ _om._ || ha C || as B || mo{n} sendes || 104a. eote C || ho |
+ ha C]
+
+Þe oþer beo eauer inne · ne wið{}ute þe ȝeten : ne ga wið{}ute
+leaue. Ba beon obedient to hare dame in alle þing · bute i sunne
+ane · na þing nabben þet heo hit nute · ne underuo na {130} þing
+· ne ne ȝeoue nowðer{;} wið{}uten hire leaue. Na mon ne leote ȝe
+in · ne þe ȝung{re} ne speoke wið namon bute leaue · ne ga ha
+nawt ut of tune : wið{}uten siker fere · ȝef hit swa mei beon{;}
+ne ne ligge ute. ȝef heo ne con oboke{;} segge bi pa{te}r
+n{ost}res · ant bi auez hire ures · ⁊ wurche þ̵ me hat hire wið
+ute gruchu{n}ge. habbe eauer hire {135} earen opene toward hire
+dame.
+
+ þe oðer beo eu{er} i{n}ne . ne wið{}ute þe ȝeate ne go heo nout
+ wið{}ute leaue. boðe beon obedient to hore {105} dame i{n} alle
+ þinges{;} bute ine sūnne one. no þing nabben heo{;} þet hore
+ dame hit nute . ne ne underuon no þing . ne ne ȝiuen wið{}uten
+ hire leaue. Nenne mon ne leten heo in . ne ðe ȝungre ne speke
+ mid none monne : bute leaue . ne ne go nout ut of tune .
+ wið{}uten siker uere . ne ne ligge ute. ȝif heo ne con o boke :
+ sigge bi p{ate}r n{ostr}es {110} and bi auez hire vres . and
+ wurche þet me hat hire wið{}uten grucchunge. habbe euer hire
+ earen opene touward hire dame.
+
+ [Collations: 104b. eauer B || 105. ȝate | ȝete C || ga B ||
+ heo _om._ | ha C || nout _om._ B || Baðe | ba C || hare C ||
+ 106. þing B || in B || ane B || Na | Nan C || heo _om._ ||
+ 107. ho | heo C _for_ hore dame || ni vnderfo | Ne underuo C ||
+ na | nan C || ȝiue | ȝeouen C || _add_ nowðer | nouðer C ||
+ 108. leue || Na | Nan C || heo _om._ B || ni || ðe ȝungre
+ _om._ C || speoken C || mid none monne _om._ C || wið na
+ wepmo{n} || 109. wið ute B || leue || Ne ga B || noht |
+ naut C || 110. fere B || ȝef C || ho | ha C || on C || segge B
+ || 111. auees C || wurche ⁊ do hwat C || mo{n} bides ||
+ wið{}ute || grucchinge B || 112a. eau{er} B || eares ||
+ toward | towart C || lafdi]
+
+Nowðer of þe wummen ne beore from hare dame · ne ne bringe to
+hire nane idele talen{;} ne neowe tidinges · ne bitweonen ham
+seolf{;} ne singen ne ne speoken na ne worldliche spechen · ne
+lahhen swa ne pleien{;} þet ei mon þ̵ hit sehe{;} mahte hit to
+uuel turnen. Ouer alle þinges leasunges ⁊ luðere wordes {140}
+heatien. hare her beo icoruen · hare heaued clað sitte lahe ·
+eiðer ligge ane. Hare cop beo hehe isticchet · ⁊ bute broche.
+na{}mon ne seo ham unleppet ne open heaued. lah locunge habben.
+
+ [Linenote:
+ 141. _laḥhe_ MS.]
+
+ nouðer of ðe wu{m}men ne beren urom hore dame . ne ne bringen to
+ hire . none idele talen : ne neowe tiþinges . ne bitweonen ha{m}
+ sulf ne singen . ne ne speken none worldliche spechen . ne
+ lauhwen ne ne pleien so ðet {115} ei mon þet hit iseie . muhte
+ [f. 118v] hit to v`u´el t{ur}nen. ou{er} alle þing leasunge and
+ luðere wordes . hatien. Hore her beo i{}koruen . hore heuedcloð
+ sitte lowe. eiðer ligge one. Hore hesmel beo heie istihd{;} al
+ wið{}ute broche. no mon ne i{}seo ham unweawed . ne open heaued.
+ *Inwið þe wanes ha muhe werie scapeloris hwen mantel {120} ham
+ heuegeð . ute{;} gan i{}mantlet þe heauet i{}hudeket.* louh
+ lokunge habben.
+
+ [Collations: 112b. Nowðer || 113. of þe wummen _om._ C || of þe
+ familiers ne beo fra{m} hire lafdi ni ni bringe nowðer || ne
+ beore ne ne bringe to heore dame C || none _om._ B ||
+ 114. tales || newe || tidinges C || bitwenen B || self |
+ seolf C || ne ne singen C || ni ne speken | ne ne speoken ham
+ seolf C || 115. none _om._ C || nane speches || lahhen swa ne
+ pleien þ̵ | lachȝen swa ne pleiȝen þ̵ C || 116. ani || sehe |
+ sechȝe C || mihte | machte C || hit _om._ C || turnen hit ||
+ 117. þi{n}ge || leasinges | leasing C || uuele C || hare C ||
+ beon C || icoruen B || 118. hore ... i hudeket _om._ ||
+ hare C || clað C || lachȝe C || ane C || hare cop beo hechȝe
+ isticched C || 119. al _om._ C || na C || seo C || unlepped C]
+
+Heo ne schulen cussen na{}mon · ne cuðmon ne cunnes mon · ne for
+na cuððe cluppen · ne weschen hare heaued · ne lokin feaste o na
+mon{;} ne toggin {145} wið ne pleien. Hare weden beon of swuch
+schape · ⁊ al hare aturn swuch{;} þet hit beo edscene hwerto ha
+beoð iturnde. Hare lates lokin warliche · þ̵ nan ne mahe edwiten
+ham{;} in hus ne ut of hus. On alle wise forbeoren to wreaðen
+hare dame · ⁊ as ofte as heo hit doð{;} ear ha drinken oþer
+eoten{;} makien [f. 116r] hare venie · o cneon {150} dun biuoren
+hire ⁊ seggen · mea culpa · ⁊ underuon þe penitence þ̵ ha leið
+up{}on hire lutinde hire lahe.
+
+ heo ne schulen cussen nenne mon .* ne cuð{}mon ne cunes mo{n} .
+ ne for nan cuððe cluppen* ne uor luue cluppen . ne kuð ne unkuð
+ . ne wasshen hore heaued . ne loken ueste o none monne . ne
+ toggen mid him{;} ne pleien. hore weaden beon of swuche scheape
+  {125} ⁊ alle hore aturn swuch{;} þet hit beo eðcene hwarto heo
+ beoð i{}turnde. hore lates loken warliche . þet non ne edwite
+ ham ne ine huse ne ut of huse. on alle wise uorberen to wreððen
+ hore dame . and ase ofte ase heo hit doð er heo drinken oðer
+ eten . makien hore uenie akneon adun to þer eorðe biuoren hire :
+ ⁊ sigge _mea culpa_ . and underuon {130} ðe penitence : ðet heo
+ leið upon hire lutende hire louwe.
+
+ [Linenote:
+ 122. _cuð_ corr. out of _enð_.]
+
+ [Collations: 121. Lah lokinge | Lach locunge C || 122. Eiðer
+ ligge ane _add._ || ho | ha C || schulen _om._ C || schule ||
+ cusse B || na | nan C || cu{n}nes || 123. ni || na || ne uor
+ ... unkuð _om._ B || 124. ne ... heaued _om._ | nene weschen
+ hare C || Ni || loke B || faste || o na | on an C || mo{n} B ||
+ 125. toggle | toggi C || wið B || him _om._ B || pleiȝen C ||
+ Hare B || wede | weden C || beo || swuch | swich C ||
+ schape B || 126. al || ⁊ of swic aturn þ̵ `hit´ C || eðscene |
+ edsene C || hwerto B || ho | ha C || beon B || 127. Hare B ||
+ werliche C || nan B || etwite _over_ wite _del._ C || ne
+ _om._ B || i{n} hus B || 128. hus || forbeoren B || wradðen |
+ wraððen C || hare C || as B || 129. as B || ho | ha C || don ||
+ ear || ho | ha C || eoten C || Maken C || hire B || o cneos |
+ acneon C || 130. dun || to þer eorðe _om._ B || bifore |
+ biforen C || segge{n} B || vnd{er} fo || 131a. penitance C ||
+ ho | ha C || leis || ha{m} B || lutinde C || lahe | lachȝe C]
+
+Þe ancre þrefter neauer mare þ̵ ilke gult ne upbreide for na
+wreaððe · bute ȝef ha eft sone falle i þ̵ ilke · ah do hit
+allunge ut of hire heorte. Ȝef ei strif ariseð bitweone þe
+wummen{;} þe ancre makie eiðer to makien oþer venie o cneon to
+þer {155} eorðe · ⁊ eiðer rihte up oþer{;} ⁊ cussen on ende ·
+ant te ancre legge on eiðer{;} sum penitence · mare up o þe ilke
+þe greatluker gulte. Þis is a þing witen ha wel þ̵ is gode
+leouest{;} Sahtnesse ⁊ some · ⁊ te feond laðest · for{}þi he is
+eauer umben to arearen sum leaððe.
+
+ þe ancre neu{er} more þer efter þene ilke gult ne upb[r]eide
+ hire : uor none wreððe . bute ȝif heo eft sone ualle iðet ilke .
+ auh do hit allunge ut of hire heorte. and ȝif eni strif ariseð
+ bitweonen ðe wu{m}men{;} ðe ancre makie eiðer of ha{m} to makien
+ oðer venie akneon to ðer eorðe . and {135} eiðer rihte up oðer :
+ ⁊ kussen ha{m} on ende . and þe ancre legge on eiðer su{m}
+ penitence. More upon þeo ilke : ðet gretluker haueð agult. þis is
+ o þing wute `ȝe´ [f. 119r] wel to soðe ðet is gode leouest{;}
+ seih[t]nesse ⁊ some. ⁊ þe ueonde loðest. and for{}þi he is
+ eu{er} umbe to arearen sume wreððe.
+
+ [Linenote:
+ 138. _ȝe_ added in margin.]
+
+ [Collations: 131b. anker || 132. þilke gult neau{er} mare þr
+ aft{er} | þer efter neau{er} mare þilke gult C || hire
+ _om._ B || for B || na | nan C || 133. wraððe B || ȝef C ||
+ ho | ha C || sones falle B || i þat ilke | i þilke C || Ah |
+ Ach C || 134. and _om._ B || ȝef C || ani B || rises ||
+ bitwene{n} ham utewið{;} | bitwene þe wi{m}men C || þe anker ||
+ 135. make B || of ham _om._ B || make B || þe oðer C ||
+ o cneos | o cneon C || dun to þe | to þe C || 136. richte C ||
+ cussen on B || te anker leie || 137. penitance C || Mare B ||
+ up o þ̵ ilke | up on þilke C || þe C || greatluker || gulte B ||
+ 138. is _om._ C || a | an C || wite{n} B || ho | ha C || to soðe
+ _om._ B || godd | god C || leuest || 139. sahtnesse |
+ sachtnesse C || somentale || te feond | þe feont C || laðest B
+ || and _om._ B || eau{er} umben B || 140a. reare | arere C ||
+ su{m} laððe B]
+
+Nu sið þe sweoke wel · þ̵ hwen fur is wel o brune{;} ⁊ me wule
+þ̵ hit aga{;} {160} me sundreð þe brondes · ⁊ he deð {n}ond þ̵
+ilke. luue is ih{es}u c{ri}stes fur · þ̵ he wule þ̵ bleasie aa i
+þin heorte · ant te deouel blaweð forte puffen hit ut. Hwen his
+blawunge ne geineð nawt · he bringeð up sum uuel word · oðer sum
+oþer nohtunge · hwer þurh ha to hurten eiðer fro{m}mard oþer · ⁊
+te hali gastes fuR cwencheð hwen þe {165} brondes þurh wreaððe
+beoð isundret. forþi halden ham i luue feaste to gederes · Ant
+ne beo ha{m} nawt of hwen þe feond blawe · nomeliche ȝef monie
+beon iueietsomet{;} ⁊ wel wið luue ontende.
+
+ [Linenote:
+ 161. _hond_ MS.]
+
+ nu isihð ðe deouel wel ðet hwon þet fur {140} is wel o brune . ⁊
+ me wule ðet hit go ut : me sundreð ðe brondes . and he deð `also´
+ onond þet ilke. luue is ih{es}u cristes fur þet he wule ðet
+ blasie i{n} vre heorte . and þe deouel bloweð forto puffen hit
+ ut . and hwon his blowinge ne geineð nout : þeonne bringeð he up
+ su{m} luðer word . oðer su{m} oþer nouhtunge : hwar þuruh heo to
+ hurteð eiðer {145} uro{m}mard oðer{;} and þe holi gostes fur{;}
+ acwencheð hwon ðe brondes þuruh wreððe{;} beoð i{}sundred. and
+ for{}þi holden ha{m} ine luue ueste to{}gederes . and ne beo
+ ha{m} nout of{;} hwon ðe ueond blowe . and nomeliche ȝif monie
+ beoð i ueied somed{;} and wel mid luue ontende.
+
+ [Collations: 140b. seos | sið C || te swike | þe sweoke C ||
+ hwe{n} fur B || 141. onbrune C || mo{n} wile || Ga B || mon
+ sundres te || brendes C || 142. dos hond to þ̵ ilke | deð þ̵
+ ilke C || fuir || wile || 143. owre || te || blawes | blaweð C
+ || 144. and _om._ B || hwe{n} B || blast | blawunge C || Geines
+ || nawt | naut C || þeonne _om._ B || he bringes | he bringeð C
+ || 145. luðer _om._ || hwat | nochtunge C || hwer B || þurh |
+ þurch C || ho | ha C || hurren B || 146. framward |
+ fro{m}mart C || te || hali gastes B || cwenches | cwencheð C ||
+ hwe{n} || 147. þurh | þurch C || wraððe B || beo{n} isundret ||
+ and _om._ B || halde | halden C || iluue | inluue C || faste |
+ feste C || 148. nawt | naut C || hwe{n} B || feo{n}d | feont C
+ || blawe B || and _om._ B || 149. nomeli || ȝef C || beon B ||
+ ifest to Gedere || iueiȝet somet C || wel _om._ || wið B ||
+ ontendet]
+
+Þah þe ancre on hire meidnes for openliche gultes legge
+penitence{;} to þe preost noðeleater schriuen ham hwen neod is ·
+ah eauer þah wið leaue. Ȝef ha {170} ne cunnen nawt þe mete
+g{ra}ceS · seggen in hare stude{;} p{ate}r n{oste}r biuoren{;} ⁊
+aue Maria · ⁊ eft{er} mete alswa · ant a Credo mare · ⁊ segge
+þ{us} on ende · feader · Sune · hali gast al mihti godd · ȝeoue
+ure dame his g{ra}ce · [f. 116v] se lengre se mare · ⁊ leue hire
+⁊ us ba neomen god ende · for{}ȝelde alle þe us god doð · ⁊
+milci hare sawle þe us god {175} idon habbeð · hare sawle ⁊ alle
+cristene sawleS.
+
+ Þauh ðe ancre on hire meidenes uor openliche gultes . legge
+ penitence {150} neu{er} ðe later to ðe preoste schriuen ha{m}
+ ofte . auh eu{er} þauh mid leaue. and ȝif heo ne kunnen nout ðe
+ mete graces : siggen i{n} hore stude{;} p{ate}r . n{oste}r . ⁊
+ aue maria biuoren mete . and efter mete also . ⁊ credo moare .
+ and siggen þus on ende . veder ⁊ sune ⁊ holi gost . ⁊ on almihti
+ god{;} he ȝiue ure dame his grace{;} so lengre so more . {155} ⁊
+ leue hire ⁊ us boðe nimen god endinge . ⁊ forȝelde alle ðet us
+ god doð . ⁊ milce hore soulen : þet us god i don habbeð . hore
+ soulen ⁊ alle cristene soulen. am{en}.
+
+ [Collations: 150. Þah | þach C || þe _om._ || anker || seruanz
+ || for B || Giltes || leie || penitance C || 151. to p{re}ost
+ no ðe lat{er}e | to þe preost no ðe latere C || Ah | Ach C ||
+ eau{er} B || þah | þach C || wið B || 152. and _om._ B || ȝef C
+ || ho | ha C || cunen noht | cunne naut C || te || seggen B ||
+ hare C || 153. studen C || Pat{er} n{oste}r biforen | p{ate}r
+ n{oste}r biuoren C || maria. Aft{er} mete alswa | marie.
+ eft{er} mete alse C || 154. a crede C || mare B || seggen |
+ segge C || fader sune B || ⁊ _om._ || hali gast B ||
+ 155. ⁊ _om._ B || an B || almichtin C || godd || he _om._ B ||
+ ȝeoue C || lauedi || se B || se mare B || 156. baðe | ba C ||
+ nime | neome C || ende B || ⁊ _om._ B || þe C || 157. don ||
+ heore C || sawle | saule C || ⁊ þ̵ us | þe us C || haue{n} ||
+ hore soulen _om._ C || sawle || 158a. sawle | saule C || am{en}
+ _om._ B]
+
++B+itweone mel ne gruchesi ȝe nawt · nowðer frut ne oðerhwet{;}
+ne drinken bute leaue . ⁊ te leaue beo liht in al þ̵ nis sunne.
+Ed te mete na word · oðer lut{;} ⁊ teo stille. Alswa efter þe
+ancre complie · aþet p{ri}me · ne don na þing ne seggen{;}
+hweR{}þurh hire silence mahe {180} beon isturbet.
+
+ [Linenote:
+ 177. _gruchesi_] _ch_ on an erasure.]
+
+ Bitweonen mele ne gruselie ȝe nout . nouðer frut{;} `ne´
+ oðerhwat . ne `ne´ drinken wið{}uten leaue . [f. 119v] auh þe
+ leaue beo liht i{n} alle þeo þinges{;} þer nis sunne. Ette mete
+  {160} no word . oðer lut . ⁊ þeo beon stille. also efter ðe
+ ancre cu{m}plie uort midmorwen . ne don no þing . ne ne siggen .
+ hwar þuruh hire silence muwe beon i{}sturbed.
+
+ [Collations: 158b. Bitwene B || meal | mel C || gruse | gruuesi
+ C || ȝe _om._ C || nawt | naut C || 159. nowðer | nouðer C ||
+ fruit || oðer hwet C || ni | ne C || drinke || bute B || 160. ⁊
+ te | ⁊ þe C || licht C || al þ̵ nis B || At te | ed þe C || na |
+ nan C || 161. ⁊ ta stille | ⁊ þeo stille C || Alswa B || aft{er}
+ ancres B || aðet p{ri}me | oðet prime C || 162. ni do þi{n}g ne
+ segge | ne don nan þing ne seggen C || hwer þurh | hwar þurch C
+ || 163a. muhe | muȝe C || beo dest{ur}bet | beon to sturbed C]
+
++N+an ancre seruant ne ahte bi rihte to easkin iset hure · bute
+mete ⁊ hure þ̵ ha mei flutte bi{;} ant godes milce. Ne mis{}leue
+nan godd{;} hwet{}se tide of þe ancre · þ̵ he hire trukie. þe
+meidnes wið{}uten ȝef ha seruið þe ancre alswa as ha ahen · hare
+hure schal beon þe hehe blisse of heouene. Hwa{}se haueð ehe of
+hope toward {185} se heh bure{;} gleadliche wule ha seruui ⁊
+lihtliche alle wa · ⁊ alle teone þolien. wið eise ⁊ wið este ne
+buð me nawt bliSSe.
+
+ non ancre seruant ne ouhte mid rihte uorto asken i{}sette
+ huire{;} bute mete ⁊ cloð : þet heo mei vlutten bi . ⁊ godes
+ milce. ne mis{}leue no{n} god{;} hwat so bitide of ðe ancre :
+  {165} þet he hire trukie. Þe meidenes wið{}uten ȝif heo serueð
+ ðe ancre also ase heo owen{;} hore hure schal beon ðe eche
+ blisse of heouene. hwo{}so haueð eie hope touward so heie hure :
+ gledliche wule heo seruen ⁊ lihtliche alle wo and alle teone
+ þolien. Mid eise ne mid este{;} ne kumeð me nout toþer heouene.
+  {170}
+
+ [Collations: 163b. Nan B || ancres seruante || ah | achte C ||
+ bi B || 164. richte C || to B || iset hure B || ant C || clað B
+ || ho | ha C || mai || flutte B || 165. nan B || godd || hwet C
+ || se tide B || anker || 166. _over_ trukie faile C || þeo þ̵
+ arn wið{}ute{n} || meidnes C || ȝef C || ho | ha C || serue{n} |
+ seruið C || anker || 167. alswa as B || hom ahen | ha achȝen C
+ || hare C || beo || 168. Hwa se B || haues || ehe of | eȝe of C
+ || toward | towart C || se B || heh | hech C || gladli wile ||
+ ho | ha C || seruin C || 169. lichtliche C || wa B || tene ||
+ wið B || este ne C || wið B || eise C || 170. bueð mon nawt
+ blisse | buð me naut blisse C]
+
+
+++Ȝe ancres ahen þis leaste stucche reden to ower wummen euche
+wike eanes · aþet ha hit cunnen. Ant muche neod is þ̵ ȝe neomen
+to ham muche ȝeme · for ȝe mahen muchel beon þurh ham i{}godet ·
+⁊ {190} iwurset. On oðer half ȝef þet ha sungið þurh ower
+ȝemeles{;} ȝe schule beo bicleopet þrof biuore þe hehe deme · ⁊
+for{}þi as ow is muche neod · ⁊ ham ȝet mare{;} ȝeornliche
+leareð ham to halden hare riwle · ba for ow ⁊ for ham seolf{;}
+liðeliche ⁊ luueliche · for swuch ah wummone lare to beonne ·
+luuelich ⁊ liðe · ⁊ selthwenne sturne.
+
+
+ ++Ȝe ancren owen þis lutle laste stucchen reden to our wu{m}men
+ eu{er}iche wike enes uort ðet heo hit kunnen. and muche neod is
+ ou beoðe : ðet ȝe nimen to ha{m} gode ȝeme . vor ȝe muwen muchel
+ þuruh ha{m} beon i{}goded. and i{}wursed on oðer halue. ȝif heo
+ sunegeð þuruh ower ȝemeleaste{;} ȝe schulen beon bicleoped
+ þer{}of biuoren þe {175} heie demare . and for{}þi ase ou is
+ muche neod . ⁊ ha{m} is ȝete more{;} ȝeorneliche techeð ha{m} to
+ holden hore riulen . boðe uor ou : ⁊ for ha{m} suluen . liðeliche
+ þauh ⁊ luueliche{;} uor swuch ouh wu{m}mone lore to beon .
+ luuelich and liðe and seldwhonne sturne.
+
+ [Linenote:
+ 173. After _gode ḍẹ_ MS.]
+
+ [Collations: 171. ancres B || ahen | achȝe C || laste lutle B ||
+ stucche | stuche C || rede || owre | ower C || seruanz ||
+ 172. euche | uche C || eanes B || til þ̵ ho | oðet `til´ ha C ||
+ cunne{n} B || ned || is þ̵ ȝe B || 173. neomen C || to ham nimen
+ || god || muche C || for B || muhen | mughe C || muchel _om._ C
+ || muche || þurh B || 174. hom beo || igodet B || wursnet. |
+ iwurset. C || On B || half B || ȝef C || ho | ha C || suneheþ |
+ sungeð C || 175. þurh | þurch C || owre || ȝemeles |
+ ȝemeles`chipe´ C || schule beo bicleopet || þrof | þref C ||
+ bifore | biforen C || 176. hehe | hechȝe C || deme | dom C ||
+ and _om._ B || as B || ow B || ned || hom | heom C || is
+ _om._ B || ȝette | ȝet C || mare B || 177. ȝeornliche || leares
+ | leareð C || halde{n} hare B || riwle | riuwlen C || baðe |
+ ba`þe´ C || for ow B || 178. seolf B || þauh _om._ B ||
+ luuelice C || for B || swich C || ah | ach C || wu{m}mones
+ lare B || of religiun _add._ || 179a. _second_ and _om._ C ||
+ seldscene | selthwenne C]
+
+Ba is riht þ̵ ha {195} ow dreden ⁊ luuien · ant þah þ̵ ter beo
+eauer mare of luue{;} þen of drede · þenne schal hit wel fearen
+· Me schal healden eoli ⁊ win ba i wunden efter godes lare · ah
+mare of softe eoli{;} þen of [f. 117r] bitinde win . þ̵ is Mare
+of liðe wordes{;} þen of suhinde · for þer of kimeð þinge
+best{;} þ̵ is luue eie. lihtliche ⁊ sweteliche foRȝeoued {200}
+ham hare gultes · hwen ha ham icnaweð ⁊ bihateð bote.
+
+ Boðe hit is riht þet heo ou [f. 120r] dreden ⁊ luuien . auh þet
+ ðer beo . more eu{er} {180} of luue : þen of drede. þeonne schal
+ hit wel uaren. Me schal helden eoli and win beoðe i{}ne wunden,
+ efter godere lore . auh more of þe softe eolie{;} þen of þe
+ bitinde wine . þet is . more of liðe wordes : þen of suwinde .
+ vor þerof kumeð þinge best{;} þet is luue{}eie. lihtliche ⁊
+ sweteliche uorȝiueð ha{m} hore gultes : hwon heo ha{m} iknoweð
+ and {185} bihoteð bote.
+
+ [Collations: 179b. Baðe | ba`þe´ C || hit _om._ B || richt C ||
+ 180. ho | he _corr. out of_ ha C || ow B || ah | ach C || ter ||
+ eau{er} mare | mare eau{er} C || 181. of þe || þe{n}ne B ||
+ fare{n} B || Mo{n} || heolde || 182. baðe | ba C || i{n} B ||
+ wundes | wundesi _erasure of two letters_ C || aft{er} || godes
+ lare B || Ah | Ach C || mare B || þe _om._ B || 183. eoli B ||
+ þenne C || þe _om._ B || bitende || win B || ma | ma`re´ C ||
+ þenne C || 184. suhiende | sturne C || for B || cumes | kimeð C
+ || Lichtliche C || 185. swetelich || for ȝiues | forȝeoueð C ||
+ hare C || hwen B || ho | ha C || arn cnawe | icnaweð C ||
+ 186. bihaten | bihateð]
+
++A+se forð as ȝe mahen of mete ⁊ of claðes · ⁊ of oþre þinges
+þet neode of flesch easkeð{;} beoð large toward ham{;} þah ȝe
+nearowe beon ⁊ hearde to ow seoluen. Swa deð þe wel blaweð{;}
+went te nearewe of þe horn to his ahne muð{;} ant utward þ̵
+wide. Ant ȝe don alswa as ȝe wulleð þ̵ {205} ower beoden bemin
+wel ⁊ dremen{;} i drihtines earen · nawt ane to ower ahnes{;} ah
+to alle folkes heale · as ure lau{er}d leue þurh þe g{ra}ce of
+him seolf þ̵ hit swa mote ameN.
+
+
+ ++Se uorð ase ȝe muwen of drunch and of mete and of cloð and of
+ oðer þinges þet neode of fleshe askeð : beoð large touward ha{m} :
+ þauh ȝe ðe neruwure beon and te herdure to ou suluen . vor so
+ deð þe wel bloweð . went þene neruwure ende of þe horne to his
+ owune {190} muðe . ⁊ utward þene wide. and ȝe don also . ase ȝe
+ wulleð þet ower beoden bemen ⁊ dreamen wel : ine drihtenes earen
+ . and nout one to ower ones{;} auh to alle uolkes heale . ase
+ ure lou{er}d leue þuruh ðe grace of hi{m}sulf . þet hit so mote
+ beon. am{en}.
+
+ [Collations: 187. Ase | Alse C || forð as B || muhen | muȝen C
+ || baðe _add._ || drinch || of drunch and _om._ C || and _after_
+ mete _om._ || claðes B || 188. oðre C || þi{n}g || ned || flesch
+ | fles C || askes || beos || toward B || 189. þah | þach C || ðe
+ _om._ B || narewe beon ⁊ harde to ow seolue{n} B || vor _om._ ||
+ `for´ C || Swa | swa C || dos || 190. þ̵ || blawes | blaweð C ||
+ wendes || te | þe C || narewe || ende _om._ || `ende´ C || horn
+ B || toward || ahne | achne C || 191. muð B || te | þe C || do
+ alswa as B || wiln | wull{et} C || owre beodes || 192. beme{n}
+ wel ⁊ B || i drihtines | i{n} drichtines C || eare || and _om._
+ B || Nawt | naut C || ane B || 193. owre || anres | a`u´nes C ||
+ Ah | ach C || folkes B || as B || lau{er}d B || þurh | þurch C
+ || 194. hi{m}self | him seolf C || swa mote B || beon. am{en}
+ _om._ B]
+
+ [[191. wull{et} C _corrected in Notes from “wull”_]]
+
+ [[This section has no parallel in the Cotton MSS.]]
+
++H+wen ower sustres meidnes cumeð to ow to froure{;} cumeð to
+ham to þe þurl{;} earunder ⁊ ouerunder · eanes oðer twien · ⁊
+gað aȝein sone{;} to ower note gastelich · {210} ne biuore
+Complie ne sitte ȝe nawt for ham ouer riht time · swa þ̵ hare
+cume beo na lure of ower religiun{;} ah gastelich biȝete. ȝef
+þer is eani word iseid þ̵ mahte hurten heorte{;} ne beo hit nawt
+iboren ut{;} ne ibroht to oþer ancre{;} þ̵ is eð hurte. To him
+hit schal beon iseid{;} þe lokeð ham alle. Twa niht is inoh þ̵
+ei beo edhalden · ant þ̵ beo {215} ful seldene · ne for heom ne
+breoke silence ed te mete{;} ne for blodletunge · bute ȝef sum
+muche god oðer neod hit makie. Þe ancre ne hire meiden ne
+plohien `nane´ worldliche gomenes ed te þurle · ne ne ticki
+to{}gederes · foR ase seið seint Beornard. vnwurðe þing is to
+euch gastelich mon · ⁊ nomeliche to ancre{;} euch swuch
+fleschlich {220} froure · ⁊ hit binimeð gastelich þ̵ is wið{}ute
+met utnume murhðe · ⁊ þ̵ is uuel change as is iseid þruppe.
+
+ [Linenote:
+ 191. _ȝef_ above _þurh_ deleted.]
+
+ [[This section has no parallel in the Cotton MSS.]]
+
+
+++Of þis boc redeð hwen ȝe beoð eise euche dei{;} leasse oðer
+mare. Jch hopie þ̵ hit [f. 117v] schal beon ow ȝef ȝe hit redeð
+ofte{;} swiðe biheue{;} þurh godes muchele grace · elles ich
+hefde uuele bitohe {225} mi muchele hwile. Me were leou{er}e
+godd hit wite do me toward rome{;} þen forte biginnen hit eft
+forte donne. Ȝef ȝe findeð þ̵ ȝe doð alswa as ȝe redeð{;}
+þonckið godd ȝeorne · ȝef ȝe ne doð nawt{;} biddeð godes are ·
+⁊ beoð umben þeronuuen þ̵ ȝe hit bet halden efter ower mihte. {230}
+
+ [Linenote:
+ 225. _godes_] _d_ corr. out of _g_ MS.]
+
+
+ ++O þisse boc redeð eu{er}iche deie : hwon ȝe beoð eise .
+ eu{er}iche deie {195} lesse oðer more. uor ich hopie þet hit
+ schal beon ou ȝif ȝe hit redeð ofte : swuðe biheue þuruh godes
+ grace . and elles ich heuede vuele bitowen muchel of mine hwule.
+ God hit wot me were leouere uorto don me touward rome{;} þen
+ uorto biginnen hit eft forto donne. and ȝif ȝe iuindeð þet ȝe
+ doð also ase ȝe redeð{;} þonkeð god ȝeorne . {200} and ȝif ȝe ne
+ doð nout{;} biddeð godes ore . [f. 120v] and beoð umbe þer
+ abuten : þet ȝe hit bet hol holden : efter ower mihte.
+
+ [Collations: 195. Of C || þis B || redes || eu{er}iche deie
+ _om._ B || hwe{n} B || arn || aise C || euche dai | uchedei C
+ || 196. mare B || uor _om._ B || þet _om._ || ow B || ȝef C ||
+ 197. hit _add._ B || reden || swiðe B || biheoue || þurh B ||
+ `godes´ C || and _om._ B || hafde | hefde C || 198. bitohen |
+ bitochȝen uuele C || muche hwile B || God ... wot _om._ B ||
+ leu{er}e | leoure C || deu le set _add._ B || 199. to do B ||
+ toward | towart C || for to | for te C || 200. and _om._ B ||
+ ȝef C || finde{n} | findeð C || don alswa as B || rede{n}.
+ þonkes godd || 201. and _om._ B || ȝef C || don || nawt |
+ naut C || biddes godd || are B || beos || umbe{n} B ||
+ 202a. þer onuuen | þer an ouen C || hit bett{er}e halde{n} |
+ hit halden C || aft{er} owre mihte | eft{er} ower michte C]
+
+
+++Feader · Sune · hali gast · an almihti godd wite ow in hiS
+warde · he gleadie ow ⁊ frouri ow mine leoue sustren · ant for
+al þ̵ ȝe for him dreheð ⁊ dreaieð · ne ȝeoue ow neauer leasse ·
+þen al{}to{}gedere him seoluen · Beo he aa iheiet from world
+in{}to worlde aa on ecnesse · AMeN.
+
+ Veder and sune and holi gost . and on almihti god : he wite ou in
+ his warde. he gledie ou and froure ou{;} mine leoue sustren. and
+ for al þet ȝe uor him drieð and suffreð . he ne ȝiue ou neu{er}
+ lesse huire þen {205} alto gedere him suluen. he beo eu{er}
+ i{}heid from worlde to worlde . eu{er} on ecchenesse. amen.
+
+ [Collations: 202b. Fad{er} sune. haligast an B || 203. almichti
+ C || godd || he _om._ B || ow B || 204. gladie || ow B || frouri
+ C || ow B || leue sustre || 205. for B || drehen oðer drehden |
+ dreȝeð ⁊ dreiȝeð C || he _om._ B || ni ȝiue | Ne ȝeoue C || ow B
+ || neau{er} B || lasse || hure C || 206. selue{n} | seoluen C ||
+ Beo he B || ai ihehet | eau{er} ihechȝet C || fra{m} || into B
+ || 207. a on ecnesse | `a on echnesse´ C]
+
++A+se ofte aS ȝe habbeð ired eawiht her on{;} greteð þe
+leafdi {235} wið aN aue{;} for him þ̵ swonc her{}abuten · Jnoh
+meaðful ich am þe bidde se lutel · ¶ Explicit · +J+þench o þi
+writere i{}þine beoden sum chearre{;} ne beo hit ne se lutel.
+Hit turneð þe to gode{;} þ̵ tu bidest for oþre.
+
+ ase ofte ase ȝe readeð out o þisse boc{;} greteð þe lefdi mid
+ one aue marie uor him ðet makede þeos riwle . and for hi{m} þet
+ hire wrot and swonc her abuten. Inouh meðful ich am{;} þet bidde
+ so lutel. {210}
+
+ [Collations: 208. As C | as B || hauen red | habbeð ired C ||
+ oht o þis boc | eawet þron C || Gretes ure || lauedi | lafdi C
+ || wið an B || 209. marie _om._ B || for B || þ̵ swanc her
+ abute{n}. | þe swong her abute{n}. C || 210. Inouh ... lutel
+ _om._ || `Jnoh meðful ic am þe bidde se lutel´ C]
+
+
+
+
+X. IN DIEBUS DOMINICIS
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Lambeth 487: see [VIII, Poema Morale].”]]
+
+
+[[The selection was printed in a single paragraph. It has been broken
+up for this e-text.]]
+
+[Headnote: The Privileges of Sunday]
+
+[f. 15v] [++L]EOFEMEN ȝef ȝe lusten wuleð. ⁊ ȝe willeliche hit
+under{}stonden we eow wulleð [f. 16r] suteliche seggen of þa
+fredome þe limpeð to þan deie þe is iclepeð sunedei. Sunedei is
+ihaten þes lauerdes dei ⁊ ec þe dei of blisse ⁊ of lisse ⁊ of
+alle irest. On þon deie þa engles of heofene ham iblissieð. {5}
+forði þe þa ermi{n}g saulen habbeð rest of heore pine. Gif hwa
+wule witen hwa erest bi won reste þam wrecche saule to soþe ic
+eow segge. þet wes s{an}c{t}e paul þe apostel and mihhal þe
+archangel heo tweien eoden et sume time in{}to helle alswa
+heo{m} drihten het for to lokien hu hit þer ferde. Mihhal eode
+bi{}foren ⁊ paul co{m} efter ⁊ þa {10} scawede mihhal to
+s{an}c{t}e paul þa wrecche sunfulle þe þer were wuniende [.]
+þer{}efter he him sceawede heȝe treon eisliche beorninde et
+foren helle ȝete. and uppon þan treon he him sceawede þe wrecche
+saulen a{}honge. Su{m}me bi þa fet. su{m}me bi þa honden.
+su{m}me bi þe tunge. su{m}me bi þe eȝen. su{m}me bi þe hefede.
+su{m}me bi þer {15} heorte.
+
+ [Linenotes:
+ 4. In MS. _su sunedei_. || 11. _sunfulle wrecche_ with marks of
+ transposition in MS.]
+
+Seodðan he him sceaude an ouen on berni{n}de fure he warp ut of
+him seofe leies uwil[c]an of seolcuðre heowe þe alle weren
+eateliche to bi{}haldene ⁊ muchele strengre þen eani þ{in}g to
+þolien. ⁊ þer wið{}i{n}nen weren swiðe feole saule a{}honge.
+Ȝette he him sceawede ane welle of fure ⁊ alle hire stremes
+urnen fur berni{n}de. ⁊ þa {20} welle bi{}wisten .xii. meister
+[f. 16v] deoflen swilc ha weren kinges to pinen þer wiðinnen þa
+earmi{n}g saulen þe for{}gult weren; ⁊ heore aȝene pine neure
+nere þe lesse þah heo meistres weren. Eft{er} þon he him
+sceawede þe sea of helle ⁊ i{n}nan þan sea weren .vii. bittere
+uþe. þe forme wes snau . þat oðer is. þet þridde fur. þet feorðe
+blod. þe {25} fifte neddren. þe siste smorðer. þe seofeþe ful
+stunch. heo wes wurse to þolien þenne efreni of alle þa oðre
+pine.
+
+ [Linenotes:
+ 18. _þing_] _þurg_ MS. || 25. _snau_] _swnau_ MS.]
+
+Innan þan ilke sea weren un{}aneo{m}ned deor su{m}me feðer
+fotetd. Su{m}me al bute fet . ⁊ heore eȝen weren al swilc swa
+fur. ⁊ heore eþem scean swa deð þe leit a{}monge þunre. þas ilke
+nefre ne swiken ne dei ne niht to {30} brekene þa ermi{n}g
+licome of þa ilca men þe on þisse liue her hare sc{ri}ft enden
+nalden. Su{m}me of þan mo{n}ne sare wepeð. Su{m}me swa deor lude
+remeð. su{m}me þer g{ra}ninde sikeð. su{m}me þer reowliche
+gneȝeð his aȝene{}tunge. Su{m}me þer wepeð. ⁊ alle heore teres
+beoð berni{n}de gleden glide{n}de ouer heore aȝene nebbe. ⁊
+swiðe reowliche {35} ilome ȝeiȝeð ⁊ ȝeorne bisecheð þat me ham
+ibureȝe fro{m} þam uuele pinan [.] of þas pinan speked .d{aui}d.
+þe halie witeȝe. ⁊ þus seið. +Misere`re´ nost{ri} d{omi}ne quia
+penas inferni sustinere no{n} possumus.+ Lauerd haue merci of us
+forðon þa pinen of helle we ham ne maȝen iðolien.
+
+[f. 17r] Seoð{}þan he him sceawede an{e} stude {40}
+i{n}ne{}midde warðe helle. ⁊ bi{}foren þam ilke stude were{n}
+seofen clusterlokan þar neh ne mihte nan liuiende mon gan for
+þan ufele breðe ⁊ þer wið{}i{n}na he him sceawede gan `on´ ald
+mon þ̵ .iiii. deoflen ledden abuten. þa escade paul to mihhal
+hwet þe alde mo{n} were. þa cweð mihhal heh engel he wes an
+biscop on eoðre liue þe nefre {45} nalde c{ri}stes laȝen lokien
+ne halden. ofter he walde an{}uppon his underlinges mid wohe
+motien ⁊ longe dringan þenne he walde salmes singen oðer eani
+oðer god don. Herefter iseh paul hwer .iii. deoflen ledden an
+meiden swiðe unbisorȝeliche{;} `⁊´ ȝeorne escade to mihhal hwi
+me heo swa ledde. þa cweð mihhal. heo wes an meiden on oðer
+liue {50} þ̵ wel wiste hire licome in alle clenesse. Ah heo
+nalde nefre nan oðer god don. Elmesȝeorn nes heo nefre. ah prud
+heo wes swiðe ⁊ modi. ⁊ liȝere ⁊ swikel. ⁊ wreðful ⁊ ontful. ⁊
+forði heo bið wuniende inne þisse pine.
+
+ [Linenotes:
+ 40. _ane_] _and_ MS. || 46. _wụalde_ MS. || 53. _wẹreðful_ MS.]
+
+Nu bi{}gon paul to wepen wunderliche. ⁊ mihhal heh engel þer
+weop forð mid him. þa co{m} ure drihten of heueneriche to {55}
+heo{m} on {þ}unres liche ⁊ þus cweð. A hwi wepest þu paul. paul
+him onswerde. Lauerð ic biwepe þas monifolde pine þe ic her in
+helle iseo. þa cweð ure lauerd. A hwi nalden heo witen mine
+[f. 17v] laȝe þe hwile heo weren en eorðe? þa seide paul him
+mildeliche to{}ȝeines. Louerd nu ic bidde þe ȝef þin wille is þ̵
+þu heom ȝefe {60} reste la hwure þen su{n}ne dei a þet cume
+domesdei. þa cweð drihten to him. paul wel ic wat hwer ic{}sceal
+milcien. Ic heom wulle{}milcien þe weren eft{er}ward mine milce
+þa hwile heo on liue weren.
+
+ [Linenote:
+ 56. _þunres_] _wunres_ MS.]
+
+þa wes s{an}c{t}e paul swiðe wa. ⁊ abeh him redliche to his
+lauerdes fet ⁊ on halsien hine gon mid þas ilke weord þe ȝe
+maȝen iheren. Lauerd {65} he cweð þa. Nu ic þe bidde for þine
+kinedome ⁊ for þine engles. ⁊ for þine muchele milce. ⁊ for alle
+þine weorkes. ⁊ for alle þine haleȝen. ⁊ ec þine icorene. þat þu
+heom milcie þes þe redþer þ̵ ic to heo{m} com ⁊ reste ȝefe þen
+sunne{}dei a þ̵ cume þin heh domes dei. þa onswerede him drihten
+mildere steuene. Aris nu paul aris. Ic ha{m} {70} ȝeue reste al
+swa þu ibeden hauest fro{m} non on sat{er}dei a þa cume monedeis
+lihting. þ̵ efre forð to domes dei. Nu leofe breðre ȝe habbeð
+iherð hwa erest bi won reste þa{m} forgulte saule. Nu
+bi{}cum`e´ð hit þerfore to uwilche c{ri}stene monne mucheles þe
+mare to haliȝen ⁊ to wurðien þe{n}ne dei þe is icleped
+sunne{}dei. for of þam deie ure {75} lauerd seolf seið.
+
++Dies d{omi}nicus est dies leticie ⁊ requiei.+ [f. 18r]
+Sunne{}dei is dei of blisse ⁊ of alle ireste. +Non facietur in
+ea aliquid nisi deum orare manducare ⁊ bibere cu{m} pace et
+leticia.+ Ne beo in hire naþing iwrat bute chirche bisocnie ⁊
+beode to criste ⁊ eoten ⁊ dri{n}ken mid griðe ⁊ mid {80}
+gledscipe. +Sicut dici{tur}. pax in t{er}ra. pax in celo. pax
+int{er} homines.+ for swa is iset. grið on eorðe. ⁊ grið on
+hefene. ⁊ grið bitwenen uwilc c{ri}stene mo{n}ne. eft ure lauerd
+seolf seit. +Maledictus h{om}o qui no{n} custodit sabatum.+
+Amansed beo þe mon þe sunne{}dei nulle iloken. And for{}þi
+leofemen uw`i´lc {85} sunne dei is to locan al swa ester dei for
+heo is muneȝing of his halie ariste from deðe to liue. ⁊
+muneȝeing of þam halie gast þe he sende in his apostles on þon
+dei þe is icleped wit{}sunne{}dei. ec we understondeð þ̵ on
+sunne{}dei drihten cumeð to demene al mon{}cun; we aȝen þene
+sunne{}dei swiþeliche wel to wurþien. {90} ⁊ on alle clenesse to
+locan.
+
+for heo hafð mid hire þreo wurdliche mihte þe ȝe iheren maȝen.
+ðet forme mihte is þ̵ heo on eorðe `ȝeueð reste to alle eorðe´
+þrelles wepmen ⁊ wifmen of heore þrel{}weorkes. þet oðer mihte
+is on heouene. for þi þa engles heo{m} rested mare þe{n}n on
+su{m} oðer dei. þ̵ þridde mihte is þ̵ {þ}a {95} ermi{n}g saule
+habbeð ireste i{n}ne helle [f. 18v] of heore muchele pine. Hwa
+efre þenne ilokie wel þene sunne{}dei. oðer þa oðer halie daȝes
+þe mon beot in chirche to lokien swa þe sunne{}dei. beo heo
+dal{}neominde of heofene riches blisse{;} mid þan fedre. ⁊ mid
+þan sunne. ⁊ mid þan halie gast abuten ende. ameN. {100} _Quod
+ip{s}e prestare dignetur qui uiuit ⁊ regnat deus. p{er} om{ni}a
+secula seculor{um}. AmeN._
+
+ [Linenotes:
+ 93. _ȝeueð ... eorðe_ added on margin. || 94-5. _hem heō rested_
+ MS. | _þa_] _þ̵a_ MS. || 99. _ferde_ MS.]
+
+
+
+
+XI. HIC DICENDUM EST DE PROPHETA
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“As for piece x.” _Described under VIII, Poema Morale._]]
+
+
+[[The selection was printed in a single paragraph. It has been broken
+up for this e-text.]]
+
+[++M]issus est ieremias in puteum ⁊ stetit ibi usq{ue} ad os.
+Qui cu{m} aliqu{am}diu ibi stetisset{;} debilitatum est corp{us}
+eius. ⁊ ta{n}dem dimissis funib{us} subtractus est. Et cu{m}
+eor{um} duriciam. quia debilis erat sustinere no{n} posset.
+allati sunt panni de domo regia ⁊ {5} circumpositi sunt
+funib{us} ne [e]or{um} duricia lederetuR.+ Leofemen we uindeð in
+halie boc. þ̵. ieremie þe p{ro}ph{et}e stod in ane putte. ⁊ þ̵
+in þe uenne up to his muðe ⁊ þa he hefede þer ane hwile istonde.
+þa bi{}co{m} his licome swiðe feble. ⁊ me nom rapes ⁊ caste i{n}
+to hi{m} for to draȝen hine ut of þisse putte. {10} Ah his
+licome wes se swiðe feble{;} þ̵ he ne mihte noht iþolie þe
+herdnesse of þe rapes. þa sende me claðes ut of þes kinges huse
+for to bi{}winden þe rapes. þ̵ his licome þe feble wes ne
+sc`e´olde noht wursien. Leofemen þeos ilke weord þe ic habbe her
+iseit habbeð muchele bi tacnu{n}ge [f. 19r] ⁊ god ha beoð to
+heren and muchele {15} betere to et halden. Is hit god for to
+hiheren godes weordes and heom athalden? ȝe fuliwis. for ure
+lauerd godalmihtin seið in þan halie god spelle.
+
+ [Linenotes:
+ 4. After _erat ṣṭ_ MS. || 10. _for_] _fro_ MS.]
+
++Beati qui audiunt uerbum dei ⁊ c{us}todiu{n}t ill{u}d+. Ædie ⁊
+blessede beon alle þeo þe ihereð godes weordes ⁊ heom athaldeð.
+Nu ȝe habbeð iherd wulc hit is for to iheren godes {20} weordes
+⁊ heom ethalden. Nu we sculen heow sceawen hwilc hit is heo{m}
+for to heren ⁊ nawiht for to ethalden. for seint gregori seið.
++Melius est uiam ueritatis non agnoscere{;} q{ua}m post agnitam
+retroire.+ Betre hit is þ̵ mon ne iknawe noht þe wei to
+godalmihtin þe he hine icnawe ⁊ seodðe hine for{}hoȝie{;} and on
+oðer {25} stude he seið. +Qui obturat aures suas ne audiat legem
+dei{;} orac{i}o eius erit exec{ra}bilis.+ Þe mon þe tuneð his
+eren in halie chirche to{}ȝeines godes laȝe and nule noht iheren
+þe weordes þe of him beoð. his beoden beoð aweriede ⁊ unwurðe
+gode.
+
+ [Linenote:
+ 28. _goḷdes_ MS.]
+
++Puteus est peccati p{ro}funditas. quia q{ua}m diu stas in
+luto{;} tam diu {30} iaces in mortali peccato.+ Þes put bitacneð
+deopnesse of sunne. for alse longe alse we liggeð in heueð
+sunnen{;} al þa hwile we sto[n]deð in þe putte. ⁊ þ̵ in þe uenne
+up to þe muðe al{}se þeos men doð þe liggeð inne eubruche ⁊ ine
+glutenerie ⁊ ine manaðas. ⁊ ineprude. ⁊ ine oðre fule sunnen. ⁊
+þ̵ beoð riche men [f. 19v] alremest {35} þe habbeð þas muchele
+prude i{n} þis world. þe habbeð fe`i´re huses. ⁊ feire hames. ⁊
+feire wifes. ⁊ feire children. feire hors ⁊ feire claþes.
+heauekes ⁊ hundes. castles ⁊ tunes. her{}uppon heo þench`e´ð
+muchele mare þen uppo{n} godalmihtin þe al þis heom haueð isend
+þa þe liggeð i{n}ne swilc sunne. ⁊ ne þencheð noht for to
+arisen{;} heo delueð {40} deihwamliche heore put deoppre ⁊
+deoppre.
+
+ [Linenote:
+ 34. _liggeð_] _i_ above _ẹ_ MS.]
+
++vnde p{ro}ph{et}a. No{n} claudit sup{er} te puteus os suu{m}
+nisi clauseris os tuum.+ þe p{ro}ph{et}e seið. þ̵ þe put ne
+tuneð noht lihtliche his muð ouer us bute we tunen ure muð. ah
+ȝif we tuneð ure muð{;} þe{n}ne do {w}e alse þe mon þe delueð
+ene put feower daȝe`s´ oðer fiue ⁊ þenne {45} he haueð hine alra
+le{n}gest idoluen{;} þenne ualleð he þer{}inne. þ̵. him brekeð
+þe sweore. þ̵. is þ̵ he ualleð in to helle pine þer neuer eft ne
+cumeð of bote. Ah leofemen godalmihtin haueð isceaweð us wel
+muchele g{ra}ce. þenne he haueð geuen us to beon mud freo. þ̵.
+we maȝe{n} mid ure muðe bringen us ut of þisse putte{;} þe {50}
+bitacneð þeo deopnesse of sunne. ⁊ þ̵ þurh þreo herde weies þe
+þus beoð ihaten.
+
+ [Linenotes:
+ 44. _we_] _þe_ MS. || 46. After _haueð_, _ạḷ_ MS. || 49. Before
+ _grace_, _ḷụụẹ_ MS.]
+
++Cordis contricione. Oris confessione. Operis satisfactione.+
+þurð heorte bireusunke . þurh muðes openunge. þurh dede wel
+endinge. +Cordis cont{ri}tione morit{ur} peccatum.+
+[f. 20r] +oris confessione defertur ad tumulum. op{er}is
+satisfact{i}one {55} tumulatur in p{er}petuum.+ þe[nne] we beoð
+sari in ure heorte þ̵ we isuneged habbeð þenne slage we ure
+sunne; þene we to sunbote cumeð. þenne do we bi ure sunne al swa
+me deað bi þe deade. for eft{er}þan þ̵ þe mon bið dead me leið
+þene licome in þere þruh. Al swa þu leist þine sunne i{n} þare
+þruh{;} hwenne þu {60} scrift underuongest of þe sunnen þe þu
+idon hauest to{}ȝeines godes wille. þenne þu hauest þine
+su{n}nen ibet{;} eft{er} þines scriftes wissunge. þenne buriest
+þu þine su{n}nen and bringest heom ut of þine on walde.
+
++P{er} ieremiam notat{u}r quilibet peccator qui in suo peccato
+moram facit.+ Bi ieremie þe p{ro}ph{et}e we aȝen to
+understo{n}den {65} ulcne mon sunfulle. þ̵. lið i{n} heuie sunne
+⁊ þurh soðe sc{ri}ft his sunbendes nule slakien. +funiculi
+amaritudines penitencie significa{n}t.+ Þe rapes þe weren icast
+to him{;} bitacneð þe herdnesse of scrifte. for nis nan of us se
+strong þe hefde idon þre hef[ed] sunnen þ̵ his licome nere swiðe
+feble er he hefde idreȝen þet {70} sc{ri}ft þe þer to bilimpeð.
+
++panni circu{m}positi funib{us}{;} eccl{es}ie sac{ra}menta
+significant. quib{us} penitencie duricia mitigatur.+ þas kinges
+hus bitacneð hali chirch[e. þa] claðes þ̵ weren isende ut of
+þ[es kinges huse] for to binden þe rapes [f. 20v] mid{;}
+bitacnet þe halie ureisuns þe me singeð in halie ch`i´rche. ⁊ þe
+halie sac{ra}me{n}s {75} þe me sacreð in alesnesse of alla
+sunfulle. Leofemen nu ȝe habbeð iherð of þis putte þe
+bitacni{n}ge þe ic habbe embe ispeken. ⁊ þe bitacninge of þe
+p{ro}ph{et}e. ⁊ þ̵. þe rapes bitacneð. ⁊ hwat þa claðes
+bi{}tacneð þe þe rapes weren mide biwu{n}den. Ihereð nuðe
+whulche þinges wunieð in þisse putte. þer wunieð fower
+cunnes {80} wurmes inne. þ̵ fordoð nuðe al þeos midelerd. þer
+wunieð in{}ne faȝe neddren. ⁊ beoreð atter u{n}der heore tunge.
+Blake tadden ⁊ habbeð atter uppon `heore´ heorte. ȝeluwe
+froggen. ⁊ crabben. Crabbe is an manere of fissce in þere sea.
+þis fis is of swulc cunde. þ̵. euer se he mare strengðdeð him
+to {85} sw[i]mminde mid þe watere{;} se he mare swi{m}með abac.
+⁊ þe alde crabbe seide to þe ȝu{n}ge. hwi ne swi{m}mest þu forð
+warð in þere sea alse oðer fisses doð `⁊´ heo seide. leofe moder
+swim þu foren me ⁊ tech me hu ic scal swi{m}men forðward ⁊ [heo]
+bi{}gon to swi{m}men forðward mid þe streme. ⁊ swam hire
+þer{}aȝen. þas {90} faȝe neddre bitacneð þis faȝe folc þe wuneð
+i{n} þisse weor`l´de. þe speket alse feire bi{}foren heore
+eue{n}c{ri}sten`e´ [f. 21r] alse heo heom walde in to heore
+bosme puten. ⁊ swa sone se hi beoð iturnd awey fro{m} heom{;}
+heom to{}twiccheð ⁊ to{}draȝeð mid ufele weordes.
+
+ [Linenotes:
+ 73, 74. MS. defective. || 75. Before _halie ureisuns_, _ạ_.]
+
++Hii eciam sunt doctores ⁊ falsi xp{isti}ani.+ Þos men þe
+þus {95} to{}draȝeð heore euenc{ri}stene bi{}hinden heo habbeð
+þe nome of c{ri}stene ah þah heo beoð c{ri}stes unwines ⁊ beoð
+monslaȝen for heo slaȝeð heore aȝene saule. ⁊ bringeð heon in to
+þare eche pine of helle. þos blaca tadden þ̵ habbeð þ̵ atter
+uppon heore heorte. bi{}tacneð þes riche men þe habbeð þes
+mucheles weorldes ehte ⁊ na {100} maȝen noht itimien þar{}of to
+eten ne to drinken ne na god don þer{}of for þe luue of
+godalmihtin þe haueð hit heom al geuen. ah liggeð þer{}uppon
+alse þe tadde deð in þere eorðe þ̵ neure ne mei itimien to eten
+hire fulle{;} swa heo is afered leste þeo eorðe hire trukie.
+þeos ilke ehte þe þeos þus ouerliggeð heom turneð to swart {105}
+atter for heo falleð þer{}þurh in to þer stronge pine þet na mon
+ne mei tellen.
+
+ [Linenote:
+ 103. _ḥeorðe_ MS.]
+
+Þeos ȝeol`e´we [froggen bi{}tacneð þeos wimmen þe claþeð heom
+mid ȝeoluwe] claþe. for þe ȝeolewe clað is þes deofles helfter.
+þeos wi{m}men þe þus lu{m}eð beoð þes deofles musestoch
+iclepede. for þenne þe mon wule tilden his musestoch he
+bindeð {110} uppon þa swike chese ⁊ bret hine for þon þ̵ he
+scolde swote smelle. and þurh þe [f. 21v] sweote smel of þe
+chese{;} he bicherreð monie mus to þe stoke. Alswa doð monie of
+þas wi{m}men heo smurieð heom mid blanchet þ̵ is þes deofles
+sape ⁊ claþeð heom mid ȝeoluwe claþe þ̵ is þes deofles
+helft{er}. ⁊ seodðan heo lokieð {115} in þe scawere. þ̵ is þes
+deofles hindene. Þus heo doð for to feiren heom seoluen. ⁊ to
+draȝen lechurs to ham. ah heo fuleð heom soluen þer{}mide. Nu
+leofemen for godes lufe witeð how wið þes deofles musestoch ⁊
+witeð eow þet ȝe ne beo noht þe foaȝe neddre. ne þe blake tadde.
+ne þe ȝolewe frogge. þe feder. ⁊ þe sune. ⁊ þe {120} halie gast.
+iscild us þer{}wið. ⁊ wið alle sunnen a buten e{n}de. _per
+om{n}ia s{e}c{u}la s{e}c{u}lor{um}._ AmeN.
+
+ [Linenotes:
+ 107. _þeos ȝeolowe claþes_ MS. || 108. _iṣ is_ MS. ||
+ 109. _lumeð_] _luuieð_ MS. || 111. _sclode_ MS.]
+
+
+
+
+XII. SERMONS FOR PALM SUNDAY AND EASTER DAY
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Trinity College, Cambridge, B. 14. 52. See [VIII, Poema Morale].”]]
+
+[[Each sermon was printed as a single paragraph. They have been broken
+up for this e-text.]]
+
+
+[Headnote: Quia Mitis Sum et Humilis Corde]
+
+A. DOMINICA PALMARUM
+
+[f. 42v] _++Turbe que p{re}cedebant d{omi}n{u}m. ⁊ que
+sequebant{ur} clamaba{nt} dicentes. osanna filio d{aui}d{;}
+b{e}n{e}dict{us} qui uenit i{n} no{m}i{n}e d{omi}ni._ It is
+custume þ̵ ech chirchsocne goð þis dai ap{ro}ce`ssi´on. ⁊ þis
+wune haueð þe biginnigge of þe holie p{ro}cession. þe ure
+[f. 43r] helende makede {5} to{}ward te stede þer he wolde deð
+þolen.
+
+_+E+t cu{m} ueniss{et} bethfage ad monte{m} o{liuarum}. Mittens
+[duos] de dis{cipulis} iussit adduci asina{m} ⁊ sedit sup{er}
+eam_. Þo þe co{m} to bethfage Swo hatte þe þrop þe p{re}ste one
+wunien. bi sides ier{usa}l{e}m on þe fot of þe dune þe men
+clepen mu{n}t oliuete. þo sende tweien of hise diciples {10}
+in{}to þe bureh of ier{usa}l{e}m. ⁊ bed hem bringen á wig one te
+riden. noðer stede. ne palefrei. ne fair mule. ac þeh he [were]
+alre lou{er}des lou{er}d. ⁊ alre kingene ki[n]g. naþeles he
+sende aft{er} þe alre unwurþeste wig one to riden. ⁊ þ̵ is asse.
+⁊ gaf us forbisne of admodnesse on his dede. alse he doð on oðre
+stede on his speche þus {15} queðinde.
+
+_+D+iscite a me{;} q{uia} mitis sum ⁊ humil{is} cord{e}._ lerneð
+of me for þ̵ ich am milde ⁊ admod on herte. ⁊ þo tweien sander
+bodes ferden ⁊ cudden in þe bureh. þ̵ þe helende was þider ward.
+⁊ funden an asse mid fole. ⁊ ledden hit to{}genes him. ⁊ þe
+holie apostles leiden he`re´ cloþes þer{}uppe ⁊ ure helende rod
+þer{}one{;} {20} into þe holie burh. ⁊ þ̵ burh`folc´ hihten þe
+hege strete ⁊ bihe{n}gen it mid palmes. ⁊ mid oðre riche wedes.
+þer he wolde þurh{}faren to þe holi te{m}ple. ⁊ wenden ut
+togenes him. ⁊ beren on here honde blostme sum palm twig. ⁊ sum
+boh of oliue alse þe holie boc seið.
+
+ [Linenote:
+ 21. _folc_ added in margin in different ink.]
+
+_+O+ccurrunt turbe cu{m} florib{us} ⁊ palmis redemtori
+o[b]uiam._ {25} _⁊c’._ Ðet [f. 43v] folc com to{}genes him.
+mid{}blostmen. ⁊ mid{}palmes. ⁊ understoden him mid
+p{ro}cession. swo me ki[n]g shal. ⁊ þo þe ferden biforen him. ⁊
+ðo þe after him comen. remden lude stefne þus q{ue}ðinde.
+
+_[+O+]sanna f{ilio} d{auid} b{enedictus} q{ui} u{enit} i{n}
+n{omine} d{omini}._ Silof dauiðes bern blesced bie he þe cumeð a
+godes name. {30} ⁊ þo children þe were{n} biforen diden alse þe
+godspel seið.
+
+_+P+ueri hebreor{um} v{estimenta} p{rosternebant} ⁊c’_ Þe
+children briggeden þe wei biforen ure drihten. sume mid here
+cloðes. ⁊ sume mid boges þe hie breken of þe trewes ⁊ swo him
+brohten in{}to þe holie te{m}ple. alse in his heorðliche heg
+settle. Þus makede ure helende his holie p{ro}cession. {35} fro
+betfage to ier{usa}l{e}m. ⁊ elhc cristene man makeð þis dai
+p{ro}cession fro chirche to chirche. ⁊ eft agen. ⁊ bitocneð þe
+holie p{ro}cession þe he makede þis dai. ⁊ þ̵ mai ech man
+understonden. þe wot wat bitocneð þese tweie names. betfage. ⁊
+ier{usa}l{e}m.
+
+_+B+etfage int{er}p{re}tat{ur} dom{us} bucce. {ue}l buccaru{m}
+siue maxillar{um}. ⁊ signif{icat}_ {40} _eccl{es}ia{m} in q{ua}
+bucce fungu{n}t{ur} off{ici}o suo pecc{at}a {con}fite{n}do
+uenia{m} postula{n}do. d{eu}m laudando. Carne{m} xpi{sti}
+ma{n}duca{n}do. ⁊ sanguine{m} ei{us} bib{e}ndo. gr{ati}as
+agendo._ Betfage is cleped on englisse muðene hus. ⁊ bitocneð
+holie chirche. þ̵ men noten inne here muðes wike. þanne hie
+seien {45} here sinnes. ⁊ forgiuenesse bidden. ⁊ ure lou{er}d
+ih{es}u x{r}i{st} herien. ⁊ bruken his fles ⁊ his blod. þ̵ his
+þe holi husel. ⁊ him [f. 44r] þanken.
+
+_+I+er{usa}l{e}m int{er}p{re}tat{ur} uisio pacis ⁊ ite{m}
+sig{nificat} eccl{es}iam. in q{ua} pax uera uidet{ur}. du{m}
+passio x{rist}i recolit{ur}. et pacis osc{u}l{u}m dat{ur}._
+Ier{usa}l{e}m is cleped soð of sahtnesse. {50} ⁊ bitocneð holie
+chirche þer bileffulle men inne beð sehte. þenne p{re}st
+c{ri}stes þroweinge minegeð. ⁊ of þe calice understondeð tocne
+of sehtnesse. þ̵ is messe cos. ⁊ þe folc sent. ⁊ þer{}mide
+bitocneð þ̵ ure drihten is þureh þe holie loc wið bileffulle men
+maked sehte. ⁊ þerfore chirche haueð þe tocninge of bethphage
+þenne {55} þe p{ro}ession ut goð of ier{usa}l{e}m. ⁊ eft þenne
+it{}in cumeð. Nime we þenne geme gif ure p{ro}cession bi maked
+aft{er} ure helendes p{ro}cession.
+
+On his p{ro}cession ferde sume biforen him ⁊ makede his weie
+to{}ward ier{usa}l{e}m. ⁊ sume briggeden þe asse mid here
+cloðes. ⁊ sume mid boges þe hie breken of þe trewes. Ðo þe þe
+weie {60} makeden biforen him. bien folkes lorþeawes. bisshopes
+⁊ p{re}stēs. þe mid here wise lore rideð. ⁊ make{ð} godes weie
+in to mannes heorte. Ðo þe briggeden þe asse mid here cloðes.
+ben þo þe wisseð þe folc mid faire forbisne of here weldede. Ðo
+þe briggeden þe asse mid þe brokene boges. ben þo þe leren þe
+folc to understonden god noht mid {65} wel dede. ac mid wise
+speche. þo þe aft{er} hi{m} comen ben þo þe here lif [leden]
+alse here lorðeawes hem lereð. þo þe bisides weren on his riht
+half. ben þo þe clene lif leden to quemende gode{;} noht for
+hereworde. þo þe on his lift hond comen ben þo þe clenliche
+liuen [f. 44v] noht forto q{ue}mende gode{;} ac for hereword to
+haue{n}.
+
+ [Linenotes:
+ 62. _maked_ MS. || 64. _hereweldede_ MS.]
+
+Ðe {70} asse þe ure helende uppe set. ben þo forsinegede þe
+hauen al here þonc uppen eorðliche richeise. ⁊ sinne hem is loð
+to leten. ⁊ unwill[i]che to bete. for hem þincheð þ̵ godes hese
+heuieliche semeð. ⁊ naðeles gif hie ful don hie shulen on heuene
+endelese mede fon. Ure lou{er}d ih{es}u x{r}i{st} þe makede
+i{n}to ier{usa}l{e}m þis dai his holie p{ro}cession. þe ech
+chirche to{}dai minegeð. wisse ⁊ fulste us swo to folgen his
+holi eorliche p{ro}cession þ̵ we mo ben on þe holie p{ro}cession
+þe he wile maken adomes dai mid hise chosene{;} fro þe dome i{n}
+to heuene. _Q{uod} nob{is} p{re}stet q{ui} s{e}cla p{er} o{mn}ia
+regnat._ {80}
+
+
+B. IN DIE PASCHE
+
+[Headnote: Panis Angelicus Fit Panis Hominum]
+
+_++Hec est dies q{uam} fecit d{omi}n{u}s exultem{us} ⁊ letem{ur}
+in ea._ Þis dai haueð ure drihten maked to gladien. ⁊ to blissen
+us þonked wurðe him. ⁊ giarked þ̵ holie gestni{n}ge. þe he offe
+spe`c´ð þus q{ue}ðinde.
+
+_+E+cce p{ra}ndiu{m} meu{m} paratu{m}._ Mi bord {85} is maked. ⁊
+us bidde{ð} alle þer{}to þus seggende. _+V+enite p{ra}ndiu{m}._
+Cumeð to borde ⁊ understondeð bred. ac er þenne þe holie bord
+bugen. ⁊ þ̵ bred understonde do we alse þe ap{ostel} bad.
+seiende þus. _P{ro}bet au{tem} se ip{su}m h{om}o. ⁊ sic d{e}
+pane illo edat ⁊ d{e} calice bibat._ P{ro}ue ech man him seluen.
+⁊ gif he feleð {90} þ̵ he is wurðe þer{}to{;} þenne understonde
+he þ̵ husel. ⁊ drinke of þe calice. þe man hit understo{n}deð
+wurðliche þe cumeð þerto on bicumeliche wise. ⁊ mid bicumeliche
+wede. ⁊ on bicumeliche time. On bicumeliche wise [f. 45r] cumeð
+þe man þe Erest sheweð p{re}ste his sinnes ⁊ forleteð ⁊
+bim{ur}neð ⁊ nimeð þerof god wissinge. ⁊ oðer {95} siðe þe holie
+acxen uppen his heued. ⁊ þe six pinen þe þerto bilien.
+
+ [Linenote:
+ 86. _bidded_ MS.]
+
+_s{cilicet} vigilias. labores. saccu{m}. i{n}edia. siti{m}._ þ̵
+is wecche ⁊ swinch. harde cloðes. smerte dintes. selde eten ⁊
+lesse drinken. Þridde siðe palm sunedeies p{ro}cession. feorðe
+siðes shereðuresdaies absolucio[n] þe liðe þe sinne bendes. þe
+fifte siðe crepe to cruche on {100} lange fridai[.] sixte siðe
+on ester euen gon abuten þe fantston. þe bitocneð þe holie
+sepulc{re}. ⁊ þe seueðe siðe þ̵ holie bord bugen ⁊ þ̵ bred
+bruken. bicumeliche wede ben tweire kinne. lichamliche ⁊
+gostliche. þe lichamliche wedes ben manie kinnes. ac of hem ne
+speke ich noht ac do of þe gostliche. þe ben ec fele kinnes. ⁊
+alle hie bien {105} faire hi{m} þe þe husel underfoð. ac two
+þer{}offe ben swiche þ̵ no man ne mai under{}fo. him selue{n} to
+hele bute he haue here oðer on him. þe ben þus clepede.
+
+_+V+estis innoce{n}cie. +V+estis m{isericord}ie._ an is
+loðlesnesse oðe`r´ sinbote. _+V+estis innocencie restituit{ur}
+in baptismo dicente sac{er}dote. [A]ccipe ueste{m} ca{n}dida{m}
+⁊_ {110} _i{m}mac{u}lata{m}._ loðlesnesse understondeð þe man at
+his folcni{n}ge. ⁊ þ̵ bitocneð þe c{ri}sme cloð. þe þe p{re}st
+bi{}windeð þ̵ child mide. ⁊ þus seið. Underfo shrud wit ⁊ clene.
+þis shrud haueð ech man on him aft{er} his fulcni{n}ge. alle þe
+wile þe he hi{m} beregeð þ̵ he ne do ne ne q{ue}ðe. ne ne ðenche
+no þing for þat he bie unwurðere gode{;} {115} [f. 45v] ne
+loðere men{;} þe iuele is soule. Þis wede is wel bicumeliche ⁊
+biheue ech man to hauen þenne he husel underfoð. Ðet oðer
+gostliche shrud ich embe spece{;} is mildhertnesse. þe is nemed
+ec{;} armhertnesse armheorted is þe man. þe swiðere reoweð his
+sinne. ⁊ he he{m} for{}let ⁊ bet. ⁊ milce bit. alse ure
+drihte{n} bad seien þus. {120}
+
+_+M+iserere a{n}i{m}e tue place{n}s d{e}o._ haue reoðe of þin
+ogen sovle. þenne likeste gode. Mildheorted beð þe man þe reouð
+his nehgebures unselðe. ⁊ likeð here alre selðe ⁊ ofþinð sore
+wrecche mannes wanrede. ⁊ freureð hem mid his wel dede. No ma{n}
+þe sineged haueð ne mai wið{}uten þis{e} wedes holi husel
+u{n}derfon{;} bute to eche harme {125} his soule ⁊ lichame ⁊ ech
+ma{n} þe hit u{n}derfoð wið{}uten eiðer þese wedes shal ben
+shameliche driuen ut of þis holi gestni{n}ge. ⁊ bu{n}den
+togedere his honden. ⁊ his fet. ⁊ worpen i{n} to þe ateliche pit
+of helle bi ure drihtenes word þe seið to swiche men.
+
+ [Linenote:
+ 125. _þise_] _þis_ MS.]
+
+_+A+mice q{uo}m{odo} huc i{n}t{ra}sti n{on} h{abe}ns ueste{m}
+nupciale{m}._ ⁊c hwu come þu ider {130} in mid u{n}bicumliche
+weden. þis dai is bicumelich time husel to u{n}derfon. _Q{ui}a
+h{ec} dies q{uam} fec{it} d{omi}n{us}. n{on} q{uod} mag{is}
+ha{n}c q{uam} alias. s{ed} q{uia} maiora q{uam} {i}n aliis á
+morte resurge{n}do. ⁊ nos á morte resuscitando._ for þ̵ þis
+makede ure drihte{n} þe makede alle oðre. ac he kidde oðerluker
+his mihte. {135} ⁊ ma{n}kin more milce dide on þis dai{;} þanne
+on ani oðre. Ðo he aros of deaðe [⁊] rerde us mid hi{m}.
+
+_+V+nde exultem{us} ⁊ letem{ur} i{n} ea._ he us fette ut of
+helle wowe. ⁊ þer{}mide us gledede. ⁊ gif we hi{m} folgieð he
+gifð us heuene wele ⁊ þer{}mide. us blisseð to dai þonked. wurðe
+hi{m}. for{}þi þis dai is cleped est{re}ne dai. þ̵ is aristes
+dai. for {140} þ̵ þe he þis dai aros of deaðe. ⁊ we alle don{;}
+[f. 46r] þanne we holi husel unde`r´nimen. gif we ben þe[r]
+togenes on clene liflode. ⁊ on rihte leue. ⁊ wið alle men sehte.
+Ure lou{er}d þe us bit to þis gestni{n}ge. ⁊ bri{n}ge us to
+`his´ holi fleis ⁊ to his holi blod ⁊ leue us he{m} to bruken. ⁊
+þus q{ue}dinde.
+
+_+A+ccipite ⁊ co{m}medite ex h{oc} o{mne}s_ {145} _h{ic} {est}
+e{nim} c{alix} s{anguinis} m{ei} n{ovi}._ ⁊ c’ Understondeð þis
+⁊ brukeð it alle. for it is mi lichame þe giu shal alle lesen.
+he bet us ec his holi blod þe shal ben shad giu to lesende ⁊
+seið þ̵ þese two þing bien ure bileue.
+
+_+C+aro mea u{er}e {est} cib{us} ⁊ sanguis m{eu}s u{er}e {est}
+pot{us}._ Mi fleis is wis mete. ⁊ mi blod iwis dri{n}ke ⁊
+aft{er} þ̵ {150} he seið. _+N+isi ma{n}ducau{er}itis carne{m}
+filii h{ominis} ⁊ b{iberitis} e{ius} s{anguinem} n{on}
+h{abebitis} u{itam} i{n} uob{is}._ Ne muge haue{n} no lif on giu
+bute ge liue{n} bi mi fleis ⁊ bi mi blod. þ̵ husel þe ge
+understonden{;} is his holi fleis ⁊ his blod. Erest it beð
+ouelete ⁊ win. ⁊ þureh þe holi word þe ure helende hi{m} self
+seide mid his holi {155} muð{;} ⁊ eft{er} hi{m} p{re}st he{m}
+seið atte swimesse t{ur}neð þe bred to fleis ⁊ þe win to blod.
+
+_+S+et in carne remanet forma color ⁊ sapor._ ac on þe holi
+fleis bileueð þe shap ⁊ hiu. ⁊ smul of ouelete. ⁊ on þe holi
+blod héw ⁊ smul of win. More mihte doð ure helende þenne þe holi
+word þe he þurh his muð spec. þanne he giueð ma{n}nes
+cuinde. {160} [his fleis ⁊ his blod.] ⁊ Naþeles þanne man eteð ⁊
+drinkeð þureh þe lichames cunde þ̵ bred wurð to fleis. ⁊ þe
+drinke to blod. for þi mai godes word t{ur}nen þe ouelete to
+fleis. ⁊ þ̵ win to blod. ⁊ swo doð. ⁊ þ̵ is þe felefolde heste.
+þe is alre hestene heste þ̵ alle c{ri}stene men agen to dai to
+note{n}. for þ̵ þis dai is cleped estre dai {165} þ̵ is estene
+da[i]. ⁊ te este is husel. ⁊ no man ne mai seien husel{;} wu god
+it is.
+
+_+Q+{ui}a {est} p{re}ciu{m} mu{n}di._ for it is wurð al þe
+wereld. ⁊ bet{er}e þene [f. 46v] al þe wereld. þis is þe holi
+manne þe ure driht{en} sende alse snow sleðrende alse þe
+p{ro}ph{et}e seið. _+P+luit ill{is} ma{n}na ad ma{n}duca{n}d{um}
+⁊ pane{m} celi dedit eis._ {170} _[P]ane{m} ang{e}lor{um}
+ma{n}ducau{it} h{om}o._ he let he{m} reine ma{n}ne to bi{}liue.
+⁊ gef he{m} bred of heuene. ⁊ men ete{n} englene [bred].
+
+_+M+anna i{n}t{er}p{re}tat{ur}. q{ui}d {est} h{oc}?_ Manne
+bitocneð wat is tis{;} ⁊ þo ure drihte{n} sende þis mete fro
+heuene þe israelisse folke{;} it warð on eches muð wat mete se
+he mest luuede. ⁊ bitocneð holi {175} husel{;} þe ech
+c{ri}steman understont nuðe. þe is þe ma{n}ne hegeste sweteste
+este þe is of sinne clensed. oðer bigunne to clensende. ⁊ alre
+bit{er}e bit{er}est eches mannes soule þe ne haueð alle michele
+sinnes forleten. ⁊ bet. oðer bigunnen alse þ{e} ap{ostel} seið.
+
+ [Linenote:
+ 179. _þe_] _þa_ MS.]
+
+_+Q+{ui} ma{n}ducat c{orpus} d{omini} ⁊ b{ibit} ⁊c._ Ech þe
+understandeð þ̵ holi husel {180} unwurðliche he understant hi{m}
+seluen eche pine. ⁊ endelese wowe. Nime we nu geme ure ech agen
+hi{m} seluen. gif we bien cumen on bicumeliche wise. þ̵ is to
+soð shrifte. to hol[i] axen a palm sunedai{;} to p{ro}cession. a
+shereðursdai to absoluciun. a langefridai to holi c{ru}che. an
+ester euen to p{ro}cession. ⁊ gif we ben cumene mid {185}
+bicumeliche wede. of lodlesnesse þ̵ is clensinge. swo þ̵ we
+hauen ure sinnes forleten. ⁊ bi shriftes wissenge bet. oðer
+bigu{n}nen to beten. ⁊ milce bidden. þanne muge we bicumeliche
+to godes bord{;} bugen. ⁊ his bode wurðliche bruken. ⁊ þureh þe
+holi este cumen to driste. _Quod nobis prestet qui hodie
+surrex{it} ⁊ uiuit c{um} deo p{at}re {190} in unitate sp{iritu}s
+s{an}c{t}i._
+
+ [Linenotes:
+ 189. _driste_] _d_ corr. out of _e_.]
+
+
+
+
+XIII. VICES AND VIRTUES
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Stowe 34, British Museum: of the early part of the thirteenth century;
+written on vellum, 223 × 160 mm., by three scribes, with numerous
+corrections by at least three other hands.”]]
+
+[[Each selection was printed as a single paragraph. They have been
+broken up for this e-text.]]
+
+
+A. THE ARK OF HOLY CHURCH
+
+[f. 14v] ++Ðe gastliche hierdes ðe scule{n} boðe loki{n} ⁊
+stiere{n}. ðo ðe bieð i{n} ðare woreld{;} ⁊ ec `ðo´ ðe bieð ute.
+hie folȝið noe ðane gode stieres{}ma{n}n ðe god{e} was swiðe
+lief. ⁊ ȝecweme. For ðare muchele hersumnesse ðe he maniȝe
+wi{n}tre swanc. ær he `ða´ arche mihte habbe{n} ȝemaked. ⁊
+seððen hie swa stierd{e} on ðe muchele {5} wilde flode. ðe
+ouerȝiede all midde{n}eard. mang stro{n}ge wi{n}des ⁊ stormes
+ðat he ðarof ne forleas naþing. ðe godd hi{m} hadde betaht to
+liue ⁊ to lo{n}de to bri{n}ge{n}. Swa scule ða gastlich`e´
+stieres{}me{n}n. `steren´ ða arche of ðe hali cherche ðat hie
+ðarof ne for{}liesen ne lichame ne saule. For none wi{n}de of
+ma{n}nliche fandi{n}ge. [f. 15r] {10} Ne for none storme of
+dieuliche fandi{n}ge.
+
+ [Linenote:
+ 8. _gastliche_] _e_ above erasure.]
+
+⁊ eft on faire wedere ne bien hie naht to sikere. forðan swo
+maniȝe litle dropes of maniȝes ke{n}nes ȝemeleastes mihte{n}
+cume{n} in to ðe saule bote ðat hie mihte{n} sinke{n}. mid alle
+hire biȝeates. Ac lokie{n} hie alle ðe wið{}i{n}nen scipes borde
+wuniȝeð. þ̵ hie bie{n} hersum. ⁊ leðebeiȝe here stieres
+ma{n}ne. {15} swa swa hie willeð cume{n} to ðe liuiende land{e}
+mid saule ⁊ mid lichame. And hlesteð hwat ðe hlauerd seið. ðe
+ðat scip auh to ðe stieresma{n}ne{n} ⁊ to alle ðe ðar inne
+wuniȝeð.
+
+ [Linenote:
+ 14. _lokieð_ MS.]
+
+_Q{ui} uos audit me audit_. Se ðe ȝe`w´er ra`d´ hlest he seið.
+he hlest me selue{n}. ⁊ se ðe ȝew forsakþ ⁊ ȝewere lare he
+forsakþ fullȝewiss me seluen. Þis he {20} sei{ð} to ða
+stieresma{n}ne{n}. On michele hahte we fareð alle ðe fareð _i{n}
+h{oc} mare magnu{m}_. on ðessere michele sea of ðare bitere
+woreld. Of ure stieresma{n} is ȝewriten _Asce{n}du{n}t usq{ue}
+ad celos. ⁊ desce{n}du{nt} usq{ue} ad abissos_. Hie stieð up to
+heuene mid here gastliche þohtes for to sceawi{n} ðe michele
+merhðe of heuene riche. {25} for to sceawi{n} ðe wi{n}des ⁊ ðe
+euele stormes. ðe cumeð of deules blastes ⁊ for us te warni{n}
+þ̵ ure ropes ne to{}breke{n}. ðe bieð i{}broide{n} mid þrie
+strænges. Of rihte ileaue. ⁊ of faste hope te god{e}. And of
+ðare soðe luue ðe is ihote{n} carite ðe Crist mæst luueð.
+
+ [Linenotes:
+ 19. _gewer_] _w_ above _ụ̇_. || _rad_] _d_ above erasure. ||
+ 21. _seid_ MS.]
+
+ [[19 “gewer” shown as printed: body text has “ȝewer”]]
+
+Eft hit seið ðat hie stikð niðer i{n} to nielnesse mid here
+ðohtes. for us eft to {30} warni{n} wið ðo stanroches of ðe
+hard{e} hierte ðe næure ne wile nexi{n}. for none wat{er}e of
+wisdome. Ac ȝif ðar cu{m}þ scip to hit tobrekð. Alswo doð ðat
+unwise ma{n}n ðe cu{m}þ to ðan unbiliefde ma{n}ne ðe ne wile ne
+ne mai godes lare understa{n}de{n} for his h{er}te hardnesse[.]
+he tobrek{ð} ȝif he ani god wille hafð. forðan he hert his gode
+wille {35} ⁊ hie tobrecþ. [f. 15v] mid þelliche wordes. Hwat
+dest þu{;} he seið ðu dalst al ðat tu hafst. Wile ðu hleste{n}.
+spelleres. ⁊ pr`i´estes. ⁊ munekes. ⁊ þese hadede ma{n}ne{n}. Ne
+scalt ðu næure habben god{;} Hie wolde{n} for`i´swelȝen all ðe
+woreld ȝif hie mihte{n}. be trewe ma{n}n ⁊ halt ti{n} god. þu
+finst feawe ðe wile ȝiue{n} ðe ani þi{n}g. bute {40} hie wite{n}
+hwarfore.
+
+ [Linenotes:
+ 30. _nielnesse_] on margin _abissos_. || 35. _tobrekd_ MS.:
+ in lower margin, qui cu{m} in forma dei e`s´set no{n} rapina{m}
+ arbit{ra}tus _est_ semet.]
+
+Ðe unware ma{n}n ðe ðis ȝeherð. ðingþ ðat he seið hi{m} god rad.
+Ȝif he arrer dede litel te gode. ðar after he doð michel`e´
+lasse. ⁊ swo he forfarð. for ðan ðe he his priestes lare ne his
+ræd lesten ne folȝin ne wile Carite sprat his bowes o{n} bræde ⁊
+o{n} le{n}gðe swiðe ferr. Hie me haueð ido{n} speke{n}. forðer
+ðane ic {45} hadde ȝeþouht. Ac nu ic wile wænden to ðe hali
+mihtes al{}swo ich ær hadde iȝu{n}nen be god{e}s fultume. Ac me
+þincþ ðat tu lokest aweiward ⁊ heuiliche latst. And hit is me to
+muchel iswinch ðar embe to þe{n}nke{n} oðer to speke{n}, bute
+ȝif ðu woldest mid god wille ðar{}to lheste{n}. ⁊ hes
+understande{n}. {50}
+
+ [Linenotes:
+ 42. _Ȝif_] _ȝ_ corr. out of _G_. || 44. _bowes_] _w_ corr.
+ out of _u_.]
+
+
++Hu andswereð ðe saule ⁊ seið :+
+
+++Ich ðe bidde for ðan ilche hlauerd ðe ðe iscop me to helpe.
+ðat alswo ðu hauest ȝegu{n}ne{n} ⁊ ðane gru{n}dwall ileid. Of
+ðese hali mihtes ðat tu hes forð{}bri{n}ge ⁊ me hes tæche.
+forðan hie bieð me swiðe unbecnawe for ðe maniȝe unðeawes ðe ic
+mid me to longe {55} habbe ihafd. Ac nu ic hes wile lete{n}. ⁊
+mid godes fultume of he{m} ȝeswike{n}. And mi{n} ȝeþanc to ðine
+lore healde{n}. For ðare hali mihte ðe cariteð is icleped ic ðe
+beseche ⁊ bidde ðat tu ðese halwe{n}de lore o{n} write sette.
+for ðan ic am michel þe{n}chi{n}d{e} ðar hwile ðe ic o{n} ðese
+wrecche lichame am wuniende. ⁊ ofte forȝete ðat me god{;}
+wære {60} te healde{n}. and ec sum oðer saule hit wile helpe{n}.
+
+ [Linenote:
+ 54. _tæche_] _c_ corr. out of _s_.]
+
+
++Hu andswereð scadwisnesse. ⁊ þus seið.+ [f. 16r
+
+++Ðas þe me þincþ þu wilt godes lore bliðeliche understonden. ⁊
+lierni{n}. ⁊ ðat me likeð swiðe wel. forði ðat hit seið on ðe
+hali godspelle. _Q{ui} {est} ex deo uerba dei audit._ Se ðe is
+of god{e} he {65} harkeð bleðeliche godes wordes. Nu me cu{m}þ
+on iþanke an forbisne. þe _sa{n}ct{us} Gregori{us}_ us sei{ð} :
+_Q{ui} uirtutes sine humilitate {con}gregat q{ua}si i{n} ue{n}to
+puluere{m} portat._ Se ðe gadereð mihtes wiðute{n} eadmodnesse
+he seið. he is ilich ðo ma{n}ne ðe berð dust amideward{e} ðe
+wi{n}de. For ði me þingþ þ̵ is wisdo{m} ðat we {70} alre ðinge
+arst speken of ðessere hali mihte wi{ð}{}uten hwam no{n} ne mai
+bie{n} wið{}healde{n} te none freme ne te none gode.
+
+ [Linenotes:
+ 67. _seid_ MS. || 71. _wid_ MS.]
+
+
+B.
+
++Of teares.+ [f. 47r
+
+++Wite ðu to soðe ðat þese teares ðe we embe speke{ð} hie bieð
+iwis godes ȝiue. ⁊ swiðe niedfulle to ðan inede þat iherd sculen
+[bien] of gode. Of hem sade ðe p{ro}phete : _Fuerunt m{ihi}_ {75}
+_lacrime me[e] panes die ac nocte._ Mine teares he sade me waren
+bred daiȝ ⁊ niht swa gode hie þouhten. Of oþres kennes teares he
+sade : _Lac{ri}mis meis stratu{m} meum rigabo :_ Ich scal watrien
+min bedd mid mine teares. Ðies bedd tacneð þe _{con}sciencia_.
+þat is þat inȝied wiðinnen. Þar ðe gode sawle {80} haueð hire
+reste{;} þar haueð se eule sawle hire pine. For þi he sade þat
+he wolde mid teares wascen þat inȝied þar of ðe his herte him
+wreiȝede. Ne finde we nawher þat godd wernde ani þing ðe ani
+ma{n}n mid teares him besouhte. Godd sante to Ezechie þe kinge
+be his p{ro}phete. ⁊ sade : _Dispone domui tue quia morieris ⁊
+tu_ {85} _⁊ non uiues._ Becweð þine [f. 47v] cwide he sade. for
+ðan þu scalt bien dead. ⁊ naht ne scalt tu libben. Ðe king warð
+sari. alswa richeise is lað to laten ⁊ swiðe lef to libben. He
+wante þo to ðe wauȝe ⁊ dede þat betste. `a´ hlauerd godd sade he
+þench nu ðat ich ðe habbe ȝe luued. ⁊ for þine luue bliðeliche
+idon. ⁊ ȝif me ȝiet {90} a litel ferst for þine godnesse. Ðies
+was god inȝied. þ̵ he mihte his gode dade forðsceawin þa þe he
+niede hadde. For þi him ȝeherde godd ⁊ sade to is {pro}phete ðe
+was ham ward. Wand aȝean cwað he ⁊ sai to þe kinge. _Vidi
+lacrimam tua{m}._ Ich iseih cwað he þine tear. ⁊ ich iherde þine
+bene. Þu scalt ȝiet libben fiftene ȝear. {95} Swa michel ich
+habbe ieiht þi lif. Ðanne ðu on michele niede gode wilt beseken
+þanne is ðe wel god þ̵ þu muȝe forðdraȝen sume gode dade. þin
+hierte bieð ðe gladdere. ⁊ ðe sikerliker ðu miht bidden. Segge
+we nu forð mid þe p{ro}phete _Ciba nos pane lacrimar{um}._
+Hlauerd fed us mid ðo breade of swete teares. ⁊ _potu{m} da
+nobis {100} in lacrimis in me{n}sura._ ⁊ ȝif us drinken of
+oðreskennes teares ⁊ ðat mid imete. Ðat ich wile þat ðu wel be
+iwarned. {ȝ}if godd ðe ȝifð þese swete teares þat non win in
+ðare world nis swa swete. ⁊ alswa alswa man to michel mai
+drinken of ðare wine alswa mai ðe mann to michel wepen. þeih hie
+swete bien. ⁊ for ði þe is god {105} þ̵ þu beseke at gode one
+mihte. ðe hatte _discrecio_. þat is [f. 48r] sckelewisnesse.
+
+ [Linenotes:
+ 73. _speked_ MS. || 74. _inede_] _n_ corr. out of _h_. ||
+ 80. _is_ corr. out of _þ_. || 88. _lað_] _ð_ corr. out of _d_.
+ || 89. _þat_ on an erasure. || 97. _god_] MS. _gode_, with _e_
+ partly erased. || 102. _ȝif_] _Gif_ MS.]
+
+
+++Hie is swiðe beheue mang alle ðe oðre mihtes. Ðis ðe hali
+faderes seggeð Hie is moder of alle ðe oðre mihtes. ðar ðe he
+rixið ne mai naure man forfaren. þe hire wile rixin ⁊ folȝin.
+Hit {110} seið _in uitas patru{m}_. ðat at sume sal waren ðe
+hali faderes to{}gedere igadered. ⁊ waren spekinde betwen hem on
+`h´williche wise me mihte rihtist ⁊ sikerest to gode cumen. Sum
+sade þurh fasten. sum þurh wacche{n}. sum ðurh bede. sum sade
+þurh hersumnesse. sum sade ðurh annesse. sum sade ðurh
+herborȝin {115} wrecche me{n}n. ⁊ feden ⁊ screden. Sum sade ðurh
+seke me{n}n to lokin. ⁊ on manieskennes wisen hie namden after
+ðan þe þat hali goddspell seið. Ða sade on of ða eldes[t] ⁊ on
+of ða wisest. Ðurh alle ðesen we habbeð iseȝen ⁊ iherd swiðe
+maniȝe ȝeborȝen. ⁊ manie of alle ðesen inamde mihten forfaren
+for þi ðat hem trukede {120} _discrecio_. þat is scadwisnesse
+and skele. For ði sume deden michel mare þan hie mihtin wel
+andin Sume deden to litel. Sume deden euele. ⁊ wenden wel don.
+Sume wel a{}gunnen ⁊ euele andeden. Ac naure ne ȝeseiȝe we manne
+þat hadde þese hali mihte mid him þat he aure misferde[.] beȝete
+se ðe muge. {125}
+
+ [Linenotes:
+ 115. _herborȝin_] _ȝ_ on erasure. || 118. _eldest_] hole in MS. ||
+ 121. _ði_ on erasure.]
+
+
+++Perseuerancia hatte an hali mihte. Hie nis naht [f. 48v] to
+laten for ðan hie makeð ðanne man ðe godd `h´is. to sant þ̵ he
+þurwuneð on his godnesse. On ðare ealde laȝe hit was i[h]oten þ̵
+alle dier. ðe me gode scolde offrin þat hie lokeden wel ðat ðe
+tail ware on auriche netene. Þat tocneð ðat ilke mann ðe gode
+ani seruise {130} offreð. þat he þar on þurȝwunie[.] on ðessere
+newe laȝe sade crist. _Qvi p{er}seuerauerit usq{ue} in finem hic
+saluus erit._ Se {ð}urȝ wuneð on his godnesse ðe he hafð agunnen
+he worð iborȝen ⁊ naht elles for none gode þe he don hafð. hwat
+`hwat´ it is.
+
+ [Linenotes:
+ 128. _ihoten_] _io_ corr. by erasure. || 129. Before _ðe_, _ðe_
+ erased. || 132. On margin {Ew}angelista in red. || 133. _ðurȝ_]
+ _durȝ_ MS. || 134. _`hwat´_ on erasure.]
+
+
++Ratio dicit a{n}i{m}e :+ {135}
+
+++Lieue `saule´, ðis little writt ic `habbe´ sare beswonken he
+it wat þ̵ wot alle þing for ðe to wissin. for ðe to warnin. ⁊
+for ðe to helpen ⁊ for ðe to berȝin. {ȝ}if ðu wilt wel hit
+understonden ⁊ liernin ⁊ folȝin ⁊ [h]ealden wið{}uten alche
+twene þu miht mid godes felste ðe berȝen ⁊ heuneriches merchþe
+mid þese halie mihtes sike`r´liche {140} iwinnen.
+
+ [Linenotes:
+ 136. _habbe_ above _write_ deleted. || 137. _þ̵_] _þ̵ạ_ MS. ||
+ 138. _ȝif_] _Gif_ MS. || 139. _alche_] _c_ corr. out of _l_.]
+
+
++N{un}c autor loq{ui}t{ur} final{ite}r.+
+
+++Hvte we nu þ`a´nkin ⁊ herien ure hlauerde almihtin gode of
+ðese witte and of ðese wisdome. ðe we hier habbeð igadered of
+`h´ishorde. ⁊ of maniȝes [f. 49r] haliȝes mannes ȝeswinkes þe
+michel {145} sw`u´nken for ðe luue of gode. ⁊ for us to wissin.
+Hit is riht ðat we heriȝen ⁊ þankin ⁊ bledscin fader ⁊ sune ⁊
+hali gast on ða hali þri{n}nesse. se ðe is on soð godd in
+onnesse. se ðe l`i´ueð ⁊ rixeð aure ma a woreld. amen. Ðat ne
+forȝeit ðu naure. þat ðu godd ne heriȝe. ⁊ þanke of alle gode.
+Alswa swa we habbeð niede him to bidden be {150} daiȝ ⁊ be
+nihte. ⁊ ofte ⁊ ȝelome alswa hit is niede{;} him to heriȝen.
+Amen.
+
+_Veni creator sp{iritu}s mentes tuor{um} uisita implet sup{er}na
+gr{aci}a que tu creasti p`e´ctora._
+
+ [Linenotes:
+ 142. _þankin_] _a_ over _ẹ_. || 146. _swunken_] _u_ over _ị_.
+ || 148. _liueð_] _i_ over _ẹ_. || 149. _forȝeit_] _i_ over
+ erasure.]
+
+ [[142: error for 143]]
+
+
+
+
+XIV. LAȜAMON
+
+THE BRUT
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“i. Cotton Caligula A 9, British Museum (C); on vellum, 216 × 153 mm.;
+192 folios in double columns of 32 to 34 lines, written by two scribes
+in the first quarter of the thirteenth century. It is bound up with
+another manuscript containing the Owl and the Nightingale and other
+pieces.
+
+“ii. Cotton Otho C 13, British Museum (O); injured in the fire of 1731;
+on vellum; 145 folios in double columns of 38 lines; written in one
+hand, of the third quarter of the thirteenth century.
+
+“.... Mistakes common to both versions have been derived from an
+intermediate manuscript X.”]]
+
+
+ (MS. Caligula)
+
+ (MS. Otho)
+
+[[In the original text, line numbers were printed only on the MS.
+Caligula pages. Numbers have been added to MS. Otho when needed
+to identify linenotes.]]
+
+ Vnder þan comen tiðende{;}   to vortiger þan kinge. [f. 81r²
+ þ̵ ouer sæ weoren icumen{;}   swiðe selcuðe gumen.
+ Jnne þere Temese{;}   to londe heo weore{n} icu{m}men.
+ þreo scipen gode{;}   comen mid þan flode.
+ þreo hundred cnihten{;}   Alse hit weoren kinges. 5
+ wið{}uten þan scipen mo{n}nen{;}   þe weoren þer wið{}inne{n}.
+ þis weoren þa færeste men{;}   þat auere her comen.
+ Ah heo weore hæðene{;}   þ̵ wes hærm þa mare.
+
+ vnder þan com tẏdinge : to vortiger þan kinge. [f. 65v¹
+ þat ouer séé weren icome{;}   swiþe selliche gomes.
+ þreo sipes gode{;}   i{}come were mid þan flode
+ þar{}on þreo hundred cnihtes{;}   alse hit were kempes.
+ þes weren þe faireste men þat euere come here.
+ ac hii weren heþene þat was har[m] þe more.
+
+ Uortiger heom sende to{;}   And axede hu heo weoren idon.
+ Ȝif heo grið sohten{;}   ⁊ of his freond{}scipe rohte{n}. 10
+ heo wisliche and{}swerden{;}   Swa heo wel cuðen.
+ ⁊ seiden þ̵ heo walden{;}   speken wið þan kinge.
+ ⁊ Leofliche him heren{;}   ⁊ hælden hine for hærre.
+ And swa heo gunnen wenden{;}   fforð to þan kinge.
+ Þa wes Uortigerne þa ki{n}g{;}   In Cantuarie{}buri. 15
+ þer he mid his hirede{;}   Hæhliche spilede.
+ þer þas cnihtes come{n}{;}   Bi{}fore{n} þan folc{}kinge.
+ Sone swa heo | hine imetten{;}   fæire heo hine igrætten. [f. 81v¹
+ ⁊ seiden þat heo him wolden{;}   hæren iþisse londe.
+ ȝif he heom wolde{;}   mid rihten at{}halden. 20
+ Þa and{}swerede vortig{er}{;}   of elchen vuele he wes war.
+ An alle mine iliue{;}   þe ich iluued habbe.
+ bi dæie no bi nihtes{;}   ne sæh ich nauere ær swulche cnihtes.
+ for eouwer cume{n} ich æm bliðe{;}
+ ⁊ mid me ȝe sculle{n} bilæfuen.
+ ⁊ eouwer wille ich wulle driȝen{;}   bi mine quicke liuen. 25
+
+ [Linenote:
+ 25. _bimi ne_ MS.]
+
+ þeos comen to þan kinge and faire hine grette.
+ and seide þat hii wolde{;}   him sarui in his lo{n}de
+ ȝif vs þou wolle{;}   mid rihte at{}holde.
+ þo answerede vortiger{;}   þat of eche vuele he was war.
+ In al mine lifue{;}   þat ich ileued habbe{;}
+ Bi dai no bi nihte{;}   Ne seh ich soche cnihtes.
+ for ȝou ich ham bliþe{;}   and mid me ȝe solle bi{}lefue.
+
+ Ah of eou ich wulle iwiten{;}   þurh soðen eouwer wurð{}scipen.
+ whæt cnihte{n} ȝe seon{;}   ⁊ whænnenen ȝe icumen beon.
+ ⁊ whar ȝe wullen beon treowe{;}   alde ⁊ æc neowe.
+ þa answerede þe oðer{;}   þat wes þe aldeste broðer.
+ lust me nu lauerd king{;}   ⁊ ich þe wullen cuðen. 30
+ what cnihtes we beoð{;}   ⁊ whanene we icumen seoð.
+
+ [Linenote:
+ 27. _whæt_] _whahæt_ MS.]
+
+ Ac forst ich wolle wite{;}   for ȝoure mochele worsipe.
+ wat cnihtes | beo ȝeo{;}   and wanene ȝeo i{}comen beo. [f. 65v²
+ þo answerede þe oþer{;}   þat was þe elder broþer.
+
+
+ ++Ich hatte he{n}ges{;}   hors is mi broðer.
+ we beoð of alemai{n}ne{;}   aðelest alre londe.
+ of þat ilken ænde{;}   þe angles is ihaten.
+ Beoð in ure londe{;}   selcuðe tiðende. 35
+ vmbe fiftene ȝer{;}   þat folc hi[s] isomned.
+ Al ure iledene folc{;}   ⁊ heore loten werpeð.
+ vppen þan þe hit fal[l]ed{;}   he scal uaren of londe.
+ Bilæuen scul | len þa fiue{;}   þa sexte scal forð liðe. [f. 81v²
+ ut of þan leode{;}   to u[n]cuðe londe. 40
+
+ [Linenotes:
+ 36. _his_] _hī_ MS. || 38. _falled_] _faled_ MS.]
+
+ Ich hatte Hengest{;}   Hors hatte min broþer.
+ we beoþ of Alemaine{;}   of one riche londe.
+ of þan ilke hende   þat Ænglis his ihote.
+ Beoþ in vre londe   wonder þenges gonde.
+ bi eche fiftene ȝer.   þat folk his i{}somned.
+ And werpeþ þare hire lotes{;}   fo[r] to londes seche.
+ v{p} wan þat lot falleþ{;}   he mot neod wende. 38
+
+ [Linenote:
+ 38. _vp_] _vt_ MS.]
+
+ Ne beo he na swa leof mon{;}   uorð he scal liðen.
+ For þer is folc swiðe muchel{;}   mære þene heo walden.
+ þa wif færeð mid childe{;}   swa þe deor wilde.
+ Æueralche ȝere{;} heo bereð child þere{;}
+ þ̵ beoð an us feole{;}   þat we færen scolden. 45
+ Ne mihte we bilæue{;}   for liue ne for dæðe.
+ Ne for nauer nane þinge{;}   for þan folc{}kinge.
+
+ Ne beo he noht so riche{;}   he mot lond seche.
+ For{}þe wifues goþ þare mid childe{;}   alse þe deor wilde.
+ bi euereche ȝere{;}   hii goþ mid childe þere.
+ Þat lot on vs ful{;}   þat we faren solde.
+ Ne moste we bi{}lefue{;}   for life ne for deaþe.
+
+ þus we uerden þere{;}   ⁊ for{}þi beoð nu here.
+ to sechen vnder lu{f}te{;}   lond ⁊ godne lauerd.
+ Nu þu hæfuest iherd lauerd ki[n]g{;}   Soð of us þurh alle þi[n]g. 50
+ Þa a{n}swarede vortiger{;}   of alc an vfele he wes war.
+ Ich ileue þe cniht{;}   þ̵ þu me sugge soð{}riht.
+ ⁊ wulche beoð æoure ileuen{;}   þ̵ ȝe on ileueð.
+ ⁊ eoure leofue godd{;}   þe ȝe to luted.
+ þa and{}swarede Hænges{;}   cnihtene alre fæirest. 55
+ Nis in al þis kine{}lond{;}   cniht swa muchel ne swa strong.
+
+ [Linenotes:
+ 49. _luste_ MS. || 56. _muchel_ over erasure.]
+
+ þus hit fareþ þere{;}   þar{}fore we beoþ nou here.
+ Nou þou hauest ihord louerd king{;}   soþ of vs and no lesing.
+ þo saide vortiger   þat was wis and swiþe war.
+ And woche beoþ ȝoure biléue{;}   þat ȝeo an bi{}léfeþ.
+
+ We habbeð gode`s´ gode{;}   þe we luuieð an ure mode.
+ þa we habbeð hope to{;}   ⁊ heoreð heom mid mihte.
+ Þe an hæhte phebus{;}   þe oðer Saturn{us}.
+ þe þridde hæhte wode{n}{;}   þ̵ is an weoli godd. 60
+ þe feorðe hæh | [te] Jupit{er}{;}
+ of alle þi{n}ge he is whar. [f. 82r¹
+ þe fifte hæhte Mercuri{us}{;}   þat {i}s þe hæhste ouer us.
+ þæ sæxte hæhte appollin{;}   þ̵ is a godd wel idon.
+
+ [Linenotes:
+ 58. _mid mid_ MS. || _is_] _us_ MS.]
+
+ We habbeþ godes gode{;}   þe we louieð in mode.
+ þe on hatte phebus{;}   þe oþer Saturnus
+ þe þri[d]de hatte Woden{;}   þat was a mihti þing.
+ þe feorþe hatte Jubiter   of alle þinges He his war. |
+ þe fifþe hatte Merchuri{us}{;}
+ þat his þe hehest ouer vs. [f. 66r¹
+ þe sixte hatte appolin{;}   þat his a god of gret win.
+
+ [Linenote:
+ 63. _þe_] _e_ partly destroyed.]
+
+ þe seoueðe hatte teruagant{;}   an hæh godd in ure lon.
+ Ȝet we habbeð anne læuedi{;}   þe hæh is ⁊ mæhti. 65
+ heh heo is ⁊ hali{;}   hired{}men heo luuieð for{}þi.
+ heo js ihate Frææ{;}   wel heo heom dihteð.
+ Ah for alle ure goden deore{;}   þa we scullen hæren.
+
+ [Linenotes:
+ 64. _seoðueðe_ MS. || _dihteð_] _ð_ corr. out of _s_.]
+
+ þe soueþe hatte Teruagant{;}   an heh god in vre lond.
+ Ȝet we habbeþ an leafdi{;}   þat heh his and mihti.
+ ȝeo his i{}hote frea.   heredmen hire louieþ.
+ To alle þeos godes   we worsipe wercheþ.
+ And for hire loue{;}   þeos daȝes we heom ȝefue.
+ Mone we ȝefue monedaẏ.   Tẏdea we ȝefue tisdei.
+
+ Woden hehde þa hæhste laȝe{;}   an ure ælderne dæȝen.
+ he heom wes leof{;}   æfne al swa heore lif. 70
+ he wes heore walden{;}   And heom wurðscipe duden.
+ þene feorðe dæi iþere wike{;}   heo ȝifuen him to wurðscipe.
+ Þa þunre heo ȝiuen þu{n}res dæi{;}
+ for{}þi þat heo heom helpen mæi.
+ Freon heore læfdi{;}   heo ȝiuen hire fridæi.
+ Saturnus heo ȝiuen sætterdæi{;}   þene sunne heo ȝiuen sonedæi. 75
+ Monen heo ȝifuen mone{}dæi{;}   Tidea heo ȝeuen tis{}dæi.
+
+ [Linenote:
+ 76. _Monenen heo ȝifuenen_ MS.]
+
+ Woden we ȝefue wendesdei.   Þane þonre we ȝefue þorisdai.
+ Frea þane fridaẏ.   Saturnus þane sateresdai.
+
+ þus seide hæ[n]gest{;}   cnihten alre hendest.
+ Þa answerede vortig{er}{;}   of ælchen vfel he wæs wær.
+ Cnihtes ȝe beoð me leofue{;}   ah þas tiðende me beoð laðe.
+ eouwer ileuen beoð vnwraste{;}   Ȝe ne ileoueð noht an criste. | 80
+ Ah ȝe ileoueð a þene wurse{;}   þe godd seolf awariede. [f. 82r²
+ eoure godes ne beoð nohtes{;}   In helle heo niðer liggeð.
+
+ [Linenotes:
+ 80. _ileuen_ written over _ilauerd_ deleted. || _cristre_ MS.]
+
+ þus saide Hengest{;}   cniht alre hendest.
+ þo answerede vortiger{;}   of alle harme he was war.
+ Cnihtes ȝeo beoþ me leofue{;}   ac ȝoure bilefues me beoþ loþe.
+
+ Ah neoðeles ich wulle eou at{}hælde{;}   An mine anwalde.
+ for norð Beoð þa Peohtes{;}   swiðe ohte cnihtes.
+ þe ofte ledeð in mine londe{;}   ferde swiðe stronge. 85
+ ⁊ ofte dod me muchele scome{;}   ⁊ þerfore ich habbe grome.
+ ⁊ ȝif ȝe me wulleð wræken{;}   ⁊ heore hæfden me biȝeten.
+ Ich eou wullen ȝeuen lond{;}   muchel seolueR ⁊ gold.
+ Þa andswerede hængest{;}   cnihtene alre feirest.
+ Ȝif hit wulle saturnus{;}   al hit scal iwurðe þus. 90
+ ⁊ Woden ure lauerd{;}   þe we on bi{}liueð.
+
+ [Linenote:
+ 86. _me_] _e_ corr. out of _u_.]
+
+ Ac ich wolle ou at{}holde{;}   in min anwolde.
+ For norþ beoþ þe peutes{;}   swiþe ohte cnihtes.
+ þat ofte doþ me same{;}   and þar{}vore ich habbe grame.
+ And ȝef ȝe wolleþ me wreke{;}   of [hire] wiþere dedes{;}
+ Ich ȝou wolle ȝeue{;}   ȝeftes swiþe deore.
+ þo saide Hengest{;}   al hit sal iworþe þus.
+
+ Hengest no{m} læue{;}   ⁊ to scipen gon liðe.
+ þer wes moni cniht strong{;}
+ heo droȝen heore scipe{n} uppe þe lo{n}d.
+ forð wenden dringches{;}   to vortigerne þan kenge.
+ Biuoren wende hengest{;}   ⁊ hors him alre hændest. 95
+
+ [Linenote:
+ 93. _uppe_ on an erasure.]
+
+ Hengest nam lefue{;}   and to sipe gan wende.
+ And al hire | godes{;}   hii beore to londe. [f. 66r²
+
+ Seoððen þa alemainisce men{;}   þa aðele weore{n} an deden.
+ ⁊ seoððen heo senden him to{;}   heore sæxisce cnihtes wel idon.
+ hengestes cunnesmen{;}   of his aldene cudðe.
+ heo comen in to halle{;}   hændeliche alle.
+ Bett weoren iscrudde{;}   ⁊ bed weoren iuædde. 100
+ hængest | swaine{;}   þene vortigernes. þeines. [f. 82v¹
+ þa wes vortigernes hired{;}   for hehne ihalden.
+ Bruttes weoren særi{;}   for swulchere isihðe.
+ Nes hit nawiht longe{;}   þat ne comen to þan kinge.
+ Cnihtes sunen uiue{;}   þa i{}faren hafden biliue. 105
+ heo sæiden to þan kinge{;}   neowe tiðe{n}den.
+
+ [Linenotes:
+ 100. _Bett_ corr. out of _Bette_. || 102. _ihaldenḍẹ_ MS.]
+
+ Forþ hii wende alle{;}   to vortiger his halle.
+ Bed weren i{}scrud{;}   and bet weren ived.
+ Hengestes sweines{;}   þane vortiger his cnihtes. 101
+ Bruttes weren sori{;}   for þan ilke sihte.
+ Nas noht longe{;}   þat ne come tẏdinge.
+
+ [Linenote:
+ 101. _swenise_ MS.]
+
+ nu forð{}rihtes{;}   Icume{n} beoð þa peohtes.
+ þurh þi lond heo ærneð{;}   ⁊ hærȝieð ⁊ berneð.
+ ⁊ al þene norð ænde{;}   iuald to þa{n} gru{n}de.
+ her{}of þu most ræden{;}   oðer all we beoð dæden. 110
+ Þe king hine bi{}þohte{;}   whæt he don mihte.
+ he sende to þan innen{;}   after al his monnen
+ þer com hengest þer com hors{;}   þer com m{a}ni mon ful oht.
+ þer come{n} þa saxisce men{;}   hengestes cunnes{}men.
+ ⁊ þa Alemainisce cnihtes{;}   þe beoð gode to fihte. 115
+
+ þat þo forþ{}rihtes   icomen were þe peutes.
+ Oueral þin lond hii erneþ{;}   and sleaþ þin folk and bearneþ.
+ and alle þane norþ ende{;}   hii falleþ to þan gru{n}de.
+ her{}of þou most reade{;}   oþer alle we beoþ deade.
+ Þe king sende his sonde{;}   to þeos cnihtes hinne.
+ þat hii swiþe sone   to him seolue come.
+ þar com Hengest and his broþer{;}   and manian oþer.
+
+ þis isæh þe king vortiger{;}   bliðe wes he þa þer.
+ Þa peohtes duden heore iwune{;}
+ a þas hælf þere humbre. heo weoren icume.
+ ⁊ þe king VortigeR{;}   of heore cume wes ful war.
+ To{}gadere heo comen{;}   ⁊ feole þer of{}sloȝen.
+ þer wes feht swide strong{;}   Comp swiðe sturne. 120
+
+ þat þe king vortiger{;}   bliþe was þo þer.
+ Þe Peutes dude hire wone{;}   a þis half vmbre hii were icome.
+ And þe king vortiger{;}   of hire come was war.
+ To{}gadere hii comen{;}   and manie þar of{}sloȝen.
+
+ Þe Peohtes weoren ofte{}iwuned{;} [f. 82v²
+ Vortige[r]ne to ou{er} | cumen.
+ ⁊ þa heo þohten a[l]swa{;}   Ah hit ilomp an oðer þa.
+ for hit wes heom al hele{;}   þat hængest wes þere.
+ ⁊ þa cnihtes stronge{;}   þe comen of saxelo{n}de.
+ ⁊ þa ohte alemanisce{;}   þe þider comen mid horse. 125
+ Swiðe monie peohtes{;}   heo sloȝen iþan fehte.
+ feondliche heo fuhten{;}   feollen þa fæie.
+
+ [Linenotes:
+ 113. _muni_ MS. || 116. _þa þa_ MS.]
+
+ þe peutes weren ofte iwoned{;}   vortiger to ouercome.
+ And þo iþohten al so{;}   ac hit bi{}ful oþerweies þo.
+ for hii hadde mochel care{;}   for Hengest was þare.
+ for swiþe manie peutes{;}   hii sloȝen in þan fihte.
+
+ Þa þe non wes icumen{;}   þa weoren Peohtes ouer{}cumen.
+ ⁊ swuðe heo awæi floȝen{;}   an ælche helue heo forð fluȝen.
+ ⁊ alle dai heo fluȝen{;}   monie ⁊ vnnifoȝe. 130
+ Þe king vortigerne{;}   wende to herberwe.
+ ⁊ æuere him weore{n} on{}uast{;}   Hors ⁊ hængest.
+ Hængest wes þan kinge leof{;}   ⁊ him lindesaȝe ȝef.
+ and he ȝæf horse{;}   madmes inoȝe.
+ ⁊ alle heore cnihtes{;}   he swiðe wel dihte. 135
+ ⁊ hit gode stu{n}de{;}   stod a þan ilke.
+
+ [Linenote:
+ 133. _leof{;} ⁊ him linde_ over an erasure.]
+
+ þo þat non was icome{;}   þo were Peutes ouer{}come.
+ And swiþe hii awey | floȝe.   on euereche side. [f. 66v¹
+ and vortiger þe king{;}   wende aȝen to his hin.
+ and to hengest an his cnihtes   he ȝef riche ȝeftes.
+
+ Ne durste nauere peohtes{;}   cumen i þan londes.
+ no ræueres no utlaȝen{;}   þ̵ heo neoren sone of{}slæȝen.
+ ⁊ hængest swiðe fæire{;}   herede þane king.
+ Þa ilo{m}p hit in ane time{;}   þ̵ þe king wes swiðe bliðe. 140
+ An ane hæȝe dæie{;}   imong his duȝeðe monnen.
+ Hengest hine bi{}þohte{;}   what he don mihte.
+ for he wolde wið þan ki{n}ge{;}   holde{n} | runi{n}ge. [f. 83r¹
+ þan kinge he eode to{;} foren{;}   ⁊ fæire hine gon greten.
+ Þe king sone up stod{;}   ⁊ sætte hine bi him seoluen. 145
+ heo drunken heo dremden{;}   blisse wes among heom.
+
+ [Linenotes:
+ 137. _peohtestes_ MS. || _gonḍẹ_ MS. || 146. _heoṇ dremden_ MS.]
+
+ Ne dorste neuere peutes{;}   come in þisse londe.
+ þat hii nere sone of{}slaȝe{;}   and idon of lifdaȝe.
+ and Hengest swiþe hendeliche{;}   cwemde þan kinge.
+ Þo hit bi{}ful in on time{;}   þat þe king was swiþe bliþe. 140
+ Hengest wolde wiþ þan kinge{;}   holde rouni{n}g.
+ þane kinge he come bi{}vore   and faire hine grette.
+
+ [Linenote:
+ 140. After _þe_, _ṛeṇ_ MS.]
+
+ Þa queð hengest to þan kinge{;}   lauerd hærcne tiðende.
+ ⁊ ich þe wulle ræcchen{;}   deorne runen.
+ ȝif þu mine lare{;}   wel wult lusten.
+ ⁊ noht halden to wraððe{;}   þat ich wel leare. 150
+ þe king answarede{;}   swa henges hit wolde.
+ Þa sæide hængest{;}   cnihten alre fæirest.
+ lauerd ich habbe moni a dæi{;}   þine monscipe ihæȝed.
+ ⁊ þin holde mon ibeo{n}{;}   i richen þine hirede.
+ ⁊ in ælche fæhte{;}   hæhst of þine cnihte{n}. 155
+
+ Þo saide hengest to þan kinge{;}   louerd hercne tẏdinge.
+ And ich þe wolle telle{;}   of deorne rouni{n}ges.
+ ȝef þou mine lore   wel wolt i{}hure.
+ And noht holde to wraþþe{;}   ȝef ich þe wel leore.
+ And þe king answerede{;}   alse Hengest hit wolde.
+
+ ⁊ ich habbe ofte ihærd{;}   hohfulle ronen.
+ Imong þine hired{}monnen{;}   heo hatieð þe swiðe.
+ In to þan bare dæðe{;}   ȝif heo hit dursten cuðe.
+ Ofte heo stilleliche spækeð{;}   ⁊ spilieð mid runen.
+ of twam ȝu{n}ge monnen{;}   þat feor wunieð hennen. 160
+ þe an hæhte VtheR{;}   þe oðer ambrosie.
+ þe þridde hæhte Co[n]stance{;}   þes wes king i þisse `lond´.
+ ⁊ he her wes of{}slaȝen{;}   þurh swicfulle laȝen.
+
+ [Linenotes:
+ 156. _ronenen_ MS. || _stilledliche_ MS.]
+
+ louerd ofte ich habbe ihord{;}   among þine cnihtes.
+ þat hii þe hatieþ swiþe{;}   into þare bare deathe.
+ Ofte hii stille spekeþ.   of two ȝonge cheldre{n}.
+ þe on hatte vther{;}   þe oþer Aurelie.
+ þe þridde hehte Constance{;}   þat þou dedest to deaþe.
+
+ Nu wulleð cume þa oðere{;}   ⁊ wræken heore broðer.
+ Al forbær | nen þi lond{;}   ⁊ slæn þine leoden. [f. 83r² 165
+ þe seoluen ⁊ þine duȝeðen;   driuen ut of londe.
+ ⁊ þus suggeð þine men{;}   þer heo somned sitteð.
+ for þa twene broðere{;}   beoð `beyne´ kine{}borne.
+ Of androeinnes kunne{;}   þas aðele bruttes.
+ ⁊ þus þine duȝeðe{;}   stille þe fordemed. 170
+
+ [Linenote:
+ 168. _beyne_ added in margin, _beoren_ deleted.]
+
+ Nou wolleþ come þe oþer{;}   and wreken hire broþer.
+ Al for{}bearne þi lond{;}   and slean þine leo | de. [f. 66v²
+ And þus seggeþ þine men{;}   stille bi{}twine heom.
+
+ Ah ich þe wulle ræde{;}   Of muchele þire neode.
+ þ̵ þu bi{}ȝite {cn}ihtes{;}   þa gode beoð to fihte.
+ ⁊ bi{}tache me ænne castel{;}   Oðer ane kineliche burh.
+ þat ich mai inne ligge{;}   þa while þa ich libbe.
+ Ic am uor þe iuaid{;}   þær{}fore ic wene beon dæd. 175
+ fare þer ic auer fare{;}   næm ich næuere bute care.
+ Buten ich ligge faste{;}   biclused inne castle.
+ ȝif þu þis me wult don{;}   Ich hit wulle mid luue a{}fon.
+ ⁊ ich wulle biliue{;}   senden after mine wiue.
+ þat is a sexisc wimmon{;}   of wisdome wel idon. 180
+ ⁊ after rouwe{n}ne{;} mire dohter;   þe me is swiðe deore.
+ Þenne ich habbe mi wif{;}   ⁊ mine wine{}maies.
+
+ [Linenote:
+ 172. _cnihtes_] _mihtest_ MS.]
+
+ Ac ich þe wolle reade{;}   of mochele þine neode.
+ þat þou biȝete cnihtes{;}   þat gode beon to fihte.
+ And bi{}tak me one castel{;}   þat ich mai on wonie.
+ For ich ham for þe i{}veiþed{;}   þat ich wene beo dead.
+ þare ware ich euere vare{;}   nam ich neuere boute care.
+ Bote ihc ligge faste{;}   bi{}clused in on castle.
+ Ȝef þou þis woldes don{;}   Mi wif solde come sone.
+ and mi dohter Rowenne{;}   and moche of mine cunne.
+
+ ⁊ ich beo i þine londe{;}   fulliche at{}stonde.
+ þa bet ich wullen hiren þe{;}   ȝif þu þis ȝettest me.
+ Þa answerede vortiger{;}
+ Of ælchen vuele he wes | war. [f. 83v¹ 185
+ Nim cnihtes biliue{;}   ⁊ send æfter þine wiue.
+ ⁊ æfter þine children{;}   þan ȝu{n}gen ⁊ þan olden.
+ ⁊ æfter þine cunnen{;}   ⁊ afeoh heom mid wunne.
+ þenne heo to þe cumeð{;}   þu scat habben gærsume.
+ hæhliche heom to uede{n}{;}   ⁊ wurðliche scruden. 190
+ Ah nulle ich castel na burh{;}   nane þe bi{}techen.
+ for men me wolden scenden{;}   I mine kine{}lond.
+ for ȝe haldeð þa hæðene laȝe{;}
+ þat stod on eoure ælderen dæȝe.
+ ⁊ we haldeð cristes laȝe{;}   ⁊ wulleð auere an ure dæȝe.
+
+ [Linenote:
+ 192. _kine kine lond_ MS.]
+
+ Wan we þos beoþ in londe{;}   folliche at{}stonde.
+ þe bet we wolleþ cweme þe{;}   ȝef þou þis wolt granti me.
+ þo answerede vortiger{;}   þat of ech vuele was war.
+ Nim cnihtes swiþe{;}   and send after þine wifue.
+ And after þine childre{n}{;}   þe ȝong and þe heoldre
+ And after þine cunne{;}   and onderfang heom mid winne.
+ wane hii to þe comeþ{;}   þou salt habbe garisome.
+ hehliche heom to fede{;}   and worþliche to scrude.
+ Ac nelle ich Castel ne Borh{;}   nanne þe bi{}take.
+ For men me wolde sende{;}   in mine kinelonde.
+ ȝef | ich heþene men{;}   londes bi{}toke. [f. 67r¹
+
+ Þa ȝet spæc hængest{;}   cnihten alre hendest. 195
+ lauerd ich wulle þin iwil{;}   driȝe{n} her ⁊ ouer{}al.
+ ⁊ don al mine dæde{;}   æfter þine ræde.
+ Nu ic wulle biliue{;}   sende afteR mine wiue.
+ ⁊ æfter mire dohter{;}   þe me is swa deore.
+ ⁊ æfter ohte mo{n}nen{;}   þa bezste of mine cunne. 200
+
+ [Linenote:
+ 197. _don ḍoṇ_ MS.]
+
+ þe ȝet spac hengest{;}   cniht alre hendest.
+ louerd nou ich wolle{;}   don al þine wille.
+ Nou ich wolle bliue{;}   sende after mine wifue.
+
+ And þu ȝif me swa muchel lond{;}
+ to stonden a mire aȝere ho{n}d.
+ Swa wule anes bule hude{;}   Ælches weies ouer{}spræden.
+ feor from ælche castle{;}   amidden ane ualde.
+ þen{n}e ne mai þe atwite{;}   þe hæne ne þe riche.
+ þ̵ þu æi hæhne | burhȝe{;}
+ hæðene monne habbe bi{}tæht. [f. 83v² 205
+
+ And þou ȝef me so mochel lond{;}   to stonde on min owe hond.
+ Ase wole a Bole hude{;}   in grene ouer{}sprede.
+ For fram eche Castle{;}   a{}midde one felde.
+ þanne ne mai þe atwite{;}   þe pore no þe riche.
+ þat þou eni heh Borh{;}   heþene Man bi{}takest.
+
+ Þe king him iȝette{;}   swa hengest ȝirnde.
+ Hengest nom læue{;}   ⁊ forð he gon liðe.
+ ⁊ æfter his wiue sende sonde{;}   to his aȝene lo{n}de.
+ ⁊ he seolf wende ȝeond þis lo{n}d{;}
+ to sechen ænne bræ[d]ne fæld.
+ þer he mihte wel spræde{;}   On his feire hude. 210
+ He com æn enne ende{;}   In enne fæire uelde.
+ he hafde ane hude{;}   bi{}ȝite to his neode.
+ o ane wilde bule{;}   þe wes wunder ane strong.
+
+ [Linenote:
+ 207. _nom_ corr. out of _mom_.]
+
+ And þe ki{n}g him ȝaf{;}   þat lutel þat he ȝornde.
+ Hengest nam lefue{;}   and forþ he gan wende.
+ And after his wifue he sende sonde{;}   to his owene londe.
+ And him seolf wende{;}   oueral to bi{}holde.
+ ware he mihte wel sprede{;}   his Bole hude.
+
+ He hæfden ænne wisne mon{;}   þe wel cuðe a craften.
+ þe nom þas hude{;}   ⁊ a bord leide. 215
+ and whætte his særes{;}   alse he schæren wolde.
+ Of þere hude he kærf enne þwong{;}   swiðe s{m}al ⁊ swiðe long.
+ Nes þe þwong noht swiðe bræd{;}   buten swulc a twines þræd.
+ þa al islit wes þe þong{;}   He wes wunder ane long.
+
+ [Linenote:
+ 217. _swal_ MS.]
+
+ Hengest hadde one wisneman{;}   þat wel couþe of crafte.
+ He nam þeos bole hude{;}   and a borde laide.
+ þar of he makede ane þwang{;}   swiþe smal and swiþe lang.
+ Nas þe þwang noht brod   bote ase hit were a twined þred. 218
+
+ [Linenote:
+ 218. _atwined_ MS.]
+
+ a{}buten he bilæde{;}   muche del of londe. 220
+ He bigon to deluen{;}   dic swiðe muchele.
+ þer{}uppe stenene wal{;}   þe wes strong oueral.
+ ane burh he arerde{;}   muchele ⁊ mare.
+ Þa þe burh we{s} al ȝare{;}   þa scop he hire nome.
+ he hæhte heo ful iwis{;}   KaeR{}Carrai an Bruttisc. 225
+ ⁊ ænglis | ce cnihtes{;}   heo Cleopeden þwong{}Chastre. [f. 84r¹
+ Nu and auere mare{;}   þe nome sto[n]deð þere.
+ ⁊ for nan odere gome{;}   næueden þæ burh þene nome.
+
+ [Linenote:
+ 224. _wes_] _wel_ MS.]
+
+ A{}boute þar{}mid he leide{;}   moche deal of londe.
+ He lette þo delue{;}   on euerech halue.
+ þar vppe stonene wal{;}   swiþe | strong oueral. [f. 67r²
+ ane castel he arerde{;}   fair to bi{}holde.
+ þo þe Borh was al ȝarue{;}   þo sette he hire name.
+ he hehte hire foliwis{;}   Caẏr{}Karri in Bruttesse.
+ and Englisse cnihtes{;}   Þwangchestre.
+ Nou and euere more{;}   þe name stondeþ þ[are].
+
+ a þet come densce men{;}   and driuen ut þa bruttes.
+ þene þridde nome heo þer sætte{;}   ⁊ lane{}castel hine hæhten. 230
+ ⁊ for swulche gomen{;}   þæ tun hafde þas þreo nomen.
+ Vnder þan com liðen hider{;}   hengestes wif mid hire scipen.
+ heo hæfde to iueren{;}   fiftene hu{n}d{r}ed ridern.
+ mid hire come{n} to iwiten{;}   muchele æhtene scipen.
+ þer comen inne{;}   muchel of hengestes cunne. 235
+
+ [Linenote:
+ 233. _hūd’ed_ MS.]
+
+ forte þat Dence men   driuen vt þe cnihtes.
+ þane þridde name þar sette{;}   and leane Castel hine cleopede.
+ vnder þan com liþe hider{;}   Hengestes wif mid hire sipes.
+ ȝeo hadde to ivere{;}   fiftene hundred Rideres.
+
+ ⁊ Rouwe{n} his dohter{;}   þe him we`s´ swide deore.
+ Hit wes umbe{}while{;}   þ̵ com þe ilke time.
+ þ̵ iȝarked wes þa burh{;}   mid þan alre bezste.
+ He{n}gest com to þan kinge{;}   ⁊ bad him gistninge.
+ ⁊ seide þ̵ he hafde an in{;}   Iȝarked to{}ȝeines him. 240
+ ⁊ bad þat he come þer{}to{;}
+ ⁊ he scolde beon fæire under{}fon.
+
+ And Rowen his dohter{;}   þat was him swiþe deore.
+ Hit was bi on wile{;}   þat com þe ilke time.
+ þat `i´ȝarked was þe borh{;}   mid þan alre beste.
+ And Hengest wende to þan kinge{;}   and bad hine to gẏstni{n}ge.
+ And seide þat he hadde on In{;}   hi{}makede to{}ȝenes him.
+
+ ⁊ þe king him ȝette{;}   swa hengest hit wolde.
+ Hit com to þan time{;}   þ̵ þe king gon forð liðe.
+ Mið þan deoreste monnen{;}   of alle his duȝeðe.
+ forð he gon buȝen{;}   | þ̵ he to burh com. [f. 84r² 245
+ he bi{}heold þene wal{;}   up and dun ouer{}al.
+ al him wel likede{;}   þ̵ he o{n} lokede.
+ He wende in to halle{;}   ⁊ his heleðes mid him alle.
+ Bemen heo bleowen{;}   gome{n} men gunnen cleopien.
+
+ And þe king him grantede{;}   alse Hengest wolde.
+ Forþ hii gonne wende{;}   þat hii come to þan ende.
+ þe king bi{}heold þane wal{;}   vp and dun oueral.
+ Al him wel likede{;}   þat he on lokede.
+ He wende in to halle{;}   and his cnihtes mid him alle.
+
+ Bord heo hetten breden{;}   cnihtes setten þer to. 250
+ heo æten heo drunken{;}   dræm wes iburhȝen.
+ þa þe duȝeðe hafde iȝeten{;}   þa wes heom þa bet iloten.
+ Hængest eode in to þan inne{;}   þer wunede Rouwenne.
+ he heo lette scruden{;}   mid vnime`te´ prude.
+ al þ̵ scrud þe heo hafde on{;}   heo weoren {s}wiðe wel ibon. 255
+ heo weoren mid þan bezste{;}   ibrusted mid golde.
+
+ [Linenote:
+ 255. _swiðe_] _iwiðe_ MS.]
+
+ Bordes hii lette sprede{;}   cnihtes þar to sete.
+ hii eoten | hii drongken{;}   blisse was a{}mang heom. [f. 67v¹
+ Hengest we{n}de to þe in{n}e{;}   þar Rowenne was hinne.
+ he hire lette scrude{;}   mid onimete prude.
+
+ heo bar an hir{e} honde{;}   Ane guldene bolle.
+ I{}uulled mid wine{;}   þe wes wunder ane god.
+ hæȝe ibore{n}ne men{;}   heo lædden to hallen.
+ biuoren þan kinge{;}   f{æi}rest alre þinge. 260
+ Reowen sæt acneowe{;}   ⁊ Cleopede to þan kinge.
+ ⁊ þus ærest sæide{;}   In ænglene londe.
+ lauerd king wæs hæil{;}   for þine kime ich æm uæin.
+ Þe king þis ihærde{;}   ⁊ nuste what heo seide.
+
+ [Linenote:
+ 260. _farrest_ MS.]
+
+ Ȝeo bar in hire hond{;}   ane goldene bolle.
+ Hi{}fulled mid w[i]ne{;}   ne mihte non be rich[ere].
+ Hehȝe ibore me{n}{;}   hire ladde in to halle.
+ bi{}vore þan kinge{;}   fairest alle þing.
+ Rowenne sat a cnouwe{;}   and seide to þa{n} kinge.
+ þus erest ȝeo spac{;}   in Englene lond.
+ Louerd king wassaẏl{;}   for * þine comes me beoþ hail.
+ Þe ki{n}g hit ihorde{;}   and nuste wat ȝeo saide.
+
+ [Linenote:
+ 258. _wine: richere_] MS. defective here.]
+
+ þe king vortigerne{;}   fræinede his cnihtes sone. 265
+ what weoren þat speche{;}   þe þ̵ maide spilede.
+ Þa andswere | de Keredic{;}   a cniht swiðe sellic. [f. 84v¹
+ he wes þe bezste latimer{;}   þat ær com her.
+ lust me nu lauerd king{;}   ⁊ ich þe wulle cuðen.
+ whæt seið Rouwenne{;}   fæirest wimmonnen. 270
+ Hit beoð tiðende{;}   Inne sæxe{}londe.
+ whær swa æi duȝeðe{;}   gladieð of drenche{;}
+
+ [Linenote:
+ 272. _gladẹieð_ MS.]
+
+ þe king vortigerne{;}   haxede his cnihte`s´.
+ wat were þe speche{;}   þat þe maide speke.
+ Þo answerede{;} Keþereh{;}   cniht mid þe wisest.
+ he was þe beste latimer{;}   þat euere wone[de] her. 268
+ Lust nou mi louerd king{;}   and ich þe wolle cuðen.
+ wat seiþ Rowenne{;}   fairest of al wommanne.
+ Hit his þe wone{;}   Ine sax{}londe.
+
+ [Linenote:
+ 268. _wone_ MS.]
+
+ þat freond sæiðe to freonde{;}   Mid fæire loten hende.
+ leofue freond wæs hail{;}   þe oðer sæið drinc hail.
+ þe ilke þat halt þene nap{;}   he hine drinkeð up. 275
+ oder uul me þideR fareð{;}   ⁊ bi{}techeð his iuere{n}.
+ þenne þat uul beoð icumen{;}   þenne cusseoð heo þreoien.
+ þis beoð sele laȝen{;}   Inne saxe{}londe.
+ ⁊ Inne alemaine{;}   heo beoð ihalden aðele.
+
+ [Linenotes:
+ 273. _sæiðe_] _ð_ corr. out of _d_. || 276. _bi{}thecheð_ MS.]
+
+ þat freond saiþ to his freond{;}   wane he sal [dri]nge.
+ leofue freond wassail{;}   þe oþer saiþ dringhail.
+ þe ilke þat halt þane nap{;}   þane dringe dringþ vp. 275
+ And aȝ[ein]es me hine fulþ{;}   and takeþ his ivere.
+ Þis beoþ þe | lawes{;}   ine sax{}londe. [f. 67v²
+
+ [Linenotes:
+ 273. _dringe_]; 276 _aȝeines_] MS. defective here.]
+
+ Þis iherde uortiger{;}   of alche{n} uuele he wes war. 280
+ ⁊ seide hit an bruttisc{;}   ne cuðe he nan ænglisc.
+ maiden Rouwenne{;}   drinc bluðeliche þenne.
+ Þat maide dronc up þat win{;}   ⁊ lette don oðer þer{}in.
+ ⁊ bi{}tæhten þan kinge{;}   ⁊ þrien hine custe.
+ ⁊ þurh þa ilke leode{n}{;}   þa laȝen comen to þissen londe. 285
+ wæs{}hail ⁊ drinc{}hæil.   moni mon þer{}of is fain{;}
+ Rouwenne þe hende{;}   sat bi þan kinge.
+ þe king heo ȝeorne biheold{;}   heo was him an heorte leof.
+ ofte he heo custe{;}   ofte he heo clupte.
+ Al his mod ⁊ his main{;}   halde to þan mæidene. 290
+
+ [Linenote:
+ 280. _alchel_ MS.]
+
+ þis ihorde vortiger{;}   of eche vuele he was war.
+ And saide hit on Bruttesse{;}   ne couþe he noht on Œnglisse.
+ Maẏde Rowenne{;}   dring bloþeliche þanne.
+ Þat maide drong vt þat win{;}   and lette don oþer þar{}in.
+ And bi{}tahte þan kinge{;}   and he hit vp swipte.
+ And þorh þisne ilke game{;}   þe lawe come to londe.
+ wassaẏl and dring{}haẏl{;}   þat mani me{n} lofuieþ.
+ Þe faire Rowenne{;}   sat bi þan kinge.
+ þe king hire ȝeorne bi{}heold{;}   ȝeo was him leof on heorte.
+ Ofte he hire custe{;}   and ofte he hire clupte.
+
+ Þe wurse wes þer | ful neh{;}
+ þe in ælche gomene iS ful ræh. [f. 84v²
+ þe wurse ne dude næuere god{;}   he mæingde þas kinge`s´ mod.
+ he murnede ful swiðe{;}   to habben þat mæide{n} to wiue.
+ Þat wes swide ladlic þing{;}   þat þe cristine king.
+ luuede þat haðene maide{;}   leoden to hærme. 295
+ þ̵ maiden wes þan kinge leof{;}   æfne alse his aȝene lif.
+
+ Þe worse was þare wel neh{;}   þat to soche game his wel sleh.
+ þe worse þat neuere ne doþ god{;}   he meẏnde þare þes kinges mod
+ þe king mornede swiþe{;}   for habbe hire to wifue.
+ þat was swiþe loþlich þing{;}   þat þe cristene king.
+ louede þat Maide heaþene{;}   folk to harme.
+
+ he bad hengest his dring{;}   ȝiuen him þat maide child.
+ He{n}gest funde an his ræd{;}   to don þ̵ þe king him bed.
+ he ȝef him Rouwenne{;}   wimmon swiðe hende.
+
+ To Hengest bad þe king{;}   þat he þat maide ȝefue him.
+ Hengest funde on his Reade{;}   don þat þe king him beade.
+ He ȝef him Rowenne{;}   womman swiþe hende.
+
+
+
+
+XV. ORM
+
+THE ORMULUM
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Junius 1, Bodleian Library, Oxford: an oblong folio, written in double
+columns on 118 leaves of parchment varying considerably in size, the
+largest being 508 × 200 mm.; about 1210 A.D., and an autograph, but
+corrected by a second and third hand.”]]
+
+
+[[Further detail from Notes volume:
+
+“Orm supplemented the current graphic methods by devices of his own.
+Thus he systematically doubled a consonant after a short vowel in a
+closed syllable, so tunnderrstanndenn 109. Whether he meant thereby
+to indicate shortness of the vowel or length of the consonant is
+disputed.... Where the consonant after an open syllable is in fact
+short, Orm often places a breve over the preceding short vowel....
+Likewise he uses very seldom an almost horizontal accent to indicate
+vowel length, as á 174, but more frequently, as if to emphasize his
+warning against possible error, doubles it ... even for greater
+insistence trebles it ... mostly before final t.
+
+“Furthermore, Orm invented a special symbol {g} with a flat top
+projecting on both sides for the guttural stop g, reserving the
+continental g for the dzh sound in such words as egge (edge), leggen,
+seggen: the latter occurs in this extract only in gluternesse 167, and
+that by mistake.”]]
+
+
+[[In the e-text, ordinary capital G was used for capital insular g (ᵹ)
+because font support for the correct form Ᵹ (hex A77D) is extremely
+limited. The printed linenotes almost always use yogh (ȝ) for insular
+g (ᵹ), and plain g for Orm’s unique {g}.
+
+In this selection, all lines have been split at the caesura for length,
+with the second half shown deeply indented.]]
+
+
+ ++Forrþrihht anan se iesu crist.
+ Wass borenn off hiss moderr{;}
+ ᵹho wand hi{mm} sone iwinndeclū́t.
+ ⁊ leᵹᵹde himm inn a`n´ cribbe.
+ Acc uss birrþ wĭtenn þ̵ he warrþ.
+ All wiþþ hiss aᵹhenn wille.
+ Vnnorne. ⁊ wrecche ⁊ usell child{;}
+ Inn ure mennisscnesse :
+ Forr þ̵ he wollde inn heffness ærd{;}
+ Vss alle makenn riche. 5
+ ¶ ⁊ he þ̵ all þiss middellærd.
+ Onn alle wise shrideþþ{;}
+ He wollde wundenn | ben forr uss. [f. 34v¹
+ I wrecche wi{nn}de clutess.
+ Forr þ̵ he wollde shridenn uss{;}
+ Wiþþ hefennlike wæde·
+ ¶ ⁊ he þ̵ all þiss werelld shop·
+ ⁊ alle shaffte stereþþ{;}
+ He lēt hi{mm} baþe bindenn her.
+ Wiþþ bandess fēt ⁊ hande{;} 10
+ Forr þ̵ he wollde unnbindenn uss.
+ Off hellepiness bandess.
+ ¶ ⁊ heffne. ⁊ lifft. ⁊ land. ⁊ sæ.
+ Wiþþ {g}oddcunndnesse filleþþ{;}
+ Þatt illke child. tatt tær wass leᵹᵹd.
+ Inn an full naru cribbe{;}
+ Forr þ̵ he wollde ᵹifenn uss.
+ All heffness rume riche.
+
+ [Linenotes:
+ 5. _heffness_] erasure of _o_ after _he_; so also in
+ _hefennlike_, l. 8; _werelld_, l. 9, &c.; see notes. ||
+ 13. _full naru_ over an erasure.]
+
+ ¶ ⁊ he þ̵ fedeþþ enn{g}le þed.
+ ⁊ alle cwike shaffte{;} 15
+ He laᵹᵹ all alls hiss wille wass.
+ Biforenn asse i cribbe.
+ Swa summ he wære ᵹifenn hi{mm}{;}
+ To wurrþenn hi{mm} to fode.
+ Forr þ̵ he wollde brinn{g}enn uss{;}
+ Vpp inntill heffness blisse.
+ ⁊ ᵹifenn uss hi{mm} sellfenn þær{;}
+ Wiþþ enn{g}less eche fode.
+ ¶ Þuss {g}odess sune allmahhtiᵹ {g}odd{;}
+ Warrþ wrecche mann onn erþe. 20
+ Forr swa to bri{nn}genn mann{}kinn onn{;}
+ To ᵹernenn afft{err} litell.
+ Forr þ̵ he lufeþþ alle þa{;}
+ þ̵ hise laᵹhess haldenn.
+ ⁊ lufenn forr þe lufe off hi{mm}{;}
+ To libbenn her onn erþe.
+ Full wrecchelike inn uselldom{;}
+ Off metess. ⁊ off claþess.
+ ¶ ⁊ tatt te laferrd iesu crist.
+ Wass leᵹᵹd inn asse cribbe. 25
+ Þatt tacneþþ uss. þ̵ he co{mm} her.
+ To wurrþenn mann onn erþe.
+ Wiþþ mannkinn. þ̵ wass stunnt. ⁊ dill{;}
+ ⁊ skill læs swa su{mm} asse.
+ ¶ ⁊ asse. þohh itt litell be.
+ Itt hafeþþ mikell afell.
+ To berenn upp well mikell sæm{;}
+ Giff mann itt doþ þæronne.
+ ⁊ swa wass neh all follc þ̵ daᵹᵹ.
+ Þatt c{ri}st co{mm} her to manne. 30
+ Neh all itt wass þa strang inoh.
+ To þewwtenn laþe {g}astess.
+ To berenn upp þ̵ laþe sæm{;}
+ To don all þeᵹᵹre wille.
+ ¶ ⁊ þurrh þ̵ {g}odd wass wurrþenn mann.
+ Forr ure miccle nede{;}
+ Þurrh þ̵ wass he. `þatt witt tu wel.´
+ All wiþþ hiss lefe wille.
+ Niþþredd. ⁊ wannsedd wunnderrliᵹ.
+ ⁊ laᵹhedd inn hi{mm} | sellfenn. [f. 34v² 35
+ Forr o þ̵ hallf þ̵ he wass mann{;}
+ Mann mihhte hi{mm} fon. ⁊ pinenn.
+ Wiþþ hāt. ⁊ kald. wiþþ nesshe. ⁊ harrd·
+ Wiþþ pine off þrisst. ⁊ hunngerr.
+ ⁊ cwellenn himm mann mihhte wel{;}
+ Inn ure mennisscnesse.
+ ⁊ {g}odd wass wurrþenn swa forr uss{;}
+ Gḗt lasse þann an enn{g}ell.
+ Forr mann ne maᵹᵹ nohht enn{g}ell sen{;}
+ Ne tăkenn hi{mm} ne bindenn. 40
+ Ne pinenn hi{mm}. ne cwellenn hi{mm}.
+ Forr he ne deᵹeþþ næfre.
+ Acc drihhtin {g}odd warrþ her forr þe
+ Gēt lasse þann hiss enn{g}ell.
+ ⁊ lahᵹhre inoh. forr þi þatt he{;}
+ Þe wollde ᵹifenn bisne.
+ Þatt te birrþ aᵹᵹ þe sellfenn her{;}
+ Þurrh soþ mecnesse laᵹhenn.
+ ⁊ lætenn swiþe unorneliᵹ{;}
+ ⁊ litell off þe sellfenn. 45
+
+ [Linenotes:
+ 34. _þatt witt tu wel_ substituted at bottom of column for _þatt
+ seȝȝþ þe boc_ in text. || 37. _kald_ over an erasure. ||
+ 41. _pinenn_] _i_ over an erasure. || _næfre_] _r_ changed into
+ _n_ by erasure. || 42. _godd warrþ_ over an erasure. ||
+ 45. _unorneliȝ_ with erasure over the first _n_.]
+
+
+ ¶ ++Þatt hirdess wokenn o þ̵at nahht.
+ Þatt crist wass borenn onne{;}
+ Þatt wass swa su{mm} hiss wille wass.
+ Forr þ̵ itt shollde tacnenn.
+ Þatt he forr{}þi wass wurrþenn mann{;}
+ Forr þ̵ he wollde sammnenn.
+ An flocc off menn till cristenndom{;}
+ ⁊ till þe rihhte læfe.
+ Þatt sholldenn wurrþenn hise shep{;}
+ Þurrh here unnshaþiᵹnesse. 50
+ ⁊ sholldenn habbenn oferr he{mm}{;}
+ Bisscopess. prestess. dæcness
+ Forr þ̵ teᵹᵹ sholldenn hirdess ben{;}
+ To ᵹemenn he{mm}. ⁊ {g}ætenn.
+ ⁊ ec forr þ̵ he wollde ben.
+ Himm sellf ūt numenn hirde.
+ Swa þ̵ he wollde hiss aᵹhenn lif{;}
+ Forr hise shep forrlætenn.
+ ¶ Þatt {g}odess enn{g}ell co{mm} o nihht.
+ Swa su{mm} ðe {g}oddspell kiþeþþ. 55
+ To spekenn wiþþ{}þa wake menn.
+ Þatt wokenn heore faldess{;}
+ ⁊ tatt he comm þ̵ nihht till he{mm}.
+ Wiþþ heoffness lihht. ⁊ leome.
+ ⁊ tatt teᵹᵹ wærenn forr þ̵ lihht.
+ ⁊ forr ðatt enn{g}less sihhþe.
+ Forr dredde swiþe fasste anan.
+ Swa summ þe {g}oddspell kiþeþþ{;}
+ ⁊ ec þatt {g}odess enn{g}ell toc.
+ To frofrenn he{mm} wiþþ worde. 60
+ All þ̵ wass don | þurrh iesu c{ri}st. [f. 35r¹
+ Forr mikell þin{g} to tacnenn.
+ ¶ Itt tacneþþ uss þatt ure {g}odd.
+ Well offte senndeþþ enn{g}less.
+ Inn till þiss middell{}ærd. tatt iss.
+ All full off þesst{err}nesse :
+ Þatt iss off all þ̵ ifell iss{;}
+ Inn alle kinne sinne{;}
+ Itt tacneþþ þ̵ he senndeþþ hemm{;}
+ Inn till þiss þeossterrnesse. 65
+ To frofrenn þa þ̵ wakenn wel{;}
+ Onnᵹæness laþe {g}astess.
+ ⁊ stanndenn inn to shildenn he{mm}{;}
+ Fra deofless swikedomess.
+ ⁊ all þ̵ flocc þ̵ he{mm} iss sētt{;}
+ To ᵹemenn. ⁊ to {g}ætenn.
+ To frofrenn swillke senndeþþ {g}odd.
+ Enn{g}less. ⁊ hallᵹhe sawless.
+ ⁊ aᵹᵹ þeᵹᵹ cumenn dun till þa{;}
+ Wiþþ heoffness lihht. ⁊ leome. 70
+ Þatt iss wiþþ witt. ⁊ {g}od innsihht{;}
+ Inn alle kinne þin{g}e.
+ Forr drihhtin ᵹifeþþ her hiss þeww{;}
+ {g}od witt. ⁊ mahht. ⁊ wille.
+ To stanndenn ᵹæn þe laþe {g}ast.
+ ⁊ ᵹæn all þ̵ he læreþþ.
+ Acc aᵹᵹ þeᵹᵹ sinndenn þohh swa þehh{;}
+ Well swiþe sare off{}dredde.
+ Off domess daᵹᵹes starrke dom{;}
+ ⁊ off þe demess irre. 75
+ All all swa su{mm} þa wăke menn{;}
+ Well swiþe offdredde wærenn.
+ Off heoffness brihhte lihht ⁊ lem {;}
+ ⁊ off þ̵ enn{g}less sihhþe.
+ Ace hihht. ⁊ hope o drihhtin {g}odd.
+ ⁊ onn hiss mildheorrtnesse{;}
+ Þatt frofreþþ hemm. ⁊ beldeþþ he{mm}{;}
+ To follᵹhenn {g}odess lare.
+ To fandenn ᵹiff þeᵹᵹ muᵹhenn swa{;}
+ ðe demess are winnenn. 80
+ ⁊ tatt wass uss bitacnedd wel{;}
+ Þurrh ðatt tatt {g}odess enn{g}ell.
+ Toc sone anan wiþþ milde word{;}
+ ða wăke menn to frofrenn.
+ For{r} þ̵ he wisste wel þ̵ teᵹᵹ{;}
+ Off hi{mm} forrdredde wærenn.
+ Forr {g}odess enn{g}ell frofreþþ mann{;}
+ Giff þ̵ he seþ hi{mm} færedd.
+ Forr {g}odess enn{g}ell iss full mec{;}
+ ⁊ soffte. ⁊ milde. ⁊ bliþe. 85
+ ¶ ⁊ defell iss all full off niþ{;}
+ ⁊ full off {g}ra{mm}cunndnesse.
+ ⁊ full off hĕte towarrd mann{;}
+ ⁊ full off modiᵹnesse
+ ⁊ ᵹiff he seþ þe mann forrdredd{;}
+ He wile hi{mm} skerrenn mare.
+ ⁊ ræfenn himm hiss rihhte witt{;}
+ ⁊ shetenn inn hiss herrte. |
+ Acc whas itt iss þ̵ wæpnedd iss.
+ Wiþþ fulle trowwþe o criste{;} [f. 35r² 90
+ Þohh þ̵ he {g}risliᵹ defell seo.
+ Niss he rihht nohht forrfæredd.
+ ¶ Þatt enn{g}ell seᵹᵹde ðatt he wass{;}
+ Þa cumenn forr to kiþenn.
+ O {g}odess hallfe þær till he{mm}.
+ A`n´ swiþe mikell blisse.
+ Þatt shollde ben till all þe follc.
+ Þatt seᵹᵹde he forr þ̵ tanne{;}
+ Wass cumenn i þiss middellærd.
+ Full mikell blisse. ⁊ sellðe. 95
+ Till alle `þa´ þ̵ sholldenn wel{;}
+ O {g}odess sune lefenn.
+ O iesu c{ri}st. tatt borenn wass.
+ þ̵ illke nahht to manne.
+ ¶ He seᵹᵹde þ̵ te laferrd crist.
+ Wass borenn her to manne.
+ Nohht o þe nahht. acc o þe daᵹᵹ.
+ Forr mikell þing to tacnenn.
+ Forr daᵹᵹess lihht bitacneþþ uss{;}
+ All eche lifess blisse 100
+ ⁊ nahht bitacneþþ all þ̵ wa{;}
+ Þ̷ iss i{nn} helle pine.
+ ⁊ c{ri}st wass borenn i þiss lif{;}
+ To lesenn uss off helle.
+ Forr þ̵ he wollde ᵹifenn uss{;}
+ Wiþþ enn{g}less eche blisse.
+ ¶ ⁊ tatt wass uss bitacnedd ec.
+ Þurrh þ̵ tatt {g}odess enn{g}ell.
+ Wass aww{n}edd till ða wăke menn{;}
+ Wiþþ heffness lihht ⁊ leme. 105
+ Forr {g}odess sune iesu crist{;}
+ Wass wurrþenn mann onn erþe.
+ To ᵹifenn heoffness lihht. ⁊ lem{;}
+ Þ̷ follc. þ̵ shollde hi{mm} follᵹhenn.
+
+ [Linenote:
+ 105. _awwredd_ in MS.]
+
+ ¶ Þatt {g}odd all{}mahhtiᵹ wurrþenn wass.
+ Gun{g} child i{nn} ure ki{n}de.
+ ⁊ wrecche child. off wrecche kinn{;}
+ ðatt doþ uss tunnderrstanndenn.
+ Þatt uss birrþ mikell lufenn crist.
+ ⁊ lofenn hi{mm} ⁊ wurrþenn. 110
+ Off þatt he wollde hi{mm} sellfenn swa{;}
+ Forr ure lufe laᵹhenn.
+ ⁊ off þatt he warrþ wrecche mann{;}
+ Forr uss to makenn riche.
+ Wiþþ enn{g}less upp inn heoffness ærd{;}
+ Wiþþ{}utenn ende i blisse.
+ Annd þurrh þ̵ tatt tær awwnedd wass.
+ An here off {g}odess enn{g}less.
+ Þatt time þ̵ te laferrd crist.
+ Wass borenn her to manne{;} 115
+ Þurrh þ̵ wass uss don þær full wel.
+ To sen. ⁊ tunnderrstanndenn.
+ Þatt enn{g}less stanndenn aᵹᵹ occ aᵹᵹ.
+ To lofenn {g}odd ⁊ wurrþenn.
+ ¶ ⁊ þurrh þ̵ illke wass uss ec. [f. 35v¹
+ Don full wel tunnderrstanndenn.
+ Þatt uss birrþ lofenn drihhtin aᵹᵹ{;}
+ Wiþþ innwarrd herrtess tunge.
+ ⁊ þannkenn hi{mm} þ̵ miccle {g}od{;}
+ Þatt he doþ uss onn erþe. 120
+ ¶ ⁊ þurrh þ̵ illke wass uss ec.
+ Don full wel tunnderrstanndenn.
+ Þatt crist all enn{g}le þede ki{n}{g}.
+ Wass borenn her to manne.
+ Alls iff he ᵹæn þe laþe {g}ast.
+ Wiþþ hĕre wollde fihhtenn.
+ To winnenn adam. ⁊ hiss kinn{;}
+ V̋t off þe defless walde.
+ ⁊ settenn enn{g}less oferr he{mm}{;}
+ To ᵹemenn he{mm} ⁊ {g}ætenn. 125
+ ⁊ forr to shildenn hemm onn{}ᵹæn{;}
+ ðe deofless laþe wiless.
+
+ [Linenote:
+ 124. _walde_] After _l_, _l_ erased.]
+
+ ¶ Annd {g}odess enn{g}less wærenn þa{;}
+ Well swiþe glade wurrþenn.
+ Off ðatt tatt {g}odd wass wurrþenn mann.
+ Forr þ̵ teᵹᵹ wisstenn alle.
+ Þatt teᵹᵹre {g}en{g}e shollde ben{;}
+ Wiþþ {g}ode sawless ekedd.
+ ⁊ wurrþedd ec. ⁊ all forrþi{;}
+ Þeᵹᵹ wærenn swiþe bliþe. 130
+ ⁊ all forr þi þeᵹᵹ sun{g}enn þa.
+ ðiss san{g} wiþþ mikell blisse.
+ Si drihhtin upp inn heffness ærd{;}
+ Wurrþshipe. ⁊ loff. ⁊ wullderr.
+ ⁊ upp{}onn erþe {g}riþþ. ⁊ friþþ{;}
+ Þurrh {g}odess mildherrtnesse.
+ Till iwhillc mann þ̵ habbenn shall{;}
+ {g}od herte ⁊ `aᵹᵹ´ {g}od wille.
+
+ [Linenote:
+ 134. _aᵹᵹ_ added in margin and _god_ corrected out of _gode_,
+ so too in ll. 147, 154.]
+
+ ¶ Þiss sun{g}enn þeᵹᵹ. forr{}þi þ̵ teᵹᵹ.
+ Full wel þær unnderrstodenn. 135
+ Þatt teᵹᵹre {g}en{g}e shollde ben{;}
+ Þurrh hallᵹhe sawles. ekedd.
+ Þurrh whatt biforenn drihhtin {g}odd·
+ Giff þ̵ itt waxenn mihhte.
+ Wurrþshipe ⁊ wullderr shollde ben{;}
+ Swa su{mm} itt waxenn wære.
+ ⁊ ec forr þatt teᵹᵹ wisstenn wel.
+ Þatt {g}odd co{mm} her to manne.
+ Forr þ̵ he wollde {g}riþþ ⁊ friþþ.
+ ⁊ soþ sahhtnesse settenn. 140
+ Bitwenenn drihhtin heffness king{;}
+ ⁊ mannkinn her onn erþe.
+ Þatt mann kinn shollde muᵹhenn wel{;}
+ Vpp cumenn i{nn} till heffne.
+ Þatt heffness here mihhte swa{;}
+ Þurrh hallᵹhe sawless waxenn.
+ Þurrh whatt bi{}forenn drihhtin {g}odd{;}
+ Wurrþshipe waxenn shollde.
+ Giff þ̵ himm mihhte waxenn ohht{;}
+ ⁊ wurrþenn bettre ⁊ mare. 145
+ ¶ Þatt {g}riþþ wass sett till alle þa.
+ Swa su{mm} þe {g}oddspell kiþeþþ.
+ Þatt sholl | denn wurrþenn {g}ode{}menn{;}
+ ⁊ habbenn `aᵹᵹ´ {g}od{}wille. [f. 35v²
+ Till þa þ̵ sholldenn unnderrfon{;}
+ Wiþþ blisse cristess come.
+ ⁊ nohht till þa þ̵ sholldenn hi{mm}{;}
+ Forrhoᵹhenn ⁊ forrwerrpenn.
+ Forr niss nohht {g}odess {g}riþþ wiþþ þa{;}
+ Þ̷ wiþþrenn {g}odd onn{}ᵹæness. 150
+ Acc helle wawenn iss till þa{;}
+ All afft{err} þeᵹᵹre wrihhte.
+ ¶ ⁊ her mann unnderrstanndenn maᵹᵹ{;}
+ Whillc mann iss drihhtin cweme.
+ Þatt illke mann iss drihhtin lef{;}
+ Þ̷ hafeþþ {g}ode wille.
+ Forr wha{}se itt iss þatt illke mann
+ Þatt hafeþþ `aᵹᵹ´ {g}od wille
+ Þatt illke mann ne sinnᵹheþþ nohht.
+ Ne {g}illteþþ hise þannkess. 155
+ Ne towarrd {g}odd· ne towarrd mann{;}
+ Giff þ̵ he maᵹᵹ hi{mm} lokenn.
+ ⁊ ᵹiff þ̵ iss þ̵ he missdoþ.
+ Onn aniᵹ kinne wise{;}
+ Itt reweþþ hi{mm}. ⁊ sone anan{;}
+ He sta{nn}t itt inn to betenn.
+
+ ¶ Þatt {g}odess e{nn}{g}ell co{mm} o nahht.
+ Wiþþ heffness lihht onn erþe{;}
+ Þatt tacneþþ þ̵ tiss middellærd.
+ Wass full off þessterrnesse. 160
+ Þurrh illkess kinness hæþenndom.
+ Inn iwhillc unnclænnesse{;}
+ Þatt time þ̵ te laferrd crist.
+ Wass borenn her to manne.
+ To ᵹifenn heffness lihht. ⁊ lem{;}
+ Þ̷ follc þ̵ shollde hi{mm} cwemenn.
+
+ [Linenote:
+ 159. _enngell comm o nahht_ over an erasure.]
+
+ ¶ ⁊ tatt tatt enn{g}ell nohht ne co{mm}.
+ Till kin{g}ess ne till erless.
+ Ne till þ̵ laþe riche flocc.
+ Þatt follᵹheþþ modiᵹnesse{;} 165
+ Þatt doþ uss tunnderrstanndenn wel{;}
+ Þ̷ drihhtin {g}odd forrwerrpeþþ.
+ All modiᵹleᵹᵹc. ⁊ {g}reditleᵹᵹc :
+ ⁊ irre. ⁊ gluterrnesse.
+ ⁊ all þ̵ follᵹheþþ horedom.
+ ⁊ swikedom onn erþe.
+ Þatt mann maᵹᵹ findenn allre mast.
+ I þa þ̵ sinndenn riche.
+ þatt {g}odess enn{g}ell awwnedd wass.
+ In aness weress hewe{;} 170
+ Þatt wass forr{}þi þ̵ enn{g}ell maᵹᵹ.
+ Wiþþ hiss drihhtiness wille.
+ Hi{mm} awwnenn alls he wære a mann.
+ I manness limess alle.
+ I bodiᵹ. þ̵ he doþ hi{mm} inn{;}
+ Off hefennlike kinde.
+ ¶ `⁊ {g}odd wiþþ enn{g}less gife uss. á.
+ To brukenn heffness blisse.´
+ Am{æn}.
+
+ [Linenotes:
+ 170. _þatt_] between _þ_ and _a_ an erasure. || 174. Added
+ lengthwise on the margin.]
+
+
+
+
+XVI. SAWLES WARDE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“i. Bodleian 34, Oxford (B); on vellum, 165 × 120 mm.; written in one
+hand throughout about 1210 A.D.... It has lost two leaves after f. 80,
+which is very faint and defective. Entries in fourteenth-century hands
+connect it with Ledbury, Godstow, and Magna Coworne (Much Cowarne) in
+Herefordshire. The text is printed from this manuscript up to its end at
+127/4.
+
+“The writing is sometimes difficult to decipher; the letters are often
+crowded and hesitating, a, e, o are sometimes hard to distinguish.
+Doubts are permissible in the following cases, hwen _or_ hwon 118/24,
+ihaten _or_ ihoten 37, hondon _or_ honden 51; in sent 55, the last
+letter wavers between t and d; in ȝemelese 56, ȝ appears to have been
+corrected out of g; after mei 60, there is a half-formed c; under the
+second o of preoouin 72, there is what looks like a casual pen mark,
+not a dot of erasure; in seoueuald 287, d is corrected out of t, or the
+reverse.
+
+“ii. Royal 17 A 27, British Museum (R); on vellum, 160 × 117 mm.; early
+thirteenth century. Has all the pieces in B except Hali Meidenhad, with
+the addition of an incomplete copy of the Oreisun of Seinte Marie
+(printed in OEH i., p. 305). This manuscript supplies the end here from
+127/4.
+
+“iii. Cotton Titus D 18, British Museum (T). See [IX, Ancrene Wisse].”]]
+
+
+[Headnote: Si Sciret Paterfamilias]
+
++her bigineð{;} sawles warde.+ [f. 72r
+
+_++Si sciret paterfamilias q{ua} hora fur uent{ur}us e{ss}et{;}
+vigilaret utiq{ue} ⁊ no{n} sineret p{er}fodi domu{m} sua{m}._
++U+re lau{er}d i þe godspel teacheð us þurh abisne. hu we ahen
+wearliche to biwiten us seoluen wið þe unwiht of helle. ⁊ wið
+his wernches. {5} ȝef þes lau{er}d wiste he seið. hwenne ⁊ hwuch
+time. þe þeof walde cume to his hus{;} he walde wakien. ne nalde
+he nawt þolien þe þeof forte breoken hire. +Þ+is hus þe ure
+lau{er}ð spekeð of{;} is seolf þe mon inwið þe monnes wit. I þis
+hus. is þe huse lau{er}d. ant te fulitohe wif{;} mei beon wil
+ihaten. þ̵ ga þe hus eft{er} hire{;} ha diht hit al to
+wundre. {10} bute wit ase lau{er}d chasti hire þe bet{er}e. ⁊
+bi{}neome hire muchel of þ̵ ha walde. ant tah walde al hire hird
+folhin hire ouer al{;} gef wit ne forbude ham. for alle hit beoð
+untohene. ⁊ rechelese hinen{;} bute ȝef he ham rihte. Ant
+hwucche beoð þeos hinen{;} Su{m}me beoð wið{}vten. ⁊ su{m}me wið
+in{}nen. þeo wið{}vten beoð.
+
+þe monnes fif {15} wittes. Sihðe. ⁊ heru{n}ge. smechunge. ⁊
+smeallunge. ⁊ euch limes felunge. þeos beoð hinen vnder wit. as
+under huse lau{er}d. ⁊ hwer se he is ȝemeles{;} nis hare nan þe
+ne feareð ofte untoheliche. ⁊ gulteð ilome. oðer ifol
+semblant{;} oder in vuel dede. In wið beoð his hinen. in se moni
+mislich þonc to cwemen wel þe husewif{;} aȝein godes {20} wille.
+⁊ swerieð somet reaðliche. þ̵ eft{er} hire hit schal [f. 72v]
+gan. þah we hit ne here nawt{;} we mahen `iþþlen´ hare nurhð. ⁊
+hare untohe bere. a þet hit cume forð. ⁊ ba wið eie. ⁊ wið luue
+tuhte ham þe bet{er}e. Ne bið neau{er} his hus for þeos hinen
+wel iwist. for hwen þ̵ he slepe. oðer ohwider from hame. þ̵ is
+hwen mon forȝet his wit. {25} ⁊ let ham i{}wurðen. ah ne bihoueð
+hit nawt. þ̵ tis hus beo irobbet. for þer is inne þe tre[sor] þ̵
+godd ȝef him seolf fore. þ̵ is monnes sawle. forte breoke þis
+hus eft{er} þis tresor. þ̵ godd bohte mid his deað. ⁊ lette lif
+o rode{;} is moni þeof a{}buten ba bi dei ⁊ bi niht. vnseheliche
+gasttes wið alle unwreaste þeawes. ⁊ a{}ȝein euch god þeaw. þe
+biwiteð {30} iþis hus godes deore castel . vnder wittes wissunge
+þ̵ is huse lau{er}d. is eau{er} hire unþeaw forte sechen
+inȝong{e} abute þe wahes to a{}murðrin hire þrinne. þ̵ heaued
+þrof is þe feont. þe meistreð ham alle aȝeines him ⁊ his keis.
+þe husebonde þ̵ is wit. warneð his hus þ{us}. vre lau{er}d haueð
+ileanett him froure of his dehtren. þ̵ beoð to {35} vnderstonden
+þe fowr heaued þeawes. þe earste is warschipe icleopet. ant te
+oþer is ihaten gasteli`c´h strengðe. ⁊ te þridde is meað.
+rihtwisnesse þe feorðe.
+
+ [Linenotes:
+ 17. _hwer_] _r_ over _ṭ_. || 37. After _gastelich_, _e_ erased.]
+
++W+it þe husbonde godes cunestable cleopeð warschipe [f. 73r]
+forð. ⁊ makid hire durewart. þe warliche loki hwam ha leote in ⁊
+ut. ⁊ of feor bihalde alle þe cuminde. hwuch beo wurðe {40}
+inȝong{e} to habben{;} oðer beon bisteke{n} þrute. Strengðe
+stont nest hire. þ̵ ȝef ei wule in{;} warschipes vn{}þonkes.
+warni strengðe fore. þ̵ is hire suster{;} ⁊ heo hit ut warpe. þe
+þridde sust{er} þ̵ is meað. hire he makeð meistre ou{er} his
+willesfule hirð þ̵ we ear of speken. þ̵ ha leare ham mete . þ̵
+me meosure hat. þe middel of twa uueles . for {45} þ̵ is þeaw in
+euch stude ⁊ tuht forte halden. ⁊ hateð ham alle þ̵ nan of ham
+aȝein hire{;} nohwer wid vnmeoð{;} ne ga ou{er} mete. þe feorðe
+suster rihtwisnesse. sit on hest as deme . ⁊ beateð þeo þe
+aȝulteð. ⁊ cruneð þeo þe wel doð. ⁊ demeð euchan his dom eft{er}
+his rihte. for dret of hire nimeð his hirð euch eft{er} þ̵ he is
+warde to witene . þe {50} ehnen hare. þe muð his. þe earen hare.
+þe hondon hare. ⁊ euch alswa of þe oþre wit þ̵ onont him ne
+schal nan un{}þeaw cumen iN.
+
+
+++As þis is ido þus. ⁊ is al stille þrinne{;} warschipe þ̵ áá is
+waker is offearet lest sum for{}truste him. ⁊ feole o{}slepe. ⁊
+forȝeme his warde. ⁊ sent ham. in a sonde. þ̵ ha wel cnaweð. of
+feorren icumen. forte {55} offearen þeo þe beoð [f. 73v] ou{er}
+hardi. ⁊ þeo þe ȝemelese beoð{;} halden ham wakere. he is
+underuon in. ⁊ swiðe bihalden of ha{m} alle. for lonc he is. ⁊
+leane. ⁊ his leor deaðlich. ⁊ blac ⁊ elheowet. ⁊ euch her
+þunc`h´eð þ̵ stont in his heaued up{;} warschipe hat hi{m}
+tellen biuoren. hwet he beo ⁊ hweonene he co{m}me ⁊ hwet he þer
+seche. Ne mei {60} ich he seið. nohwer speoken. bute ich habbe
+god lust{;} lustnið me þenne. fearlac ich hatte. ant am deaðes
+sonde. ⁊ deaðes munegunge. ⁊ am icumen biuore hire to warnin ow
+of hire cume. warschipe þ̵ best con bisetten hire wordes. ⁊ ec
+hire werkes{;} spekeð for ham alle. ⁊ freineð hweonene he cume.
+⁊ hwuch hird ha leade. fearlac {65} hire ontswereð. Ich nat nawt
+þe time{;} for ha ne seide hit me nawt. ah eau{er} lokið hwenne.
+for hire wune is to cumen bi stale ferliche ⁊ unmundlunge hwen
+me least weneð. of hire hird þ̵ tu easkest.
+
+ [Linenote:
+ 58. Before _leane_, _feier_ erased.]
+
+Ich þe ondswerie. ha lihteð hwer se ha eau{er} kimeð wið a
+þusent deoflen. ⁊ euch an bereð a gret boc al of sunnen iwriten
+wið swarte smeale {70} leattres. ⁊ an unrude raketehe gled{}read
+of fure. forte binden ⁊ to drahen in to in{}warde helle.
+hwuch se he mei preoouin þurh his boc þ̵ is on euch sunne
+enbre[f. 74r]uet. þ̵ he wið wil. oðer wið word. oðer wið werc.
+wrahtte in al his lif siðe. bute þ̵ he haueð i{}bet earþon wið
+soð schrift. ⁊ wið deadbote. ant warschipe hire easkeð. Hweonene
+{75} cumest tu fearlac deaðes munegunge. Ich cume he seið of
+helle. Of helle ha seið warschipe. ⁊ hauest tu isehen helle?
+Ȝe seið fearlac wit{er}liche. ofte ⁊ ilome. Nu seið þenne
+warschipe. forþi trowðe treoweliche tele us hwuch is helle.
+⁊ hwet tu hauest isehen þrin. ant ich he seið fearlac omi trowðe
+bluðeliche. nawt tah eft{er} þ̵ hit is. for þ̵ ne mei na {80}
+tunge `tellen´. ah eft{er} þ̵ ich mei ⁊ con{;} þer towart ich
+chulle readien.
+
+ [Linenote:
+ 73. _enbreueḍt_ MS.]
+
+
+++Helle is [wid] wið{}ute met. ⁊ deop wið{}ute grunde. ful of
+brune uneuenlich . for ne mei nan eorðlich fur euenin þer
+towart. ful of stench unþolelich. for ne mahte in eorðe na cwic
+þing{e} hit þolien. ful of sorhe untalelich. for ne mei na muð
+for wrecchedom {85} ne for wa{;} rikenin hit ne tellen. Se þicke
+is þrinne þe þost{er}nesse{;} þ̵ me hire mei grapin. for þ̵ fur.
+ne ȝeueð na liht. ah blent ham þe ehnen. þe þer beoð wið a
+smorðrinde smeke smeche forcuðest. ⁊ tah iþ̵ ilke swarte
+þeost{er}nesse swarte þinges ha iseoð as deoflen þ̵ ham meallið
+⁊ derueð áá ⁊ dreccheð wið alles cunnes pinen. ⁊ iteilede {90}
+draken g{ri}`s´liche ase deoflen þe forswolheð ham ihal. ⁊
+speoweð ham [f. 74v] eft ut biuoren ⁊ bihinden. oðer hwile
+torendeð ham ⁊ to{}cheoweð ham euch greot. ant heo eft iwurðeð
+hal. to a swuch bale bute bote as ha ear weren. ant ful wel ha
+i{}seoð ham to grisle ⁊ to grure. ⁊ to echen hare pine. þe laðe
+helle wurmes. tadden ⁊ froggen. {95} þe freoteð ham ut te ehnen.
+⁊ te nease g{ri}stles. ant snikeð in. ⁊ ut neddren. ⁊ eauraskes.
+nawt ilich þeose her{;} ah hundret siðe g{ri}sluker et muð. ⁊ et
+earen. ed ehne{n}. ⁊ ed neauele. ant ed te breoste holke as
+meaðen iforrotet flesch eau{er}ȝete þickest. þer is remu{n}ge
+iþe brune. ⁊ toðes hechelunge iþe snawi weattres. ferliche ha
+flutteð from þe {100} heate{;} in{}to þe chele.
+
+Ne neau{er} nuten ha of þeos twa{;} hweðer ham þuncheð wurse.
+for eiðer is unþolelich. ant iþis ferliche mong{e} þe leat{er}e
+þurh þe earre derueð þe mare. þ̵ fur ham forbearneð al to colen
+calde. þ̵ pich ha{m} forwalleð aðet ha beon for{}mealte. ⁊ eft
+acwikieð anan to drehen al þ̵ ilke{;} ant muchedeale wurse á
+wið{}uten {105} ende. Ant tis ilke unhope is ham meast pine. þ̵
+nan naueð neau{er} mare hope of nan a{}couerunge. Ah aren sikere
+of euch uuel to þurh{}leasten iwa from world in to worlde áá on
+echnesse. Euch aþrusmeð oðer. ⁊ euch is oðres pine. Ant euchan
+heateð oðer. ⁊ him seoluen as [f. 75r] þe blake deouel. ⁊
+eau{er} se ha i þis world luueden {110} ha{m} mare{;} se ha þer
+heatieð ham swiðere. ⁊ eiðer curseð oðer. ⁊ fret of þe oðres
+earen. ⁊ te nease alswa.
+
+Ich habbe bigunne to tellen of þing þ̵ ich ne mahte nawt bringe
+to eni ende. þah ich hefde a þusent tungen of stele ⁊ talde aðet
+ha were{n} alle forwerede. Ah þencheð nu her þurh hwuch þe
+measte pine beo{;} for þe leaste pine is {115} se heard þ̵ hefde
+a mon i{}slein ba mi feader. ⁊ mi moder ant al þe ende of mi
+cun. ⁊ i{}do me seoluen al þe scheome ⁊ te hearm þ̵ cwic mon
+mahte þolien. ⁊ ich isehe þes mon i þe ilke leaste pine. þ̵ ich
+iseh in helle{;} Ich walde ȝef hit mahte beon. þolien a þusent
+deaðes to a{}rudden him ut þrof. swa is þe sihðe g{ri}slich ⁊
+reowðful to bihalden. {120} for þah neau{er} nere nan oðer pine
+bute to i{}seon eau{er} þe unseli gastes. ⁊ hare g{ri}sliche
+schape. biseon on hare g{ri}mfule. ⁊ grurefule nebbes. ⁊ heren
+hare rarunge. ⁊ hu ha wið hokeres edwiteð ⁊ up breideð euchan
+his sunnen. þis schenðlac ⁊ te grure of ham were unimete pine{;}
+⁊ hure þolien ⁊ a{}beoren hare unirude duntes wið {125} mealles
+istelet. ⁊ wið hare eawles gled{}reade hare dustlunges. as þah
+hit were a pilche{}clut euchan towart oðer imisliche pinen.
+
+O helle deaðes hus. wununge of wanunge. of grure ant of
+granunge. heatel [f. 75v] ham. ⁊ heard wan. of alle wontreaðes.
+buri of bale. ⁊ bold of eau{er} euch bitternesse . þu laðest
+lont of alle. þu dorc stude ifullet {130} of alle dreorinesses.
+Ich cwakie of g{ri}sle ⁊ of grure. ⁊ euch ban schekeð me. ⁊ euch
+her me rueð up of þi munegunge. for nis þer na steuene bi{t}uhhe
+þe fordemde bute wu{m}me. ⁊ wa is me. ⁊ wa beo þe. ⁊ wa beo þe.
+wa ha ȝeieð. ⁊ wa ha habbeð ne of al þ̵ eau{er} wa is{;} ne
+schal ha{m} neau{er} wontin. þe swuch wununge of earneð. for ei
+hwilinde {135} blisse her o þisse worlde{;} wel were him ȝef þ̵
+he neau{er} ibore nere. bi þis ȝe mahen sumdel witen hwuch is
+helle. for i{}wis ich habbe þrin isehen a þusent siðe wurse. ⁊
+from þeonne kimeð deað wið a þusent deoflen hiderwart as ich
+seide. ant ich com þ{us} q{uo}ð fearlac forte warnin ow fore{;}
+⁊ tellen ow þeos tidinges. {140}
+
+ [Linenote:
+ 133. _bicuhhe_ MS.]
+
+
+++Nv lau{er}d godd q{uo}ð warschipe wardi us ⁊ werie. ⁊ rihte us
+⁊ reade hwet us beo to donne. ant we beon þe warre ⁊ wakere to
+witen us on euch half under godes wengen. ȝef we wel werieð ⁊
+witeð ure hus ⁊ godes deore tresor þ̵ he haueð bitaht us{;} cume
+deað hwen he wule. Ne þurue we nowðer beon `of´dred for hire.
+ne {145} for helle. for ure deað bið deore godd ⁊ i{n}{}ȝong in
+to heouene. of þeos fikelinde world{;} ne of hire false blisse :
+ne neome we neau{er} ȝeme. for al þ̵ is on eorðe. nis bute as a
+schadewe{;} for al wurðeð [f. 76r] to noht bute þ̵ deore tresor
+godes deorewurðe feh þ̵ is us bitaht to witene. Ich habbe
+þeruore sar care for ich iseo seið warschipe hu þe {150} unwhiht
+wið his ferd ase liun iburst. ȝeað abuten ure hus sechinde
+ȝeornliche hu he hit forswolhe. ⁊ tis ich mei seið warschipe
+warnin ow of his lað ⁊ for his wrenches. ah ich ne mei nawt
+aȝeines his strengðe.
+
+ [Linenotes:
+ 142. _donne_] the second _n_ corr. out of _t_. || 145. _of_ over
+ _ạ_ MS.]
+
+ [[Linenote 142 was printed out of sequence, after 159.]]
+
+
+++Do nu q{uo}ð strengðe. warschipe suster þ̵ te limpet to þe ⁊
+warne us of his wiheles. for of al his strengðe ne drede {155}
+we nawiht. for nis his strengðe noht wurð bute hwer{}se he
+ifindeð eðeliche. ⁊ wake unwarnede of treowe bileaue. þe apostle
+seið. Etstont. þen feont. ⁊ he flið anan riht. schulde we þenne
+fleon him? ȝe nis godd ure scheld. ⁊ alle beoð ure wepnen of his
+deore g{ra}ce. ant godd is on ure half. ⁊ stont bi us ifehte.
+ȝef he schute {160} towart me wið weole ⁊ wunne of þe world. wið
+este of flesches lustes. of þulliche nesche wepnen ich mahte
+carien summes weis. ah ne mei me na þing heardes offearen. ne
+nowcin. ne na wone falsi min heorte ne wursi mi bileaue towart
+him þ̵ ȝeueð me alle mine strengðen.
+
+ [Linenote:
+ 159. _ȝenis_ MS.]
+
+
+++For ba me ah. q{uo}ð meað. ant for heart of nowcin. ⁊ for wone
+of {165} wunne dreden. ⁊ carien. for moni for to muchel heard of
+wa þ̵ he d`r´eheð. forȝet ure lau{er}d. ant ma þah for nesche
+ant for flesches licunge for [f. 76v] ȝemeð ham ofte. bituhhen
+heard ⁊ nesche. bituhhe wa of þis world ant to muche wunne.
+bituhhe muchel ⁊ lutel is in euch worldlich þing þe middel wei
+ȝuldene. ȝef we hire haldeð {170} þenne gawe sikerliche ne þerf
+us nowðer for deað ne for deouel dreden. hwet{}se beo of heardes
+ne drede ich nawiht nesches for ne mei·na wunne. ne na flesches
+licunge ne licomlich este bringe me ou{er} þe midel of mesure. ⁊
+of mete.
+
+ [Linenotes:
+ 166. _caṛien_ MS. || 170. _we_] _weị_ MS.]
+
+
+++Rihtwissnesse spekeð nu. Mi sust{er} ha seið warschipe þe
+haueð {175} wit. ⁊ schad bituhhe god. ⁊ uuel. ⁊ wat hwet is in
+euch þing{e} to cheosen ⁊ to schunien{;} readeð us ⁊ leareð
+forte ȝeme lutel alle fallinde þing. ⁊ witen warliche þeo þe
+schulen á lesten. ⁊ seið as ha soð seið þ̵ þurh unweotenesse ne
+mei ha nawt sunegin. ⁊ tah nis nawt siker of þe unwihtes
+strengde as þeo þe halt hire wac {180} þah ha beo muche wurð. ⁊
+ure alre ehnen demeð hire unmihti onont hire seoluen to
+etstonden wið his. t{ur}nes ⁊ deð ase þe wise. Mi sust{er}
+strengðe is swiðe bald. ⁊ seið þ̵ nawiht heardes ne mei hire
+offearen. ah þah ha ne trust nawt on hire ahne wepnen{;} ah deð
+o goðes g{ra}ce ⁊ þ̵ ich demi riht ⁊ wisdom to donne. Mi {185}
+þridde sust{er}. meað spekeð of þe middel sti. bituhhe riht ⁊
+luft þ̵ lut cunnen halden. [f. 77r] ⁊ seið inesche ha is bald. ⁊
+heard mei hire offearen. ⁊ for{}þi ne ȝelpeð ha of na sikernesse
+ant deð as þe wise.
+
+Mi meoster is to do riht forte demen ant ich deme me seolf þ̵
+ich þurh me ne do hit nawt{;} for al þ̵ god is of godd þ̵ we
+her {190} habbeð. Nu is riht þenne þ̵ we demen us seolf eau{er}
+unmihtie to werien ⁊ to witen us oðer ei god to halden wið ute
+godes helpe. Þe rihtwise godd wule þ̵ we demen us seolf eðeliche
+⁊ lahe. Ne beo we neau{er} swucche{;} for þenne demeð he us
+muche wurð ⁊ gode ant halt for his dehtren. for þah mi forme
+sust{er} war beo of euch uuel{;} {195} ant min oðer strong beo
+to ȝeines euch nowcin{;} ant mi þridde meaðul in alles cunnes
+estes{;} ⁊ ich do riht ⁊ deme. bute we wið al þis milde beon ⁊
+meoke{;} ⁊ halden us wake. godd mei mid rihte fordemen us of al
+þis þurh ure prude. ant for{}þi is riht dom þet we al ure god
+þonkin him ane. +W+jit þe husebonde godes cunestable hereð {200}
+alle hare sahen ⁊ þonkeð god ȝeorne wið swiðe glead heorte of se
+riche lane as beoð þeos sustren his fowr dehtren þ̵ he haueð
+ileanet him on helpe forte wite wel ⁊ werien his castel. ⁊ godes
+deorewurðe feh. þ̵ is biloke þrinne.
+
+
+++Þe willesfule husewif halt hire al stille. ant al þ̵ hird þ̵
+ha wes {205} i wunet to dreaien eft{er} hire{;} turneð [f. 77v]
+ham treowliliche to wit hare lau{er}d. ⁊ to þeos fowr sustren.
++V+mben ane stunde spekeð eft warschipe. ⁊ seið ich iseo a sonde
+cumen swide gledd icheret. feier ⁊ freolich ⁊ leofliche aturnet.
+let him in seið wit ȝef godd wule he bringeð us gleade tidinges.
+ant þ̵ us were muche {210} neod. for fearlac deaðes sonde haueð
+wið his{;} offearet us swiðe mid alle. warschipe let him in. ⁊
+he gret wit þen lau{er}d. ⁊ al þ̵ hird seoðen. wið lahhinde
+chere. ant ha ȝeldeð him his gretunge. ⁊ beoð alle ilihtet ⁊
+igleadet ham þu{n}cheð of his on{}sihðe. for al þ̵ hus schineð.
+⁊ schimmeð of his leome. he easkeð ham ȝef ham biluueð to {215}
+heren him ane hwile. ȝe q{uo}ð ha rihtwisnesse. wel us biluueð
+hit. ⁊ wel is riht þ̵ we þe liðeliche lustnin.
+
+
+++Hercnið nu þenne he seið. ⁊ ȝeornliche understondeð. [I]ch am
+murðes sonde. ⁊ munegunge of eche lif. ant liues luue i{}haten ⁊
+cume riht from heouene þ̵ ich habbe isehen nu ant ofte ear {220}
+þe blisse þ̵ na monnes tunge ne mei of tellen. þe iblescede godd
+iseh ow offruhte. ⁊ sumdel drupnin of þ̵ fearlac talde of deað.
+⁊ of helle. ant sende me to gleadien ow. nawt for{}þi þ̵ hit ne
+beo al soð þ̵ he seide. ⁊ þ̵ schulen alle uuele fondin. ⁊
+ifinden. Ah ȝe wið þe fulst of godd ne þurue na þi{n}g dreden
+for he sit on [f. 78r] he þ̵ is {225} ow on helpe. ⁊ is al
+wealdent þ̵ haueð ow to witene.
+
+
+++A seið warschipe welcume liues luue. ant for þe luue of godd
+seolf ȝef þu eauer sehe him{;} tele us sumhwet of him. ⁊ of his
+eche blisse. ȝe iseoð q{uo}ð liues luue{;} Murhdes sonde. Ich
+habbe isehen him ofte nawt tah alswa as he is{;} for aȝein þe
+brihtnesse ⁊ te {230} liht of his leor. þe sunne gleam is dosc ⁊
+þuncheð a{}schadewe. ant for{}þi ne mahte ich nawt aȝein þe
+leome of his wlite lokin ne bihalden{;} bute þurh a schene
+schawere bituhhe me ⁊ him þ̵ schilde mine ehnen. Swa ich habbe
+ofte isehen þe hali þru{m}nesse. feader ⁊ sune. ⁊ hali gast.
+þreo an unto{}dealet. ah lutle hwile ich mahte þolie {235} þe
+leome. ah su{m}mes weis ich mahte bihalden ure lau{er}d ih{es}u
+c{ri}st. godes sune þ̵ bohte us o rode. Hu he sit blisful on his
+feader riht half þ̵ is al wealdent rixleð i þ̵ eche lit bute
+linnunge. se unimete feier{;} þ̵ te engles ne beoð neau{er} ful
+on him to bihalden. ant ȝet ich iseh etscene þe studen of his
+wunden. ⁊ hu he schaweð ham his {240} feader to cuðen hu he
+luuede us ⁊ hu he wes buhsum to him þe sende him swa to alesen
+us ⁊ bisecheð him a for mo{n}cu{n}nes heale.
+
+ [Linenotes:
+ 229. After _habbe_, _him ofte_ deleted MS. || 234. _mine_ above
+ _meine_ MS.: after _habbe_, _ofsee_ deleted MS.]
+
+
+++Eft{er} him ich iseh on heh ou{er} alle heouenliche þe eadi
+meiden his moder marie i ne{m}pnet sitten in [f. 78v] a trone se
+swiðe briht wid ȝimmes i stirret. ⁊ hire wlite se weoleful{;} þ̵
+euch eorðlich liht{;} is {245} þeoster þe[r]o{}ȝeines. þear ich
+iseh as ha bit hire deore wurðe sune se ȝeornliche. ⁊ se
+inwardliche for þeo þ̵ hire seruið. ⁊ he hire ȝetteð blideliche
+al þ̵ ha bi secheð. Þet liht þa ich ne mahte lengre þolien{;}
+Ich biseh to þe engles ⁊ to þe archangles ant to þe oðre{;} þe
+beoð buuen ham. iblescede gastes þe beoð a biuore godd ⁊ seruið
+him {250} eau{er}. ⁊ singeð a unwergeð. Nihe wordes þer beoð. ah
+hu ha beoð i{}ordret ⁊ sunderliche isette. þe an buue þe oðre. ⁊
+euchanes meoster were long to tellen. Se muche murhðe ich hefde
+on hare on sihðe{;} þ̵ ne mahte `ich´ longe hwile elles hwider
+lokin.
+
+ [Linenote:
+ 245. After _se_, _wle_ deleted.]
+
++E+ft{er} ham ich iseh towart te p{at}riarches. ⁊ te
+p{ro}ph{et}es þe makied swuch murhðe þ̵ ha {255} aren nuðe i þ̵
+ilke lont of blisse þ̵ ha hefden of feor igret ear on eorðe ⁊
+seoð nu al þ̵ isoðet. þ̵ ha hefden longe ear icwiddet of ure
+lau{er}d as he hefde ischawed ha{m} igastelich sihðe. +I+ch iseh
+þe apostles poure. ⁊ lah on eorðe. ifullet ⁊ bigoten al of
+unimete blisse sitten i trones. ant al under hare uet þ̵ heh is
+i þe worlde. ȝarowe forte {260} demen i þe dei of dome kinges ⁊
+keiseres. ⁊ alle cunreadnes of alle cunnes ledenes. [f. 79r]
++I+ch biheolt te Martyrs. ⁊ hare unimete murhðe þe þoleden her
+pinen. ⁊ deað for ure lau{er}d. ⁊ lihtliche talden to alles
+cunnes neowcins. ⁊ eorðliche tintreohen aȝeines þe blisse þ̵
+godd in hare heorte schawede ham to cumene.
+
+ [Linenote:
+ 255. _ha_] _ha ha_ MS.]
+
++E+ft{er} ham {265} ich biheolt þe cunfessurs hird þe liueden
+igod lif. ⁊ haliche deiden. þe schineð as doð steorren iþe eche
+blissen. ⁊ seoð godd in his wlite þ̵ haueð alle teares iwipet of
+hare ehnen. +I+ch iseh þ̵ schene ⁊ þ̵ brihte fer`r´eden of þe
+eadi meidnes ilikest towart engles. ant feolohlukest wið ham
+blissin ⁊ gleadien. þe libbinde iflesche ou{er}gað {270}
+flesches lahe ant ou{er}cumeð cunde þe leadeð heouenlich lif in
+eorðe as ha wunieð hare murhðe. ⁊ hare blisse. þe feierl`e´ac of
+hare wlite. þe swetnesse of hare song{;} ne mei na tunge tellen.
+Alle ha singeð þe þer beoð. Ah hare song ne mahe nane buten heo
+singen. Se swote sme`a´l ham folheð hwider{}se ha wendeð. þ̵ me
+mahte libben {275} aa bi þe swotnesse. hwam se heo bisecheð
+fore{;} is sikerliche iborhen. for aȝein hare bisocnen{;} godd
+him seolf ariseð þ̵ alle þe oðre halhen sittende ihereð.
+
+ [Linenotes:
+ 266. _cunfessurs_] _urs_ above _ọṛẹṣ_ MS.]
+
+
+++Swiðe wel q{uo}ð warschipe likeð us þ̵ tu seist. Ah nu þu
+hauest se wel iseið of euch a setnesse{;} of þe seli sunder
+lepes sumhwet sei {280} us nu hwuch blisse is to alle iliche
+meane{;} ⁊ liues luue hire ondswereð. [f. 79v] Þe imeane blisse
+is seouenfald. lengðe of lif. wit. ⁊ luue. ⁊ of þe luue a
+gleadunge. wið{}ute met murie. loft song. ⁊ lihtschipe. ant
+sikernesse. is þe seoueðe. þah ich þis seið warschipe sumdel
+understonde{;} þu most unwreo þis witerluker ⁊ openin to þeos
+oðre. {285} ant hit schal beon seið liues luue warschipe as þu
+wilnest.
+
+
+++Ha liuieð á in awlite. þ̵ is brihtre seoueuald. ⁊ schenre þen
+þe sunne. ant eau{er} in a strengðe to don buten euch swinc al
+þ̵ ha wulleð. ⁊ eau{er} mare in a steal in al þ̵ eauer god is
+wið{}ute wonunge. wið{}uten euch þing þ̵ mahe hearmin oðer
+eilin. {290} in al þ̵ eau{er} is. softe oðer swote. ⁊ hare lif
+is godes sihðe. ⁊ godes cnawlechunge as ure lau{er}d seide. þ̵
+is q{uo}ð he eche lif to seon ⁊ cnawen sod godd. ⁊ him þ̵ he
+sende ih{es}u c{ri}st ure lau{er}d to ure alesnesse ⁊ beoð for
+þi ilich him iþe ilke wlite þ̵ he is. for ha seoð him as he is.
+nebbe to nebbe.
+
+ [Linenote:
+ 291. After _⁊ godes_, an erasure MS.]
+
++H+a beoð se wise þ̵ ha witen {295} alle godes reades. his runes
+⁊ his domes þe derne beoð. ⁊ deopre þen eni sea dingle. ha seoð
+igodd alle þing. ⁊ witen of al þ̵ is ⁊ wes ⁊ eau{er} schal
+iwurden. hwet hit beo. hwi. ⁊ hwerto ⁊ hwer{}of hit bigunne.
++H+a luuieð god wið{}ute met. for þ̵ ha understondeð hu he haueð
+bi ham idon þurh his muchele godlec ⁊ hwet ha ahen his {300}
+deorewurde milce to ȝelden. ant euch{}an luueð oðer ase muchel
+as him seoluen.
+
++S+e gleade ha beoð of godd{;} þ̵ al is hare blisse. se muchel
+[f. 80r] þ̵ ne mei hit munne na muð. ne spealie [na speche] for
+þi þ̵ euchan luueð oðer as him seoluen. Euchan haueð of odres
+god ase muche murhðe as of his ahne. bi þis ȝe mahen seon ⁊
+witen. {305} þ̵ euchan haueð sunderlepes ase feole
+gleadschipes{;} as ha beod monie alle. ⁊ euch of þe ilke
+gleadschipes is to eau{er} euch{}an ase muche gleadunge{;} as
+his ahne sunderliche. ȝet ou{er} al þis. hwen euchan luueð godd
+mare þen him seoluen. ⁊ þen alle þe odre{;} mare he gleadeð of
+godd wið{}uten ei etlunge þen of his ahne gleadunge. {310} ⁊ of
+alle þe oðres. Neomeð nu þenne ȝeme ȝef neau{er} anes heorte ne
+mei in hire [und]eruon hire ahne gleadunge sunderliche. [iseide.
+se unim]ete muchel is þe anlepi blisse. þ̵ ha nimeð i[n] hi[re]
+þus monie. ⁊ þus muchele. for{}þi seide ure lau{er}d to þeo þe
+him hefden icwemet.
+
+ [Linenotes:
+ 303. This leaf of the MS. defective. || 312, 313. MS. defective
+ here. ]
+
+_Intra in gaudiu{m}. et c’._ Ga q{uo}ð he in{}to þi {315}
+lau{er}des blisse. þu most al gan þrin. ant al beon bigotten
+þrin for in þe ne mei hit nanesweis neomen in. her{}of ha herieð
+godd ⁊ singeð á un{}werget eau{er} iliche lusti in þis loft
+songes. as hit iwriten is. _Beati q{ui} habitant. et c’._ Eadi
+beoð þeo lau{er}d. þe iþin hus wunieð. ha schulen herien þe from
+[worlde i{n}to worlde].
+
++H+a beoð {320} alle ase li[hte ⁊ ase swifte as þe sunne.] gleam
+þe sc[heot from est into west. ase þin ehe[f. 80v]lid tuneð ant
+openeð for hwer se eau{er} þe gast wule þe bodi is anan{}riht
+wið{}ute lettunge. for ne mei ham na þing aȝeines etstonden. for
+euch{}an is al{}mihti to don al þ̵ he wule. ȝe makie to cwakien
+heouene ba ⁊ eorðe wið his an finger. {325} +S+ikere ha beoð of
+al þis. of þulli lif. of þulli wit. of þulli luue ⁊ gleadunge
+þrof. ⁊ of þulli blisse. þ̵ hit ne me neauer mare lutlin ne
+wursin. ne neome nan ende. þis lutle ich habbe iseid of þ̵ ich
+iseh in heouene ah nower neh ne{}{s}eh ich al. ne þ̵ ȝet þ̵ ich
+[iseh. ne] ne con ich half tellen.
+
+ [Linenotes:
+ 320-2. MS. defective here and at ll. 337-9. || 329. _seh_]
+ _neh_ MS.]
+
++W+it{er}[liche quoð] warschipe. wel we understondeð {330} þ̵ tu
+hauest ibeo þear ⁊ soð hauest iseid trof. eft{er} þi sihðe. ant
+wel is him þ̵ is war. ⁊ bisið him hu he mahe beast halden his
+hus þ̵ godes tresor is in aȝeines godes unwine þe weorreð þer
+towart a wið unþeawes. for þet. schal bringen hi{m} þider as he
+schal. al þis þ̵ tu hauest ispeken of an hundret siðe mare of
+blisse buten euch bale {335} folhin ⁊ ifinden. Q{uo}ð strengðe
+hwen hit swa is{;} hwet mei tweamen us from godd ⁊ hald[en us
+þeonne. ich] am siker ine godd. [þ̵ ne schal lif ne deað{;} ne
+wa] ne wunne nowðer [to dealen us ant his luue. ah al þis] us
+haueð igarc [f. 10r] ket. ȝef we as treowe tresures witeð wel
+his tresor þ̵ is bitaht us to{}halden. as we schulen ful wel
+undeR his wengen. {340}
+
+ [Linenotes:
+ 339. MS. Bod. ends with _igarc_; the rest is from MS. Royal
+ 17 A 27.]
+
+
+++Varpeð ut quoð warschipe{;} farlac ure fa. nis nawt riht þ̵ an
+hus halde þeos tweien. for þeR as murðes sonde is{;} ⁊ soð luue
+of eche lif. farlac is fleme. nu ut quoð strenðe farlac ne
+schaltu na leng{er}e leuen in uRe ende. nu q{uo}ð `he´ ich seide
+for god al þ̵ ich seide. ⁊ þah hit muri nere nes na lessere mi
+tale þe{n} wes murhðes {345} sondes ne unbihefre to ow. þah hit
+ne beo so licwurðe ne icweme. Eiðer of ow haueð his stunde to
+speokene. ne nis i{n}ckeR noðres tale to schunien in his time.
+þu warnest of wa. he telleð of wunne. muche neod is þ̵ me ow ba
+ȝeornliche hercni. Flute nu faRlac þah. hwil liues luue is
+heRinne. ⁊ þole wið efne heorte þe dom of rihtwisnesse. {350}
+for þu schal[t]. ful bliðeliche beon under{}fon in as ofte as
+liues luue stutteð forto spekene.
+
+
+++Nv is wil þ̵ husewif al stille. þ̵ eR wes so willesful.
+Al{}ituht efter wittes wissunge þ̵ is husebonde. ⁊ Al þ̵ hird
+halt him stille. þ̵ wes i{}wunet to beon fulitohen ⁊ don efteR
+wil haRe lefdi. Ant {355} nawt efteR wit{;} lustneð nu his lare.
+⁊ fondeð eueR euchan efteR þ̵ him limpeð to. þ{urh} þeos twa
+sonden. þ̵ ha i{}heRd habbeð. ⁊ þ̵ fowr sustren lerden þruppe
+for euch unþeawes inȝong his warde te witene. ant{}te waRden
+treowliche. [f. 10v]
+
+
+++Þvs ah mon te þenchen ofte Ant ilome. Ant wið þulliche
+þohtes {360} awecchen his heorte. þe islep of ȝemeles for{}ȝet
+hire sawle heale. efter þeos twa sonden. +F+rom helle sihðe
+biseon{;} to þe blisse of heouene. To habben farlac of þ̵ an{;}
+luue toward þ̵ oðeR. ant leaden him ant hinen. þ̵ beoð his limen
+alle. nawt efteR wil þe untohe lefdi ⁊ his lust leareð. ah efteR
+þ̵ wit wule þ̵ is husebonde. tuhten ⁊ teachen þ̵ wit ga {365}
+eueR biuore ant teache wil efter him. to al þ̵ he dihteð ⁊ demeð
+to donne. ant wið þe fowR sustren{;} þer{}fore þe fowr heued
+þeawes. WaRschipe. Strencðe in godd. Ant Með. Ant
++R+ihtwisnesse. witen godes treosor þ̵ is his ahne sawle. iþe
+hus of þe bodi{;} from þe þeof of helle. þulli þoht makeð mon te
+fleon alle unþeawes ant ontent his {370} heorte toward þe blisse
+of heouene. þ̵ ure lauerd ȝeue us þ{urh} his hali milce þ̵ wið
+þe fedeR. ant e sune a{n}t e hali gast rixleð in þreo had á
+buten ende. AMEN.
+
+
++P+ar seinte charite biddeð a pateR nost{er} for iohan þ̵ þeos
+boc w{ra}t. {375}
+
+ ++Hwa se þis writ haueð ired.
+ +A+nt crist him haueð swa isped.
+ +I+ch bidde p{ar} seinte charite.
+ +Þ+et ȝe bidden ofte for me.
+ +A+a p{ate}R n{oste}R. ant aue maRie. 380
+ +Þ+et ich mote þ̵ lif heR drehen.
+ +A+nt ure lauerd wel i{}cwemen.
+ +I+ Mi ȝuheðe ⁊ in min elde.
+ +Þ+et ich mote ih{es}u crist mi sawle ȝelden.
+
+ AMEN.
+
+
+
+
+XVII. SAINT KATHERINE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“As for Sawles Warde. The text of this extract is from the Royal MS.”]]
+
+
+[Headnote: Clara per Progenitores]
+
+[f. 11r] ++Constantin. ant Maxence weren on ane time as in
+keiseres stude hehest i rome. ah constantin ferde þurh þe
+burhme{n}ne read in{}to fronc{}londe. ant wunede summe hwiles
+þer for þe burhes neode. ant Maxence storede þe refschipe in
+rome. weox umbehwiles wreððe him bitweonen. ant comen to þe
+fehte. {5} þes maxence wes ouercumen. ant fleh into alixaundre.
+Constantin walde efter. ant warpen him þeonne. ah so wide him
+weox weorre on euch halue. ant nomeliche in an lond y{li}rie
+hatte. þ̵ ter he etstutte. Þa Maxence iherde þis{;} þ̵ he wes of
+him siker. ant of his cume karles. warð king of þat lond þ̵ lei
+into rome. as duden meast {10} alle þe oðere of þe world. bigon
+anan as wedwulf to weorrin hali chirche. ant dreie{n} cristene
+men þe lut þ̵ ter weren alle to heðenedom heðene as he wes.
+
+ [Linenote:
+ 8. After _an_, _e_ erased: _ẏrie_ MS.]
+
+Summe þurh muchele ȝeoue ant misliche meden. Summe þ{urh} farlac
+of his fule þreates. Oleast wið stronge tintreo ant licomliche
+pinen. Þe fif ⁊ þrittuðe ȝer of his {15} rixlunge he set
+okine{}seotle i þe moder{}burh [f. 11v] of alixaundres riche. he
+sende heste. ⁊ bode so wide so þ̵ lond wes. þ̵ poure ba ⁊ riche
+comen biuoren hi{m} to þe temple iþe tun of his heðene godes.
+euchan wið his lac{;} forto wurgin ham wið. comen alle to his
+bode. ⁊ euchan bi `hi´s euene biuoren Maxence seolf to wurgen
+his {20} mawmez. þe riche roðeren ⁊ schep ⁊ bule hwa so mahte
+brohte to lake. þe poure cwike briddes in þis ilke burh wes
+wuniende a meide{n} swiðe ȝung of ȝeres twa wone of twenti.
+feie`r´ ⁊ freolich o wlite ⁊ o wastu{m}. ah ȝet þ̵ wes mare wurð
+steðeluest wið{}innen of treowe bileaue. anes kinges cost hehte
+anlepi dohter icuret clergesse. kat{er}ine {25} inempnet.
+
+ [Linenote:
+ 24. _wastun_ MS.]
+
+þis meiden wes boðen federles ⁊ moderles of hire child-hade, ah
+þah ha ȝung were{;} ha heold hire aldrene hird wisliche ⁊
+warliche iþe eritage. ⁊ iþe herd þ̵ com of hire burde. nawt for
+{þ}i hire þuhte god to habben monie under hire ⁊ beon icleopet
+lefdi þ̵ feole telleð wel to. ah ba ha wes offearet of scheome ⁊
+of sunne. {30} þ̵ þeo weren to{}dreuet oðer mis{}ferden þ̵ hire
+forð-federes hefden ifostred. For hire seolf ne kepte heo nawt
+of þe world. þ{us} lo for hare sake ane dale [f. 12r] heo
+et{}heold [of hire eldrene god] ⁊ spende al þ̵ oðer in neodful ⁊
+i{n} nakede.
+
+ [Linenotes:
+ 28. _þ̵i_ MS. || 33. _of ... god_ from C.]
+
+
+++Þeos milde meoke meiden þes lufsum lefdi mid lasteles lates
+ne {35} luuede heo nane lihte plohen ne nane luue ronnes. nalde
+heo nane songes. ne nane luue{}runes leornin ne lustnin ah eauer
+ha hefde on hali{}writ ehnen oðer horte. oftest ba to gederes.
+hire feder hefde iset hire earliche to leaf ⁊ to lare. ⁊ heo
+underueng hit þ{urh} þen hali{}gast so wel þ̵ nan nes hire
+euening{e}. Modie meistres ⁊ {40} feole fondeden hire ofte.
+oswiðe feole halue forto under{}neomen hire. ah nes þer nan þ̵
+mahte neuer enes wrenchen hire mid al his crefti crokes ut of þe
+weie. ah swa sone heo ȝeld ham swucche ȝein cleppes. ⁊ wende
+hare wiheles uppon ha{m} seoluen þ̵ al ha i{}cneowen ham crauant
+⁊ ouercumen. ⁊ cweðen hire þe meistrie ⁊ te menske al up. {45}
+
+ [Linenote:
+ 35. After _lates_, _f_ erased.]
+
+
+++Þus hwil ha wiste hire ⁊ þohte aa to witen hire meiden
+i{}meiðhad. as ha set in a bur of hire burde boldes heo iherde a
+swuch murhðe towart þe awariede mawmetes temple lowing{e} of þ̵
+ahte. luding{e} of þe men. gleowunge [f. 12v] of euch gleo to
+herien ⁊ hersumin hare heðene godes. as ha þis iherde ⁊ nuste
+ȝet hwet hit wes. ha sende swiðe for {50} to witen hwet wunder
+hit were. sone so hire sonde com aȝein ⁊ seide hire þ̵ soðe{;}
+heo swa itend of wreððe wes þ̵ wod ha wurðen walde. het up of
+hire hird hwuch as heo walde ant wende hire þideward. ifont þer
+swiðe feole ȝeinde ⁊ ȝurinde. ⁊ þeotinde unþuldeliche wið
+rewfule remes þ̵ cristene weren. ⁊ leafful in godes laẏ.
+
+ [Linenote:
+ 53. After _of hire_, _ḥạ ẉ_ MS.]
+
+ah for dred {55} of deað duden þes deouel[e]s lac as þe heðene
+duden. hwa wes wurse þen hire heorte iwundet in{}wið for þe
+wrecches þ̵ heo iseh wraðe werkes wurchen aȝeines godes wille.
+þohte þah as heo wes þuldi ⁊ þolemod so ȝung þing as heo wes.
+hwet hit mahte ȝeinen þah heo hire ane were aȝein so kene
+keisere ⁊ his kineriche. {60} stod stille ane hwile ⁊ hef hire
+heorte up to þe hehe healent þe iheret is in heouene. bisohte
+him help. ⁊ hap. ⁊ wisdom. as wisliche as al þe world is iwald
+þ{urh} his wissunge. þrefter wepnede hire mid soðe bileaue. ⁊
+wrat on hire breoste ant biuoren hire teeð ⁊ tunge of hire muð
+þe hali [f. 13r] rode taken. ⁊ com lepinde {65} forð al itend of
+lei of þen hali gast. as þe keiser stod bimong þe su{n}ful slaht
+of þ̵ islein ahte deoulen to lake þ̵ euch wariet weouet of þe
+mix mawmez ron of þ̵ balefule blod al{}bi{}blodeget. ⁊ bigon to
+ȝeien ludere stefne.
+
+ [Linenote:
+ 56. _þes þes_ MS.]
+
+
+++Gretinge keiser walde. þe bi{}cumen for þin hehnesse ȝef þu
+þis {70} il{k}e ȝeld þ̵ tu dest to deouelen þ̵ for{}deð þe baðe
+ilicom ⁊ i sawle{;} ⁊ alle þ̵ hit driueð. ȝef þu hit ȝulde ⁊
+ȝeue to his wurðmunt þe scheop þe ant al þe world. ⁊ al walt
+þ{urh} his wisdom. ⁊ al þ̵ ischapen is. ich walde keiser igreten
+þe. ȝef þu understode þ̵ he him ane is to herien þ{urh} hwam ⁊
+under hwam {75} alle kinges rixleð. ne ne mei na þing
+wið{}stonden his i{}wil. þah he muche þolie. þes heouenliche
+lauerd luueð treowe bileaue. ⁊ nowðer blod ne ban of unforgult
+ahte. ah þ̵ me halde ⁊ heie his halewunde heastes. Ne nis na
+þing hwar þ{urh} monnes muchele medschipe wreððeð him wið mare
+þen þe schaft of mon{;} þ̵ he scheop. ⁊ ȝef {80} schad ba of god
+⁊ of uuel þ{urh} wit ⁊ þ{urh} wisdom schal wurðen forð. ut of
+his witte þ{urh} þe awariede gast þ̵ he ȝelt þe wur [f. 13v]
+ðmunt to unwitlese þing þ̵ te feont wuneð in. þ̵ he ahte to godd
+⁊ hereð ⁊ hersumeð seheliche schaftes ⁊ blodles ⁊ banles. ⁊
+leomen buten liue. as he schulde his ⁊ heoren. ⁊ alre þinge
+schuppent þ̵ is {85} godd unsehelich.
+
+ [Linenote:
+ 71. _ille_ MS.]
+
+
+[Headnote: Claruit per Sacros Mores]
+
+++Þe feont þe fint al uuel bimong alle his crokinde creftes. wið
+neauer an ne keccheð he creftluker cang men ne leadeð to
+unbileaue. þen þ̵ he makeð men. þ̵ ahten to witen wel. þ̵ ha
+beoð bi{}ȝetene. i{}borene ⁊ broht forð þ{urh} þe heoueneliche
+feder{;} to makien {90} swucche mawmez of treo. oðer of stan.
+oðer þ{urh} mare medschipe. of gold oðer of seoluer{;} ⁊ ȝeouen
+ham misliche nome. of sunne oðer of mone. of wind of wude. of
+wettres. ⁊ hersumið. ⁊ wurgið as þah ha godes weren. ne naueð he
+þurh oðer þing i þis bileaue ibroht ow bute þ̵ ow þuncheð þ̵ ha
+schulden leasten aa. forþi þ̵ ȝe ne schulen {95} ham neu{er}
+biginnen. ah þer nis buten an godd þ{urh} hwam witerliche alle
+weren i{}wrahte. ⁊ of nawt i þis woorld iset us forto frourin.
+ant to fremien. ⁊ al{}swa as euch þing hefde biginnunge of his
+godlec{;} al{}swa schulden alle habben endunge ȝef ha þ̵
+[f. 14r] walden. engles ⁊ sawlen þurh þ̵ ha bigunnen ahten ⁊
+mahten endin þurh cunde. {100} ah he þurh his milce. ⁊ godlec of
+his grace makeð ham þ̵ ha beoð in eche buten ende. ⁊ ter uore
+nis na þing euening. ne eche wið godd þ̵ ȝe gremieð. for he is
+hare alre schuppent. ⁊ scheop as in su{m} time. ⁊ na time nes
+neauer þ̵ he ne bigon te beon in.
+
+
+
+
+XVIII. THE ORISON OF OUR LADY
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Cotton Nero A 14, British Museum. See [IX, Ancrene Wisse].”]]
+
+
+[Headnote: Benedicta Tu in Mulieribus]
+
++On god ureisun of ure lefdi.+ [f. 120v
+
+ ++Cristes milde moder seynte marie.
+ Mines liues leome mi leoue lefdi.
+ to þe ich buwe ⁊ mine kneon ich beie.
+ and al min heorte blod to ðe ich offrie.
+ þu ert mire soule liht. ⁊ mine heorte blisse. 5
+ Mi lif ⁊ mi tohope min heale mid iwisse.
+ Jch ouh wurðie ðe mid alle mine mihte
+ and singge þe lofsong bi daie ⁊ bi nihte.
+ vor þu me hauest iholpen aueole kunne wise.
+ and ibrouht of helle in{}to paradise. 10
+ Jch hit þonkie ðe mi leoue lefdi.
+ and þonkie wulle þe hwule ðet ich liuie.
+ alle cristene men owen don ðe wur`s´chipe.
+ and singen ðe lofsong mid swuðe muchele gledschipe.
+ vor ðu ham hauest alesed of deoflene honde. 15
+ and i{}send mid blisse to englene londe. |
+
+ [Linenote:
+ 16. _isend_] _d_ corr. out of _t_.]
+
+ wel owe we þe luuien mi swete lefdi. [f. 121r
+ wel owen we uor þine luue ure heorte beien.
+ þu ert briht ⁊ blisful ouer alle wu{m}men.
+ and god ðu ert ⁊ gode leof ouer alle wepmen. 20
+ alle meidene were wurðeð þe one.
+ vor þu ert hore blostme biuoren godes trone.
+ nis no wu{m}mon iboren þet ðe beo iliche.
+ ne non þer nis þin eming wið{}i{n}ne heoueriche.
+ heih is þi kinestol onuppe cherubine. 25
+ biuoren ðine leoue sune wid{}i{n}nen seraphine.
+ Murie dreameð engles biuoren þin onsene.
+ pleieð ⁊ sw`e´ieð ⁊ singeð. bitweonen.
+ Swuðe wel ham likeð biuoren þe to beonne.
+ vor heo neu{er} ne beoð sead þi ueir to iseonne. 30
+ þine blisse ne mei no wiht understonden.
+ vor al is godes riche an{}under þine honden.
+ alle þine ureondes þu makest riche kinges.
+ þu ham ȝiuest kinescrud beies ⁊ gold ringes.
+ þu ȝiuest eche reste ful of swete blisse. 35
+ þer ðe neure deað ne com{;} ne herm ne sorinesse.
+ þer bloweð i{n}ne blisse blostmen. hwite ⁊ reade.
+ þer ham neu{er} ne mei. snou. ne uorst iureden,
+ þer ne mei non ualuwen. uor þer is eche sumer.
+ ne non liuiinde þing woc þer nis ne ȝeomer 40
+ þer heo schulen resten þe her ðe doð wurschipe.
+ ȝif heo ȝemeð hore lif cleane urom alle queadschipe.
+ þer ne schulen heo neu{er} karien ne swi`n´ken.
+ ne weopen ne murnen ne helle stenches stinken.
+ þer me schal ham steoren mid guldene chelle. | 45
+ and schenchen ham eche lif mid englene wille. [f. 121v
+ ne mei non heorte þenchen ne no wiht arechen.
+ ne no muð imelen ne no tunge te{ch}en
+ hu muchel god ðu ȝeirkest wið{}inne paradise.
+
+ [Linenote:
+ 48. _techen_] _tegen_ MS.]
+
+ ham þet swinkeð dei ⁊ niht iðine seruise 50
+ al þin hird is i{}schrud mid hwite ciclatune.
+ and alle heo beoð ikruned mid guldene krune.
+ heo beoð so read so rose so hwit so þe lilie.
+ and eu{er} more heo beoð gled ⁊ singeð þuruhut murie.
+ Mid brihte ȝimstones hore krune is al biset. 55
+ and al heo doð þet ham likeð. so þet no þing ha{m} ne let.
+ þi leoue sune is hore king ⁊ þu ert hore kwene.
+ ne beoð heo neu{er} i{}dreaued mid winde ne mid reine.
+ Mid ham is eu{er} more dei wið{}ute nihte.
+ Song wið{}ute seoruwe ⁊ sib wið{}ute uihte. 60
+ Mid ham is muruhðe moniuold wið{}ute teone ⁊ treie.
+ Gleobeames ⁊ gome inouh liues wil ⁊ eche pleie.
+ þereuore leoue lefdi long hit þuncheð us wrecchen
+ vort þu of þisse erme liue to ðe suluen us fecche.
+ we ne muwen neuer habben fulle gledschipe. 65
+ er we to þe suluen kumen to þine heie wurschipe.
+ Swete Godes moder softe meiden ⁊ wel icoren.
+ þin iliche neu{er} nes ne neu{er}more ne wurð iboren.
+ Moder þu ert ⁊ meiden cleane of alle laste.
+ þuruhtut hei ⁊ holi in englene reste. 70
+ al englene were ⁊ alle holie þing
+ Siggeð ⁊ singeð þet tu ert liues welsprung
+ and heo siggeð alle þet ðe ne wonteð neu{er} ore.
+
+ [Linenotes:
+ 73. _ðene_ MS.]
+
+ ne no mon, þet ðe wurðeð ne mei neu{er} beon uorloren. |
+ þu ert mire soule [leoue] wið{}ute leasunge. [f. 122r
+ efter þine leoue sune{;} leouest alre þinge. 76
+ al is þe heouene ful of þine blisse.
+ and so is al þes middeleard of þine mildheortnesse.
+ So muchel is þi milce ⁊ þin e{d}modnesse.
+
+ [Linenotes:
+ 79. _eomodnesse_ MS.]
+
+ þet no mon þet ðe ȝeorne bit of helpe ne mei missen. 80
+ ilch mon, þet to þe bisihð þu ȝiuest milce ⁊ ore.
+ þauh he ðe habbe swuðe agult ⁊ i{}dreaued sore.
+ þereuore ich ðe bidde holi heouene kwene.
+ þet tu ȝif þi wille is iher{e} mine bene.
+
+ [Linenotes:
+ 84. _iher_ MS.]
+
+ ich ðe bidde lefdi uor þere gretunge. 85
+ þet Gabriel ðe brouhte urom ure heouen kinge.
+ and ek ich ðe biseche uor ih{es}u cristes blode
+ þet for ure note was i{}sched oðere rode.
+ vor ðe muchele seoruwe ðet was oðine mode.
+ þo þu et ðe deaðe him bi{}uore stode 90
+ þet tu me makie cleane wiðuten ⁊ eke wið{}i{n}nen.
+ So þet me ne schende none kunnes sunne.
+ þene loðe deouel ⁊ alle kunnes dweoluhðe.
+ aulem urom me ueor awei mid hore fule fulðe.
+ Mi leoue lif urom þine luue ne schal me no þing to{}dealen 95
+ vor oðe is al ilong mi lif ⁊ eke min heale.
+ vor þine luue i swinke ⁊ sike wel ilome
+ vor þine luue ich ham ibrouht i{n} to þeoudome,
+ vor þine luue ich uorsoc al þet me leof was.
+ and ȝef ðe al mi suluen. looue lif iþench þu þes. 100
+ þet ich ðe wreðede sume siðe hit me reoweð sore.
+ vor cristes fif wunden ðu ȝif me milce ⁊ ore.
+ ȝif þu milce nauest of me þet ich wot wel ȝeorne |
+ þet ine helle pine swelten ich schal ⁊ beornen. [f. 122v
+ ful wel þu me iseie þauh þu stille were. 105
+ hwar ich was ⁊ hwat i dude þauh þu me uorbere.
+ ȝif þu heuedest wreche inumen of mine luðernesse.
+ iwis ich heuede al uorloren paradises blisse.
+ þu hauest ȝet forboren me uor þine godnesse.
+ and nu ich hopie habben fulle uorȝiuenesse. 110
+ ne wene ich neure uallen in{}to helle pine.
+ hwon ich am to ðe ikumen ⁊ am ðin owune hine
+ þin ich am ⁊ wule beon nu ⁊ eu{er} more.
+ vor oðe is al mi lif ilong ⁊ o godes ore.
+ Mi leoue swete lefdi to þe me longeð swuðe. 115
+ bute ich habbe þine help ne beo ich neu{er} bliðe.
+ ich þe bidde þet tu kume to mine uorð{}siðe.
+ and nomeliche þeonne þine luue kuðe.
+ auouh mine soule hwon ich of þisse liue uare
+ and i{}schild me urom seoruwe ⁊ from eche deaðes kare. 120
+ ȝif þu wult ðet ich iðeo gode ȝeme nim to me.
+ vor wel ne wurð me neu{er} bute hit beo þuruh ðe.
+ Mid swuþe luðere lasten mi soule is þuruh{}bunden.
+ ne mei no þing so wel so þu healen mine wunden.
+ to þe one is al mi trust efter þine leoue sune 125
+ vor is holie nome of mine liue ȝif me lu{n}e.
+ ne þole þu þene unwine þet he me arine
+ ne þet he me dra`w´e in to helle pine.
+ nim nu ȝeme to me so me best a beo ðe beo.
+ vor þin is þe wurchipe ȝif ich wre{c}che wel iþeo. 130
+
+ [Linenotes:
+ 126. _lune_] _luue_ MS. || 127. _arine_ on an erasure. ||
+ 128. _drawe_] _w_ over _ị_ MS. || 130. _wreeche_ MS.]
+
+ þu ne uorsakest nenne mon uor his luðernesse.
+ ȝif he `is´ to bote ȝeruh ⁊ bit þe uorȝiuenesse. |
+ þu miht lihtliche ȝif þu wult al mi sor aleggen. [f. 123r
+ and muchele bet biseon to me þen ich kunne siggen.
+ þu miht forȝelden lihtliche mine gretunge. 135
+ al mi swinc ⁊ mi sor ⁊ mine kneouwunge.
+ Jne me nis noþing feier on to biseonne.
+ Ne no þing þ̵ beo wurðe biuoren þe to beonne.
+
+ [Linenote:
+ 138. _þingþ̵_ MS.]
+
+ þereuore ich þe bidde þ̵ þu me wassc`h´e ⁊ schrude
+ þuruh þine muchele milce þ̵ spert so swuðe wide 140
+ Nis hit ðe no wurðscipe þ̵ þe deouel me to{}drawe.
+ ȝif þu wult hit iðauien iwis he wule ðurchut fawe.
+ vor he nolde neu{er}re þ̵ þu hefedest wurðschipe.
+ Ne no mon þ̵ þe wurðeð þ̵ he hedde gledschipe.
+ þu hit wost ful ȝeorne þ̵ þe deouel hateð me. 145
+ and nomeliche þereuore þ̵ ich wurðie þe.
+ þereuore ich þe bidde þ̵ þu me wite ⁊ werie.
+ þet þe deouel me ne drecche ne dweolðe me ne derie.
+ So þu dest ⁊ so þu schalt uor ðire mild{}heortnesse.
+ þu schalt me aueir dol of heoueriche blisse. 150
+ ȝif ich habbe muchel ibroken, muchel ich wulle beten.
+ and do mine schrifte ⁊ þe ueire greten.
+ þe hwule þ̵ ich habbe mi lif ⁊ mine heale.
+ vrom ðire seruise ne schal me no þing deale.
+ biuoren þine uote ich wulle liggen ⁊ greden. 155
+ vort ich habbe uorȝiuenesse of mine misdeden.
+ Mi lif is þin mi luue is þin mine heorte blod is þin.
+ and ȝif ich der se`g´gen mi leoue leafdi þu ert min.
+ alle wurðschipe haue þu on heouene and ec on eorðe.
+ and alle gledschipe haue þu al so ðu ert wurðe. | 160
+ Nu ich þe bi{}seche ine cristes cherite. [f. 123v
+ þet þu þine blescinge ⁊ þine luue ȝiue me.
+ ȝeme mine licame ine clenenesse
+ Godalmihti unne me vor his mild{}heortnesse.
+
+ [Linenotes:
+ Between ll. 163, 4, a line omitted: it was supplied at the top
+ of the folio, but cut away by the binder. Zupitza read the traces
+ of the last two words as _ine eadmodnesse_.]
+
+ þ̵ ich mote þe iseo in ðire heie blisse. 165
+ and alle mine ureondmen þe bet beo nu to dai.
+ þ̵ ich habbe i{}sungen þe ðesne englissce lai.
+ and nu ich þe bi{}seche vor ðire holinesse.
+ þet þu bringe þene Munuch to þire glednesse.
+ þet funde ðesne song bi ðe mi looue leafdi. 170
+ Cristes milde moder seinte marie. amen.
+
+ [Linenotes:
+ 169. _Munuch_] _nu_ on an erasure MS. || 170. _biðe_ MS.]
+
+
+
+
+XIX. SAINT JULIANA
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“i. Bodleian 34, Oxford (B). ii. Royal 17 A 27, British Museum (R):
+for descriptions see [XVI, Sawles Warde]. ... R is abbreviated ... the
+joints are often visible.”]]
+
+
+ (Royal MS.)
+
+ (Bodleian MS.)
+
+
+[f. 56r] +Her cumseð þe uie of seinte iuliane. ant telleð of
+liflade hire.+
+
+++In ure lauerdes luue þe is feader of frumschaft. ant on his
+deorewurðe sunes nome. ant o þes hali{}gastes. þ̵ glideð of ham
+baðen. alle lewede men. þ̵ understonden ne mahen latines
+ledene. {5} liðin. ⁊ lustnin ane meidenes liflade. þ̵ is of
+latin iturnd into englisch. þ̵ te lif{}hali lefdi. in heouene
+luuie us þe mare. ant of þis lihinde lif : leade us wið hire ern
+[f. 56v] dunge. þe is icoren of crist in{}to þe eche of heouene.
+
+
+ [f. 36v] +I þe feaderes ⁊ i þe sunes ⁊ i þe hali gastes Name.
+ Her Biginneð þe liflade. ant te passiun of seinte Juliene.+
+
+ ++In ure lau{er}des luue þe feader is of frumscheft. ant iþe
+ deore wurðmunt of his deorewurðe sune. ⁊ iþe heiunge of þe hali
+ gast. þe of ham ba glideð. an godd unagin euch godes ful. Alle
+ leawede {5} men. þe understonden ne muhen latines ledene. lideð
+ ⁊ lusteð þe liflade of a meide{n}. [f. 37r] þ̵ is of latin
+ iturnd{;} to englische leode. wið þon þat teos hali leafdi. in
+ heouene luuie us þe mare. ⁊ þurh þis lihnide lif{;} leade us to
+ þ̵ eche. þurh hire eadi erndunge. þ̵ c{ri}st is swiðe
+ icweme. {10}
+
+ [Linenote:
+ 5. _bað̣ẹ_ MS.]
+
+
+++Þeos meiden. ant tis martir. wes iuliane ine{m}pnet. in
+nichomedes {10} burh. ⁊ of heðene cun icume{n}. ant hire
+fleschliche feder wes affrican ihaten. of þe heðene mest þeo þ̵
+cristene weren{;} derfliche droh ham to deaðe. ah heo as þeo þ̵
+te heouenlich feder luuede. leafde al hire aldrene lahen. ⁊
+bigon to luuien þene liuiende lauerd þe lufsum godd. þ̵ wisseð
+ant weldeð al þ̵ is on worlde{;} ⁊ al þ̵ iwraht is.
+
+
+ ++Þeos meiden ⁊ teos martyr þ̵ ich of munne{;} wes Juliene
+ inempnet. i Nichomedese burh. Al of heaðene cun icumen ⁊
+ akennet. ⁊ hire fleshliche feader affrican hehte. þe heande ⁊
+ heascede mest men þe weren cristene. ⁊ droh ha{m} þurh derue
+ pinen to deaðe. Ah heo as þeo þ̵ te hehe heouenliche lau{er}d
+ hefde his luue ile{n}et. leafde {15} hire ealdrene lahen ⁊ bigon
+ to luuien þen áá liuiende goð þe lufsume lau{er}d. þ̵ schupte
+ alle sche`a´ftes ⁊ wealdeð ⁊ wisseð efter þet his wil is. al þ̵
+ ischeapen iS.
+
+ [Linenotes:
+ 12. _Alḷ_ MS. || 15. _ileuet_ MS.]
+
+Þa wes {15} biþon time as redegunge telleð. Maximian þe modi
+keiser ine Rome heinde ant heriende heðene mawmez. wið unmeð
+muchel hird ⁊ unduhti duheðe. ⁊ for{}demde alle þeo{;} þe on
+drihtin bilefden. þes Maximian luuede an heh mon of cunne ant
+eke riche of rente elewsius wes ihaten. ant weren as feolahes
+þ{urh} muche freontschipe. {20} þis meidenes feder ⁊ he. weren
+swiðe wel to gederes.
+
+
+ ++Wes iþon time as þe redunge telleð. þe modi Maximien keiser
+ irome. heriende. ⁊ heiende heaðene maumez. wið unimeað {20}
+ muchel hird. ⁊ wið heh duheðe. ⁊ fordemde alle þeo þe o drihtin
+ bilefden. Þes mihti maximien luuede an eleusium biuoren monie of
+ his men. Akennet of heh cun. ⁊ swiðe riche of rente. ⁊ ȝung{e}
+ mon of ȝeres. þes ȝunge mon eleusi{us}. þ̵ þ{us} wes wel wið þe
+ king{e}. hefde iunne feolahschipe to affrican. ⁊ wes iwunet ofte
+ to cumen wið him {25} [f. 37v] to his in. ⁊ iseon his dohter.
+
+ [Linenote:
+ 25. _inune_ MS.]
+
+as he sumchere iseh hire utnume feir. ant freoliche. he felde
+hi{m} iwundet. þ̵ wið{}uten lechnunge of hire libben he ne
+mahte. Affrican wiste wel þ̵ he wes freo boren. ⁊ þ̵ him walde
+bicumen a freo boren burde. ant ȝettede h{im} his dohter. ⁊ wes
+sone [f. 57r] ihondsald al hire unwilles. ah {25} heo truste on
+him þat ne trukeneð namon{;} þ̵ trusteð treowliche on him. ant
+euch deis dei eode to ch`i´rche to leornen godes lare.
+ȝeornliche to witen hu ha mahte best witen hire unweommet. . .
+
+
+ ++As he hefde en chere bihalden swiðe ȝeorne hire utnumne feire.
+ ⁊ freoliche ȝuheðe{;} felde him iwundet in{}wið in his heorte
+ wið þe flan þe of luue fleoð. swa þ̵ him þuhte þet ne mahte he
+ nanes weis wið{}ute þe lechnunge of hire luue libben. Ant efter
+ lutle {30} stounde wið{}ute long{e} steuene. wes him seolf sonde
+ to affrican hire feader. ⁊ bisohte him ȝeorne þ̵ he hire ȝeue
+ him. ⁊ he hire walde menskin wið al þ̵ he mahte. As þe þi{n}g i
+ þe world þ̵ he meast luuede. Affrican wiste þ̵ he wes swið freo
+ iboren. ant walde wel bicumen him a freo iboren burde. ⁊ ȝetede
+ him his bone. Ha wes {35} him sone i{}hondsald þah hit hire
+ unwil were. AH ha truste upon him þ̵ ne truked na mon. ha
+ trewliche him truste on. ⁊ eode to chirche euche daheðes dei. to
+ leornin godes lare. biddinde ȝeorne wið reowfule reames. þ̵ he
+ wissede hire o hwuche wise ha mahte witen hire meiðhað.
+ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . {40}
+
+ [Linenote:
+ 36. After _were_, _al_ erased.]
+
+. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ah as ha
+wende hire summes weis to witene{;} sende him to seggen. þ̵ nalde
+{30} ha lihten swa lahe ne nehlechen him for nan liuiende mon.
+er þen he were under Maximian hehest in rome þ̵ is hehreue. Sone
+so he iherde þis. he bi{}ȝet et te keiser þ̵ he ȝettede him reue
+to beonne as þ̵ he iȝirnd hefde. ant he as me þa luuede. lette
+leaden him i{n}to {c}ure. ⁊ te riche riden in. ⁊ tuhen him ȝont
+te tun{;} from strete to strete. {35} ant al þe {c}ur wes
+bitild. þ̵ he wes in. wið purpre wið pal. ⁊ wið ciclatu{n}.
+⁊ deorewurðe claðes. as þe þ̵ heh þing hefde to heden. ant þa he
+hefde þis idon{;} he sende hire to seggen. þ̵ he hefde hire wil
+iwraht. ⁊ heo schulde his wurchen.
+
+ [Linenotes:
+ 34, 36. _ture_ _tur_ MS. || 37. _ciclatur_ MS.]
+
+ Ah heo forte werien hire wið him summe `h´wile : [f. 38r] sende
+ him to seggen. þ̵ nalde ha nawt lihten se lahe to luuien. Ne
+ nalde ha neolechin him for na liuiende mon. ear þen he were
+ under Maximien. hehest i Rome. þ̵ is heh reue. He ase timliche
+ as he hefde iherd þis. biȝet ed te Keiser þet he ȝette him al þ̵
+ he walde. {45} ⁊ lette as me luuede þa leaden him i cure up o
+ fowr hweoles. ⁊ teon him ȝeonte tun þron from strete to strete.
+ Al þe cure ou{er}tild þ̵ he wes itohen on{;} wið purpres ⁊
+ pelles. wið ciclatuns ⁊ cendals ⁊ deorewurðe claðes. AS þe þ̵ se
+ heh þing hefde to heden. ant se riche refschipe to rihten ⁊ to
+ readen. þa he hefde þus idon. sende hire þ{us} {50} to seggen
+ hire wil he hefde iwraht. Nu his ha schulde wurchen.
+
+
+++Iuliane þe edie i{es}u cristes leouemon of his blisfule luue
+balde {40} hire seoluen. sende him to onswere [f. 57v] bi an of
+hire sonden. Elewsius wite þu hit wel ireadi. wraðði so þu
+wraðði. no lengre nulich hit heolen þe. ȝef þu wult leauen þe
+lahen þ̵ tu list in. ant leuen in godd feder. ⁊ i{n} his
+deorewurðe sune. ⁊ iþe hali gast. ichulle wel neomen þe. ȝef þu
+nult no{;} þu art wundi of me. ⁊ oðer luue sech þe. {45} Þa þe
+reue iherde þis{;} he wreððede him swiðe. ⁊ hire feder cleopede.
+ant feng on to tellen him. hu his doht{er} droh him from deie to
+deie. ant efter þ̵ he wende to habben his iwil so ha him þis
+word sulliche sende. Bi þ̵ ilke godd q{uo}ð hire feder þ̵ me is
+lað to gremien beo hit soð þ̵ tu seist to wraðer heale seide ha
+hit. ant nu ichulle o great {50} grome al biteachen hire þe. to
+wurchen þi wil. ⁊ al þ̵ te wel likeð as mit tin ahne. ⁊ me
+cleopede hire forð biuoren hire feder.
+
+ Juliene þe eadie ih{es}u c{ri}stes leofmon of his blisfule luue
+ balde hire seolue{n}, ⁊ sende him al openliche bi sonde to
+ seggen. þis word ha send te for nawt þu hauest iswechte. wreaðe
+ se þu wreaðe. Do þ̵ tu do wult nule ich ne ne mei ich lengre
+ heolen hit te ȝef þu wult {55} leauen. þe lahen þet tu liuest in
+ ant leuen i godd feader. ⁊ in his deorwurðe sune. ⁊ i þe hali
+ gast folkene froure. an godd [f. 38v] þ̵ is igret wið euches
+ cunnes gode{;} Ich chule wel neome þe. ⁊ ȝef þ̵ tu nult no{;} þu
+ art windi of me. ⁊ oðer luue sech þe. Þa þe hehe reue iherde þis
+ ondswere{;} bigon to wreðen swiðe. ⁊ cleopede hire {60}
+ feder{}forð. ⁊ feng on to tellen. hwuch word ha sende him. Efter
+ þ̵ he wende forte habben idon al þ̵ he wilnede. Affrican hire
+ feader wundrede him swiðe. ⁊ bigon to swerien. bi þe ilke godes
+ þ̵ me is lað to gremien. beo hit soð þ̵ tu seiist{;} to wraðer
+ heale. ha sehð hit. ant ich wulle o great grome al biteachen
+ hire þe. ⁊ tu do hire. al þ̵ tu {65} wult. He þonkede him. ⁊ heo
+ wes icleopet forð.
+
+ [Linenotes:
+ 53. _al_] _ṭọ al_ MS.]
+
+⁊ he feng feire to fondin his dohter Mi deorewurðe dohter
+hwer{}fore uor{}sakestu þi sẏ. ant ti selhðe. þe weolen ant te
+wu{n}nen þ̵ walden awakenin ant waxen of þi wedlac. þ̵ ich þe to
+reade. for he is inoh {55} lauerd elewsius ine rome. ⁊ tu maht
+beon leafdi dohter ȝef þu wel wult. Iuliane þe eadie onswerede
+him ⁊ seide as þeo þat [f. 58r] ine godd hire hope hefde. ȝef he
+wule leuen an god al mihti. þenne mei he speoken þrof ⁊ inoh
+raðe speden. ant ȝef þ̵ he nule nawt. ne schal wiuen on me. wiue
+þer his wil is.
+
+ ⁊ affrican hire feader feng on earst feire on{;} to lokin ȝef he
+ mahte wið eani luue speden. Juliene q{uo}ð he mi deorewurðe
+ dohter. sei me hwi þu forsakest þi sy ⁊ ti selhðe? þe weole{n} ⁊
+ te wunnen. þe walden awakenen. ⁊ waxen of þe wedlac þ̵ ich reade
+ þe to : hit nis nan {70} eðelich þing. þe refschipe of rome. ant
+ tu maht ȝef þu wult. beon burhene leafdi. ⁊ of alle þe londes þe
+ þer{}to liggeð. Juliene þe eadie ontswerede him ⁊ seide. ȝef he
+ wule luuien. ⁊ leuen g`o´dd. al mihti{;} þenne mei he [speoken]
+ þrof. ⁊ speden inoh reaðe. for ȝef he þ̵ nule no{;} ich segge þe
+ þ̵ soð is. ne schal he wiuen on me. Sei nu {75} hwet ti wil is.
+
+ [Linenote:
+ 70. _ṭreade_ MS.]
+
+þa hire feder iherde þis{;} {60} þa feng he to swerien. Bi mi
+kinewurðe lauerd apollo. ant bi mi deore leafdi diane. þ̵ ich
+muche luuie. ȝef þu haldest her{}on. ichulle leoten deor
+to{}teore{n} ant to{}luken þe. ⁊ ȝeouen þi flesch{;} fuheles of
+þe lufte. Iuliane him onswerede ⁊ softeliche seide. ne wen þu
+nawiht leoue feder. þ̵ tu affeare me swa. for i{es}u crist godes
+sune {65} þ̵ ich on leue ⁊ luuie as lauerd lufsumest on liue.
+þah ich beo forbernd. ⁊ to{}loken limel. nulich heronont buhen
+þe nawiht
+
+ affrican wreaðede ⁊ [f. 39r] swor swiðe deopliche. for þe
+ drihtfule godd apollo mi lau{er}d. ⁊ mi deore leafdi þe
+ deorewurðe diane þ̵ ich muche luuie. ȝef þu haldest her{}on{;}
+ ich schal leote wilde deor to{}luken ⁊ toteore þe ⁊ ȝeoue þi
+ flesch fode to fuheles of þe lufte. Juliene him ondswerede. ⁊
+ softeliche seide. Ne lef þu {80} nawt leoue feader þ̵ tu offeare
+ me swa{;} ich swerie aȝein. þe ih{es}u c{ri}st godes sune. þ̵
+ ich on leue. ⁊ luuie as leoflukest. ⁊ lufsumest lau{er}d. þah
+ ich cwic beo forbearnd baðe lim ⁊ lið ileitinde leie. Nulle ich
+ þe her onont þreate se þu þreate buhe ne beien.
+
+Þa feng eft hire [feder] on wið olhnu{n}ge to fondi{n} ȝef he
+mahte eisweis wenden hire heorte. ⁊ seide hire lufsumliche. þ̵
+ne schulde ha nane wunne lihtliche wilnin{;} þ̵ he ne schulde
+welden. wið þ̵ ha walde hire þonc wenden {70} Nai quoð þ̵ meiden
+schuldich don me to him þ̵ is alle deoulen bitaht. ⁊ to eche deð
+idemet. to furwurðen wið him world abuten ende. for his wedlakes
+weole oðer for eni wunne. for soð ich hit segge un{}wurð is hit
+me. ichulle þ̵ he hit wite wel. ant tu [f. 58v] eke mid him þ̵
+ich am iweddet to an þ̵ ichulle treowliche to halden ant
+wið{}uten les {75} luuien. þe is unlich him. ⁊ alle worldlich
+men. ne nullich him nowðer leauen. ne lihen for weole ne for
+wunne. for wa. ne for wunne þet ȝe mahen don me.
+
+
+ [++A]ffrican feng eft on. ⁊ to fondin ongon ȝef he mahte eanis
+ weis {85} wið olhnunge wenden hire heorte. ⁊ leoftede luueliche.
+ ⁊ seide hire sikerliche. Þ̷ ne schulde ha lihtliche wilni na
+ wunne{;} þ̵ ha ne schulde wealden. wið þe{re}an þ̵ ha walde hire
+ wil wenden. Nai q{uo}ð ha þ̵ nis nawt. schulde ich do me to him.
+ þ̵ alle deoflen is bitaht. ⁊ to eche deað fordemet. to forwurðe
+ wið him worlt buten ende iþe putte {90} of helle? for his
+ wedlackes weole oðer for ei wunne. To soðe ich hit segge þe.
+ Vnwurð hit is me. Ich chulle þ̵ he wite hit ful wel. ⁊ tu eke
+ mid al{;} i`c´h am to an iweddet þ̵ ich chulle treowliche wiðute
+ leas luuien. þ̵ is unlich him ⁊ alle worltliche men. ne nulle
+ ich neauer mare him lihen ne lea[f. 39v]uen. for weole ne for
+ wunne. for {95} wa ne for wontreaðe þ̵ ȝe me mahen wurchen.
+
+þa feng hire feder te wreððen swiðe ferlich ⁊ swiðe hokerliche
+freinede. Me hwet is he þes were þ̵ tu art to iweddet. þ̵ tu
+hauest wið{}uten me þine luue ilene[t] for hwam þu letest lutel
+of {80} þ̵ tu schuldest luuie{n}. ne ich neuer þ̵ ich wite nes
+wið him icnawen. For gode q{uo}ð þet meiden þin harm is þe mare
+nawt forþi þet tu nauest ofte iherd of him ȝare. þ̵ is iesu
+godes sune. þe forto lesen moncun þ̵ forloren schulden beon{;}
+lette his deo`r´wurðe lif on rode. ne ich ne seh him neuer þ̵ me
+sare for þuncheð. ah ichim luuie ant {85} leue as on lauerde. ne
+schal me firsin him from{;} nowðer deouel ne mon. For mi lif
+quoð hire feder þe schal laðin his luue for þu schalt beon
+ibeaten. mid besmes swa bittre þ̵ tu wummon were. schal to
+wraðe{r} heale iwurðen.
+
+ [Linenotes:
+ 80. _ilenet_] MS. defective here. || 89. _wraðel_ MS.]
+
+
+ ++Hire feader feng on to wreaððin swiðe ferliche ⁊ easkede hire
+ hokerliche. Ant hwet is he þes were þ̵ tu art to iweddet. þ̵ tu
+ hauest wið{}ute me se forð þi luue ile{n}et. þ̵ tu letest lutel.
+ of al þ̵ tu schuldest luuien. Ne ich nes neauer þ̵ ich wite ȝet.
+ wið him {100} icnawen. for gode q{uo}ð þe meiden þin hearm is þe
+ mare. Nawt for{}þi þ̵ tu nauest iherd of him ȝare. Þ̷ is ih{es}u
+ godes sune. þ̵ forte alesen moncun þ̵ schulde beon forloren
+ al{;} lette lif o rode. Ich ne seh him neau{er} ⁊ þ̵ me
+ of{}þuncheð. Ah ich him luuie ⁊ wulle don. ⁊ leue on as o
+ lau{er}d. Ne schal me firsen him from. Nowðer {105} deouel ne
+ mon. for mi lif q{uo}ð hire feader þe schal laðin his luue. for
+ þu schalt habbe þrof hearm ⁊ scheome baðe ⁊ nu þu schalt on alre
+ earst. as on ernesse swa beon ibeaten wið bittere besmen. þ̵ tu
+ were wummon of wu{m}mone bosum to wraðerheale eau{er} iboren iþe
+ worlde.
+
+ [Linenote:
+ 99. _ileuet_ MS.]
+
+Swa muche quoð ha ich iwurðe him þe leouere{;} So ich derure
+þing for his luue drehe. þ̵ ti wil is{;} wurch nu. {90} ⁊ he het
+hatterliche strupen hire steortnaket. ⁊ beten hire swa luðere þ̵
+hire leofliche lich{;} liðeri al oblode. ⁊ swa ha duden so
+luðere þ̵ te blod ȝet adun of þe ȝerden. ⁊ heo bigon to ȝeien.
+Beaten so ȝe beaten ȝe beliales bu[f. 59r]deles. ne mahe ȝe
+nowðer mi luue ne min bileaue lutlen toward him mi lufsum leof
+mi leowinde lauerd ne {95} nullich leauen ower read þ̵ for
+readeð ow seoluen. ne ower mix mawmex þ̵ beoð þes feondes fetles
+heien ne herien. for teone ne for tintreow þ̵ ȝe mahen timbrin.
+Na quoð he is hit swa hit schal sutelin sone. for ichulle
+biteachen mislich þi bodi to elewsium þe riche reue irome ant he
+schal for{}swelten ant for{}reden þe efter es wille wið {100}
+allescunnes pinen.
+
+ [Linenote:
+ 98. _schal_] _salch_ MS.]
+
+ Swa muche q{uo}ð þ̵ meiden ich beo him þe leou{er}e. se
+ ich {110} derfre þing for his luue drehe. [wurch] þu þ̵ ti wil
+ is. Ȝe q{uo}ð he bliðeliche. ant swiðe heatterliche. strupen
+ hire steort naket. ⁊ leggeð se luðer[f. 40r]liche on hire
+ leofliche lich{;} {þ̵} hit liðeri o blode. Me nom hire ⁊ dude
+ swa þ̵ hit ȝeat adun of þe ȝerden. ant heo bigon to ȝeien.
+ Beaten se ȝe beaten ȝe beliales budeles. ne mahe ȝe nowðer {115}
+ mi luue ne mi bileaue lutlin towart te liuiende godd mi leofsume
+ leofmon. þe luuewurðe lau{er}d. ne nulle ich leuen ower read þe
+ forreadeð ow seolf. ne þe mix maumez þe beoð þes feondes
+ fetles{;} heien ne herien. for teone ne for tintreohe þ̵ ȝe me
+ mahe timbrin. Na nult tu q{uo}ð affrican. hit schal sone
+ sutelin. for ich chulle sende {120} þe nu ⁊ biteache þi bodi to
+ eleusiu{m} þe riche þ̵ reue is ou{er} rome. ant he schal þe
+ forreaden. ⁊ makie to forswelten. as his ahne wil is þurh al þet
+ eauer sar iS.
+
+ [Linenotes:
+ 111. After _drehe_ an erasure of three letters MS. ||
+ 112. _leggeð_ corr. out of _leggen_ MS. || 113. _þ̵_] _⁊_ MS.]
+
+ȝe quoð þis meiden þ̵ mei crist welden. for ne mahe ȝe nawt don
+me bute hwet he wule þeauien ow to muchelin mi mede ⁊ te murðe
+þ̵ lið to meiðhades menske for euer so ȝe mare merrið me her{;}
+so mi crune bið brihtre ⁊ fehere. for ichulle bliðeliche drehen
+euer{}euch derf for mi deore lauerdes luue. ant softe me {105}
+bið euch derf hwen ich him serui þah þume to elewsium willes
+biteache{;} ne ȝeue ich for inc nowðer. þ̵ ȝe me mahen harmen.
+for so ȝe mare me her harmeð. so mare [3]e me helpeð seoueuald
+to heouene. ⁊ ȝef ȝe me doð to deaðe hit bið me deorewurðe ant
+ich schal þer þ{urh} bliðe bicumen into endelese blissen ant ȝe
+schulen wrecches {110} áwei ower wurðes þ̵ ȝe iboren weren
+sinken to wraðer heale ow to þe bale bitter deope into helle.
+
+
+ ++Ȝe q{uo}ð þis meiden þ̵ mei godd welden. ne mahe ȝe nawt do me
+ bute þet he wule þeauien ⁊ þolien ow to donne to mu{c}li mi
+ mede {125} ⁊ te murhðe þ̵ lið to meiðhades menske. for eauer se
+ ȝe nu her mearreð me mare{;} se mi crune schal beon brihttre ba
+ ⁊ fehere. for{}þi ich chulle bliðeliche ⁊ wið bliðe heorte
+ drehen eauer euch derf. for mi leofmones luue þe lufsume
+ lau{er}d ⁊ softe me bið euch sar in his seruise. þu wult þu
+ seist aȝeoue me to eleusium þe luðere. {130} a{}ȝef [f. 40v] me
+ for nawiht ne ȝeoue ich for inc nowðer. Þet ȝe mahen ane pine me
+ here. Ah hit ne hearmeð me nawt ah helpeð ⁊ heueð up ⁊ makeð
+ mine murhðes monifalde in heouene. ant ȝef ȝe doð me to deað.
+ hit bið deore to godd. ⁊ ich schal bliðe bicumen to endelese
+ blissen. ant ȝe schulen wrecches wei ower wurðes. {135} þ̵ ȝe
+ weren iþe worlt iboren ⁊ i{}broht forð se wraðer heale ȝe schule
+ sinken adun to sar ⁊ to eche sorhe. to bitternesse ant to bale
+ deope into helle.
+
+ [Linenote:
+ 125. _mutli_ MS.]
+
++H+ire feder affrican þ{urh} þis bittre teone bitahte hire to
+elewsium þe luðere [f. 59v] reue. ant he lette bringen hire
+biuoren him to his heh seotel as he set in dome as reue of þe
+burhe . . . {115}
+
+
+ [++A]ffrican hire feader bitterliche iteonet bitahtte hire
+ eleusium þe luðere reue of rome ⁊ lette bringen hire biuoren
+ his {140} eh{}sihðe. as he set ⁊ demde. þe hehe burh domes. . .
+ . . . .
+
+[f. 61r] þa elewsius iseh þis þ̵ ha þus feng on to festnen hire
+seoluen þohte þ̵ he walde anan don hire ut of dahene ⁊ bed swiðe
+bringen hire brune of wallinde breas ant healden on hire heauet
+þ̵ hit urne endelong hire leofliche bodi dun to þe helen ant swa
+me dude sone. ah hire hende healent wiste hire unweommet.
+elewsius {120} warð wod ut of his witte. ant nuste hwet seggen ⁊
+het swiðe don hire ut of his ehsihðe. ⁊ dreihen hire into darc
+hus ⁊ p{ri}sunes pine. ant he duden sone. Heo as ha þrinne wes
+in þeosternesse hire ane feng te cleopien to crist ant bidden
+þeos bone.
+
+ [f. 41v] [++Þ]a eleusius seh þ̵ ha þ{us} feng on to festnin hire
+ seoluen isoðe bileaue{;} þohte he walde don hire anan ut of
+ dahene : ⁊ bed biliue bringen forð brune walli{n}de bres. ⁊
+ healden hit se wal [f. 42r] hat hehe up on hire heaued. þ̵ hit
+ urne {145} enddelong hire leofliche lich adun to hire helen. Me
+ dude al as he het. Ah þe worldes wealdent þ̵ wiste sein iuhan
+ his ewang{e}liste unhurt iðe ueat of wallinde eoli þer he wes
+ i{}don in. þ̵ ase hal com up þrof{;} as he wes hal meiden. þe
+ ilke liues lau{er}d. wiste him unwemmet. his brud of þe bres þ̵
+ wes wallinde. swa þ̵ ne þuhte {150} hit hire buten ase wlech
+ weater al þ̵ ha felde. Eleusius wod þa nuste hwet segen. Ah
+ hehte swiðe don hire ut of his eh{}sihðe. ⁊ dreaien in{}to dorc
+ hus to prisunes pine ant swa ha wes idon sone.
+
+ [Linenotes:
+ 143. After _hire_, _ọf_ MS. || 146. _heạlen_ MS.]
+
+
+++Lauerd godd al mihti. mi murhðe ant mi mede mi sy ant mi {125}
+selhðe þu isist hu icham bistaðet ant bi{}stonden festne mi
+bileaue steor me ant streng me. for al mi strencðe is uppon þe.
+mi fedeR. ⁊ mi modeR for ich nulle for{}saken þe{;} habbeð
+for{}saken me ⁊ al mi nest falde cun me heaneð þet schulden mine
+freond beon{;} beoð me mest feondes ant mine hinen me beoð mest
+heanen ah habbich þin {130} anes help icham wil cweme ne leaf
+þume neuer liuiende lauerd as þu wistest daniel bimong þe wode
+leuns ant te þreo chil[f. 61v]dren ananie zacharie misael
+inempnet.
+
+
+ [++H]eo as ha þrinne wes i þeost{er}nesse hire ane. feng
+ to {155} cleopien to c{ri}st ⁊ bidde þeos bone. lau{er}d godd
+ al{}mihti mi murhðe ⁊ mi mede. mi sẏ ⁊ al þe selhðe. þ̵ ich
+ efter seche þu sist al hu ich am bisteaðet ⁊ bistonden. festne
+ mi bileaue. Riht me ⁊ read me. for al mi trust is on þe. Steor
+ me ⁊ streng me for al mi strengðe is of þe. Mi feader ⁊ Mi moder
+ for{}þi þ̵ ich nule þe {160} forsaken{;} habbe forsake me. ⁊ al
+ mi nestfalde cun. þ̵ schulde beo me best freond{;} beoð me meast
+ feondes. ⁊ mine in{}hinen{;} alre meast hea[r]men. herewurðe
+ healent. habbe [f. 42v] ich þin anes help. ich am wil{}cweme ne
+ forleaf þu me nawt luuiende lau{er}d. as þu biwistest daniel
+ bimong þe wode liuns ilatet se luðere. ⁊ te þreo {165} children
+ þe chearre nalden from þe lahen þ̵ ha schulden luuien. Ananie ⁊
+ Azarie ⁊ Misahel inempnet.
+
+ [Linenotes:
+ 159. Between _mi_ and _trust_, erasure of five letters MS. ||
+ 163. _heamen_ MS.]
+
+bi{}wistest unweo{m}met from þe ferliche fur of þe furneise swa
+þu wite ant witen me to witen me from sunne. lauerd þurh þis
+lease lif{;} lead me to lestinde to þe hauene {135} of heale as
+þu leddest israeles folc þurh þe reade sea buten schip druifot
+ant hare fan senchtest þ̵ ham efter sohten afal þumine famen ant
+to{}drif drihtin þen deouel þ̵ me derueð. for ne mei na mon
+wið{}uten þi strencðe stonden him aȝeines lef me þ̵ ich mote
+i{}seon him ȝet schent{;} þ̵ weneð me to schrenchen ant
+schunchen of þe {140} weie{;} þ̵ leadeð to eche lif. wite me
+from his lað ant wið his crefti crokes. wite me wið mine unwines
+þ̵ tu beo euer iheret ant iheiet in heouene ant in eorðe beo þu
+áá iblescet as þu were ant art. ant euer schalt beon in eche
+blisse. amen.
+
+ Al þu al wealdent biwistest ha{m} unwemmet. wid þ̵ ferliche fur
+ i þe furneise. swa þu wunne of þe worlt wite me ⁊ were ⁊
+ wit{er}e. ⁊ wisse þurh þi wisdom to wite me wið sunne. lau{er}d
+ liues lattow. lead me þurh þis lease. þis lutle {170} leastinde
+ lif{;} to þe hauene of heale. As þu lead`d´est isr{ae}les leode
+ of egipte bute schip dru fot þurh þe reade sea. ⁊ asenchtest
+ hare uan þe ferden ham efter. ⁊ tu folkes feader. aual mine
+ va{}men. ⁊ tu drihtin to{}drif þe deouel þ̵ me derueð. for ne
+ mei na monnes st`r´engðe wið{}uten þin stonden him to ȝeines.
+ lef me þ̵ ich mote {175} mihti meinfule godd iseon him ischeomet
+ ȝet þe weneð me to schrenchen. ⁊ schunchen of þe nearowe wei þ̵
+ leadeð to eche lif. loke me from his lað liuiende lau{er}ð. Make
+ me war ⁊ wite me wið his crefti crokes. þ̵ ha me ne crechen.
+ were me swa wið þen vnwine. helpleses heale. Þ̷ tu beo iheiet ⁊
+ i{}heret eaure in eorðe. as in {180} heouene. [f. 43r] Beo þu aa
+ iblescet lau{er}d as þu were ant art ⁊ schalt beon in eche.
+
+ [Linenote:
+ 177. After _⁊_, _þ̣ụṇ_ MS.]
+
+
+
+
+XX. THE OWL AND THE NIGHTINGALE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“i. Jesus College, Oxford, E 29 (J); see [VI, Alfred]. ii. Cotton
+Caligula A 9, British Museum (C); see XIV, Laȝamon. They are copies of
+a common exemplar X, which was probably taken directly from the poet’s
+original. X was written by two scribes; the work of the first is
+represented in ll. 1-353 of the present selection; that of the second
+in ll. 354-437; the former was accustomed to French scribal methods.
+The writer of C was a mechanical copyist and not at home in English,
+consequently he reproduces X with tolerable accuracy. The scribe of J
+was more independent (see [VI, Alfred, second paragraph in the
+e-text]).”]]
+
+
+ (Jesus College MS.)
+
+ (Cotton MS.)
+
+ [Transcriber’s Note:
+ The page numbers from the two MSS overlap:
+ Jesus 229r¹ - 241v²; Cotton 233r¹ - 246r¹.]
+
+
+ +Incip{it} Alt{er}cacio int{er} filomenam ⁊ Bubonem.+
+
+ ++Ich wes in one sumere dale. [f. 229r¹
+ In one swiþe dyele hale.
+ I herde ich holde grete tale.
+ An vle and one nẏhtegale.
+ Þat playd wes· stif· ⁊ starc· ⁊ stro{n}g. 5
+ Sum hwile softe· ⁊ lud among.
+ And eyþer a{}yeyn oþer swal.
+ And let þat vuele mod vt al.
+ And eyþer seyde of oþres custe.
+ þat alre wrste þat hi ywuste. 10
+ ⁊ hure ⁊ hure of oþres songe.
+ hi holde playding swiþe stronge.
+
+ [Linenote:
+ 6. _among_] _o_ corr. out of _g_.]
+
+
+ ++Ich was in one sum{er}e dale. [f. 233r¹
+ In one suþe diȝele hale.
+ I herde ich holde grete tale.
+ An hule and one niȝtingale.
+ Þat plait was stif ⁊ starc ⁊ stro{n}g. 5
+ Sum wile softe ⁊ lud among.
+ An a{i}þer aȝen oþer sval.
+ ⁊ let þat wole mod ut al.
+ ⁊ eiþer seide of oþeres custe.
+ þat alre worste þat hi wuste. 10
+ ⁊ hure and hure of oþere[s] songe
+ Hi holde plaiding suþe stronge.
+
+ [Linenotes:
+ XX. 7. _asþer_. _oþer_ in margin MS. || 10. _alẹre_ MS.]
+
+ Þe Nihtegale bi gon þo speke.
+ In one hurne of one beche.
+ ⁊ sat vp one vayre bowe. 15
+ þat were abute blostme ynowe.
+ In ore vaste thikke hegge.
+ I meynd myd spire. ⁊ g{re}ne segge.
+ He wes þe gladd{re}. vor þe ryse.
+ ⁊ song a veole cunne wyse. 20
+ Bet þuhte þe drem. þat he were.
+ of harpe· ⁊ pipe· þan he nere.
+ Bet þuhte þat heo were i{}shote.
+ of harpe· ⁊ pipe· þan of þrote.
+
+
+ ++Þe niȝtingale bigon þe speche.
+ In one hurne of one breche.
+ ⁊ sat upone vaire boȝe. 15
+ þar were abute blosme inoȝe.
+ In ore waste þicke hegge.
+ Imeind mid spire ⁊ grene segge.
+ Ho was þe gladur uor þe rise.
+ ⁊ song auele cunne wise. 20
+ {B}et þuȝte þe dreim þat he were.
+ Of harpe ⁊ pipe þan he nere.
+ Bet þuȝte þat he were ishote.
+ Of harpe ⁊ pipe þan of þrote.
+
+ [Linenotes:
+ 21. _Bet_] _Het_ MS. || 23. _is hote_ MS.]
+
+ Þo stod on old stok. þar bẏ side. 25
+ Þar þe vle song hire tyde.
+ And wes myd ivi al bi{}growe.
+ Hit wes þare vle erdingstowe.
+
+ [Þ]o stod on old stoc þarbiside. 25
+ þar þo vle song hire tide.
+ ⁊ was mid iui al{}bigrowe.
+ Hit was þare hule eardingstowe.
+
+ Þe Nihtegale hi iseyh.
+ ⁊ hi{}biholdeþ. and ouer{}seyh. 30
+ ⁊ þuhte wel ful of þare vle.
+ For me hi halt. lodlich ⁊ fule. |
+ vnwyht heo seide a{}wey þu fleo. [f. 229r²
+ Me is þe wurs. þat ich þe iseo.
+ Iwis for þine wle lete. 35
+ wel ofte ich my song fur{}lete
+ Min heorte atflyhþ· ⁊ falt my tunge.
+ hwenne þu art to me i{}þrunge.
+ Me luste bet speten þane singe.
+ of þine fule howelynge. 40
+
+ [Þ]e niȝtingale hi iseȝ.
+ ⁊ hi bihold ⁊ ouerseȝ. 30
+ ⁊ þuȝte wel wl of þare hule.
+ For me hi halt lodlich ⁊ fule.
+ vn wiȝt ho sede a{}wei þu flo.
+ Me is þe wrs þat ich þe so. |
+ I wis for þine wle lete. [f. 233r² 35
+ wel oft ich mine song forlete.
+ Min horte atfliþ ⁊ falt mi tonge.
+ wonne þu art to me iþrunge.
+ Me luste bet speten þane singe.
+ Of þine fule ȝoȝelinge. 40
+
+ Þeos vle abod for hit wes eve.
+ heo ne myhte no leng bileue.
+ vor hire heorte wes so gret.
+ þat wel neyh hire fnast at{}set.
+ ⁊ warp a word þar after longe. 45
+ hw þynk þe nu bi mine songe.
+ Wenestu þat ich ne kunne singe.
+
+
+ ++Þos hule abod fort hit was eve.
+ Ho ne miȝte no leng bileue.
+ vor hire horte was so gret.
+ þat welneȝ hire fnast at{}schet.
+ ⁊ warp a word þar aft{er} longe. 45
+ Hu þincþe nu bi mine songe.
+ we[n]st þu þat ich ne cunne singe.
+
+ Þe ich ne cunne of wrytelinge.
+ Ilome þu dest me grome.
+ ⁊ seist me boþe teone ⁊ schome. 50
+ If ich þe heolde on myne vote.
+ So hit bitide þat ich mote.
+ ⁊ þu were vt of þine ryse.
+ þu scholdest singe on oþer wise.
+
+ þeȝ ich ne cunne of writelinge.
+ I{}lome þu dest me g{ra}me
+ ⁊ seist me boþe tone ⁊ schame 50
+ Ȝif ich þe holde on mine uote.
+ So hit bitide þat ich mote.
+ ⁊ þu were vt of þine rise.
+ þu sholdest singe an oþer w[i]se.
+
+ Þe Nihtegale ȝaf onsware. 55
+ If ich me loki wiþ þe bare.
+ ⁊ me schilde wit þe blete.
+ Ne recche ich nouht of þine þrete.
+ If ich me holde i{n} myne hegge
+ Ne recche ich neuer hwat þu segge. 60
+ Ich wot þat þu art vnmilde.
+ wiþ heom þat ne muwe fro{m} þe schilde.
+
+
+ ++Þe niȝtingale ȝaf answare. 55
+ ȝif ich me loki wit þe bare.
+ ⁊ me schilde wit þe blete.
+ Ne reche ich noȝt of þine þrete.
+ ȝif ich me holde in mine hegge.
+ Ne recche ich neu{er} what þu segge. 60
+ Ich wot þat þu art un{}milde.
+ Wiþ hom þat ne muȝe fro{m} {þ}e schilde.
+
+ [Linenote:
+ 62. _þe_] _se_ MS.]
+
+ And þu tukest wroþe ⁊ vuele
+ Hwar þu myht ouer smale vowele. |
+ vor{}þi þu art loþ al fowel cunne. [f. 229v¹ 65
+ ⁊ alle heo þe dryueþ heonne.
+ ⁊ þe bi{}scrycheþ. ⁊ bi{}gredeþ
+ ⁊ wel narewe þe by{}ledeþ.
+ ⁊ ek forþe þe sulue mose
+ hire þonkes wolde þe to{}tose. 70
+
+ ⁊ þu tukest wroþe ⁊ vuele.
+ Whar þu miȝt over smale fuȝele.
+ Vorþi þu art loþ al fuel{}kunne. 65
+ ⁊ alle ho þe driueþ honne.
+ ⁊ þe bi{}schricheþ ⁊ bi{}gredet.
+ ⁊ wel narewe þe bi{}ledet. |
+ ⁊ ek forþe þe sulue mose. [f. 233v¹
+ Hire þonkes wolde þe totose. 70
+
+ þu art lodlich to bi{}holde.
+ And þu art loþ i{n} monye volde.
+ þi bodi is scort. þi swere is smal.
+ Gretture is þin heued ne þu al.
+ þin éyen beoþ col{}blake ⁊ brode. 75
+ Ryht so hi were{n} ipeynt myd wod{e}
+ þu starest so þu wille abyten
+ Al þat þu myht myd clyure smyte{n}
+ þi bile is stif· ⁊ sarp· ⁊ hoked.
+ Riht as on ewel þat is croked. 80
+ þar myd þu clechest eu{er} amo{n}g.
+ And þat is on of þine song.
+
+ [Linenote:
+ 75. _en ... brode_ on an erasure.]
+
+ Þu art lodlich to biholde.
+ ⁊ þu art loþ in monie volde.
+ þi bodi is short þi swore is. smal.
+ Grett{er}e is þin heued þan þu al.
+ þin eȝene boþ colblake ⁊ brode. 75
+ Riȝt swo ho were{n} ipei{n}t mid wode.
+ þu starest so þu wille abiten.
+ Al þat þu mist mid cliure smiten.
+ þi bile is stif ⁊ scharp ⁊ hoked.
+ Riȝt so an owel þat is croked. 80
+ þar{}mid þu clackes oft`e´ ⁊ longe.
+ ⁊ þat is on of þine songe.
+
+ Ac þu þretest to myne vleysse.
+ Mid þine cleures woldest me meysse.
+ þe were i{}cundere to one frogge. 85
+ þat sit at Mulne vnder cogge.
+ Snayles. Mus. and fule wihte.
+ Beoþ þine cunde ⁊ þine rihte.
+ Þu sittest a day and flyhst a niht.
+ þu cuþest þat þu art on vnwiht. 90
+ þu art lodlich· and unclene.
+ Bi þine neste· ich hit mene.
+ And ek bi þine fule brode.
+ Þu vedest on heo{m} a wel ful vode.
+ . . . . . . .
+
+ [Linenote:
+ 91. _⁊ and_ MS.]
+
+ Ac þu þretest to mine fleshe.
+ Mid þine cliures woldest me meshe.
+ þe were icundur to one frogge. 85
+ [Þat sit at mulne under cogge.]
+ Snailes, mus ⁊ fule wiȝte.
+ Boþ þine cunde ⁊ þine riȝte.
+ þu sittest adai and fliȝ[s]t aniȝt.
+ þu cuþest þat þu art on unwiȝt. 90
+ þu art lodlich ⁊ unclene.
+ Bi þine neste ich hit mene.
+ ⁊ ek bi þine fule brode.
+ þu fedest on hom a wel ful fode.
+ . . . . . .
+
+ [Linenotes:
+ 86. Line omitted in MS. but there is a mark on margin.
+ 89. _fliȝst_] _iȝ_ corr. out of _u_.]
+
+
+ ++Þeos word ayaf þe nihtegale. [f. 230r¹ 95
+ And after þare longe tale.
+ Heo song so lude. ⁊ so scharpe.
+ Ryht so me g{ru}lde. schille harpe.
+ þeos vle luste þiderward.
+ ⁊ heold hire eyen neþerward. 100
+ ⁊ sat to{}swolle ⁊ to bolewe.
+ so heo hedde one frogge i`s´wolwe.
+ For heo wel wiste. ⁊ was i{}war.
+ þat heo song hire a bysemar
+ ⁊ naþeles heo yaf ondsware. 105
+ hwy nel{}tu fleon i{n}to bare.
+ And schewi hweþer vnker beo.
+ of briht{er} hewe. of fayrur bleo.
+
+ [[The “e” in “Þeos” was subscripted in two different printings.
+ The subscript is not explained in the Notes.]]
+
+ ++Þos word a ȝaf þe niȝtingale. 234r¹ 95
+ ⁊ aft{er} þare longe tale.
+ He song so lude ⁊ so scharpe.
+ Riȝt so me grulde schille harpe.
+ þos hule luste þiderward.
+ ⁊ hold hire eȝe noþerwa[r]d. 100
+ ⁊ sat to svolle ⁊ ibolwe.
+ also ho hadde one frogge isuolȝe.
+ for ho wel wiste ⁊ was i{}war.
+ þat ho song hire a bisemar.
+ ⁊ noþeles ho ȝaf andsuare. 105
+ whi nel{}tu flon in{}to þe bare.
+ ⁊ sewi þare unk{er} bo.
+ Of briȝt{er} howe of uairur blo.
+
+ [Linenote:
+ 105. _ȝas_ corr. in margin to _ȝaf_.]
+
+ No. þu hauest scharpe clawe.
+ Ne kepe ich noht þat þu me clawe. 110
+ þu hauest clyures swiþe stro{n}ge.
+ þu twengest þar mid so doþ a tonge.
+ þu þoutest so doþ þine ilyche.
+ Mid fayre worde me biswike.
+
+ No þu hauest wel scharpe clawe.
+ Ne kepich noȝt þat þu me clawe. 110
+ þu hauest cliuers su{}þe stronge.
+ þu tuengst þar{}mid so doþ a tonge.
+ þu þoȝtest so doþ þin ilike.
+ Mid faire worde me bi{}swike.
+
+ Ich nolde don þat þu me raddest. 115
+ Ich wiste wel þat þu me misraddest.
+ schomye þe vor þine vnrede.
+ vn{}wryen is þi swikehede.
+ schild þi swikedo{m} fro{m} þe lyhte.
+ And hud þat wowe a{}mo{n}g þe ryhte. 120
+ hwanne þu wilt þu vnriht spene.
+ Loke þat hit ne beo isene. |
+ vor swikedom haueþ schome and het [f. 230r²
+ If hit is ope. and vnder yete.
+
+ Ich nolde don þa`t´ þu me raddest. 115
+ Ich wiste wel þat þu me mis{}raddest.
+ Schamie þe for þin unrede.
+ vn{}wroȝen is þi svikelhede.
+ Schild þine svikeldom vram þe liȝte.
+ ⁊ hud þat woȝe amonȝ þe riȝte. 120
+ þane þu wilt þin unriȝt spene.
+ Loke þat hit ne bo i{}sene.
+ vor svikedom haued schome ⁊ hete.
+ ȝif hit is ope ⁊ under ȝete.
+
+ [Linenote:
+ 115. _þat_] _t_ added by a second hand.]
+
+ Ne spedestu nouht mid þin vn{}wrenche 125
+ For ich am war. and can blenche.
+ Ne helpeþ noht· þat þu bo· to þriste.
+ Ich wolde vyhte bet myd liste.
+ þan þu mid al þine strengþe.
+ Ich habbe on brede· ⁊ ek on lengþe. 130
+ Castel god on myne ryse.
+ wel fyht þat wel flyhþ. seyþ þe wise.
+ Ac lete awey þeos cheste.
+ For suche wordes beoþ vnwreste.
+
+ Ne speddestu noȝt mid þine unwrenche. 125
+ for icham war ⁊ can wel blenche.
+ Ne helpþ noȝt þat þu bo to {þ}riste. |
+ Ich wolde viȝte bet mid liste. [f. 234r²
+ þan þu mid all þine strengþe.
+ Ich abbe on brede ⁊ eck on lengþe. 130
+ Castel god on mine rise.
+ wel fiȝt þat wel fliȝt seiþ þe wise.
+ ac lete we a{}wei þos cheste.
+ vor suiche wordes boþ unwerste.
+
+ [Linenotes:
+ 127. _þriste_] _wriste_ MS. || 130. _eck_ corr. out of
+ _ech_ MS.]
+
+ And fo we on· myd rihte dome. 135
+ Mid fayre worde. ⁊ myd some.
+ þeyh we ne beon at on acorde.
+ we mawe bet myd fayre worde.
+ wiþ{}vte cheste· and bute vyhte.
+ Playde mid soþe. ⁊ mid ryhte. 140
+ ⁊ may vr eyþer hwat he wile.
+ Mid rihte segge. ⁊ myd skile.
+
+ ⁊ fo we on mid riȝte dome. 135
+ Mid faire worde ⁊ mid wsome.
+ þeȝ we ne bo at one acorde.
+ we muȝe bet mid fawre worde.
+ wit{}ute cheste ⁊ bute fiȝte.
+ Plaidi mid foȝe ⁊ mid riȝte. 140
+ ⁊ mai hure eiþer wat h{e} wile.
+ Mid riȝte segge ⁊ mid sckile.
+
+ [Linenote:
+ 141. _he_] _hi_ MS.]
+
+
+ ++Þo qwaþ þe vle. hwo schal vs seme.
+ þat cunne ⁊ wille riht vs deme.
+ Ich wot wel quaþ þe nyhtegale. 145
+ Ne þarf þer of beo no tale.
+ Mayster Nichol· of guldeuorde.
+ he is wis· and war· of worde.
+
+
+ ++Þo quaþ þe hule {wo} schal us seme.
+ þat kunne ⁊ wille riȝt us deme.
+ Ich wot wel quaþ þe niȝtingale. 145
+ Ne þaref þar of bo no tale.
+ Maist{er} nichole of guldeforde.
+ He is wis an war of worde.
+
+ he is of worde swyþe glev.
+ And him is loþ eurich vnþeu. 150
+ he wot insyht i{n} euche songe.
+ hwo singeþ wel. hwo singeþ wronge.
+ And he con schede from þe rihte.
+ Þat wowe. þat þuster fro{m} þe lyhte.
+
+ He is of dome suþe gleu.
+ ⁊ him is loþ eurich unþeu. 150
+ He wot in{}siȝt in eche songe.
+ wo singet wel wo singet wronge.
+ ⁊ he can schede vrom þe riȝte.
+ þat woȝe þat þust{er} from þe liȝte.
+
+ [Linenote:
+ 143. _wo_] _þu_ MS.]
+
+
+ ++Þe vle. one hwile hi bihouhte. 155
+ And after þan þis word up brouhte. |
+ Ich graunti wel þa`t´ he vs d{e}me. [f. 230v¹
+ For þeyh he were hwile breme.
+ ⁊ leof him wre Nihtingale.
+ And oþer wyhte gent ⁊ smale. 160
+ Ich wot. he is nu þe acoled.
+ Nis he vor þe nouht afoled.
+
+
+ ++Þo hule one wile hi bi{}þoȝte. 155
+ ⁊ aft{er} þan þis word up broȝte.
+ Ich granti wel þat he us deme.
+ vor þeȝ he were wile breme.
+ ⁊ lof him were niȝtingale.
+ ⁊ oþer wiȝte gente ⁊ smale. 160
+ Ich wot he is nu suþe acoled. |
+ Nis he vor þe noȝt afoled. [f. 234v¹
+
+ þat he vor þine olde luue.
+ Me a dun legge ⁊ þe a buue.
+ N[e] schaltu. neuer so him queme. 165
+ þat he vor þe fals dom deme.
+ he is nv ripe. ⁊ fast rede.
+ Ne luste hym nv to non vnred{e}.
+ Nv him ne lust namore pleye
+ he wile gon a rihte weye. 170
+
+ þat he for þine olde lo`u´ue.
+ Me adun legge ⁊ þe buue.
+ Ne schaltu neure so him queme. 165
+ þat he forþe fals dom deme.
+ He is him ripe ⁊ fastrede.
+ Ne lust him nu to none unrede.
+ Nu him ne lust na more pleie.
+ He wile gon a riȝte weie. 170
+
+ [Linenote:
+ 167. A mark in margin apparently calling attention to
+ _him_, MS.]
+
+
+ ++Þe nihtegale· wes al ware.
+ heo hedde ileorned· wel ihware.
+ vle heo seyde seye me soþ.
+ hwi dostu þat vnwihtes doþ.
+ þu singest a nyht ⁊ nouht a{}day. 175
+ And al þi song is way{}laway.
+ þu miht mid þine songe afere.
+ Alle þat hereþ þine ibere.
+
+
+ ++Þe niȝtingale was al ȝare.
+ Ho hadde ilorned wel aiware.
+ Hule ho sede seie me soþ.
+ wi dostu þat un{}wiȝtis doþ.
+ þu singist aniȝt ⁊ noȝt adai. 175
+ ⁊ al þi song is wailawai.
+ þu miȝt mid þine songe afere.
+ alle þat ihereþ þine ibere.
+
+ Þ[u] scrichest ⁊ yollest to þine fere
+ þat hit is gryslich to ihere. 180
+ hit þincheþ boþe wise ⁊ snepe.
+ Nouht þat þu singe. at þu wepe.
+ þu flyhst a nyht and noht a day.
+ þar of ich wundri ⁊ wel may.
+ For vych þing þat schonyeþ riht. 185
+ hit luuyeþ þust{er} ⁊ hateþ lyht.
+ ⁊ euych þing. þat luueþ misded{e}.
+ hi luueþ þust{er} to his dede.
+ . . . . . .
+ [Linenote:
+ 188. _hi_ corr. out of _his_ MS.]
+
+ þu schirchest ⁊ ȝollest to þine fere.
+ þat hit is grislich to ihere. 180
+ Hit þinchest boþe wise ⁊ snepe.
+ Noȝt þat þu singe ac þat þu wepe.
+ þu fliȝst a{}niȝt ⁊ noȝt adai.
+ þar{}of ich wndri ⁊ wel mai.
+ vor eurich þing þat schuniet riȝt. 185
+ Hit luueþ þust{er} ⁊ hatiet liȝt.
+ ⁊ eurich þing þat is lof misdede.
+ Hit luueþ þust{er} to his dede.
+ . . . . . .
+
+
+ ++Þeos vle luste swiþe longe. [f. 230v²
+ ⁊ wes of{}teoned swiþe stronge. 190
+ heo quaþ þu hattest Nihtegale.
+ þu mihtest bet hote galegale.
+ vor þu hauest to monye tale.
+ let þine tunge habbe spale.
+ þu wenest þat þes day beo þin owe. 195
+ let me nv habbe myne þrowe.
+ Beo nv stille ⁊ let me speke.
+ Ich wile beo of þe a wreke.
+ ⁊ lust hw ich con me bi{}telle.
+ Mid rihte soþe wiþ{}vte spelle. 200
+
+
+ ++Þos hule luste suþe longe. [f. 234v²
+ ⁊ was of{}toned suþ`e´ stronge. 190
+ quaþ Ho þu `h´attest niȝtingale.
+ Þu miȝtest bet hoten galegale.
+ Vor þu hauest to monie tale.
+ Lat þine tunge habbe spale.
+ þu wenest þat þes dai bo þinoȝe. 195
+ Lat me nu habbe mine þroȝe.
+ Bo nu stille ⁊ lat me speke.
+ Ich wille bon of þe awreke.
+ ⁊ lust hu ich con me bitelle.
+ Mid riȝte soþe wit{}ute spelle. 200
+
+ [Linenote:
+ 191. _Ho quaþ_ with marks of inversion MS.]
+
+ þu seyst þat ich me hude a{}day
+ þar to ne segge ich nyk no nay
+ ⁊ lust ich telle hwer{}vore
+ Al hwi hit is ⁊ hware{}vore. |
+ Ich habbe bile stif ⁊ strong{e}. [f. 231r¹ 205
+ ⁊ gode cleures scharp ⁊ longe.
+ So hit bycumeþ to hauekes cunne.
+ hit is myn hyhte· ⁊ my ynne.
+ þat ich me drawe to mine cund{e}.
+ Ne may me no mo{n} þar{}for send{e}. 210
+
+ þu seist þat ich me hude adai.
+ þar{}to ne segge ich nich ne nai.
+ ⁊ lust ich telle þe wareuore.
+ al wi hit is ⁊ wareuore.
+ Ich habbe bile stif ⁊ stronge. 205
+ ⁊ gode cliuers scharp ⁊ longe.
+ So hit bi{}cumeþ to hauekes cunne.
+ Hit is min hiȝte hit is mi wune.
+ þat ich me draȝe to mine cunde. |
+ Ne mai noman þareuore schende. [f. 235r¹ 210
+
+ on me hit is wel i sene.
+ For rihte cunde ich am so kene.
+ vor þi ich am loþ smale vowele.
+ Þat fleoþ bi g{ru}nde ⁊ bi þuuele.
+ hi me bichirmeþ ⁊ bi{}gredeþ. 215
+ ⁊ heore flockes to me ledeþ.
+ Me is leof to habbe reste.
+ And sitte stille in myne neste.
+ . . . . . .
+
+ On me hit is wel isene.
+ vor riȝte cunde ich am so kene.
+ vor{}þi ich am loþ smale foȝle.
+ þat floþ bi grunde an bi þuuele.
+ Hi me bichermet ⁊ bigredeþ. 215
+ ⁊ hore flockes to `m´e ledeþ.
+ Me is lof to habbe reste.
+ ⁊ sitte stille in mine neste.
+ . . . . . .
+ [Linenote:
+ 216. _me_] _n̤e_ with _i_ added above: _me_ in margin.]
+
+ wenestu þat hauek beo þe wrse. [f. 231r²
+ Þe crowe bi{}grede him bi þe m{er}sche. 220
+ ⁊ goþ to him myd heore chyrme.
+ Riht so hi wille. wiþ hi{m} schirme.
+ þe hauek foleweþ gode rede.
+ He flyhþ his wey ⁊ let hi grede.
+
+ wenestu þat haueck bo þe worse.
+ þoȝ crowe bi{}grede him bi þe m{er}she. 220
+ ⁊ goþ to him mid hore chirme.
+ Riȝt so hi wille wit him schirme.
+ þe hauec folȝeþ gode rede. |
+ ⁊ fliȝt his wei ⁊ lat he{m} grede. [f. 235r²
+
+ [Linenotes:
+ 223. _f̣ḷ folȝeþ_ MS. || 224. _hem_ corr. out of _hi_ MS.]
+
+
+ ++Þet þu me seyst of oþer þinge. 225
+ ⁊ tellest þat ich ne can nouht singe.
+ Ac al my reorde is wonyng.
+ And to ihere gryslych þing.
+ þat nis nouht soþ. ich singe efne.
+ Mid fulle dreme· ⁊ lude stefne. 230
+ þu wenest þat eoch song beo g{ri}slich.
+ þat þine pipinge nis ilich.
+
+
+ ++Ȝet þu me seist of oþ{er} þinge. 225
+ ⁊ telst þat ich ne can noȝt singe
+ Ac al mi rorde is woning
+ ⁊ to `i´hire grislich þing
+ þat nis noȝt soþ ich singe efne.
+ Mid fulle dreme ⁊ lude stefne. 230
+ þu wenist þat ech song bo grislich.
+ þat þine pipinge nis ilich.
+
+ Mi stefne is bold· ⁊ nouht vnorne.
+ heo is ilich one grete horne.
+ ⁊ þin is iliche one pype. 235
+ of one smale weode vnripe.
+ Ich [singe] bet þan þu dest.
+ Þu chaterest so doþ on yris p{re}st.
+
+ Mi stefne is bold ⁊ noȝt un{}orne.
+ ho is ilich one grete horne.
+ ⁊ þin is ilich one pipe. 235
+ Of one smale w`e´ode un{}ripe.
+ Ich singe bet þan þu dest.
+ Þu chat{er}est so doþ on irish pr`e´ost.
+
+ [Linenotes:
+ 233. MS. _blod_ corr. in margin to _bold_. || 236. _woede_
+ _e_ added by corrector MS.]
+
+ Ich singe an efne. a{}ryhte time.
+ ⁊ seþþe hwenne hit is bedtime. 240
+ þe þridde syþe a middel{}nyhte.
+ ⁊ so ich myne songe a{}dihte.
+ hwenne ich iseo arise veorre
+ oþer day{}rewe· oþer day{}steorre.
+ Ic do god myd myne þrote. 245
+ And warny men to heore note.
+ Ac þu singest alle longe nyht.
+ From eue þat hit is day{}liht.
+
+ Ich singe an eue ariȝte time
+ ⁊ soþþe won hit is bedtime. 240
+ þe þridde siþe ad middelniȝte.
+ ⁊ so ich mine song adiȝte.
+ wone ich i{}so arise vorre.
+ Oþer dairim oþer daisterre.
+ Ich do god mid mine þrote. 245
+ ⁊ warni men to hore note.
+ Ac þu singest alle longe niȝt.
+ From eue fort hit is dailiȝt.
+
+ [Linenote:
+ 247. _allelonge_ MS.]
+
+ ⁊ euer lesteþ þin o song,
+ so longe so þe nyht is long. 250
+ ⁊ eu{er} croweþ þi wrecche crey.
+ Þat he ne swikeþ nyht ne day. |
+ Mid þine pipinge þu adunest. [f. 231v¹
+ þas mo{n}nes eren. þar þu wunest.
+ ⁊ makest þi song, so vnwiht. 255
+ þat me ne telleþ. of þe nowiht.
+
+ ⁊ eure seist þin o song.
+ So longe so þe niȝt is long. 250
+ ⁊ eure croweþ þi wrecche crei.
+ þat he ne swikeþ niȝt ne dai.
+ Mid þine pipinge þu a{}dunest.
+ þas monnes earen þar þu wunest.
+ ⁊ makest þine song so unwrþ. 255
+ þa`t´ me ne telþ of þar noȝt wrþ.
+
+ Eurych mureþe may so lo{n}ge leste.
+ þat heo schal liki wel vnwreste.
+ for harpe. ⁊ pipe. ⁊ foweles song.
+ Mislikeþ. if hit is to long. 260
+ Ne beo þe song ne so murie.
+ þat he ne sal þinche vnmurie.
+ If he i{}lesteþ ouer vnwille.
+ So þu myht þi song aspille.
+ for hit is soþ Alured hit seyde. 265
+ ⁊ me hit. may i{n} boke rede.
+ Eurich þing may lesen his godhed{e}.
+ Mid vnmeþe and ouerdede.
+ . . . . . .
+
+ +E+urich murȝþe mai so longe ileste.
+ þat ho shal liki wel unwreste. [f. 235v¹
+ vor harpe ⁊ pipe ⁊ fuȝeles songe.
+ Mislikeþ ȝif hit is to long. 260
+ Ne bo þe song neu{er} so murie.
+ þat he ne shal þinche wel unmurie.
+ ȝef he ilesteþ ouer unwille.
+ So þu miȝt þine song aspille.
+ vor hit is soþ alured hit seide. 265
+ ⁊ me hit mai ine boke rede.
+ Eurich þing mai losen his godhede
+ Mid unmeþe ⁊ mid ouerdede.
+ . . . . . .
+
+ [Linenote:
+ 265. _seiḍde_ MS.]
+
+
+ ++Þe nyhtegale i{n} hire þouhte. [f. 231v²
+ At{}heold al þis. ⁊ longe þouhte. 270
+ hwat heo þar after myhte segge,
+ vor heo ne myhte noht a{}legge.
+ þat þe vle hedde hire i{}seyd.
+ vor ho spak boþe riht ⁊ red.
+ ⁊ hire of þuhte þat heo hadde. 275
+ þe speche so feor{}uorþ iladde.
+ ⁊ wes aferd þat hire answare
+ Ne wrþe nouht a riht ivare.
+
+
+ ++Þe niȝtingale in hire þoȝte. [f. 235v²
+ Athold al þis ⁊ longe þoȝte. 270
+ wat ho þar{e} aft{er} miȝte segge.
+ vor ho ne miȝte noȝt alegge.
+ þat þe hule hadde hire ised.
+ vor he spac boþe riȝt an red.
+ An hire ofþuȝte þat ho hadde. 275
+ þe speche so foruorþ iladde.
+ An was oferd þat hire answare.
+ Ne wrþe noȝt ariȝt i{}fare.
+
+ [Linenote:
+ 270. _alþis_ MS.]
+
+ Ac noþeles heo spak boldeliche
+ vor heo is wis þat hardeliche. 280
+ wiþ his fo berþ grete ilete.
+ {þ}at he for arehþe hit ne for{}lete.
+ vor suych worþ bold if þu flyhst.
+ þa`t´ wile fleo if þu swykst. |
+ If he isihþ þat þu {n}art areh. [f. 232r¹ 285
+ he wile of bore wurche bareh.
+ ⁊ for þi· þey `þe´ nyhtegale.
+ Were a{}ferd· heo spak bolde tale.
+
+ [Linenotes:
+ 282. _þat_] _hwat_ MS. || 285. _art_ MS. || 287. _þe_ added
+ in margin.]
+
+ Ac noþeles he spac boldeliche.
+ vor he is wis þat hardeliche. 280
+ wiþ is uo berþ grete ilete.
+ þat he uor areȝþe hit ne forlete.
+ vor suich worþ bold ȝif þu fliȝste.
+ þat wle flo ȝif þu svicst.
+ Ȝif he isiþ þat þu nart areȝ. 285
+ He wile of bore wrchen bareȝ.
+ ⁊ forþi þeȝ þe niȝtingale. |
+ were aferd ho spac bolde tale [f. 236r¹
+
+ [Linenotes:
+ 284. _ịṣvicst_ MS. || 286. _bareȝ_] _a_ corr. out of
+ _r_ MS.]
+
+
+ ++Hvle heo seyde· hwi dostu so.
+ þu singest a wynter wolawo. 290
+ þu singest so doþ hen a{}snowe.
+ Al þat heo singeþ hit is for wowe.
+ A wint{er} þu singest wroþe ⁊ yom{er}e.
+ ⁊ eu{er} þu art. dumb a sumere.
+ hit is for þine fule nyþe 295
+ þat þu ne myht. myd vs be bliþe.
+ vor þu forbernest· neyh for onde.
+ hwenne vre blisse cumeþ to lond{e}.
+
+ [Linenote:
+ 289. Þule]
+
+ ++Hule ho seide wi dostu so.
+ þu singest awint{er} wolawo. 290
+ þu singest so doþ hen asnowe.
+ Al þat ho singeþ hit is for wowe.
+ A wint{er}e þu singest wroþe and ȝom{er}e.
+ An`d´ eure þu art dumb a{}sum{er}e.
+ Hit is for þine fule niþe. 295
+ þat þu ne miȝt mid us be bliþe.
+ vor þu forbernest welneȝ for onde,
+ wane ure blisse cumeþ to londe.
+
+ [Linenotes:
+ 289. _Þule_ MS. || 297. _foronde_ MS.]
+
+ þu farest so doþ þe ille.
+ Euer{}ich blisse him is vnwille. 300
+ Grucching· ⁊· luryng. hi{m} beoþ rade.
+ If he iseoþ. þat men beoþ glade.
+ he wolde þat he iseye.
+ Teres i{n} eu{er}iche monnes eye.
+ Ne roughte þe. þeyh flockes were. 305
+ Imeynd bi toppes· ⁊ bi here.
+
+ þu farest so doþ þe ille.
+ Evrich blisse him is un{}wille. 300
+ Grucching ⁊ luring him boþ rade.
+ Ȝif he isoþ þat men boþ glade.
+ he wolde þat he iseȝe.
+ Teres in evrich monnes eȝe.
+ Ne roȝte he þeȝ flockes were. 305
+ Imeind bi toppes ⁊ bi here.
+
+ Al{}so þu dost on þire syde.
+ For hwanne snouh liþ þikke ⁊ wid{e}.
+ ⁊ alle wihtes habbeþ sorewe.
+ þu singest from eue to amorewe. 310
+ Ac ich mid me alle blisse bringe.
+ Ech wiht is glad· for myne þinge.
+ ⁊ blesseþ hit· hwenne ich cume.
+ ⁊ hihteþ a{}yeyn myne cume.
+ þe blostme. gynneþ sp{ri}nge ⁊ sp{re}d{e}. 315
+ Boþe i{n} treo ⁊ ek in mede.
+
+ Al{}so þu dost on þire side.
+ vor wanne snov liþ þicke ⁊ wide.
+ an`d´ alle wiȝtes habbeþ sorȝe.
+ þu singest from eue fort amorȝe. 310
+ Ac ich alle blisse mid me bringe.
+ Ech wiȝt is glad for mine þinge.
+ ⁊ blisseþ hit wanne ich cume.
+ ⁊ hiȝteþ aȝen mine kume.
+ þe blostme ginneþ sp{ri}nge ⁊ sp{re}de 315
+ Boþe ine tro ⁊ ek on mede.
+
+ [Linenote:
+ 315. _þe blostme_ on an erasure MS.]
+
+ þe lilie myd hire fayre wlite.
+ welcomeþ me þeyh þu hit wite.
+ Bid me myd hire fayre bleo. |
+ þat ich schulle to hire fleo. [f. 232r² 320
+ þe rose also myd hire rude.
+ þat cumeþ of þe þorne wode.
+ Bit me þat ich schulle singe.
+ For hire luue one skentynge.
+ . . . . . .
+
+ þe lilie mid hire faire wlite.
+ Wolcumeþ me þat þu hit wte.
+ Bit me mid hire faire blo.
+ Þat ich shulle to hire flo. 320
+ þe rose al{}so mid hire rude. |
+ þat cumeþ ut of þe þorne wode. [f. 236r²
+ Bit me þat ich shulle singe
+ vor hire luue one skentinge.
+ . . . . . .
+ [Linenotes:
+ 319. _Bit_] _t_ corr. out of _d_ MS. || 324. _ọṇẹ_
+ _one_ MS.]
+
+ [V]le þu axest me heo seyde. [f. 234r¹ 325
+ [I]f ich con eny oþer dede.
+ Bute syngen in sume tyde.
+ ⁊ bringe blisse veor ⁊ wyde.
+ hwy axestu of craftes myne.
+ Beter is myn on þan alle þine. 330
+ Bet{er} is o song of myne muþe.
+ þan al þat þi kun kuþe.
+
+
+ ++Hule þu axest me ho seide. 325
+ ȝif ich kon eni oþer dede.
+ Bute singen in sume tide.
+ an bringe blisse for ⁊ wide.
+ wi axestu of craftes mine.
+ Betere is min on þan alle þine. 330
+ Bet{er}e is o song of mine muþe.
+ þan al þat eure þi kun kuþe.
+
+ [Linenote:
+ 325. _Hule_] _Nule_ MS.]
+
+ ⁊ lust. ich telle þe hwar{}vore.
+ wostu to hwan· mon wes ibore.
+ To þare blisse of heueryche. | 335
+ þar eu{er} is song. ⁊ Murehþe ilyche. [f. 234r²
+ þider fundeþ euer ich man.
+ þat eny þing of gode can.
+ for þi me syngþ i{n} holy chireche.
+ ⁊ clerekes gynneþ songes wrche. 340
+ þat mon yþenche. bi þe songe.
+ hwider he shal. ⁊ þar beon longe.
+
+ An lust ich telle þe wareuore. |
+ wostu to wan man was ibore. [f. 238r²
+ To þare blisse of houene{}riche. 335
+ þar eu{er} is song ⁊ murȝþe iliche.
+ þid{er} fundeþ eurich man.
+ þat eniþing of gode kan.
+ vor þi me singþ in holi chirche.
+ an clerkes ginneþ songes wirche. 340
+ þat man iþenche biþe songe.
+ wid{er} he shal ⁊ þar bon longe.
+
+ þat he þe murehþe ne vor{}yete.
+ Ac þar of þenche. ⁊ bi{}gete.
+ ⁊ nyme yeme of chirche stefne. 345
+ hw Murie is þe blisse of heuene.
+ Clerekes· Munekes· ⁊ canúnes.
+ þar beoþ þos gode wike{}tunes.
+ Ariseþ vp to middel{}nyhte.
+ ⁊ singeþ of þon heuene{}lyhte. 350
+ ⁊ preostes vpe londe singeþ.
+ [Hwenne þe liht of daye springeþ.]
+ ⁊ ich heom helpe hwat ic may.
+ . . . . . .
+ [Linenotes:
+ 344. _bi gete_] _bi gethe_ MS. || 352. Wanting in MS.]
+
+ þat he þe murȝþe ne uorȝete.
+ Ac þar of þenche and bi{}ȝete.
+ An nime ȝeme of chirche steuene. 345
+ Hu murie is þe blisse of houene.
+ Clerkes munekes ⁊ kanunes.
+ þar boþ þos gode wicke tunes.
+ Ariseþ up to midel{}niȝte.
+ An singeþ of þe houene liȝte. 350
+ An prostes upe londe singeþ.
+ wane þe liȝt of daie springeþ.
+ An ich hom helpe wat i mai.
+ . . . . . .
+
+
+ ++Þe Nihtegale myd sweche worde. [f. 241r²
+ for monymo{n} myd speres orde. 355
+ haueþ lutle strengþe. ⁊ mid his schelde.
+ Ah naþeles in one felde.
+ þurh belde worde ⁊ myd ilete.
+ Deþ his iuo· for arehþe swete.
+ þe wrenne for heo cuþe singe. 360
+ þar com i{n} þare moreweninge.
+ To helpe þare nyhtegale.
+ vor heo hadde stefne smale.
+
+
+ ++Þe niȝtegale mid swucche worde. [f. 245v¹
+ for moniman mid speres orde. 355
+ haueþ lutle strencþe ⁊ mid his [s]chelde.
+ Ah neoþeles in one felde.
+ Þ{urh} belde worde an mid ilete.
+ Deþ his iuo for arehþe swete.
+ þe wranne for heo cuþe singe. 360
+ þar com in þare moreȝe{n}[i]nge.
+ To helpe þare niȝtegale.
+ For þah heo hadde steuene smale.
+
+ [Linenote:
+ 361. _more ȝeunge_ MS.]
+
+ heo hadde gode þrote ⁊ schille.
+ ⁊ fale mo{n}ne song a wille. 365
+ þe wrenne· wes wel wis iholde.
+ vor þeih heo nere ibred a wolde.
+ heo wes itowen. am{on}g mankunne
+ ⁊ hire wisdo{m} brouhte þenne.
+ heo myhte speke hwar heo wolde. 370
+ To{}fore þe kinge· þah heo scholde.
+ lusteþ· heo queþ· leteþ me speke.
+ hwat wille ye. þis pays to breke.
+
+ Heo hadde gode þrote ⁊ schille.
+ An fale manne song awille. 365
+ þe wranne was wel wis iholde.
+ `Vor þeg heo nere ibred awolde.´
+ Ho was itoȝen among menne.
+ An hire wisdom brohte þenne.
+ Heo miȝte speke hwar heo walde. 370
+ To{}uore þe king þah heo scholde.
+ Lusteþ heo cwaþ lateþ me speke.
+ Hwat wulle ȝe þis pes to{}breke.
+
+ [Linenotes:
+ 364. _þorte_ MS. || 367. This line comes after l. 378
+ in MS. || 368. _menne_] _mannēne_ MS.]
+
+ ⁊ do þan [kinge] such schome.
+ yet nys heo nouþer ded ne lome. 375
+ hunke schal i{}tyde harm ⁊ schonde.
+ If we doþ gryþ{}bruche on his lond{e}.
+ Leteþ beo and beoþ isome.
+ ⁊ fareþ riht to eure dome.
+ ⁊ leteþ do{m} þis playd to breke. 380
+ Al{}so hit wes erure bi{}speke.
+
+ [Linenote:
+ 374. _þan kinge_] _þanne_ MS.]
+
+ An do þan [kinge] swuch schame.
+ Ȝe[t] nis he nouþer ded ne lame. 375
+ Hunke schal i{}tide harm ⁊ scho{n}de.
+ Ȝef ȝe doþ griþ{}bruche on his londe.
+ Lateþ beo ⁊ beoþ isome. |
+ An fareþ riht to ower dome. [f. 245v²
+ An lateþ dom þis plaid to breke. 380
+ Al swo hit was erur bispeke.
+
+ [Linenote:
+ 374. _þan kinge_] _þanne_ MS.]
+
+ +I+ch vnne wel queþ þe Nihtegale.
+ Ah wrenne· nouht for þine tale.
+ Ac do for myre lauhfulnesse.
+ Ic nolde þat vnrihtfulnesse. 385
+ Me at þen ende· me ouercome.
+ Ic nam of dred. of none dome.
+ Bi{}hote ic habbe· soþ hit is.
+ þat maẏster Nichole. þ̵ is wis.
+ Bi{}twihen eu deme schulle. 390
+ ⁊ yet ic wene þat he wulle. |
+
+
+ ++Ich an wel cwað þe niȝtegale.
+ Ah wranne nawt for þire tale.
+ Ah do for mire lahfulnesse.
+ Ich nolde þ̵ unriht{}fulnesse. 385
+ Me at þen ende ouer{}kome.
+ Ich nam of{}drad of none dome.
+ Bi{}hote ich habbe soþ hit is.
+ þat maister nichole þ̵ is wis.
+ Bi{}tuxen vs deme schulde. 390
+ An ȝef ich wene þ̵ he wule.
+
+ Ah {w}ar myhte we hine fynde. [f. 241v¹
+ þe wrenne sat in hore lynde.
+ hwat mihte yet quaþ heo his hom.
+ heo wuneþ at portes{}hom. 395
+ At one tune in dorsete.
+ Bi þare séé in ore vt{}lete.
+ þar he demeþ mony riht dom.
+ ⁊ diht ⁊ wryt mony wisdom.
+ ⁊ þurh his muþe. ⁊ þurh his honde. 400
+ hit is þe betere in{}to scotlonde.
+
+ Ah war mihte we hine finde.
+ þe wranne sat in ore linde.
+ Hwat nuȝte ȝe cwaþ heo his hom.
+ He wuneþ at portes{}hom. 395
+ At one tune ine dorsete.
+ Bi þar{e} see in ore ut{}lete.
+ þar he demeþ manie riȝte dom.
+ An diht ⁊ writ mani wisdom.
+ An þ{urh} his muþe ⁊ þ{urh} his honde. 400
+ Hit is þe betere into scot{}londe.
+
+ To seche hyne. is lyhtlych þing.
+ he naueþ buten o wunyng.
+ þ̵ is biscopen muchel schame.
+ ⁊ alle þan þ̵ of his nome. 405
+ habbeþ iherd. ⁊ of his dede.
+ hwi nulleþ hi nyme{n} heo{m} to rede.
+ þ̵ he were myd heom ilome.
+ vor teche heo{m} of his wisdome.
+ ⁊ yeue him rente on vale stude. 410
+ þ̵ he myhte ilome heo{m} beo myde.
+
+ [Linenotes:
+ 392. _war_] _þar_ MS. || 394. _ḷyet_ MS.]
+
+ To seche hine is lihtlich þing.
+ He naueþ bute one woning.
+ þ̵ his bischopen muchel schame.
+ An alle þan þ̵ of his nome. 405
+ Habbeþ ihert. ⁊ of his dede.
+ Hwi nulleþ hi nimen heo{m} to rede.
+ þ̵ he were mid heom ilome.
+ for teche heom of his wis{}dome.
+ An ȝiue him rente auale stude. 410
+ þ̵ he miȝte heom ilome be mide.
+
+ [Linenote:
+ 409. _tḥeche_ MS.]
+
+ +C+ertes quaþ þe vle. þat is soþ.
+ þeos riche men· Muchele mys{}doþ.
+ þat leteþ þane gode man.
+ þat of so fele þinge can. 415
+ ⁊ yeueþ rente wel mislyche.
+ ⁊ of him leteþ wel lyhtliche.
+ wiþ heore kunne heo beoþ Mildre.
+ ⁊ yeueþ rente lutle childre.
+ so heore wit hi demeþ adwole. 420
+ þ̵ eu{er} abit Mayster Nichole.
+ Ah vte we þah· to him fare,
+ vor þat is vnk{er} dom al yare
+
+ +C+ertes cwaþ þe hule þ̵ is soð. |
+ þeos riche men wel muche misdoð. [f. 246v¹
+ þ̵ leteþ þane godemon.
+ þ̵ of so feole þinge con. 415
+ An ȝiueþ rente wel misliche.
+ An of him leteþ wel lihtliche.
+ wið heore cunne heo beoþ mildre.
+ An ȝeueþ rente litle childre.
+ swo heore wit hi demþ adwole. 420
+ þ̵ euer abid maistre nichole.
+ Ah ute we þah to him fare.
+ For þar is unker dom al ȝare.
+
+ [Linenote:
+ 413. _misdoð_] _ð_ corr. out of some other letter.]
+
+ +D+o we þe Nihtegale seyde.
+ Ah hwo schal vnk{er} speche rede. 425
+ ⁊ telle to{}vore vnker dome.
+
+ +D+o we þe niȝtegale seide.
+ ah wa schal unker speche rede. 425
+ An telle to{}uore unker deme.
+
+ þar of ic schal þe wel iqueme
+ Queþ þe vle. for al ende of orde. |
+ Telle ic con. word after worde. [f. 241v²
+ ⁊ if þe þinkþ þat ic mis{}rempe. 430
+ þu stond ayeyn and do me crempe.
+ Mid þisse worde forþ hi ferden.
+ Al bute here and bute verde.
+ To portes ham. þer hi bicome.
+ Ah hw heo spedde of heore dome. 435
+ Ne can ic eu namore telle.
+ her nys namore of þisse spelle.
+ Explicit.
+
+ [Linenote:
+ 435. _hw heo sp_ on an erasure.]
+
+
+ ++Þar{}of ich schal þe wel icweme.
+ Cwaþ þe houle for al ende of orde.
+ Telle ich con word after worde.
+ An ȝef þe þincþ þ̵ ich mis{}rempe. 430
+ þu stond aȝei{n} ⁊ do me crempe.
+ Mid þisse worde forþ hi ferden.
+ Al bute here and bute uerde.
+ To portes{}ham þ̵ heo bi{}come.
+ Ah hu heo spedde of heore dome. 435
+ Ne can ich eu namore telle.
+ Her nis na more of þis spelle.
+
+ [Linenotes:
+ 431. _dome_ MS. || 436. _chan_ MS.]
+
+
+
+
+XXI. THE BESTIARY
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Arundel 292, British Museum: on vellum, 200 × 130 mm.: late thirteenth
+century.... The Bestiary is written continuously, but the initials of
+the lines and, in the long metres, of the half lines are mostly
+rubricated.... Latin headings are in red, some are on the margin,
+the others at the head of their sections. As will be seen from the
+footnotes, the manuscript was much corrected or altered over erasures,
+and that after it was finished, for the substituted words do not always
+fill the gaps left by the scraper. The first leaves of the exemplar were
+probably damaged at the lower margin, since defective or difficult
+passages occur at regular intervals, so l. 32, ll. 89-92, 120, 121, 143,
+144, 173, 200, 201.”]]
+
+[[Line indentations, including those of ll. 504-515, are as printed.]]
+
+
++Na{tur}a leo{n}is i^a.+
+
+ ++Ðe leun stant on hille . ⁊ he man hunten here. [f. 4r
+ Oðer ðurg his nese smel . Smake ðat he negge.
+ Bi wilc weie so he wile . To dele niðer wenden.
+ Alle hise fet steppes . After him he filleð. 5
+ Drageð dust wið his stert . ðer he [dun] steppeð.
+ Oðer dust oðer deu . ðat he ne cunne is finden.
+ driueð dun to his den . ðar he him bergen wille.
+
+
++ij^a.+
+
+ ++An oðer kinde he haueð . wanne he is ikindled. 10
+ Stille lið ðe leun . ne stireð he nout of slepe.
+ Til ðe sunne haueð sinen . ðries him abuten.
+ ðanne reiseð his faðer him . mit te rem ðat he makeð.
+
+
++iij^a.+
+
+ Ðe ðridde lage haueð ðe leun . ðanne he lieð to slepen. 15
+ Sal he neure luken . ðe lides of hise egen.
+
+
++Significac{i}o p{ri}me nat{ur}e.+
+
+ ++Welle heg is tat hil . ðat is heuen{}riche.
+ vre louerd is te leun . ðe liueð ðer abuuen.
+ wu ðo him likede . to ligten her on erðe. 20
+ Migte neure diuel witen . ðog he be derne hunte.
+ hu he dun come.
+ Ne wu he dennede him . in ðat defte meiden.
+ Marie bi name . ðe him bar to manne frame.
+
+
++ij^a ⁊ iij^a.+ 25
+
+ ++Ðo ure drigten ded was.
+ ⁊ doluen also his wille was.
+ In a ston stille he lai.
+ til it kam ðe dridde dai.
+ His fader him filstnede swo. 30
+ ðat he ros fro dede ðo.
+ vs to lif holden.
+ wakeð so his wille is   So hirde for his folde.
+ He is hirde. we ben sep . Silden he us wille.
+ If we heren to his word . ðat we ne gon nowor wille. 35
+
+
++Natura aquile.+
+
+ ++Kiðen i wille ðe ernes kinde.
+ Also ic it o boke rede.
+ wu he neweð his guð{}hede.
+ hu he cumeð ut of elde. 40
+ Siðen hise limes arn unwelde.
+ Siðen his bec is alto{}wrong.
+ Siðen his | fligt is al unstrong. [f. 4v
+ ⁊ his egen dimme.
+ Hereð wu he neweð him. 45
+ A welle he sekeð ðat sp{ri}ngeð ai.
+ boðe bi nigt ⁊ bi dai.
+ ðer ouer he flegeð ⁊ up he teð.
+ til ðat he ðe heuene seð.
+ ðurg skies sexe ⁊ seuene. 50
+ til he cumeð to heuene.
+ So rigt so he cunne.
+ he houeð in ðe sunne.
+ ðe sunne swideð al his fligt.
+ ⁊ oc it makeð his egen brigt. 55
+ Hise feðres fallen for ðe hete.
+ ⁊ he dun mide to ðe wete.
+ Falleð i{n} ðat welle grund.
+ ðer he wurdeð heil ⁊ sund.
+ ⁊ cumed ut al newe. 60
+ Ne were his bec untrewe.
+ His bec is get biforn wro{n}g.
+ ðog hise limes senden strong.
+ Ne maig he tilen him no{n} fode.
+ him self to none gode. 65
+ ðanne goð he to á ston.
+ ⁊ he billeð ðer{}on.
+ Billeð til his bec biforn.
+ haueð ðe wrengðe forloren.
+ Siðen wið his rigte bile. 70
+ takeð mete ðat he wile.
+
+ [Linenote:
+ 64. _maig_ on an erasure.]
+
+
++Significacio.+
+
+ ++Al is man so is tis ern.
+ wulde ge nu listen.
+ Old in hise sinnes dern. 75
+ or he bicumeð cristen.
+ ⁊ tus he neweð hi{m} ðis man.
+ ða{n}ne he nimeð to kirke.
+ Or he it biðenken can.
+ hise egen weren mirke. 80
+ Forsaket ðore satanas.
+ ⁊ ilk sinful dede.
+ Takeð hi{m} to ih{es}u crist.
+ for he sal ben his mede.
+ Leueð on ure loue[r]d crist. 85
+ ⁊ lereð prestes lore.
+ Of hise egen wereð ðe mist.
+ wiles he dreccheð ðore.
+ His hope is al to godeward.
+ ⁊ of his luue he lereð. 90
+ ðat is te sunne sikerlike.
+ ðus his sigte he beteð.
+ Naked falleð in ðe funt{}fat.
+ ⁊ cumeð ut al newe.
+ buten alitel wat is tat. 95
+ his muð is get untrewe.
+ His muð is get wel unkuð.
+ wið pat{er} n{oste}r ⁊ crede.
+ Fare he norð. er fare he suð.
+ leren he sal his nede. 100
+ bidden bone to gode.
+ ⁊ tus his muð rigten.
+ tilen him so ðe sowles fode |
+ ðurg {grace} off ure drigtin. [f. 5r
+
+ [Linenotes:
+ 74. _listlen_ MS. || 77. _hī_ corr. out of _hu_. || _ðis man
+ ðanne he_ on an erasure. || 80. This line in fainter brown
+ ink. || 83, 84. _Takeð ... he_ on an erasure. || 87. _hise_]
+ _i_ corr. out of _p_. || 89, 90. _is hope is ... luue_ on an
+ erasure: l. 90 originally began _ha after luue a_.]
+
+
++Natura Serpe{n}tis. j^a.+ 105
+
+ An wirm is o werlde . wel man it knoweð.
+ Neddre is te name . ðus he him neweð.
+ ðanne he is forbroken ⁊ forbroiden . ⁊ in his elde al forwurden.
+ Fasteð til his fel him slakeð . ten daies fulle.
+ ðat he is lene ⁊ mainles   ⁊ iuele mai gangen. 110
+ he c{re}peð cripelande forð . his craft he ðus kiðeð.
+ Sekeð a ston ðat a ðirl is on.
+ Narwe buten he nedeð him . Nimeð vnneðes ðurg.
+ for his fel he ðer leteð . his fles forð crepeð.
+ walkeð to ðe wat{er} ward . wile ðanne drinken. 115
+ Oc he speweð or al ðe uenim.
+ ðat i{n} his brest is bred . fro his birde time.
+ drinkeð siðen inog . ⁊ tus he him neweð.
+
+ [Linenote:
+ 105. On an erasure.]
+
+
++ij^a.+
+
+ ++Ðanne ðe neddre is of his hid naked. 120
+ ⁊ bare of his brest atter.
+ If he naked man se . ne wile he him nogt neggen.
+ Oc he fleð fro him . als he fro fir sulde.
+ If he cloðed man se cof he waxeð.
+ For up he rigteð him redi to deren. 125
+ to deren er to ded maken if he it muge forðen.
+ wat if ðe man war wurðe . ⁊ weren him cunne.
+ figteð wið ðis wirm . ⁊ f[a]reð on him figtande.
+ ðis neddre siðen he nede sal.
+ makeð seld of his bodi . ⁊ sildeð his heued. 130
+ litel hi{m} is of hise limes . bute he lif holde.
+
+ [Linenote:
+ 122. _neggen_] the initial _n_ on an erasure MS.]
+
+
++[Significacio.]+
+
+ ++Knov c{ri}stene man . wat tu c{ri}st higtest
+ Atte kirke dure . ðar ðu c{ri}stned were.
+ ðu higtes to leuen on him . ⁊ hise lages luuien. 135
+ to helden wit herte . ðe bodes of holi k[i]rke.
+ If ðu hauest is broken.
+ Al ðu forbredes . forwurðes ⁊ forgelues.
+ Eche lif to wolden . Elded art fro eche blis.
+ So ðis wirm o werld is. 140
+ Newe ðe fordi . so ðe neddre doð.
+ It is te ned.
+ Feste ðe of stedefastnesse . ⁊ ful of ðewes.
+ ⁊ help ðe poure | men . ðe gangen abuten. [f. 5v
+ Ne deme ðe nog[t] wurdi . ðat tu dure loken. 145
+ up to ðe heueneward.
+ Oc walke wið ðe erðe mildelike among men.
+ no mod ðu ne cune . mod ne mannes vncost.
+ oc swic of sineginge.
+ ⁊ bote bid tu ðe ai . boðe bi nigt ⁊ bi dai. 150
+ ðat tu milce mote hauen . of ðine misdedes.
+ ðis lif bitokneð ðe sti.
+ ðat te neddre gangeð bi.
+ ⁊ tis is ðe ðirl of ðe ston.
+ ðat tu salt ðurg gon. 155
+ Let ðin filðe fro ðe . so ðe wirm his fel doð.
+ Go ðu ðan to godes hus . ðe godspel to heren.
+ ðat is soule dri{n}k . sinnes quenching.
+ Oc or sei ðu in scrifte . to ðe prest sinnes tine.
+ feg ðe ðus of ði brest filde . ⁊ feste ðe forðward. 160
+ fast at tin h{er}te . ðat tu firmest higtes.
+ ðus art tu ging ⁊ newe.
+ forðward be ðu trewe.
+ Nedeð ðe ðe deuel nogt . for he ne mai ðe deren nogt.
+ oc he fleð fro ðe . so neddre fro de nakede. 165
+ On ðe cloðede ðe neddre is cof . ⁊ te deuel cliuer on sinnes.
+ Ai ðe sinfule bisetten he wile.
+ ⁊ wið al mankin
+ he haueð nið ⁊ win.
+ wat if he leue haue of ure heuen louerd. 170
+ for to deren us . So he ure eldere or dede.
+ do we ðe bodi in ðe bale . ⁊ bergen ðe soule.
+ ðat is ure heued geuelic . helde we it wurðlic.
+
+ [Linenote:
+ 160. _segðe_ MS.]
+
+
++Natura formice.+
+
+ ++Ðe mire is magti . mikel ge swinkeð. 175
+ In sum{er} ⁊ i{n} softe weder . So we `ofte´ sen hauen.
+ In ðe heruest . hardilike gangeð.
+ ⁊ renneð rapelike . ⁊ resteð hire seldum.
+ ⁊ fecheð hire fode . ðer ge it mai finden.
+ gaddreð ilkines sed. 180
+ boðen of wude ⁊ of wed.
+ Of corn ⁊ of gres.
+ ðat ire to hauen es.
+ haleð to hire `hole´ . ðat siðen hire helpeð.
+ ðar ge wile ben winter | agen. [f. 6r 185
+ caue ge haueð to crepen in . ðat wint{er} hire ne derie.
+ Mete i{n} hire hule ðat . ðat ge muge biliuen.
+ ðus ge tileð ðar   wiles ge time haueð.
+ so it her telleð.
+ oc finde ge ðe wete . corn ðat hire qwemeð. 190
+ Al ge forleteð ðis oðer seð ðat ic er seide.
+ Ne bit ge nowt de barlic beren abuten.
+ oc suneð it ⁊ sakeð forð . so it same were.
+ get is wund{er} of ðis wirm . more ðanne man weneð.
+ ðe corn ðat ge to caue bereð . al get bit otwinne. 195
+ ðat it ne forwurðe . ne waxe hire fro.
+ er ge it eten wille.
+
+ [Linenotes:
+ 176. _ofte_ added in margin MS. || 184. _hole_ added on lower
+ margin MS. || 188. Space before _ðar_: _ð_ rubricated and red
+ afterwards erased MS.]
+
+
++Significacio.+
+
+ ++Ðe mire muneð us mete to tilen.
+ Long liuenoðe ðis little wile. 200
+ ðe we on ðis werld wunen.
+ for ðanne we of wenden . ðanne is ure wint{er}.
+ we sulen hung{er} hauen . ⁊ harde sures.
+ buten we ben war here.
+ do we forði. so doð ðis der . ðanne be we derue. 205
+ On ðat dai ðat dom sal ben . ðat it ne us harde rewe.
+ Seke we ure liues fod . ðat we ben siker ðere.
+ So ðis wirm in wint{er} is . ðan ge ne tileð nu{m}more.
+ ðe mire suneð ðe barlic ðanne ge fint te wete.
+ ðe olde lage we ogen to sunen . ðe newe we hauen mote{n}. 210
+ ðe corn ðat ge to caue bereð . all ge it bit otwinne.
+ ðe lage us lereð to don god . ⁊ forbedeð us sinne.
+ It be{t} us e{rðl}iche bodes . ⁊ bekned euelike.
+ It fet ðe licham ⁊ te gost . oc nowt o geuelike.
+ vre louerd c{ri}st it lene us ðat his lage us fede. 215
+ nu ⁊ o domesdei . ⁊ tanne we hauen nede.
+
+ [Linenotes:
+ 211. _ðe corn_ on an erasure. || 213. _ben_ MS. || _ebriche_
+ MS. || 216. _we_ on an erasure.]
+
+
++Natura cerui.+
+
+ ++Ðe hert haueð kindes two.
+ ⁊ forbisnes oc al so.
+ ðus it is on boke set. 220
+ ðat man clepeð fisiologet.
+ He drageð ðe neddre of de ston.
+ ðurg his nese up on{}on.
+ of ðe stoc er of ðe ston.
+ for it wile ðerunder gon. 225
+ ⁊ sweleð it wel swiðe.
+ ðerof him brinneð siðen.
+ of ðat attrie ðing.
+ wiðinnen he | haueð brenni{n}g. [f. 6v
+ he lepeð ðanne wið mikel list. 230
+ of swet wat{er} he haueð ðrist.
+ he drinkeð wat{er} gredilike.
+ til he is ful wel sikerlike.
+ Ne haueð ðat uenim no{n} migt.
+ to deren him siðen no{n} wigt. 235
+ oc he werpeð er hise hornes.
+ in wude er in ðornes.
+ ⁊ gingid him ðus ðis wilde der.
+ So ge hauen nu lered her.
+
+ [Linenote:
+ 236. _er_ on an erasure.]
+
+
++Significac{i}o. prima.+ 240
+
+ ++Alle we atter dragen off ure eldere.
+ ðe broken drigtinnes word{}ðurg ðe neddre.
+ ðer{}ðurg haueð mankin.
+ boðen nið ⁊ win.
+ {g}olsipe. ⁊ giscing. 245
+ giu{er}nesse ⁊ wissing.
+ p{ri}de ⁊ ouerwene.
+ swilc atter i{}mene.
+ Ofte we brennen i{n} mod.
+ ⁊ wurden so we weren wod. 250
+ ðanne we ðus brennen.
+ bihoueð us to rennen.
+ to c{ri}stes quike welle.
+ ðat we ne gon to helle.
+ drinken his wissing. 255
+ it quenchet ilc siniging.
+ forwerpen p{ri}de euril[c] del.
+ so hert doð hise hornes.
+ gingen us tus to godeward.
+ ⁊ gemen us siðen forðwarð. 260
+
+ [Linenotes:
+ 244. After _win_, a letter erased. || 245. _kolsipe_, with
+ _i_ on an erasure. || 256. _ilc siniging_ on an erasure.]
+
+
++Nat{ur}a. ij^a.+
+
+ Ðe hertes hauen anoðer kinde.
+ ðat us og alle to ben minde.
+ Alle he arn off one mode.
+ For if he fer fetchen fode. 265
+ ⁊ he ouer wat{e}r ten.
+ wile non at nede oðer flen.
+ Oc on swimmeð bi{}forn.
+ ⁊ alle ðe odre folegen.
+ weðer so he swimmeð er he wadeð 270
+ Is no{n} at nede ðat oðer lateð.
+ Oc leigeð his ski{n}bon.
+ on oðres lendbon.
+ gef him ðat biforn teð.
+ Bilimpes for to tirgen. 275
+ Alle ðe oðre cumen mide.
+ ⁊ helpen him for to her[t]ien.
+ beren him of ðat wat{er} grund
+ up to ðe lond al heil ⁊ sund.
+ ⁊ forðen here nede. 280
+ ðis wune he hauen hem bi{}twen
+ ðog he an hundred to giddre ben.
+
+ [Linenote:
+ 277. _herien_ MS.]
+
+
++Signific{acio}. ij^a.+
+
+ ++Ðe hertes costes we ogen to munen.
+ Ne og ur non oðer to sunen. 285
+ oc eurilc luuen oðer.
+ also he were his broder.
+ wurðen stedefast his | wine. [f. 7r
+ ligten him of his birdene.
+ helpen him at his nede. 290
+ god giueð ðer{}fore mede.
+ we sulen hauen heuenriche.
+ gef we b{i}{}twixen us ben briche.
+ ðus is ure louerdes lage   luuelike to fillen.
+ her of haue we mikel ned . ðat we ðar{}wið ne dillen. 295
+
+ [Linenotes:
+ 285. _to sunen_ on an erasure. || 293. _ben twixen_ MS.]
+
+
++Natura Wulpis.+
+
+ ++A wilde der is . ðat is ful of fele wiles.
+ fox is hire to name . for hire queðsipe.
+ husebondes hire haten . for hire harm dedes.
+ ðe coc ⁊ te capun. 300
+ ge feccheð ofte in ðe tun.
+ ⁊ te gandre ⁊ te gos.
+ bi ðe necke ⁊ bi ðe nos.
+ haleð is to hire hole . for{}ði man hire hatieð.
+ hatien ⁊ hulen . boðe men ⁊ fules. 305
+ Listneð nu a wund{er} . ðat tis der doð for hunger.
+ goð o felde to a furg . ⁊ falleð ðar{}inne.
+ In eried lond er in erðchine . forto bilirten fugeles.
+ Ne stereð ge nogt of ðe stede   a god stund deies.
+ oc dareð so ge ded were . Ne drageð ge no{n} onde. 310
+ ðe rauen is swiðe redi . weneð ðat ge rotieð.
+ ⁊ oðre fules hire fallen bi . For to winnen fode.
+ derflike wiðuten dred . he wenen ðat ge ded beð.
+ he wullen on ðif foxes fel . ⁊ ge it wel feleð.
+ ligtlike ge lepeð up . ⁊ letteð hem sone. 315
+ gelt hem here billing
+ raðe wið illing.
+ tetoggeð ⁊ tetireð hem . mid hire teð sarpe.
+ Fret hire fille.
+ ⁊ goð ðan ðer ge wille. 320
+
+ [Linenotes:
+ 300. _ðe coc_ on an erasure. || 304. _eð is to_ on an erasure.
+ || 308. _erðchine_] _erðc_ on an erasure. || 313. _derflike_]
+ _derfli_ on an erasure.]
+
+
++Significac{i}o.+
+
+ ++Twifold forbisne in ðis der.
+ to frame we mugen finden her.
+ warsipe ⁊ wisedom.
+ wið deuel ⁊ wið iuel man. 325
+ ðe deuel dereð dernelike.
+ he lat he ne wile us nogt biswike.
+ he lat he ne wile us ðon non loð.
+ ⁊ bringeð us in a sinne. ⁊ ter he us sloð.
+ he bit us don ure bukes wille. 330
+ Eten ⁊ dri{n}ken wið unskil.
+ ⁊ in ure skemti{n}g.
+ he doð raðe a foxing. |
+ He billeð one ðe foxes fel. [f. 7v
+ wo so telleð idel spel. 335
+ ⁊ he tireð on his ket.
+ wo so him wið sinne fet.
+ ⁊ deuel geld swilk billing.
+ wið same ⁊ wið sending.
+ ⁊ for his sinfule werk. 340
+ ledeð man to helle merk.
+
+
++Signific{aci}o.+
+
+ ++Ðe deuel is tus ðe [fox] ilik.
+ mið iuele breides ⁊ wið swik.
+ ⁊ man al{}so ðe foxes name. 345
+ arn wurði to hauen same.
+ for wo `so´ seieð oðer god.
+ ⁊ ðenkeð iuel on his mod.
+ fox he is ⁊ fend iwis.
+ ðe boc ne legeð nogt of ðis. 350
+ So was herodes fox ⁊ flerd.
+ ðo c{ri}st kam i{n}{}to ðis middel{}erd.
+ he seide he wulde him leuen on.
+ ⁊ ðogte he wulde him fordon.
+
+ [Linenotes:
+ 346. _wurði_] _ð_ corr. out of another letter. || 347. _so_
+ added in margin. || 354. _e wulde_ on an erasure.]
+
+
++Nat{ur}a {a}ranéé.+ 355
+
+ ++Seftes sop ure seppande . sene `is´ on werlde.
+ leiðe ⁊ lodlike . ðus we it leuen.
+ man`i´kines ðing.
+ alle manne to wissi{n}g.
+ ðe spinn{er}e on hire [webbe]   swid[e] ge weveð. 360
+ festeð atte hus rof . hire fodredes.
+ o rof er on ouese . so hire is on elde.
+ werpeð ðus hire web . ⁊ weueð on hire wise.
+ ðanne ge it haueð al idigt . ðeðen ge driueð.
+ hitt hire i{n} hire hole . oc ai ge it biholdeð. 365
+ til ðat ðer fleges faren . ⁊ fallen ðer{}inne.
+ wiðeren in ðat web . ⁊ wilen ut wenden.
+ ðanne renneð ge rapelike . for ge is ai redi.
+ nimeð anon to ðe net . ⁊ nimeð hem ðere.
+ bitterlike ge hem bit . ⁊ here bane wurðeð. 370
+ drepeð ⁊ drinkeð here blod.
+ doð ge hire no{n} oðer god.
+ bute fret hire fille
+ ⁊ dareð siðen stille.
+
+ [Linenotes:
+ 355. _iranéé_ MS. || 357. _loldike_ MS: after _we_ erasure
+ of one letter. || 360. _spinnere_] _inne_ on an erasure. ||
+ _weveð_] _veð_ on an erasure. || 361. _fo dredes_ MS. ||
+ 363. _werpeð_] _pe_ on an erasure.]
+
+
++Significacio.+ 375
+
+ ++Ðis wirm bitokneð ðe man . ðat oðer bi`s´wikeð.
+ on stede er on stalle . stille er lude.
+ in mot er in market . er oni oðer wise.
+ he him bit . ðan he him bale selleð.
+ ⁊ he drinkeð his blod . wanne he him dreueð. 380
+ ⁊ ðo fr`e´teð hem al . ðan he him iuel werkeð.
+
+ [Linenotes:
+ 376. _biswikeð_] _keð_ on an erasure. || 379. _him_: _him_
+ both corr. out of _hem_. || 380. _his_ on an erasure: _him_
+ corr. out of _hem_. || 381. _freteð_] first _e_ added by
+ rubricator.]
+
+
++Natura cetegrandie.+
+
+ ++Cethegrande is a fis.
+ ðe moste ðat in wat{er} is.
+ ðat tu | wuldest seien get. [f. 8r 385
+ gef ðu it soge wan it flet.
+ ðat it were á neilond
+ ðat sete `one´ ðe se sond.
+ ðis fis ðat is vnride.
+ ðanne him hungreð he gapeð wide. 390
+ vt of his ðrote it smit an onde.
+ ðe swetteste ðing ðat is o londe.
+ ðer{}fore oðre fisses to him dragen.
+ wan he it felen he aren fagen.
+ he cumen ⁊ houen in his muð. 395
+ of his swike he arn uncuð.
+ ðis cete ðanne hise chaueles lukeð.
+ ðise fisses alle in sukeð.
+ ðe smale he wile ðus biswiken.
+ ðe grete maig he nogt bigripen. 400
+ ðis fis wuneð wið ðe se gru{n}d.
+ ⁊ liueð ðer eure heil ⁊ sund.
+ til it cumeð ðe time.
+ ðat storm stireð al ðe se.
+ ðanne sum{er} ⁊ wint{er} winnen. 405
+ ne mai it wunen ðer{}inne.
+ So droui is te sees grund.
+ ne mai he wunen ðer ðat stund.
+ oc stireð up ⁊ houeð stille.
+ wiles ða{t} weder is so ille. 410
+ ðe sipes ðat arn on se fordriuen.
+ loð hem is ded ⁊ lef to liuen.
+ biloken hem ⁊ sen ðis fis
+ aneilond he wenen it is.
+ ðer{}of he aren swiðe fagen. 415
+ ⁊ mid here migt ðar{}to he dragen.
+ sipes on festen.
+ ⁊ alle up gangen.
+ Of ston mid stel in ðe tunder.
+ wel to brennen one ðis wunder. 420
+ warmen hem wel ⁊ heten ⁊ drinken.
+ ðe fir he feleð ⁊ doð hem sinken.
+ for sone he diueð dun to grunde.
+ he drepeð hem alle wið{}uten wunde.
+
+ [Linenotes:
+ 388. _one_ substituted in margin for _o_ deleted in text. ||
+ 390. Before _him_, _him_ deleted by rubricator. ||
+ 397. _ðanne_] _ð_ corr. out of _d_ by rubricator. ||
+ 410. _ðar_ MS. || 411. _fordriuen_] _driuen_ on an erasure. ||
+ 416. _here_] _re_ on an erasure. || 423, 4. _diueð ... wunde_
+ on an erasure.]
+
+
++Signific{aci}o.+ 425
+
+ ++Ðis deuel is mikel wið wil ⁊ magt.
+ So witches hauen in here craft.
+ He doð men hungren ⁊ hauen ðrist.
+ ⁊ mani oðer sinful list.
+ tolleð men to him wið his onde 430
+ wo so him folegeð he findeð sonde.
+ ðo arn ðe little. in leue lage.
+ ðe mikle ne maig he to him dragen.
+ ðe mikle. i mene ðe stedefast.
+ in rigte leue. mid fles ⁊ gast. 435
+ wo so listneð deueles lore.
+ on lengðe it sal him rewen sore.
+ wo so festeð hope on him.
+ he sal him folgen to ¶¶ helle dim. |
+
+
++Natura Sirene.+ [f. 8v 440
+
+ ++In ðe se senden selcuðes manie.
+ ðe mereman is   a meiden ilike.
+ on brest ⁊ on bodi . oc al ðus ge is bunden.
+ fro ðe noule niðerward . ne is ge no man like.
+ oc fis to fuliwis   mid finnes waxen. 445
+ ðis wunder wuneð in wankel stede.
+ ðer ðe water sinkeð. sipes ge sinkeð . ⁊ scaðe ðus werkeð.
+ mirie ge{}singeð ðis mere . ⁊ haueð manie stefnes.
+ manie ⁊ sille.
+ oc it ben wel ille. 450
+ sipmen here steringe forgeten . for hire stefninge.
+ flumeren ⁊ slepen.
+ ⁊ to late waken.
+ ðe sipes sinken mitte suk.
+ ne cumen he nummor up. 455
+ Oc wise me{n} ⁊ warre.
+ agen cunen chare.
+ ofte arn atbrosten . mid he[re] brest ouel.
+ he hauen herd told of ðis mere . ðat tus unie{}mete.
+ half man ⁊ half fis. 460
+ sum ðing tokneð bi ðis.
+
+ [Linenotes:
+ 443. _al ... bunden_ on an erasure. || 451. _sipmen here_
+ on an erasure.]
+
+
++Significacio.+
+
+ ++Fele men hauen ðe tokni{n}g.
+ of ðis forbisnede ði[n]g.
+ wið{}uten weren wulues fel. 465
+ wiðinnen arn he wulues al.
+ he speken godcundhede.
+ ⁊ wikke is here dede.
+ here dede is al vncuð.
+ wið ðat spekeð here muð. 470
+ twifold arn on mode.
+ he sweren bi ðe rode.
+ bi ðe sunne ⁊ bi ðe mone.
+ ⁊ he ðe legen sone.
+ mid here sage ⁊ mid here song. 475
+ he ðe swiken ðer imong.
+ ðin agte wið swiking
+ ði soule wið lesing.
+
+ [Linenote:
+ 465. _wulues_] _w_ corr. out of _p_.]
+
+
++Nat{ur}a elephantis.+
+
+ ++Elpes arn in Inde riche. 480
+ on bodi borlic berges ilike.
+ he to{}gaddre gon o wolde
+ so sep ðat cumen ut of folde.
+ ⁊ behinden. he hem sampnen.
+ ðanne he sulen oðre strenen. 485
+ Oc he arn so kolde of kinde.
+ ðat no golsipe is hem minde.
+ til he noten of a gres.
+ ðe name is mandragores.
+ Siðen he bigeten on. 490
+ ⁊ two ger he ðer{}mide gon.
+ ðog he ðre hundred ger.
+ on werlde more ¶¶ wuneden her. |
+ bigeten he neuermor non. [f. 9r
+ so kold is hem siðen blod ⁊ bon. 495
+ ðanne ge sal hire kindles beren.
+ In water ge sal stonden.
+ In wat{er} to mid side.
+ ðat wanne hire harde tide.
+ ðat ge ne falle niðer nogt. 500
+ ðat is most in hire ðogt.
+ For he ne hauen no lið.
+ ðat he mugen risen wið.
+ Hu he resteð him ðis der.
+ ðanne he walkeð wide. 505
+ herkne wu it telleð her.
+ for he is al unride.
+ A tre he sekeð to fuligewis.
+ ðat is strong ⁊ stedefast is.
+ ⁊ leneð him trostl[i]ke ðer{}bi. 510
+ ðanne he is of walke weri.
+ ðe hunte haueð biholden ðis.
+ ðe hi{m} wille swiken.
+ wor his beste wune is.
+ to don hise willen. 515
+ Sageð ðis tre ⁊ under set.
+ o ðe wise ðat he mai bet.
+ ⁊ hileð it wel ðat he it nes war
+ ðanne he makeð ðer{}to char.
+ him seluen sit olon bihalt. 520
+ weðer his gin him out biwalt.
+ ðanne cumeð ðis elp unride.
+ ⁊ leneð him up on his side.
+ slepeð bi ðe tre in ðe sadue.
+ ⁊ fallen boden so to{}gaddre. 525
+ gef ðer is noman ðanne he falleð.
+ he remeð ⁊ helpe calleð.
+ remeð reufulike on his wise.
+ hopeð he sal ðurg helpe `ri´sen.
+ ðanne cumeð ðer on gangande. 530
+ hopeð he sal him don ut standen.
+ Fikeð ⁊ fondeð al his migt.
+ ne mai he it forðen no wigt.
+ Ne canne ðan no{n} oðer.
+ `oc´ remeð mid his broðer. 535
+ manie ⁊ mikle cume ðer `se´cande.
+ wenen him on stalle maken.
+ oc for ðe helpe of hem alle.
+ ne mai he cumen so on stalle.
+ ðanne remen he alle a rem. 540
+ so hornes blast. oðer belles drem.
+ For here mikle remi{n}g.
+ rennande cumeð a gungling.
+ raðe to him luteð.
+ his snute him under puteð. 545
+ ⁊ mitte helpe of hem alle.
+ ðis elp he reisen on stalle.
+ ⁊ tus | atbrested ðis huntes breid. [f. 9v
+ oðe wise ðat ic haue gu seid.
+
+ [Linenotes:
+ 521. _biwarlt_ MS. || 529. _risen_] _sisen_ MS., _ri_ in
+ margin. || 535. _oc_] _o_ MS., _oc_ in margin. ||
+ 536. _sacande_ MS., _se_ in margin.]
+
+
+[Headnote: Parvulus Natus Est Nobis]
+
+ +significac{i}o.+ 550
+
+ ++Ðus fel adam ðurg a tre.
+ vre firste fader ðat fele we.
+ Moẏses wulde him reisen.
+ migte it no wigt forðen.
+ After him p{ro}phetes alle. 555
+ migte her non him maken on stalle.
+ on stalle iseie. ðer he er stod.
+ to hauen heuenriche god.
+ He suggeden ⁊ sorgeden. ⁊ weren i{n} ðogt.
+ wu he migten him helpen ovt. 560
+ ðo remeden he alle onder steuene.
+ alle hege up to ðe heuene.
+ for here care. ⁊ here calling.
+ hem cam to c{ri}st heuen king.
+ he ðe is ai in heuene mikel. 565
+ wurð her man ⁊ tus was litel.
+ drowing ðolede in ure manhede
+ ⁊ tus adam `he´ under{}gede.
+ reisede him up ⁊ `al´ man{}kin.
+ ðat was fallen to helle dim. 570
+
+ [Linenotes:
+ 552. _firste_] _fir_ on an erasure. || 567. _him_ in margin
+ MS. || 568. _he_ added in margin MS. || 569. _al_ added in
+ margin MS.]
+
+
++Natura turturis.+
+
+ ++In boke is ðe turtres lif . writen o rime
+ wu lagelike . ge holdeð luue al hire lif time.
+ gef ge ones make haueð . fro him ne wile ge siðen.
+ muneð wimmen hire lif . ic it wile gu reden. 575
+ bi hire make ge sit onigt . o dei ge goð ⁊ flegeð.
+ wo so seit he sundren ovt . i seie ðat he legeð.
+ Oc if hire make were ded ⁊ ge widue wore.
+ ðanne flegeð ge one ⁊ fareð . non oðer wile ge more.
+ buten óne goð . ⁊ one sit. 580
+ ⁊ hire olde luue abit.
+ In h{er}te haueð hi{m} nigt ⁊ dai.
+ so he were oliue ai.
+
+
++Significac{i}o.+
+
+ ++List ilk le{f}ful man her to . ⁊ herof ofte reche. 585
+ vre sowle atte kirke dure . ches hire c{ri}st to meche.
+ he is ure soule spuse luue we him wið migte.
+ ⁊ wende we neure fro hi{m}{}ward . be dai ne be nigte.
+ ðog he be fro ure sigte faren be we him alle trewe.
+ no{n} oðer louerd ne leue we . ne non | luue newe. [f. 10r 590
+ leue we ðat he liueð ai up on heuen{}riche.
+ ⁊ ðeðen he sal cumen eft . ⁊ ben us alle briche.
+ for to demen alle men . oc nout on geuelike.
+ hise loðe men sulen to helle faren . hise leue to his riche.
+
+ [Linenotes:
+ 585. _lesful_ MS. || 593. _to demen_ on an erasure.]
+
+
++Natura pantere.+ 595
+
+ ++Panter is an wilde der.
+ Is non fairere on werlde her.
+ he is blac so bro of qual.
+ mið wite spottes sawen al.
+ wit ⁊ trendled als a wel. 600
+ ⁊ `itt´ bicumeð him swiðe wel.
+ wor so he wuneð ðis panter.
+ he fedeð him al mid oðer der.
+ of ðo ðe he wile he nimeð ðe cul.
+ ⁊ fet him wel til he is ful. 605
+ In his hole siðen stille.
+ ðre dages he slepen wille.
+ ðan after ðe ðridde dai.
+ he riseð ⁊ remeð lude so he mai.
+ ut of his ðrote cumeð asmel. 610
+ mid his rem forð oueral.
+ ðat ouer{}cumeð haliweie.
+ wið swetnesse. [ic] it gu seie
+ ⁊ al ðat eure smelleð swete.
+ be it drie be it wete. 615
+ For ðe swetnesse off his onde.
+ wor so he walkeð o londe.
+ wor so he walked. er wor so he wuneð.
+ Ilk der ðe him hereð to him cumeð.
+ ⁊ folegeð him up one ðe wold. 620
+ for ðe swetnesse ðe ic gu haue told.
+ ðe dragunes one ne stiren nout.
+ wiles te pant{er} remeð ogt.
+ oc daren stille in here pit.
+ als so he weren of dede offrigt. 625
+
+ [Linenotes:
+ 601. _itt_ added in margin. || 619. Before _to him_, _to him_
+ deleted MS.]
+
+
++Significac{i}o.+
+
+ ++Crist is tokned ðurg ðis der.
+ wos kinde we hauen told gu her.
+ for he is faier, ouer alle men.
+ so euen sterre o`uer´ erðe fen. 630
+ ful `wel´ he taunede his luue to man.
+ wan he ðurg `holi´ spel him wan.
+ ⁊ longe he lai her i{n} an hole.
+ wel him dat he it wulde ðolen.
+ ðre daies slep he al on on. 635
+ ðanne he ded was in blod ⁊ bon.
+ vp he ros ⁊ rémede i{}wis.
+ of helle pine of heuene blis.
+ ⁊ steg to heuene vue{m}est.
+ ðer wuneð wið | fader ⁊ holi gast. [f. 10v 640
+ Amonges men a swete [s]mel.
+ he let her of his holi spel.
+ wor{}ðurg we mugen folgen him.
+ i{n}{}to his godcundnesse fin.
+ ⁊ ðat wirm ure wiðerwine. 645
+ wor so of godes word if dine.
+ ne dar he stiren. ne noman deren.
+ ðer wile he lage ⁊ luue beren.
+
+ [Linenotes:
+ 630. _ouer_] _uer_ in margin MS. || 631. _wel_ in margin MS.
+ || 632. _holi_ in margin MS. || 637. _i wis_] _in wif_ MS. ||
+ 639. _vuenest_ MS. || 640. ⁊ _holi gast_ on an erasure.]
+
+
++Nature columbe. ⁊ signific{acio}.+
+
+ ++Ðe culuer haueð costes gode. 650
+ alle wes ogen to hauen in mode.
+ seuene costes in hire kinde.
+ alle it ogen to ben us minde.
+ ge ne haueð in hire no{n} galle.
+ simple ⁊ softe be we alle. 655
+ ge ne liueð nogt bi lagt.
+ Ilc robbinge do we of {h}ac.
+ ðe wirm ge leteð ⁊ liueð bi ðe sed.
+ of cristes lore we haue ned.
+ wið oðre briddes ge doð as moder. 660
+ so og ur ilk to don wið oðer.
+ woning ⁊ groning if{}lic hire song.
+ bimene we us. we hauen don wrong.
+ In wat{er} ge is wis of heuekes come.
+ ⁊ we in boke wið deules nome. 665
+ In hole of ston ge makeð hire nest.
+ In cristes milce ure hope is best.
+
+ [Linenotes:
+ 656. _bilagt_ MS. || 657. _hac_] _bac_ MS. || 661. Before
+ _ilk_ a letter erased: _l_ corr. out of _h_.]
+
+
+
+
+XXII. GENESIS AND EXODUS
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Corpus Christi College, Cambridge, 444, former mark R 11; on vellum,
+186 × 116 mm., in one hand of the end of thirteenth or of the beginning
+of the fourteenth century.”]]
+
+
+JOSEPH AND HIS BRETHREN
+
+ xii. ger or ysaac was dead. [f. 37v
+ Jacobes sunes deden un{}red.
+
+ ++FOr sextene ger ioseph was old.
+ Q{u}ane he was in{}to egipte sold.
+ He was iacobes gunkeste sune. 5
+ Brictest of was{tm}e and of witt{er} wune.
+ If he sag hise breðere mis{}faren.
+ His fader he it gan vn{}hillen ⁊ baren.
+ He wulde ðat he sulde hem ten.
+ ðat he wel ðewed sulde ben. 10
+ for{}ði wexem wið [him] gret nið.
+ And hate for it in ille lið.
+ ðo wex her hertes niðful ⁊ bold.
+ Q{u}anne he hem adde is dremes told.
+ ðat is handful stod rigt up soren. 15
+ And here it leigen alle he{m} bi{}foren.
+ And sunne ⁊ mone ⁊ sterres .xi^e.
+ Wurðeden hi{m} wið frigti luue.
+ ðo seide his fader hu mai ðis sen.
+ ðat ðu salt ðus wurðed ben. 20
+ ðat ðine breðere and ic ⁊ she.
+ ðat ðe bar sulen luten ðe. |
+ ðus he chidden hem bi{}twen. [f. 38r
+ ðoge ðhogte iacob siðe it sulde ben.
+ Hise breðere kepten at sichem. 25
+ Hirdnesse ⁊ iacob to sen hem.
+ sente ioseph to dalen ebron.
+ And he was redi his wil to don.
+ Jn sichem feld ne fond e he{m} nogt.
+ Jn dotaym he fond hem sogt. 30
+ He knewen hi{m} fro feren kumen.
+ Hate hem on ros i{n} herte numen.
+ Swilc nið ⁊ hate ros hem on.
+ He redden alle him for{}to slon.
+ Nai q{u}ad ruben slo we hi{m} nogt. 35
+ Oðer sinne may ben wrogt.
+ Q{u}at so him drempte ðor q{u}iles he slep.
+ Jn ðis {c}isternesse old and dep.
+ Get wurð e worpen naked and cold.
+ Q{u}at{}so his dremes owen a{}wold. 40
+ ðis dede was don wid herte sor.
+ Ne wulde ruben nogt drechen ðor.
+ He gede and sogte an oðer stede.
+ His erue i{n} bettre lewse he dede.
+ Vdas dor q{u}iles gaf hem red. 45
+ ðat was fulfilt of derne sped.
+ fro galaad men wið chafare
+ Sag he ðor kumen wid spices ware. |
+ To{}warde egipte he gunne ten. [f. 38v
+ Judas tagte hu it sulde ben. 50
+ Joseph solde ðe breðere ten.
+ for .xxx. plates to ðe chapmen.
+ Get wast bettre he ðus was sold.
+ dan he ðor storue i{n} here wold.
+
+ [Linenotes:
+ 6. _waspene_ MS. || 29. _fonde_ MS. || 38. _ðisterness_ MS.
+ || 39. _wurðe_ MS.]
+
+
+ ++Ðan r{u}ben cam ðider a{}gen. 55
+ to ðat cist{er}nesse he ran to sen.
+ He missed joseph and ðhogte swem.
+ Wende him slagen set up an rem.
+ Nile he blinnen swilc sorwe h{im} cliued.
+ Til him he sweren ðat he liued. 60
+ ðo nomen he ðe childes srud.
+ ðe iacob hadde madim i{n} prud.
+ Jn kides blod he wenten it.
+ ðo was ðor{}on an rewli lit.
+ Sondere men he it leiden on. 65
+ And senten it iacob i{n}{}to ebron.
+ And shewed it hi{m}. and boden hi{m} sen.
+ Jf his childes wede it migte ben.
+ Senten him bode he funden it.
+ ðo iacob sag dat sori writ. 70
+ He gret and seide ðat wilde der.
+ Hauen min sune swolgen her.
+ His cloðes rent in haigre srid.
+ Long grot and sorge is hi{m} bi{}tid. |
+ His sunes comen him to sen. [f. 39r 75
+ And hertedin him if it migte ben.
+ Nai nai q{u}at he helped it nogt.
+ Mai non herti{n}g on me ben wrogt.
+ ic sal ligten till helle dale.
+ And groten ðor min sunes bale. 80
+ ðor was in helle a sundri stede
+ Wor ðe seli folc reste dede.
+ ðor he stunden til helpe cam.
+ Til i{es}u crist fro ðeden he{m} nam.
+ ðe chapmen skinden here fare. 85
+ Jn{}to egipte ledden ðat ware.
+ Wið putifar ðe kinges stiward.
+ He maden swiðe bigetel forward.
+ So michel fe ðor is hem told.
+ He hauen him bogt he hauen sold. 90
+ . . . . . .
+ [Linenotes:
+ 59. _him_] _he_ MS. || 84. _hem_] _he_ MS. || 90. _hauen_]
+ _a_ corr. out of _e_ MS.]
+
+
+ ++Pvtifar trewið hise wiwes tale [f. 40r
+ And haued dempt iosep to bale.
+ He bad ben sperd [him] fast[e] dun.
+ And holden harde i{n} prisun.
+ An litel stund q{u}ile he was ðer. 95
+ So gan him luuen ðe p{ri}suner.
+ And hi{m} de chartre haueð bi{}tagt.
+ Wið ðo p{ri}sunes to liuen i{n} hagt.
+ Or for misdede or for on sagen.
+ ðor woren to ðat p{ri}sun dragen. 100
+ On ðat ðe kinges kuppe bed. .¶¶.
+ And on ðe made ðe kinges bred.
+ Hem drempte dremes boðen onigt.
+ And he wurðen swiðe sore o{}frigt.
+ Joseph hem seruede ðor on{}sel. 105
+ At here drink and at here mel.
+ He herde hem m{ur}nen.   he freinde for q{u}at.
+ Harde dremes ogen awold ðat.
+ ðo seide he to ðe butuler.
+ Tel me ðin drem mi broðer her. | 110
+ Q{u}eðer so it wurðe softe or strong. [f. 40v
+ ðe reching wurð on god bi{}long.
+
+ [Linenote:
+ 107. _he hem freinde_ MS.]
+
+
+ ++Me drempte ic stod at a win{}tre. ¶¶
+ ðat adde waxen buges ðre.
+ Orest it blomede and siðen bar. 115
+ ðe beries ripe wurð ic war.
+ ðe kinges [cuppe] ic hadde on hond.
+ ðe beries ðor{}inne me ðhugte ic wrong.
+ And bar it drinken to pharaon.
+ Me drempte als ic was wune to don. 120
+
+
+ ++Good is q{u}að Joseph to dremen of win.
+ heilnesse an blisse is ðer{}in.
+ ðre daies ben get for{}to cumen.
+ ðu salt ben ut of p{ri}sun numen.
+ And on ðin offiz set agen. 125
+ Of me ðu ðhenke ðan it sal ben.
+ Bed min herdne to pharaon.
+ ða ic ut of p{ri}sun wurðe don.
+ for ic am stolen of kinde lond.
+ And her wrigteleslike holden i{n} bond. 130
+
+
+ ++Quað ðis bred{}wrigte liðeð nu me. ¶¶
+ me drempte ic bar bread lepes ðre.
+ And ðor{}in bread and oðer meten.
+ Q{u}ilke ben wune ðe kinges to eten.
+ And fugeles hauen ðor{}on lagt. 135
+ ðor{}fore ic am i{n} sorge and hagt. |
+ for ic ne migte me nogt weren. [f. 41r
+ Ne ðat mete fro hem beren.
+
+
+ ++Me wore leuere q{u}ad Joseph. ¶¶
+ Of eddi dremes rechen swep. 140
+ ðu salt after ðe ðridde dei.
+ ben do on rode weila{}wei.
+ And fugeles sulen ði fleis to{}teren.
+ ðat sal non agte mugen ðe weren.
+ Soð wurð so ioseph seide ðat. 145
+ ðis buteler joseph sone for{}gat.
+ Two ger siðen was joseph sperd.
+ ðor in p{ri}sun wið{}uten erd.
+
+
+ ++Ðo drempte pharaon king a drem. No^t
+ ðat he stod bi ðe flodes strem. 150
+ And ðeden ut{}comen .vii. neet.
+ Eu{er}ilc wel swiðe fet and gret.
+ And .vii. lene after ðo.
+ ðe deden ðe .vii. fette wo.
+ ðe lene hauen ðe fette freten. 155
+ ðis drem ne mai ðe king for{}geten.
+ An oðer drem cam hi{m} bi{}foren.
+ .vii. eares wexen fette of coren.
+ On an busk ranc and wel tidi.
+ And .vii. lene rigt ðor{}bi. 160
+ Welkede and smale ⁊ drugte numen.
+ ðe ranc he hauen ðo ou{er}{}cumen. |
+ To{}samen it smiten and on a stund. [f. 41v
+ ðe fette ðrist hem to ðo grund.
+ ðe king abraid and woc in ðhogt. 165
+ ðes dremes swep ne wot he nogt.
+ Ne was non so wis man i{n} al his lond.
+ ðe kude vn{}don ðis dremes bond.
+ ðo him bi{}ðhogte ðat buteler.
+ Of ðat him drempte in p{ri}sun ðer. 170
+ And of ioseph in ðe prisun.
+ And he it tolde ðe king pharaun.
+ Joseph was sone i{n} prisun ðo {s}ogt.
+ And shauen ⁊ clad ⁊ to hi{m} brogt.
+ ðe king hi{m} bad ben hardi ⁊ bold. 175
+ Jf he can rechen ðis dremes wold.
+ He told him q{u}at him drempte o nigt.
+ And iosep rechede his drem wel rigt.
+ ðis two dremes boðen ben on.
+ God wile ðe tawnen king pharaon. 180
+ ðo .vij. ger ben get to cumen.
+ Jn al fulsum hed sulen it ben numen.
+ And .vij. oðere sulen after ben.
+ Sori and nedful men sulen is sen.
+ Al ðat ðise first .vii. maken. 185
+ Sulen ðis oðere vii. rospen ⁊ raken.
+ Jc rede ðe king nu her bi{}foren.
+ To maken laðes and gadere{n} coren. |
+ ðat ðin folc ne wurð vnder{}numen. [f. 42r
+ Q{u}an ðo hungri gere ben forð{}cumen. 190
+ King pharaon listnede hise red.
+ ðat wurð him siðen seli sped.
+ He bi{}tagte iosep his ring.
+ And his bege of gold for wurðing.
+ And bad him al his lond bi{}sen. 195
+ And under him hegest for{}to ben.
+ And bad him welden in his hond.
+ His folc and agte ⁊ al his lond.
+ ðo was vnder him ðanne putifar.
+ And his wif ðat hem so to{}bar. 200
+ Josep to wiue his dowter nam.
+ Oðer is nu {ð}an ear bi{}cam.
+ And ghe ðer him two childer bar.
+ Or men wurð of ðat hunger war.
+ first manassen and effraym. 205
+ He luueden god he geld it hem.
+ ðe .vii. fulsu{m} geres faren.
+ Josep cuðe him bi{}foren waren.
+ ðan coren wantede in oðer lond.
+ ðo [was] ynug vnder his hond. 210
+
+ [Linenotes:
+ 173. _ðo sogt_] _ðohogt_ MS. || 202. _ðan_] {q}u{an} MS.]
+
+
+ ++Hvnger wex in lond chanaan.
+ And his .x. sunes iacob for{}ðan.
+ Sente in to egipt to bringen coren.
+ He bilef at hom ðe was gungest boren. |
+ ðe .x. comen for nede sogt. [f. 42v 215
+ To josep and he ne knewen hi{m} nogt.
+ And ðog he lutten him frigtilike.
+ Anð seiden to him mildelike.
+ We ben sondes for nede driuen.
+ To bigen coren ðor{}bi to liuen. 220
+ Josep hem knew al in his ðhogt
+ Als he let he knew hem nogt. ¶¶
+ Jt semet wel ðat ge spies ben.
+ And in to ðis lond cumen to sen.
+ And cume ge for non oðer ðing. 225
+ but for to spien ur lord ðe king.
+ Nai he seiden eu{er}ilc on.
+ Spies were we neu{er} non.
+ Oc alle we ben on faderes sunen.
+ For hunger doðes hider cumen. 230
+ Oc nu ic wot ge spies ben.
+ for bi gure bering men mai it sen.
+ Hu sulde on man poure for{}geten.
+ swilke and so manige sunes bigeten.
+ for seldu{m} bi{}tid self ani king{e}. 235
+ swilc men to sen of hise ofspring{e}.
+
+ [Linenotes:
+ 233. _Hu suld sulde onman_ MS. || 244. _gure_] _pore_ MS.]
+
+
+ ++A lou{er}d merci get is ðor on.
+ migt he nogt fro his fader gon.
+ He is gungest hoten beniamin.
+ for we ben alle of ebrisse kin. | 240
+ Nu bi ðe feið ic og to king pharaon. [f. 43r
+ sule ge nogt alle eðen gon.
+ Til ge me bringen beniamin.
+ ða gungeste broðer of {gu}re kin.
+ For ðo was josep sore for{}dred. 245
+ ðat he wore oc ðhurg hem for{}red.
+ He dede hem binden and leden dun.
+ And speren faste in his prisun.
+ ðe ðridde dai he let hem gon.
+ Al but ðe ton broðer symeon. 250
+ ðis symeon bi{}lef ðor in bond.
+ To wedde under josepes hond.
+ ðes oðere breðere sone on{}on.
+ Token leue and wenten hom.
+ And sone he weren ðeden went. 255
+ Wel sore he hauen hem bi{}ment.
+ And seiden hem ðan ðor bi{}twen.
+ Wrigtful we in sorwe ben.
+ for we sinigeden q{u}ilu{m} or
+ On hure broðer michil mor. 260
+ for we werneden him merci.
+ Nu drege we sorge al for{}ði.
+ Wende here non it on his mod.
+ Oc Josep al it under{}stod.
+
+
+ ++Josepes men ðor q{u}iles deden. ¶¶ 265
+ Al{}so Josep hem adde beden. |
+ ðo breðere seckes hauen he filt. [f. 43v
+ And in eu{er}ilc ðe silu{er} pilt.
+ ðat ðor was paid for ðe coren.
+ And bunden ðe muðes ðor bi{}foren. 270
+ Oc ðe breðere ne wiste{n} it nogt.
+ Hu ðis dede wurðe wrogt.
+ Oc alle he weren ou{er}{}ðogt.
+ And hauen it so to iacob brogt
+ And tolden him so of here sped. 275
+ And al he it listnede i{n} frigtihed.
+ And q{u}an men ðo seckes ðor un{}bond
+ And in ðe coren ðo agtes fond.
+ Alle he woren ðann{e} sori ofrigt.
+ Jacob ðus him bi{}meneð o{}rigt. 280
+ Wel michil sorge is me bi{}cumen.
+ ðat min two childre ar{e}n me for{}nume{n}.
+ Of josep wot ic ending non.
+ And bondes ben leid on symeon.
+ Jf ge beniamin fro me don. 285
+ Dead and sorge me segeð on.
+ Ai sal beniamin wið me bi{}lewen.
+ ðor q{u}iles ic sal on werlde liuen.
+ ðo q{u}að iudas us sal ben hard
+ Jf we no holden him non forward 290
+
+ [Linenote:
+ 279. _ðanno_ MS.]
+
+
+ ++Wex derke ðis coren is gon.
+ Jacob eft bit hem faren agon. |
+ Oc he ne duren ðe weie cumen in [f. 44r
+ but ge wið us senden beniamin.
+ ðo q{u}að he q{u}an it is ned. 295
+ And [non] ne can no bettre red.
+ Bereð dat silu{er} hol agon.
+ ðat hem ðor{}of ne wante non.
+ And oðer siluer ðor bi{}foren.
+ for{}to bigen wið oðer coren. 300
+ fruit and spices of dere pris.
+ Bereð ðat man ðat is so wis.
+ God hunne him eðimod {u}s ben.
+ And sende me min childre agen.
+ ðo nomen he forð weie rigt. 305
+ Til he ben cumen i{n}{}to egypte ligt.
+ And q{u}anne Josep hem alle sag.
+ Kinde ðhogt i{n} his herte was.
+ He bad his stiward gerken is meten.
+ He seide he sulden wið him alle eten. 310
+ He ledde hem alle to Josepes biri.
+ Her non hadden ðo loten miri.
+ Lou{er}d he seiden ðo eu{er}ilc on.
+ Gur silu{er} is gu brogt a{}gon.
+ Jt was in ure seckes don. 315
+ Ne wiste ur non gilt ðor{}on.
+ Beð nu stille q{u}ad stiward
+ for ic nu haue min forward |
+ ðor cam ðat broðer symeon. [f. 44v
+ And kiste is breðere on and on. 320
+ Wel fagen he was of here come
+ for he was numen ðor to nome.
+ Jt was vndren time or more.
+ Om cam ðat riche lou{er}d ðore.
+ And al ðo briðere of frigti mod 325
+ fellen bi{}forn ðat lou{er}d{}is fot.
+ And bedden him riche p{re}sent.
+ ðat here fader hi[m] adde sent.
+ And he leuelike it under{}stod.
+ for alle he weren of kinde blod. 330
+
+ [Linenote:
+ 303. _eði modes_ MS.]
+
+
+ ++LJueð q{u}ad he ðat fader get.
+ ðat ðus manige sunes bi{}gat.
+ lou{er}d he seiden get he liueð.
+ Wot ic ðor non ðat he ne biueð.
+ And ðis is gunge beniamin. 335
+ Hider brogt after bode{}word ðin.
+ ðo josep sag him ðor bi{}foren.
+ Bi fader ⁊ moder broðer boren.
+ Him ou{er}{}wente his herte on{}on.
+ Kinde luue gan hi{m} ou{er}{}gon. 340
+ Sone he gede ut and stille he gret.
+ ðat al his wlite wurð teres wet.
+ After ðat grot he {w}eis is wliten.
+ And cam ðan in and bad he{m} eten. |
+ He dede hem wassen him bi{}foren. [f. 45r 345
+ And sette hem as he weren boren.
+ Get he ðhogte of his faderes wunes.
+ Hu he sette at ðe mete hise sunes.
+ Of euerilc sonde of eu{er}ilc win.
+ most and best he gaf beniamin. 350
+ Jn fulsu{m} hed he wurðen glaðe.
+ Josep ne ðoht ðor{}of no scaðe.
+ Oc it him likede swiðe wel.
+ And hem lerede and tagte wel.
+ And hu he sulden hem best leden. 355
+ Q{ua}ne he comen in vnkinde ðeden.
+ And al ðe bettre sule ge speden.
+ Jf ge wilen gu wið treweiðe leden.
+ Eft on morwen q{u}an it was dai
+ Or or ðe breðere ferden a{}wei. 360
+ Here seckes woren alle filt wið coren.
+ And ðe siluer ðor{}in bi{}foren.
+ And ðe seck ðat agte beniamin.
+ Josepes cuppe hid was ðor{}in.
+ And q{u}uan he weren ut tune went. 365
+ Josep haueð hem after sent.
+ ðis sonde hem ou{er}takeð raðe.
+ And bi{}calleð of harme and scaðe.
+ Vn seli men, q{u}at haue ge don.
+ Gret vn{}selðehe is gu cumen on. | 370
+ for is it nogt min lord for{}holen.
+ ða gure on haueð is cuppe stolen [f. 45v
+ ð[o] seiden ðe breðere sikerlike.
+ Vp q{u}am ðu it findes witterlike.
+ He slagen [be] and we agen driuen. 375
+ Jn{}to ðraldom eu{er}mor to liuen.
+ He gan hem ransaken on and on.
+ And fond it ðor sone a{}non.
+ And nam ðo breðere eu{er}ilk on.
+ And ledde hem sorful a{}gon. 380
+ And brogte hem bi{}for iosep.
+ Wid reweli lote and sorwe and wep.
+ ðo q{u}at iosep ne wiste ge nogt.
+ ðat ic am o wol witter ðogt.
+ Mai nogt longe me ben for{}holen. 385
+ Q{u}at{}so{}eu{er}e on londe wurð stolen.
+ Lou{er}d q{u}ad judas do wið me.
+ Q{u}at{}so ði wille on werlde be.
+ Wið{}ðan ðat ðu friðe beniamin
+ ic ledde ut on trewthe min. 390
+ ðat he sulde ef cumen a{}gen.
+ to hise fader and wið him ben.
+ ðo cam iosep swilc rewðe up{}on.
+ he dede halle ut ðe toðere gon.
+ And spac un{}eðes, so e gret. 395
+ ðat alle hise wlite wurð teres wet. |
+ Jc am iosep dredeð gu nogt. [f. 46r
+ for gure helðe or hider brogt.
+ Two ger ben nu ðat derke is cumen.
+ Get sulen .v. fulle ben numen. 400
+ ðat men ne sulen sowen ne sheren.
+ So sal drugte ðe feldes deren.
+ Rapeð gu to min fader a{}gen.
+ And seið him q{u}ilke min blisses ben.
+ And doð him to me cumen hider. 405
+ And ge and gure orf al to{}gider.
+ Of lewse god in lond gersen.
+ sulen ge sundri riche ben.
+ Eu{er}ilc he kiste. on ilc he gret.
+ Ilc here was of is teres wet. 410
+
+ [Linenotes:
+ 343. _peis_ MS. || 345. _and him_ MS. || 392. _wið_ on
+ an erasure.]
+
+
+ ++Sone it was king pharaon kid.
+ Hu ðis newe tiding wurð bi{}tid.
+ And he was bliðe in herte fagen.
+ ðat Josep wulde him ðider dragen.
+ for luue of Josep migte he timen. 415
+ He bad cartes and waines nimen.
+ And fechen wiues and childre and men.
+ And gaf hem ðor al lond gersen.
+ And het hem ðat he sulden hauen.
+ More and bet ðan he kude crauen. 420
+ Josep gaf ilc here twinne srud.
+ Beniamin most he made prud. |
+ fif weden best bar beniamin. [f. 46v
+ ðre hundred plates of silu{er} fin.
+ Al{}so fele oðre ðor til. 425
+ He bad ben in is faderes wil.
+ And .x. asses wið semes fest.
+ Of alle egiptes welðhe best.
+ Gaf he is breðere wið herte bliðe.
+ And bad hem rapen hem homward swiðe. 430
+ And he so deden wið herte fagen.
+ Toward here fader he gunen dragen.
+ And q{u}ane he comen him bi{}foren.
+ Ne wiste he nogt q{u}at he woren.
+ Lou{er}d he seiden israel. 435
+ Josep ðin sune greteð ðe wel.
+ And sendeð ðe bode ðat he liueð.
+ Al egipte in his wil cliueð.
+ Jacob a{}braid and trewed it nogt.
+ Til he sag al ðat welðe brogt. 440
+ Wel me q{u}að he wel is me wel.
+ ðat ic aue abiden ðus swil sel.
+ And ic sal to min sune fare.
+ And sen or ic of werlde chare.
+ Acob wente ut of lond chanaan. No^t 445
+ And of is kinde wel manie a man.
+ Josep wel faire him vnder{}stod.
+ And pharaon ðogte it ful good. |
+ for ðat he weren hirde men. [f. 47r
+ He bad hem ben in lond gersen. 450
+ Jacob was brogt bi{}foren ðe king.
+ for to geuen him his bliscing.
+ fader dere q{u}að pharaon.
+ hu fele ger be ðe on.
+ An hundred ger and .xxx. mo. 455
+ Haue ic her drogen i{n} werlde wo.
+ ðog ðinkeð me ðor{}offen fo.
+ ðog ic is haue drogen i{n} wo.
+ siðen ic gan on werlde ben.
+ Her vten erd man{}kin bi{}twen. 460
+ So ðinked eu{er}ilc wis[e] man.
+ ðe wot q{u}or{}of man kin bi{}gan.
+ And ðe of adames gilte muneð
+ ðat he her uten herdes wuneð.
+
+ [Linenote:
+ 413. _herte_] _h_ corr. out of _b_. || 453. _derer_ MS. ||
+ 467. _Him_] _He_ MS.]
+
+
+ ++Pharaon bad him wurðen wel. 465
+ in softe reste and seli mel.
+ H{im} and hise sunes in reste dede.
+ Jn lond gersen on sundri stede
+ Siðen ðor was mad on scite.
+ ðe was yoten Ramese. 470
+ Jacob on liue wunede ðor
+ Jn reste fulle .xiiij. ger.
+ And god him let bi{}foren sen.
+ Q{u}ilc time hise ending sulde ben. |
+ He bad iosep hise leue sune. [f. 47v 475
+ On ðhing ðat off e wel mune.
+ ðat q{u}an it wurð mid him don.
+ He sulde him birien in ebron.
+ And witterlike he it aueð hi{m} seid.
+ ðe stede ðor abraham was leid. 480
+ So was him lif to wurðen leid.
+ Q{u}uor ali gast stille hadde seid.
+ Him and hise eldere. fer ear bi{}foren.
+ Q{u}uor iesu crist wulde ben boren.
+ And q{u}uor ben dead and q{u}uor ben grauen. 485
+ He dogt wið hem reste to hauen.
+ Josep swor him al{}so he bad.
+ And he ðor{}of wurð bliðe ⁊ glad.
+ Or ðan he wiste off werlde faren.
+ He bad hise kinde to him charen. 490
+ And seide q{u}at of him sulde ben.
+ Hali gast dede it him seen.
+ Jn clene ending and ali lif.
+ So he for{}let ðis werldes strif.
+ Osep dede hise lich faire geren. 495
+ Wassen and riche{}like smeren.
+ And spice{}like swete smaken.
+ And egipte folc him bi{}waken.
+ xl. nigtes and .xl. daiges.
+ swilc woren egipte lages. | 500
+ first .ix. nigt de liches beðen. [f. 48r
+ And smeren and winden and bi{}q{ue}ðen.
+ And waken is siðen .xl. nigt.
+ ðo men so deden ðe adden migt.
+ And ebrisse folc adden an kire. 505
+ Nogt sone deluen it wið yre.
+ Oc wassen it and kepen it rigt.
+ Wið{}vten smerles seuene. nigt.
+ And siden smered .xxx. daiges.
+ Cristene folc haueð oðer laiges. 510
+ He ben smered ðor q{u}iles he liuen.
+ Wið crisme and olie in trewðe geuen.
+ for trewðe and gode dedes mide.
+ ðon ben ðan al ðat wech dede.
+ Su{m} on. sum. ðre. su{m} .vii. nigt 515
+ Su{m} .xxx. sum .xii. moneð. rigt.
+ And Sum eu{er}ilc wurðen ger.
+ ðor q{u}iles ðat he wunen her.
+ don for ðe dede chirche{}gong.
+ elmesse gifte and messe song. 520
+ And ðat is on ðe weches stede.
+ Wel him mai ben dat wel it dede
+ Egipte folc aueð him waked.
+ xl. nigt and feste maked.
+ And hise sunes .xxx. daiges. 525
+ Jn clene lif and ali {l}aiges. |
+ So woren forð .x. wukes gon. [f. 48v
+ get adde jacob birigeles non.
+ And pharaon king cam bode bi{}foren.
+ ðat josep haueð his fader sworen. 530
+ And he it hi{m} gatte ðor he wel dede.
+ And bad hi{m} nimen hi{m} feres mide.
+ Wel wopnede men and wis of here.
+ dat noman hem bi weie deren.
+ ðat bere is led ðis folc is rad 535
+ he foren a{}buten bi adad.
+ ful seuene nigt he ðer abiden.
+ And bi{}meni{n}g for iacob deden.
+ So longe he hauen ðeðen numen.
+ To flu{m} iurdon ðat he ben cumen. 540
+ And ou{er} pharan til ebron.
+ ðor is ðat liche in biriele don.
+ And josep in to egipte went.
+ Wid al is folc ut wið him [s]ent.
+
+ [Linenotes:
+ 476. _offe_ MS. || 526. _daiges_ MS. || 544. _ent_ with
+ a letter, apparently _w_, erased before it.]
+
+
+ ++Hise breðere comen hi{m} ðanne to. 545
+ And gunnen him bi{}seken alle so.
+ vre fader he seiden or he was dead.
+ vs he ðis bodewurd seigen bead.
+ Hure sinne ðu hi{m} for{}giue.
+ Wið{}ðanne ðat we vnder ðe liuen. 550
+ Alle he fellen him ðor to fot.
+ To beðen meðe and bedden oc. |
+ And he it for{}gaf hem mildelike. [f. 49r
+ And luuede hem alle kinde{}like.
+ Osep an hundred ger was hold. ¶¶ 555
+ And his kin wexen manige{}fold.
+ He bad sibbe cumen him bi{}foren.
+ Or he was ut of werlde boren.
+ It sal q{u}að he ben soð bi{}foren.
+ ðat god hað ure eldere sworen. 560
+ He sal gu leden i{n} his hond.
+ Heðen to ðat hotene lond.
+ for godes luue get bid ic gu
+ Lested it ðanne hoteð it nu.
+ ðat mine bene ne be for{}loren. 565
+ Wið gu ben mine bones boren.
+ He it him gatten and wurð he dead.
+ God do ðe soule seli red.
+ Hise liche was spice{}like maked
+ And longe egipte{}like waked. 570
+ And ðo biried hem bi{}foren.
+ And siðen late of londe boren.
+ Hise oðre breðere on and on.
+ Woren ybiried at ebron.
+ An her endede to ful in wis. 575
+ ðe boc ðe is hoten genesis.
+ ðe moyses ðurg godes red
+ Wrot for lefful soules ned. |
+ God schilde hise sowle fro helle bale. [f. 49v
+ ðe made it ðus on engel tale. 580
+ And he ðat ðise lettres wrot.
+ God him helpe weli mot.
+ And berge is sowle fro sorge ⁊ grot.
+ Of helle pine cold ⁊ hot.
+ And alle men ðe it heren welin. 585
+ God leue hem i{n} his blisse spilen.
+ Among engeles ⁊ seli men.
+ Wið{}uten ende in reste ben.
+ And luue ⁊ pais us bi{}twen.
+ And god so graunte amen ameN. 590
+
+ [Linenotes:
+ 553. _gaf_] _gaff_ in catch-word.]
+
+ [[The page break is shown as printed, at the end of line 552.]]
+
+
+
+
+XXIII. KENTISH SERMONS
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+“Laud Misc. 471, Bodleian Library; on vellum, 188 × 130 mm.: consists of
+two manuscripts bound together.... The second manuscript, of the end of
+the thirteenth century, begins at f. 92....”]]
+
+[[Each sermon was printed in a single paragraph. They have been broken
+up for this e-text.]]
+
+
+[Headnote: Obtulerunt Ei Munera]
+
++S{er}mo jn die epiphanie.+ [f. 128v¹
+
+_++CVM natus esset ih{esus} i{n} betleem iude in dieb{us}
+herodis regis ecce magi ab oriente ueneru{n}t ierosolima{m}
+dicentes. Vbi e{st} qui natus est rex iudeor{um}._
+
+¶¶ We redeth i þo holi godespelle of te dai ase ure louerd
+godalmichti {5} i{}bore was of ure lauedi sei{n}te Marie i þe
+cite of bethleem. þet si sterre was seauinge of his beringe. swo
+a{}pierede te þo þrie kinges of heþenesse. to{}janes þo sunne
+risindde. And al swo hi bi{}knewe [f. 128v²] his beringe bi þo
+sterre. swo hi nom{en} conseil be{}tuene hem þet hi wolden gon
+for to hyne an{}uri. and þet hi wolden offri {10} him· gold· and
+stor· and Mirre. And al swo hi hedden aparailed here offrendes
+swo kam si sterre þet yede to for hem in{}to ier{usa}l{e}m. Þere
+hi{}speke{n} to herodes and hym askede. wer was se king of gyus
+þet was i{}bore. And herodes i{}herde þet o king was i{}bore þet
+solde bi king of geus. swo was michel anud. and alle hise men.
+for þet he was {15} of{}dred for to liese his king{}riche of
+ier{usa}l{e}m. Þo dede he somoni alle þo wyse clerekes þet kuþe
+þe laghe and hem askede wer crist solde bien i{}bore. Hi
+answerden þet ine ier{usa}l{e}m. for hit was swo i{}seid and
+be{}hote hwile{m} bi þo profetes. And al{}swo herodes i{}herde
+þis. swo spac te þo þrie kinges. and hem seide. Goþ ha seide
+into {20} bethleem and sechez þet child. and wanne ye hit
+habbeth hi{}funde swo an{}uret hit. and efter þet cometh to me.
+and hic wille go and an{}uri hit. [f. 129r¹] Þet ne seide he
+nocht herodes for þet he hit wolde on uri{;} ac for þet he hit
+wolde slon. yef he hit michte finde. Þo kinges hem wenten and hi
+seghen þo sterre þet yede bi{}fore hem. {25} al{}wat hi{}kam
+over þo huse. war ure louerd was. and al swo hi hedden i{}fonden
+ure louerd{;} swo hin an urede. and him offrede hire offrendes.
+Gold. and. stor. and Mirre. Þo nicht efter þet aperede an ongel
+of heuene in here slepe ine metinge and hem seide and het. þet
+hi ne solde a{}yen wende be herodes. ac be an oþer weye wende
+into hire {30} londes.
+
+¶¶ +L+ordinges and leuedis þis is si glorius miracle. and si
+gl{or}ius seywinge of ure lordes beringe. þet us telþ þet holi
+godespel of te day. and ye muee wel under{}stonde be þo speche
+of þe godspelle þet me sal to dai mor makie offrinke þan an
+oþren dai. and þer of us yeft ensample þo þrie kinges of
+heþenesse. þet comen fram verrene {35} londes ure louerd
+[f. 129r²] to seche. and him makie offrinke. And be þe`t´ hi
+offrede gold. þet is cuuenable yeftte to kinge{;} seawede þet he
+was sothfast kink. and be þet hi offrede Stor. þet me offrede
+wylem be þo ialde laghe to here `godes´ sacrefise{;} seawede þe
+he was verray prest. And be þet hi offrede Mirre. þet is biter
+þing. signefieth þet hi {40} hedde be{}liaue þet he was
+diadlich. þet diath solde suffri for man ken. Nu i{}hiereth wet
+signefieth þet Gold. þet. Stor. þet Mirre. And offre we
+Gostliche to ure lorde. þe`t´ i offrede flesliche. Þet Gold þet
+is bricht and glareth ine þo brichtnesse of þo sunne. signefieth
+þe gode beleaue. þet is bricht ine þe gode cristenemannes herte.
+Si gode {45} beleaue licht and is bricht ine þo herte of þo gode
+Ma{n}ne ase gold. Offre we þanne god almichti god gold. Be{}leue
+we stede{}fast{}liche. þet `he is´ fader and sune. and holy
+gost. is onlepi god. Wo so hath beleaue ine gode swo offreth him
+god gold [f. 129v¹] þet Stor signefied gode werkes. for ase se
+smech of þe store wanne hit is i{}do {50} into þe ueréé and goth
+upward to þo heuene and to gode ward Swo amuntet si gode
+biddinge to gode of þo herte of þo gode cristenema{n}ne. Swo we
+mowe sigge þet stor signefieth þe herte. and se smech luue of
+gode.
+
+ [Linenote:
+ 53. After _stor_, _e_ erased.]
+
+{B}i `þet´ Mirre þat is biter. a{n}d be þo biternesse defendet
+þet Cors þet is mide i{}smered. þet no werm nel co{m}me
+i{}hende{;} signefiet {55} þo gode werkes þet is biter to þo
+yemernesse of ure flesce. Si Mirre signefiet uastinge. for þo
+luue of gode wakie. go ine pelrimage. uisiti þe poure. and
+to{}sike. and to do alle þe gode þet me may do for godes luue.
+þo ilke þinges so bieth bitere to þo wrichede flessce. Ac al{}so
+si mirre loket þet bodi þet no werm ne may þer i{}hende come{;}
+so us defe{n}det {60} þo iléke þinges fram senne. and fram þe
+amonesteme{n}t of þo dieule þet ha ne may us mis{}do. Lordinges
+nu ye habbet i{}herd þo signefia{n}ce of þo offringes þet maden
+[f. 129v²] þo þrie kinges of heþenesse to gode. hye habbet to
+gode `i offred´ of yure selure. and of yure erþliche godes. Ne
+ne offreth him nacht on lepiliche to day. ac {65} alle þo daies
+i þo yere gostliche. Gold. and Stor. and Mirre. ase hic habbe
+i{}told. Gold{;} fore Gode belaue. Stor{;} for holy urisun.
+Mirre. for gode werkes. þet bieth þo offringes. þet ure louerd
+be{}sekeþ auerichedaye þo cristenema{n}ne. and werefore se
+xpiste{n}ma{n} yef has deþ{;} of seruet þo blisce of heuene. And
+ih{es}u crist þet for us wolde {70} an erþe bi bore. a{n}d
+anured of þo þrie kinges of painime{;} he yeu[e] us his grace of
+þo holi gost in ure hertes wer{}bi we moue hatie þo ileke þinges
+þet he hatedh. and lete þo ileke þinges þat he for{}biet. and
+luuie þo ilek þinkes þat he luued. and do þo ilek þinges þat he
+hóót. ine him so bileue and bidde a{n}d serui. þet we mowe habbe
+þo blisce {75} of heueriche. _Q{uo}d uobis p{restare} d{ignetur}
+p{er}._
+
+ [Linenotes:
+ 54. _Bi_] _Li_ MS. || 64. _i offred_ on margin. ||
+ 71. _yeuus_ MS.]
+
+
+[Headnote: Servasti Bonum Vinum Usque Adhuc]
+
++Do{mi}ni[ca] s{e}c{un}da post octav{am} epiphanie. S{er}mo eu{a}n.+
+
+_++Nuptie f{a}c{t}e su{n}t in chana [f. 130r¹] galiléé. ⁊ erat
+mat{er} ih{es}u ibi. Vocatus est au{tem} ih{esu}s ad nuptias ⁊
+discipuli eius._
+
+¶¶ Þet holi godspel of to day us telþ. þet a bredale {80} was
+i{}maked ine þo londe of ier{usa}l{e}m. in ane cite þat was
+i{}cleped Cane in þa time þat godes sune yede in erþe flesliche.
+`ac´ To þa bredale was ure leuedi sei{n}te Marie. and ure louerd
+ih{esus} crist and hise deciples. so iuel auenture þet wyn
+failede. at þise bredale. þo seide ure leuedi seinte Marie. to
+here sune. hi ne habbet no wyn. And ure {85} louerd answerde and
+sede to hire. Wat be longeth hit to me oþer to þe wyman. Nu ne
+dorste hi namore sigge. ure lauedi. Hac hye spac to þo Serganz
+þet seruede of þo wyne. and hem seyde. al þet he hot yu do{;} so
+doþ. And ure louerd clepede þe serganz a{n}d seyde to hem. ffol
+vellet ha seyde. þos ydres. þet is to sigge þos Cróós. oþer {90}
+þos fate{n} of watere. for þer were. vi. ydres of stone. þet
+ware i{}clepede baþieres wer þo gi{us} hem wesse for clenesse.
+and for religiun.
+
+ [Linenote:
+ 82. _flesliche ac. To_ MS.]
+
+Ase þe custome [f. 130r²] was ine þo time. þo serga{n}z
+uuluelden þo faten of watere and hasteliche was i{}went into
+wyne. bie þo wille of ure louerde. þo seide ure lord. to þo
+serganz. Moveth to{}gid{er}e and {95} bereth to Architriclin.
+þat was se þet ferst was i{}serued. And al{}so hedde i{}drunke
+of þise wyne þet ure louerd hedde i{}maked of þe watere{;} ha
+niste nocht þe miracle. ac þo serganz wel hit wiste. þet hedde
+þet water i{}brocht. þo seide Archit{ri}clin to þo bredgume.
+Oþer men seyde he doþ forþ þet beste wyn þet hi habbeþ ferst
+at {100} here bredale. and þu hest ido þe cont{ra}rie þ`e´t þu
+hest i{}hialde þet beste wyn wath nu{;} Þis was þe
+co{m}me{n}ceme{n}t of þo miracles of ure loruerde þet he made
+flesliche in erþe. and `þo´ beleuede on him{;} his deciples. Ine
+sigge nacht þet hi ne hedden þer before ine him beliaue{;} ac
+fore `þe´ miracle þet hi seghe{;} was here beliaue þe more {105}
+i{}stre{n}gþed.
+
+Nu ye habbeþ i{}herd þe Miracle. nu i{}hereþ þe signefiance. Þet
+water bi{}tockned se euele xpistenema{n}. [f. 130v¹] for al{}so
+þet wat{er} is natureliche schald and a kelþ alle þo þet hit
+drinkeþ{;} so is se euele xpisteman chald of þo luue of Gode.
+for þo euele werkes þet hi doþ. Ase so is Lecherie. spusbreche.
+Roberie. {110} Manslechte{r}. husberners. bakbiteres. and alle
+oþre euele deden. þurch wyche þinkes man of serueth þet fer of
+helle. Ase godes oghe mudh hit seid. and alle þo signefied þet
+wat{er}{;} þet þurch yem{er}e werkes. oþer þurch yemer i{}wil
+liesed þo blisce of heuene. þet wyn þat is naturel{}liche hot
+ine him selue{;} and an{}het alle þo þet hit drinked{;} {115}
+be{}tokned alle þo þet bied an{}héét of þe luue of ure lorde.
+
+ [Linenote:
+ 111. _Manslechtes_ MS.]
+
+Nu lordinges ure lord god almichti. þat hwylem in one stede. and
+ine one time flesliche makede of wat{er}e wyn{;} yet ha{bb}eþ
+manitime maked of watere wyn{;} gostliche. wanne þurch his grace
+maked of þo euele manne good man. of þe orgeilus umble. of þe
+lechur chaste. {120} of þe niþinge [f. 130v²] large. and of alle
+oþre folies{;} so ha maket of þo wat{er}e wyn. þis his si
+signefiance of þe miracle. Nu loke euerich man toward
+him{}seluen. yef he is win{;} þet is to siggen yef he is
+an{}heet of þo luue of gode. oþer yef he is wat{er}. þet is yef
+þu art chold of godes luue. yef þu art euel man{;} besech ure
+lorde þet he do ine þe {125} his uertu. þet ha þe wende of euele
+into gode. and þet he do þe do swiche werkes þet þu mote habbe
+þo blisce of heuene. _Q{uo}d u{o}b{is}. pr{est}are dig{netur}._
+
+ [Linenotes:
+ 118. _hadeþ_ MS. || 123. _he he is win_ MS.]
+
+
++Dominica tercia post oct{avam} ep{iphanie}.+
+
+_++Cvm descendiss{et} ih{esus} de monte. secute su{n}t eum {130}
+turbe multe. Et ecce leprosus ueniens adorabat eu{m} dicens.
+D{omi}ne si uis{;} potes me mu{n}dare._
+
+¶¶ Þet holi godspel of to dai us telþ. þet ure lord ih{esus}
+crist. ase he hedde i{}yue þo newe laghe. in one montayne. and
+hedde i{}maked þet formeste sarmun þet euerte made in erþe{;}
+suo him folgede michel folk. Swo {135} kam a leprus. a sikman
+and onurede him and seyde. Lord. [f. 131r¹] lord ha seide yef þu
+wilt{;} þu me micht wel makie hool of mine lepre. of mine euele.
+And ure lord him seide and sp{re}dde his hond. and tok his
+lepre{;} hic wille seide ure lord þet þu bi clensed. and al{}so
+raþe he was i{}warisd of his maladie.
+
++N+u lordinges þis is þe miracle {140} þet þet godspel of te dai
+us telþ. ac great is þe tokni{n}gge. Se leprus signefiez þo
+senuulle men. si lepre þo se{n}ne{n}. þet scab bi{}tokned þo
+litle se{n}nen. si lepre be{}tokned þo g{r}ete sennen þet biedh
+diadliche. Ase so is lecherie. spusbreche. Gauelinge. Roberie.
+þefte. Glutunie. drunkenesse. and alle þo sennen þurch wiche me
+liest þo luue of gode {145} almichti and of alle his haleghen.
+þurch S`c´ab nis nacht man and wyman deseiurd fram ma{n}nes
+felarede. Ne for þo litle sennen. þet noman hine ne mai loki.
+nis noon deseurd pardurableliche fram gode{;} ne fram holi
+chereche. for lepre is man deseurd of þo co{m}painie of gode and
+of alle his angles. þat is to sigge for diadliche {150} senne.
+
+[f. 131r²] Nu ye habbet i{}herd þe miracle and wet hit
+be{}tokned. Nu loke we yef we bieþ clene of þise lepre. þat is
+to siggen of diadliche senne. Se [leprus] liest þe felarede of
+oþer men{;} for se þet sterft inne diadliche senne{;} so for
+liest þe co{m}painie of gode. And yef ye bieþ clene{;} lokeþ þet
+ye ne falle nocht. þet ye ne {155} bie deseuerd fram þe felarede
+of gode al{}michti. þurch none euele werkes þurch none euele
+i{}wil. And yef ye bieþ lepr{us} þurch diadliche senne. greded
+gode Merci{;} þet þo leprus yaf helþe ine bodie{;} þet he us
+yeue gostliche helþe. in ure saule. Comeþ to srifte for leted
+yure sennen and þer of bieþ a{}soiled. þanne sollie habbe þo
+helþe of {160} heuene. þat is lif with uten ende.
+
+_Q{uo}d uob{is}. pr{est}are dig{netur}. p{er}._
+
+
+[Headnote: Domine, Salva Nos, Perimus]
+
++Dominica q{ua}rta post oct{avam} ep{iphanie}.+
+
+_++Ascendente ih{es}u i{n} nauiculam. secuti su{n}t eu{m}
+discipuli eius. Et ecce motus factus est magn{us} i{n} mari.
+Ita {165} ut nauicula op{er}iret{ur} fluctib{us}. Erat an{tem}
+illis{;} uent{us} {con}trarius._
+
+[f. 131v¹] ¶¶ We redeth i þe holi godspelle of to dai þat ure
+lord ih{es}u c{ri}st yede one time in to ane ssipe and ise
+deciples mid him in{}to þe séé. And so hi were i{n} þo ssipe so
+a{}ros a great te{m}peste. of winde. And ure lord was i{}leid
+him don to slepe. ine þo {170} ssipe. er þane þis tempeste
+a{}róós. Hise deciples hedde g{re}t drede of þise te{m}peste. so
+a{}wakede hine. and seiden to him. lord saue us{;} for we
+p{er}isset. And ha wiste wel þet hi ne hadde nocht gode beleaue
+ine him{;} þo seide to hem. wat dret yw folk of litle beliaue.
+Þo a{}ros up ure lord and tok þane wynd and to séé{;} and al{}so
+raþe hit was {175} stille. And al{}se þo men þet weren in þo
+ssipe hedde i{}seghe þo miracle so awondrede hem michel. Þis is
+si vaire miracle þet þet godspel of te day us telþ. Þere{}fore
+sal hure be{}liaue bie þe betere a{}strengþed. Ine swiche lorde
+þet siche miracle mai do and doþ wanne he wile. Ac hit is us
+nyede þet se þet sucurede he{m} ine þa p{er}il{;} þet {180} us
+sucuri ine [f. 131v²] ure niedes. Þet we clepie to him þet ha us
+helpe. and he hit wille do bleþeliche. yef we him bisecheth
+merci mid good i{}wille al{}so him seluen seith bi þe holi
+writes.
+
+_Salus p{o}p{u}li ego su{m}. ⁊ cet{er}a._ Hic am ha seiþ helere
+of þe folke. wanne hi to me clepiedh ine hire sorghen. and ine
+hire niedes hic hi sucuri {185} and beneme hem al here euel
+with{}ute ende. Grede we to him merci sikerliche. yef se deuel
+us wille a{}cu{m}bri þurch senne. Þurch p{r}ede oþer þurch
+an{}vie. oþer þurh wreþe. oþer þurch oþer manere of diadliche
+senne g{r}ede we to him Merci. and sigge we him lord sauue us
+þet we ne p{er}issi. and þet he us deliuri of alle eueles. and
+þet ha {190} yef us swiche werkes to done in þise wordle{;} þet
+þo saulen of us mote bien isauued a domes dai. and gon to þo
+blisce of heuene. _Q{uo}d ip{s}e pr{est}are d{ignetur}._
+
+
++D{omi}nica In sexagesima. S{er}mo.+
+
+[Headnote: Ite et Vos in Vineam Mean]
+
+_++Simile est regnu{m} celoru{m} ho{min}i pat{ri}familias.
+qui_ {195} _exijt p{ri}mo mane {con}ducere op{er}arios in uineam
+suam._
+
+[f. 132r¹] ¶¶ ++Hure lord godalmichti to us spekeþ ine þo holi
+godespelle of te day. and us seaweth one forbisne. þet yef we
+uilleth don his seruise. þe`t´ we sollen habbe {200} þo mede wel
+griat ine heuene. For so seyth ure lord ine þo godspelle of to
+dai. þet on goodman was. þat ferst uut{}yede bi þe Moreghen for
+to here werkmen in to his wi{n}yarde. for ane peny of forewerde.
+and al{}so he hedde i{}mad þise forewerde{;} so ha sente hi into
+his wynyarde. so ha dede at undre{n} and at midday al{}so. þo
+þat hit was {205} a{}yen þan euen{;} so ha ka{m} into þe
+Marcatte. so he fond werkmen þet were idel. þo seyde he to hem.
+Wéé bie ye idel{;} and hie answerden{;} and seyde. lord{;} for
+we `ne´ fonden te dai þat us herde. Goþ nu ha seide se godeman
+into mine wynyarde{;} and hic þat richt is{;} yu sal yeue. þos
+yede into þise wynyarde. mid þo oþre. þo þet hi wel {210} euen.
+þo seide þe lord to his sergant. Clepe þo werkmen a{n}d yeld hem
+here trauail. and a{}gyn to hem þat comen last, and go al to þo
+ferste. yef eue[f 132r²]riche of hem ane peny.
+
+Se sergant dede þes lordes co{m}ma{n}dem{en}t. so paide þo
+werkmen and yaf euerich ane peny. And so hi seghen þo þet bi þe
+Morghen waren i{}comen. þet {215} hi þet waren last i{}cume.
+Hedde{n} here euerich ane peny{;} Þo we{n}den hi more habbe{;}
+þo gruchchede hi a{}menges hem. and seyden. þos laste on ure
+habbeþ i{}travailed. and þu his makest velaghes to us. þet
+habbeth al{}deai i{}bye ine þine wynyarde. and habbetþ i{}þoled
+þe berdene of þo pine. and of þo hete of al þo daie. þo
+ansuerede se gode man {220} to on of hem. Frend ha seide ine do
+þe noon unricht. Wat for þi{n}gketh þat hic do min i{}wil{;}
+a{n}d al{}so ure lord hedde i{}told þise forbisne{;} so he seide
+efter{}ward. so sulle þo uerste bie last{;} and þo laste ferst.
+Fele bieþ i{}clepede{;} ac feaue bieþ i{}cornéé.
+
+Nu i{}hereþ þe signefiance. þes godeman{;} be tockneþ
+godalmichti ure lord. Se {225} winyard be{}tockneþ. þe seruise
+of ure lorde. þe werkmen. be tockneþ alle þo þet doþ cristes
+seruise. [f. 132v¹] þo tides of þo daie{;} be{}tokneþ þe time of
+þis world. Bie þe Morghen i{}herde ure lord werkmen in{}to his
+winyarde. þo ha sente þe pat{ri}arches. ate begininge of þis
+wordl. ine is seruise. þet þurch gode beleauéé him seruede. and
+seden {230} his techi{n}ge to alle þo þet hi hedden hit to
+siggen. Al{}so at undren. and at midday. i{}herede he werkmen
+into is winyarde. þo ha sente be þo time þet Moyses was a{n}d
+aaro{n}. and i þe time of his p{ro}phetes dede he mani god man
+i{n}{}to his seruise{;} þet þurch griate luue to him helden. and
+deden his seruise. To yenes þa{n} euen{;} godalmichti {235}
+i{}hierde werkmen in{}to his winyarde. þo þat he alast of þis
+wordle naam fles and blod ine þe Maidene sei{n}te Marie. and
+seauede ine þis world. þo fond he Men. þet al day hedden i{}be
+idel. Werefore he fond þet heþen folk þet be þo time þet was
+i{}go{;} hedden i{}be ut of godes be{}liaue. and of his luue.
+and of his seruise. Hi ne hedden {240} nocht i{}be idel
+[f. 132v²] for to done þo deueles werkes.
+
+Ac þere{}fore seith þet godspel þet hedden i{}be idel{;} þo þet
+hi nedden bi{}leued ane god{}almichti. ne him louie ne hi{m}
+serui. For al þat is ine þis wordle. þet man is. bote yef ha
+luuie godalmichti. and hi{m} serui{;} al hit him may þe{n}che
+for lore and idelnesse. þo a{}resunede ure lord þe paens {245}
+be ise apostles. vre{}fore hi hedde{n} i{}be so longe idel. þo
+þet hi ne hedden i{}be in his seruise{;} þo ansuerden þe
+pae{n}s{;} þet non ne hedden i{}herd hij. þet is to sigge þet hi
+ne hedden neuer te i{}heed p{ro}ph{et}e ne a{}postle ne prechur.
+þet hem seaude ne hem tachte hu i{}solden ine gode beleue ne him
+serui. Goþ a seide ure lord inte mine {250} winyarde. þet is
+inte mine beleaue. and hic yw sal yeue yure peni þet is
+heueriche blisce. þo heþen men yeden be þa daghen into cristes
+seruise{;} and we þet of hem bieþ i{}cume. and habbeþ cristendom
+under fonge{;} bieþ i entred i{n} to cristes seruise þere fore
+we sollen habbe ure peni þet is þe blisce of heuene. [f. 133r¹]
+also wel ase {255} þo þet comen bi þe Morghen. for al so we
+hopieþ for te habbe heueriche blisce{;} ase þo pat{ri}arches and
+þo p{ro}ph{et}es. and þo apostles and þo gode men þet hwile{m}
+ine þis world godalmichti s{er}ueden.
+
+So as we habeþ i seid of diuers wordles. þet god almichti dede
+werkmen into his winyarde{;} so we mowe sigge of þo elde of
+eueriche me{n}. {260} For godalmichti deþ werkm{en} into his
+winyarde bi þe Morghen. Wanne ha clepeþ of swiche þer bieþ into
+his seruise ine here childhede. Wanne hi of þis world wendeþ.
+beswo þet hi ne be ine no diadlich senne. At undren ha se{n}t
+men in to his winyarde. þet a turneþ into his s{er}uise. of age
+of man. At Middai wanne þo dai is {265} alþer hotestd be tokned
+þo men of .xxx^ti. wyntre. oþer of furti. for þe nat{ur}e of Man
+is of greater stre{n}gþe and of greater hete ine þo age. Se euen
+bi tockneþ. elde of Man. þet is se ende of þe liue. Vre lord deþ
+werkmen into his winyarde a genes þo e[f. 133r²]uen{;} Wanne
+fele ine here elde wendeþ ut of here senne i{n} to cristes
+seruise. As so {270} solle hi habbe þo blisce of heuene{;} ase
+þo þet ferst come{n} into þe winyyarde. Nocht for þan for þise
+griate bunte þet ure iord yefþ ne solde no man targi for to
+wende to godalmichti ne him to serui. for al so seid þet holi
+writ þet now ne wot þane dai of his diaþe. for Man mai longe
+liues wene and ofte him legheþ se wre{n}ch.
+
+Nu gode men {275} ye habbeþ i herd þet godspel and þe forbisne.
+Nu lokeþ yef ye bieþ with inne þo winyarde. þet is þet yef ye
+bieþ ine godes seruise yef ye bieþ with ute diadliche senne yef
+ye hatied þat he hateþ. yef ye luuieþ þet he luueþ. and doþ þet
+he hot. and but ye do{;} ye bieþ hut of his winyarde. þe is ut
+of his seruise. and ye doþ þet ure lord hóót, so ye {280} of
+serueþ þane peni. þet `is´ heueriche blisce. ye of s{er}ueþ þet
+good þet noon herte ne may i{}þenche ne noon yare i here ne
+tunge telle. þo blisce þet god [f. 133v¹] halt alle þo þet hine
+luuieþ. þider lord granti us to cumene. _Q{uo}d ipse pr{est}are
+dignet{ur}. p{er}._
+
+ [Linenotes:
+ 224. On margin, Multi s{un}t uocati{;} p{auci}. ||
+ 235. _þan_] _þā_ MS. || 278. _he he_ MS.]
+
+
+
+
+ OXFORD
+ PRINTED AT THE CLARENDON PRESS
+ BY HORACE HART, M.A.
+ PRINTER TO THE UNIVERSITY
+
+
+ * * * * *
+ * * * *
+ * * * * *
+
+[Design of the e-text:
+
+Lines of prose have been shortened for readability. The original line
+numbers are shown in {braces} within the text. Mid-line caesuras are
+marked as in the original, with   additional   space.
+
+Page numbers from the source MSS are shown as printed--inline in the
+prose passages, marginal in verse--with their original brackets. Page
+breaks in verse were marked with a simple line |.
+
+In Linenotes and Collations, single | and double || lines have been
+added by the transcriber where the original used extra space between
+entries.
+
+Several selections offer parallel readings from two or more MSS,
+originally printed on facing pages. These parallel readings are shown
+in sequence, with differing amounts of indentation; long prose passages
+have been broken into smaller units for easier comparison.
+
+
+Editorial material:
+
+As explained in the editor’s Introduction, “Additions are made within
+square brackets, and interlineations are printed between accents.”
+Brackets added by the transcriber are also used to enclose footnotes and
+similar multi-line blocks of text. The `accents´ occur in pairs, and are
+used nowhere else. Some selections use *asterisks*, also in pairs.
+
+In notes and other editorial material, _lines_ represent italics.
+Headnotes were retained only when they contain text that does not appear
+elsewhere on the page.
+
+
+Errors and Inconsistencies:
+
+A few Linenotes were separated by semicolons (;) instead of extra space;
+these have been regularized to | lines.
+
+Line numbers are in multiples of 5. Both in the e-text and in the
+original book, variations in line number are for mechanical reasons
+such as unusually long lines, or to avoid collision with marginal folio
+numbers.
+
+When a new selection began at mid-page, linenotes were sometimes
+identified by selection number. These were randomly printed in upper or
+lower case, as “XVII” or “xvii”.]
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Selections from early Middle English,
+1130-1250, by Various
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SELECTIONS--EARLY MIDDLE ENGLISH ***
+
+***** This file should be named 26413-0.txt or 26413-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+ https://www.gutenberg.org/2/6/4/1/26413/
+
+Produced by Louise Hope, David Starner and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties. Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research. They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement. See
+paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works. See paragraph 1.E below.
+
+1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States. If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed. Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work. You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change. If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges. If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form. However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+ the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+ you already use to calculate your applicable taxes. The fee is
+ owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+ has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+ Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments
+ must be paid within 60 days following each date on which you
+ prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+ returns. Royalty payments should be clearly marked as such and
+ sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+ address specified in Section 4, "Information about donations to
+ the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+ you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+ does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+ License. You must require such a user to return or
+ destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+ and discontinue all use of and all access to other copies of
+ Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+ money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+ electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+ of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+ distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from. If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation. The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund. If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations. Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+ Dr. Gregory B. Newby
+ Chief Executive and Director
+ gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment. Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements. We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance. To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+ https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/26413-0.zip b/26413-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..fba0c3f
--- /dev/null
+++ b/26413-0.zip
Binary files differ
diff --git a/26413-8.txt b/26413-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..33b480f
--- /dev/null
+++ b/26413-8.txt
@@ -0,0 +1,11161 @@
+The Project Gutenberg EBook of Selections from early Middle English,
+1130-1250, by Various
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Selections from early Middle English, 1130-1250
+ Part I: Texts
+
+Author: Various
+
+Editor: Joseph Hall
+
+Release Date: August 24, 2008 [EBook #26413]
+
+Language: English
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SELECTIONS--EARLY MIDDLE ENGLISH ***
+
+
+
+
+Produced by Louise Hope, David Starner and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+[Transcriber's Note:
+
+This text is intended for users whose text readers cannot use the "real"
+(unicode/utf-8) version of the file. Characters that could not be fully
+displayed have been "unpacked" and shown in brackets:
+
+ [Gh], [gh] (yogh)
+ [&] (Tironian ampersand)
+ [/] (thorn with stroke)
+ [e,] (e with tail, "e caudata")
+ [.y] (y with over-dot)
+ [] (accented )
+ [-a], [-e]... (vowel with macron or "long" mark)
+ [)a], [)e]... (vowel with breve or "short" mark)
+ [a.], [b.]... (expunctuated letter, "under-dot")
+
+All but the first three are rare, or occur only in notes. Any other
+bracketed characters are in the original text.
+
+The form {} represents a half-width space, generally between prefix and
+main word. These are not always unambigous; readers should consult page
+images or a printed text. The {;} is a punctuation mark similar to a
+semicolon.
+
+A few selections use additional, very unusual letters that will be
+explained as they appear.
+
+In the last three selections, doubled represents the large C-like
+paragraph symbol. In Orm and earlier selections, is as printed.
+
+Italicized letters or parts of words, indicating expanded abbreviations,
+are shown in {braces}. Spaced-out text, used mainly for Latin
+quotations, is marked with _lines_. Boldface is shown with +marks+,
+while large initial capitals are shown with double ++marks before the
+letter. Superscript letters are shown with ^.
+
+The Notes were published in a separate volume, in preparation at the
+time this e-text was produced (August 2008). For each selection, the
+bracketed paragraph describing the MSS. has been summarized from these
+Notes; additions or omissions shown by ellipses or brackets according to
+the usual rules for academic quotation.
+
+Further details about the format of this e-text are at the end of the
+text. All notes in [[double brackets]] were added by the transcriber.]
+
+
+
+
+ SELECTIONS FROM
+ EARLY MIDDLE ENGLISH
+
+ 1130-1250
+
+ Edited With Introductions And Notes
+
+ by
+
+ JOSEPH HALL
+ M.A., Hon. D.Litt., Durham University
+
+
+ PART I: TEXTS
+
+
+ OXFORD
+ At The Clarendon Press
+ M CM XX
+
+
+
+ OXFORD UNIVERSITY PRESS
+
+ London Edinburgh Glasgow New York
+ Toronto Melbourne Cape Town Bombay
+
+ _HUMPHREY MILFORD_
+ Publisher to the University
+
+
+
+
+PREFACE
+
+
+Some of the texts in this book have already appeared in the Specimens
+of Early English edited by the Rev. Richard Morris. But Nos. i, ii, iv,
+vii, xiii and xv are new, the important shorter pieces, Nos. vi, viii,
+xvi, xviii, xxi and xxiii, are printed in full, and some, as Nos. viii
+and ix, are taken from additional or better manuscripts. The pieces are
+arranged tentatively in what appears to be the chronological order of
+their composition, but Nos. xix and xvii should have come before the
+Ancrene Wisse, and No. vii has been placed next to the Proverbs of
+Alfred, from which it appears to be derived. It is hoped that those who
+study the older book will find in the present one a useful supplement.
+
+The texts follow the manuscripts in all details. The syntax being
+comparatively simple, there is not much to be gained by modern
+punctuation, and that of the manuscripts has gained a fresh importance
+from theories which have been founded upon it. Where obvious mistakes
+have been corrected in the text, notice is always given in the
+footnotes. Additions are made within square brackets, and
+interlineations are printed between accents.
+
+My best thanks are due to the custodians of the libraries for the
+facilities which with uniform kindness they extended to me in the
+collation of the manuscripts.
+
+ J. H.
+
+WOODSTOCK,
+
+_January, 1920_.
+
+
+
+
+ TABLE
+ of
+ PIECES AND MANUSCRIPTS
+
+ Page
+ I. WORCESTER FRAGMENTS 1
+ Worcester Cathedral Library, 174.
+
+ II. SAINT GODRIC'S HYMNS 5
+ British Museum, Royal 5 F. vii.
+
+ III. THE PETERBOROUGH CHRONICLE (A.D. 1132-1154) 5
+ Bodleian, Laud Misc. 636.
+
+ IV. CHARTER OF HENRY THE SECOND 11
+ B. M., Harleian Charter iii B. 49.
+
+ V. A PARABLE 12
+ B. M., Cotton Vespasian A. xxii.
+
+ VI. THE PROVERBS OF ALFRED 18
+ Jesus Coll. Oxford, Arch. E. 29.
+
+ VII. MEMENTO MORI 29
+ Same as No. VI.
+
+ VIII. POEMA MORALE 30, 31
+ Lambeth, 487.
+ B. M., Egerton 613.
+ Trinity Coll. Camb., B. 14. 52.
+
+ IX. ANCRENE WISSE A 54, 55
+ Corpus Christi Coll. Camb., 402.
+ Caius Coll., 234.
+
+ IX. ANCRENE WISSE B 60, 61
+ Corpus MS., as before.
+ B. M., Cotton Nero A. xiv, with passages from
+ C inserted between asterisks.
+ Variants upon MS. Nero from B. M., Cotton Titus
+ D. xviii (without any indicating letter) and
+ B. M., Cotton Cleopatra C. vi (= C).
+ B indicates agreement of T and C as against N.
+
+ X. IN DIEBUS DOMINICIS 76
+ Lambeth, 487.
+
+ XI. HIC DICENDUM EST DE PROPHETA 79
+ Same as for No. X.
+
+ XII. SERMONS FOR PALM SUNDAY AND EASTER DAY 82
+ Trinity Coll. Camb., B. 14. 52.
+
+ XIII. VICES AND VIRTUES 88
+ B. M., Stowe 34.
+
+ XIV. LA[Gh]AMON 94, 95
+ B. M., Cotton Caligula A. ix.
+ B. M., Cotton Otho C. xiii.
+
+ XV. ORM 112
+ Bodleian, Junius 1.
+
+ XVI. SAWLES WARDE 117
+ Bodleian, 34 (to l.339, p. 127).
+ B. M., Royal 17 A. xxvii (from l.339, p. 127
+ to end).
+
+ XVII. SAINT KATHERINE 128
+ B. M., Royal 17 A. xxvii.
+
+ XVIII. THE ORISON OF OUR LADY 132
+ B. M., Cotton Nero A. xiv.
+
+ XIX. SAINT JULIANA 138, 139
+ B. M., Royal 17 A. xxvii.
+ Bodleian, 34.
+
+ XX. THE OWL AND THE NIGHTINGALE 148, 149
+ Jesus Coll. Oxford, Arch. E. 29.
+ B. M., Cotton Caligula A. ix.
+
+ XXI. THE BESTIARY 176
+ B. M., Arundel 292.
+
+ XXII. GENESIS AND EXODUS 197
+ Corpus Christi Coll. Camb., 444.
+
+ XXIII. KENTISH SERMONS 214
+ Bodleian, Laud Misc. 471.
+
+
+
+
+CORRIGENDA
+
+[Transcriber's Note:
+
+All corrections listed here have been made in the body of the e-text.
+The form as originally printed is shown in [brackets]. A few additional
+corrections have been added from the Notes volume.]
+
+ 1/17 [nu beo] [_printed without brackets_]
+ 2/30 [fei][gh]e [[fei]ge]
+ 11/1 {}urh MS kurh
+ [_body text printed without italics; added linenote_]
+ 12/15 alisendnesse [alisendnessee]
+ 14/58 fi{lio} [fi{lii}]
+ 17/162 d{escendi} [d{escendit}]
+ 83/32 For v{iam} p{ro} read v{estimenta} p{rosternebant}
+ 85/79 s{e}cla [s{e}c{u}la]
+ 87/161 Omit words in brackets
+ [_printed [his fleis [&] his blod.] at beginning of line_]
+ 150/16 at [ar]
+ 152/57 wit [wi]
+ 154/104 bysemar [bisemar]
+ 160/183 nyht [niht]
+ 160/185 vych [vich]
+ 160/191 qua [qwa]
+ 166/289 In footnote, ule [_added footnote_]
+ 167/289 In footnote, ule [_no change_]
+ 167/310 eue [eve]
+ 168/336 Murehe ilyche [Muree iliche]
+ 168/339 holy [holi]
+ 221/248 iheed _for_ ihee[r]d
+
+
+
+
+I. WORCESTER FRAGMENTS
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Worcester Cathedral Library, 174.... Its contents are ... (2)the scrap
+here marked A; (3)the pieces B and C with five more fragments of the
+same poem. Acompletes the page on which the glossary ends, and B is on
+the verso of the leaf. The leaves have been slightly shorn at one side
+and reduced at top and bottom, but probably to no great extent: the
+conjectural complement, which is here printed within square brackets, is
+for the most part fairly obvious, the more so as portions of the lost
+letters often remain. The whole MS. is in the same large square hand,
+but the pieces in verse, which are written continuously, like prose, are
+less carefully executed. The handwriting is of the second half of the
+twelfth century, perhaps about 1180 A.D. The Latin headings are not in
+the MS."]]
+
+
+A. SICUT OUES ABSQUE PASTORE
+
+
+ [++S]{an}c{tus} beda was iboren her on breotene mid us [f. 63 r
+ [&] he wisliche [writen] awende
+ [/] eo englis{c} leoden urh weren ilerde
+ [&] he eo c[not]ten unwreih e questiuns hote
+ a derne di[gh]elnesse e de[or]wure is 5
+ lfric abbod e we alquin hote
+ he was bocare [&] e [fif] bec wende
+ Genesis Exodus Vtronomius Numerus Leuiticus
+ [urh] eos weren ilrde ure leoden on englisc
+ et weren eos biscop[es eo] bodeden cristendom 10
+
+wilfrid of {R}ipum Johan of beoferlai Cub[ert] of Dunholme
+Oswald of wireceastre Egwin of heoueshame l[dhelm] of malmesburi
+Swiun elwold Aidan Biern of wincstre [Pau]lin of
+rofecstre S.Dunston [&] S. lfeih of cantore buri
+
+ eos l[rden] ure leodan on englisc 15
+ ns deorc heore liht ac hit fire glod
+ [nu is] eo leore forleten [&] et folc is forloren
+ [nu beo] ore leoden eo l[re] ure folc
+ [&] feole of en loreines losi [&] [/] folc for{}mid
+ Nu si [ure] drihten us _Sicut aq{ui}la p{ro}uocat 20
+pullos suos ad uolandu{m} [&] sup{er} eo[s uolitat ]_
+ is beo godes word to worlde asende
+ [/] we sceolen fier fe [festen to him]
+
+ [Linenotes:
+ 2. _writen_] [_bec_] Varnhagen. || 3. _englisc_] _englise_ MS. ||
+ 7.[_fif_] V. || 11._Ripum_] _Sipum_ MS. || 13._Paulin_]
+ [_Cwiche_]_lm_ Wright. || 22._is_] _us_ V.]
+
+
+B. HOMO PUTREDO ET FILIUS HOMINIS VERMIS
+
+ en earde [f. 63v
+ [&] alle eo isceftan e him to [s]cu[l]en
+ [&] mid muchele cre[fte e]ne mon he idihte
+ [&] him on ileide lif [&] soule
+ Softliche he heo isom[nede] ac r bi sor idol 5
+ [/] bode [/] bearn : onne hit iboren bi
+ hit [woan]e [&] mnet eo weowe
+ [&] ene seoruhfule si [&] [/] sori idol
+ [/] soule schal [[&] li]came sorliche idlen
+ foron hit cume weopinde [&] woniende iwite 10
+ [swo D]ea mid his pricke pine ene licame
+ he walke [&] wende [&] wone [oftes]ies
+ he si on his bedde wo me [/] ic libbe
+ [/] ffre mine lif dawes us [lon]ge me ileste
+ for heui is his greoning [&] seorhful is his woaning 15
+
+ [Linenotes:
+ 3. [_e_]_ne_ Buchholz. [_on_]_ne_ Haufe. || 7._hit_ [_greone
+ ond woan_]_e_ B. || 9.[_[&] li_]_came_ H. | [_hire li_]_came_
+ Singer. || 11.[_D_]_ea_ H., B. | [_thonne D_]_eath_ S. ||
+ 13._wome_ MS.]
+
+ [&] al [bi] his si mid seorwe biwunden
+ him deaue a ren : him dimme [a] i[gh]en
+ him scerpe e neose him scrincke a lippen
+ him scorte [e] tunge [him starke his skin ]
+ him truke his iwit him teore his miht 20
+ him colde his [siden ] ligge e ban stille
+ onne bi [/] soule{}hus seoruhliche bereaued
+ [at] also muchele wunne e er{}inne wunede
+ us bi s bearnes [bod]unge ifulled
+ eo moder greone [&] [/] bearn woane 25
+ So bi eo [bu]rdtid mid ba`lewen imenged
+ so bi eft e feorsi Mid seoruwen al bewunden
+ onne e licame [&] e sowle soriliche to[dl]e :
+ onne bi [/] wrcche lif iended al mid sori si
+ onne bi e [fei][gh]e iflut to en flore 30
+
+ [Linenotes:
+ 19.[_him ... skin_] no gap in MS. || 21._e ban_] perhaps _he
+ stan_. || 23.[_at_] B., [_of_] H. || 27.In MS. the second half
+ of this line is _sorhliche to dl_... copied by mistake from the
+ next line. || 30.[_fei_]_ge_ Zupitza, [_bodi_]ge S.]
+
+ [[Partial word [_bodi_]ge italicized as shown]]]
+
+ he bi eastward istreiht he bi sone stif
+ he [col]de also clei hit is him ikunde
+ Mon hine met mid one [gh]erde [&] a mol[de] seoen
+ ne mot he of re molde habben na{m}more
+ onne [/] rihte imet [rih]tliche tche 35
+ onne li e clei clot colde on en flore
+ [&] him sone from [fleo] eo he r freome dude
+ nulle heo mid honden his heafod riht wen[den]
+ heom unche [/] hore honden swue beo ifuled
+ Gif heo hondle e[ne d]eade seoen his dea[gh]es beo igon 40
+ sone cume [/] wrecche wif e [forh]owe ene earfe si
+ forbinde s ddan mu [&] his dimme e[gh]en
+ [on]ne et riche wif forhowe ene earue si
+ for ufel is eo wrecche lufe [ari]nne eo un{}blisse cuma
+ onne besih eo soule sorliche to en lich[ame ] 45
+
+ [Linenotes:
+ 32.[_col_]_de_ Z., [_hear_]_deth_ S. || 41.The last half of
+ this line is due to l.43.|| 43.[_onne_] H. || [_Ec_] B. ||
+ 44._arinne_] [_on_]_ne_ S., [_In_]_ne_ H., B.]
+
+
+C. CONFABULABOR CUM AMARITUDINE ANIMAE MEAE
+
+ [ ] u me eo hwule et ic wunede inne e [f. 64r
+ for u were leas [&] luti[gh] [&] u[n]riht lufedest
+ Godnesse [&] riht fre u onscunedest
+ hwar is nu e[o mo]dinesse swo muchel e u lufedst
+ hwar beo nu eo pundes urh [pa]newes igdered 5
+ heo weren monifolde bi markes itolde
+ hwar beo [nu] eo Goldften eo e Guldene
+ comen to ine honden
+ in blisse is [nu] al agon min seoruwe is fornon
+ hwar beo nu ine wde e [u] wel lufedest
+ hwar beo [sibbe ] e seten sori ofer e 10
+ beden swue [gh]eorne [et] e come bote
+ heom ute alto longe [/] u were on liue
+ for heo [we]ren grdie to gripen ine ihte
+
+ [Linenotes:
+ C 5. [_pa_]_newes_ Holthausen. || 7. _e_] _e_ in darker ink. ||
+ 10.[_sibbe_] no gap in MS.]
+
+ nu heo hi dle heom imong [heo] do e wi{}uten
+ ac nu heo beo fuse to bringen e ut of huse, 15
+ b[rin]gen e ut t ire dure of weolen u rt bedled
+ hwui noldest [u be]enchen me eo hwile ic was innen e
+ ac semdest me mid sunne fo[ron] ic seoruhful eam
+ weile [/] ic souhte so seoruhfulne buc
+ noldest [u lo]kien lufe wi ilrede men 20
+ [gh]iuen ham of ine Gode [/] heo e fo[re] beden
+ heo mihten mid salm songe ine sunne acwenchen
+ Mid [ho]re messe ine misdeden fore biddan
+ heo mihten offrian loc leofli[che] for e
+ swue deor wure lac licame cristes 25
+ urh {n}e u were alese[d] from helle{}wite
+ [&] mid his reade blode [/] he [gh]eat on rode
+ o u we[re] ifreoed to farene i{n}to heouene
+ ac u fenge to eowdome {urh} s de[ofles] lore
+ Bi e hit is iseid [&] so hit is on boken 30
+
+ [Linenotes:
+ 18._semdest_] _scendest_ S. || 20.[_lo_]_kien_ S.,
+ [_ma_]_kien_ H., [_e ma_]_kien_ B. || 24._leofli_[_c_] B. ||
+ 26._ne_ Z., in MS. _re_.]
+
+ _Qui custodit diuitias ser[uus] est diuitiis_
+ u were eow ines weolan
+ noldest u nouht r{}of d[len ] for drihtenes willn
+ ac fre u grdiliche gderedest e more
+ lu[er]liche eart u forloren from al [/] u lufedest 35
+ [&] ic scal wrcche soule [ weo]we nu drin
+ eart u nu lo [&] unwur alle ine freonden
+ nu ha{m} [un]che alto long [/] u ham neih list
+ r u beo ibrouht aer u be[on] scalt
+ on deope se on durelease huse 40
+ r wurmes wlde al [et e] wurest was
+ fweles quale holde e u icwemdest r
+ Mid alre [re] swetnesse eo u swue lufedest
+ eo swetnesse is nu al agon [/] b[ittere] e bi fornon
+ [/] bittere ilste ffre [/] swete ne cume e [nffre ] 45
+
+ [Linenotes:
+ 36.[_weo_]_we_ H., [_ece_] _we_ S. || 38._nu ham_]
+ _nu han_ MS. || 43._re_] [_kunde_] S., H., B.]
+
+
+
+
+II. SAINT GODRIC'S HYMNS
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Royal 5 F vii, British Museum ... apparently an inserted leaf. This
+leaf ... belongs to the beginning of the thirteenth century...."]]
+
+
+ A ++Sainte marie uirgine [f. 85r
+ moder ih{es}u cristes nazarene
+ onfo schild help in godric
+ onfang bring he[gh]ilich wi e in godes riche
+
+ ++Sainte marie xpistes bur 5
+ maidenes clenhad moderes flur
+ dilie min sinne rix in min mod
+ bring me `to winne wi e selfd God.
+
+ B Crist and sainte marie swa on scamel me iledde
+ at ic on is ere ne silde wid mine bare fote i{}tredie 10
+
+ C ++Sainte Nicholaes godes dru
+ tymbre us faire scone hus
+ At i burth at i bare.
+ Sainte nicholaes, bring vs wel are.
+
+ [Linenotes:
+ II. 3. Over _onfo_, _onfong_ in later hand. || 4._wi_] _w_ corr.
+ out of __. || 6._maidenes_] _id_ corr. out of _rd_.]
+
+
+
+
+III. THE PETERBOROUGH CHRONICLE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Laud Misc. 636, Bodleian Library (MS. E).... A new hand begins with
+1132 and continues to the end in 1155 A.D."]]
+
+
+[Headnote: The Anarchy]
+
+[Sidenote: MCXXXII.]
+
+f. 88v] ++is gear co{m} henri king to is land. a co{m} henri
+abbot [&] uureide e muneces of burch to e king fori he uuolde
+undereden mynstr{e} to clunie. sua te king was wel neh
+be{}paht. [&] sende eft{er} e muneces. [&] ur`h godes milce [&]
+ur`h e b{iscop} of Seresb{er}i [&] te b{iscop} of linc{ol} [&] te
+ore ricemen e{5} er wron a wiste e king he feorde mid
+suicdo{m}. a he na{n} mor ne{}mihte. a uuolde he his nefe sculde
+ben abb{ot} in burch. oc xpist it ne{}uuolde. Was it noht suithe
+lang er{}eft{er} atte king sende eft{er} hi{m}. [&] dide hi{m}
+gyuen up abb{ot}rice of burch. [&] faren ut of lande. [&] te king
+iaf abb{ot}rice an p{ri}or of S' neod Martin was{10} ge{}haten.
+he co{m} on S' pet{res} messe{}dei mid micel wurscipe into the
+minstre.
+
+[Sidenote: MCXXXV.]
+
+++On is gre for se king h{enri} ouer s t te la{m}masse. [&]
+oer dei a he lai an slep in scip. a estrede e di ouer al
+landes [&] uuard e sunne suilc als it{15} uuare thre niht ald
+mone. an st{er}res abuten hi{m} at middi. Wur`en men suie
+of{}uundred [&] of{}dred [&] sden micel ing sculde cum{en}
+her{}eft{er}. sua dide. for at ilc gr warth e king ded. oer
+daei eft{er} S' Andreas massedi on norm{andi}. a wes treson a
+as landes. for uricman sone ruede oer e mihte.{20} a namen
+his sune [&] his frend [&] brohten his lic to engle{lande} [&]
+bebiriend in Reding{e}. Godman he wes [&] micel ie wes of hi{m}.
+durste nanman misdon wi oer on his time. Pais he makede men [&]
+dr. Wua{}sua bare his byrthen gold [&] sylure. durste na{n} man sei
+to hi{m} naht bute god.{25}
+
+ [Linenote:
+ 20. _a wes treson a_ Emerson, in MS. _a westre sona_.]
+
+f. 89r] Enmang is was his nefe cumen to engle{lande} Stephne de
+blais. [&] co{m} to lundene. [&] te lundenisce folc hi{m} underfeng.
+[&] senden [e,]ft{er} e rceb{iscop} Will{el}m curbuil. [&]
+halechede hi{m} to kinge on midewintre{}di. On is kinges time wes
+al unfri [&] yfel [&] rflac. for agenes hi{m} risen sona a
+ricemen e wron swikes. alre fyrst Balduin{30} de Reduers [&] held
+Execestre agenes hi{m}. [&] te king it be{}st. [&] sian Bald{uin}
+acordede. a tocan a ore [&] helden her castles agenes hi{m}. [&]
+dauid king of scotland toc to uuerrien hi{m} a ohuuethere at
+here sandes feorden betwyx heo{m}. [&] hi to{}gdere comen [&] wure
+shte. o it litel forstode.{35}
+
+[Sidenote: MCXXX`VII.]
+
+++is gre for e `k{ing} Steph{ne} ofer s to normandi [&] ther
+wes under{}fangen for{}i hi uuenden he sculde ben alsuic alse
+the eo{m} wes. [&] for he hadde get his tresor. ac he to{}deld it
+[&] scatered sotlice. Micel hadde henri k{ing} gadered gold [&]
+syluer. [&] na god ne dide me for his saule thar{}of.{40}
+
+a `e king S{tephne} to englal{ande} co{m} a macod he his
+gadering t Oxeneford. [&] ar he na{m} e b{iscop} Roger of
+Sereb{er}i [&] Alex{ander} b{iscop} of lincol [&] te canceler
+Rog{er} hise neues. [&] dide lle in p{ri}sun. til hi iafen up here
+castles. a the suikes under{}gton he milde man was [&] softe [&]
+god. [&] na iustise ne dide. a dide`n hi alle{45} wunder. Hi
+hadden hi{m} manred maked [&] athes suoren. ac hi nan treuthe ne
+heolden. alle he wron for{}sworen and here treothes for{}loren. for
+uric riceman his castles makede [&] agnes hi{m} heolden. [&]
+fylden e land ful of castles. Hi suencten suye e uureccemen of e
+land mid castel weorces. a e castles uuaren{50} maked a fylden
+hi mid deoules [&] yuelemen. a namen hi a men e hi wenden ani
+god hefde`n. bathe be nihtes. [&] be dies. carlmen [&] wi{m}men.
+[&] diden heo{m} `in p{ri}sun eft{er} gold [&] syluer. [&] pined
+heo{m}; untellendlice pining. for ne uuren nure nan martyrs swa
+pined alse hi wron. Me henged up bi the fet [&] smoked heo{m}
+mid{55} ful smoke. Me henged bi the u{m}bes other bi the hefed.
+[&] hengen bryniges on `her fet. Me dide cnotted strenges abuton
+here [f.89v] hued. [&] uurythen to it gde to e `hrnes. Hi
+diden heo{m} in quarterne ar nadres [&] snakes [&] pades wron
+inne. [&] drapen heo{m} swa. Sume hi diden in crucethus is in an
+c[e,]ste at was scort [&] nareu. [&]{60} un{}dep. [&] dide scrpe
+stanes er{}inne. [&] rengde e man r{}inne. hi{m} brcon alle
+e limes. In mani of e castles wron lof [&] gri{m}. wron
+rachenteges twa oer thre men hadden onoh to bron onne. at was
+sua maced. is fstned to an beom. [&] diden an scrp iren abuton
+a mannes throte [&] his hals. he `ne myhte nowiderwardes.{65}
+ne sitten ne lien ne slepen. oc bron al iren. Mani usen hi
+drapen mid hungr. J ne can ne i ne mai tellen alle e wunder ne
+alle e pines hi diden wreccemen on is land. [&] lastede a
+xix wintre wile Stephne was king [&] ure it was uuerse [&]
+uuerse. Hi liden gildes o`n the tunes ure u{m}wile [&] clepeden
+it tenserie. a{70} e uureccemen ne hadden na{n} more to gyuen. a
+rueden hi [&] brendon alle the tunes. wel u myhtes faren al a
+dis fare sculdest thu neure finden man in tune sittende. ne land
+tiled. a was corn dre. [&] flec [&] cse [&] butere. for nan ne
+ws o e land. Wrecce men sturuen of hungr. sume ieden on lmes e
+waren su{m} wile{75} ricemen. sume flugen ut of lande. Wes nure
+gt mare wre`cce{}hed on land. ne nure hethen men werse ne diden
+an hi diden. For ouer{}sithon ne for{}baren `hi nouther circe ne
+cyrce{}ird. oc nam{en} al e god ar{}inne was. [&] brenden
+sythen e cyrce [&] alte gdere. Ne hi ne forbaren b{iscopes} land
+ne abb{otes} ne preostes. ac rueden{80} munekes [&] clerekes. [&]
+uricman other e ouer myhte. Gif twa men oer iii coman ridend to
+an tun. al e tunscipe flugn for heo{m}. wenden hi wron rueres.
+e biscopes [&] leredmen heo{m} cursede ure. oc was heo{m} naht
+ar{}of. for hi uueron al forcursd [&] for{}suoren [&] for{}loren.
+War s me tilede. e erthe ne bar nan corn. for e land{85} was al
+fordon. mid suilce ddes. [&] hi sden openlice xpist slep. [&]
+his halechen. Suilc [&] mare anne we cunnen sin. we olenden xix
+wintre for ure sinnes. [f.90r] On al is yuele time heold Martin
+abbot his abbotrice xx wint{re} [&] half gr [&] viii dis. mid
+micel suinc. [&] fand e munekes [&] te gestes al at heo{m}
+be{}houed [&] heold mycel{90} carited in the hus. [&] owethere
+wrohte on e circe [&] sette ar{}to landes [&] rentes. [&] goded it
+suythe. [&] lt it refen [&] brohte heo{m} into e neuu mynst{re}
+on S' PETRES msse di mid micel wurtscipe. was anno ab
+incarn{atione} d{omini} Mcxl. a co{m}bustio{n}e loci xxiii [&]
+he for `to Rome. [&] r ws wl under{}fangen fra{m} e pape{95}
+Eugenie. [&] be{}gt thare p{ri}uilegies. an of alle e landes of
+abbotrice. [&] an oer of e landes e lien to e circewican. [&]
+gif he leng moste liuen alse he mint to don of e horderwycan. And
+he be{}gt in landes at ricemen hefden mid strengthe. Of Will{el}m
+malduit e heold Rogingha{m} castel. he wan Cotingha{m} [&]
+Estun. [&] Of hugo of{100} Walt{e}uile he uuan hyrtlingb{eri} [&]
+Stanewig. [&] lx sol. of Aldewingle `lc gr. And he makede manie
+munek{es} [&] plantede winird. [&] makede mani weorkes. [&] wende
+e tun betere an it r waes. [&] waes god munec [&] god man. [&]
+fori hi{m} luueden god [&] gode men.{105}
+
+ [Linenotes:
+ 41. _a_] no paragraph in MS. || 46. After _maked_ erasure of two
+ letters. || 56.After _umbes_, _[&]_ deleted. || 81._e ouer_]
+ _eouer_ MS. || 97.After _moste_, _alse_ erased. ||
+ 99._strengthe_ corrected out of _strengthre_.]
+
+Nu we willen sgen su{m}del wat belamp on Steph{nes} kinges time. On
+his time e iudeus of Noruuic bohton an xpisten cild be{}foren
+estren [&] pineden hi{m} alle e ilce pining ure drihten was
+pined. [&] on langfridi hi{m} on rode hengen for ure drihtines
+luue. [&] sythen byrieden hi{m}. wenden it sculde ben for{}holen.
+oc ure dryhtin{110} atywede he was hali m{arty}r. [&] to munekes
+hi{m} namen. [&] bebyried hi{m} heglice in e minst{re}. [&] he
+maket ur[h] ure drihtin wunderlice [&] manifldlice miracles. [&]
+hatte he S' Willelm.
+
+
+[Sidenote: MCXXXVI`II.]
+
+++On is gr co{m} dauid king of Scotl{and} mid ormete frd to
+is land. wolde winnan is land.{115} [&] hi{m} co{m} tognes
+Will{el}m eorl of Albamar e e king adde beteht euorwic [&] to
+other uez men mid fumen [&] fuhten wid heo{m}. [&] fle{m}den e
+king t te Standard. [&] sloghen suithe micel of his genge.
+[f.90v]
+
+
+[Sidenote: MCXL.]
+
+++On is gr wolde e king Steph{ne} tcen Rodb{er}t eorl{120} of
+gloucestre e kinges sune Henries. ac he ne myhte for he wart it
+war. er{}eft{er} in e lengten estrede e sunne [&] te di. abuton
+non tid dies. a men eten. me lihtede candles to ten bi. [&] at
+was xiii k{alend}. Ap{ri}l'. wron men suythe of wundred.
+er{}eft{er} fordfeorde Will{elm} rceb{iscop} of
+cantwarb{eri}.{125} [&] te king makede Teodbald rceb{iscop} e was
+abbot in the bec. er eft{er} wx suythe micel uuerre be{}tuyx e
+king [&] Randolf eorl of cstre noht for{}i he ne iaf hi{m} al
+he cuthe axen hi{m}. alse he dide alle othre. oc fre e mare he iaf
+heo{m}. e wrse hi wron hi{m}. e eorl heold lincol agnes e
+king. [&] be{}na{m} hi{m} al he{130} ahte to hauen. [&] te king
+for ider [&] bestte hi{m} [&] his brother Will{el}m de R[om]are in
+e castel. [&] te orl stl ut [&] ferde eft{er} Rodb{er}t eorl of
+gloucestre. [&] brohte hi{m} ider mid micel ferd. [&] fuhten suythe
+on Candel masse di agenes heore lauerd. [&] namen hi{m} for his men
+[h]i{m} suyken [&] flugn. [&] ld hi{m} to Bristowe [&]{135} diden
+ar in p{ri}sun [&] [fe]teres. a was al englel{and} styred mar an
+r ws. [&] al yuel w[s i]n lande. er{}eft{er} co{m} e king{es}
+doht{er} henries e hefde ben emp{er}i[ce] i[n A]lamanie. [&] nu ws
+cuntesse in Angou. [&] co{m} to lundene [&] te lundenissce folc hire
+wolde tcen. [&] sc fleh [&] forles ar mic[el.] er eft{er} e
+biscop of Wincestre henri{140} e king{es} brother Steph{nes} spac
+wid Rodb{er}t eorl [&] wyd e{m}p{er}ice [&] suor heo{m} athas he
+neure ma mid te king his brother wolde halden. [&] cursede alle e
+men e mid h[i{m}] heoldon. [&] sde heo{m} he uuolde uen heo{m}
+up Wincestre. [&] dide heo{m} cumen ider. a hi r inne wren. a
+co{m} e king{es} cuen [mid al]hire strengthe.{145} [&] best
+heo{m}. er ws inne micel hungr. a hi ne leng ne muhten olen
+a stali hi ut [&] flugen. [&] hi wurthen war wid{}uten [&]
+folecheden heo{m}. [&] namen Rodb{er}t eorl of glouc{estre}. [&]
+ledden hi{m} to Rouecestre. [&] diden hi{m} are in p{ri}sun. [&] te
+emp{er}ice fleh in{}to an minstre. [f.91r] a feorden e wisemen
+betwyx e kinges{150} freond [&] te eorles freond [&] sahtlede sua
+ me sculde leten ut e king of p{ri}sun for e eorl. [&] te eorl
+for e king. [&] sua diden. Sithen ereft{er} sa`thleden e king
+[&] Randolf eorl at Stanford. [&] athes suoren [&] treuthes fston
+her nouer sculde be{}suiken other. [&] it ne for{}stod naht. for e
+king hi{m} sithen na{m} in ha{m}tun. urhc wicci{155} rd. [&] dide
+hi{m} in p{ri}sun. [&] ef{}sones he let hi{m} ut urhc wrse red. to
+ forewarde he suor on halido{m} [&] gysles fand. at he alle his
+castles sculde iuen up. Sume he iaf up [&] sume ne iaf he noht. [&]
+dide anne wrse anne he hr sculde. a was engleland suythe
+to{}deled. sume helden mid te king. [&] sume mid e{m}p{er}ice. for
+a e{160} king was in p{ri}sun a wenden e eorles [&] te ricemen
+at he neure mare sculde cum{en} ut. [&] sh`tleden wyd
+e{m}p{er}ice. [&] brohten hire into Oxenford. [&] iauen hire e
+burch. a e king was ute a herde sgen. [&] toc his feord [&]
+best hire in e tur. [&] me lt hire dun on niht of e tur mid
+rapes. [&] stal ut. [&] sc fleh [&] ide on fote to{165}
+Walingford. r eft{er} sc ferde ouer s. [&] hi of normandi wenden
+alle fra e king. to e eorl of Angu. sume here ankes [&] sume
+here unankes. for he be{}st heo{m} til hi aiauen up here castles.
+[&] hi nan helpe ne hfden of e k{inge}. a ferde Eustace e
+king{es} sune to france [&] na{m} e king{es} suster of france to
+wife. wende to bigton{170} normandi r urh. oc he spedde litel.
+[&] be gode rihte for he was an yuel man. for ware se he [com he]
+dide mare yuel anne god. he reuede e landes [&] lide mic[ele
+gilde]s on. He brohte his wif to engle{}land. [&] dide hire in e
+caste[l of Can]teb{eri}. God wi{m}man sc ws. oc sc hedde litel
+blisse mid hi{m}. [&] xpist ne wolde he sculde{175} lange rixan.
+[&] wrd ded [&] his moder beien. [&] te eorl of Angu wrd ded. [&]
+his sune henri toc to e rice. [&] te Cuen of france to{}dlde fra
+e king. [&] sc co{m} to e iunge eorl henri. [&] he toc hire to
+wiue. [&] al [f.91v] peitou mid hire. a ferde he mid micel frd
+into engle[la]nd. [&] wan castles. [&] te king ferde agenes hi{m}
+mid{180} micel mare ferd. [&] owthere fuhtten hi noht. oc ferden
+e rceb{iscop} [&] te wise me`n betwux heo{m}. [&] makede sahte
+ te king sculde ben lauerd [&] king wile he liuede. [&] ft{er} his
+di ware henri king. [&] he held`e hi{m} for fader [&] he hi{m} for
+sune. [&] sib [&] shte sculde ben betwyx heo{m}. [&] on al
+engleland. is [&] te othre foruuardes{185} et hi makeden. suoren
+to halden e king [&] te eorl [&] te b{iscopes} & te eorles [&]
+ricemen alle. a was e eorl under{}fangen t Wincestre [&] t
+lundene mid micel wurtscipe. [&] alle diden hi{m} manred. [&] suoren
+e pais to halden. [&] hit ward sone suythe god pais. sua neure
+was here. a was e k{ing} strengere anne he uert her was. [&] te
+eorl{190} ferde ouer s. [&] al folc hi{m} luuede for he dide god
+iustise [&] makede pais.{192}
+
+ [Linenotes:
+ 135-45. MS. rubbed here. || 172. MS. mutilated here.]
+
+
+[Sidenote: MCLIIII.]
+
+++On is gr wrd e king Steph{ne} ded [&] bebyried er his wif
+`[&] his sune wron bebyried t fauresfeld. t minst{re} hi
+makeden. a e king was ded. a was e eorl{195} beionde s. [&] ne
+durste nan man don oer bute god for e micel eie of hi{m}. a he to
+engleland co{m}. a was he underfangen mid micel wurtscipe. and to
+king bletcd in lundene on e sunnen di be{}foren midwint{er} di.
+[&] held r micel curt.
+
+at ilce di at Mart{in} abb{ot} of burch sculde ider faren.
+a{200} sclede he [&] ward ded iiii . ia. [&] te munek{es}
+innen dis cusen oer of heo{m} slf. Will{el}m de Walt{e}uile is
+gehaten. god clerc [&] god man. [&] wl luued of e k{inge} [&] of
+alle godemen. and o[n cyric]en byrie{den} abb{ot} hehlice [&] sone
+e cosan ab{bot} ferde [&] te muneces [mid him to] oxenforde to e
+k{ing} [[&] he] iaf hi{m} at abb{ot}rice. [&] he{205} ferde hi{m}
+son[e to linc]ol [&] was [r bletcd to] abbot r he ham come. [&]
+[sithen] was under fangen [mid mic]el [wurtscipe at] burch. mid
+[mice]l p{ro}cessiun. [&] sua he was alsua at Ramesie. [&] at
+Torn{ey}. [&] at . . n [&] Spall{ding} [&] at {S.l.} bares. [&] . .
+. [&] [he nu is] abbot. [&] fa[ire] haued begunnon. xp[ist] him
+un[ne gode endinge].{210}
+
+ [Linenotes:
+ 203. MS. mutilated and defaced from this place onward. ||
+ 204._byrie^d_ in MS.]
+
+
+
+
+IV. CHARTER OF HENRY THE SECOND
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Harleian Charter III B. 49, British Museum.... The document is in a
+French record hand, and the writer was evidently little versed in the
+insular script. He uses both and th, [wynn] and w."]]
+
+
+++H' []urh godes [gh]efu nglelandes king gret ealle mine
+bissceopas [&] ealle mine eorlas [&] ealle mine scirereuan [&] ealle
+mine einas frencisce [&] englisce on an sciran e teobalt
+erceb{isceop} [&] se hiret t xp{ist}es chyrchen on Cantuarabir[gh]
+habbad land inne freondlice [&] ic kee eow [/] ic hebbe heom
+geunnon [/] hi beon lc are lande wura{5} e hi eafdon en
+Edwardes kinges de[gh]e [&] on Willelmes kinges mines furur
+ealdefader [&] on Henrices kinges mines ealdefader [&] saca [&]
+Socne on strande [&] on Streame. On wudan [&] on feldan tolles
+[&] theames grithbriches [&] hamsocne [&] forstalles [&]
+i{n}fangenesthiafes [&] fleamene frimtha ofer heore agene men
+binna{n} Burgan [&] butan {10} swa ful [&] swa ford swa mine agene
+Wicneres hit sechan scolden [&] ofer swa fele einas swa ich heom
+to{}leten habban. And ic nelle [/] eni{}man enig{}ing er{}on theo
+ butan hi [&] heara wicneras e hi hit bitechan willa ne
+frencisce ne englisce for an i{n}gan e ich habbe criste as
+gerichtan forgifan minre Saule to ech{er}e alisendnesse [&] ic{15}
+nelle geauian [/] enig{}man is abrece bi minan fullen frenscipan.
+God geau gehealde.
+
+ [Linenotes:
+ 1. MS kurh || IV. 4. _Cantuarabir[gh]_] last letter _[gh]_ or _g_;
+ the one has been corrected out of the other: so too in _de[gh]e_,
+ l.6.|| 14._ingan_] _imgan_ MS.]
+
+
+
+
+V. A PARABLE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Cotton Vespasian A 22, British Museum. It is composite; a second MS.,
+224 153 mm. in two columns, begins at f. 54 with the pieces printed in
+OEH i. 217-45. It is written in a small and crabbed hand unlike that of
+a professed scribe. The use of the contraction marks is unsystematic and
+the readings are sometimes uncertain."]]
+
+
+REX SUOS IUDICANS
+
+[[The section from _[N]u gode menn_ to end was printed as a single
+paragraph. It has been broken up for this e-text.]]
+
+
+[f. 56v] [++H]it [gh]elamp [/] an rice king wes. strang [&] mihti.
+his `land glest wide [&] side. his folc was `swie rfetelle.
+his under{}oden [gh]wer on his cyne{}rice wuneden. a be{}fel hit
+swa [/] hi{m} a ance befll to under{}[gh]ete w an alle his
+cyne{}rice hi{m} were frend oer fend. hold oer f. [&] he nam
+hi{m} t rede [/] heo{m} wolde{5} [gh]earceon an grate laienge.
+[&] ider [gh]eclepen all his underod. [/] hi bi ne fce to his
+curt `berie come sceolde [&] sette nne d[gh]ie. [/] hi alle be
+e ltst to a d{e}[gh]`ie. er were. Ac is [gh]esceod he hadde
+istt bi{}tweone frend [&] fend. [/] an hi come mistlice to brie.
+[gh]ef he frend wre. me hine sceolde derewrlice for{}clepien. [&]
+do hine wasse.{10} [&] [gh]ife hi{m} hs formemete. [/] hi{m} to
+la{n}g ne uhte to abiden of {s}e laford to e none inn come. Gief
+he fend wre. me sceolden non eter gat [gh]emete mid gode repples
+[&] stiarne swpen. [&] stiarne hne bes. [&] binde hi{m} hand [&]
+ftt. [&] do hine in{}to iest{er}nesse. [&] er abide of all his
+[gh]eferen were [gh]egadered. [/] hi alle clone. smle{15} belcen
+were. a sende se king his rndraches of fif ceen to alle his
+under{}eoden. to [gh]elaie is folc. hwet bute come sm cfer
+su{m} lter`su{m} frend su{m} fend. [&] was idon b ha{m} al sw r
+cwee [we] [/] isett was. a hit er to co{m}. [/] se hlaford
+in{}to ar halle come. mid his dierewur{} [gh]eferede. mid []rlen
+[&] aldren. mid cn`ihten{20} mid enen. a cwe se hlafor to his.
+r an{n} we mid ure frienden toe mete g. sce{w}ie we es uncoe
+mn ur [gh]ef. a hi to for hi{m} cme. a wnte he hin to ha{m}
+[&] us cwe. Un [f.56v] wraste man wat lacede [gh]u an alle mre
+rice at [gh]e hatrede [&] wid{er}wardnesse a[gh]nes me [gh]e
+win[ne] sceolde. [&] to mine `f [gh]ebugon. Sw ibrce ic
+mine{25} rice ne scule [gh]e mine mete ibite. ac scule a e hit
+mid mire lufe [gh]earnede. a is was isgd. a were cofe abruden
+into est{er}nesse. e hi sturfe hungre. [&] se hlaford nam
+{w}ii{nne} to is frenden [&] et [&] dranc [&] macede hine wel blie
+mid his `[&] er hi hadden brad [&] win. [&] vii. sandon.{30}
+
+ [Linenotes:
+ V. 11. _se_] _fe_ MS. || 18. _sum ... fend_ added on margin. ||
+ 20._dierewur_] _dierewurd_ MS. || _[&] aldren_ over an erasure. ||
+ 21._enen_ over an erasure. || 22._scewie_] _scepie_ MS. ||
+ 28._wiinne_] _hit h[-i]_ MS. || 29._[&] er ... sandon_ added
+ lengthwise on margin.]
+
+ [[_"sum ... fend" printed as shown in text, without leading space_]]
+
+[N]u gode menn understande is bispel. es king is ure hlaford
+almihti god e is king ofer alle kingen. [&] hlaford ofer alle
+hlaford. S[t]rang he his [&] michti. for he [gh]esceop alle ing of
+nahte. [&] na ing ne m[gh]i [gh]enes his wille. ne hi{m}
+wistande. for{}an hi{m} sigd se wt[gh]e. _Qui celor{um}
+{con}tines t{ro}nos_ [&]c. [/] is. hlaford `of mihte{35} e
+{h}alst hefenen ri{m}settles. [&] t neowelnes`se e und{er} eore
+is be{}locst. iii p{r}ou. e dunan u a`wihst mid ina hand; he
+is wiss mihti for{}{an} e non miht nis buto{n} fra{m} him. His
+land is all es middenard. for he alle [gh]esceop. [&] all dihte wi
+ute swince. He us is king [&] sceppend. [&] fader. [&] hlaford.
+King for he mid rihtwisnesse{40} diht `man [&] engel god [&] euel.
+sceppende. for he us machede lichame [&] sawle ableow. feder for he
+us fett [&] scred. [&] forteh alse is cyldren. hlaford fora{n} e
+is [gh]ie [&] drednesse is ofer hus. [&] `as h to bie{n}ne. He
+is hure fad{er}. he len us his eore t tolie. h{is} corn to sawe.
+his eore us werp corn [&] westm. natt. [&] dierchin. his loht
+leem [&] lif.{45} his wt{er} drench [&] fisc[.y]nn. his fr
+manifeald ennge. his snne. mone. sterren. rien. dw. wind. wude.
+`unitald fultume al [/] we habbe of se feder we habbe. of
+wa{m} we alle [&] us siel{f}e habbe. M[gh]e we ahct clepeien hine
+mod{er} wene we. [gh]e mu[gh]e we. hwat de si moder hire bearn.
+formes[t] hi hit che{r}e [&] blissi be e lichte. [&]{50} see hi
+die und{er} hire rme [f.57r] oer hi`s hafed hele to don hi{m}
+slepe. [&] reste.
+
+ [Linenotes:
+ 35. _of mihte_ added on margin. || 36. _halst_] MS. _alste_. ||
+ 37._awihst_] the last six letters on margin. At beginning of
+ following line _hst eore belucst mid_. || 38._an_] MS.
+ _[/] = at_. || 44._his_] _he_ MS. || 48._sielfe_] _siele_ MS.
+ || 50._chere_] _chete_ MS.]
+
+is de all [gh]ure drihte. he blisse hus mid d[gh]ies licht.
+h[e] sweue hus mid iestre nicht. Get for an ore ing god
+[gh]escop a niht. He wat wel [/] man[gh]e men bie sa ful of
+[gh]scung. mihti efre s. N [gh]ewld ha{m} selfe. to bigeten
+wrldlic chte. er{}for{55} god haf{} [gh]escepe ha{m} reste. sme
+`wile hare`s u{n}ances. [gh]eet he cwe a wunder word to ar
+sawle bi a wite ysaia{m}. _Nu{m}q{ui}d pot{est} mulier obliuisci
+infante{m} s{uum} u{t} n{on} m{isereatur} fi{lio} u{teri} s{ui}._
+[/] is la lef ma[gh]e wima{n} for[gh]ete{n} his oge cild. [/] hi
+ne milsi. hire brn of hire ogen inno. [&] [gh]ief hi for{}[gh]iet
+ah{}hwer nell c{60} for{}[gh]ete e cwe drihte. be a{m} e he
+fad{er} is [&] lafrd he hi{m} sel{f} cwe{} be e wite. _Si ego
+p{ate}r u{bi} {est} honor m{eus}. si d{ominus} u{bi} {est} ti{m}`or
+m{eu}s._ [/] is. gif ic fader ha{m}. wer his mi ma{n}scipe. [gh]if
+ic. hlaford wer hs mine a[gh]e? er{}fore. G.m. ure king. we
+o[gh]e wr`hmint. hur sceappend al at we bie. ure fader soe
+lufe. ur h`laford{65} drednesse. [&] is is so king e wile wte
+an alle his und{er}eode w hine lufe [&] hwa hine hate. hw hi{m}
+is frend oer fend. [&] er{}for he ha [gh]elaed alle fol[c]. to
+ane d[gh]e. [/] is dome`s d[gh]ee. [/] hi alle er beon be e
+latst. hw seden rst [/] es rndraces wer isent of fif cheen.
+swa ibeo. as fif cheen beo fif lgan. for{}an e god is{70}
+urh esen [gh]ecnw.
+
+ [Linenotes:
+ 56._haf_] _hafd_ MS. || 57._word_] _worder_ MS. || 61._self
+ cwe_] _sel cwed_ MS. || 71._esen_] __ corr. out of _p_.]
+
+Si forme lage [/] is si [gh]cnde lage. e god sett formest an es
+ma{n}nes heorte. [/] is at non man ne don oere. buton [/] e he
+wolde [/] me ded[e] hi{m}. [&] don his nixta{n} al [/] he wolde
+[/] me ded[e]hi{m}. Wi{}ute eser lge ni`s man e [gh]escod
+habbe. rndraces of isser lage wer abel. Seth. enoc. Ne. [&] swce
+gode{75} man. See es mid{de}nard was [gh]estaeled fra{m} a
+forme man to a latst e wr t es [f.57r] wrldes ende. nas tid
+ne tme ne ne wr. [/] god ne send gode mnn his folc forte
+[gh]elaie to his rice. Ac si lge sne adiligde. urh unwreaste
+leahtru{m} [&] manifald snne. er{}efter arerde god as lage urh
+mo[.y]se{n} e heretoche of his{80} folce e he a [gh]ecs. [&]
+wrte his hi{m} self in stanene wax{}br`edene. [&] si [gh]eleste
+sume wle. [&] er{}of were larawes [&] [gh]elaieres Moises [&]
+aaro{n}. [&] samuel. [&] fele ore. Swa la{n}ge [/] si alswa
+swi[e] abrea. [&] adili[gh]ede. urh unhersa{m}nesse. wat hit
+co{m} to a time e god sende e halie witge. [&] hi a arrdon mid
+hare wrte urh es hale gastes{85} gfe `a god lage. [&]
+rihtleceden [/] folc swa se hi mihte{n}. [&] bodeden ure`s
+hlafordes to{}cme ses helendes ih{es}u c{ri}stes. e sceolde his
+a[gh]n wille. urh his gastes [gh]fe in ure heorte wrte. [&] don
+s mid his mihte [/] stef{}creft ne mihte. [&] an esser l[gh]e of
+e wit[gh]in. wer laieres mche.
+
+ [Linenote:
+ 89._ne_ corr. out of _na_.]
+
+Eft bine fece [&] es lare [&] lage swie acolede urh
+manifea[l]d{90} {s}nne. [&] hur [&] hur urh false gdes e lc
+iode ha{m} selfe macde. sume of golde. sm of silure. of treowe.
+of stane. [&] awente godes lof [&] wrhminte fra{m} e sceappende to
+are [gh]esceafte. swa [/] a ure halende wes accenned of a{m}
+unwe{m}mede mede sante Marie. al se midde{n}nard was mid senne
+begripe. [&] al fol`c [gh]ede i{n}{}to e`s diefles mue.
+buto{n}{95} wel fewe of wa{m} his lefe moder wes istriened. he a
+arerd alle godnisse. [&] sette his hale lge. [&] at e mre his.
+[gh]iaf miht [&] stre{n}ce ur{h} e gief of his gaste his hesne to
+fulforie. [/] non ore la[gh]e ne mihte. [&] understande hwu. ri
+ampres were an mancyn r his to cyme. Ure acenneng wes ful. u{r} lif
+unwreast. ur dea grislic. he{100} co{m} [&] brochte ri i{n}[g]
+{er} a[gh]n. he wes acnde of e clene mede. e efer urh lefede
+mede. hi`s lif was hali[gh]e. his dea ful of milce. his clene
+acennende cl{n}sde ure fule acenne{n}de. his hali lif rihtlecede
+ure unwreaste lif. his admoded dea ofer{}co{m}. [&] fordede ure
+sori[gh]e [&] [gh]elice dea. s is [f.57v] si fiere lge.
+
+ [Linenotes:
+ 90._manifeald snne_] _manifead fnne_ MS. || 98._urh_]
+ _url_ MS. || 100._ur_] _un_ MS.]
+
+An isser were rndraces [&]{105} [gh]elaieres a ap{ost}les [&]
+e leorni{n}ch[n]ihtes. er{}efter ures helendes upst[gh]e to
+heuene. a ap{ost}les [&] hare unglenges e[r] efter come hale men
+[&] e hafedmen e nu beo in hale cyrce. [&] wre of domes
+d[gh]e. urh es hali gastes [gh]fe. [&] al{}swa ure helende ha{m}
+lerde. man[gh]e ing [t]ehten a folce to freme. [&] is is si
+fifte lage. An isser beo bedeles{110} [&] laieres to b{e}rie
+archebisc{opes}. [&] biscop{es}. prestes. [&] hare [gh]egeng. Ac ah
+we fif n{m}me. alle hi [beo an] on godes wille. [&] lc of ha{m}
+[gh]estren [&] fulfell ore. Of eses fif ceen [&] of hare
+bedeles we habbe [gh]u [gh]sd. Of e folce we sigge [/] hit
+cu{m} fastlice. fram middenardes anginn alse fele alse deade beo
+alse fele beo to b{er}ie cme. wat frend.{115} wat f. [&] elce
+d[gh]e cce ringe. Ac [gh]ief [gh] habbe und{er}stande [/]
+we [gh]u er sde. eter gate me his scft. [&] er me hi to
+[gh]esceode. Si gate [/] is elces mannes endedee. {an} he step
+ut of ese life into an ore. Ac we sede [gh]ehw. [/] [gh]ief he
+frend were me sceolde [gh]ief hi{m} his mr[gh]e mete [/] he e bet
+mihte abide an{n} more mete.
+
+ [Linenotes:
+ 112._hi_] _hit_ MS. || 118._an_] _[/]_ MS. || _ore_]
+ _oore_ MS.]
+
+Swa hit is here.{120} {an} se gode man e godes lufe ha
+[gh]folged to is ende cu{m}. wite{r}lice wi{}ut uantruce er
+cume e hali engles hi{m} t. [&] [gh]f ha ahte uniwasse oer hit
+wr [gh]ewasse ier pine of e deae e he her le. oer efter mid
+eelice lette. [&] {an} lat me a sawle to merchestowe. [/] his se
+mor[gh]emete si blisse e he ha an ar sawle. at wite [gh]e
+wel.{125} nan halege na his fulle blisse er he under{}f adomes
+dee his licame. [/] wr se fulle mete. a{n} se mann mid sawle [&]
+mid licame und{er}-fang sicernesse of cer blisse. [&] wat
+beli{m}p hit [gh]ief he fend his `e to are gate cu{m}? God urh
+his [f.57v] mucele milce ne letes us nefer fandie. Ac naeles
+[gh]ief he fend his an unwreast mann er beo{130} an
+[gh]erd`ie. e weregede gastes e hine uniredlice und{er}fange
+mi{d} stiarne swupen. Alse fele uneawes alse hade upe him [&]
+sennenn. al swa fendes he er [gh]emet. h[-i]ne to und{er}f. [&] to
+don h[-i]ne into iesternesse. oft a domes d[gh]i alle godes fend
+simle fra{m} his [gh]esece abroden bienn [&] hi[n] to hare lean
+ha{m} e lange scel [gh]eleste.
+
+ [Linenotes:
+ 121._an_] _[/]_ MS. || _witerlice_] _witetlice_ MS. ||
+ 124._an_] _[/]_ MS. || 131._mid_] _min_ MS.]
+
+us hit ha b [&]{135} is. [&] wr oft domesdei. Ac an{n} hit
+er to cum [/] se hlaford e mucele dee. cum fort s [&]
+frend [&] fend. ann cum all his und{er}iede hi{m} to{}fore. er
+he sit mid his derewre [gh]efered mid ni[gh]en anglene had. mid er
+unw[-e]mmed meide his moder. mid his ap{ost}len. mid a
+hgefad{er}en. [&] o hal[gh]e wtien. mid martiren. mi[d]
+hali{140} {con}fessore{n} mid halie meiden. mid al an e er
+midenarde for his lufe werpe abc. [&] lagelice her hi{m} eni.
+wic [gh]ee. wic drednesse wur er. {an} at fer to{}for hi{m}
+abern [/] middenard. {an} si eore alle cwace{} an e sterren
+falle. si sunne [&] se mone aestre for godes b{ri}ctnesse. e
+wlcne to ga. and si hali rode tacne mid e{145} spere [&] mid e
+neiles urh angles beo for ibrocht. an{n} e angles cwacia. [&]
+t richtwse ha{m} adrede. wat sceol se senfulle don. e isecg er
+his richtwise deme. e non ne mae bechece. non beswice. he his
+hi{m} sel{f} witnisse [&] deme. Wat sceol se wrecce don. e bufon
+is[gh] his hlaford e he [gh]egremed fe. under hi{m} helle mu
+open.{150} abuuten hi{m} all folc. hi{m} selfe bi s`ca[n]dlice
+senne beswapen. er ne mi no{n} frend ore helpe. lc had innh to
+do{n}ne a{n} hi{m} selfe. an seie{} ha{m} god e gelt[.y]
+ma{n}ne{n} [gh]e sene[gh]eden. an [gh]eur cenesse. [&] [gh]e scule
+[f.58r] birne an mire cenisse. [Gh]e sene[gh]den alse lange alse
+[gh] lefede [&] [gh]e scule birne alse lo{n}ge as c lefie.
+
+ [Linenotes:
+ 140._o_ corr. out of _to_ | _hali [gh]ewitien_ MS. || 143._an_]
+ _[/]_ MS. || _middenard_] _middernad_ MS. || _an_] _[/]_ MS. ||
+ 144._cwace_] _cwaced_ MS. || 149._self_] _sel_ MS. ||
+ 153._seie_] _seied_ MS.]
+
+Wite into ce fer. e is{155} `[gh]arced mine f [&] his
+[gh]egen. Son[e] hi wre abroden of his [gh]esece. [&] an sone
+ge se hlaford mid his frenden to his mete. [/] his to is esten. e
+sei an an hali write _Delicie m sunt e{ss}e cu{m} filiis
+ho{minum}_. at is. Mine esten beo wunian mid mannen bearnen. Ac we
+sed[en] [gh]u litl her [/] hi sceolde{n} abbe{n} god b{ra}d [&]
+uin. [&] vii{160} sonden. hi sculen habe [/] brad e{}sei ie
+godspel. _Ego su{m} panis uiu{us} q{ui} d{e} c{elo} d{escendi}._ et
+is. Ic m cwuce bread e astah fram hefene. se[gh] ure helende. Se
+e of ese brad ett. ne sterfe he nefer. is bread was maced of
+ane `hwete corne. al{}swa se he cwe [gh]ee godspelle. _Nisi
+{gra}n{um} frum{en}ti_. [&]c. is corn was [gh]esawen{165} urh
+es ngles mu into es meidenes re Marie. in are burh of
+nazareth. is corn c{m} fer`st i{n}ne bethle{m}. [/] cwe us of
+breade. hit wex [&] blewu. in iudea. hit rpede in ier{usa}l{e}m.
+Judas [&] at leore folc hit rpn. [&] deden hit an ar rode alswa
+alse be{}twenen melstanent. Se{}e hit was idon into er berient
+alswa into hfne. anen{170} hit was ibroht up into heofene to es
+hahes hlafordes borde. er hit fet. [&] engles. [&] mancinn in
+cenisse. [&] is is hare b`read. hwer scule we win finden? Al swa
+se he cwe. _Ego su{m} uitis uera._ [&]c.
+
+ [Linenotes:
+ 160._g[r.]od_ MS. || 162._e_] _[q.]e_ MS. || 167._cm_]
+ _cn_ MS. || 170._See_] _sede_ MS.]
+
+
+
+
+VI. THE PROVERBS OF ALFRED
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Jesus College, Oxford, E 29, formerly Arch. i. 29 (J).... written not
+long after 1276 (Anglia xxx, 222).... Our piece is written continuously
+as prose, each stanza forming a paragraph, but iv and v are in one
+without l. 54, which is here supplied, while l. 43 is written at the end
+of the preceding paragraph and similarly the lines beginning viii-xvii,
+xix-xxiii. The scribe was evidently struggling with an original which he
+could not always read; see footnote to l. 105.
+
+".... the copy of the Poema Morale in the same MS. has undergone a
+drastic revision which sets it apart among the versions of that poem,
+and the version of the Owl and Nightingale has suffered, though not to
+the same extent. On the other hand MS. T was copied by a man who was
+incapable of remodelling it; though a ruin, it often preserves in
+details the original."]]
+
+
+INCIPIUNT DOCUMENTA REGIS ALUREDI.
+
+[Headnote: us Que Alured]
+
+
+ ++At Seuorde ste eynes monye. [f. 262r
+ fele Biscopes. and feole. bok ilred.
+ Eorles prute. knyhtes egleche.
+ ar wes e eorl Alu{ri}ch.
+ of are lawe swie wis. 5
+ And ek Ealured englene hurde.
+ Englene durlyng{;}
+ on englene londe he wes kyng.
+ Heom he bi{}gon lre.
+ so ye mawe i{}hure. 10
+ hw hi. heore lif lede scholden.
+ Alured. he wes in englene lond.
+ and king. wel swie strong.
+ He wes king. and he wes clerek.
+ wel he luuede godes werk. 15
+ He wes wis on his word. and war. on his werke.
+ he wes e wysuste mo{n}{;}
+ at wes englelonde on.
+
+
+ii
+
+ ++vs que Alured englene frouer.
+ wolde ye mi leode. lusten ure lou{er}de. 20
+ he u wolde wyssye. wisliche inges.
+ hw ye myhte worldes. wrsipes welde.
+ and ek eure saule. somnen to criste.
+ wyse were e wordes. e seyde e king Alured. |
+ +M+ildeliche ich Munye. myne leoue freond. [f. 262v
+ poure and riche. leode myne 26
+ at ye alle a{}drede. vre dryhten crist.
+ luuyen hine and lykyen. for he is lou{er}d of lyf.
+ He is one. god{;} ouer alle godnesse.
+ He is one gleaw. ou{er} alle glednesse. 30
+ He is one. blisse. ou{er} alle blissen.
+ He is one monne. Mildest mayster.
+ He is one. folkes fader. and frouer.
+ He is one. rihtwis. and so riche king.
+ at him ne schal beo wone. nouht of his wille. 35
+ {e} hine her on worlde. wrie enche.
+
+ [Linenote:
+ 36. _e_] _wc_ MS.]
+
+
+iii
+
+ ++vs que alured. englene urouer.
+ Ne may non ryhtwis king. vnder criste seoluen.
+ Bute if he beo in boke ilered.
+ And he. his wyttes swie wel kunne. 40
+ And he cunne lettres. lokie him{}seolf one.
+ hw he schule his lond laweliche holde.
+
+
+iv
+
+ us que Alured.
+ ++e eorl and e eelyng.
+ ibure vnder gdne. king. 45
+ at lond to leden.
+ myd lawelyche deden.
+ And e clerek and e knyht.
+ he schulle dmen euelyche riht.
+ e poure. and e ryche. 50
+ dmen ilyche.
+ Hwych{}so e mon sowe{;}
+ al swuch he schal mowe.
+ And eu{er}uyches monnes dom. to his owere dure churre.
+
+ [Linenote:
+ 52. After _mon_, erasure of two letters.]
+
+
+v
+
+ [us que Alured.]
+ an knyhte bi{}houe. kenliche on to fne. 55
+ for{}to werie at lond. wi hunger and wi herivnge.
+ at e chireche habbe gry.
+ And e cheorl beo in fry.
+ his sedes to sowen.
+ his medes to mowen. 60
+ And his plouh beo i{}dryue.
+ to vre alre bihoue.
+ is is es knyhtes lawe.
+ loke he at hit wel fare.
+
+
+vi
+
+ ++vs que Alured. 65
+ e mon. e on his youhe. yeorne leorne.
+ wit and wisdom. and i{}writen reden{;}
+ he may beon on elde. wenliche loreu.
+ And e at nule one youhe yeorne leorny.
+ wit and wysdom. and iwriten rede. 70
+ at him schal on elde. sore rewe.
+ enne cume elde.
+ and vnhele.
+ enne beo his wne
+ ful wroe isene. 75
+ Boe heo beo bi{}swike. and eke hi beo a{}swunde.
+
+
+vii
+
+ us que Alured.
+ Wy{}vte wysdome is weole wel vnwur.
+ for ey o mon ahte. huntseuenti Acres.
+ and he hi hadde isowen. alle myd reade golde. 80
+ And [/] | gold greowe. so gres do on eore. [f. 263r
+ nere he for his weole. neuer e furer.
+ Bute he him of frume. freond iwrche.
+ for. hwat is gold. bute ston.
+ bute if hit haue wismon. 85
+
+ [Linenote:
+ 85. After _wismon_, _ut_ deleted.]
+
+
+viii
+
+ us que Alu{re}d.
+ +N+e scolde neuer yongmon howyen to swie.
+ eih him his wyse wel ne lykie.
+ Ne eih he ne welde. al at he wolde.
+ for god may. yeue god after vuele. 90
+ weole after wowe. enne he wule.
+ wel is him at hit ischapen is.
+
+ [Linenote:
+ 91. _enne he wule_ after _yeue_ in l.90.]
+
+
+ix
+
+ us sey Alured.
+ +S+trong hit is to reowe.
+ a{}yeyn e s at flowe. 95
+ so it is to swynke.
+ a{}yeyn vnylimpe.
+ e mon. e on his youhe.
+ swo swinke.
+ and worldes weole her iwin. 100
+ at he may on elde.
+ idelnesse holde.
+ And ek myd his worldes weole.
+ god iqueme er he quele.
+ youe and al at he haue i{}drowe. 105
+ is enne wel bi{}towe.
+
+ [Linenote:
+ 105. _youe_ in darker ink in a space too large for it;
+ similarly _dowees_, l.118; _wlonk_, l.124; _vouh_, l.129;
+ _Mayenes_, l.130.]
+
+
+x
+
+ us que Alured.
+ +M+onymon wene at he wene ne{}arf.
+ longes lyues. ac him lye e wrench.
+ for anne his lyues alre best luuede. 110
+ enne he schal lten{;} lyf his owe.
+ for nys no wrt uexynde a wude. ne a velde.
+ at euer mvwe as feye fur vp{}holde.
+ Not no mon ene tyme.
+ hwanne he schal. heonne turne. 115
+ Ne nomon ene ende.
+ hwenne he schal heonne wende.
+ Dryhten hit one wot. dowees lou{er}d.
+ hwanne [we] vre lif leten schule.
+
+
+xi
+
+ us que Alured. 120
+ +Y+f u seoluer and gold.
+ ye{t}st and weldest in is world.
+ Neu{er} vpen eore.
+ to wlonk. u ny wre.
+ Ayhte nys non ildre istreon{;} 125
+ ac hit is godes lone.
+ hwanne hit is his wille. ar{}of we schulle wende.
+ And vre owe lyf. myd alle for{}leten.
+ anne schulle vre ifon. to vre vouh. gripen.
+ welden vre Mayenes. and leten vs by{}hinde. 130
+
+ [Linenote:
+ 122. _yetst_] _yefst_ MS.]
+
+
+xii
+
+ us que Alured.
+ +N+e{}ilef u nouht to fele. uppe e s at flowe.
+ If u hafst madmes monye and inowe.
+ gold and seoluer. hit schal gnyde to nouht.
+ to duste hit schal dryuen. Dryhten schal | libben euere. [f. 263v
+ Monymon for his gold. haue godes vrre. 136
+ And for his seoluer. hym{}seolue for{}yeme.
+ for{}yete and for{}lese.
+ Betere him by{}come iboren at he nre.
+
+
+xiii
+
+ us que Alured.
+ +L+vste ye me leode. 140
+ ower is e neode.
+ And ich eu wille lre. wit and wisdom.
+ at alle ing ou{er}{}go.
+ syker he may sitte. e hyne haue to i{}vere.
+ For eyh his eyhte him a{}go. 145
+ his wit ne a{}go hym neu{er}{}mo.
+ for ne may he for{}vare.
+ e hyne haue to vere.
+ e wile his owe lyf. ileste mote.
+
+ [Linenote:
+ 149. After _e_, __ erased.]
+
+
+xiv
+
+ us que Alured. 150
+ +I+f u hauest seorewe.
+ ne seye u hit nouht an arewe.
+ seye hit ine sadelbowe. and ryd e singinde for.
+ enne wile wene. et ine wise ne con{;}
+ at e ine wise wel lyke. 155
+ serewe if u hauest. and e erewe hit wot{;}
+ by{}fore. he e mene{;}
+ by{}hynde he e tele.
+ u hit myht segge swyhc mo{n}.
+ at e ful wel on. 160
+ wy{}vte echere ore.
+ he on e Muchele more.
+ By{}hud hit on ire heorte{;}
+ at e eft ne smeorte.
+ Ne let u hyne wite. 165
+ al at in heorte by{}wite.
+
+
+xv
+
+ us que Alured.
+ +N+e schal tu neuere i wif. by hire wlyte cheose.
+ for neu{er} nne inge. at heo to e brynge.
+ Ac leorne hire custe. heo cue hi wel sone. 170
+ For mony mon for ayhte. vuele iauhte.
+ And ofte mon of fayre. frakele icheose.
+ wo is him at vuel wif.
+ brynge to his cotlyf.
+ So him is alyue{;} 175
+ at vuele ywyue.
+ For he schal vppen eore.
+ dreori i{}wure.
+ Monymo{n} singe.
+ at wif hom brynge. 180
+ wiste he hwat he brouhte.
+ wepen he myhte.
+
+
+xvi
+
+ us que Alured.
+ +N+e wur u neuer so wod. ne so wyn{}drunke.
+ at uere segge ine wife. alle ine wille. 185
+ For if u iseye e bi{}vore. ine ivo alle.
+ And u hi myd worde iwreed heuedest.
+ Ne scholde heo hit lete. for ing lyuyinde.
+ at heo ne scholde e for vp{}breyde. of ine baleu{}syes.
+ wymmon is word. wo. [&] haue tunge to swift. 190
+ eyh heo wel wolde.
+ ne{}may heo. hi no{}wiht welde.
+
+
+xvii
+
+ us que Alfred. |
+ +I+delschipe and ou{er}{}prute. [f. 264r
+ at lere yong wif vuele ewes. 195
+ And ofte at wolde.
+ do. at heo ne scholde.
+ ene vnev lihte.
+ leten heo myhte.
+ If heo ofte a swte for{}swunke were. 200
+ eyh hit is vuel to buwe.
+ at beo nule treowe.
+ For ofte Muse e kat. aft{er} hire moder.
+ e mon at let wymmon his mayster iwure.
+ Ne schal he neu{er} beon ihurd. 205
+ his wordes lou{er}d.
+ Ac heo hine schal steorne
+ to{}trayen. and to{}tene.
+ And selde wur he blye and gled.
+ e mon at is his wiues qued. 210
+ Mony appel is bryht wi{}vte. and Bitter wi{}inne.
+ So is mony wymmon. on hyre fader bure.
+ Schene vnder schete. and eyh heo is schendful.
+ So is mony gedelyng. godlyche on horse.
+ and is eyh lutel wur. 215
+ wlonk bi e glede.
+ and [v]uel at are neode.
+
+
+xviii
+
+ us que. Al{ured}.
+ [+N+]Eure u bi ine lyue.
+ e word of ine wyue. 220
+ to swie u. ne arde.
+ If heo beo i{}wreed
+ myd worde. oer myd dede.
+ wymmo{n} wepe for mod.
+ oftere an for eny god. 225
+ And ofte lude [&] stille.
+ for to vor{}drye hire wille.
+ Heo wepe oer{}hwile.
+ for to do e gyle.
+ Salomon hit haue i{}sed. 230
+ at wymmon can wel vuelne red.
+ e hire red folewe.
+ heo brynge hine to seorewe.
+ for hit sey in e lo.
+ as scumes for{}teo. 235
+ hit is i{}furn i{}seyd.
+ [/] cold red is quene red.
+ hu he is vnlede.
+ at folewe hire rede.
+ Ich hit ne segge nouht for an. 240
+ at god ing. ys god wymmon.
+ e mon e hi may i{}cheose. and i{}couere over ore.
+
+ [Linenotes:
+ 219. _Eure_ MS. || 224. _mod_] first stroke of _m_ erased.]
+
+
+xix
+
+ us que Alured.
+ +M+onymon wene at he weny ne arf.
+ Freond at he habbe. ar me him vayre bi{}hat. 245
+ Sey him vayre bi{}vore. and frakele bi{}hynde.
+ so me may ane loe lengust lede.
+ Ne ilef u neu{er} ane mon.
+ at is of feole speche{n}.
+ Ne alle e inge. 250
+ at u i{}herest singe{n}.
+ Mony mon haue swikelne mu.
+ milde and monne for{}cu.
+ Nele he e cue. hwenne he e wule bi{}kache.
+
+
+xx
+
+ us que Alured. 255
+ ++vrh sawe mon is wis. And urh hisele. glev.
+ urh lesinge mon is lo. and urh lure wrenches.
+ And | vnwur. [f. 264v
+ And urh hokede honde. at he bere.
+ him seolue he for{}vare. 260
+ From lesynge u e wune.
+ And alle vnewes u e bi{}schune.
+ so myht u on eode.
+ leof beon in alle leode.
+ And luue yne nexte. he is at e neode gd. 265
+ At chepynge. and at chyreche.
+ freond u e iwurche.
+ wy pou{er}e and wi riche.
+ wi alle monne ilyche.
+ anne myht u sikerliche. sely sytte. 270
+ And ek faren ouer lond le
+ hwider so beo i wille.
+
+ [Linenote:
+ 256. _his ele. mon is glev_ MS.]
+
+
+xxi
+
+ us que Alured.
+ +A+lle world{}ayhte
+ schulle bi{}cumen to nouhte. 275
+ And vyches cunnes madmes. to mixe schulen i{}Multen.
+ And vre owe lif. lutel hwile ileste.
+ for eyh o mon. wolde al e worlde.
+ And al e wunne. e ar{}inne wunye.
+ Ne myhte he ar{}myde his lif. none hwile holde. 280
+ Ac al he schal for{}leten. on a litel stunde.
+ And schal vre blisse{;} to balewe us iwure.
+ Bute if we wurche. wyllen cristes.
+ Nu bienche we anne vs sulue.
+ vre lif to leden. so crist vs gynne lere. 285
+ anne mawe we wenen. at he wule vs wrie.
+ for so seyde salomon. e wise.
+ e mon at her wel de.
+ he cume ar he lyen fo.
+ on his lyues ende. 290
+ he hit schal a{}vynde.
+
+
+xxii
+
+ us que Alured.
+ +N+e gabbe u ne schotte.
+ ne chid u wy none sotte.
+ ne myd manyes cunnes tales. 295
+ ne chid u wi nenne dwales.
+ Ne neu{er} u ne bigynne.
+ to telle ine tyinges.
+ At nones fremannes borde.
+ ne haue u to vale worde. 300
+ Mid fewe word{e}. wismon
+ fele bi{}luken wel con.
+ And sottes bolt is sone iscohte.
+ for{}i ich holde hine for dote.
+ at say al his wille. 305
+ anne he scholde beon stille.
+ For ofte tunge breke bon{;}
+ eyh heo seolf nabbe non.
+
+
+xxiii
+
+ us que Alured.
+ +W+is child is fader blisse. 310
+ Jf hit so bi{}tyde at u bern ibidest.
+ e hwile hit is lutel. ler him mon{}ewes.
+ anne hit is | wexynde{;} hit schal wende ar{}to. [f. 265r
+ e betere hit schal iwure
+ euer buuen eore. 315
+ Ac if u him lest welde. werende on worlde.
+ lude and stille.
+ his owene wille.
+ hwanne cume ealde.
+ ne myht u hyne awelde. 320
+ anne de hit sone.
+ at e bi vnyqueme.
+ Ofer{}howe in ibod.
+ and make e ofte sory{}mod.
+ Bet{er}e e were. 325
+ iboren at he nere.
+ for betere is child vnbore. ane vnbuhsum.
+ e mon e spare yeorde. and yonge child{e}.
+ and let hit arixlye. at he hit areche ne may.
+ at him schal on ealde{;} sore reowe. Am{en}. 330
+
+Expl{iciunt} dicta Regis Aluredi.
+
+
+
+
+VII. MEMENTO MORI
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"As for no. vi."]]
+
+
+ +M+on may longe lyues wene. [f. 252v
+ Ac ofte him lye e wrench.
+ feyr weder turne ofte in to reyne.
+ [&] wunderliche make his blench.
+ ar{}vore mon. u e by{}ench. 5
+ Al schal falwy i grene.
+ waylaway. nys king ne quene.
+ at ne schal drynke of dees drench.
+ Mon er u falle of i bench.
+ yne sunne u aquench. 10
+
+ +N+is non so strong. ne sterk. ne kene.
+ at may ago dees wyer blench.|
+ Yung and olde. briht and schene. [f. 253r
+ Alle he ryue on o streng.
+ Fox and ferlych is his wrench. 15
+ Ne may no mon ar{}to{}yeynes.
+ way{}laway reting ne bene.
+ Mede. liste. ne leches drench.
+ Mon let sunne and lustes ine.
+ wel u do [&] wel u ench. 20
+
+ Do bi salomones rede.
+ Mon. [&] enne u schalt wel do.
+ Do as he e tauhte and seyde.
+ at in endinge e bringe to.
+ enne ne schaltu neu{er} mys{}do. 25
+ Ac sore u myht e adrede.
+ way{}laway such wene to lede.
+ Long lif. and blysse vnder{}fo.
+ Ac de lute in his scho.
+ Hym stilliche. to for{}do. 30
+
+ +M+on hwi nultu e bi{}knowe.
+ Mon hwi nultu e bi{}seo.
+ of fule fule u art isowe.
+ wurmes fode. u schalt beo.
+ her nauestu blisse dayes re. 35
+ Ac i lif al u last in wowe.
+ weylawey de e schal a{}dun rowe.
+ er u wenest heyust to steo.
+ In de schal i lyf endi.
+ And in wop al i gleo. 40
+
+ +W+orld and weole. e bi{}swike.
+ I{}wis heo beo ine ifo.
+ If e world wi weole e slyke
+ at is for to do e wo.
+ are{}fore. let lust ouer{}go. 45
+ And eft hit e like. |
+ weylawey. sore he him bi{}swike. [f. 253v
+ at for one stunde oer two.
+ wurche him pyne. euer{}mo.
+ Mon. ne do u nouht swo. 50
+
+
+
+
+VIII. POEMA MORALE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"i. Lambeth 487 (L), a small quarto, 177 135 mm., of 67 leaves,
+written towards the end of the twelfth century... nos. x, xi. of this
+book are also taken from it. The words printed in clarendon in these
+three pieces are written in red, not inserted afterwards by a rubricator
+but done at the same time as the rest of the text. The PM ends with
+fordemet, l.270, in the middle of a page; the final t has a flourish
+for its cross stroke; the copyist had apparently no knowledge of any
+more.
+
+"ii. iii. Egerton 613, B. M.... has two copies of the PM: the second (e)
+furnishes here a complement to the Lambeth MS. as far as l.370, with
+which it ends; the first (E) is used to complete the text. e was written
+in the first quarter of the thirteenth century, E is somewhat later; the
+former has accents, the latter none.
+
+"iv. Trinity College, Cambridge, B. 14. 52 (T), on vellum, 135 105
+mm.; written early in the thirteenth century.... A leaf is lost after
+f 8, and a new hand begins with f 9; the PM appears to be a distinct MS.
+(Anglia, iv. 408). The initials of each line are capitals and written
+apart from their words. A later hand has glossed aihte 42, goodes; ore
+53, favour, grace; lean 64, deserving; manke 70, Manca, Mancus."]]
+
+[[Passages "printed in clarendon" have been treated as +boldface+.]]
+
+
+ (Lambeth MS.)
+
+ (Trinity MS.)
+
+
+ +ich em nu alder ene ich wes awintre [&] a lare.+ [f. 59v
+ +Ich welde mare ene ich dede mi `wit ahte bon mare.+
+ +Wel longe ich habbe child ibon a worde [&] a dede+
+ +a`h ich bo a wintre ald to [gh]ung ich em on rede.+
+ vnnet lif ich habbe iled. [&] [gh]et me ing ilede. 5
+ enne ich me bi{}enche wel ful sare ich me adrede.
+ mest al [/] ich habbe idon bi{}fealt to child{}hade.
+ Wel late ich habbe me bi{}ocht{;} bute God me nu rede.
+ Fole idel word ich habbe iq{u}een soen ich speke kue.
+ fole [gh]unge dede idon{;} e me of{}inchet nue. 10
+
+ [Linenotes:
+ 2. _[i.][h.][c.] ich_ MS. || _mi [i.][c.][h.] ahte_; _wit_ in
+ margin MS.]
+
+
+ ++Ich am nu elder an ich was a wintre [&] a lore. [f. 1r
+ Ich wealde more an idude mi wit oh to be more
+ To longe ich habbe child iben a worde [&] a dade.
+ eih ibie a winter eald to jung ich am on rade.
+ Vnnet lif ich habbe ilad [&] [gh]iet me inche ilade 5
+ an ibienche me ar{}on wel sore ime adrade.
+ Mast al ich habbe idon is idelnesse [&] chilce.
+ Wel late ich habbe me bi{}oht bute me god do milce.
+ Fele idel word ich habbe ispeken seen ich speken cue.
+ [&] fele [gh]eunge dade idon e me ofinke nue. 10
+
+ Mest al [/] me likede er nu{;} hit me mis{}like
+ a muchel fulie his wil{;} hine solf he biswike.
+ Ich mihte habbe bet idon. hefde ich e isele.
+ Nu ich walde ah ich ne mei{;} for elde [&] for un{}hele.
+ Elde me is bi{}stolen on. er ich hit wiste. 15
+ ne michte ich seon bi{}fore me. for smike ne for miste.
+ Er[gh]e we beo to done god. [&] to ufele al to riste.
+ Mare eie stonde men of monne anne hom do of c{ri}ste.
+ e wel ne do e hwile e ho mu[gh]en. wel oft hit schal rowen{;}
+ enne [gh]e mawen sculen [&] repen [/] ho er sowen. 20
+ Do he to gode [/] he mu[gh]e e hwile [/] he bo aliue.
+ ne lipnie na mon to | muchel to childe ne to wiue. [f. 60r
+ e him solue for[gh]et for wiue ne for childe{;}
+ he scal cumen in uuel stude bute him God bo milde.
+
+ [Linenote:
+ 14. _un{}hel[e.]e_ MS.]
+
+ Alto lome ich habbe igult a werke [&] a worde.
+ Alto muchel ic habbe ispend to litel ileid on horde.
+ Mast al at me likede ar nu hit me mislica.
+ e mu[c]hel fol[gh]e his iwil him selfen he biswica.
+ Ich mihte habben bet idon. hadde ich o isele 15
+ Nu ich wolde ac ine mai for elde [&] for unhale.
+ Elde me is bistolen on ar ich hit iwiste
+ Ne mai ich isien bifore me for smeche ne for miste.
+ Ar[gh]e we be to don god to juel al to riste
+ More eie stonde man of man an him do of criste. 20
+ e wel ne de e hwile he mai wel ofte hit sal him rewen.
+ an alle men sulle ripen at hie ar sewen.
+ Do al to gode at he mu[gh]e ech e hwile he be aliue.
+ Ne lipne noman to muchel to childe ne to wiue. |
+ e e him selfe for[gh]iet for wiue oer for childe [f. 1v
+ He sal cumen on euel stede bute him god be milde. 26
+
+ [Linenotes:
+ 19. _Ar [gh]e_ MS. || _juel_] _j_ corr. out of _[gh]_. ||
+ 23._h_ MS.]
+
+ +Sende+ sum god bi{}foren eow.
+ e hw[i]le [/] [gh]e mu[gh]en to houene. 25
+ for betere is an elmesse biforen{;} enne bo eft{er} souene.
+ Alto lome ich habbe igult a werke [&] o worde.
+ Al to muchel ich habbe ispent. to litel ihud in horde.
+ Ne beo e loure ene e solf{;} ne in mei. ne in ma[gh]e.
+ Soht is [/] is oer`s monnes frond bet{re} en his a[gh]en. 30
+ Ne lipnie wif to hire were. ne were to his wiue
+ bo for him solue ech .M{on}. e `hwile [/] he bo aliue.
+
+ [Linenotes:
+ 27. _[i.][l.]ich_ MS. || 28._[i.][h.] ich_ MS.]
+
+ Sende god biforen him man e hwile he mai to heuene
+ For betre is on almesse biforen an ben after seuene.
+ Ne bie e leuere an e self ne i mi ne i mowe
+ Sot is e is oer mannes frend betere an his owen. 30
+ Ne hopie wif to hire were ne were to his wiue
+ Be for him self afric man e hwile he be aliue.
+
+ +Wis is e to him solue ench+ e hwile e mot libben.
+ for sone wule hine for[gh]eten e fremede [&] e sibbe.
+ e wel ne de e hwile he mai{;} ne scal wenne he walde. 35
+ Monies monnes sare iswinc habbe oft un{}holde.
+ Ne scal na mon don afirst. ne slawen wel to done.
+ for moni mon bihate wel e hit for[gh]ete sone.
+ e .M{on}. e wule siker bon to habben Godes blisse.
+ do wel him solf hwile [/] he mai{;}
+ enne haue he his mid iwisse. 40
+ es riche .M{en}. wene bon siker urh walle [&] urh diche.
+ e de his echte on sikere stude he hit sent to heueneriche.
+
+ Wis e him selue bienche e hwile he mt libben
+ For sone wille him for[gh]iete e fremde [&] e sibbe.
+ e wel ne do e hwile he mai ne sal he an he wolde. 35
+ For manimannes sore iswinc habbe ofte unholde.
+ Ne solde noman don a furst ne laten wel to done
+ For maniman bihote wel at hi for[gh]iete sone.
+ e man e wile siker ben to habben godes blisse.
+ Do wel him self e hwile he mai anne haue hes mid iwisse. 40
+ e richemen wene siker ben u`rch wallen [&] thurh dichen.
+ He de his aihte an siker stede e hit sent to heueriche.
+
+ for er ne erf he bon of{}dred of fure ne of oue
+ er ne | erf he him binimen e lae ne e loue. [f. 60v
+ er ne erf he habben kare of [gh]eve ne of [gh]elde. 45
+ ider he sent. [&] solf bere to lutel [&] to selde.
+ +ider we sculen dra[gh]en+ [&] don wel ofte [&] ilome.
+ for er ne scal me us naut binimen mid wrangwise dome.
+ ider [gh]e sculen [gh]orne dra[gh]en. walde [gh]e god ileue.
+ for ne mei {er} hit ou binimen king ne reue. 50
+
+ [Linenotes:
+ 45. _[gh]eve_] _v_ corr. out of _f_ MS. || 50._er_] _[/]_ MS.]
+
+ For ar`f he ben ofdrad of fure ne of ieue.
+ ar ne mai hit him binime e loe ne e lieue.
+ ar ne arf he habben care of here ne of [gh]ielde 45
+ ider we sende [&] ec bere to litel [&] to selde.
+ ider `we solden drawen [&] don wel ofte [&] ilome.
+ For ar ne sal me us naht binime mid wrong wise dome. |
+ ider we solde [gh]ierne drawen wolde [gh]ie me ileuen. [f. 2r
+ For ne mai hit us binime no king ne no s[.y]rreue. 50
+
+ [Linenotes:
+ 31. After _hire were_, _ac_ erased. || 38._bihote_] _o_
+ above _[a.]_ MS.]
+
+ Al [/] beste [/] we hefden ider we hit solde senden
+ for er we hit michte finden eft. [&] habben buten ende.
+ o e er do eni God for habben godes are.
+ al he hit scal finden eft er [&] hundred fald mare.
+ e et echte wile halden wel hwile e he mu[gh]e es welden. 55
+ Giue hies for godes luue{;} enne de hes wel ihalden.
+
+ Alat beste at we habbe her ider we solde sende.
+ For ar we mihte finden eft. [&] habben abuten ende.
+ Se e her do ani god for`to haben godes ore.
+ Al he hit sal eft finde ar [&] hundredfealde more.
+ Se e aihte wile holde wel e hwile hes mu[gh]e wealden. 55
+ [Gh]ieue hes for godes luue anne do hes wel ihealden.
+
+ [Linenotes:
+ 55._holde_] _o_ above _[a.]_ MS. ||
+ 56._[gh]ieue_] _[gh]_ corr. out of _G_.]
+
+ +Vre swinc [&] ure tile is ofte iwoned to swinden.+
+ Ach [/] e we do for godes luue{;} eft we sculen al finden.
+ Ne scal nan ufel bon un{}bocht. ne nan god unfor[gh]olden.
+ vfel we do al to muchel. [&] god lesse e{n}ne we sculden. 60
+ o e mest do nu to gode. [&] e lest to lae.
+ Eier to lutel [&] to muchel scal u{n}chen eft hom bae.
+ er me scal ure werkes weien bi{}foran e heuen king.
+ and [gh]euen us ure swinkes lan eft{er} ure erninge.
+ +Ech mon mid [/] he hauet. mei buggen houene riche.+ 65
+
+ For ure swinch [&] ure tile is ofte wuned to swinde.
+ Ac al at we [gh]ieue for godes luue al we hit sulen eft finden.
+ Ne sal ar non euel ben unboht ne god unfor[gh]olden.
+ Euel we do al{}to muchel [&] god lasse an we solden. 60
+ Se e mast do nu to gode [&] se last to lothe.
+ Eier to litel [&] to muchel hem sal unche boe.
+ ar me sal ure werkes wei[gh]en bifore an heuen kinge.
+ [&] [gh]ieuen us ure werkes lean after ure erni{n}ge.
+ Africh man mid at he haue mai bugge heueriche 65
+
+ e mare haue [&] e e lesse{;} bae hi | mu[gh]en iliche. [f. 61r
+ Al{}se mid his p`enie alse oer mi his punde.
+ [/] is e wunderlukeste chep{;} [/] eni mon efre funde.
+ [&] e e mare ne mai don{;} do hit mid his gode onke.
+ Alse wel se e e haue golde fele manke. 70
+ [&] oft god kon mare onc en e him [gh]eue lesse.
+ [&] his werkes [&] his we[gh]es his milce. [&] rihtwisnesse.
+ +lutel lac is gode lof{;} [/]+ kume of gode wille.
+ [&] ec{}lete muchel [gh]eue of an e herte is ille.
+ Houene [&] hore he ouer sich. his e[gh]en bo swa brichte. 75
+
+ e e more haue [&] e e lasse boe iliche.
+ Alse on mid his peni se oer mid his punde
+ is is et wunderlukeste ware at animan funde.
+ [&] se e more ne mai don mid his gode ianke.
+ Alse wel se e e haued goldes fele manke. 70
+ And ofte god can more anc an e him [gh]ieue lasse.
+ Al his werkes [&] his weies is milce [&] rihtwi[s]nesse. |
+ Litel lc is gode lef e cume of gode wille [f. 2v
+ [&] elate muchel [gh]ieue an his herte is ille.
+ Heuene [&] ere he ouer sih his eien be ful brihte. 75
+
+ Su{n}ne [&] mone [&] houen fur bo estre a[gh]ein his lihte.
+ Nis him noht for{}holen ni hud. swa muchele bo his mihte.
+ nis hit ne swa derne [idon] ne [a] swa ostre nihte.
+ he wat wet enke [&] hwet do alle q{ui}ke wihte.
+ +Nis na lau{er}d swich se is c{ri}st+. ne king swuch ure drihten. 80
+
+ Nis him no ing forholen swo muchel is his mihte.
+ Ne bie hit no swo derne idon ne on swo uster nihte.
+ He wot hwat enche [&] hwat do alle quike wihte
+ Nis louerd swilch is c{ri}st ne king swilch ure drihte
+ Boe [gh]ieme e his bien bi daie [&] bi nihte. 80
+
+ houene [&] ore [&] al [/] is biloken is in his honde.
+ he de al [/] his wil is{;} a wettre [&] alonde.
+ He makede fisses in e se [&] fu[gh]eles in e lifte.
+ he wit [&] walde alle ing [&] scop alle scefte.
+ he is hord buten horde [&] ende buten ende. 85
+ he ane is eure an ilche stude wende er u wende.
+ he is buuen us [&] bi{}noen. bi{}foren [&] bi{}hinden.
+ e e de godes wille uwer he mei him finden.
+
+ [Linenotes:
+ 82. _[i.][s.] his_ MS. || 83. After _fu[gh]eles in_, _k_ deleted.]
+
+ Heuene [&] ere [&] al at is biloken is in his honden
+ He do al at his wille is awatere [&] alonde.
+ He make e fisses in e sa e fueles on e lofte.
+ He wit [&] wealde alle ing [&] he sop alle safte.
+ He is ord a{}buten ord [&] ende abuten ende 85
+ He is one afre on eche stede wende ar u wende.
+ He is buuen us [&] bineen biforen [&] bihinde
+ e godes wille do aihware he mai[gh] him finde
+
+ [Linenote:
+ 88. _godeswille_ MS.]
+
+ +Helche rune he iher [&]+ wat alle deden.
+ he ur{}siche uches monnes onc. Wi hwat scal us to rede. 90
+ We [/] broke godes hese [&] gulte swa ilome.
+ hwet scule we seggen oer don et e muchele dome.
+ a e luueden unriht [&] ufel lif | leden. [f. 61v
+ Wet sculen ho seggen oer don{;} en e engles bon of{}dred.
+
+ Elche rune he here [&] he wot alle dade
+ He urh{}sih elches mannes anc wi hwat sal us to rade. 90
+ We e breke godes has [&] gulte swo ilome
+ Hwat sulle we seggen oer don {}te muchele dome
+ We e luueden unriht [&] euel lif ladden
+ Hwat sulle we seggen oer don ar ngles be ofdradde
+
+ [Linenotes:
+ 92. After _don_, an erasure of about
+ ten letters. || 93._unriht_] _r_ corr. out of _l_ MS.]
+
+ +hwet sculen we bere{n}+ biforen us mid hom scule we iquemen. 95
+ o e neure god ne dude e houenliche deme.
+ er sculen bon doule swa fole [/] wulle us for{}wreien.
+ [&] nabbe hi naing for[gh]eten of al [/] ho ise[gh]en.
+ Al [/] we mis{}duden her{;} ho hit wulle kue ere.
+ [buten w habbe hit bt. e hwile w her wre] 100
+ Al ho habbe in hore write{;} [/] we mis{}duden here.
+ ach we nusten ne ni{}se[gh]en. ho weren ure ifere.
+
+ [Linenote:
+ 100. Supplied from MS. e.]
+
+ Hwat sulle we beren us biforen mid hwan sulle we iq{ue}me 95
+ We e nafre god ne duden an heuenliche deme. |
+ ar sulle ben deflen swo fele at wille us forwreien. [f. 3r
+ Nabbe hie no ing for[gh]ieten of at hie her iseien.
+ Alat hie iseien her hie wille cuen are
+ Bute we haben hit ibet e hwile we here waren. 100
+ Al hie habbe on here write at we misduden here.
+ eih we hes ne niseien hie waren ure iferen.
+
+ +Hwet sculen ordlinghe`s don.+ a swicen [&] ta forsworene
+ hwi bo fole iclepede. [&] swa lut icorene.
+ wi hwi weren ho bi{}[gh]eten to hwon weren ho iborene. 105
+ [/] scule{n} bon to dee idemet. [&] eure ma for{}lorene.
+ Ech .M{on}. scal him solue er bi{}clepie [&] bideme{n}.
+ his a[gh]en werch [&] his onc te witnesse he scal {t}emen.
+ ne mei him na .M{on}. alsa wel demen ne alswa rihte
+ for nan ne knau him ase [gh]ere{;} buten ane drihte. 110
+ Ech .M{on}. wat him solue best{;} his werkes. [&] his wille.
+ e e lest wat bi{}sei ofte mest{;} e hit al wat is stille.
+ nis nan witnesse alse muchel se mo{n}ne`s a[gh]en horte.
+ Wa se sei [/] he bo hal. him solf wat best his smirte.
+
+ [Linenotes:
+ 105. _[w.] hwon_ MS. || 108. _temen_] _demen_ MS. || 111.before
+ _werkes_, _werhes_ deleted.]
+
+ Hwat sullen horlinges don es wichen [&] e forsworene
+ Wi swo fele be icleped swo fewe bed icorene
+ Wi hwi waren hie bi[gh]iete to hwan waren hie iborene. 105
+ e sulle ben to deae idemd [&] afremo forlorene.
+ Elch man `sal ar biclepien himselfen [&] ec demen.
+ Hi{s} o[gh]en werc [&] his anc to witnesse he sal temen.
+ Nemai him noman alse wel demen ne alse rihte
+ For non ne cnowe hine alse wel buten one drihte. 110
+ Man wot him self best his werkes [&] his wille.
+ Se e last wot he sei ofte mast se it al wot is stille
+ Nis no witnesse alse muchel se mannes o[gh]en hierte
+ Hwo se sei at hie be hol him self wot his smierte.
+
+ [Linenote:
+ 108. _His_] _Hic_ MS.]
+
+ +Ech .M{on}. scal h[i]m solf demen+ to dee oer to liue. 115
+ a witnesse of his a[gh]en werch{;} hine er{}to scal driue.
+ Al et ech .M{on} haue idon soen he com to mo{n}ne
+ sculde he | hit sechen o boke iwriten he scal ienchen enne. [f. 62r
+ Ah drihten ne deme nenne .M{on}. eft{er} his biginnigge.
+ ah al his lif scal bon suilch bo his endinge. 120
+
+ Elch man sal him selfen demen to deae oer to liue. 115
+ e witnesse of his o[gh]en werc to oer an hine sal driue.
+ Alat afri man haue idon seen he cam to manne
+ Swo he hit iseie abc iwrite he sal hit enche anne.
+ Ac drihte ne deme noman after his biginninge
+ Ac al his lif sal ben teald after his endinge. | 120
+
+ +[gh]ef [/] his uuel al hit is uuel+ [&] God [gh]efe god his ende.
+ God [gh]eue [/] ure ende bo god. [&] wite [/] he us lende.
+ e .M{on}. [/] uuel don na god. ne neure god lif leden.
+ er de [&] dom come to his dure he mei him sare adreden.
+ [/] he ne mu[gh]e enne biden are. for [/] itit ilome. 125
+ for{}i he is wis e biet [&] bit [&] bet bi{}fore dome.
+ +Wenne de is attere dure+ wel late he bidde are.
+ Wel late he lathe uuel werc{;} e ne mei hit don ne mare.
+
+ [Gh]ief e endinge is god al hit is god
+ [&] euel [gh]ief euel is e ende. [f. 3v
+ God [gh]ieue at ure ende be god [&] [gh]ieue at he us lende.
+ Se man e nafre nele don god ne nafre god lif lade.
+ Are dea [&] dom cume to his dure he mai[gh] hi{m} sore a{}drade
+ at he ne mu[gh]e anne bidden ore for at itit ilome. 125
+ For{}i he wis e bit [&] bi[gh]iet [&] bet bifore dome.
+ anne e dea is ate dure wel late he bidde ore.
+ Wel late he late euel werc an he hit ne mai don no more.
+
+ [/] achten we to leuen wel. for ure drihten solf hit seide.
+ A hwilke time se eure .M{on}. of inch his mis{}dede. 130
+ Oer raer oer later{;} milce he scal imeten.
+ Ac {}e [/] er naf[] nocht ibet{;} wel muchel he haue to beten.
+
+ [Linenotes:
+ 130. _in[g.]ch_ MS. || 132. _e_] _we_ MS.]
+
+ Senne lat e [&] u nah hi{m} an u hit ne miht do no more{;}
+ For{}i he is sot e swo abit to habben godes ore. 130
+ eih hweere we hit leue wel for drihte self hit sade.
+ Elche time sal e man of{}unche his misdade
+ Oer raer oer later milce he sal imete.
+ Ac e e her naue ibet muchel he haued to bete
+
+ [Linenote:
+ 133. After _imete_, _ac_ erased.]
+
+ +Monimon seit hwa rech of pine e scal habben ende+.
+ Ne bidde ich na bet bo alesed a domes dei of bende.
+ lutel he wat wet is pine. [&] lutel he hit scawe 135
+ hwice hete is er a saule wune hu biter wind er blawe.
+ hefde he bon er enne dei oer twa bare tide{;}
+ nolde he for al middenerd e erdde er abiden.
+ et habbe iseid [e] comen onen a hit wisten mid iwissen.
+ wa wur sor[gh]e seue[gh]er. for souenihte blisse. 140
+
+ Maniman sei hwo reche pine e sal habben ende 135
+ Ne bidde ich no bet bie ich alesed a domesdai of bende.
+ Litel wot he `hwat is pine [&] litel he cnowe
+ Hwilch hit is ar sowle wunie hwu biter wind ar blowe.
+ Hadde he ben ar on oer two bare tiden.
+ Nolde he for al midden{}eard e ridde ar abiden. 140
+ at habbed isaid e come anne it wiste mid iwisse.
+ Wo wure sore[gh]e seue [gh]ier for seue nihte blisse.
+
+ [Linenotes:
+ 137. _[h.]is_ MS. || After _cnowe_, erasure of _hwil_. ||
+ 140.After _Nolde_ erasure of two letters. || _almidden_ MS.]
+
+ +In hure blisse e | e ende haue.+ for endelese pine. [f. 62v
+ betere is wori water drunch{;} en atter meind mid wine.
+ Swines brede is swie swete. swa is of wilde dore.
+ alto dore he is abuh{;} e [gh]ef er fore his swore.
+ Ful wombe mei lihtliche speken of hunger. [&] of festen{;} 145
+ swa mei of pine e ne cnau e scal a ilesten.
+ Hef he ifonded su{m}me stunde{;} he wolde al seggen oer.
+ Et lete him were wif. child. suster. feder [&] broer.
+
+ [Linenote:
+ 144. _abuh_] _abu[t.][e.]h_ MS.]
+
+ [&] ure blisse e ende haue for ende{}lease pine
+ Betere is wori water an atter imengd mid wine.
+ Swines brade is wel swete swo is of wilde diere. 145
+ Ac al to diere he hit abui e [gh]ief ar{}fore his swiere.
+ Ful wombe mai lihtliche speken of hunger [&] of fasten
+ Swo mai of pine e not hwat is pine e sal ilasten. |
+ Hadde fonded sume stunde he wolde seggen oer [f. 4r
+ Elate him ware wif [&] child suster [&] fader [&] broer. 150
+
+ +Al he walde [&] oerluker don [&] oerluker enche{n}+
+ Wenne he bi{}ohte on helle fur e nawiht ne mei quenchen. 150
+ Eure he walde her inne wawe [&] ine wene wunien{;}
+ Wi [/] e mihte helle pine bi{}flien [&] bi{}sunien
+ Et lete him were al world wele [&] orliche blisse.
+ for to [/] muchele blisse cumen is mure mid iwisse.
+
+ [Linenote:
+ 152. Before _e_, _me_ deleted.]
+
+ Al he wolde oerluker don [&] oerluker enche
+ an he biohte an helle fur at no{}wiht ne mai quenche.
+ Afre he wolde her in wo [&] in wane wunien
+ Wi{}an he mihte helle fur biflen [&] bisunien.
+ Elate him ware al wele [&] ereliche blisse 155
+ For to e muchele blisse cume is murie mid iwisse.
+
+ [Linenote:
+ 153. After _wunien_, _wi an he mihte_ erased.]
+
+ +Iwule nu cumen eft to e dome [/] ich er ow of sede+ 155
+ A a dei [&] at ta dome us helpe c{ri}st [&] rede.
+ er we mu[gh]en bon ee offerd [&] herde us adrede{n}.
+ er he scal al son him bi{}foren his word [&] ec his deden.
+ Al scal er bon enne cud er me{n} lu[gh]en her ent stelen.
+ Al scal er bon a{n}ne unwron{;}
+ [/] men wru[gh]en her [&] helen. 160
+ We sculen alre monne lif iknauwen al{}se ure ahen.
+ er sculen eueni{n}gges bon e riche [&] e la[gh]e.
+ Ne scal na mon skamie er ne erf he him a{}dreden.
+ Gif him her of{}inc | his gult [&] bet his misdede. [f. 63r
+ for him ne scame ne ne grome e sculen bon ibor[gh]en. 165
+
+ [Linenote:
+ 163. _skamie_] _smakie_ MS.]
+
+ Ich wulle nu cumen eft to e dome e ich eow ar of sade.
+ On e daie [&] on e dome us helpe crist [&] rade
+ ar we mu[gh]en ben sore offerd [&] harde us ofdrade.
+ ar elch sal al isien him biforen his word [&] ec his dade. 160
+ Al sal ar ben anne cu at men lu[gh]en her [&] halen.
+ Al sal ar ben anne unwrien at men her hudden [&] stalen.
+ We sullen alre manne lif icnowen alse ure o[gh]en
+ ar sullen efninges ben to e heie [&] to e lo[gh]e.
+ Ne sal eih no man samie iar ne arf he him adrade. 165
+ [Gh]ief him her ofinche his gult [&] bet his mis{}dade.
+ For hem ne same ne ne grame e sulle ben ibore[gh]e
+
+ [Linenotes:
+ 157. _[e.]f[t.]_ _eft_ MS. || 165. _iar_] _a_ corr.
+ out of _e_.]
+
+ +Ach o{}re+ habbe scome [&] grome [&] oft fele sor[gh]e.
+ +e do{m} scal sone bon idon+ ne lest he nawiht lo{n}ge.
+ ne scal him na mon mene er of st{re}nge ne of wronge.
+ e sculen habbe herdne dom a her weren herde.
+ a e uuele holden wreche men [&] uuele la[gh]e redde. 170
+ Ec efter [/] he ef idon sal er enne [beon] idemet.
+ [blie mei h enne beon. e god hf wel icwemed]
+
+ [Linenote:
+ 172. Supplied from MS. e.]
+
+ Ac ore habbe same [&] grame [&] oer fele sore[gh]e.
+ e dom {s}al ben sone idon ne last hit nowiht longe
+ Ne sal him noman mene ar{}of strence ne of wronge 170
+ o sulle habben hardne dom e here waren hardde
+ o e euel hielden wreche men [&] euel la[gh]e arerde.
+ Elch after at he haue idon sal ar ben anne idem{d}
+ Blie mai he anne ben e god haue wel iquemd.
+
+ [Linenotes:
+ 169. _sal_] _al_ MS. || 173. _idem_ MS.]
+
+ +Alle a i sprunge bo+ of adam [&] of eue.
+ Alle hi sculen cumen ider for soe we hit ileue.
+ a e habbe wel idon efter hore mihte. 175
+ to houene riche hi sculen faren for mid ure drihte.
+ a e habbe doules werc idon. [&] er inne bo ifunde.
+ hi sculen faren for mid him in to helle grunde.
+ er hi scule{n} wunien a buten are [&] ende.
+ Ne breke neure drihte helle gate for lesen hi of bende. 180
+
+ [Linenote:
+ 178. _mid [m.][i.][d.]_ MS.]
+
+ Alle o e sprunge be of ada{m} [&] of eue 175
+ Alle hie sulle ider cume for soe we hit ileued. |
+ o e habbed wel idon after here mihte [f. 4v
+ To heueriche hie sulle fare for mid ure drihte.
+ o e deueles werkes habe idon [&] ar{}inne be ifunde
+ Hie sulle fare for mid hem in{}to helle grunde. 180
+ ar hie sulle wunien abuten ore [&] ende.
+ Brec nafre eft crist helle dure for lesen hem of bende
+
+ [Linenotes:
+ 180.After _fare_, __ elided.]
+
+ +Nis na sullic ech hom bo wa [&] hom bo uneade.+
+ Ne scal neure eft c{ri}st olie de for lesen hom of deae.
+ Enes drihten helle brec his fro{n}d he ut brochte.
+ him solf he olede de for him . wel dore he hom bohte.
+ Nalde hit mei do for mei. ne sust{er} for broer. 185
+ nalde hit sune do for fader. ne na mon for oer.
+
+ Nis no sellich eih hem be wo [&] eih hem be uneae
+ Ne sal nafre eft crist olien dea for lesen hem of deae.
+ nes drihten helle brac his frend he ut brohte 185
+ Him self he olede dea for hem wel diere he hes bohte.
+ Nolde hit mo[gh]e don for mai ne suster [for] broer
+ Nolde sune don for fader ne no man for oer.
+
+ +Vre alre lau{er}d+ for his relles ipined wes a rode.
+ vre bendes he unbon[d] [&] bohte us mid his blode.
+ We [gh]eue | unee for his luue a stuche of ure brede. [f. 63v
+ Ne enke we noht [/] he scal deme a q{ui}ke [&] a dede. 190
+ Muchele luue he us cudde. walde we hit und{er}sto{n}de
+ [/] ure eldre misduden{;} we habbe uuele on honde.
+ De com in is middenerde urh es doules honde.
+ [&] sake [&] sor[gh]e [&] swinc a wat{er}e [&] a londe.
+
+ Vre alre louerd for his ralles ipined he was arode
+ Ure bendes he unbond [&] bohte us mid his blode. 190
+ We [gh]ieue uneae for his luue a steche of ure breade
+ Ne enche we naht ar at sal deme e q{ui}ca [&] e deade.
+ Muchel luue he us kedde wolde we hit understonde.
+ at ure elderne mi`sduden we habe euel an honde.
+ Dea cam in is middenrd urh ealde deueles onde 195
+ [&] senne [&] sore[gh]e [&] iswinch awatere [&] [a]londe.
+
+ [Linenote:
+ 194. _misduden_] _u_ over _[e.]_ MS.]
+
+ +Vre forme fader+ gult. we abu[gh]e alle. 195
+ [eal his f spring efter hi{m}. en hearme is bi{}fealle.]
+ urst [&] hunger. chele [&] hete. helde [&] unhele.
+ urh him de com in is middenerd [&] oer unisele.
+ Nere na{}mon elles ded ne sec ne nan unsele.
+ ac mihten libben eure ma a blisse [&] a hele. 200
+ lutel hit u{n}che moni mon. ac muchel wes a su{n}ne.
+ for hwam alle olie de e comen of hore cunne.
+
+ [Linenote:
+ 196. Supplied from MS. e.]
+
+ Vre foremes faderes gult we abuge alle
+ Al his ofsprung after him in harem is biualle
+ urst [&] hunger. chele [&] hete [&] alle unhale.
+ urh dea cam in is midden{}eard [&] oer unisale. 200
+ Nare noman elles dead ne sic ne unsele
+ Ac mihte libbe afremo ablisse [&] an hale. |
+ Litel lac is gode lief e cume of gode wille. [f. 5r
+ [&] elate muchel [gh]ieue an his herte is ille
+ Litel hit unche maniman ac muchel was e senne 205
+ For hwan alle olie dea e comen of here kenne
+
+ +Hore sunne+ [&] ec ure a[gh]en sare us mei of{}inche.
+ urh su{n}ne we libbe alle in sor[gh]e [&] in swinke.
+ Suen God nom swa muchele wrake for are misdede{;} 205
+ We e swa muchel [&] swa ofte mis{}do. we mu[gh]en ee us adrede.
+ Adam and his of{}spru{n}g for are {b}are sunne.
+ Wes fele undret wintre an helle pine [&] an unwunne.
+ a e ledden hore lif mid unriht [&] mid wrange.
+ buten hit gode`s milce do ho sculen bon er wel longe. 210
+ Godes wisdom is wel muchel [&] alswa is his mihte
+ [&] nis his milce naut lesse. ac bi an ilke iwichte.
+
+ [Linenotes:
+ 203. _[h.][o.][r.][e.] ure_ MS. || 207. _bare_] _are_ MS. ||
+ 210._do_] _do[n.]_ MS.]
+
+ Here senne [&] ec ure o[gh]en us mu[gh]e sore of{}unche
+ For senne we libe alle her in sore[gh]e [&] in swunche.
+ Seen god na{m} swo mukel wrache for one misdede
+ We e swo ofte misdo we mu[gh]en us eae ofdrade. 210
+ Adam [&] al his ofspreng for one bare senne.
+ Was fele hundred wintre an helle a pine [&] unwenne.
+ o e lade here lif mid unrihte [&] mid wronge
+ Bute hit godes milce do hie sulle wunie ar longe.
+ Godes wisdom is wel muchel [&] alsse is his mihte 215
+ Ac nis his mihte nowiht lasse ac bier ilke wihte.
+
+ [Linenotes:
+ 207. After _mu[gh]e_, _rewen_ deleted MS. || 210._o_ altered
+ to _e_.]
+
+ +Mare he ane mei+ for{}[gh]euen. en | al folc gulte cunne. [f. 64r
+ Sulf douel mihte habbe{n} milce. [gh]if he hit bigunne.
+ a e godes milce seche{;} he iwis mei ha ifi{n}den. 215
+ Ac helle king is are{}les with a e he mei binden.
+ e e de is wille mest{;} he haue wurst mede.
+ His ba{} scal bon wallinde. his ba sca{l} bon berni{n}de glede.
+
+ [Linenotes:
+ 218. _ba[/]_ MS. || _scal_] _scab_ MS.]
+
+ More he one mai[gh] for[gh]ieue an alle folc gulte cunne
+ Self deuel mihte habben milce [gh]ief he hit bigunne.
+ ee godes milche sec iwis he mai hes finden
+ Ac helle king is ore{}leas wi o e he mai binden. 220
+ Se de his wille mast he sal habbe werest mede
+ His ba sal be wallinde pich his bed barnende glede.
+
+ [Linenotes:
+ 213. After _lif_, an erasure, on which _mid_. || 214._do_
+ corr. out of _to_. || 215._mulchel_ MS. || After _[&]_, an
+ erasure.]
+
+ +Wurst he de his gode frond{;}+ enne his fulle fond{;}
+ God scilde alle godes frond. a wih swilche freonde. 220
+ Neure in helle hi com. ne er ne come reche.
+ ach ich elches worldes wele. er me mahte feche
+ [/] his wulle seggen on at wise men us seiden.
+ [&] aboken hit writen er [me] mei hit reden.
+ Ich hit wille seggen an e hit hom solf nusten. 225
+ warni hom wi hore unfrome. [gh]if ho me wulle lusten.
+ vnd{er}stonde nu to me edi men [&] arme.
+ Ich wulle tellen of helle pin{;} [&] wernin ow wi herme.
+ In helle his hunger [&] urst{;} twa uuele iuere.
+ as olie a [e] weren maket niinges here. 230
+
+ [Linenote:
+ 229._[i.][s.] his_ MS.]
+
+ Werse he do his gode wines an his fiendes
+ God silde alle godes friend wi swo euele friende.
+ Nafre an helle ine cam ne cumen ich ar ne reche 225
+ eih ich aches woreldes wele are mihte feche.
+ eih ich wille seggen eow at wise men us saden
+ [&] [a] boc hit is write ar me hit mai rade. |
+ Ic wille seggen hit o e hit hem self nesten [f. 5v
+ [&] warnin hem wi here unfreme
+ [gh]ief hie me wille hlesten. 230
+ Vnderstonde nu to meward eadimen [&] arme
+ Ich wille tellen eow of helle pine [&] warnin eow wi harme.
+ An helle hunger [&] urst euel two iferen.
+ os pine olie o e ware meteniinges here.
+
+ [Linenotes:
+ 225.Before _reche_, __ erased MS. || 230.After _here_,
+ an erasure of one letter MS.]
+
+ +er is waning [&] wow.+ eft{er} eche streche.
+ ho fare from hete to hete. [&] hech to frure e wreche.
+ enne hi bi in ere hete{;} e chele him unchet blisse.
+ enne hi cume eft to e chele{;} of hete hi habbe misse.
+ hi hem de wa inoch nabbe hi nane blisse. 235
+
+ ar is woning [&] wop after ache strate 235
+ Hie fare fram hate [to] chele fra{m} chele to hate.
+ []an hie be in e hate chele hem unche blisse
+ []an hie cume eft to chele of hate hie habbe misse.
+ [E]ier do `hem wo inoh nabbe none lisse.
+
+ +Nute hi hweer hem de {w}urs+ mid neure nane wisse.
+ hi walke eure [&] seche reste | ac `ho ne mu[gh]en imeten. [f. 64v
+ for{}i e ho nolden e hwile [/] ho mihten here sunne beten.
+ ho seche reste er nis nan. for{}i ne mu[gh]en hi es finden.
+ Ac walke weri up [&] dun{;} se wat{er} de mid winde. 240
+ o bo a e weren her a anke unstedefeste.
+ [&] a e gode biheten heste [&] nolden hit ileste.
+ a e god werc bigunnen [&] ful enden hit nolden.
+
+ [Linenotes:
+ 236. _wurs_] _urs_ MS. || 237. _m[o.]u[gh]en_ MS.]
+
+ [N]iten hweer hem do wers to nafre none wisse. 240
+ [H]ie walke afre [&] seche reste ac hie hes ne mu[gh]en imeten.
+ [F]or{}i e hie nolde e hwile hie mihten here senne beten.
+ [H]ie sec`he reste ar non nis ac hie hies ne mu[gh]en ifinden.
+ [A]c walke weri up [&] dun se water do mid winde
+ []at be o e waren her an anc unstedefaste 245
+ [[&]] o e gode biheten aihte [&] hit him ilaste.
+ [[&]] o e god werc bigunnen [&] ful endin hit nolden.
+
+ +Nu witen her.+ [&] nue er. [&] nusten hwat hi wolden.
+ er is bernunde pich hore saule to baien inne. 245
+ a e ledden here lif in werre [&] in winne.
+ er is fur [/] is undret fald hattre. ene bo ure.
+ Ne mei q{ue}nchen salt weter ne uersc of e burne.
+ is is [/] fur [/] efre bernd ne mei nawiht hit que{n}chen{;}
+ er inne bo a e was to lof wreche men to swenchen. 250
+ a e weren swikelemen [&] ful of uuel wrenchen.
+ a e mihten uuel don. e e lef hit wes to enchen.
+ e luueden tening [&] stale. hordom [&] drunken.
+ [&] a doules werche blieliche swunken.
+
+ [N]u waren her [&] nu ar [&] nesten hwat he wolden
+ []ar is pich at afre walle ar sulle wunien inne
+ []o e lade here lif on werre [&] an unwinne. 250
+ []ar is fur is hundredfeald hatere an be ure.
+ [N]e mai hit quenche salt water ne auene stream ne sture.
+ []is is at fur at afre barne
+ ne mai no wiht [hit] quenche.
+ []ar{}inne be e was to lef wreche men to swenche. |
+ o e [waren] swikele men [&] ful of euele wrenchen. [f. 6r
+ [&] o e mihten euel don [&] lief hit was to enchen. 256
+ e luueden rauing [&] stale hordom [&] druken
+ [&] an defles werkes blieliche swunken.
+
+ [Linenotes:
+ 248. _[m.]esten_ MS. || 250. After _[&]_, _h_ erased MS. ||
+ 258._blieliche_] second _i_ corr. out of _l_.]
+
+ a e weren swa le{s}e [/] me ho{m} ne mihte ileuen. 255
+ Med{}ierne domes men. [&] wro{n}gwise reuen.
+ [/] oer mo{n}nes wif lof. his a[gh]en et{}lete.
+ o e sungede muchel{;} a drunke [&] an ete.
+ e wreche mon binom his ehte. [&] leide his on horde.
+ [/] lutel let of godes borde. [&] godes worde. 260
+ [&] o e his a[gh]en nalde [gh]euen er he isech | e node [f. 65r
+ Ne nalde iheren godes sonde. enne he hit herde bode.
+ e [/] is oers mo{n}nes ing. loure ene hit sculde.
+ [&] weren to gredi of solure [&] of golde.
+ [&] a e untrownesse duden on e ho scu`lden bon holde. 265
+
+ [Linenote:
+ 255. _lese_] _lele_ MS.]
+
+ o e waren swo lease men at mes ne mihte leuen
+ Med[gh]ierne domes men [&] w`rongwise reuen. 260
+ o e oer mannes wif was lief her o[gh]en elate
+ [&] o e sunegeden muchel on druken [&] on ate.
+ e wreche men binomen here aihte [&] leide his on horde.
+ e litel lete of godes bode [&] of godes worde.
+ [&] e his o[gh]en nolde [gh]ieue ar he iseih e niede 265
+ Ne nolde ihere godes men an he sat at his biede.
+ o e was oer mannes ing leuere an hit solde
+ [&] waren alto gradi of siluer [&] of golde.
+ o e untrewnesse deden an e he solden ben holde.
+
+ [Linenotes:
+ 261.After _was_, erasure of three letters MS. ||
+ 263.After _men_, one letter erased.]
+
+ [&] leten et ho sculden don. [&] duden [/] ho wolden.
+ a e weren eure abuten isse worldes echte.
+ [&] duden al [/] e lae gast hechte to [&] tachte.
+ [&] alle e en anigewise doulen i{}que{m}de.
+ a bo nu mid him in helle fordon [&] fordemet. 270
+
+ [Linenotes:
+ 267. _we[n.]ren_ MS. || 269. _iquemde_] _iquende_ MS.]
+
+ [&] leten al at hie solden don [&] deden at hie wolden. 270
+ o e waren [gh]ietceres of is wereldes aihte
+ [&] dude al at e loe gost hem tihte to [&] taihte.
+ [&] Al `o e ani{}wise deuel iquemde
+ o be mid h{i}m in helle fordon [&] demde.
+
+ [Linenote:
+ 274. _hem_ MS.]
+
+
+(EGERTON MS., SECOND COPY.)
+
+ Bute e f{}ufte sare heore mis{}dede. [f. 69r
+ [&] gunne heore gultes beten [&] betere lf lde.
+ er beo neddren [&] snaken. uete [&] frute.
+ a tere. [&] frete. e uuele speke. e ni fulle. [&] te prute.
+ Neure sunne er ne scn. ne mone ne steorre. 275
+ er is muchel godes hate. [&] muchel godes eorre.
+ ure er s uuel smch. usternesse [&] eie.
+ nis er neure oer lht. ene e swierte leie.
+ er ligget ladliche fund. in strange rakete[gh]e.
+ [/] beo a e wre mid gode on heuene wel he[gh]e. 280
+ er beo ateliche fund. [&] eisliche wihte.
+ as scule a wrecche {}fon. e sune[gh]ede urh sihte.
+ er is e lae sathanas. [&] belzebud s ealde.
+ eae hi mu[gh]en beo f{}drd. e hne scule bi{}healde.
+
+ [Linenote:
+ 283. _is_ _[i.][s.]_ MS.]
+
+ Bute o e ofuhte sore here misdade 275
+ [&] Gunne here gultes bete [&] betere lif lade.
+ ar be naddren [&] snaken. eueten [&] fruden
+ e tere [&] frete o euele swiken e nifule [&] e prude
+ Nafre sunne ar ne sine ne mone ne storre.
+ ar is muchel godes hete [&] muchel godes oerre. | 280
+ Afre ar is euel smech iesternesse [&] eie [f. 6v
+ Nis ar nafre oder liht an e swarte leie.
+ ar lige ateliche fiend in stronge raketeie
+ at be o e waren mid god angles swie heie.
+ at be ateliche fiend [&] Eiseliche wihten 285
+ o sulle e wreche sowle isien e sinegeden urh sihte
+ ar is se loe sathanas [&] belzebub se ealde
+ Eae he mu[gh]en ben sore ofdrad e sullen hes bihealde.
+
+ [Linenote:
+ 277. _fruden_] _d_ corr. out of _ct_ MS.]
+
+ Ne mei nan heorte hit ienche. ne tunge ne can telle. 285
+ hu muchel pne na hu uele sunden nne helle.
+ Wi a pine e er beo. nelle ich eow naht leo[gh]en.
+ nis hit bute gamen [&] glo. eal [/] man mei hr dreo[gh]en.
+ End [gh]ut ne de heo{m} naht sa w. n a lae bende. |
+ [/] h wite [/] heore pne sceal neure habbe ende. [f. 69v
+ ar beo a heene men. w[]re la[gh]e{}liese. 291
+ e nes naht f godes bi{}bode. ne f godes hse.
+ [U]uele cristene men. h beo heore ifere.
+ a e heore cristen{}dom. uuele heo`lde hre.
+ [[Gh]]ut h beo wurse stede. on er helle grunde. 295
+ ne sculen h neure cume{n} t. for marke ne for punde.
+ [N]e mei heo{m} naer helpen er. bede ne elmesse.
+ for nis naer inne helle. re ne for{}[gh]iuenesse.
+
+ [Linenote:
+ 290. After _habbe_, _l_ erased.]
+
+ Nemai non herte hit enche ne tunge hit ne mai telle
+ Hwu muchele pine ne hwu fele senden in helle 290
+ Of o pine e ar bie nelle ich eow naht lie
+ Nis hit bute gamen [&] glie of at man mai here drie.
+ [&] [gh]iet ne do hem naht alse wo in e loe bende
+ Swo at he witen at here pine sal nafre habben ende
+ ar be e haene men e waren la[gh]e{}lease. 295
+ e nes naht of godes bode ne of godes hease.
+ Euele cristene men hie be here iferen
+ o e here cristendom euele hielden here.
+ [&] [gh]iet he be awerse stede anier helle grunde
+ Ne sullen nafre cumen t for peni ne for punde. 300
+ Ne mai hem noer helpe ar ibede ne almesse
+ For naht solden bidde ar ore ne for[gh]ieuenesse.
+
+ [Linenote:
+ 292._mai_ corr. out of _marg_ MS.]
+
+ Sculde hi{m} ch man e hwile h mu[gh]e f as helle pne.
+ [&] werni ech hs freond er wi swa ich habbe mine. 300
+ e sculden heo{m} ne cunne. ich heo{m} wulle teche.
+ ich kan beon [gh]ief ich sceal. lichame [&] sawle leche.
+ Lte w [/] god for{}but. ealle manne cunne.
+ [&] do w [/] h us ht. [&] sculde w us wi sunne.
+ Luuie we god mid ure heorte. [&] mid al ure mihte. 305
+ [&] ure mcristen eal us sulf. swa us lerde drihte.
+ Eal [/] me r[]t [&] eal [/] me sing. bi{}fore godes borde.
+ eal ht hanget [&] bi{}halt. bi isse twam worde.
+ {E}alle godes la[gh]e he ful. e nwe [&] a ealde.
+ e e as tw luue hf. [&] wel h wule healde. 310
+ Ac h beo wunder earue{}healde. sw fte gulte ealle.
+ Fr ht s strang to stande lange. [&] lht s to fealle.
+ [A]ac drihte crist h [gh]ue us strenge. stande [/] w mote.
+ [&] f ealle ure gultes `unne us cume to bote.
+
+ [Linenotes:
+ 308. _eal_] _Eeal_ MS. || 309. _Ealle_] _alle_ MS. ||
+ _nwe_] _n_ corr. out of _r_.]
+
+ Silde him elch man e hwile he mai wi os helle pine.
+ [&] warnie his frend ar wi swo ich habbe ido mine.
+ o e silde hem ne cunnen ich hem wille tache 305
+ [I]ch can ben aier [gh]ief isal lichame [&] sowle lache. |
+ Late we at god forbet alle mankenne [f. 7r
+ [&] do we at he us hat [&] silde we us wid senne.
+ Luue we god mid ure herte [&] mid al ure mihte
+ [&] ure emcristen alse us self swo us tached drihte. 310
+ Al at me rade [&] singed bifore godes borde
+ Al hit hange [&] halt bi ese twam worde
+ Alle godes la[gh]es hie fulle e newe [&] e ealde
+ e e os two luues halt [&] wile hes wel healde.
+ Ac hie bie wel arefe{}heald swo ofte we gulte alle 315
+ For hit is strong te stonde longe [&] liht hit is to falle.
+ Ac drihte c{ri}st [gh]eue us strenge stonde at we moten
+ [&] of alle ure gultes [gh]ieue us cume bote.
+
+ [Linenotes:
+ 307. After _at_, _w_ erased. || 313. _godel_ MS. ||
+ 315._gulte_] _t_ over _[d.]_ MS.]
+
+
+ ++W wilnie fter woruld wle. e lange ne mei leste. 315
+ [&] legge eal ure iswinch. n in[gh]e unste`de feste. |
+ Swunche w for godes luue. healf [/] w do for hte. [f. 70r
+ ne bo w naht sw f bicherd. ne sa uuele bi{}kehte.
+ [Gh]if w serueden gode swa w do ermnges.
+ mare w hedden en huene. enne eorles hr [&] kinges. 320
+ N mu[gh]en h werien heo{m} wi chele. wi urste ne wi hunger.
+ ne wi ulde. ne wi deae. e uldre ne e [gh]eonger.
+ Ac er nis hunger ne urst. ne die. ne unhele ne elde.
+ of isse riche w enche fte. [&] of ere to selde.
+
+ We wilnie after wereldes wele e longe ne mai ilaste
+ [&] lege mast al ure swinc on ing unstedefaste. 320
+ Swunke [we] for godes luue half at we do for eihte.
+ Nare we naht swo ofte bicherd ne swo euele bikeihte
+ [Gh]ief we serueden god half at we do for erminges
+ We mihten habben more an heuene a[n] [gh]ierles [&] kinges
+ Ne mu[gh]e we werien naer ne wi urst ne wi hunger 325
+ Ne wid elde ne wi dea e elder ne e [gh]eunger
+ Ac ar nis hunger ne urst. dea ne unhale ne elde.
+ Of esse riche we enche to ofte of are alto selde.
+
+ [Linenote:
+ 326. After _elde_, _ne wi elde_ MS.]
+
+ W scolden ealle us bienche fte. [&] wl ilome. 325
+ hwt w beo to whn w scule. [&] f hwn w come.
+ H litle hwle w beo hr. h lange elle`s hwre.
+ hwt w mu[gh]e habben hr. [&] hwt finde ere.
+ [Gh]ef w were wise men. is w scolde enche.
+ bute w wure us wer. eos woruld wule us for{}drenche. 330
+ Mest ealle men he [gh]ue drinche. f ane deofles scenche.
+ h sceal hi{m} cunne sculde wl. [gh]f h hne nele screnche.
+
+ We solden bienchen us wel ofte [&] ilom{e}
+ Hwat we be to hwan we sullen [&] of hwan we come. 330
+ Hwu litle hwile we bie her hwu longe elles [h.]ware
+ Hwat we mu[gh]en habben her [&] hwat we finde are. |
+ [Gh]ief [we] waren wise men us we solden enchen [f. 7v
+ Bute we wuren us iwar is wereld us wile drenchen
+ Mast alle men hit [gh]ieue drinken of on euele senche 335
+ He sal him cunnen silde wel [gh]ief hit him nele screnche.
+
+ [Linenote:
+ 329._ilomo_ MS.]
+
+
+ ++Mid ealmihti[gh]es godes luue. ute w us bi{}werien.
+ wi ises wrecches woreldes luue. [/] h ma[gh]e us derien.
+ Mid festen lmes [&] ibede. werie w us wi sunne. 335
+ Mi a wepne e god haue. bi{}[gh]ten man cunne.
+ Lte w e brade strt. [&] ene wei bene.
+ e le{t} [/] ni[gh]ee dl to helle of manne. [&] ma ich wne.
+ G w ene nrewne wei. [&] ene wei grene.
+ er for fare litel folc. ac hit is feir [&] scne. 340
+ brade strt is ure will. e s us la to forl[]te.
+ a e eal fol[gh]e hs will. fare bi usse strte.
+ H mu[gh]en lihtliche gn mid ere under{}hulde.
+ urh ane godlese w{u}de `in{}to ane bare felde. [f. 70v
+
+ [Linenotes:
+ 338. _let_] _[l.]ec_ MS. || 344. _wude_] _wade_ MS.]
+
+ Mid al{}mihtin godes luue te we us biwerien
+ [W]i esses wreches woreldes luue at hit ne mu[gh]e us derien.
+ Mid almesse. mid fasten [&] mid ibeden werie we us wid senne.
+ Mid o wapne e god haued [gh]ieue alle man{}kenne. 340
+ [L]ate we e brode strate [&] ane wei[gh] bene
+ []e lat e niee dal to helle of manne me mai wene.
+ Go we ane narewe pa [&] ene wei grene
+ []ar for fare wel litel folc [&] eche is fair [&] isene
+ []e brode strate is ure wil. e is lo te lte. 345
+ []o e fol[gh]e here iwil hie fare bi are strate.
+ [H]ie mu[gh]en lihtliche cumen mid are nier helde
+ []urh one godelease wude to one bare felde
+
+ [Linenote:
+ 343. _Gowe_ MS.]
+
+ []e nrewei s godes hse. er for{}fare wl fiewe. 345
+ [/] beo a e heo{m} sculde [gh]eorne wi []che un{}eawe.
+ []as ga unee [gh]eanes e clue. a[gh]ean e hea[gh]e hulle.
+ as lete eal heore a[gh]en wll. for godes hse to fulle.
+ [G]a w alle ene wei. for he us wule bringe.
+ mid te feawe feire men. be{}foren heuen kinge. 350
+ er is ealre murhe mest. mid englene sange.
+ e s a usend wintre er. ne inc hi{m} naht to lange.
+ e e lest haue. haf swa michel [/] h ne bit namare.
+ e a blisse for as for{}lt ht hi{m} mei reowe sare.
+ [N]e mei nan uuel ne na wane beon inne godes riche. 355
+ eh er beo wununges fele. ch oer uniliche.
+
+ []a narewe pa is godes has ar for fare wel feawe
+ []at be o e hem silde [gh]ierne wi achen uneawe. 350
+ []os go uneae a[gh]ien e cliue [&] a[gh]ien e heie hulle
+ []os leten al here iwil for godes luue to fulle.
+ [G]o we alle ane wei for he us wile bringe
+ Mid o feawe faire men bi{}fore e heuen kinge
+ []ar is alre blisse mast mid angles songe. 355
+ []e is a usend wintre ar ne unche hit him naht longe. |
+ e last haue blisse he haue sswo muchel
+ at he ne bit no more [f. 8r
+ e at blisse forgo hit sal him rewen sore.
+ Ne mai non euel ne non wane ben in godes riche
+ eih ar ben wuniinges fele elch oer uniliche 360
+
+ [Linenotes:
+ 351. After _uneae_, _cliue_ deleted MS. || 357.After
+ _haue_, _bli_ deleted and _sse_ corr. into _sswo_.]
+
+ Sume er habbe lesse murhe. [&] sume habbe mare.
+ fter an e dude her. efter an [/] he swanc sare.
+ [N]e sceal er beon ne bried ne wn. ne oer cunnes ste.
+ god ane sceal beo eche lf. [&] blisse. [&] che reste. 360
+ [N] sceal er beo fah ne gri. ne kuning ne `ermne.
+ ne aquierne. ne martres cheole. ne beuer n sabelne.
+ [N]e sceal er beo sciet ne scrud. ne woruld wele nane.
+ eal e murhe e me us bi{}hat. al ht sceal beo god ane.
+ [N]e mei na murhe. beo swa muchel. se is godes sihte. 365
+ [H]e s so sunne [&] briht. [&] dei buten nihte.
+
+ Sume ar habbe lasse blisse [&] sume ar habbe more
+ Elch after at he dude her after ane e swanc sore
+ Ne sal ar ben bread ne win ne oer kennes este
+ God one sal ben ache lif [&] blisse [&] ache reste.
+ Ne sal ar ben foh ne grai ne cunin ne ermine 365
+ Ne aquerne ne metheschele ne beuer ne sabeline.
+ Ne sal ar ben naer scat ne srud ne wereldes wele none.
+ Al e blisse e me us bihat al hit sal ben god one
+ Ne mai no blisse ben alse muchel se is godes sihte.
+ He is so sunne [&] briht [&] dai a{}bute nihte. 370
+
+ [H]e is lches godes ful. nis hi{m} na wi{}uten.
+ na god nis him wane e wunie hi{m} abuten.
+ er is wle bute gane. [&] reste abuten swinche.
+ e mei [&] nele ider cume. sare hit hi{m} sceal f inche. 370
+
+ He is aches godes ful nis him no wiht uten.
+ Nones godes hem nis wane e wunie him abuten.
+ ar is wele a{}buten wane [&] reste a{}buten swunche.
+ e mu[gh]en [&] nelle ider cume hit hem mai of{}unche.
+
+
+(EGERTON MS., FIRST COPY.)
+
+ er is blisse a{}buten tre[gh]e. [&] lif a{}buten deae [f. 12v
+ e eure scullen wunien er. blie muwen ben ee
+ er is [gh]eo[gh]ee bute ulde. [&] hele a{}buten vn{}hele
+ nis er so`rewe ne sor. ne neure nan vn{}seale
+ er me scal drihte sulf i{}seon. swa he is mid iwisse 375
+ he one mai [&] scal al beo. engle [&] manne blisse
+ And eh ne beod heore e[gh]e naht. alle iliche brihte
+ i nabbed hi nouht iliche. alle of godes lihte
+ On isse `liue hi neren nout. alle of one mihte
+ ne er ne scullen hi habben god. alle bi one [gh]ihte 380
+ o scullen more of him seon. e luuede him her more
+ [&] more icnawen [&] iwiten. his mihte [&] his ore
+
+ ar is blisse a{}buten trei[gh]e [&] lif abuten deae 375
+ o e afre sulle wunie ar blie hie mu[gh]e ben eae.
+ ar is [gh]ieu abuten elde [&] hale abuten unhale
+ Nis ar sare[gh]e ne sor non ne nafre unisale.
+ ar me drihte self isien swo se is mid iwisse
+ He one mai [&] sal al ben angles [&] manne blisse. | 380
+ [&] eih ne bed here eien naht alle iliche brihte [f. 8v
+ Hi nabbe naht iliche muchel alle of godes lihte
+ On esse liue he naren naht alle of ore mihte
+ Ne ar ne sullen habben god. alle bi one wihte.
+ o sullen more of him isien e luueden hine more 385
+ [&] more icnowen [&] ec witen his mihte [&] his ore
+
+ [Linenote:
+ 381. _bed_, or _be_: leaf pared away.]
+
+ On him hi scullen finden alat man mai to lesten
+ hali boc hi sculle i{}seon. al at hi her nusten
+ Crist scal one beon inou. alle his durlinges 385
+ he one is muchele mare [&] betere. anne alle oere inges
+ Inoh he haued e hine haue. e alle ing wealded
+ of him to sene nis no sed. wel hem is e hine bi{}healde
+ God is so mere [&] swa muchel. in his godcunnesse
+ [/] al [/] is. [&] al at wes is wurse. enne he [&] lesse 390
+ Ne mai it neure no man oer segge mid iwisse
+ hu muchele murhe habbet o. e beod inne godes blisse
+
+ [Linenote:
+ 388. _hem_] _e_ above _[i.]_ MS.]
+
+ On him hie sulle finden al at man mai to hleste
+ On him he sullen ec isien al at hie ar nesten.
+ [C]rist sal one bien ino[gh]h alle his derlinges.
+ []e one is muche more [&] betere an alle oer inges. 390
+ [I]noh he haue e hine haue e alle ing wealde
+ [O]f him to isiene nis non sd swo fair he is to bihelden
+ [G]od is swo mere [&] swo muchel in his godcunnesse
+ []at al at elles was [&] is is fele werse [&] lasse.
+ [Ne] mai hit nafre noman oer seggen mid iwisse 395
+ [H]wu muchele murihe habbe o e be in godes blisse
+
+ [Linenote:
+ 392.After _isiene_, erasure of one letter.]
+
+
+ ++To ere blisse us bringe god. e rixlet abuten ende
+ enne he vre soule vn{}bint. of licames bende
+ Crist [gh]yue us leden her swilc lif. [&] habben her swilc ende 395
+ at we moten uder come. wanne we henne wende. AmeN.
+
+ [T]o are blisse us bringe god e rixle a buten ende.
+ []ane he ure sowle unbint of lichamliche bende
+ [C]rist [gh]ieue us laden her swilch lif
+ [&] habben her swilch ende{;}
+ []at we moten ider cumen ane we henne wende. 400
+
+ _AMEN._
+
+ [Linenote:
+ 397. After _buten_, erasure of one letter.]
+
+
+
+
+IX. ANCRENE WISSE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"i. Corpus Christi College, Cambridge, 402 (A); on vellum, 215 150
+mm.... There are glosses in red pencil and words underlined in red.
+
+"The MS. belongs to the second quarter of the thirteenth century. It
+cannot be earlier than 1225 A.D., for it mentions the Dominicans and
+Franciscans, and it is probably later than 1230. It is the most correct,
+but it has additions to the original, such as 62/46-64/62, 64/73-78.
+
+"ii. Caius College, Cambridge, 234 (B); on vellum, 124 93 mm.; 368
+pages; late thirteenth century. Pages 1-185 consist of extracts from the
+AR, but not in the order of the other manuscripts (ES iii. 536).
+
+"iii. Cotton Nero A 14, British Museum (N); on vellum, 146 114 mm.;
+written in the second quarter of the thirteenth century. Its contents
+are ff. 1-120r, the Ancren Riwle; 120v-123v, The Orison, XVIII.
+
+"iv. Cotton Titus D 18, British Museum (T); on vellum, 158 120 mm.;
+148 folios in double columns, written from f. 14, where AR begins, to
+the end, about 1220 A.D."]]
+
+
+ANCRENE WISSE
+
+(CORPUS MS.)
+
+
+ ANCREN RIWLE
+
+ (CAIUS MS.)
+
+
+A. THE SEVEN DEADLY SINS
+
+[f. 56r] ++vs mine leoue sustren ie wildernesse er [gh]e ga{;}
+in wi godes folc toward ierusalemes lond [/] is e riche of
+heouene{;} beo ulliche beastes ulliche wurmes. ne nat ich
+na sunne [/] ne mei beon ilead oer to an of ham seouene{;} oer
+to hare streones. vnsteaeluest bileaue a[gh]ein godes lare nis
+hit te spece{5} of prude inobedience? Herto falle sygaldren
+false teolunges lefunge o swefne o nore [&] on alle
+wicchecreftes. Neomunge of husel in eani heaued sunne oer ei
+oer sacrement nis hit te spece of prude [/] ich cleopede
+p{re}su{m}ptio [gh]ef me wat hwuch sunne hit is [f.56v] [gh]ef
+me hit nat nawt enne is hit [gh]emeles under{10} accidie [/]
+ich slawe cleopede. e ne warne oer of his uuel oer of his
+bi[gh]ete nis hit slaw [gh]emeles oer attri onde? teohei mis
+edhalden cwide fundles oer lane oer erwi mis{}fearen
+nis hit spece of [gh]isceunge{;} [&] aneS cunnes eofe?
+
+ [p. 126] [++]us mine leoue frend ie wildernesse at ge
+ [p.127] gat in wid godes folc toward ier{usa}l{e}mes londe at
+ is e riche of heouene{;} beod {}ulliche bestes ulliche wurmes
+ Ne nat ich nan sunne at ne mai beon ilad oer to an of ham
+ seoluen oer to hare streones vnstaelfast bi{}leaue agein
+ hali lare nis hit of{5} p{ru}de i{n}obedience? Herto falled
+ sigaldren false teolunges Lefunge o nore. o swefne [&] alle
+ wicchecraftes. Neominge of husel in ei heaued sunne oer ai
+ oer sac{re}ment nis hit spece of p{ru}de{;} at ich cleopede
+ p{re}su{m}pciun gif me wat hwat sunne hit is. Gif me hit nat
+ naut{;} enne is hit gemeles vnder accidie at ich sloue
+ cleopede.{10} e at ne warned oer of his uuel oer of his
+ bigete nis hit sla gemeles oer attri onde? To thehewen mis
+ et halden cwude fundes oer lane nis is giscunge{;} eofe.
+
+ [Linenotes:
+ 3. _sulliche_ MS. || 11. _bigete_] _b_ corr. out of _l_.]
+
+Edhalden ores hure ou{er} his rihte t{er}me nis hit strong
+reaflac hwa{}se [gh]elden hit mei e is{15} under [gh]isceunge? [Gh]ef
+me [gh]eme wurse ei ing ileanet oer bitaht to witene en he
+wene e ah hit nis hit oer triccherie oer [gh]emeles of
+slawe? alswa is dusi heast oer folliche ipliht trowe longe
+beon unbischpet falsliche gan to schrift oer to longe
+abiden ne teache p{ate}r no{ste}r godchild ne Credo eos [&]
+alle ulliche beo ilead to{20} slawe [/] is e feore moder
+of e seoue sunnen. e dronc drunch oer ei ing dude hwer
+urh na child ne schulde beon on hire istreonet oer [/]
+istreonede schulde forwuren nis is strong monslaht of
+galnesse awakenet? Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche
+nomen ne mahte namon rikenin ah i eo e ich habbe{25}
+iseid{;} alle ore beo bilokene. Ant nis ich wene namon e ne
+mei understonden him of his sunne nomeliche under sum of e ilke
+imeane e beo her iwritene.
+
+ at{}halden oeres hure ouer his richte terme nis hit strong
+ reflac. at is under gissunge{;} gif me gemed wurse ai ing
+ [p.128] ilened oer bitahted te witene en{15} he wene at
+ hit ah nis oer tricherie oer gemeles of slaue. Alswa is
+ dusi hest oer folliche iplicht troue Longe beon un{}bischbed
+ falsliche gan to schrifte oer to longe abiden Ne teachen
+ god{}child p{ate}r n{oste}r Ne Credo eos [&] alle ulliche
+ beod ilad to slaue at is e feore moder of e seoue sunnen
+ eo dronc druch{20} oer ai ing dude hwer urh na child ne
+ shulde beon on hire istreoned oer at istreonede shulde
+ for{}wuren{;} Nis is strong monslaht of galnasse awakened{;}
+ Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche nome ne mahte na{}mon
+ rikenen. Ah ieo at ich habbe iseid{;} alle oere beod
+ bilokene. An nis ich wene namon at ne mai{25} under{}stonden
+ him of his sunnen nomeliche wnder su{m}me of e ilke at
+ imene{;} e beod er i writene.
+
+ [Linenote:
+ 16._tricherie_] over _c_, contraction mark for _er_.]
+
+Of eose seoue beastes [&] of hare streones i wildernesse of
+anlich lif is iseid herto e alle e forfearinde fondi to
+fordonne. e liun of prude slea alle e prude {30} alle e
+beo hehe [&] ou{er}hohe iheortet. e attri neddre e ontfule [&]
+te luere ionket. Wreafule{;} e vnicorne. Alswa of e ore o
+rawe. to godd ha beo isleine ah [f.57r] ha libbe to e
+feond [&] beo alle in his hond. [&] serui him in his curt euch
+of e meoster e him to falle.{35}
+
+
+ [++O]f eos sewe beastes [&] of hare strenes iwildernesse of
+ anlich lif is iseid hiderto [p.129] e alle e forfarinde
+ fondet te fordonne. e Leon of p{ru}de slead alle e p{ru}de.
+ Alle at beod{30} hehe [&] for hehe iheorted. e aetri neddre{;}
+ e ond{}fule. [&] e luere ionked. wredfule e unicorne. Al swa
+ of en oer areawe. to god ha beod isleine Ah ha libbed to e
+ feond [&] beod alle in is hird [&] serued him in his curt Euch
+ of e mester et him to falle.
+
+
+++e prude beo his bem{er}es drahe wind inward wi worltlich
+hereword [&] eft wi idel [gh]elp puffe hit ut ward as e bemeres
+do makie noise [&] lud dream to schawin hare orhel ah [gh]ef ha
+wel ohten of godes bemeres of e englene bemen e schulen o
+fowr half e world biuore e grurefule dom grisliche blawen
+Arise{40} deade arise cume to drihtines dom forte beon
+idemet ear na prud bem{er}e, ne schal beon iborhen [gh]ef ha
+ohten is wel{;} ha walden inohreae i e deofles seruise
+dimlukeR bemin. Of eose bem{er}es sei Jeremie _Onager
+solitari{us} in desiderio anime sue attraxit uentum amoris sui_
+ Of e wind drahinde in for luue{45} of hereword sei as ich
+seide.
+
+
+ [++]E p{ru}de beod his bemeres Drahed wind inward of
+ worldlich{35} hereword [&] eft wid idel ige`lp puffed hit
+ utward as e bemares dod. Makied noise [&] lud drem to shawen
+ hare p{ru}de. Ah gif ha uel othten of godes bemeres of e
+ englene bemen at shulen afour half e word bi{}fore e
+ grurefule dom g{ri}sliche blawen Arised deade arised Cumed
+ to drichtines domes for{}to beon idemed er na pr{u}d{40}
+ bemere ne shal beon iboregen Gif ha ohten wel is ha walden
+ inoh rae ie deoueles seruise dimluker bemen. Of eose bemeres
+ sei`d [p.130] Jeremie _Onager solitarius in desiderio suo
+ attraxit uentum amoris sui_ Of e wind drahinde in for luue of
+ hereword{;} seid as ich seide.{45}
+
+ [Linenote:
+ 43. _seid_] _d_ above a blotted letter.]
+
+
+++Summe iuglurs beo e ne cunnen seruin of nan oer gleo bute
+makien cheres wrenche e mu mis schulen wi ehnen. Of is
+meoster serui e unseli ontfule i e deofles curt to bringen
+o lahtre hare ondfule lau{er}d [gh]ef ei sei wel oer de wel{;}
+ne mahen{50} ha nanes weis lokin ider wi riht ehe of god
+heorte ah winki o [/] half [&] bihalde o{}luft [gh]ef er is eawt
+to edwiten oer ladliche iderward schule mi eier.
+
+
+ [++S]umme iugelurs beod e ne cunen seruin of nan oer gleo
+ buten maken cheres wrenchen e mud mis shuli wid e ehnen. of
+ is mester seruid e unseli eon`dfule ie deoueles curt to
+ bringen a lahtre hare on`dfule leouer. gef ei ded wel oer
+ seid wel{;} ne mahen ha nanes weis liki iderwar wid richt ehe
+ of god heorte Ah{50} winked o{}et half [&] bi{}halded a{}luft
+ gif er is o{u}t to et{}wite oer{;} ladliche iderward shuled
+ mid eier.
+
+ [Linenotes:
+ 48, 49. _eondfule_, _ondfule_] _d_ above in darker ink. ||
+ 51._out_] _ont_ MS.]
+
+Hwen ha ihere [/] god{;} skleatte e earen adun ah e lust
+a[gh]ein [/] uuel{;} is eau{er} wid open enne he wrenche e
+mu{;} hwen he turne god to uuel [&] [gh]ef hit is sumdel{55}
+uuel urh mare lastunge wrenche hit to wurse eos beo
+forecwidderes hare ahne p{ro}phetes eos bodie biuoren hu
+e eateliche deoflen schulen [gh]et ageasten ham wi hare grennunge
+ [&] [f.57v] hu ha schulen ham seolf grennin [&] niuelin [&] makien
+sur semblant for e muchele angoise i e pine of helle. Ah
+for{}i ha{60} beo e leasse to meanen [/] ha biuoren hond
+leorni hare meoster to makien grim chere.
+
+ hwen ha ihered at god sklette e earen adun Ah e lust
+ a{}gein et uuel is ea wid opene. enne wrenched e mud mis{;}
+ hwen he turned et god to uuel [&] gef hit is [p.131] sumdel
+ uuel{;} urh more lastunge wrenched hit to{55} wurse. eos beod
+ for{}quiddares hare ahne p{ro}ph{et}es. eos bodied biuoren hu
+ e ateliche deouelen shulen get agastan ham wid hare grennunge
+ [&] hu ha shulen ham seolf grennen [&] niwelen [&] makien sur
+ semblant for e muchele angoise ie pine of helle. Ah fori ha
+ beod e lesse te meanen at ha bi{}foren hont leorned ha
+ meoster te{60} makien grim chere.
+
+ [Linenotes:
+ 53._eawid_ MS. || 55.On lower margin in a later hand:
+ _Prude and nid and lecherie Grede and idelhed
+ coueitise and glotunie beod seouen ded Sundes_.]
+
+
+++e wreaule biuore e feond skirme mid cniues [&] is his cnif
+warpere [&] pleie mid sweordes bere ha{m} bi e scharp ord
+up on his tunge. Sweord [&] cnif eier beo scharpe [&] keoruinde
+word{65} [/] he warpe from him [&] skirme toward ore [&] he
+bode hu e deoflen schulen pleien wi him mid hare scharpe
+eawles skirmi wi hi{m} abuten [&] dusten ase pilche clut euch
+toward oer ant wi helle sweordes asneasen him urh ut [/]
+beo kene ant eateliche ant keoruinde pineN.{70}
+
+
+ [++]E wreadfule biuoren e feond skirmed mid kniwes is his
+ knif warpare [&] pleied mid sweordes bered ham bi e sharpe
+ ord open his tunge. swerd [&] knif eier beo sherpe [&] keorwinde :
+ word at he warped from him [&] skirmed toward oere. And he boded
+ hu{65} e deouelen shulen pleien wid him mid hare sharpe
+ eawles Skirmin wid him abuten [&] dusten as a pilche [p.132]
+ clut Euch toward oere [&] wid helle sweordes asnesen urh ut
+ at beod kene [&] eateliche keorwinde pinen.
+
+ [Linenote:
+ 67. _apilche_ MS.]
+
+
+++e slawe li [&] slepe o e deofles bearm as his deore deorling
+ [&] te deouel lei his tutel dun to his eare [&] tutele him al
+[/] he wule. for swa hit is sikerliche to hwa{m} se is idel of
+god{;} meaele e feond [gh]eorne [&] te idele underue luueliche
+his lare. Jdel [&] [gh]emeles is es deofleS bearnes slep ah he
+schal o domesdei grimliche abreiden{75} wi e dredfule dream
+of e englene bemen [&] in helle wontreae echeliche wakieN.
+_Surgite aiunt mortui surgite [&] uenite ad iudicium saluatoriS._
+
+
+ [++]E slauwe lid [&] sleped oe deoules barm as his deore
+ deorling [&]{70} e deouel leid his tutel dun to his earen [&]
+ tutelid him al at he eawer uule. for swa hit is sikerliche to
+ hwam se is idel of god Meaeled e feond georne. [&] e idele
+ underweng luueliche his lare Idel [&] gemeles is es deoueles
+ bernes slep Ah he shal a domes dai grimliche abreiden wid e
+ dredfule drem of e englene bemen [&] in{75} helle wondrede
+ etheliche wakien _Surgite mortui qui jacetis in sepulcris
+ surgite [&] venite ad Judiciu{m} saluatoris_.
+
+
+++e [gh]iscere is his eskibah feare abuten esken [&] bisiliche
+sture him to rukelin to gederes muchele [&] monie ruken blawe
+rin{80} [&] blent him seolf peaere [&] make rin figures of
+augrim as es rikeneres do e habbe muche to rikenin. is is
+al e canges blisse [&] te feond bihalt tis gomen [&] lahe [/] he
+berste. Wel un [f.58r] derstont euch wis mon [/] gold ba [&]
+seoluer [&] euch eorlich ahte nis bute eore [&] ahte esken e
+ablende euch moN e ham in blawe [/]{85} is e bolhe him
+urh ham i{n} heorte prude. Ant al [/] he rukele [&] gedere
+to{}gederes [&] ethalt of ei ing [/] nis bute esken mare en hit
+neode{;} schal in helle wuren him tadden [&] neddren [&] ba as
+ysaie sei schulen beon of wurmes{;} his cuuertur [&] his hwitel
+ e nalde erwi neodfule feden ne schruden. _Subt{er} te
+sternet{ur}{90} tinea [&] op{er}imentum tuum uermiS._
+
+
+ [++]E gissere is his eskebah fared abuten esken [&] bisiliche
+ stured him te rukelen te{}gederes muchele [&] monie ruken
+ blawed er [p.133] in [&] blend him seolf paered [&] maked
+ er{}in figures of{80} augrim As eos rich`keneres dod at
+ habbed muche te rikenen. is is es kanges blisse [&] e feond
+ bi{}hald is gomen [&] lahed at he berste. wel under{}stonde
+ is euch mon at gold ba [&] seoluer [&] euch worldlich ahte
+ nis buten eore [&] esken at ablent euchmon at in ham blawe
+ at is at at bolehed ham urh ham in heorte{85} prude. And al
+ at he rukeled [&] gedered to{}gedere [&] ethalt of ani ing at
+ nis buten esken mare en hit neode{;} shal in helle wurden him
+ tadden [&] neddren [&] ba as ysaie sei shulen beon of wurmes his
+ cuuertur [&] his `witel at neolden war{}wi neodfule feden [&]
+ shruden. _Subt{er} te st{er}net{ur} tinea [&] op{er}im{en}tu{m}
+ tuu{m}_{90} _u{er}mis_.
+
+ [Linenote:
+ 81. _rich`keneneres_ MS.]
+
+
+++e [gh]iuere glutun is e feondes manciple ah he stike eauer
+iceler oer icuchene his heorte is i e disscheS his oht al
+i e neppes his lif i e tunne his sawle i e crohhe Kime
+biuoren his lau{er}d bismuddet [&] bismulret a disch in his an
+hond a scale in his{95} oer. Meaele mis wordes wigle as
+fordrunke mon e haue imunt to fallen bihalt his greate wombe
+ [&] te deouel lahhe. eose reati us godd urh ysaie
+
+
+ [++]e giuere glutun is es deoules manciple Ah he stiked
+ eauer iceler oer icuche [p.134] ne his heorte is ie dishes
+ his oht al ie nappes his lif ie tunne his saule ie
+ crohhe kimed bi woren his lauert bi{}smudded [&] bi{}smured A
+ dich in his an hond A scale in{95} his oer Meadeled mis
+ wordes wigeled as for drunken mon at haued mint to fallen
+ bi{}halt his greate wombe. [&] e deouel lahhe. eos reated us
+ god urh ysaie
+
+_Serui mei comedent [&] uos esurietis [&] c'._ Mine men schulen
+eoten [&] ow schal eauer hungrin [&] [gh]e schule beon feorle world
+buten ende. _Q{ua}ntum glorificauit se [&] in deliciis{100}
+fuit{;} tantu{m} date illi tormen{t}um [&] luctum In
+apocal{ipsi} Cont{ra} unu{m} poculum q{uo}d miscuit miscete ei
+duo_. [Gh]ef e kealche{}cuppe wallinde bres to drinken [Gh]eot in
+his wide rote [/] he swelte inwi. a[gh]ein an [gh]ef him twa. ullich
+is godes dom a[gh]ein [gh]iuere [&] druncwile ie apocalipse.{105}
+
+ _Serui mei co{m}mede{n}t [&] uos esurietis_ [&] c'. Mine men shulen
+ eoten [&] ow shal eawer hungren [&] ge shulen beon feondes fode
+ world buten ende. _Q{ua}ntu{m} gl[ori]ficauit{100} se [&] in
+ deliciis fuit{;} tantu{m} date illi tormentu{m} [&] luctum
+ Apocalip{sis} Contr{a} unu{m} q{uo}d miscuit date illi duo_
+ gef en kelche{}cuppe wallinde bras te drinken geot in his
+ wide rote at he swelte in wi. agein gef him twa. ullich is
+ godes dom agein giwere [&] druncwile ie apocalipse.{105}
+
+
+
+
+IX. ANCRENE WISSE (Corpus MS.)
+
+ ANCREN RIWLE (Cotton MS. Nero)
+
+[[Explanation from Notes volume:
+
+"Passages in C (mostly interlined or marginal) which are not in N
+are inserted between asterisks in the text of the latter. The
+collations ... show the other divergences of C and those of T from N;
+when not followed by any letter they give the readings of T; those
+followed by C are the readings of C, while B indicates agreement of
+T and C as against N."
+
+In the collations, N = Nero; C = Cleopatra; T Titus.]]
+
+
+B. THE OUTER RULE
+
+[f. 112v] [Gh]e mine leoue sustren bute [gh]ef neod ow driue [&] ower
+meistre hit reade ne schulen habbe na beast bute cat ane.
+Ancre e haue ahte unche bet husewif ase Marthe wes ne
+lihtliche ne mei ha nawt beo Marie marthe suster wi
+grifullnesse [f.113r] of heorte. for enne mot ha enchen of
+e kues foddre of heorde{5} monne hure
+
+ [f. 116r] ++[Gh]e mine leoue sustren *bute [gh]ef neod ow driue* ne
+ schulen habben no best . bute kat one. ancre et haue eihte
+ unche bet husewif ase marthe was . en ancre . ne none weis ne
+ mei heo beon marie . *marthe suster* mid grifulnesse of
+ heorte. Vor eonne mot heo enchen of e kues foddre and of{5}
+ heordemonne huire .
+
+ [Collations: 1. mine ... sustren _om._ || 2. schule [gh]e C ||
+ haue || na | nan C || beast B || cat || ane B || e C ||
+ 3. haues || ahte | achte C || semes || bet{er}e B || as B ||
+ wes C || en ancre _om._ B nanes | for `lihtliche oer
+ nanes C || 4. weies || mai || ho | ha C || beo || wi B ||
+ 5. for enne B || ho | ha C || cuwes C || and _om._ B ||
+ 6a. e heordes || hure C]
+
+Olhnin e heiward wearien hwen he punt hire [&] [gh]elden ah e
+hearmes. ladlich ing is hit wat crist hwen me make i tune man
+of ancre ahte. Nu enne [gh]ef eani mot nedlunge habben hit loki
+[/] hit namon ne eili ne ne hearmi ne [/] hire oht ne beo
+nawiht ron ifestnet. ancre ne ah to habben na ing [/] utward
+drahe hire{10} heorte.
+
+ oluhnen ene heiward . warien hwon me punt hire [&] [gh]elden auh
+ e hermes. wat crist is is lodlich ing . hwon me [f.116v] make
+ mone i{n} tune of ancre eihte. auh [gh]if eni mot nede habben ku
+ : loke et heo none mo{n}ne ne eilie : ne ne hermie . ne et hire
+ ouht ne beo nout eron i{}uestned. ancre ne ouh nout{10} to
+ habben no ing et drawe utward hire heorte.
+
+ [Linenote:
+ 8. _me me_ MS.]
+
+ [Collations: 6b. Olcne | olchni C || e B || haiward | haiwart C
+ || hwen he B || pundes || 7. [gh]elde B || ah | ach C ||
+ harmes B || ladli | ladlich C || ing is wat c{ri}st hwen B ||
+ 8. mo{n} || makes B || i{n} tune man | itune man C || ancres B
+ || ahte | achte C || Nu enne _latter deleted_, ah _in margin_
+ | Nu ach C || [gh]ef C || ani B || 9. nedinge | nedunge C ||
+ haue || ku] hit B || hit na mo{n} B || eile | eili C || harme |
+ harmi C || 10. ni || oht | ocht C || nawt | nawicht C ||
+ ter{}on | ron C || ifestnet || Anker || ah | ach C || nawt T
+ _om._ C || 11a. haue || no ing _om._ T || nan C || utward drahe
+ | utwart dra[gh]e C]
+
++N+a chaffere ne driue [gh]e ancre [/] is chepilt [/] is bu
+forte sullen efter bi[gh]ete ha chepe hire sawle e chapmon of
+helle. ing ah [/] ha wurche ha mei urh hire meistres read{;}
+for hire neode sullen hali men sumhwile liueden bi hare
+honden.
+
+ none cheffare ne driue [gh]e. ancre et is cheapild .*e bu for
+ te sullen efter bi[gh]ete*{12} heo cheape hire soule : e chepmon
+ of helle. *ing ah [/] ha wurche{;} ha mei wel urh hire
+ meistres read{;} for hire neode sullen. ah swa dernliche as
+ ha mei for misliche mon{n}e wordes.*
+
+ [Linenote:
+ 12. _[gh]e_ over an erasure.]
+
+ [Collations: 11b. Na B || chaffare | cheffere C || 12. Anker ||
+ chapmon chepilt [[C]] || 13. ho | ha C || cheapes | cheape C
+ || sawle | saule to C || chapmo{n} | chepmo{n} C]
+
++N+awt deore dehtren ne wite [gh]e in ower hus of oer monne{15}
+inges ne ahte ne claes ne boistes ne chartres Scoren
+ne cyrograffes ne e chirch uestemenz ne e calices bute
+neode oer strenge hit makie{;} oer muchel eie. Of swuch
+witunge is muchel vuel ilumpen ofte sien.
+
+ Ne wite [gh]e{15} nout i{n} oure huse of oer mo{n}nes inges . ne
+ eihte . ne cloes . ne nout ne vnderuo [gh]e e chirche uestimenz
+ ne ene caliz bute [gh]if *neod oer* strence hit makie : oer
+ muchel eie. vor of swuche witunge is i{}kumen muchel `vuel
+ oftesien.
+
+ [Linenote:
+ 19._vuel_ on margin.]
+
+ [Collations: 15. Nawt ne | Naut ne C || [gh]e _om._ C ||
+ 16. owre | ouwer C || hus B || of _om._ B || mon{n}e C || ahte |
+ achte C || claes || ne nout ... caliz _om._ C, _then
+ interlined_ `bute neod ... eie || ne ... [gh]e _om._ ||
+ 17. Nawt te chirche uestemenz ne e chaliz || [gh]if ... oer
+ _om._ || 18. stre{n}ge || make || vor _om._ B || swuch |
+ swich C || lokinge | witing C || 19a. muchel bifallen | muchel
+ uuel ilu{m}pen C || vuel _om._ || sie]
+
++I+N wi ower wanes ne leote [gh]e namon slepeN [Gh]ef muchel neod
+mid alle make breoken ower hus hwil hit eauer is{20}
+ibroken habbe rinne wi ow a wummon of cleane lif deies ant
+nihteS.
+
+ wii{n}nen ower woanes : ne lete [gh]e nenne mon slepen. [gh]if
+ muchel neode mid alle make breken{20} ower hus : eo hwule et
+ hit eu{er} is i broken : loke et [gh]e habben eri{n}e mid ou one
+ wu{m}mon of clene liue . deies [&] nihtes.
+
+ [Collations: 19b. Inwi B || owre || wahes | wanes C || lete
+ [gh]e _bis_ || 20. na wepmo{n} | nan mo{n} C || [gh]ef C ||
+ muche B || ned | neod C || wi makes B || to breke |
+ breoken C || 21. owre || e _om._ B || hwil B || et _om._ B ||
+ eau{er} B || loke et [gh]e _om._ B || haues | habbe C ||
+ ter{}inne | rinne C || 22. wi ow B || a | an C || cleane lif B
+ || daies || nichtes C]
+
++F+or i [/] wepmen ne seo ow ne [gh]e ham wel mei don of ower
+cla beo hit hwit beo hit blac bute hit beo unorne warm [&] wel
+iwraht felles wel itawet [&] habbe ase monie as ow to neode
+to bedde [&] to rugge.{25}
+
+
+ ++Uor{}i et no mon ne i{}sih ou . ne [gh]e ne i{}seo nenne mon :
+ wel mei don of ower cloes . beon heo hwite: beon heo blake.
+ bute et heo beon unorne [&] warme [&] wel i wrouhte. uelles wel i
+ tauwed.{25} [&] habbe ase monie ase ou to neode . to bedde and
+ eke to rugge.
+
+ [Linenote:
+ 23, 24. _welmeidon_ MS.]
+
+ [Collations: 23. For B || na nan C || seo | si C || ow B || ne
+ iseo _om_. B || ham | him C || 24. duhen || owre | ouwer C ||
+ cla B || beo hit hwit beo hit blac bute hit beo B || 25. [&]
+ _om._ B || warm B || iwraht | iwracht C || felles B || iteawet |
+ itauwet C || 26. habbes || as ow B || to nedes || eke _om._ B]
+
++N+est flesch ne schal nan werien linnene cla bute hit beo of
+hearde [&] of greate heorden. Stamin habbe hwa{}se wule hwa{}se
+wule beo buten. [Gh]e schulen in an hetter ant igurd liggen swa
+leoeliche ah [/] [gh]e mahen honden put [f.113v] ten er{}under.
+Nest lich nan ne gurde hire wi na cunne gurdles : bute urh
+schriftes leaue. Ne{30} beore nan irn ne here ne ilespiles
+felles ne ne beate hire er{}wi{;} ne wi scurge i{}leadet
+wi holin ne wi breres ne biblodgi hire seolf{;} wi{}ute
+schriftes leaue nohwer ne binetli hire ne ne beate bi{}uoren
+ ne na keoruunge ne keorue ne ne neome ed eanes to luere
+disceplines te{m}ptaciuns forte acwenchen ne for na bote{35}
+a[gh]ein cundeliche secnesses nan uncundelich lechecreft ne leue
+[gh]e ne ne fondin wi{}uten ower meistres read{;} leste ow
+stonde wurse.
+
+
+ ++Nexst fleshe ne schal non werien no linnene clo bute [gh]if hit
+ beo of herde and of greate heorden. stamin `habbe hwo{}se wule.
+ and hwo{}se wule mei beon buten. [gh]e schullen liggen in on heater
+ and i gurd. ne bere [gh]e non iren . ne here . ne [f.117r]
+ irspiles felles.{30} ne ne beate`ouer mide. ne mid schurge
+ i{}leered: ne i{}leaded. ne mid holie . ne mid breres . ne ne
+ biblodge hire sulf: wi{}uten schriftes leaue . ne ne nime et
+ enes to ueole disceplines.
+
+ [Collations: 27. Nest flesch B || nan B || werie || no _om._
+ || nan C || clo _om._ B || [gh]if _om._ B || 28. harde B ||
+ heordes || were C || hwa B || wile || 29. and _om._ || hwa B
+ || nule{;} beo wi uten || mei beon _om._ C || schuln in |
+ schulen in C || an B || hatter | hetter C || 30. gurd liggen
+ | igurd liggen C || were nan irn | beore nan iren C || haire
+ || ylespiles B || 31. hire erwi B || wi B || i leered ne
+ _om._ B || ileadet B || ne _om._ B || 32. wi holin | wi
+ holine C || wi B || ne blodeke | ne biblogi C || selue{n}
+ | seolf C || ute C || schirches || 33a. nine _for_ ne ne ||
+ neome C || ateanes | ed eanes C || feole B || disciplines |
+ diciplines C]
+
++O+wer schon i winter beon meoke greate [&] warme. I sumer [gh]e
+habbe leaue bearuot gan [&] sitten [&] lihte scheos werieN
++H+osen wi ute vampez{;} ligge in hwa{}se like +I+scheoed ne
+slepe [gh]e nawt ne{40} noh wer bute i bedde. Sum wummon
+inohreae were e brech of here ful wel icnottet e
+streapeles dun to e vet ilacet ful feaste ah eauer is best e
+swete [&] te swote heorte. Me is leou{er}e [/] [gh]e olien wel an
+heard word{;} en an heard here.
+
+ ower schon beon greate and warme. Ine sumer [gh]e habbe leaue
+ uorto gon and sitten baruot. and hosen wi{}uten uaumpez . and
+ ligge ine ham: hwo{}so like. Su{m}{35} wu{m}on i{}nouh{}reae
+ . were e brech of heare fulwel i{}knotted . and e strapeles
+ adun to hire uet. i laced ful ueste.
+
+ [Collations: 33b. owre || scheon C || 34. I | In C ||
+ haue{n} || barefot to Gan [&] sitten | barfot gan [&] sitten C
+ || 35. and _om._ B || Hose || uampez | uampe C || and _om._
+ B || ham _om_. B || hwa se like | hwase wule C || 36. mon ||
+ inohrae | inochrae C || weres te brec || haire | here C ||
+ icnotten | icnotted C || and _om._ B || 37a. strapples ||
+ dun to e fet B || faste]
+
+[Gh]ef [gh]e muhen beo wimpelles [&] [gh]e wel wullen{;} beo bi warme
+cappen [&] er{}uppon hwite oer blake veiles.{45} Anc{re}n
+summe sungi in hare wimplunge{;} na leasse en leafdis. Ah ah
+sei sum [/] hit limpe to euch wummon cundeliche forte werien
+wimpel Nai wimpel ne heaued cla nower ne nempne hali
+writ{;} ah wriheles ane
+
+ [gh]if [gh]e muwen beon wimpel leas: *[&] [gh]e wel wullen* beo
+ bi warme keppen . and eruppon *oer hwite oer* blake ueiles.
+ *Ancren su{m}me sungi in ha[re] wimlunge na lesse ene lefd[i.]
+ Sum sei [/] hit limped . to e[i] wu{m}mon cu{n}deliche{;}{40}
+ for{}te weri[en] wimpel. Nai . Wimpel ne hef[ed] nouer ne nemne
+ hali writ{;} ah wriheles of heuet.
+
+ [Collations: 37b. _For_ [gh]if ... bi, T _has_ habbes ||
+ [gh]ef [gh]e mahen (_over_ muchel _del._) beo wimpelles C ||
+ 38. cappes | cappen C || and ... wimlunge _in_ l.52 _om._ ||
+ ruppo{n} C || 39. ueilles C]
+
+Ad corinthios _Mulier uelet caput suu{m}_ Wummon sei e
+apostle schal wreon hire heaued. wrihen he sei{50} nawt
+wimpliN. wrihen ha schal hire scheome as eue sunfule dohteR
+i mungunge of e sunne [/] schende us on earst alle ant nawt
+drahe e wriheles to tiffunge [&] to prude
+
+ Ad cor[inth.] _M{u}lier uelet cap{ut} suu{m}_. Wu{m}mon sei e
+ apostel schal wrihen hi[re] heauet. wrihen he sei naut wimplin.
+ wrihen ha schal hire scheome as sunfule eue dohte[r{;}] i
+ mu{n}gunge of e su{n}ne [/] sch[en]de us erst alle [&] naut{45}
+ drah[en] [/] wriheles te tiffung [&] te p{ru}[e].
+
+Eft wule [f.114r] e apostle [/] wummon wreo i chirche hire neb
+[gh]etten leste uuel oht arise urh hire onsihe _Et hoc {est}
+propt{er} ang{e}los_. hwi enne{55} u chirch ancre iwimplet
+openest i neb to wepmonnes ehe{;} to[gh]eines e sist men{;}
+speke e apostle [gh]ef u e ne hudest. ah [gh]ef [/] ei ing
+wrihe i neb from monnes ehe beo hit wah beo hit cla i wel
+i rund windowe wel mei duhen ancre of oer wimplunge. To[gh]eines
+e e {us} ne dest{;} speke e apostle nawt to[gh]eines ore
+[/]{60} hare ahne wah wrihe wi euch{}monnes sihe. er
+awakeni ofte wake ohtes of [&] werkes oerhwileS. Hwa{}se wule
+beon isehen{;} ah ha atiffi hire nis nawt muche wunder{;} ah to
+godes ehnen ha is lufsumre{;} e is for e luue of him{;}
+untiffet wi{}uteN.
+
+ Eft wule seinte pauel [/] wu{m}m[o{n}] wreo i chirche hire neb
+ [gh]ette leste vuel oht arise urh hir[e] on{}sihe [&] _h{oc}
+ {est} p{ro}p{ter} ang[e]los_. Hwi enne u chirche ancre al beo
+ u iwimplet{;} openest ah i neb to weopmones ehe . Te [gh]eines
+ e. e isist men speke seinte pauel. Ah [gh]ef ei ing{50}
+ wrihe{;} i neb fro{m} mo{n}nes ehe{;} beo hit wah beo hit cla
+ i{}i p{ar}lures url{;} wel mei duhen ancre of oer wimlu{ng}e.*
+ Hwo{}se wule beon i{}seien . auh heo atiffe hire{;} nis nout
+ muchel wunder. auh to godes eien . heo is lufsumere et is uor e
+ luue of him{;} untiffed wi{}uten.
+
+ [Linenote:
+ 52. _wimlumpe_ MS.]
+
+ [Collations: 52. hwa B || 53. wile || isehen | ise[gh]en C ||
+ of alle hire cume{n} to _add_. || ah | ach C || ho | ha
+ C || atiffen | atifi C || ham | na | nan C || muche B || 54.
+ Ah | ach C || ehne | echne{n} C || ho | ha C || lufsumer ||
+ e is C || for B || 55a. untiffet B]
+
++R+ing ne broche ne habbe [gh]e ne gurdel imembret ne glouen ne
+nan swuch{65} ing [/] ow ne deh to habben. A meoke surpliz [gh]e
+mahen in hat sumer werien.
+
+ Ring . ne broche nabbe [gh]e . ne gurdel i{}me{m}bred .{55} ne
+ glouen . ne no swuch ing et ou . ne deih for{}to habben.
+ *vnderstonde . [/] of alle eose inges nis nan hest ne forbot
+ for alle ha beo of e vttere riwle [/] is lute strence of{;}
+ for hwon [/] te inre beo wel iwist as ic seide i e frume . {ha}
+ mei beon ichanget hwer{}se euer ei neod oder eni skile hit aske
+ . eft{er} [/] ha mei ase{60} uften . best seruin e leafdi
+ riwle.*
+
+ [Linenotes:
+ 55. _i menbred_ MS. || 59._ha_] _&_ MS.]
+
+ [Collations: 55b. ni || ni || i membret || 56. ni gloues ||
+ na | nan C || swich C || ow B || deah || i bur C || for
+ _om._ B]
+
++E+auer me is leou{er}e se [gh]e do greattre werkes. +N+e makie [gh]e
+nane purses forte freondin ow wi bute to eo [/] ower meistre
+[gh]eue ow his leaue ne huue ne blod{}binde of seolc ne laz
+buten leaue Ah schapie [&] seowi [&] mendi chirche claes [&]
+poure monne hettren.{70} na swuch ing ne schule [gh]e [gh]eouen
+wi{}uteN schriftes leaue namare en neomen [/] [gh]e ne seggen
+hi{m} fore{;} as of ore inges kun oer cue hu ofte [gh]e
+under uengen hulonge [gh]e edheolden. tendre of cunne limpe nawt
+ancre beonne. A mon wes of religiun [&] com to him efter help
+his fleschliche broer [&] he tahte him to his ridde{75}
+breer e wes dead biburiet. e ondswerede wundrinde Nai
+q{uo} he nis he dead? ant ich q{uo} e hali mon [f.114v] am
+dead gasteliche. Na fleschlich freond ne easki me fleschlich
+froure. Amices [&] parures worldliche leafdis mahen inoh wurchen
+ ant [gh]ef [gh]e ham makie{;} ne makie [gh]e rof na mustreisun
+veine gloire attre alle{80} gode eawes [&] alle gode werkes.
+Criblin ne schal nan of ow for luue ne for hure. Taueles ne
+forbeode ich nawt. [Gh]ef sum riue surpliz oeR measse kemese{;}
+ore riuunges ne riue ha nawt nomeliche oueregede bute for
+muche neode.
+
+ [Linenotes:
+ 75. _to his_] _is_ on erasure. || 76. _breer_] _er_ on erasure. ||
+ 77.Before _nis_, _d_ erased.]
+
+
+ ++Euer me is leouere . so [gh]e don gretture werkes. ne makie none
+ purses . uorte ureonden ou mide .* bute to eo [/] ower meistre
+ [gh]eoue ow his leaue*{;} ne blodbendes of seolke .* ne laz . bute
+ leaue*{;} auh schepie and seouwe and amende chirche cloes .
+ and poure{65} monne cloes. no ing ne schule [gh]e [gh]iuen:
+ wi{}uten schriftes leaue.
+
+ [Collations: 62. Eauer B || leu{er}e | leoure C || se B ||
+ gratt{er}e | grett{er}e [[C]] || Ne ... cloes _in_ l.66
+ _om._ || make [gh]e C || nane C || 63. forto freonden ow wi C
+ || 64. blod binden of seolc C || 65. Ach schap`ie [&] seowe
+ [&] mende (e _over_ [a.]) C || claes C || 66. menne hettren C
+ || Na | nan || `swuc C || [gh]eoue{n} bute [gh]e hauen chirches
+ leaue || [gh]euen C]
+
++H+elpe ow wi ower ahne swinc se for se [gh]e eauer mahen to
+schriden ow seoluen [&] feden [gh]ef{85} neod is [&] eo e ow
+serui. +A+s sein Jerome leare ne beo [gh]e neauer longe ne
+lihtliche of sum{}ing allunges idel for anan rihtes e feond
+beot hire his werc e i godes werc ne swinke [&] tutele anan
+toward hire. foR hwil he si hire bisi{;} he enche us for
+nawt ich schulde nu cume neh hire{;} ne mei ha nawt i[gh]emen to
+lustni{90} mi lare. Of idelnesse awakene muchel flesches
+fondunge. _Iniquitas Sodome{;} saturitas panis [&] ocium_ [/] is
+ SodomeS cwedschipe com of idelnesse [&] of ful wombe. Irn [/] li
+stille gedere sone rust weater e ne sture nawt{;} readliche
+stinke.
+
+ helpe mid ower owune swinke so uor so [gh]e muwen to schruden ou
+ suluen and *feden [gh]ef neod is* eo et ou serue . ase seint
+ ierome lere: ne beo [gh]e neu{er} idel . uor anonrihtes e ueond
+ beot hire his werc: et ine godes werke ne wurche . and he
+ tutele anonrihtes{70} touward hire. uor eo hwule [f.117v]
+ et he isih hire bisi . `he enche us . vor nout ich schulde
+ nu kumen neih hire{;} ne mei heo nout i{}hwulen uorto her`cnen
+ mine lore. of idelnesse awakene muchel flesshes fondunge .
+ _Iniq{ui}tas sodome . sat{ur}itas panis [&] ociu{m}_. et is. al
+ sodomes cweadschipe kom of idelnesse: [&] of ful{75} wombe. Iren
+ et li stille{;} gedere sone rust . and water et ne sture
+ nout readliche stinke.
+
+ [Collations: 67. Helpes || wi B || owre || ahne | achne C ||
+ swinc | swinch C || se for se B || muhen | much[gh]en C ||
+ 68. ow seluen | ow seoluen C || ta [/] ow serue{n} | ow
+ serui C || As B || sein || 69. leares | leare C || neau{er} B
+ || `allu{n}ge idel `[&] se for as [gh]e mahen C || for B ||
+ ananrihtes | ananrichtes C || te || feond | feont C || bedes. ||
+ 70. e C || i | in C || werc B || swinkes | swinke C || he
+ _om._ B || tuteles | anan B || 71. toward | towart C || for hwil
+ he B || seos | si C || 72. he e swike enches t{us} || for B
+ || noht | naut C || ischulde nu cume to hire | cumen nu nech
+ hire C || mai || 73. ho | ha C || nawt | naut C || [gh]eme nu |
+ i[gh]emen C || to B || lustne{n} mi | lustin min C || lare B ||
+ wakene{n} || 74. muchele || flesches B || fondinges || 75. al
+ _om._ B || sodome || cwedschipe C || com B || 76. wambe || Irn
+ [/] lis || Gederes || muche C || and _om._ B || 77a. stures ||
+ nawt | naut C || raliche | readiliche C || stinkes]
+
++A+ncre ne schal nawt forwure scolmeistre ne turnen ancre
+husto{95} childrene scole hire meiden mei learen sum oer
+meiden [/] were pliht of to leornin among{e} wepmen oer
+bimong gromes. ah ancre ne ah to [gh]emen bute godd ane ah bi
+hire meistres read ha mei sum rihten [&] helpen to learen.
+
+ ancre ne schal nout forwuren scolme`istre: ne turnen hire
+ ancre hus{;} to childrene scole. hire meiden mei auh techen
+ su{m} lutel meiden. et were dute of forto leornen among gromes
+ . auh ancre ne ouh forto [gh]emen bute god one. *ah{80} bi hire
+ meistres read{;} ha mei su{m} rihten [&] helpe te leren.*
+
+ [Collations: 77b. [gh]e ne schule sende lettres. | Ne underfo
+ lettres bute leaue C || nawt | naut C || forwure B ||
+ scolemeister || scol _above erasure_ C || 78. hire _om._ B ||
+ ancres || childre`ne schole C || Hire ... leren _in l._ 81
+ _om._ || 79. auh _om._ C || learen C || lute C || of{;} to C ||
+ 80. bimong gremes C || Ach C || nach to [gh]eme C || ane C]
+
+[Gh]e ne schulen senden leattres ne underuon leattres ne writen
+bute leaue. [Gh]e schulen beon i doddet {100} oer [gh]ef [gh]e wulle
+ischauen fowr sien i e [gh]er to lihtin ower heaued beo bi e
+her ieueset{;} [f.115r] hwa{}se swa is leouere ant as ofte
+ileten blod [&] [gh]ef neod iS{;} oftre e mei beo er buten{;} ich
+hit mei wel olien. Hwen [gh]e beo ilete blod{;} [gh]e ne schule don
+na ing e reo dahes [/] ow greue ah talki to ower{105}
+meidnes [&] wi eawfule talen schurte ow to{}gederes. [Gh]e maheN
+swa don ofte hwen ow unche heuie{;} oer beo for sum
+worltlich ing sare oer seke ah euch worltlich froure is
+unwure to ancre.
+
+ [Linenote:
+ 104. After _beo_, _al greie_ struck out.]
+
+
+ ++[Gh]e ne schulen senden lettres . ne underuon lettres . ne
+ writen: buten leaue. [gh]e schulen beon i{}dodded four sien ie
+ [gh]ere: uorto lihten ower heaued. *oer [gh]ef [gh]e wulled
+ ischauen. hwa se wule ieveset. ah ha mot te oft{er}e weschen [&]
+ kemben hire heauet*{;} and ase ofte ileten{85} blod . and oftere
+ [gh]if neod is . and hwo so mei beon er wi uten{;} ich hit mei
+ wel i olien. hwon [gh]e beo i{}leten blod . [gh]e ne schulen don
+ no ing eo reo dawes{;} et ou greue . auh talke mid ower
+ meidenes. and mid eaufule talen: schurte ou to gederes. [gh]e
+ muwen don so ofte: hwon ou unche heuie . oer beo uor sume
+ worldliche inge{90} sorie: oer seke.
+
+ [Collations: 82. und{er}fon || bute || 83. schule C || beo ||
+ idoddet C || i{e} [gh]er fiftene sie || [gh]er C uorto ...
+ heauet _in l.85 om._ || to lichten ower heauet C || 85. [&]
+ fowr sie ilet{en} | [&] as ofte ilete blod | `[&] [gh]ef neod
+ is oftere C || 86. oftre || ned || and ... olien _om._ C ||
+ Hwa se mai wel beo wi ute{n}: ich hit mai olie{n} || 87. Hwon
+ ... blod _om._ C || Hwe{n} || arn schule C do reo daies na
+ i{n}g [/] ow greues || don `eo reo da[gh]es nan ing [/]
+ ow greue C || 88. Ah ach C || talkes || to B || owre seruant |
+ ower meidnes C || 89. wi B || eawfule | eufule C || tales:
+ schurtes ow | schurti C || muhen | mu[gh]e C || swa don ofte
+ hwen ow B || 90. u{n}ches || heui C || arn || for sum B ||
+ worldlich C || ing B || 91a. sari B]
+
++S+wa wisliche wite ow in ower blodletunge{;} [&] halde ow i
+swuch reste{;} [/] [gh]e longe reft{er} mahen i godes seruise e
+monluker swinken {110} ant alswa hwen [gh]e fele eani secnesse.
+Muchel sotschipe hit is leosen for an dei{;} tene oer tweolue.
++V+essche ow hwer{}se neod is as ofte as [gh]e wulle
+
+ So wisliche wite ou i{n} our blod{}letunge: and holde ou ine
+ swuche reste . et [gh]e longe er efter muwen ine godes seruise e
+ monluker swinken . and also hwon [gh]e i{}uele eni secnesse . vor
+ muchel sotschipe hit is. uorto [f.118r] uorleosen uor one deie .
+ tene oer tweolue. Wasshe ou hwar se [gh]e habbe neode: ase ofte
+ {95} ase [gh]e wulle.
+
+ [Collations: 91b. Swa B wislich C || wites || Of ower
+ blodletunge _in marg._ C || ow B || owre | ower C || blodletinge
+ || 92. haldes | halde C || ow B || iswuch | in swich C || rest
+ || raft{er} | reft{er} C || muhen | mu[gh]en C || ine _om._ C
+ || i{}godes || 93. e _om._ C || wurchen C || alswa | alse C ||
+ hwen B || felen | fele C || ani B || 94. vor _om._ B || muche B
+ || sotchipe C || uorto _om._ C || to lose | leosen C || for an B
+ || dai | dei C || 95. twelue | twe[o.]lue C || Vas _del._
+ wasches _in marg._ wesche C || ow B || hwer B || ned is | neod
+ is C || as B || 96. as B || wiln | wull{et} C || Ouwer meidnes
+ riwle _in marg._ C]
+
+ [[96. wull{et} C _corrected in Notes from "wulh"_]]
+
+[&] ower ore inges. Nes neauer fule godd leof ah pou{er}te
+[&] unorneschipe beon him licwure. +V+Nderstonde eauer of alle
+eose inges [/] nan nis heast ne forbod [/]{115} beo of e
+uttre riwle et is lute strenge of. for hwon [/] te inre beo
+wel iwist as ich seide i e frume eos mei beon ichanget
+hwer{}se eani neod oer eani skile hit easke efter [/] ha best
+mei e leafdi riwle seruin as hire eadmode uften ah
+sikerliche wi{}uten hire e leafdi feare to wundre.
+
+ [Linenote:
+ 120._towundre_ MS.]
+
+ [[This section has no parallel in the Cotton MSS.]]
+
+
++A+ncre e naue nawt neh{120} honde hire fode{;} beo bisie
+twa wummen. An eauer e leaue ed hame{;} an oer e wende ut
+hwenne driue neod [&] eo beo ful unorne wi{}uten euch
+tiffunge oer a lutel uftene{;} oer of feier ealde. Bi e
+wei as ha gea{;} ga singinde hire beoden ne ne halde na tale
+wi mon ne wi wummon ne sitte ne ne stonde bute [/]{125}
+leaste et ha eauer mei ear en ha ham cume. Nohwider elles ne
+ga [f.115v] heo bute ider as me send hire wi{}ute leaue
+ne ne eote ha ne ne drinke ute
+
+
+ ++Ancre et naue nout neih honde hire uode: beo bisie two
+ wu{m}men . on et bi{}leaue eu{er} ethom . an oer et wende ut
+ hwon hit is neod . and eo beo ful unorne *oer a lute uhten*
+ oer of feir elde and bie weie ase heo ge . go singinde hire
+ beoden .{100} ne ne holde heo nout none tale mid mon ne mid
+ wu{m}mon . ne ne sitte ne ne stonde bute et leste et heo mei
+ er en heo kume hom. nouhwuder elles ne go heo{;} bute ider ase
+ me sent hire. wi{}ute leaue: ne ete heo ne ne drinke ute.
+
+ [Linenote:
+ 102. After _mei_ erasure of one letter.]
+
+ [Collations: 97. Anker || e C || naues || nawt | naut C || neh
+ hond | nech hont C || fode B || beos || bisi || twa wimmen B ||
+ 98. an B || e C || leaue eau{er} _with erasure of two letters
+ before_ || eauer leaue C || at hame | ed hame C || e C || 99.
+ hwen B || ned driues | neod driue C || tat || 100. of _om._ ||
+ fei[gh]er C || ealde B || and _om._ B || wei || as B || ho Gas |
+ ha gea C || Ga B || seiende | segginde C || beodes || 101. Ni
+ ne || halde B || heo nout _om._ B || na | nan C || wi B || wi
+ B || ni sitte ne stonde | Ne sitten ne stonden C || 102. e B ||
+ leaste || ho | ha C || ear B || enne C || ho | ha C || ham cume
+ B || 103. Nohwider | Nochwder C || ga B || heo _om._ || ha C ||
+ as B || mo{n} sendes || 104a. eote C || ho | ha C]
+
+e oer beo eauer inne ne wi{}ute e [gh]eten: ne ga wi{}ute
+leaue. Ba beon obedient to hare dame in alle ing bute i sunne
+ane na ing nabben et heo hit nute ne underuo na{130} ing
+ ne ne [gh]eoue nower{;} wi{}uten hire leaue. Na mon ne leote [gh]e
+in ne e [gh]ung{re} ne speoke wi namon bute leaue ne ga ha
+nawt ut of tune: wi{}uten siker fere [gh]ef hit swa mei beon{;}
+ne ne ligge ute. [gh]ef heo ne con oboke{;} segge bi pa{te}r
+n{ost}res ant bi auez hire ures [&] wurche [/] me hat hire wi
+ute gruchu{n}ge. habbe eauer hire{135} earen opene toward hire
+dame.
+
+ e oer beo eu{er} i{n}ne . ne wi{}ute e [gh]eate ne go heo nout
+ wi{}ute leaue. boe beon obedient to hore{105} dame i{n} alle
+ inges{;} bute ine s[-u]nne one. no ing nabben heo{;} et hore
+ dame hit nute . ne ne underuon no ing . ne ne [gh]iuen wi{}uten
+ hire leaue. Nenne mon ne leten heo in . ne e [gh]ungre ne speke
+ mid none monne: bute leaue . ne ne go nout ut of tune .
+ wi{}uten siker uere . ne ne ligge ute. [gh]if heo ne con o boke:
+ sigge bi p{ate}r n{ostr}es{110} and bi auez hire vres . and
+ wurche et me hat hire wi{}uten grucchunge. habbe euer hire
+ earen opene touward hire dame.
+
+ [Collations: 104b. eauer B || 105. [gh]ate | [gh]ete C || ga B
+ || heo _om._ | ha C || nout _om._ B || Bae | ba C || hare C ||
+ 106. ing B || in B || ane B || Na | Nan C || heo _om._ || 107.
+ ho | heo C _for_ hore dame || ni vnderfo | Ne underuo C || na |
+ nan C || [gh]iue | [gh]eouen C || _add_ nower | nouer C ||
+ 108. leue || Na | Nan C || heo _om._ B || ni || e [gh]ungre
+ _om._ C || speoken C || mid none monne _om._ C || wi na
+ wepmo{n} || 109. wi ute B || leue || Ne ga B || noht | naut C
+ || 110. fere B || [gh]ef C || ho | ha C || on C || segge B ||
+ 111. auees C || wurche [&] do hwat C || mo{n} bides || wi{}ute
+ || grucchinge B || 112a. eau{er} B || eares || toward | towart C
+ || lafdi]
+
+Nower of e wummen ne beore from hare dame ne ne bringe to
+hire nane idele talen{;} ne neowe tidinges ne bitweonen ham
+seolf{;} ne singen ne ne speoken na ne worldliche spechen ne
+lahhen swa ne pleien{;} et ei mon [/] hit sehe{;} mahte hit to
+uuel turnen. Ouer alle inges leasunges [&] luere wordes{140}
+heatien. hare her beo icoruen hare heaued cla sitte lahe
+eier ligge ane. Hare cop beo hehe isticchet [&] bute broche.
+na{}mon ne seo ham unleppet ne open heaued. lah locunge habben.
+
+ [Linenote:
+ 141. _la[h.]he_ MS.]
+
+ nouer of e wu{m}men ne beren urom hore dame . ne ne bringen to
+ hire . none idele talen: ne neowe tiinges . ne bitweonen ha{m}
+ sulf ne singen . ne ne speken none worldliche spechen . ne
+ lauhwen ne ne pleien so et{115} ei mon et hit iseie . muhte
+ [f.118v] hit to v`uel t{ur}nen. ou{er} alle ing leasunge and
+ luere wordes . hatien. Hore her beo i{}koruen . hore heuedclo
+ sitte lowe. eier ligge one. Hore hesmel beo heie istihd{;} al
+ wi{}ute broche. no mon ne i{}seo ham unweawed . ne open heaued.
+ *Inwi e wanes ha muhe werie scapeloris hwen mantel{120} ham
+ heuege . ute{;} gan i{}mantlet e heauet i{}hudeket.* louh
+ lokunge habben.
+
+ [Collations: 112b. Nower || 113. of e wummen _om._ C || of e
+ familiers ne beo fra{m} hire lafdi ni ni bringe nower || ne
+ beore ne ne bringe to heore dame C || none _om._ B || 114. tales
+ || newe || tidinges C || bitwenen B || self | seolf C || ne ne
+ singen C || ni ne speken | ne ne speoken ham seolf C || 115.
+ none _om._ C || nane speches || lahhen swa ne pleien [/] |
+ lach[gh]en swa ne plei[gh]en [/] C || 116. ani || sehe |
+ sech[gh]e C || mihte | machte C || hit _om._ C || turnen hit ||
+ 117. i{n}ge || leasinges | leasing C || uuele C || hare C ||
+ beon C || icoruen B || 118. hore ... i hudeket _om._ || hare C
+ || cla C || lach[gh]e C || ane C || hare cop beo hech[gh]e
+ isticched C || 119. al _om._ C || na C || seo C || unlepped C]
+
+Heo ne schulen cussen na{}mon ne cumon ne cunnes mon ne for
+na cue cluppen ne weschen hare heaued ne lokin feaste o na
+mon{;} ne toggin{145} wi ne pleien. Hare weden beon of swuch
+schape [&] al hare aturn swuch{;} et hit beo edscene hwerto ha
+beo iturnde. Hare lates lokin warliche [/] nan ne mahe edwiten
+ham{;} in hus ne ut of hus. On alle wise forbeoren to wreaen
+hare dame [&] as ofte as heo hit do{;} ear ha drinken oer
+eoten{;} makien [f.116r] hare venie o cneon{150} dun biuoren
+hire [&] seggen mea culpa [&] underuon e penitence [/] ha lei
+up{}on hire lutinde hire lahe.
+
+ heo ne schulen cussen nenne mon .* ne cu{}mon ne cunes mo{n} .
+ ne for nan cue cluppen* ne uor luue cluppen . ne ku ne unku
+ . ne wasshen hore heaued . ne loken ueste o none monne . ne
+ toggen mid him{;} ne pleien. hore weaden beon of swuche scheape
+ {125} [&] alle hore aturn swuch{;} et hit beo ecene hwarto heo
+ beo i{}turnde. hore lates loken warliche . et non ne edwite
+ ham ne ine huse ne ut of huse. on alle wise uorberen to wreen
+ hore dame . and ase ofte ase heo hit do er heo drinken oer
+ eten . makien hore uenie akneon adun to er eore biuoren hire:
+ [&] sigge _mea culpa_ . and underuon{130} e penitence: et heo
+ lei upon hire lutende hire louwe.
+
+ [Linenote:
+ 122._cu_ corr. out of _en_.]
+
+ [Collations: 121. Lah lokinge | Lach locunge C || 122. Eier
+ ligge ane _add._ || ho | ha C || schulen _om._ C || schule ||
+ cusse B || na | nan C || cu{n}nes || 123. ni || na || ne uor ...
+ unku _om._ B || 124. ne ... heaued _om._ | nene weschen hare C
+ || Ni || loke B || faste || o na | on an C || mo{n} B || 125.
+ toggle | toggi C || wi B || him _om._ B || plei[gh]en C || Hare
+ B || wede | weden C || beo || swuch | swich C || schape B ||
+ 126. al || [&] of swic aturn [/] `hit C || escene | edsene C
+ || hwerto B || ho | ha C || beon B || 127. Hare B || werliche C
+ || nan B || etwite _over_ wite _del._ C || ne _om._ B || i{n}
+ hus B || 128. hus || forbeoren B || wraden | wraen C || hare
+ C || as B || 129. as B || ho | ha C || don || ear || ho | ha C
+ || eoten C || Maken C || hire B || o cneos | acneon C || 130.
+ dun || to er eore _om._ B || bifore | biforen C || segge{n} B
+ || vnd{er} fo || 131a. penitance C || ho | ha C || leis || ha{m}
+ B || lutinde C || lahe | lach[gh]e C]
+
+e ancre refter neauer mare [/] ilke gult ne upbreide for na
+wreae bute [gh]ef ha eft sone falle i [/] ilke ah do hit
+allunge ut of hire heorte. [Gh]ef ei strif arise bitweone e
+wummen{;} e ancre makie eier to makien oer venie o cneon to
+er{155} eore [&] eier rihte up oer{;} [&] cussen on ende
+ant te ancre legge on eier{;} sum penitence mare up o e ilke
+e greatluker gulte. is is a ing witen ha wel [/] is gode
+leouest{;} Sahtnesse [&] some [&] te feond laest for{}i he is
+eauer umben to arearen sum leae.
+
+ e ancre neu{er} more er efter ene ilke gult ne upb[r]eide
+ hire: uor none wree . bute [gh]if heo eft sone ualle iet ilke .
+ auh do hit allunge ut of hire heorte. and [gh]if eni strif arise
+ bitweonen e wu{m}men{;} e ancre makie eier of ha{m} to makien
+ oer venie akneon to er eore . and{135} eier rihte up oer:
+ [&] kussen ha{m} on ende . and e ancre legge on eier su{m}
+ penitence. More upon eo ilke: et gretluker haue agult. is is
+ o ing wute `[gh]e [f.119r] wel to soe et is gode leouest{;}
+ seih[t]nesse [&] some. [&] e ueonde loest. and for{}i he is
+ eu{er} umbe to arearen sume wree.
+
+ [Linenote:
+ 138._[gh]e_ added in margin.]
+
+ [Collations: 131b. anker || 132. ilke gult neau{er} mare r
+ aft{er} | er efter neau{er} mare ilke gult C || hire
+ _om._ B || for B || na | nan C || 133. wrae B || [gh]ef C ||
+ ho | ha C || sones falle B || i at ilke | i ilke C || Ah |
+ Ach C || 134. and _om._ B || [gh]ef C || ani B || rises ||
+ bitwene{n} ham utewi{;} | bitwene e wi{m}men C || e anker ||
+ 135. make B || of ham _om._ B || make B || e oer C ||
+ o cneos | o cneon C || dun to e | to e C || 136. richte C ||
+ cussen on B || te anker leie || 137. penitance C || Mare B || up
+ o [/] ilke | up on ilke C || e C || greatluker || gulte B ||
+ 138. is _om._ C || a | an C || wite{n} B || ho | ha C || to soe
+ _om._ B || godd | god C || leuest || 139. sahtnesse | sachtnesse
+ C || somentale || te feond | e feont C || laest B || and _om._
+ B || eau{er} umben B || 140a. reare | arere C || su{m} lae B]
+
+Nu si e sweoke wel [/] hwen fur is wel o brune{;} [&] me wule
+[/] hit aga{;}{160} me sundre e brondes [&] he de {n}ond [/]
+ilke. luue is ih{es}u c{ri}stes fur [/] he wule [/] bleasie aa i
+in heorte ant te deouel blawe forte puffen hit ut. Hwen his
+blawunge ne geine nawt he bringe up sum uuel word oer sum
+oer nohtunge hwer urh ha to hurten eier fro{m}mard oer [&]
+te hali gastes fuR cwenche hwen e{165} brondes urh wreae
+beo isundret. fori halden ham i luue feaste to gederes Ant
+ne beo ha{m} nawt of hwen e feond blawe nomeliche [gh]ef monie
+beon iueietsomet{;} [&] wel wi luue ontende.
+
+ [Linenote:
+ 161. _hond_ MS.]
+
+ nu isih e deouel wel et hwon et fur{140} is wel o brune . [&]
+ me wule et hit go ut: me sundre e brondes . and he de `also
+ onond et ilke. luue is ih{es}u cristes fur et he wule et
+ blasie i{n} vre heorte . and e deouel blowe forto puffen hit
+ ut . and hwon his blowinge ne geine nout: eonne bringe he up
+ su{m} luer word . oer su{m} oer nouhtunge: hwar uruh heo to
+ hurte eier{145} uro{m}mard oer{;} and e holi gostes fur{;}
+ acwenche hwon e brondes uruh wree{;} beo i{}sundred. and
+ for{}i holden ha{m} ine luue ueste to{}gederes . and ne beo
+ ha{m} nout of{;} hwon e ueond blowe . and nomeliche [gh]if monie
+ beo i ueied somed{;} and wel mid luue ontende.
+
+ [Collations: 140b. seos | si C || te swike | e sweoke C ||
+ hwe{n} fur B || 141. onbrune C || mo{n} wile || Ga B || mon
+ sundres te || brendes C || 142. dos hond to [/] ilke | de [/]
+ ilke C || fuir || wile || 143. owre || te || blawes | blawe C
+ || 144. and _om._ B || hwe{n} B || blast | blawunge C || Geines
+ || nawt | naut C || eonne _om._ B || he bringes | he bringe C
+ || 145. luer _om._ || hwat | nochtunge C || hwer B || urh |
+ urch C || ho | ha C || hurren B || 146. framward |
+ fro{m}mart C || te || hali gastes B || cwenches | cwenche C ||
+ hwe{n} || 147. urh | urch C || wrae B || beo{n} isundret ||
+ and _om._ B || halde | halden C || iluue | inluue C || faste |
+ feste C || 148. nawt | naut C || hwe{n} B || feo{n}d | feont C
+ || blawe B || and _om._ B || 149. nomeli || [gh]ef C || beon B
+ || ifest to Gedere || iuei[gh]et somet C || wel _om._ || wi B
+ || ontendet]
+
+ah e ancre on hire meidnes for openliche gultes legge
+penitence{;} to e preost noeleater schriuen ham hwen neod is
+ah eauer ah wi leaue. [Gh]ef ha{170} ne cunnen nawt e mete
+g{ra}ceS seggen in hare stude{;} p{ate}r n{oste}r biuoren{;} [&]
+aue Maria [&] eft{er} mete alswa ant a Credo mare [&] segge
+{us} on ende feader Sune hali gast al mihti godd [gh]eoue
+ure dame his g{ra}ce [f.116v] se lengre se mare [&] leue hire
+[&] us ba neomen god ende for{}[gh]elde alle e us god do [&]
+milci hare sawle e us god{175} idon habbe hare sawle [&] alle
+cristene sawleS.
+
+ auh e ancre on hire meidenes uor openliche gultes . legge
+ penitence{150} neu{er} e later to e preoste schriuen ha{m}
+ ofte . auh eu{er} auh mid leaue. and [gh]if heo ne kunnen nout e
+ mete graces: siggen i{n} hore stude{;} p{ate}r . n{oste}r . [&]
+ aue maria biuoren mete . and efter mete also . [&] credo moare .
+ and siggen us on ende . veder [&] sune [&] holi gost . [&] on
+ almihti god{;} he [gh]iue ure dame his grace{;} so lengre so more
+ .{155} [&] leue hire [&] us boe nimen god endinge . [&]
+ for[gh]elde alle et us god do . [&] milce hore soulen: et us
+ god i don habbe . hore soulen [&] alle cristene soulen. am{en}.
+
+ [Collations: 150. ah | ach C || e _om._ || anker || seruanz
+ || for B || Giltes || leie || penitance C || 151. to p{re}ost
+ no e lat{er}e | to e preost no e latere C || Ah | Ach C ||
+ eau{er} B || ah | ach C || wi B || 152. and _om._ B || [gh]ef
+ C || ho | ha C || cunen noht | cunne naut C || te || seggen B ||
+ hare C || 153. studen C || Pat{er} n{oste}r biforen | p{ate}r
+ n{oste}r biuoren C || maria. Aft{er} mete alswa | marie. eft{er}
+ mete alse C || 154. a crede C || mare B || seggen | segge C ||
+ fader sune B || [&] _om._ || hali gast B || 155. [&] _om._ B ||
+ an B || almichtin C || godd || he _om._ B || [gh]eoue C ||
+ lauedi || se B || se mare B || 156. bae | ba C || nime | neome
+ C || ende B || [&] _om._ B || e C || 157. don || heore C ||
+ sawle | saule C || [&] [/] us | e us C || haue{n} || hore
+ soulen _om._ C || sawle || 158a. sawle | saule C || am{en} _om._
+ B]
+
++B+itweone mel ne gruchesi [gh]e nawt nower frut ne oerhwet{;}
+ne drinken bute leaue . [&] te leaue beo liht in al [/] nis sunne.
+Ed te mete na word oer lut{;} [&] teo stille. Alswa efter e
+ancre complie aet p{ri}me ne don na ing ne seggen{;}
+hweR{}urh hire silence mahe{180} beon isturbet.
+
+ [Linenote:
+ 177. _gruchesi_] _ch_ on an erasure.]
+
+ Bitweonen mele ne gruselie [gh]e nout . nouer frut{;} `ne
+ oerhwat . ne `ne drinken wi{}uten leaue . [f.119v] auh e
+ leaue beo liht i{n} alle eo inges{;} er nis sunne. Ette mete
+ {160} no word . oer lut . [&] eo beon stille. also efter e
+ ancre cu{m}plie uort midmorwen . ne don no ing . ne ne siggen .
+ hwar uruh hire silence muwe beon i{}sturbed.
+
+ [Collations: 158b. Bitwene B || meal | mel C || gruse | gruuesi
+ C || [gh]e _om._ C || nawt | naut C || 159. nower | nouer C ||
+ fruit || oer hwet C || ni | ne C || drinke || bute B || 160.
+ [&] te | [&] e C || licht C || al [/] nis B || At te | ed e C
+ || na | nan C || 161. [&] ta stille | [&] eo stille C || Alswa
+ B || aft{er} ancres B || aet p{ri}me | oet prime C || 162. ni
+ do i{n}g ne segge | ne don nan ing ne seggen C || hwer urh |
+ hwar urch C || 163a. muhe | mu[gh]e C || beo dest{ur}bet | beon
+ to sturbed C]
+
++N+an ancre seruant ne ahte bi rihte to easkin iset hure bute
+mete [&] hure [/] ha mei flutte bi{;} ant godes milce. Ne mis{}leue
+nan godd{;} hwet{}se tide of e ancre [/] he hire trukie. e
+meidnes wi{}uten [gh]ef ha serui e ancre alswa as ha ahen hare
+hure schal beon e hehe blisse of heouene. Hwa{}se haue ehe of
+hope toward{185} se heh bure{;} gleadliche wule ha seruui [&]
+lihtliche alle wa [&] alle teone olien. wi eise [&] wi este ne
+bu me nawt bliSSe.
+
+ non ancre seruant ne ouhte mid rihte uorto asken i{}sette
+ huire{;} bute mete [&] clo: et heo mei vlutten bi . [&] godes
+ milce. ne mis{}leue no{n} god{;} hwat so bitide of e ancre:
+ {165} et he hire trukie. e meidenes wi{}uten [gh]if heo serue
+ e ancre also ase heo owen{;} hore hure schal beon e eche
+ blisse of heouene. hwo{}so haue eie hope touward so heie hure:
+ gledliche wule heo seruen [&] lihtliche alle wo and alle teone
+ olien. Mid eise ne mid este{;} ne kume me nout toer heouene.
+ {170}
+
+ [Collations: 163b. Nan B || ancres seruante || ah | achte C ||
+ bi B || 164. richte C || to B || iset hure B || ant C || cla B
+ || ho | ha C || mai || flutte B || 165. nan B || godd || hwet C
+ || se tide B || anker || 166. _over_ trukie faile C || eo [/]
+ arn wi{}ute{n} || meidnes C || [gh]ef C || ho | ha C ||
+ serue{n} | serui C || anker || 167. alswa as B || hom ahen | ha
+ ach[gh]en C || hare C || beo || 168. Hwa se B || haues || ehe of
+ | e[gh]e of C || toward | towart C || se B || heh | hech C ||
+ gladli wile || ho | ha C || seruin C || 169. lichtliche C || wa
+ B || tene || wi B || este ne C || wi B || eise C || 170. bue
+ mon nawt blisse | bu me naut blisse C]
+
+
+++[Gh]e ancres ahen is leaste stucche reden to ower wummen euche
+wike eanes aet ha hit cunnen. Ant muche neod is [/] [gh]e neomen
+to ham muche [gh]eme for [gh]e mahen muchel beon urh ham i{}godet
+[&]{190} iwurset. On oer half [gh]ef et ha sungi urh ower
+[gh]emeles{;} [gh]e schule beo bicleopet rof biuore e hehe deme [&]
+for{}i as ow is muche neod [&] ham [gh]et mare{;} [gh]eornliche
+leare ham to halden hare riwle ba for ow [&] for ham seolf{;}
+lieliche [&] luueliche for swuch ah wummone lare to beonne
+luuelich [&] lie [&] selthwenne sturne.
+
+
+ ++[Gh]e ancren owen is lutle laste stucchen reden to our wu{m}men
+ eu{er}iche wike enes uort et heo hit kunnen. and muche neod is ou
+ beoe: et [gh]e nimen to ha{m} gode [gh]eme . vor [gh]e muwen
+ muchel uruh ha{m} beon i{}goded. and i{}wursed on oer halue.
+ [gh]if heo sunege uruh ower [gh]emeleaste{;} [gh]e schulen beon
+ bicleoped er{}of biuoren e{175} heie demare . and for{}i ase
+ ou is muche neod . [&] ha{m} is [gh]ete more{;} [gh]eorneliche
+ teche ha{m} to holden hore riulen . boe uor ou: [&] for ha{m}
+ suluen . lieliche auh [&] luueliche{;} uor swuch ouh wu{m}mone
+ lore to beon . luuelich and lie and seldwhonne sturne.
+
+ [Linenote:
+ 173. After _gode [d.][e.]_ MS.]
+
+ [Collations: 171. ancres B || ahen | ach[gh]e C || laste lutle B
+ || stucche | stuche C || rede || owre | ower C || seruanz ||
+ 172. euche | uche C || eanes B || til [/] ho | oet `til ha C
+ || cunne{n} B || ned || is [/] [gh]e B || 173. neomen C || to
+ ham nimen || god || muche C || for B || muhen | mughe C ||
+ muchel _om._ C || muche || urh B || 174. hom beo || igodet B ||
+ wursnet. | iwurset. C || On B || half B || [gh]ef C || ho | ha C
+ || sunehe | sunge C || 175. urh | urch C || owre ||
+ [gh]emeles | [gh]emeles`chipe C || schule beo bicleopet || rof
+ | ref C || bifore | biforen C || 176. hehe | hech[gh]e C ||
+ deme | dom C || and _om._ B || as B || ow B || ned || hom | heom
+ C || is _om._ B || [gh]ette | [gh]et C || mare B || 177.
+ [gh]eornliche || leares | leare C || halde{n} hare B || riwle |
+ riuwlen C || bae | ba`e C || for ow B || 178. seolf B || auh
+ _om._ B || luuelice C || for B || swich C || ah | ach C ||
+ wu{m}mones lare B || of religiun _add._ || 179a. _second_ and
+ _om._ C || seldscene | selthwenne C]
+
+Ba is riht [/] ha{195} ow dreden [&] luuien ant ah [/] ter beo
+eauer mare of luue{;} en of drede enne schal hit wel fearen
+ Me schal healden eoli [&] win ba i wunden efter godes lare ah
+mare of softe eoli{;} en of [f.117r] bitinde win . [/] is Mare
+of lie wordes{;} en of suhinde for er of kime inge
+best{;} [/] is luue eie. lihtliche [&] sweteliche foR[gh]eoued{200}
+ham hare gultes hwen ha ham icnawe [&] bihate bote.
+
+ Boe hit is riht et heo ou [f.120r] dreden [&] luuien . auh et
+ er beo . more eu{er}{180} of luue: en of drede. eonne schal
+ hit wel uaren. Me schal helden eoli and win beoe i{}ne wunden,
+ efter godere lore . auh more of e softe eolie{;} en of e
+ bitinde wine . et is . more of lie wordes: en of suwinde .
+ vor erof kume inge best{;} et is luue{}eie. lihtliche [&]
+ sweteliche uor[gh]iue ha{m} hore gultes: hwon heo ha{m} iknowe
+ and{185} bihote bote.
+
+ [Collations: 179b. Bae | ba`e C || hit _om._ B || richt C ||
+ 180. ho | he _corr. out of_ ha C || ow B || ah | ach C || ter ||
+ eau{er} mare | mare eau{er} C || 181. of e || e{n}ne B ||
+ fare{n} B || Mo{n} || heolde || 182. bae | ba C || i{n} B ||
+ wundes | wundesi _erasure of two letters_ C || aft{er} || godes
+ lare B || Ah | Ach C || mare B || e _om._ B || 183. eoli B ||
+ enne C || e _om._ B || bitende || win B || ma | ma`re C ||
+ enne C || 184. suhiende | sturne C || for B || cumes | kime C
+ || Lichtliche C || 185. swetelich || for [gh]iues | for[gh]eoue
+ C || hare C || hwen B || ho | ha C || arn cnawe | icnawe C ||
+ 186. bihaten | bihate]
+
++A+se for as [gh]e mahen of mete [&] of claes [&] of ore inges
+et neode of flesch easke{;} beo large toward ham{;} ah [gh]e
+nearowe beon [&] hearde to ow seoluen. Swa de e wel blawe{;}
+went te nearewe of e horn to his ahne mu{;} ant utward [/]
+wide. Ant [gh]e don alswa as [gh]e wulle [/]{205} ower beoden bemin
+wel [&] dremen{;} i drihtines earen nawt ane to ower ahnes{;} ah
+to alle folkes heale as ure lau{er}d leue urh e g{ra}ce of
+him seolf [/] hit swa mote ameN.
+
+
+ ++Se uor ase [gh]e muwen of drunch and of mete and of clo and of
+ oer inges et neode of fleshe aske: beo large touward ha{m}:
+ auh [gh]e e neruwure beon and te herdure to ou suluen . vor so
+ de e wel blowe . went ene neruwure ende of e horne to his
+ owune{190} mue . [&] utward ene wide. and [gh]e don also . ase
+ [gh]e wulle et ower beoden bemen [&] dreamen wel: ine drihtenes
+ earen . and nout one to ower ones{;} auh to alle uolkes heale .
+ ase ure lou{er}d leue uruh e grace of hi{m}sulf . et hit so
+ mote beon. am{en}.
+
+ [Collations: 187. Ase | Alse C || for as B || muhen | mu[gh]en
+ C || bae _add._ || drinch || of drunch and _om._ C || and
+ _after_ mete _om._ || claes B || 188. ore C || i{n}g || ned
+ || flesch | fles C || askes || beos || toward B || 189. ah |
+ ach C || e _om._ B || narewe beon [&] harde to ow seolue{n} B
+ || vor _om._ || `for C || Swa | swa C || dos || 190. [/] ||
+ blawes | blawe C || wendes || te | e C || narewe || ende _om._
+ || `ende C || horn B || toward || ahne | achne C || 191. mu B
+ || te | e C || do alswa as B || wiln | wull{et} C || owre
+ beodes || 192. beme{n} wel [&] B || i drihtines | i{n}
+ drichtines C || eare || and _om._ B || Nawt | naut C || ane B ||
+ 193. owre || anres | a`unes C || Ah | ach C || folkes B || as B
+ || lau{er}d B || urh | urch C || 194. hi{m}self | him seolf C
+ || swa mote B || beon. am{en} _om._ B]
+
+ [[191. wull{et} C _corrected in Notes from "wull"_]]
+
+ [[This section has no parallel in the Cotton MSS.]]
+
++H+wen ower sustres meidnes cume to ow to froure{;} cume to
+ham to e url{;} earunder [&] ouerunder eanes oer twien [&]
+ga a[gh]ein sone{;} to ower note gastelich {210} ne biuore
+Complie ne sitte [gh]e nawt for ham ouer riht time swa [/] hare
+cume beo na lure of ower religiun{;} ah gastelich bi[gh]ete. [gh]ef
+er is eani word iseid [/] mahte hurten heorte{;} ne beo hit nawt
+iboren ut{;} ne ibroht to oer ancre{;} [/] is e hurte. To him
+hit schal beon iseid{;} e loke ham alle. Twa niht is inoh [/]
+ei beo edhalden ant [/] beo{215} ful seldene ne for heom ne
+breoke silence ed te mete{;} ne for blodletunge bute [gh]ef sum
+muche god oer neod hit makie. e ancre ne hire meiden ne
+plohien `nane worldliche gomenes ed te urle ne ne ticki
+to{}gederes foR ase sei seint Beornard. vnwure ing is to
+euch gastelich mon [&] nomeliche to ancre{;} euch swuch
+fleschlich{220} froure [&] hit binime gastelich [/] is wi{}ute
+met utnume murhe [&] [/] is uuel change as is iseid ruppe.
+
+ [Linenote:
+ 191. _[gh]ef_ above _urh_ deleted.]
+
+ [[This section has no parallel in the Cotton MSS.]]
+
+
+++Of is boc rede hwen [gh]e beo eise euche dei{;} leasse oer
+mare. Jch hopie [/] hit [f.117v] schal beon ow [gh]ef [gh]e hit
+rede ofte{;} swie biheue{;} urh godes muchele grace elles ich
+hefde uuele bitohe{225} mi muchele hwile. Me were leou{er}e godd
+hit wite do me toward rome{;} en forte biginnen hit eft forte
+donne. [Gh]ef [gh]e finde [/] [gh]e do alswa as [gh]e rede{;}
+oncki godd [gh]eorne [gh]ef [gh]e ne do nawt{;} bidde godes
+are [&] beo umben eronuuen [/] [gh]e hit bet halden efter ower
+mihte.{230}
+
+ [Linenote:
+ 225. _godes_] _d_ corr. out of _g_ MS.]
+
+
+ ++O isse boc rede eu{er}iche deie: hwon [gh]e beo eise .
+ eu{er}iche deie{195} lesse oer more. uor ich hopie et hit
+ schal beon ou [gh]if [gh]e hit rede ofte: swue biheue uruh
+ godes grace . and elles ich heuede vuele bitowen muchel of mine
+ hwule. God hit wot me were leouere uorto don me touward rome{;}
+ en uorto biginnen hit eft forto donne. and [gh]if [gh]e iuinde
+ et [gh]e do also ase [gh]e rede{;} onke god [gh]eorne .{200}
+ and [gh]if [gh]e ne do nout{;} bidde godes ore . [f.120v] and
+ beo umbe er abuten: et [gh]e hit bet hol holden: efter ower
+ mihte.
+
+ [Collations: 195. Of C || is B || redes || eu{er}iche deie
+ _om._ B || hwe{n} B || arn || aise C || euche dai | uchedei C ||
+ 196. mare B || uor _om._ B || et _om._ || ow B || [gh]ef C ||
+ 197. hit _add._ B || reden || swie B || biheoue || urh B ||
+ `godes C || and _om._ B || hafde | hefde C || 198. bitohen |
+ bitoch[gh]en uuele C || muche hwile B || God ... wot _om._ B ||
+ leu{er}e | leoure C || deu le set _add._ B || 199. to do B ||
+ toward | towart C || for to | for te C || 200. and _om._ B ||
+ [gh]ef C || finde{n} | finde C || don alswa as B || rede{n}.
+ onkes godd || 201. and _om._ B || [gh]ef C || don || nawt |
+ naut C || biddes godd || are B || beos || umbe{n} B || 202a. er
+ onuuen | er an ouen C || hit bett{er}e halde{n} | hit halden C
+ || aft{er} owre mihte | eft{er} ower michte C]
+
+
+++Feader Sune hali gast an almihti godd wite ow in hiS warde
+he gleadie ow [&] frouri ow mine leoue sustren ant for al [/]
+[gh]e for him drehe [&] dreaie ne [gh]eoue ow neauer leasse
+en al{}to{}gedere him seoluen Beo he aa iheiet from world in{}to
+worlde aa on ecnesse AMeN.
+
+ Veder and sune and holi gost . and on almihti god: he wite ou in
+ his warde. he gledie ou and froure ou{;} mine leoue sustren. and
+ for al et [gh]e uor him drie and suffre . he ne [gh]iue ou
+ neu{er} lesse huire en{205} alto gedere him suluen. he beo
+ eu{er} i{}heid from worlde to worlde . eu{er} on ecchenesse. amen.
+
+ [Collations: 202b. Fad{er} sune. haligast an B || 203. almichti
+ C || godd || he _om._ B || ow B || 204. gladie || ow B || frouri
+ C || ow B || leue sustre || 205. for B || drehen oer drehden |
+ dre[gh]e [&] drei[gh]e C || he _om._ B || ni [gh]iue | Ne
+ [gh]eoue C || ow B || neau{er} B || lasse || hure C || 206.
+ selue{n} | seoluen C || Beo he B || ai ihehet | eau{er}
+ ihech[gh]et C || fra{m} || into B || 207. a on ecnesse | `a on
+ echnesse C]
+
++A+se ofte aS [gh]e habbe ired eawiht her on{;} grete e
+leafdi{235} wi aN aue{;} for him [/] swonc her{}abuten Jnoh
+meaful ich am e bidde se lutel Explicit +J+ench o i
+writere i{}ine beoden sum chearre{;} ne beo hit ne se lutel.
+Hit turne e to gode{;} [/] tu bidest for ore.
+
+ ase ofte ase [gh]e reade out o isse boc{;} grete e lefdi mid
+ one aue marie uor him et makede eos riwle . and for hi{m} et
+ hire wrot and swonc her abuten. Inouh meful ich am{;} et bidde
+ so lutel.{210}
+
+ [Collations: 208. As C | as B || hauen red | habbe ired C ||
+ oht o is boc | eawet ron C || Gretes ure || lauedi | lafdi C
+ || wi an B || 209. marie _om._ B || for B || [/] swanc her
+ abute{n}. | e swong her abute{n}. C || 210. Inouh ... lutel
+ _om._ || `Jnoh meful ic am e bidde se lutel C]
+
+
+
+
+X. IN DIEBUS DOMINICIS
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Lambeth 487: see [VIII, Poema Morale]."]]
+
+
+[[The selection was printed in a single paragraph. It has been broken
+up for this e-text.]]
+
+[Headnote: The Privileges of Sunday]
+
+[f. 15v] [++L]EOFEMEN [gh]ef [gh]e lusten wule. [&] [gh]e
+willeliche hit under{}stonden we eow wulle [f.16r] suteliche
+seggen of a fredome e limpe to an deie e is iclepe sunedei.
+Sunedei is ihaten es lauerdes dei [&] ec e dei of blisse [&] of
+lisse [&] of alle irest. On on deie a engles of heofene ham
+iblissie.{5} fori e a ermi{n}g saulen habbe rest of heore
+pine. Gif hwa wule witen hwa erest bi won reste am wrecche saule to
+soe ic eow segge. et wes s{an}c{t}e paul e apostel and mihhal e
+archangel heo tweien eoden et sume time in{}to helle alswa heo{m}
+drihten het for to lokien hu hit er ferde. Mihhal eode bi{}foren
+[&] paul co{m} efter [&] a{10} scawede mihhal to s{an}c{t}e paul
+a wrecche sunfulle e er were wuniende [.] er{}efter he him
+sceawede he[gh]e treon eisliche beorninde et foren helle [gh]ete.
+and uppon an treon he him sceawede e wrecche saulen a{}honge.
+Su{m}me bi a fet. su{m}me bi a honden. su{m}me bi e tunge.
+su{m}me bi e e[gh]en. su{m}me bi e hefede. su{m}me bi er{15}
+heorte.
+
+ [Linenotes:
+ 4. In MS. _su sunedei_. || 11. _sunfulle wrecche_ with marks of
+ transposition in MS.]
+
+Seodan he him sceaude an ouen on berni{n}de fure he warp ut of
+him seofe leies uwil[c]an of seolcure heowe e alle weren
+eateliche to bi{}haldene [&] muchele strengre en eani {in}g to
+olien. [&] er wi{}i{n}nen weren swie feole saule a{}honge.
+[Gh]ette he him sceawede ane welle of fure [&] alle hire stremes
+urnen fur berni{n}de. [&] a{20} welle bi{}wisten .xii. meister
+[f.16v] deoflen swilc ha weren kinges to pinen er wiinnen a
+earmi{n}g saulen e for{}gult weren; [&] heore a[gh]ene pine neure
+nere e lesse ah heo meistres weren. Eft{er} on he him
+sceawede e sea of helle [&] i{n}nan an sea weren .vii. bittere
+ue. e forme wes snau . at oer is. et ridde fur. et feore
+blod. e{25} fifte neddren. e siste smorer. e seofee ful
+stunch. heo wes wurse to olien enne efreni of alle a ore
+pine.
+
+ [Linenotes:
+ 18._ing_] _urg_ MS. || 25._snau_] _swnau_ MS.]
+
+Innan an ilke sea weren un{}aneo{m}ned deor su{m}me feer fotetd.
+Su{m}me al bute fet . [&] heore e[gh]en weren al swilc swa fur. [&]
+heore eem scean swa de e leit a{}monge unre. as ilke nefre ne
+swiken ne dei ne niht to{30} brekene a ermi{n}g licome of a ilca
+men e on isse liue her hare sc{ri}ft enden nalden. Su{m}me of an
+mo{n}ne sare wepe. Su{m}me swa deor lude reme. su{m}me er
+g{ra}ninde sike. su{m}me er reowliche gne[gh]e his
+a[gh]ene{}tunge. Su{m}me er wepe. [&] alle heore teres beo
+berni{n}de gleden glide{n}de ouer heore a[gh]ene nebbe. [&] swie
+reowliche{35} ilome [gh]ei[gh]e [&] [gh]eorne biseche at me ham
+ibure[gh]e fro{m} am uuele pinan [.] of as pinan speked .d{aui}d.
+e halie wite[gh]e. [&] us sei. +Misere`re nost{ri} d{omi}ne quia
+penas inferni sustinere no{n} possumus.+ Lauerd haue merci of us
+foron a pinen of helle we ham ne ma[gh]en iolien.
+
+[f.17r] Seo{}an he him sceawede an{e} stude{40} i{n}ne{}midde
+ware helle. [&] bi{}foren am ilke stude were{n} seofen
+clusterlokan ar neh ne mihte nan liuiende mon gan for an ufele
+bree [&] er wi{}i{n}na he him sceawede gan `on ald mon [/]
+.iiii. deoflen ledden abuten. a escade paul to mihhal hwet e alde
+mo{n} were. a cwe mihhal heh engel he wes an biscop on eore liue
+e nefre{45} nalde c{ri}stes la[gh]en lokien ne halden. ofter he
+walde an{}uppon his underlinges mid wohe motien [&] longe dringan
+enne he walde salmes singen oer eani oer god don. Herefter iseh
+paul hwer .iii. deoflen ledden an meiden swie unbisor[gh]eliche{;}
+`[&] [gh]eorne escade to mihhal hwi me heo swa ledde. a cwe
+mihhal. heo wes an meiden on oer liue{50} [/] wel wiste hire
+licome in alle clenesse. Ah heo nalde nefre nan oer god don.
+Elmes[gh]eorn nes heo nefre. ah prud heo wes swie [&] modi. [&]
+li[gh]ere [&] swikel. [&] wreful [&] ontful. [&] fori heo bi
+wuniende inne isse pine.
+
+ [Linenotes:
+ 40._ane_] _and_ MS. || 46._w[u.]alde_ MS. ||
+ 53._w[e.]reful_ MS.]
+
+Nu bi{}gon paul to wepen wunderliche. [&] mihhal heh engel er
+weop for mid him. a co{m} ure drihten of heueneriche to{55}
+heo{m} on {}unres liche [&] us cwe. A hwi wepest u paul. paul
+him onswerde. Lauer ic biwepe as monifolde pine e ic her in
+helle iseo. a cwe ure lauerd. A hwi nalden heo witen mine
+[f.17v] la[gh]e e hwile heo weren en eore? a seide paul him
+mildeliche to{}[gh]eines. Louerd nu ic bidde e [gh]ef in wille is [/]
+u heom [gh]efe{60} reste la hwure en su{n}ne dei a et cume
+domesdei. a cwe drihten to him. paul wel ic wat hwer ic{}sceal
+milcien. Ic heom wulle{}milcien e weren eft{er}ward mine milce
+a hwile heo on liue weren.
+
+ [Linenote:
+ 56._unres_] _wunres_ MS.]
+
+a wes s{an}c{t}e paul swie wa. [&] abeh him redliche to his
+lauerdes fet [&] on halsien hine gon mid as ilke weord e [gh]e
+ma[gh]en iheren. Lauerd{65} he cwe a. Nu ic e bidde for ine
+kinedome [&] for ine engles. [&] for ine muchele milce. [&] for alle
+ine weorkes. [&] for alle ine hale[gh]en. [&] ec ine icorene. at u
+heom milcie es e reder [/] ic to heo{m} com [&] reste [gh]efe en
+sunne{}dei a [/] cume in heh domes dei. a onswerede him drihten
+mildere steuene. Aris nu paul aris. Ic ha{m}{70} [gh]eue reste al
+swa u ibeden hauest fro{m} non on sat{er}dei a a cume monedeis
+lihting. [/] efre for to domes dei. Nu leofe brere [gh]e habbe
+iher hwa erest bi won reste a{m} forgulte saule. Nu
+bi{}cum`e hit erfore to uwilche c{ri}stene monne mucheles e
+mare to hali[gh]en [&] to wurien e{n}ne dei e is icleped
+sunne{}dei. for of am deie ure{75} lauerd seolf sei.
+
++Dies d{omi}nicus est dies leticie [&] requiei.+ [f.18r]
+Sunne{}dei is dei of blisse [&] of alle ireste. +Non facietur in
+ea aliquid nisi deum orare manducare [&] bibere cu{m} pace et
+leticia.+ Ne beo in hire naing iwrat bute chirche bisocnie [&]
+beode to criste [&] eoten [&] dri{n}ken mid grie [&] mid{80}
+gledscipe. +Sicut dici{tur}. pax in t{er}ra. pax in celo. pax
+int{er} homines.+ for swa is iset. gri on eore. [&] gri on
+hefene. [&] gri bitwenen uwilc c{ri}stene mo{n}ne. eft ure lauerd
+seolf seit. +Maledictus h{om}o qui no{n} custodit sabatum.+
+Amansed beo e mon e sunne{}dei nulle iloken. And for{}i
+leofemen uw`ilc{85} sunne dei is to locan al swa ester dei for
+heo is mune[gh]ing of his halie ariste from dee to liue. [&]
+mune[gh]eing of am halie gast e he sende in his apostles on on
+dei e is icleped wit{}sunne{}dei. ec we understonde [/] on
+sunne{}dei drihten cume to demene al mon{}cun; we a[gh]en ene
+sunne{}dei swieliche wel to wurien.{90} [&] on alle clenesse to
+locan.
+
+for heo haf mid hire reo wurdliche mihte e [gh]e iheren ma[gh]en.
+et forme mihte is [/] heo on eore `[gh]eue reste to alle eore
+relles wepmen [&] wifmen of heore rel{}weorkes. et oer mihte
+is on heouene. for i a engles heo{m} rested mare e{n}n on
+su{m} oer dei. [/] ridde mihte is [/] {}a{95} ermi{n}g saule
+habbe ireste i{n}ne helle [f.18v] of heore muchele pine. Hwa
+efre enne ilokie wel ene sunne{}dei. oer a oer halie da[gh]es
+e mon beot in chirche to lokien swa e sunne{}dei. beo heo
+dal{}neominde of heofene riches blisse{;} mid an fedre. [&] mid
+an sunne. [&] mid an halie gast abuten ende. ameN.{100} _Quod
+ip{s}e prestare dignetur qui uiuit [&] regnat deus. p{er} om{ni}a
+secula seculor{um}. AmeN._
+
+ [Linenotes:
+ 93._[gh]eue ... eore_ added on margin. || 94-5._hem he[-o]
+ rested_ MS. | _a_] _[/]a_ MS. || 99._ferde_ MS.]
+
+
+
+
+XI. HIC DICENDUM EST DE PROPHETA
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"As for piece x." _Described under VIII, Poema Morale._]]
+
+
+[[The selection was printed in a single paragraph. It has been broken
+up for this e-text.]]
+
+[++M]issus est ieremias in puteum [&] stetit ibi usq{ue} ad os.
+Qui cu{m} aliqu{am}diu ibi stetisset{;} debilitatum est corp{us}
+eius. [&] ta{n}dem dimissis funib{us} subtractus est. Et cu{m}
+eor{um} duriciam. quia debilis erat sustinere no{n} posset.
+allati sunt panni de domo regia [&]{5} circumpositi sunt
+funib{us} ne [e]or{um} duricia lederetuR.+ Leofemen we uinde in
+halie boc. [/]. ieremie e p{ro}ph{et}e stod in ane putte. [&] [/]
+in e uenne up to his mue [&] a he hefede er ane hwile istonde.
+a bi{}co{m} his licome swie feble. [&] me nom rapes [&] caste i{n}
+to hi{m} for to dra[gh]en hine ut of isse putte.{10} Ah his
+licome wes se swie feble{;} [/] he ne mihte noht iolie e
+herdnesse of e rapes. a sende me claes ut of es kinges huse
+for to bi{}winden e rapes. [/] his licome e feble wes ne
+sc`eolde noht wursien. Leofemen eos ilke weord e ic habbe her
+iseit habbe muchele bi tacnu{n}ge [f.19r] [&] god ha beo to
+heren and muchele{15} betere to et halden. Is hit god for to
+hiheren godes weordes and heom athalden? [gh]e fuliwis. for ure
+lauerd godalmihtin sei in an halie god spelle.
+
+ [Linenotes:
+ 4. After _erat [s.][t.]_ MS. || 10. _for_] _fro_ MS.]
+
++Beati qui audiunt uerbum dei [&] c{us}todiu{n}t ill{u}d+. die [&]
+blessede beon alle eo e ihere godes weordes [&] heom athalde.
+Nu [gh]e habbe iherd wulc hit is for to iheren godes{20} weordes
+[&] heom ethalden. Nu we sculen heow sceawen hwilc hit is heo{m}
+for to heren [&] nawiht for to ethalden. for seint gregori sei.
++Melius est uiam ueritatis non agnoscere{;} q{ua}m post agnitam
+retroire.+ Betre hit is [/] mon ne iknawe noht e wei to
+godalmihtin e he hine icnawe [&] seode hine for{}ho[gh]ie{;} and on
+oer{25} stude he sei. +Qui obturat aures suas ne audiat legem
+dei{;} orac{i}o eius erit exec{ra}bilis.+ e mon e tune his
+eren in halie chirche to{}[gh]eines godes la[gh]e and nule noht iheren
+e weordes e of him beo. his beoden beo aweriede [&] unwure
+gode.
+
+ [Linenote:
+ 28._go[l.]des_ MS.]
+
++Puteus est peccati p{ro}funditas. quia q{ua}m diu stas in
+luto{;} tam diu{30} iaces in mortali peccato.+ es put bitacne
+deopnesse of sunne. for alse longe alse we ligge in heue
+sunnen{;} al a hwile we sto[n]de in e putte. [&] [/] in e uenne
+up to e mue al{}se eos men do e ligge inne eubruche [&] ine
+glutenerie [&] ine manaas. [&] ineprude. [&] ine ore fule sunnen. [&]
+[/] beo riche men [f.19v] alremest{35} e habbe as muchele
+prude i{n} is world. e habbe fe`ire huses. [&] feire hames. [&]
+feire wifes. [&] feire children. feire hors [&] feire claes.
+heauekes [&] hundes. castles [&] tunes. her{}uppon heo ench`e
+muchele mare en uppo{n} godalmihtin e al is heom haue isend
+a e ligge i{n}ne swilc sunne. [&] ne enche noht for to
+arisen{;} heo delue{40} deihwamliche heore put deoppre [&]
+deoppre.
+
+ [Linenote:
+ 34._ligge_] _i_ above _[e.]_ MS.]
+
++vnde p{ro}ph{et}a. No{n} claudit sup{er} te puteus os suu{m}
+nisi clauseris os tuum.+ e p{ro}ph{et}e sei. [/] e put ne
+tune noht lihtliche his mu ouer us bute we tunen ure mu. ah
+[gh]if we tune ure mu{;} e{n}ne do {w}e alse e mon e delue
+ene put feower da[gh]e`s oer fiue [&] enne{45} he haue hine alra
+le{n}gest idoluen{;} enne ualle he er{}inne. [/]. him breke
+e sweore. [/]. is [/] he ualle in to helle pine er neuer eft ne
+cume of bote. Ah leofemen godalmihtin haue isceawe us wel
+muchele g{ra}ce. enne he haue geuen us to beon mud freo. [/].
+we ma[gh]e{n} mid ure mue bringen us ut of isse putte{;} e{50}
+bitacne eo deopnesse of sunne. [&] [/] urh reo herde weies e
+us beo ihaten.
+
+ [Linenotes:
+ 44._we_] _e_ MS. || 46.After _haue_, _[a.][l.]_ MS. ||
+ 49.Before _grace_, _[l.][u.][u.][e.]_ MS.]
+
++Cordis contricione. Oris confessione. Operis satisfactione.+ ur
+heorte bireusunke . urh mues openunge. urh dede wel endinge.
++Cordis cont{ri}tione morit{ur} peccatum.+ [f.20r] +oris
+confessione defertur ad tumulum. op{er}is satisfact{i}one{55}
+tumulatur in p{er}petuum.+ e[nne] we beo sari in ure heorte [/]
+we isuneged habbe enne slage we ure sunne; ene we to sunbote
+cume. enne do we bi ure sunne al swa me dea bi e deade. for
+eft{er}an [/] e mon bi dead me lei ene licome in ere ruh. Al
+swa u leist ine sunne i{n} are ruh{;} hwenne u{60} scrift
+underuongest of e sunnen e u idon hauest to{}[gh]eines godes
+wille. enne u hauest ine su{n}nen ibet{;} eft{er} ines scriftes
+wissunge. enne buriest u ine su{n}nen and bringest heom ut of
+ine on walde.
+
++P{er} ieremiam notat{u}r quilibet peccator qui in suo peccato moram
+facit.+ Bi ieremie e p{ro}ph{et}e we a[gh]en to understo{n}den{65}
+ulcne mon sunfulle. [/]. li i{n} heuie sunne [&] urh soe
+sc{ri}ft his sunbendes nule slakien. +funiculi amaritudines
+penitencie significa{n}t.+ e rapes e weren icast to him{;}
+bitacne e herdnesse of scrifte. for nis nan of us se strong e
+hefde idon re hef[ed] sunnen [/] his licome nere swie feble er he
+hefde idre[gh]en et{70} sc{ri}ft e er to bilimpe.
+
++panni circu{m}positi funib{us}{;} eccl{es}ie sac{ra}menta
+significant. quib{us} penitencie duricia mitigatur.+ as kinges hus
+bitacne hali chirch[e. a] claes [/] weren isende ut of [es
+kinges huse] for to binden e rapes [f.20v] mid{;} bitacnet e
+halie ureisuns e me singe in halie ch`irche. [&] e halie
+sac{ra}me{n}s{75} e me sacre in alesnesse of alla sunfulle.
+Leofemen nu [gh]e habbe iher of is putte e bitacni{n}ge e ic
+habbe embe ispeken. [&] e bitacninge of e p{ro}ph{et}e. [&] [/].
+e rapes bitacne. [&] hwat a claes bi{}tacne e e rapes weren
+mide biwu{n}den. Ihere nue whulche inges wunie in isse putte.
+er wunie fower cunnes{80} wurmes inne. [/] fordo nue al eos
+midelerd. er wunie in{}ne fa[gh]e neddren. [&] beore atter
+u{n}der heore tunge. Blake tadden [&] habbe atter uppon `heore
+heorte. [gh]eluwe froggen. [&] crabben. Crabbe is an manere of
+fissce in ere sea. is fis is of swulc cunde. [/]. euer se he mare
+strengde him to{85} sw[i]mminde mid e watere{;} se he mare
+swi{m}me abac. [&] e alde crabbe seide to e [gh]u{n}ge. hwi ne
+swi{m}mest u for war in ere sea alse oer fisses do `[&] heo
+seide. leofe moder swim u foren me [&] tech me hu ic scal swi{m}men
+forward [&] [heo] bi{}gon to swi{m}men forward mid e streme. [&]
+swam hire er{}a[gh]en. as{90} fa[gh]e neddre bitacne is fa[gh]e
+folc e wune i{n} isse weor`lde. e speket alse feire bi{}foren
+heore eue{n}c{ri}sten`e [f.21r] alse heo heom walde in to heore
+bosme puten. [&] swa sone se hi beo iturnd awey fro{m} heom{;} heom
+to{}twicche [&] to{}dra[gh]e mid ufele weordes.
+
+ [Linenotes:
+ 73, 74.MS. defective. || 75.Before _halie ureisuns_, _[a.]_.]
+
++Hii eciam sunt doctores [&] falsi xp{isti}ani.+ os men e us{95}
+to{}dra[gh]e heore euenc{ri}stene bi{}hinden heo habbe e nome of
+c{ri}stene ah ah heo beo c{ri}stes unwines [&] beo monsla[gh]en
+for heo sla[gh]e heore a[gh]ene saule. [&] bringe heon in to are
+eche pine of helle. os blaca tadden [/] habbe [/] atter uppon
+heore heorte. bi{}tacne es riche men e habbe es mucheles
+weorldes ehte [&] na{100} ma[gh]en noht itimien ar{}of to eten ne
+to drinken ne na god don er{}of for e luue of godalmihtin e haue
+hit heom al geuen. ah ligge er{}uppon alse e tadde de in ere
+eore [/] neure ne mei itimien to eten hire fulle{;} swa heo is
+afered leste eo eore hire trukie. eos ilke ehte e eos us
+ouerligge heom turne to swart{105} atter for heo falle er{}urh
+in to er stronge pine et na mon ne mei tellen.
+
+ [Linenote:
+ 103._[h.]eore_ MS.]
+
+eos [gh]eol`ewe [froggen bi{}tacne eos wimmen e clae heom
+mid [gh]eoluwe] clae. for e [gh]eolewe cla is es deofles helfter.
+eos wi{m}men e us lu{m}e beo es deofles musestoch
+iclepede. for enne e mon wule tilden his musestoch he
+binde{110} uppon a swike chese [&] bret hine for on [/] he
+scolde swote smelle. and urh e [f.21v] sweote smel of e
+chese{;} he bicherre monie mus to e stoke. Alswa do monie of
+as wi{m}men heo smurie heom mid blanchet [/] is es deofles
+sape [&] clae heom mid [gh]eoluwe clae [/] is es deofles
+helft{er}. [&] seodan heo lokie{115} in e scawere. [/] is es
+deofles hindene. us heo do for to feiren heom seoluen. [&] to
+dra[gh]en lechurs to ham. ah heo fule heom soluen er{}mide. Nu
+leofemen for godes lufe wite how wi es deofles musestoch [&]
+wite eow et [gh]e ne beo noht e foa[gh]e neddre. ne e blake tadde.
+ne e [gh]olewe frogge. e feder. [&] e sune. [&] e{120} halie gast.
+iscild us er{}wi. [&] wi alle sunnen a buten e{n}de. _per
+om{n}ia s{e}c{u}la s{e}c{u}lor{um}._ AmeN.
+
+ [Linenotes:
+ 107._eos [gh]eolowe claes_ MS. || 108._i[s.] is_ MS. ||
+ 109._lume_] _luuie_ MS. || 111._sclode_ MS.]
+
+
+
+
+XII. SERMONS FOR PALM SUNDAY AND EASTER DAY
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Trinity College, Cambridge, B. 14. 52. See [VIII, Poema Morale]."]]
+
+[[Each sermon was printed as a single paragraph. They have been broken
+up for this e-text.]]
+
+
+[Headnote: Quia Mitis Sum et Humilis Corde]
+
+A. DOMINICA PALMARUM
+
+[f. 42v] _++Turbe que p{re}cedebant d{omi}n{u}m. [&] que
+sequebant{ur} clamaba{nt} dicentes. osanna filio d{aui}d{;}
+b{e}n{e}dict{us} qui uenit i{n} no{m}i{n}e d{omi}ni._ It is
+custume [/] ech chirchsocne go is dai ap{ro}ce`ssion. [&] is
+wune haue e biginnigge of e holie p{ro}cession. e ure
+[f.43r] helende makede{5} to{}ward te stede er he wolde de
+olen.
+
+_+E+t cu{m} ueniss{et} bethfage ad monte{m} o{liuarum}. Mittens
+[duos] de dis{cipulis} iussit adduci asina{m} [&] sedit sup{er}
+eam_. o e co{m} to bethfage Swo hatte e rop e p{re}ste one
+wunien. bi sides ier{usa}l{e}m on e fot of e dune e men
+clepen mu{n}t oliuete. o sende tweien of hise diciples{10}
+in{}to e bureh of ier{usa}l{e}m. [&] bed hem bringen wig one te
+riden. noer stede. ne palefrei. ne fair mule. ac eh he [were]
+alre lou{er}des lou{er}d. [&] alre kingene ki[n]g. naeles he
+sende aft{er} e alre unwureste wig one to riden. [&] [/] is asse.
+[&] gaf us forbisne of admodnesse on his dede. alse he do on ore
+stede on his speche us{15} queinde.
+
+_+D+iscite a me{;} q{uia} mitis sum [&] humil{is} cord{e}._ lerne
+of me for [/] ich am milde [&] admod on herte. [&] o tweien sander
+bodes ferden [&] cudden in e bureh. [/] e helende was ider ward.
+[&] funden an asse mid fole. [&] ledden hit to{}genes him. [&] e
+holie apostles leiden he`re cloes er{}uppe [&] ure helende rod
+er{}one{;}{20} into e holie burh. [&] [/] burh`folc hihten e
+hege strete [&] bihe{n}gen it mid palmes. [&] mid ore riche wedes.
+er he wolde urh{}faren to e holi te{m}ple. [&] wenden ut
+togenes him. [&] beren on here honde blostme sum palm twig. [&] sum
+boh of oliue alse e holie boc sei.
+
+ [Linenote:
+ 21. _folc_ added in margin in different ink.]
+
+_+O+ccurrunt turbe cu{m} florib{us} [&] palmis redemtori
+o[b]uiam._{25} _[&]c'._ et [f.43v] folc com to{}genes him.
+mid{}blostmen. [&] mid{}palmes. [&] understoden him mid
+p{ro}cession. swo me ki[n]g shal. [&] o e ferden biforen him. [&]
+o e after him comen. remden lude stefne us q{ue}inde.
+
+_[+O+]sanna f{ilio} d{auid} b{enedictus} q{ui} u{enit} i{n}
+n{omine} d{omini}._ Silof dauies bern blesced bie he e cume a
+godes name.{30} [&] o children e were{n} biforen diden alse e
+godspel sei.
+
+_+P+ueri hebreor{um} v{estimenta} p{rosternebant} [&]c'_ e
+children briggeden e wei biforen ure drihten. sume mid here
+cloes. [&] sume mid boges e hie breken of e trewes [&] swo him
+brohten in{}to e holie te{m}ple. alse in his heorliche heg
+settle. us makede ure helende his holie p{ro}cession.{35} fro
+betfage to ier{usa}l{e}m. [&] elhc cristene man make is dai
+p{ro}cession fro chirche to chirche. [&] eft agen. [&] bitocne e
+holie p{ro}cession e he makede is dai. [&] [/] mai ech man
+understonden. e wot wat bitocne ese tweie names. betfage. [&]
+ier{usa}l{e}m.
+
+_+B+etfage int{er}p{re}tat{ur} dom{us} bucce. {ue}l buccaru{m}
+siue maxillar{um}. [&] signif{icat}_{40} _eccl{es}ia{m} in q{ua}
+bucce fungu{n}t{ur} off{ici}o suo pecc{at}a {con}fite{n}do
+uenia{m} postula{n}do. d{eu}m laudando. Carne{m} xpi{sti}
+ma{n}duca{n}do. [&] sanguine{m} ei{us} bib{e}ndo. gr{ati}as
+agendo._ Betfage is cleped on englisse muene hus. [&] bitocne
+holie chirche. [/] men noten inne here mues wike. anne hie
+seien{45} here sinnes. [&] forgiuenesse bidden. [&] ure lou{er}d
+ih{es}u x{r}i{st} herien. [&] bruken his fles [&] his blod. [/] his
+e holi husel. [&] him [f.44r] anken.
+
+_+I+er{usa}l{e}m int{er}p{re}tat{ur} uisio pacis [&] ite{m}
+sig{nificat} eccl{es}iam. in q{ua} pax uera uidet{ur}. du{m}
+passio x{rist}i recolit{ur}. et pacis osc{u}l{u}m dat{ur}._
+Ier{usa}l{e}m is cleped so of sahtnesse.{50} [&] bitocne holie
+chirche er bileffulle men inne be sehte. enne p{re}st
+c{ri}stes roweinge minege. [&] of e calice understonde tocne
+of sehtnesse. [/] is messe cos. [&] e folc sent. [&] er{}mide
+bitocne [/] ure drihten is ureh e holie loc wi bileffulle men
+maked sehte. [&] erfore chirche haue e tocninge of bethphage
+enne{55} e p{ro}ession ut go of ier{usa}l{e}m. [&] eft enne
+it{}in cume. Nime we enne geme gif ure p{ro}cession bi maked
+aft{er} ure helendes p{ro}cession.
+
+On his p{ro}cession ferde sume biforen him [&] makede his weie
+to{}ward ier{usa}l{e}m. [&] sume briggeden e asse mid here
+cloes. [&] sume mid boges e hie breken of e trewes. o e e
+weie{60} makeden biforen him. bien folkes loreawes. bisshopes
+[&] p{re}st[-e]s. e mid here wise lore ride. [&] make{} godes weie
+in to mannes heorte. o e briggeden e asse mid here cloes.
+ben o e wisse e folc mid faire forbisne of here weldede. o
+e briggeden e asse mid e brokene boges. ben o e leren e
+folc to understonden god noht mid{65} wel dede. ac mid wise
+speche. o e aft{er} hi{m} comen ben o e here lif [leden]
+alse here loreawes hem lere. o e bisides weren on his riht
+half. ben o e clene lif leden to quemende gode{;} noht for
+hereworde. o e on his lift hond comen ben o e clenliche
+liuen [f.44v] noht forto q{ue}mende gode{;} ac for hereword to
+haue{n}.
+
+ [Linenotes:
+ 62._maked_ MS. || 64._hereweldede_ MS.]
+
+e{70} asse e ure helende uppe set. ben o forsinegede e
+hauen al here onc uppen eorliche richeise. [&] sinne hem is lo
+to leten. [&] unwill[i]che to bete. for hem inche [/] godes hese
+heuieliche seme. [&] naeles gif hie ful don hie shulen on heuene
+endelese mede fon. Ure lou{er}d ih{es}u x{r}i{st} e makede
+i{n}to ier{usa}l{e}m is dai his holie p{ro}cession. e ech
+chirche to{}dai minege. wisse [&] fulste us swo to folgen his
+holi eorliche p{ro}cession [/] we mo ben on e holie p{ro}cession
+e he wile maken adomes dai mid hise chosene{;} fro e dome i{n}
+to heuene. _Q{uod} nob{is} p{re}stet q{ui} s{e}cla p{er} o{mn}ia
+regnat._{80}
+
+
+B. IN DIE PASCHE
+
+[Headnote: Panis Angelicus Fit Panis Hominum]
+
+_++Hec est dies q{uam} fecit d{omi}n{u}s exultem{us} [&] letem{ur}
+in ea._ is dai haue ure drihten maked to gladien. [&] to blissen
+us onked wure him. [&] giarked [/] holie gestni{n}ge. e he offe
+spe`c us q{ue}inde.
+
+_+E+cce p{ra}ndiu{m} meu{m} paratu{m}._ Mi bord{85} is maked. [&]
+us bidde{} alle er{}to us seggende. _+V+enite p{ra}ndiu{m}._
+Cume to borde [&] understonde bred. ac er enne e holie bord
+bugen. [&] [/] bred understonde do we alse e ap{ostel} bad.
+seiende us. _P{ro}bet au{tem} se ip{su}m h{om}o. [&] sic d{e}
+pane illo edat [&] d{e} calice bibat._ P{ro}ue ech man him seluen.
+[&] gif he fele{90} [/] he is wure er{}to{;} enne understonde
+he [/] husel. [&] drinke of e calice. e man hit understo{n}de
+wurliche e cume erto on bicumeliche wise. [&] mid bicumeliche
+wede. [&] on bicumeliche time. On bicumeliche wise [f.45r] cume
+e man e Erest shewe p{re}ste his sinnes [&] forlete [&]
+bim{ur}ne [&] nime erof god wissinge. [&] oer{95} sie e holie
+acxen uppen his heued. [&] e six pinen e erto bilien.
+
+ [Linenote:
+ 86. _bidded_ MS.]
+
+_s{cilicet} vigilias. labores. saccu{m}. i{n}edia. siti{m}._ [/]
+is wecche [&] swinch. harde cloes. smerte dintes. selde eten [&]
+lesse drinken. ridde sie palm sunedeies p{ro}cession. feore
+sies shereuresdaies absolucio[n] e lie e sinne bendes. e
+fifte sie crepe to cruche on{100} lange fridai[.] sixte sie
+on ester euen gon abuten e fantston. e bitocne e holie
+sepulc{re}. [&] e seuee sie [/] holie bord bugen [&] [/] bred
+bruken. bicumeliche wede ben tweire kinne. lichamliche [&]
+gostliche. e lichamliche wedes ben manie kinnes. ac of hem ne
+speke ich noht ac do of e gostliche. e ben ec fele kinnes. [&]
+alle hie bien{105} faire hi{m} e e husel underfo. ac two
+er{}offe ben swiche [/] no man ne mai under{}fo. him selue{n} to
+hele bute he haue here oer on him. e ben us clepede.
+
+_+V+estis innoce{n}cie. +V+estis m{isericord}ie._ an is
+lolesnesse oe`r sinbote. _+V+estis innocencie restituit{ur}
+in baptismo dicente sac{er}dote. [A]ccipe ueste{m} ca{n}dida{m}
+[&]_{110} _i{m}mac{u}lata{m}._ lolesnesse understonde e man at
+his folcni{n}ge. [&] [/] bitocne e c{ri}sme clo. e e p{re}st
+bi{}winde [/] child mide. [&] us sei. Underfo shrud wit [&] clene.
+is shrud haue ech man on him aft{er} his fulcni{n}ge. alle e
+wile e he hi{m} berege [/] he ne do ne ne q{ue}e. ne ne enche
+no ing for at he bie unwurere gode{;}{115} [f.45v] ne
+loere men{;} e iuele is soule. is wede is wel bicumeliche [&]
+biheue ech man to hauen enne he husel underfo. et oer
+gostliche shrud ich embe spece{;} is mildhertnesse. e is nemed
+ec{;} armhertnesse armheorted is e man. e swiere reowe his
+sinne. [&] he he{m} for{}let [&] bet. [&] milce bit. alse ure
+drihte{n} bad seien us.{120}
+
+_+M+iserere a{n}i{m}e tue place{n}s d{e}o._ haue reoe of in
+ogen sovle. enne likeste gode. Mildheorted be e man e reou
+his nehgebures unsele. [&] like here alre sele [&] ofin sore
+wrecche mannes wanrede. [&] freure hem mid his wel dede. No ma{n}
+e sineged haue ne mai wi{}uten is{e} wedes holi husel
+u{n}derfon{;} bute to eche harme{125} his soule [&] lichame [&] ech
+ma{n} e hit u{n}derfo wi{}uten eier ese wedes shal ben
+shameliche driuen ut of is holi gestni{n}ge. [&] bu{n}den
+togedere his honden. [&] his fet. [&] worpen i{n} to e ateliche pit
+of helle bi ure drihtenes word e sei to swiche men.
+
+ [Linenote:
+ 125. _ise_] _is_ MS.]
+
+_+A+mice q{uo}m{odo} huc i{n}t{ra}sti n{on} h{abe}ns ueste{m}
+nupciale{m}._ [&]c hwu come u ider{130} in mid u{n}bicumliche
+weden. is dai is bicumelich time husel to u{n}derfon. _Q{ui}a
+h{ec} dies q{uam} fec{it} d{omi}n{us}. n{on} q{uod} mag{is}
+ha{n}c q{uam} alias. s{ed} q{uia} maiora q{uam} {i}n aliis
+morte resurge{n}do. [&] nos morte resuscitando._ for [/] is
+makede ure drihte{n} e makede alle ore. ac he kidde oerluker
+his mihte.{135} [&] ma{n}kin more milce dide on is dai{;} anne
+on ani ore. o he aros of deae [[&]] rerde us mid hi{m}.
+
+_+V+nde exultem{us} [&] letem{ur} i{n} ea._ he us fette ut of
+helle wowe. [&] er{}mide us gledede. [&] gif we hi{m} folgie he
+gif us heuene wele [&] er{}mide. us blisse to dai onked. wure
+hi{m}. for{}i is dai is cleped est{re}ne dai. [/] is aristes
+dai. for{140} [/] e he is dai aros of deae. [&] we alle don{;}
+[f.46r] anne we holi husel unde`rnimen. gif we ben e[r]
+togenes on clene liflode. [&] on rihte leue. [&] wi alle men sehte.
+Ure lou{er}d e us bit to is gestni{n}ge. [&] bri{n}ge us to
+`his holi fleis [&] to his holi blod [&] leue us he{m} to bruken. [&]
+us q{ue}dinde.
+
+_+A+ccipite [&] co{m}medite ex h{oc} o{mne}s_{145} _h{ic} {est}
+e{nim} c{alix} s{anguinis} m{ei} n{ovi}._ [&] c' Understonde is
+[&] bruke it alle. for it is mi lichame e giu shal alle lesen.
+he bet us ec his holi blod e shal ben shad giu to lesende [&]
+sei [/] ese two ing bien ure bileue.
+
+_+C+aro mea u{er}e {est} cib{us} [&] sanguis m{eu}s u{er}e {est}
+pot{us}._ Mi fleis is wis mete. [&] mi blod iwis dri{n}ke [&]
+aft{er} [/]{150} he sei. _+N+isi ma{n}ducau{er}itis carne{m}
+filii h{ominis} [&] b{iberitis} e{ius} s{anguinem} n{on}
+h{abebitis} u{itam} i{n} uob{is}._ Ne muge haue{n} no lif on giu
+bute ge liue{n} bi mi fleis [&] bi mi blod. [/] husel e ge
+understonden{;} is his holi fleis [&] his blod. Erest it be
+ouelete [&] win. [&] ureh e holi word e ure helende hi{m} self
+seide mid his holi{155} mu{;} [&] eft{er} hi{m} p{re}st he{m}
+sei atte swimesse t{ur}ne e bred to fleis [&] e win to blod.
+
+_+S+et in carne remanet forma color [&] sapor._ ac on e holi fleis
+bileue e shap [&] hiu. [&] smul of ouelete. [&] on e holi blod
+hw [&] smul of win. More mihte do ure helende enne e holi word
+e he urh his mu spec. anne he giue ma{n}nes cuinde.{160} [his
+fleis [&] his blod.] [&] Naeles anne man ete [&] drinke ureh e
+lichames cunde [/] bred wur to fleis. [&] e drinke to blod. for
+i mai godes word t{ur}nen e ouelete to fleis. [&] [/] win to
+blod. [&] swo do. [&] [/] is e felefolde heste. e is alre
+hestene heste [/] alle c{ri}stene men agen to dai to note{n}. for
+[/] is dai is cleped estre dai{165} [/] is estene da[i]. [&] te
+este is husel. [&] no man ne mai seien husel{;} wu god it is.
+
+_+Q+{ui}a {est} p{re}ciu{m} mu{n}di._ for it is wur al e
+wereld. [&] bet{er}e ene [f.46v] al e wereld. is is e holi
+manne e ure driht{en} sende alse snow slerende alse e
+p{ro}ph{et}e sei. _+P+luit ill{is} ma{n}na ad ma{n}duca{n}d{um}
+[&] pane{m} celi dedit eis._{170} _[P]ane{m} ang{e}lor{um}
+ma{n}ducau{it} h{om}o._ he let he{m} reine ma{n}ne to bi{}liue.
+[&] gef he{m} bred of heuene. [&] men ete{n} englene [bred].
+
+_+M+anna i{n}t{er}p{re}tat{ur}. q{ui}d {est} h{oc}?_ Manne
+bitocne wat is tis{;} [&] o ure drihte{n} sende is mete fro
+heuene e israelisse folke{;} it war on eches mu wat mete se
+he mest luuede. [&] bitocne holi{175} husel{;} e ech
+c{ri}steman understont nue. e is e ma{n}ne hegeste sweteste
+este e is of sinne clensed. oer bigunne to clensende. [&] alre
+bit{er}e bit{er}est eches mannes soule e ne haue alle michele
+sinnes forleten. [&] bet. oer bigunnen alse {e} ap{ostel} sei.
+
+ [Linenote:
+ 179._e_] _a_ MS.]
+
+_+Q+{ui} ma{n}ducat c{orpus} d{omini} [&] b{ibit} [&]c._ Ech e
+understande [/] holi husel{180} unwurliche he understant hi{m}
+seluen eche pine. [&] endelese wowe. Nime we nu geme ure ech agen
+hi{m} seluen. gif we bien cumen on bicumeliche wise. [/] is to
+so shrifte. to hol[i] axen a palm sunedai{;} to p{ro}cession. a
+shereursdai to absoluciun. a langefridai to holi c{ru}che. an
+ester euen to p{ro}cession. [&] gif we ben cumene mid{185}
+bicumeliche wede. of lodlesnesse [/] is clensinge. swo [/] we
+hauen ure sinnes forleten. [&] bi shriftes wissenge bet. oer
+bigu{n}nen to beten. [&] milce bidden. anne muge we bicumeliche
+to godes bord{;} bugen. [&] his bode wurliche bruken. [&] ureh e
+holi este cumen to driste. _Quod nobis prestet qui hodie
+surrex{it} [&] uiuit c{um} deo p{at}re{190} in unitate sp{iritu}s
+s{an}c{t}i._
+
+ [Linenotes:
+ 189._driste_] _d_ corr. out of _e_.]
+
+
+
+
+XIII. VICES AND VIRTUES
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Stowe 34, British Museum: of the early part of the thirteenth century;
+written on vellum, 223 160 mm., by three scribes, with numerous
+corrections by at least three other hands."]]
+
+[[Each selection was printed as a single paragraph. They have been
+broken up for this e-text.]]
+
+
+A. THE ARK OF HOLY CHURCH
+
+[f. 14v] ++e gastliche hierdes e scule{n} boe loki{n} [&]
+stiere{n}. o e bie i{n} are woreld{;} [&] ec `o e bie ute.
+hie fol[gh]i noe ane gode stieres{}ma{n}n e god{e} was swie
+lief. [&] [gh]ecweme. For are muchele hersumnesse e he mani[gh]e
+wi{n}tre swanc. r he `a arche mihte habbe{n} [gh]emaked. [&]
+seen hie swa stierd{e} on e muchele{5} wilde flode. e
+ouer[gh]iede all midde{n}eard. mang stro{n}ge wi{n}des [&] stormes
+at he arof ne forleas naing. e godd hi{m} hadde betaht to
+liue [&] to lo{n}de to bri{n}ge{n}. Swa scule a gastlich`e
+stieres{}me{n}n. `steren a arche of e hali cherche at hie
+arof ne for{}liesen ne lichame ne saule. For none wi{n}de of
+ma{n}nliche fandi{n}ge. [f.15r]{10} Ne for none storme of
+dieuliche fandi{n}ge.
+
+ [Linenote:
+ 8. _gastliche_] _e_ above erasure.]
+
+[&] eft on faire wedere ne bien hie naht to sikere. foran swo
+mani[gh]e litle dropes of mani[gh]es ke{n}nes [gh]emeleastes mihte{n}
+cume{n} in to e saule bote at hie mihte{n} sinke{n}. mid alle
+hire bi[gh]eates. Ac lokie{n} hie alle e wi{}i{n}nen scipes borde
+wuni[gh]e. [/] hie bie{n} hersum. [&] leebei[gh]e here stieres
+ma{n}ne.{15} swa swa hie wille cume{n} to e liuiende land{e}
+mid saule [&] mid lichame. And hleste hwat e hlauerd sei. e
+at scip auh to e stieresma{n}ne{n} [&] to alle e ar inne
+wuni[gh]e.
+
+ [Linenote:
+ 14._lokie_ MS.]
+
+_Q{ui} uos audit me audit_. Se e [gh]e`wer ra`d hlest he sei.
+he hlest me selue{n}. [&] se e [gh]ew forsak [&] [gh]ewere lare he
+forsak full[gh]ewiss me seluen. is he{20} sei{} to a
+stieresma{n}ne{n}. On michele hahte we fare alle e fare _i{n}
+h{oc} mare magnu{m}_. on essere michele sea of are bitere
+woreld. Of ure stieresma{n} is [gh]ewriten _Asce{n}du{n}t usq{ue}
+ad celos. [&] desce{n}du{nt} usq{ue} ad abissos_. Hie stie up to
+heuene mid here gastliche ohtes for to sceawi{n} e michele
+merhe of heuene riche.{25} for to sceawi{n} e wi{n}des [&] e
+euele stormes. e cume of deules blastes [&] for us te warni{n}
+[/] ure ropes ne to{}breke{n}. e bie i{}broide{n} mid rie
+strnges. Of rihte ileaue. [&] of faste hope te god{e}. And of
+are soe luue e is ihote{n} carite e Crist mst luue.
+
+ [Linenotes:
+ 19._gewer_] _w_ above _[.u.]_. || _rad_] _d_ above erasure. ||
+ 21._seid_ MS.]
+
+ [[19 "gewer" shown as printed: body text has "[gh]ewer"]]
+
+Eft hit sei at hie stik nier i{n} to nielnesse mid here
+ohtes. for us eft to{30} warni{n} wi o stanroches of e
+hard{e} hierte e nure ne wile nexi{n}. for none wat{er}e of
+wisdome. Ac [gh]if ar cu{m} scip to hit tobrek. Alswo do at
+unwise ma{n}n e cu{m} to an unbiliefde ma{n}ne e ne wile ne
+ne mai godes lare understa{n}de{n} for his h{er}te hardnesse[.]
+he tobrek{} [gh]if he ani god wille haf. foran he hert his gode
+wille{35} [&] hie tobrec. [f.15v] mid elliche wordes. Hwat
+dest u{;} he sei u dalst al at tu hafst. Wile u hleste{n}.
+spelleres. [&] pr`iestes. [&] munekes. [&] ese hadede ma{n}ne{n}. Ne
+scalt u nure habben god{;} Hie wolde{n} for`iswel[gh]en all e
+woreld [gh]if hie mihte{n}. be trewe ma{n}n [&] halt ti{n} god. u
+finst feawe e wile [gh]iue{n} e ani i{n}g. bute{40} hie wite{n}
+hwarfore.
+
+ [Linenotes:
+ 30._nielnesse_] on margin _abissos_. || 35._tobrekd_ MS.:
+ in lower margin, qui cu{m} in forma dei e`sset no{n} rapina{m}
+ arbit{ra}tus _est_ semet.]
+
+e unware ma{n}n e is [gh]eher. ing at he sei hi{m} god rad.
+[Gh]if he arrer dede litel te gode. ar after he do michel`e
+lasse. [&] swo he forfar. for an e he his priestes lare ne his
+rd lesten ne fol[gh]in ne wile Carite sprat his bowes o{n} brde [&]
+o{n} le{n}ge swie ferr. Hie me haue ido{n} speke{n}. forer
+ane ic{45} hadde [gh]eouht. Ac nu ic wile wnden to e hali
+mihtes al{}swo ich r hadde i[gh]u{n}nen be god{e}s fultume. Ac me
+inc at tu lokest aweiward [&] heuiliche latst. And hit is me to
+muchel iswinch ar embe to e{n}nke{n} oer to speke{n}, bute
+[gh]if u woldest mid god wille ar{}to lheste{n}. [&] hes
+understande{n}.{50}
+
+ [Linenotes:
+ 42._[Gh]if_] _[gh]_ corr. out of _G_. || 44._bowes_] _w_ corr.
+ out of _u_.]
+
+
++Hu andswere e saule [&] sei:+
+
+++Ich e bidde for an ilche hlauerd e e iscop me to helpe.
+at alswo u hauest [gh]egu{n}ne{n} [&] ane gru{n}dwall ileid. Of
+ese hali mihtes at tu hes for{}bri{n}ge [&] me hes tche.
+foran hie bie me swie unbecnawe for e mani[gh]e uneawes e ic
+mid me to longe{55} habbe ihafd. Ac nu ic hes wile lete{n}. [&]
+mid godes fultume of he{m} [gh]eswike{n}. And mi{n} [gh]eanc to ine
+lore healde{n}. For are hali mihte e carite is icleped ic e
+beseche [&] bidde at tu ese halwe{n}de lore o{n} write sette.
+for an ic am michel e{n}chi{n}d{e} ar hwile e ic o{n} ese
+wrecche lichame am wuniende. [&] ofte for[gh]ete at me god{;}
+wre{60} te healde{n}. and ec sum oer saule hit wile helpe{n}.
+
+ [Linenote:
+ 54. _tche_] _c_ corr. out of _s_.]
+
+
++Hu andswere scadwisnesse. [&] us sei.+ [f. 16r
+
+++as e me inc u wilt godes lore blieliche understonden. [&]
+lierni{n}. [&] at me like swie wel. fori at hit sei on e
+hali godspelle. _Q{ui} {est} ex deo uerba dei audit._ Se e is
+of god{e} he{65} harke bleeliche godes wordes. Nu me cu{m}
+on ianke an forbisne. e _sa{n}ct{us} Gregori{us}_ us sei{}:
+_Q{ui} uirtutes sine humilitate {con}gregat q{ua}si i{n} ue{n}to
+puluere{m} portat._ Se e gadere mihtes wiute{n} eadmodnesse
+he sei. he is ilich o ma{n}ne e ber dust amideward{e} e
+wi{n}de. For i me ing [/] is wisdo{m} at we{70} alre inge
+arst speken of essere hali mihte wi{}{}uten hwam no{n} ne mai
+bie{n} wi{}healde{n} te none freme ne te none gode.
+
+ [Linenotes:
+ 67. _seid_ MS. || 71. _wid_ MS.]
+
+
+B.
+
++Of teares.+ [f. 47r
+
+++Wite u to soe at ese teares e we embe speke{} hie bie
+iwis godes [gh]iue. [&] swie niedfulle to an inede at iherd sculen
+[bien] of gode. Of hem sade e p{ro}phete: _Fuerunt m{ihi}_{75}
+_lacrime me[e] panes die ac nocte._ Mine teares he sade me waren
+bred dai[gh] [&] niht swa gode hie ouhten. Of ores kennes teares he
+sade: _Lac{ri}mis meis stratu{m} meum rigabo:_ Ich scal watrien
+min bedd mid mine teares. ies bedd tacne e _{con}sciencia_.
+at is at in[gh]ied wiinnen. ar e gode sawle{80} haue hire
+reste{;} ar haue se eule sawle hire pine. For i he sade at
+he wolde mid teares wascen at in[gh]ied ar of e his herte him
+wrei[gh]ede. Ne finde we nawher at godd wernde ani ing e ani
+ma{n}n mid teares him besouhte. Godd sante to Ezechie e kinge
+be his p{ro}phete. [&] sade: _Dispone domui tue quia morieris [&]
+tu_{85} _[&] non uiues._ Becwe ine [f.47v] cwide he sade. for
+an u scalt bien dead. [&] naht ne scalt tu libben. e king war
+sari. alswa richeise is la to laten [&] swie lef to libben. He
+wante o to e wau[gh]e [&] dede at betste. `a hlauerd godd sade he
+ench nu at ich e habbe [gh]e luued. [&] for ine luue blieliche
+idon. [&] [gh]if me [gh]iet{90} a litel ferst for ine godnesse. ies
+was god in[gh]ied. [/] he mihte his gode dade forsceawin a e he
+niede hadde. For i him [gh]eherde godd [&] sade to is {pro}phete e
+was ham ward. Wand a[gh]ean cwa he [&] sai to e kinge. _Vidi
+lacrimam tua{m}._ Ich iseih cwa he ine tear. [&] ich iherde ine
+bene. u scalt [gh]iet libben fiftene [gh]ear.{95} Swa michel ich
+habbe ieiht i lif. anne u on michele niede gode wilt beseken
+anne is e wel god [/] u mu[gh]e fordra[gh]en sume gode dade. in
+hierte bie e gladdere. [&] e sikerliker u miht bidden. Segge
+we nu for mid e p{ro}phete _Ciba nos pane lacrimar{um}._
+Hlauerd fed us mid o breade of swete teares. [&] _potu{m} da
+nobis{100} in lacrimis in me{n}sura._ [&] [gh]if us drinken of
+oreskennes teares [&] at mid imete. at ich wile at u wel be
+iwarned. {[gh]}if godd e [gh]if ese swete teares at non win in
+are world nis swa swete. [&] alswa alswa man to michel mai
+drinken of are wine alswa mai e mann to michel wepen. eih hie
+swete bien. [&] for i e is god{105} [/] u beseke at gode one
+mihte. e hatte _discrecio_. at is [f.48r] sckelewisnesse.
+
+ [Linenotes:
+ 73. _speked_ MS. || 74. _inede_] _n_ corr. out of _h_. ||
+ 80._is_ corr. out of __. || 88._la_] __ corr. out of _d_.
+ || 89._at_ on an erasure. || 97._god_] MS. _gode_, with _e_
+ partly erased. || 102._[gh]if_] _Gif_ MS.]
+
+
+++Hie is swie beheue mang alle e ore mihtes. is e hali
+faderes segge Hie is moder of alle e ore mihtes. ar e he
+rixi ne mai naure man forfaren. e hire wile rixin [&] fol[gh]in.
+Hit{110} sei _in uitas patru{m}_. at at sume sal waren e
+hali faderes to{}gedere igadered. [&] waren spekinde betwen hem on
+`hwilliche wise me mihte rihtist [&] sikerest to gode cumen. Sum
+sade urh fasten. sum urh wacche{n}. sum urh bede. sum sade
+urh hersumnesse. sum sade urh annesse. sum sade urh
+herbor[gh]in{115} wrecche me{n}n. [&] feden [&] screden. Sum sade urh
+seke me{n}n to lokin. [&] on manieskennes wisen hie namden after
+an e at hali goddspell sei. a sade on of a eldes[t] [&] on
+of a wisest. urh alle esen we habbe ise[gh]en [&] iherd swie
+mani[gh]e [gh]ebor[gh]en. [&] manie of alle esen inamde mihten forfaren
+for i at hem trukede{120} _discrecio_. at is scadwisnesse
+and skele. For i sume deden michel mare an hie mihtin wel
+andin Sume deden to litel. Sume deden euele. [&] wenden wel don.
+Sume wel a{}gunnen [&] euele andeden. Ac naure ne [gh]esei[gh]e we manne
+at hadde ese hali mihte mid him at he aure misferde[.] be[gh]ete
+se e muge.{125}
+
+ [Linenotes:
+ 115. _herbor[gh]in_] _[gh]_ on erasure. || 118. _eldest_] hole
+ in MS. || 121._i_ on erasure.]
+
+
+++Perseuerancia hatte an hali mihte. Hie nis naht [f.48v] to
+laten for an hie make anne man e godd `his. to sant [/] he
+urwune on his godnesse. On are ealde la[gh]e hit was i[h]oten [/]
+alle dier. e me gode scolde offrin at hie lokeden wel at e
+tail ware on auriche netene. at tocne at ilke mann e gode
+ani seruise{130} offre. at he ar on ur[gh]wunie[.] on essere
+newe la[gh]e sade crist. _Qvi p{er}seuerauerit usq{ue} in finem hic
+saluus erit._ Se {}ur[gh] wune on his godnesse e he haf agunnen
+he wor ibor[gh]en [&] naht elles for none gode e he don haf. hwat
+`hwat it is.
+
+ [Linenotes:
+ 128. _ihoten_] _io_ corr. by erasure. || 129.Before _e_, _e_
+ erased. || 132.On margin {Ew}angelista in red. || 133._ur[gh]_]
+ _dur[gh]_ MS. || 134._`hwat_ on erasure.]
+
+
++Ratio dicit a{n}i{m}e:+{135}
+
+++Lieue `saule, is little writt ic `habbe sare beswonken he
+it wat [/] wot alle ing for e to wissin. for e to warnin. [&]
+for e to helpen [&] for e to ber[gh]in. {[gh]}if u wilt wel hit
+understonden [&] liernin [&] fol[gh]in [&] [h]ealden wi{}uten alche
+twene u miht mid godes felste e ber[gh]en [&] heuneriches merche
+mid ese halie mihtes sike`rliche{140} iwinnen.
+
+ [Linenotes:
+ 136. _habbe_ above _write_ deleted. || 137._[/]_] _[/][a.]_ MS.
+ || 138._[gh]if_] _Gif_ MS. || 139._alche_] _c_ corr. out of _l_.]
+
+
++N{un}c autor loq{ui}t{ur} final{ite}r.+
+
+++Hvte we nu `ankin [&] herien ure hlauerde almihtin gode of
+ese witte and of ese wisdome. e we hier habbe igadered of
+`hishorde. [&] of mani[gh]es [f.49r] hali[gh]es mannes [gh]eswinkes e
+michel{145} sw`unken for e luue of gode. [&] for us to wissin.
+Hit is riht at we heri[gh]en [&] ankin [&] bledscin fader [&] sune [&]
+hali gast on a hali ri{n}nesse. se e is on so godd in
+onnesse. se e l`iue [&] rixe aure ma a woreld. amen. at ne
+for[gh]eit u naure. at u godd ne heri[gh]e. [&] anke of alle gode.
+Alswa swa we habbe niede him to bidden be{150} dai[gh] [&] be
+nihte. [&] ofte [&] [gh]elome alswa hit is niede{;} him to heri[gh]en.
+Amen.
+
+_Veni creator sp{iritu}s mentes tuor{um} uisita implet sup{er}na
+gr{aci}a que tu creasti p`ectora._
+
+ [Linenotes:
+ 142. _ankin_] _a_ over _[e.]_. || 146. _swunken_] _u_ over _[i.]_.
+ || 148._liue_] _i_ over _[e.]_. || 149._for[gh]eit_] _i_ over
+ erasure.]
+
+ [[142: error for 143]]
+
+
+
+
+XIV. LA[Gh]AMON
+
+THE BRUT
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"i. Cotton Caligula A 9, British Museum (C); on vellum, 216 153 mm.;
+192 folios in double columns of 32 to 34 lines, written by two scribes
+in the first quarter of the thirteenth century. It is bound up with
+another manuscript containing the Owl and the Nightingale and other
+pieces.
+
+"ii. Cotton Otho C 13, British Museum (O); injured in the fire of 1731;
+on vellum; 145 folios in double columns of 38 lines; written in one
+hand, of the third quarter of the thirteenth century.
+
+".... Mistakes common to both versions have been derived from an
+intermediate manuscript X."]]
+
+
+ (MS. Caligula)
+
+ (MS. Otho)
+
+[[In the original text, line numbers were printed only on the MS.
+Caligula pages. Numbers have been added to MS. Otho when needed
+to identify linenotes.]]
+
+ Vnder an comen tiende{;} to vortiger an kinge. [f. 81r
+ [/] ouer s weoren icumen{;} swie selcue gumen.
+ Jnne ere Temese{;} to londe heo weore{n} icu{m}men.
+ reo scipen gode{;} comen mid an flode.
+ reo hundred cnihten{;} Alse hit weoren kinges. 5
+ wi{}uten an scipen mo{n}nen{;} e weoren er wi{}inne{n}.
+ is weoren a freste men{;} at auere her comen.
+ Ah heo weore hene{;} [/] wes hrm a mare.
+
+ vnder an com t[.y]dinge: to vortiger an kinge. [f. 65v
+ at ouer s weren icome{;} swie selliche gomes.
+ reo sipes gode{;} i{}come were mid an flode
+ ar{}on reo hundred cnihtes{;} alse hit were kempes.
+ es weren e faireste men at euere come here.
+ ac hii weren heene at was har[m] e more.
+
+ Uortiger heom sende to{;} And axede hu heo weoren idon.
+ [Gh]if heo gri sohten{;} [&] of his freond{}scipe rohte{n}. 10
+ heo wisliche and{}swerden{;} Swa heo wel cuen.
+ [&] seiden [/] heo walden{;} speken wi an kinge.
+ [&] Leofliche him heren{;} [&] hlden hine for hrre.
+ And swa heo gunnen wenden{;} ffor to an kinge.
+ a wes Uortigerne a ki{n}g{;} In Cantuarie{}buri. 15
+ er he mid his hirede{;} Hhliche spilede.
+ er as cnihtes come{n}{;} Bi{}fore{n} an folc{}kinge.
+ Sone swa heo | hine imetten{;} fire heo hine igrtten. [f. 81v
+ [&] seiden at heo him wolden{;} hren iisse londe.
+ [gh]if he heom wolde{;} mid rihten at{}halden. 20
+ a and{}swerede vortig{er}{;} of elchen vuele he wes war.
+ An alle mine iliue{;} e ich iluued habbe.
+ bi die no bi nihtes{;} ne sh ich nauere r swulche cnihtes.
+ for eouwer cume{n} ich m blie{;}
+ [&] mid me [gh]e sculle{n} bilfuen.
+ [&] eouwer wille ich wulle dri[gh]en{;} bi mine quicke liuen. 25
+
+ [Linenote:
+ 25. _bimi ne_ MS.]
+
+ eos comen to an kinge and faire hine grette.
+ and seide at hii wolde{;} him sarui in his lo{n}de
+ [gh]if vs ou wolle{;} mid rihte at{}holde.
+ o answerede vortiger{;} at of eche vuele he was war.
+ In al mine lifue{;} at ich ileued habbe{;}
+ Bi dai no bi nihte{;} Ne seh ich soche cnihtes.
+ for [gh]ou ich ham blie{;} and mid me [gh]e solle bi{}lefue.
+
+ Ah of eou ich wulle iwiten{;} urh soen eouwer wur{}scipen.
+ wht cnihte{n} [gh]e seon{;} [&] whnnenen [gh]e icumen beon.
+ [&] whar [gh]e wullen beon treowe{;} alde [&] c neowe.
+ a answerede e oer{;} at wes e aldeste broer.
+ lust me nu lauerd king{;} [&] ich e wullen cuen. 30
+ what cnihtes we beo{;} [&] whanene we icumen seo.
+
+ [Linenote:
+ 27. _wht_] _whaht_ MS.]
+
+ Ac forst ich wolle wite{;} for [gh]oure mochele worsipe.
+ wat cnihtes | beo [gh]eo{;}
+ and wanene [gh]eo i{}comen beo. [f. 65v
+ o answerede e oer{;} at was e elder broer.
+
+
+ ++Ich hatte he{n}ges{;} hors is mi broer.
+ we beo of alemai{n}ne{;} aelest alre londe.
+ of at ilken nde{;} e angles is ihaten.
+ Beo in ure londe{;} selcue tiende. 35
+ vmbe fiftene [gh]er{;} at folc hi[s] isomned.
+ Al ure iledene folc{;} [&] heore loten werpe.
+ vppen an e hit fal[l]ed{;} he scal uaren of londe.
+ Biluen scul | len a fiue{;} a sexte scal for lie. [f. 81v
+ ut of an leode{;} to u[n]cue londe. 40
+
+ [Linenotes:
+ 36. _his_] _h[-i]_ MS. || 38. _falled_] _faled_ MS.]
+
+ Ich hatte Hengest{;} Hors hatte min broer.
+ we beo of Alemaine{;} of one riche londe.
+ of an ilke hende at nglis his ihote.
+ Beo in vre londe wonder enges gonde.
+ bi eche fiftene [gh]er. at folk his i{}somned.
+ And werpe are hire lotes{;} fo[r] to londes seche.
+ v{p} wan at lot falle{;} he mot neod wende. 38
+
+ [Linenote:
+ 38. _vp_] _vt_ MS.]
+
+ Ne beo he na swa leof mon{;} uor he scal lien.
+ For er is folc swie muchel{;} mre ene heo walden.
+ a wif fre mid childe{;} swa e deor wilde.
+ ueralche [gh]ere{;} heo bere child ere{;}
+ [/] beo an us feole{;} at we fren scolden. 45
+ Ne mihte we bilue{;} for liue ne for de.
+ Ne for nauer nane inge{;} for an folc{}kinge.
+
+ Ne beo he noht so riche{;} he mot lond seche.
+ For{}e wifues go are mid childe{;} alse e deor wilde.
+ bi euereche [gh]ere{;} hii go mid childe ere.
+ at lot on vs ful{;} at we faren solde.
+ Ne moste we bi{}lefue{;} for life ne for deae.
+
+ us we uerden ere{;} [&] for{}i beo nu here.
+ to sechen vnder lu{f}te{;} lond [&] godne lauerd.
+ Nu u hfuest iherd lauerd ki[n]g{;} So of us urh alle i[n]g. 50
+ a a{n}swarede vortiger{;} of alc an vfele he wes war.
+ Ich ileue e cniht{;} [/] u me sugge so{}riht.
+ [&] wulche beo oure ileuen{;} [/] [gh]e on ileue.
+ [&] eoure leofue godd{;} e [gh]e to luted.
+ a and{}swarede Hnges{;} cnihtene alre firest. 55
+ Nis in al is kine{}lond{;} cniht swa muchel ne swa strong.
+
+ [Linenotes:
+ 49. _luste_ MS. || 56. _muchel_ over erasure.]
+
+ us hit fare ere{;} ar{}fore we beo nou here.
+ Nou ou hauest ihord louerd king{;} so of vs and no lesing.
+ o saide vortiger at was wis and swie war.
+ And woche beo [gh]oure bilue{;} at [gh]eo an bi{}lfe.
+
+ We habbe gode`s gode{;} e we luuie an ure mode.
+ a we habbe hope to{;} [&] heore heom mid mihte.
+ e an hhte phebus{;} e oer Saturn{us}.
+ e ridde hhte wode{n}{;} [/] is an weoli godd. 60
+ e feore hh | [te] Jupit{er}{;}
+ of alle i{n}ge he is whar. [f. 82r
+ e fifte hhte Mercuri{us}{;} at {i}s e hhste ouer us.
+ sxte hhte appollin{;} [/] is a godd wel idon.
+
+ [Linenotes:
+ 58. _mid mid_ MS. || _is_] _us_ MS.]
+
+ We habbe godes gode{;} e we louie in mode.
+ e on hatte phebus{;} e oer Saturnus
+ e ri[d]de hatte Woden{;} at was a mihti ing.
+ e feore hatte Jubiter of alle inges He his war. |
+ e fife hatte Merchuri{us}{;}
+ at his e hehest ouer vs. [f. 66r
+ e sixte hatte appolin{;} at his a god of gret win.
+
+ [Linenote:
+ 63. _e_] _e_ partly destroyed.]
+
+ e seouee hatte teruagant{;} an hh godd in ure lon.
+ [Gh]et we habbe anne luedi{;} e hh is [&] mhti. 65
+ heh heo is [&] hali{;} hired{}men heo luuie for{}i.
+ heo js ihate Fr{;} wel heo heom dihte.
+ Ah for alle ure goden deore{;} a we scullen hren.
+
+ [Linenotes:
+ 64. _seouee_ MS. || _dihte_] __ corr. out of _s_.]
+
+ e souee hatte Teruagant{;} an heh god in vre lond.
+ [Gh]et we habbe an leafdi{;} at heh his and mihti.
+ [gh]eo his i{}hote frea. heredmen hire louie.
+ To alle eos godes we worsipe werche.
+ And for hire loue{;} eos da[gh]es we heom [gh]efue.
+ Mone we [gh]efue moneda[.y]. T[.y]dea we [gh]efue tisdei.
+
+ Woden hehde a hhste la[gh]e{;} an ure lderne d[gh]en.
+ he heom wes leof{;} fne al swa heore lif. 70
+ he wes heore walden{;} And heom wurscipe duden.
+ ene feore di iere wike{;} heo [gh]ifuen him to wurscipe.
+ a unre heo [gh]iuen u{n}res di{;}
+ for{}i at heo heom helpen mi.
+ Freon heore lfdi{;} heo [gh]iuen hire fridi.
+ Saturnus heo [gh]iuen stterdi{;}
+ ene sunne heo [gh]iuen sonedi. 75
+ Monen heo [gh]ifuen mone{}di{;} Tidea heo [gh]euen tis{}di.
+
+ [Linenote:
+ 76. _Monenen heo [gh]ifuenen_ MS.]
+
+ Woden we [gh]efue wendesdei. ane onre we [gh]efue orisdai.
+ Frea ane frida[.y]. Saturnus ane sateresdai.
+
+ us seide h[n]gest{;} cnihten alre hendest.
+ a answerede vortig{er}{;} of lchen vfel he ws wr.
+ Cnihtes [gh]e beo me leofue{;} ah as tiende me beo lae.
+ eouwer ileuen beo vnwraste{;}
+ [Gh]e ne ileoue noht an criste. | 80
+ Ah [gh]e ileoue a ene wurse{;} e godd seolf awariede. [f. 82r
+ eoure godes ne beo nohtes{;} In helle heo nier ligge.
+
+ [Linenotes:
+ 80. _ileuen_ written over _ilauerd_ deleted. || _cristre_ MS.]
+
+ us saide Hengest{;} cniht alre hendest.
+ o answerede vortiger{;} of alle harme he was war.
+ Cnihtes [gh]eo beo me leofue{;}
+ ac [gh]oure bilefues me beo loe.
+
+ Ah neoeles ich wulle eou at{}hlde{;} An mine anwalde.
+ for nor Beo a Peohtes{;} swie ohte cnihtes.
+ e ofte lede in mine londe{;} ferde swie stronge. 85
+ [&] ofte dod me muchele scome{;} [&] erfore ich habbe grome.
+ [&] [gh]if [gh]e me wulle wrken{;} [&] heore hfden me bi[gh]eten.
+ Ich eou wullen [gh]euen lond{;} muchel seolueR [&] gold.
+ a andswerede hngest{;} cnihtene alre feirest.
+ [Gh]if hit wulle saturnus{;} al hit scal iwure us. 90
+ [&] Woden ure lauerd{;} e we on bi{}liue.
+
+ [Linenote:
+ 86. _me_] _e_ corr. out of _u_.]
+
+ Ac ich wolle ou at{}holde{;} in min anwolde.
+ For nor beo e peutes{;} swie ohte cnihtes.
+ at ofte do me same{;} and ar{}vore ich habbe grame.
+ And [gh]ef [gh]e wolle me wreke{;} of [hire] wiere dedes{;}
+ Ich [gh]ou wolle [gh]eue{;} [gh]eftes swie deore.
+ o saide Hengest{;} al hit sal iwore us.
+
+ Hengest no{m} lue{;} [&] to scipen gon lie.
+ er wes moni cniht strong{;}
+ heo dro[gh]en heore scipe{n} uppe e lo{n}d.
+ for wenden dringches{;} to vortigerne an kenge.
+ Biuoren wende hengest{;} [&] hors him alre hndest. 95
+
+ [Linenote:
+ 93. _uppe_ on an erasure.]
+
+ Hengest nam lefue{;} and to sipe gan wende.
+ And al hire | godes{;} hii beore to londe. [f. 66r
+
+ Seoen a alemainisce men{;} a aele weore{n} an deden.
+ [&] seoen heo senden him to{;} heore sxisce cnihtes wel idon.
+ hengestes cunnesmen{;} of his aldene cude.
+ heo comen in to halle{;} hndeliche alle.
+ Bett weoren iscrudde{;} [&] bed weoren iudde. 100
+ hngest | swaine{;} ene vortigernes. eines. [f. 82v
+ a wes vortigernes hired{;} for hehne ihalden.
+ Bruttes weoren sri{;} for swulchere isihe.
+ Nes hit nawiht longe{;} at ne comen to an kinge.
+ Cnihtes sunen uiue{;} a i{}faren hafden biliue. 105
+ heo siden to an kinge{;} neowe tie{n}den.
+
+ [Linenotes:
+ 100. _Bett_ corr. out of _Bette_. || 102. _ihalden[d.][e.]_ MS.]
+
+ For hii wende alle{;} to vortiger his halle.
+ Bed weren i{}scrud{;} and bet weren ived.
+ Hengestes sweines{;} ane vortiger his cnihtes. 101
+ Bruttes weren sori{;} for an ilke sihte.
+ Nas noht longe{;} at ne come t[.y]dinge.
+
+ [Linenote:
+ 101. _swenise_ MS.]
+
+ nu for{}rihtes{;} Icume{n} beo a peohtes.
+ urh i lond heo rne{;} [&] hr[gh]ie [&] berne.
+ [&] al ene nor nde{;} iuald to a{n} gru{n}de.
+ her{}of u most rden{;} oer all we beo dden. 110
+ e king hine bi{}ohte{;} wht he don mihte.
+ he sende to an innen{;} after al his monnen
+ er com hengest er com hors{;} er com m{a}ni mon ful oht.
+ er come{n} a saxisce men{;} hengestes cunnes{}men.
+ [&] a Alemainisce cnihtes{;} e beo gode to fihte. 115
+
+ at o for{}rihtes icomen were e peutes.
+ Oueral in lond hii erne{;} and slea in folk and bearne.
+ and alle ane nor ende{;} hii falle to an gru{n}de.
+ her{}of ou most reade{;} oer alle we beo deade.
+ e king sende his sonde{;} to eos cnihtes hinne.
+ at hii swie sone to him seolue come.
+ ar com Hengest and his broer{;} and manian oer.
+
+ is ish e king vortiger{;} blie wes he a er.
+ a peohtes duden heore iwune{;}
+ a as hlf ere humbre. heo weoren icume.
+ [&] e king VortigeR{;} of heore cume wes ful war.
+ To{}gadere heo comen{;} [&] feole er of{}slo[gh]en.
+ er wes feht swide strong{;} Comp swie sturne. 120
+
+ at e king vortiger{;} blie was o er.
+ e Peutes dude hire wone{;} a is half vmbre hii were icome.
+ And e king vortiger{;} of hire come was war.
+ To{}gadere hii comen{;} and manie ar of{}slo[gh]en.
+
+ e Peohtes weoren ofte{}iwuned{;} [f. 82v
+ Vortige[r]ne to ou{er} | cumen.
+ [&] a heo ohten a[l]swa{;} Ah hit ilomp an oer a.
+ for hit wes heom al hele{;} at hngest wes ere.
+ [&] a cnihtes stronge{;} e comen of saxelo{n}de.
+ [&] a ohte alemanisce{;} e ider comen mid horse. 125
+ Swie monie peohtes{;} heo slo[gh]en ian fehte.
+ feondliche heo fuhten{;} feollen a fie.
+
+ [Linenotes:
+ 113. _muni_ MS. || 116. _a a_ MS.]
+
+ e peutes weren ofte iwoned{;} vortiger to ouercome.
+ And o iohten al so{;} ac hit bi{}ful oerweies o.
+ for hii hadde mochel care{;} for Hengest was are.
+ for swie manie peutes{;} hii slo[gh]en in an fihte.
+
+ a e non wes icumen{;} a weoren Peohtes ouer{}cumen.
+ [&] swue heo awi flo[gh]en{;} an lche helue heo for flu[gh]en.
+ [&] alle dai heo flu[gh]en{;} monie [&] vnnifo[gh]e. 130
+ e king vortigerne{;} wende to herberwe.
+ [&] uere him weore{n} on{}uast{;} Hors [&] hngest.
+ Hngest wes an kinge leof{;} [&] him lindesa[gh]e [gh]ef.
+ and he [gh]f horse{;} madmes ino[gh]e.
+ [&] alle heore cnihtes{;} he swie wel dihte. 135
+ [&] hit gode stu{n}de{;} stod a an ilke.
+
+ [Linenote:
+ 133. _leof{;} [&] him linde_ over an erasure.]
+
+ o at non was icome{;} o were Peutes ouer{}come.
+ And swie hii awey | flo[gh]e. on euereche side. [f. 66v
+ and vortiger e king{;} wende a[gh]en to his hin.
+ and to hengest an his cnihtes he [gh]ef riche [gh]eftes.
+
+ Ne durste nauere peohtes{;} cumen i an londes.
+ no rueres no utla[gh]en{;} [/] heo neoren sone of{}sl[gh]en.
+ [&] hngest swie fire{;} herede ane king.
+ a ilo{m}p hit in ane time{;} [/] e king wes swie blie. 140
+ An ane h[gh]e die{;} imong his du[gh]ee monnen.
+ Hengest hine bi{}ohte{;} what he don mihte.
+ for he wolde wi an ki{n}ge{;} holde{n} | runi{n}ge. [f. 83r
+ an kinge he eode to{;} foren{;} [&] fire hine gon greten.
+ e king sone up stod{;} [&] stte hine bi him seoluen. 145
+ heo drunken heo dremden{;} blisse wes among heom.
+
+ [Linenotes:
+ 137. _peohtestes_ MS. || _gon[d.][e.]_ MS. || 146. _heo[n.]
+ dremden_ MS.]
+
+ Ne dorste neuere peutes{;} come in isse londe.
+ at hii nere sone of{}sla[gh]e{;} and idon of lifda[gh]e.
+ and Hengest swie hendeliche{;} cwemde an kinge.
+ o hit bi{}ful in on time{;} at e king was swie blie. 140
+ Hengest wolde wi an kinge{;} holde rouni{n}g.
+ ane kinge he come bi{}vore and faire hine grette.
+
+ [Linenote:
+ 140. After _e_, _[r.]e[n.]_ MS.]
+
+ a que hengest to an kinge{;} lauerd hrcne tiende.
+ [&] ich e wulle rcchen{;} deorne runen.
+ [gh]if u mine lare{;} wel wult lusten.
+ [&] noht halden to wrae{;} at ich wel leare. 150
+ e king answarede{;} swa henges hit wolde.
+ a side hngest{;} cnihten alre firest.
+ lauerd ich habbe moni a di{;} ine monscipe ih[gh]ed.
+ [&] in holde mon ibeo{n}{;} i richen ine hirede.
+ [&] in lche fhte{;} hhst of ine cnihte{n}. 155
+
+ o saide hengest to an kinge{;} louerd hercne t[.y]dinge.
+ And ich e wolle telle{;} of deorne rouni{n}ges.
+ [gh]ef ou mine lore wel wolt i{}hure.
+ And noht holde to wrae{;} [gh]ef ich e wel leore.
+ And e king answerede{;} alse Hengest hit wolde.
+
+ [&] ich habbe ofte ihrd{;} hohfulle ronen.
+ Imong ine hired{}monnen{;} heo hatie e swie.
+ In to an bare de{;} [gh]if heo hit dursten cue.
+ Ofte heo stilleliche spke{;} [&] spilie mid runen.
+ of twam [gh]u{n}ge monnen{;} at feor wunie hennen. 160
+ e an hhte VtheR{;} e oer ambrosie.
+ e ridde hhte Co[n]stance{;} es wes king i isse `lond.
+ [&] he her wes of{}sla[gh]en{;} urh swicfulle la[gh]en.
+
+ [Linenotes:
+ 156. _ronenen_ MS. || _stilledliche_ MS.]
+
+ louerd ofte ich habbe ihord{;} among ine cnihtes.
+ at hii e hatie swie{;} into are bare deathe.
+ Ofte hii stille speke. of two [gh]onge cheldre{n}.
+ e on hatte vther{;} e oer Aurelie.
+ e ridde hehte Constance{;} at ou dedest to deae.
+
+ Nu wulle cume a oere{;} [&] wrken heore broer.
+ Al forbr | nen i lond{;} [&] sln ine leoden. [f. 83r 165
+ e seoluen [&] ine du[gh]een; driuen ut of londe.
+ [&] us sugge ine men{;} er heo somned sitte.
+ for a twene broere{;} beo `beyne kine{}borne.
+ Of androeinnes kunne{;} as aele bruttes.
+ [&] us ine du[gh]ee{;} stille e fordemed. 170
+
+ [Linenote:
+ 168. _beyne_ added in margin, _beoren_ deleted.]
+
+ Nou wolle come e oer{;} and wreken hire broer.
+ Al for{}bearne i lond{;} and slean ine leo | de. [f. 66v
+ And us segge ine men{;} stille bi{}twine heom.
+
+ Ah ich e wulle rde{;} Of muchele ire neode.
+ [/] u bi{}[gh]ite {cn}ihtes{;} a gode beo to fihte.
+ [&] bi{}tache me nne castel{;} Oer ane kineliche burh.
+ at ich mai inne ligge{;} a while a ich libbe.
+ Ic am uor e iuaid{;} r{}fore ic wene beon dd. 175
+ fare er ic auer fare{;} nm ich nuere bute care.
+ Buten ich ligge faste{;} biclused inne castle.
+ [gh]if u is me wult don{;} Ich hit wulle mid luue a{}fon.
+ [&] ich wulle biliue{;} senden after mine wiue.
+ at is a sexisc wimmon{;} of wisdome wel idon. 180
+ [&] after rouwe{n}ne{;} mire dohter; e me is swie deore.
+ enne ich habbe mi wif{;} [&] mine wine{}maies.
+
+ [Linenote:
+ 172. _cnihtes_] _mihtest_ MS.]
+
+ Ac ich e wolle reade{;} of mochele ine neode.
+ at ou bi[gh]ete cnihtes{;} at gode beon to fihte.
+ And bi{}tak me one castel{;} at ich mai on wonie.
+ For ich ham for e i{}veied{;} at ich wene beo dead.
+ are ware ich euere vare{;} nam ich neuere boute care.
+ Bote ihc ligge faste{;} bi{}clused in on castle.
+ [Gh]ef ou is woldes don{;} Mi wif solde come sone.
+ and mi dohter Rowenne{;} and moche of mine cunne.
+
+ [&] ich beo i ine londe{;} fulliche at{}stonde.
+ a bet ich wullen hiren e{;} [gh]if u is [gh]ettest me.
+ a answerede vortiger{;}
+ Of lchen vuele he wes | war. [f. 83v 185
+ Nim cnihtes biliue{;} [&] send fter ine wiue.
+ [&] fter ine children{;} an [gh]u{n}gen [&] an olden.
+ [&] fter ine cunnen{;} [&] afeoh heom mid wunne.
+ enne heo to e cume{;} u scat habben grsume.
+ hhliche heom to uede{n}{;} [&] wurliche scruden. 190
+ Ah nulle ich castel na burh{;} nane e bi{}techen.
+ for men me wolden scenden{;} I mine kine{}lond.
+ for [gh]e halde a hene la[gh]e{;}
+ at stod on eoure lderen d[gh]e.
+ [&] we halde cristes la[gh]e{;} [&] wulle auere an ure d[gh]e.
+
+ [Linenote:
+ 192. _kine kine lond_ MS.]
+
+ Wan we os beo in londe{;} folliche at{}stonde.
+ e bet we wolle cweme e{;} [gh]ef ou is wolt granti me.
+ o answerede vortiger{;} at of ech vuele was war.
+ Nim cnihtes swie{;} and send after ine wifue.
+ And after ine childre{n}{;} e [gh]ong and e heoldre
+ And after ine cunne{;} and onderfang heom mid winne.
+ wane hii to e come{;} ou salt habbe garisome.
+ hehliche heom to fede{;} and worliche to scrude.
+ Ac nelle ich Castel ne Borh{;} nanne e bi{}take.
+ For men me wolde sende{;} in mine kinelonde.
+ [gh]ef | ich heene men{;} londes bi{}toke. [f. 67r
+
+ a [gh]et spc hngest{;} cnihten alre hendest. 195
+ lauerd ich wulle in iwil{;} dri[gh]e{n} her [&] ouer{}al.
+ [&] don al mine dde{;} fter ine rde.
+ Nu ic wulle biliue{;} sende afteR mine wiue.
+ [&] fter mire dohter{;} e me is swa deore.
+ [&] fter ohte mo{n}nen{;} a bezste of mine cunne. 200
+
+ [Linenote:
+ 197. _don [d.]o[n.]_ MS.]
+
+ e [gh]et spac hengest{;} cniht alre hendest.
+ louerd nou ich wolle{;} don al ine wille.
+ Nou ich wolle bliue{;} sende after mine wifue.
+
+ And u [gh]if me swa muchel lond{;}
+ to stonden a mire a[gh]ere ho{n}d.
+ Swa wule anes bule hude{;} lches weies ouer{}sprden.
+ feor from lche castle{;} amidden ane ualde.
+ en{n}e ne mai e atwite{;} e hne ne e riche.
+ [/] u i hhne | burh[gh]e{;}
+ hene monne habbe bi{}tht. [f. 83v 205
+
+ And ou [gh]ef me so mochel lond{;} to stonde on min owe hond.
+ Ase wole a Bole hude{;} in grene ouer{}sprede.
+ For fram eche Castle{;} a{}midde one felde.
+ anne ne mai e atwite{;} e pore no e riche.
+ at ou eni heh Borh{;} heene Man bi{}takest.
+
+ e king him i[gh]ette{;} swa hengest [gh]irnde.
+ Hengest nom lue{;} [&] for he gon lie.
+ [&] fter his wiue sende sonde{;} to his a[gh]ene lo{n}de.
+ [&] he seolf wende [gh]eond is lo{n}d{;}
+ to sechen nne br[d]ne fld.
+ er he mihte wel sprde{;} On his feire hude. 210
+ He com n enne ende{;} In enne fire uelde.
+ he hafde ane hude{;} bi{}[gh]ite to his neode.
+ o ane wilde bule{;} e wes wunder ane strong.
+
+ [Linenote:
+ 207. _nom_ corr. out of _mom_.]
+
+ And e ki{n}g him [gh]af{;} at lutel at he [gh]ornde.
+ Hengest nam lefue{;} and for he gan wende.
+ And after his wifue he sende sonde{;} to his owene londe.
+ And him seolf wende{;} oueral to bi{}holde.
+ ware he mihte wel sprede{;} his Bole hude.
+
+ He hfden nne wisne mon{;} e wel cue a craften.
+ e nom as hude{;} [&] a bord leide. 215
+ and whtte his sres{;} alse he schren wolde.
+ Of ere hude he krf enne wong{;} swie s{m}al [&] swie long.
+ Nes e wong noht swie brd{;} buten swulc a twines rd.
+ a al islit wes e ong{;} He wes wunder ane long.
+
+ [Linenote:
+ 217. _swal_ MS.]
+
+ Hengest hadde one wisneman{;} at wel coue of crafte.
+ He nam eos bole hude{;} and a borde laide.
+ ar of he makede ane wang{;} swie smal and swie lang.
+ Nas e wang noht brod bote ase hit were a twined red. 218
+
+ [Linenote:
+ 218. _atwined_ MS.]
+
+ a{}buten he bilde{;} muche del of londe. 220
+ He bigon to deluen{;} dic swie muchele.
+ er{}uppe stenene wal{;} e wes strong oueral.
+ ane burh he arerde{;} muchele [&] mare.
+ a e burh we{s} al [gh]are{;} a scop he hire nome.
+ he hhte heo ful iwis{;} KaeR{}Carrai an Bruttisc. 225
+ [&] nglis | ce cnihtes{;} heo Cleopeden wong{}Chastre. [f. 84r
+ Nu and auere mare{;} e nome sto[n]de ere.
+ [&] for nan odere gome{;} nueden burh ene nome.
+
+ [Linenote:
+ 224. _wes_] _wel_ MS.]
+
+ A{}boute ar{}mid he leide{;} moche deal of londe.
+ He lette o delue{;} on euerech halue.
+ ar vppe stonene wal{;} swie | strong oueral. [f. 67r
+ ane castel he arerde{;} fair to bi{}holde.
+ o e Borh was al [gh]arue{;} o sette he hire name.
+ he hehte hire foliwis{;} Ca[.y]r{}Karri in Bruttesse.
+ and Englisse cnihtes{;} wangchestre.
+ Nou and euere more{;} e name stonde [are].
+
+ a et come densce men{;} and driuen ut a bruttes.
+ ene ridde nome heo er stte{;}
+ [&] lane{}castel hine hhten. 230
+ [&] for swulche gomen{;} tun hafde as reo nomen.
+ Vnder an com lien hider{;} hengestes wif mid hire scipen.
+ heo hfde to iueren{;} fiftene hu{n}d{r}ed ridern.
+ mid hire come{n} to iwiten{;} muchele htene scipen.
+ er comen inne{;} muchel of hengestes cunne. 235
+
+ [Linenote:
+ 233. _h[-u]d'ed_ MS.]
+
+ forte at Dence men driuen vt e cnihtes.
+ ane ridde name ar sette{;} and leane Castel hine cleopede.
+ vnder an com lie hider{;} Hengestes wif mid hire sipes.
+ [gh]eo hadde to ivere{;} fiftene hundred Rideres.
+
+ [&] Rouwe{n} his dohter{;} e him we`s swide deore.
+ Hit wes umbe{}while{;} [/] com e ilke time.
+ [/] i[gh]arked wes a burh{;} mid an alre bezste.
+ He{n}gest com to an kinge{;} [&] bad him gistninge.
+ [&] seide [/] he hafde an in{;} I[gh]arked to{}[gh]eines him. 240
+ [&] bad at he come er{}to{;}
+ [&] he scolde beon fire under{}fon.
+
+ And Rowen his dohter{;} at was him swie deore.
+ Hit was bi on wile{;} at com e ilke time.
+ at `i[gh]arked was e borh{;} mid an alre beste.
+ And Hengest wende to an kinge{;}
+ and bad hine to g[.y]stni{n}ge.
+ And seide at he hadde on In{;} hi{}makede to{}[gh]enes him.
+
+ [&] e king him [gh]ette{;} swa hengest hit wolde.
+ Hit com to an time{;} [/] e king gon for lie.
+ Mi an deoreste monnen{;} of alle his du[gh]ee.
+ for he gon bu[gh]en{;} | [/] he to burh com. [f. 84r 245
+ he bi{}heold ene wal{;} up and dun ouer{}al.
+ al him wel likede{;} [/] he o{n} lokede.
+ He wende in to halle{;} [&] his helees mid him alle.
+ Bemen heo bleowen{;} gome{n} men gunnen cleopien.
+
+ And e king him grantede{;} alse Hengest wolde.
+ For hii gonne wende{;} at hii come to an ende.
+ e king bi{}heold ane wal{;} vp and dun oueral.
+ Al him wel likede{;} at he on lokede.
+ He wende in to halle{;} and his cnihtes mid him alle.
+
+ Bord heo hetten breden{;} cnihtes setten er to. 250
+ heo ten heo drunken{;} drm wes iburh[gh]en.
+ a e du[gh]ee hafde i[gh]eten{;} a wes heom a bet iloten.
+ Hngest eode in to an inne{;} er wunede Rouwenne.
+ he heo lette scruden{;} mid vnime`te prude.
+ al [/] scrud e heo hafde on{;} heo weoren {s}wie wel ibon. 255
+ heo weoren mid an bezste{;} ibrusted mid golde.
+
+ [Linenote:
+ 255. _swie_] _iwie_ MS.]
+
+ Bordes hii lette sprede{;} cnihtes ar to sete.
+ hii eoten | hii drongken{;} blisse was a{}mang heom. [f. 67v
+ Hengest we{n}de to e in{n}e{;} ar Rowenne was hinne.
+ he hire lette scrude{;} mid onimete prude.
+
+ heo bar an hir{e} honde{;} Ane guldene bolle.
+ I{}uulled mid wine{;} e wes wunder ane god.
+ h[gh]e ibore{n}ne men{;} heo ldden to hallen.
+ biuoren an kinge{;} f{i}rest alre inge. 260
+ Reowen st acneowe{;} [&] Cleopede to an kinge.
+ [&] us rest side{;} In nglene londe.
+ lauerd king ws hil{;} for ine kime ich m uin.
+ e king is ihrde{;} [&] nuste what heo seide.
+
+ [Linenote:
+ 260. _farrest_ MS.]
+
+ [Gh]eo bar in hire hond{;} ane goldene bolle.
+ Hi{}fulled mid w[i]ne{;} ne mihte non be rich[ere].
+ Heh[gh]e ibore me{n}{;} hire ladde in to halle.
+ bi{}vore an kinge{;} fairest alle ing.
+ Rowenne sat a cnouwe{;} and seide to a{n} kinge.
+ us erest [gh]eo spac{;} in Englene lond.
+ Louerd king wassa[.y]l{;} for * ine comes me beo hail.
+ e ki{n}g hit ihorde{;} and nuste wat [gh]eo saide.
+
+ [Linenote:
+ 258. _wine: richere_] MS. defective here.]
+
+ e king vortigerne{;} frinede his cnihtes sone. 265
+ what weoren at speche{;} e [/] maide spilede.
+ a andswere | de Keredic{;} a cniht swie sellic. [f. 84v
+ he wes e bezste latimer{;} at r com her.
+ lust me nu lauerd king{;} [&] ich e wulle cuen.
+ wht sei Rouwenne{;} firest wimmonnen. 270
+ Hit beo tiende{;} Inne sxe{}londe.
+ whr swa i du[gh]ee{;} gladie of drenche{;}
+
+ [Linenote:
+ 272. _glad[e.]ie_ MS.]
+
+ e king vortigerne{;} haxede his cnihte`s.
+ wat were e speche{;} at e maide speke.
+ o answerede{;} Keereh{;} cniht mid e wisest.
+ he was e beste latimer{;} at euere wone[de] her. 268
+ Lust nou mi louerd king{;} and ich e wolle cuen.
+ wat sei Rowenne{;} fairest of al wommanne.
+ Hit his e wone{;} Ine sax{}londe.
+
+ [Linenote:
+ 268. _wone_ MS.]
+
+ at freond sie to freonde{;} Mid fire loten hende.
+ leofue freond ws hail{;} e oer si drinc hail.
+ e ilke at halt ene nap{;} he hine drinke up. 275
+ oder uul me ideR fare{;} [&] bi{}teche his iuere{n}.
+ enne at uul beo icumen{;} enne cusseo heo reoien.
+ is beo sele la[gh]en{;} Inne saxe{}londe.
+ [&] Inne alemaine{;} heo beo ihalden aele.
+
+ [Linenotes:
+ 273. _sie_] __ corr. out of _d_. || 276._bi{}theche_ MS.]
+
+ at freond sai to his freond{;} wane he sal [dri]nge.
+ leofue freond wassail{;} e oer sai dringhail.
+ e ilke at halt ane nap{;} ane dringe dring vp. 275
+ And a[gh][ein]es me hine ful{;} and take his ivere.
+ is beo e | lawes{;} ine sax{}londe. [f. 67v
+
+ [Linenotes:
+ 273. _dringe_]; 276 _a[gh]eines_] MS. defective here.]
+
+ is iherde uortiger{;} of alche{n} uuele he wes war. 280
+ [&] seide hit an bruttisc{;} ne cue he nan nglisc.
+ maiden Rouwenne{;} drinc blueliche enne.
+ at maide dronc up at win{;} [&] lette don oer er{}in.
+ [&] bi{}thten an kinge{;} [&] rien hine custe.
+ [&] urh a ilke leode{n}{;}
+ a la[gh]en comen to issen londe. 285
+ ws{}hail [&] drinc{}hil. moni mon er{}of is fain{;}
+ Rouwenne e hende{;} sat bi an kinge.
+ e king heo [gh]eorne biheold{;} heo was him an heorte leof.
+ ofte he heo custe{;} ofte he heo clupte.
+ Al his mod [&] his main{;} halde to an midene. 290
+
+ [Linenote:
+ 280. _alchel_ MS.]
+
+ is ihorde vortiger{;} of eche vuele he was war.
+ And saide hit on Bruttesse{;} ne coue he noht on [OE]nglisse.
+ Ma[.y]de Rowenne{;} dring bloeliche anne.
+ at maide drong vt at win{;} and lette don oer ar{}in.
+ And bi{}tahte an kinge{;} and he hit vp swipte.
+ And orh isne ilke game{;} e lawe come to londe.
+ wassa[.y]l and dring{}ha[.y]l{;} at mani me{n} lofuie.
+ e faire Rowenne{;} sat bi an kinge.
+ e king hire [gh]eorne bi{}heold{;}
+ [gh]eo was him leof on heorte.
+ Ofte he hire custe{;} and ofte he hire clupte.
+
+ e wurse wes er | ful neh{;}
+ e in lche gomene iS ful rh. [f. 84v
+ e wurse ne dude nuere god{;} he mingde as kinge`s mod.
+ he murnede ful swie{;} to habben at mide{n} to wiue.
+ at wes swide ladlic ing{;} at e cristine king.
+ luuede at haene maide{;} leoden to hrme. 295
+ [/] maiden wes an kinge leof{;} fne alse his a[gh]ene lif.
+
+ e worse was are wel neh{;} at to soche game his wel sleh.
+ e worse at neuere ne do god{;}
+ he me[.y]nde are es kinges mod
+ e king mornede swie{;} for habbe hire to wifue.
+ at was swie lolich ing{;} at e cristene king.
+ louede at Maide heaene{;} folk to harme.
+
+ he bad hengest his dring{;} [gh]iuen him at maide child.
+ He{n}gest funde an his rd{;} to don [/] e king him bed.
+ he [gh]ef him Rouwenne{;} wimmon swie hende.
+
+ To Hengest bad e king{;} at he at maide [gh]efue him.
+ Hengest funde on his Reade{;} don at e king him beade.
+ He [gh]ef him Rowenne{;} womman swie hende.
+
+
+
+
+XV. ORM
+
+THE ORMULUM
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Junius 1, Bodleian Library, Oxford: an oblong folio, written in double
+columns on 118 leaves of parchment varying considerably in size, the
+largest being 508 200 mm.; about 1210 A.D., and an autograph, but
+corrected by a second and third hand."]]
+
+
+[[Further detail from Notes volume:
+
+"Orm supplemented the current graphic methods by devices of his own.
+Thus he systematically doubled a consonant after a short vowel in a
+closed syllable, so tunnderrstanndenn 109. Whether he meant thereby
+to indicate shortness of the vowel or length of the consonant is
+disputed.... Where the consonant after an open syllable is in fact
+short, Orm often places a breve over the preceding short vowel....
+Likewise he uses very seldom an almost horizontal accent to indicate
+vowel length, as 174, but more frequently, as if to emphasize his
+warning against possible error, doubles it ... even for greater
+insistence trebles it ... mostly before final t.
+
+"Furthermore, Orm invented a special symbol {g} with a flat top
+projecting on both sides for the guttural stop g, reserving the
+continental g for the dzh sound in such words as egge (edge), leggen,
+seggen: the latter occurs in this extract only in gluternesse 167, and
+that by mistake."]]
+
+
+[[In the original text, the linenotes used yogh for insular g, and
+plain g for Orm's unique {g}. In this version of the e-text, insular g
+has been shown as yogh [gh].
+
+In this selection, all lines have been split at the caesura for length,
+with the second half shown deeply indented.]]
+
+
+ ++Forrrihht anan se iesu crist.
+ Wass borenn off hiss moderr{;}
+ [gh]ho wand hi{mm} sone iwinndecl[-]t.
+ [&] le[gh][gh]de himm inn a`n cribbe.
+ Acc uss birr w[)i]tenn [/] he warr.
+ All wi hiss a[gh]henn wille.
+ Vnnorne. [&] wrecche [&] usell child{;}
+ Inn ure mennisscnesse:
+ Forr [/] he wollde inn heffness rd{;}
+ Vss alle makenn riche. 5
+ [&] he [/] all iss middellrd.
+ Onn alle wise shride{;}
+ He wollde wundenn | ben forr uss. [f. 34v
+ I wrecche wi{nn}de clutess.
+ Forr [/] he wollde shridenn uss{;}
+ Wi hefennlike wde
+ [&] he [/] all iss werelld shop
+ [&] alle shaffte stere{;}
+ He l[-e]t hi{mm} bae bindenn her.
+ Wi bandess f[-e]t [&] hande{;} 10
+ Forr [/] he wollde unnbindenn uss.
+ Off hellepiness bandess.
+ [&] heffne. [&] lifft. [&] land. [&] s.
+ Wi {g}oddcunndnesse fille{;}
+ att illke child. tatt tr wass le[gh][gh]d.
+ Inn an full naru cribbe{;}
+ Forr [/] he wollde [gh]ifenn uss.
+ All heffness rume riche.
+
+ [Linenotes:
+ 5. _heffness_] erasure of _o_ after _he_; so also in
+ _hefennlike_, l.8; _werelld_, l.9, &c.; see notes. ||
+ 13._full naru_ over an erasure.]
+
+ [&] he [/] fede enn{g}le ed.
+ [&] alle cwike shaffte{;} 15
+ He la[gh][gh] all alls hiss wille wass.
+ Biforenn asse i cribbe.
+ Swa summ he wre [gh]ifenn hi{mm}{;}
+ To wurrenn hi{mm} to fode.
+ Forr [/] he wollde brinn{g}enn uss{;}
+ Vpp inntill heffness blisse.
+ [&] [gh]ifenn uss hi{mm} sellfenn r{;}
+ Wi enn{g}less eche fode.
+ uss {g}odess sune allmahhti[gh] {g}odd{;}
+ Warr wrecche mann onn ere. 20
+ Forr swa to bri{nn}genn mann{}kinn onn{;}
+ To [gh]ernenn afft{err} litell.
+ Forr [/] he lufe alle a{;}
+ [/] hise la[gh]hess haldenn.
+ [&] lufenn forr e lufe off hi{mm}{;}
+ To libbenn her onn ere.
+ Full wrecchelike inn uselldom{;}
+ Off metess. [&] off claess.
+ [&] tatt te laferrd iesu crist.
+ Wass le[gh][gh]d inn asse cribbe. 25
+ att tacne uss. [/] he co{mm} her.
+ To wurrenn mann onn ere.
+ Wi mannkinn. [/] wass stunnt. [&] dill{;}
+ [&] skill ls swa su{mm} asse.
+ [&] asse. ohh itt litell be.
+ Itt hafe mikell afell.
+ To berenn upp well mikell sm{;}
+ [Gh]iff mann itt do ronne.
+ [&] swa wass neh all follc [/] da[gh][gh].
+ att c{ri}st co{mm} her to manne. 30
+ Neh all itt wass a strang inoh.
+ To ewwtenn lae {g}astess.
+ To berenn upp [/] lae sm{;}
+ To don all e[gh][gh]re wille.
+ [&] urrh [/] {g}odd wass wurrenn mann.
+ Forr ure miccle nede{;}
+ urrh [/] wass he. `att witt tu wel.
+ All wi hiss lefe wille.
+ Niredd. [&] wannsedd wunnderrli[gh].
+ [&] la[gh]hedd inn hi{mm} | sellfenn. [f. 34v 35
+ Forr o [/] hallf [/] he wass mann{;}
+ Mann mihhte hi{mm} fon. [&] pinenn.
+ Wi h[-a]t. [&] kald. wi nesshe. [&] harrd
+ Wi pine off risst. [&] hunngerr.
+ [&] cwellenn himm mann mihhte wel{;}
+ Inn ure mennisscnesse.
+ [&] {g}odd wass wurrenn swa forr uss{;}
+ [Gh][-]t lasse ann an enn{g}ell.
+ Forr mann ne ma[gh][gh] nohht enn{g}ell sen{;}
+ Ne t[)a]kenn hi{mm} ne bindenn. 40
+ Ne pinenn hi{mm}. ne cwellenn hi{mm}.
+ Forr he ne de[gh]e nfre.
+ Acc drihhtin {g}odd warr her forr e
+ [Gh][-e]t lasse ann hiss enn{g}ell.
+ [&] lah[gh]hre inoh. forr i att he{;}
+ e wollde [gh]ifenn bisne.
+ att te birr a[gh][gh] e sellfenn her{;}
+ urrh so mecnesse la[gh]henn.
+ [&] ltenn swie unorneli[gh]{;}
+ [&] litell off e sellfenn. 45
+
+ [Linenotes:
+ 34. _att witt tu wel_ substituted at bottom of column for _att
+ se[gh][gh] e boc_ in text. || 37._kald_ over an erasure. ||
+ 41._pinenn_] _i_ over an erasure. || _nfre_] _r_ changed into
+ _n_ by erasure. || 42._godd warr_ over an erasure. ||
+ 45._unorneli[gh]_ with erasure over the first _n_.]
+
+
+ ++att hirdess wokenn o [/]at nahht.
+ att crist wass borenn onne{;}
+ att wass swa su{mm} hiss wille wass.
+ Forr [/] itt shollde tacnenn.
+ att he forr{}i wass wurrenn mann{;}
+ Forr [/] he wollde sammnenn.
+ An flocc off menn till cristenndom{;}
+ [&] till e rihhte lfe.
+ att sholldenn wurrenn hise shep{;}
+ urrh here unnshai[gh]nesse. 50
+ [&] sholldenn habbenn oferr he{mm}{;}
+ Bisscopess. prestess. dcness
+ Forr [/] te[gh][gh] sholldenn hirdess ben{;}
+ To [gh]emenn he{mm}. [&] {g}tenn.
+ [&] ec forr [/] he wollde ben.
+ Himm sellf [-u]t numenn hirde.
+ Swa [/] he wollde hiss a[gh]henn lif{;}
+ Forr hise shep forrltenn.
+ att {g}odess enn{g}ell co{mm} o nihht.
+ Swa su{mm} e {g}oddspell kie. 55
+ To spekenn wi{}a wake menn.
+ att wokenn heore faldess{;}
+ [&] tatt he comm [/] nihht till he{mm}.
+ Wi heoffness lihht. [&] leome.
+ [&] tatt te[gh][gh] wrenn forr [/] lihht.
+ [&] forr att enn{g}less sihhe.
+ Forr dredde swie fasste anan.
+ Swa summ e {g}oddspell kie{;}
+ [&] ec att {g}odess enn{g}ell toc.
+ To frofrenn he{mm} wi worde. 60
+ All [/] wass don | urrh iesu c{ri}st. [f. 35r
+ Forr mikell in{g} to tacnenn.
+ Itt tacne uss att ure {g}odd.
+ Well offte sennde enn{g}less.
+ Inn till iss middell{}rd. tatt iss.
+ All full off esst{err}nesse:
+ att iss off all [/] ifell iss{;}
+ Inn alle kinne sinne{;}
+ Itt tacne [/] he sennde hemm{;}
+ Inn till iss eossterrnesse. 65
+ To frofrenn a [/] wakenn wel{;}
+ Onn[gh]ness lae {g}astess.
+ [&] stanndenn inn to shildenn he{mm}{;}
+ Fra deofless swikedomess.
+ [&] all [/] flocc [/] he{mm} iss s[-e]tt{;}
+ To [gh]emenn. [&] to {g}tenn.
+ To frofrenn swillke sennde {g}odd.
+ Enn{g}less. [&] hall[gh]he sawless.
+ [&] a[gh][gh] e[gh][gh] cumenn dun till a{;}
+ Wi heoffness lihht. [&] leome. 70
+ att iss wi witt. [&] {g}od innsihht{;}
+ Inn alle kinne in{g}e.
+ Forr drihhtin [gh]ife her hiss eww{;}
+ {g}od witt. [&] mahht. [&] wille.
+ To stanndenn [gh]n e lae {g}ast.
+ [&] [gh]n all [/] he lre.
+ Acc a[gh][gh] e[gh][gh] sinndenn ohh swa ehh{;}
+ Well swie sare off{}dredde.
+ Off domess da[gh][gh]es starrke dom{;}
+ [&] off e demess irre. 75
+ All all swa su{mm} a w[)a]ke menn{;}
+ Well swie offdredde wrenn.
+ Off heoffness brihhte lihht [&] lem {;}
+ [&] off [/] enn{g}less sihhe.
+ Ace hihht. [&] hope o drihhtin {g}odd.
+ [&] onn hiss mildheorrtnesse{;}
+ att frofre hemm. [&] belde he{mm}{;}
+ To foll[gh]henn {g}odess lare.
+ To fandenn [gh]iff e[gh][gh] mu[gh]henn swa{;}
+ e demess are winnenn. 80
+ [&] tatt wass uss bitacnedd wel{;}
+ urrh att tatt {g}odess enn{g}ell.
+ Toc sone anan wi milde word{;}
+ a w[)a]ke menn to frofrenn.
+ For{r} [/] he wisste wel [/] te[gh][gh]{;}
+ Off hi{mm} forrdredde wrenn.
+ Forr {g}odess enn{g}ell frofre mann{;}
+ [Gh]iff [/] he se hi{mm} fredd.
+ Forr {g}odess enn{g}ell iss full mec{;}
+ [&] soffte. [&] milde. [&] blie. 85
+ [&] defell iss all full off ni{;}
+ [&] full off {g}ra{mm}cunndnesse.
+ [&] full off h[)e]te towarrd mann{;}
+ [&] full off modi[gh]nesse
+ [&] [gh]iff he se e mann forrdredd{;}
+ He wile hi{mm} skerrenn mare.
+ [&] rfenn himm hiss rihhte witt{;}
+ [&] shetenn inn hiss herrte. |
+ Acc whas itt iss [/] wpnedd iss.
+ Wi fulle trowwe o criste{;} [f. 35r 90
+ ohh [/] he {g}risli[gh] defell seo.
+ Niss he rihht nohht forrfredd.
+ att enn{g}ell se[gh][gh]de att he wass{;}
+ a cumenn forr to kienn.
+ O {g}odess hallfe r till he{mm}.
+ A`n swie mikell blisse.
+ att shollde ben till all e follc.
+ att se[gh][gh]de he forr [/] tanne{;}
+ Wass cumenn i iss middellrd.
+ Full mikell blisse. [&] selle. 95
+ Till alle `a [/] sholldenn wel{;}
+ O {g}odess sune lefenn.
+ O iesu c{ri}st. tatt borenn wass.
+ [/] illke nahht to manne.
+ He se[gh][gh]de [/] te laferrd crist.
+ Wass borenn her to manne.
+ Nohht o e nahht. acc o e da[gh][gh].
+ Forr mikell ing to tacnenn.
+ Forr da[gh][gh]ess lihht bitacne uss{;}
+ All eche lifess blisse 100
+ [&] nahht bitacne all [/] wa{;}
+ [/] iss i{nn} helle pine.
+ [&] c{ri}st wass borenn i iss lif{;}
+ To lesenn uss off helle.
+ Forr [/] he wollde [gh]ifenn uss{;}
+ Wi enn{g}less eche blisse.
+ [&] tatt wass uss bitacnedd ec.
+ urrh [/] tatt {g}odess enn{g}ell.
+ Wass aww{n}edd till a w[)a]ke menn{;}
+ Wi heffness lihht [&] leme. 105
+ Forr {g}odess sune iesu crist{;}
+ Wass wurrenn mann onn ere.
+ To [gh]ifenn heoffness lihht. [&] lem{;}
+ [/] follc. [/] shollde hi{mm} foll[gh]henn.
+
+ [Linenote:
+ 105. _awwredd_ in MS.]
+
+ att {g}odd all{}mahhti[gh] wurrenn wass.
+ [Gh]un{g} child i{nn} ure ki{n}de.
+ [&] wrecche child. off wrecche kinn{;}
+ att do uss tunnderrstanndenn.
+ att uss birr mikell lufenn crist.
+ [&] lofenn hi{mm} [&] wurrenn. 110
+ Off att he wollde hi{mm} sellfenn swa{;}
+ Forr ure lufe la[gh]henn.
+ [&] off att he warr wrecche mann{;}
+ Forr uss to makenn riche.
+ Wi enn{g}less upp inn heoffness rd{;}
+ Wi{}utenn ende i blisse.
+ Annd urrh [/] tatt tr awwnedd wass.
+ An here off {g}odess enn{g}less.
+ att time [/] te laferrd crist.
+ Wass borenn her to manne{;} 115
+ urrh [/] wass uss don r full wel.
+ To sen. [&] tunnderrstanndenn.
+ att enn{g}less stanndenn a[gh][gh] occ a[gh][gh].
+ To lofenn {g}odd [&] wurrenn.
+ [&] urrh [/] illke wass uss ec. [f. 35v
+ Don full wel tunnderrstanndenn.
+ att uss birr lofenn drihhtin a[gh][gh]{;}
+ Wi innwarrd herrtess tunge.
+ [&] annkenn hi{mm} [/] miccle {g}od{;}
+ att he do uss onn ere. 120
+ [&] urrh [/] illke wass uss ec.
+ Don full wel tunnderrstanndenn.
+ att crist all enn{g}le ede ki{n}{g}.
+ Wass borenn her to manne.
+ Alls iff he [gh]n e lae {g}ast.
+ Wi h[)e]re wollde fihhtenn.
+ To winnenn adam. [&] hiss kinn{;}
+ [~V]t off e defless walde.
+ [&] settenn enn{g}less oferr he{mm}{;}
+ To [gh]emenn he{mm} [&] {g}tenn. 125
+ [&] forr to shildenn hemm onn{}[gh]n{;}
+ e deofless lae wiless.
+
+ [Linenote:
+ 124. _walde_] After _l_, _l_ erased.]
+
+ Annd {g}odess enn{g}less wrenn a{;}
+ Well swie glade wurrenn.
+ Off att tatt {g}odd wass wurrenn mann.
+ Forr [/] te[gh][gh] wisstenn alle.
+ att te[gh][gh]re {g}en{g}e shollde ben{;}
+ Wi {g}ode sawless ekedd.
+ [&] wurredd ec. [&] all forri{;}
+ e[gh][gh] wrenn swie blie. 130
+ [&] all forr i e[gh][gh] sun{g}enn a.
+ iss san{g} wi mikell blisse.
+ Si drihhtin upp inn heffness rd{;}
+ Wurrshipe. [&] loff. [&] wullderr.
+ [&] upp{}onn ere {g}ri. [&] fri{;}
+ urrh {g}odess mildherrtnesse.
+ Till iwhillc mann [/] habbenn shall{;}
+ {g}od herte [&] `a[gh][gh] {g}od wille.
+
+ [Linenote:
+ 134._a[gh][gh]_ added in margin and _god_ corrected out of _gode_,
+ so too in ll.147, 154.]
+
+ iss sun{g}enn e[gh][gh]. forr{}i [/] te[gh][gh].
+ Full wel r unnderrstodenn. 135
+ att te[gh][gh]re {g}en{g}e shollde ben{;}
+ urrh hall[gh]he sawles. ekedd.
+ urrh whatt biforenn drihhtin {g}odd
+ [Gh]iff [/] itt waxenn mihhte.
+ Wurrshipe [&] wullderr shollde ben{;}
+ Swa su{mm} itt waxenn wre.
+ [&] ec forr att te[gh][gh] wisstenn wel.
+ att {g}odd co{mm} her to manne.
+ Forr [/] he wollde {g}ri [&] fri.
+ [&] so sahhtnesse settenn. 140
+ Bitwenenn drihhtin heffness king{;}
+ [&] mannkinn her onn ere.
+ att mann kinn shollde mu[gh]henn wel{;}
+ Vpp cumenn i{nn} till heffne.
+ att heffness here mihhte swa{;}
+ urrh hall[gh]he sawless waxenn.
+ urrh whatt bi{}forenn drihhtin {g}odd{;}
+ Wurrshipe waxenn shollde.
+ [Gh]iff [/] himm mihhte waxenn ohht{;}
+ [&] wurrenn bettre [&] mare. 145
+ att {g}ri wass sett till alle a.
+ Swa su{mm} e {g}oddspell kie.
+ att sholl | denn wurrenn {g}ode{}menn{;}
+ [&] habbenn `a[gh][gh] {g}od{}wille. [f. 35v
+ Till a [/] sholldenn unnderrfon{;}
+ Wi blisse cristess come.
+ [&] nohht till a [/] sholldenn hi{mm}{;}
+ Forrho[gh]henn [&] forrwerrpenn.
+ Forr niss nohht {g}odess {g}ri wi a{;}
+ [/] wirenn {g}odd onn{}[gh]ness. 150
+ Acc helle wawenn iss till a{;}
+ All afft{err} e[gh][gh]re wrihhte.
+ [&] her mann unnderrstanndenn ma[gh][gh]{;}
+ Whillc mann iss drihhtin cweme.
+ att illke mann iss drihhtin lef{;}
+ [/] hafe {g}ode wille.
+ Forr wha{}se itt iss att illke mann
+ att hafe `a[gh][gh] {g}od wille
+ att illke mann ne sinn[gh]he nohht.
+ Ne {g}illte hise annkess. 155
+ Ne towarrd {g}odd ne towarrd mann{;}
+ [Gh]iff [/] he ma[gh][gh] hi{mm} lokenn.
+ [&] [gh]iff [/] iss [/] he missdo.
+ Onn ani[gh] kinne wise{;}
+ Itt rewe hi{mm}. [&] sone anan{;}
+ He sta{nn}t itt inn to betenn.
+
+ att {g}odess e{nn}{g}ell co{mm} o nahht.
+ Wi heffness lihht onn ere{;}
+ att tacne [/] tiss middellrd.
+ Wass full off essterrnesse. 160
+ urrh illkess kinness henndom.
+ Inn iwhillc unnclnnesse{;}
+ att time [/] te laferrd crist.
+ Wass borenn her to manne.
+ To [gh]ifenn heffness lihht. [&] lem{;}
+ [/] follc [/] shollde hi{mm} cwemenn.
+
+ [Linenote:
+ 159. _enngell comm o nahht_ over an erasure.]
+
+ [&] tatt tatt enn{g}ell nohht ne co{mm}.
+ Till kin{g}ess ne till erless.
+ Ne till [/] lae riche flocc.
+ att foll[gh]he modi[gh]nesse{;} 165
+ att do uss tunnderrstanndenn wel{;}
+ [/] drihhtin {g}odd forrwerrpe.
+ All modi[gh]le[gh][gh]c. [&] {g}reditle[gh][gh]c:
+ [&] irre. [&] gluterrnesse.
+ [&] all [/] foll[gh]he horedom.
+ [&] swikedom onn ere.
+ att mann ma[gh][gh] findenn allre mast.
+ I a [/] sinndenn riche.
+ att {g}odess enn{g}ell awwnedd wass.
+ In aness weress hewe{;} 170
+ att wass forr{}i [/] enn{g}ell ma[gh][gh].
+ Wi hiss drihhtiness wille.
+ Hi{mm} awwnenn alls he wre a mann.
+ I manness limess alle.
+ I bodi[gh]. [/] he do hi{mm} inn{;}
+ Off hefennlike kinde.
+ `[&] {g}odd wi enn{g}less gife uss. .
+ To brukenn heffness blisse.
+ Am{n}.
+
+ [Linenotes:
+ 170._att_] between __ and _a_ an erasure. || 174.Added
+ lengthwise on the margin.]
+
+
+
+
+XVI. SAWLES WARDE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"i. Bodleian 34, Oxford (B); on vellum, 165 120 mm.; written in one
+hand throughout about 1210 A.D.... It has lost two leaves after f. 80,
+which is very faint and defective. Entries in fourteenth-century hands
+connect it with Ledbury, Godstow, and Magna Coworne (Much Cowarne) in
+Herefordshire. The text is printed from this manuscript up to its end at
+127/4.
+
+"The writing is sometimes difficult to decipher; the letters are often
+crowded and hesitating, a, e, o are sometimes hard to distinguish.
+Doubts are permissible in the following cases, hwen _or_ hwon 118/24,
+ihaten _or_ ihoten 37, hondon _or_ honden 51; in sent 55, the last
+letter wavers between t and d; in [gh]emelese 56, [gh] appears to have
+been corrected out of g; after mei 60, there is a half-formed c; under
+the second o of preoouin 72, there is what looks like a casual pen mark,
+not a dot of erasure; in seoueuald 287, d is corrected out of t, or the
+reverse.
+
+"ii. Royal 17 A 27, British Museum (R); on vellum, 160 117 mm.; early
+thirteenth century. Has all the pieces in B except Hali Meidenhad, with
+the addition of an incomplete copy of the Oreisun of Seinte Marie
+(printed in OEH i., p. 305). This manuscript supplies the end here from
+127/4.
+
+"iii. Cotton Titus D 18, British Museum (T). See [IX, Ancrene Wisse]."]]
+
+
+[Headnote: Si Sciret Paterfamilias]
+
++her bigine{;} sawles warde.+ [f. 72r
+
+_++Si sciret paterfamilias q{ua} hora fur uent{ur}us e{ss}et{;}
+vigilaret utiq{ue} [&] no{n} sineret p{er}fodi domu{m} sua{m}._
++U+re lau{er}d i e godspel teache us urh abisne. hu we ahen
+wearliche to biwiten us seoluen wi e unwiht of helle. [&] wi
+his wernches.{5} [gh]ef es lau{er}d wiste he sei. hwenne [&] hwuch
+time. e eof walde cume to his hus{;} he walde wakien. ne nalde
+he nawt olien e eof forte breoken hire. ++is hus e ure
+lau{er} speke of{;} is seolf e mon inwi e monnes wit. I is
+hus. is e huse lau{er}d. ant te fulitohe wif{;} mei beon wil
+ihaten. [/] ga e hus eft{er} hire{;} ha diht hit al to
+wundre.{10} bute wit ase lau{er}d chasti hire e bet{er}e. [&]
+bi{}neome hire muchel of [/] ha walde. ant tah walde al hire hird
+folhin hire ouer al{;} gef wit ne forbude ham. for alle hit beo
+untohene. [&] rechelese hinen{;} bute [gh]ef he ham rihte. Ant
+hwucche beo eos hinen{;} Su{m}me beo wi{}vten. [&] su{m}me wi
+in{}nen. eo wi{}vten beo.
+
+e monnes fif{15} wittes. Sihe. [&] heru{n}ge. smechunge. [&]
+smeallunge. [&] euch limes felunge. eos beo hinen vnder wit. as
+under huse lau{er}d. [&] hwer se he is [gh]emeles{;} nis hare nan e
+ne feare ofte untoheliche. [&] gulte ilome. oer ifol
+semblant{;} oder in vuel dede. In wi beo his hinen. in se moni
+mislich onc to cwemen wel e husewif{;} a[gh]ein godes{20} wille.
+[&] swerie somet realiche. [/] eft{er} hire hit schal [f.72v]
+gan. ah we hit ne here nawt{;} we mahen `ilen hare nurh. [&]
+hare untohe bere. a et hit cume for. [&] ba wi eie. [&] wi luue
+tuhte ham e bet{er}e. Ne bi neau{er} his hus for eos hinen
+wel iwist. for hwen [/] he slepe. oer ohwider from hame. [/] is
+hwen mon for[gh]et his wit.{25} [&] let ham i{}wuren. ah ne bihoue
+hit nawt. [/] tis hus beo irobbet. for er is inne e tre[sor] [/]
+godd [gh]ef him seolf fore. [/] is monnes sawle. forte breoke is
+hus eft{er} is tresor. [/] godd bohte mid his dea. [&] lette lif
+o rode{;} is moni eof a{}buten ba bi dei [&] bi niht. vnseheliche
+gasttes wi alle unwreaste eawes. [&] a{}[gh]ein euch god eaw. e
+biwite{30} iis hus godes deore castel . vnder wittes wissunge
+[/] is huse lau{er}d. is eau{er} hire uneaw forte sechen
+in[gh]ong{e} abute e wahes to a{}murrin hire rinne. [/] heaued
+rof is e feont. e meistre ham alle a[gh]eines him [&] his keis.
+e husebonde [/] is wit. warne his hus {us}. vre lau{er}d haue
+ileanett him froure of his dehtren. [/] beo to{35} vnderstonden
+e fowr heaued eawes. e earste is warschipe icleopet. ant te
+oer is ihaten gasteli`ch strenge. [&] te ridde is mea.
+rihtwisnesse e feore.
+
+ [Linenotes:
+ 17. _hwer_] _r_ over _[t.]_. || 37.After _gastelich_, _e_ erased.]
+
++W+it e husbonde godes cunestable cleope warschipe [f.73r]
+for. [&] makid hire durewart. e warliche loki hwam ha leote in [&]
+ut. [&] of feor bihalde alle e cuminde. hwuch beo wure{40}
+in[gh]ong{e} to habben{;} oer beon bisteke{n} rute. Strenge
+stont nest hire. [/] [gh]ef ei wule in{;} warschipes vn{}onkes.
+warni strenge fore. [/] is hire suster{;} [&] heo hit ut warpe. e
+ridde sust{er} [/] is mea. hire he make meistre ou{er} his
+willesfule hir [/] we ear of speken. [/] ha leare ham mete . [/]
+me meosure hat. e middel of twa uueles . for{45} [/] is eaw in
+euch stude [&] tuht forte halden. [&] hate ham alle [/] nan of ham
+a[gh]ein hire{;} nohwer wid vnmeo{;} ne ga ou{er} mete. e feore
+suster rihtwisnesse. sit on hest as deme . [&] beate eo e
+a[gh]ulte. [&] crune eo e wel do. [&] deme euchan his dom eft{er}
+his rihte. for dret of hire nime his hir euch eft{er} [/] he is
+warde to witene . e{50} ehnen hare. e mu his. e earen hare.
+e hondon hare. [&] euch alswa of e ore wit [/] onont him ne
+schal nan un{}eaw cumen iN.
+
+
+++As is is ido us. [&] is al stille rinne{;} warschipe [/] is
+waker is offearet lest sum for{}truste him. [&] feole o{}slepe. [&]
+for[gh]eme his warde. [&] sent ham. in a sonde. [/] ha wel cnawe. of
+feorren icumen. forte{55} offearen eo e beo [f.73v] ou{er}
+hardi. [&] eo e [gh]emelese beo{;} halden ham wakere. he is
+underuon in. [&] swie bihalden of ha{m} alle. for lonc he is. [&]
+leane. [&] his leor dealich. [&] blac [&] elheowet. [&] euch her
+unc`he [/] stont in his heaued up{;} warschipe hat hi{m}
+tellen biuoren. hwet he beo [&] hweonene he co{m}me [&] hwet he er
+seche. Ne mei{60} ich he sei. nohwer speoken. bute ich habbe
+god lust{;} lustni me enne. fearlac ich hatte. ant am deaes
+sonde. [&] deaes munegunge. [&] am icumen biuore hire to warnin ow
+of hire cume. warschipe [/] best con bisetten hire wordes. [&] ec
+hire werkes{;} speke for ham alle. [&] freine hweonene he cume.
+[&] hwuch hird ha leade. fearlac{65} hire ontswere. Ich nat nawt
+e time{;} for ha ne seide hit me nawt. ah eau{er} loki hwenne.
+for hire wune is to cumen bi stale ferliche [&] unmundlunge hwen
+me least wene. of hire hird [/] tu easkest.
+
+ [Linenote:
+ 58. Before _leane_, _feier_ erased.]
+
+Ich e ondswerie. ha lihte hwer se ha eau{er} kime wi a
+usent deoflen. [&] euch an bere a gret boc al of sunnen iwriten
+wi swarte smeale{70} leattres. [&] an unrude raketehe gled{}read
+of fure. forte binden [&] to drahen in to in{}warde helle.
+hwuch se he mei preoouin urh his boc [/] is on euch sunne
+enbre[f.74r]uet. [/] he wi wil. oer wi word. oer wi werc.
+wrahtte in al his lif sie. bute [/] he haue i{}bet earon wi
+so schrift. [&] wi deadbote. ant warschipe hire easke. Hweonene
+{75} cumest tu fearlac deaes munegunge. Ich cume he sei of
+helle. Of helle ha sei warschipe. [&] hauest tu isehen helle?
+[Gh]e sei fearlac wit{er}liche. ofte [&] ilome. Nu sei enne
+warschipe. fori trowe treoweliche tele us hwuch is helle.
+[&] hwet tu hauest isehen rin. ant ich he sei fearlac omi trowe
+blueliche. nawt tah eft{er} [/] hit is. for [/] ne mei na{80}
+tunge `tellen. ah eft{er} [/] ich mei [&] con{;} er towart ich
+chulle readien.
+
+ [Linenote:
+ 73._enbreue[d.]t_ MS.]
+
+
+++Helle is [wid] wi{}ute met. [&] deop wi{}ute grunde. ful of
+brune uneuenlich . for ne mei nan eorlich fur euenin er
+towart. ful of stench unolelich. for ne mahte in eore na cwic
+ing{e} hit olien. ful of sorhe untalelich. for ne mei na mu
+for wrecchedom{85} ne for wa{;} rikenin hit ne tellen. Se icke
+is rinne e ost{er}nesse{;} [/] me hire mei grapin. for [/] fur.
+ne [gh]eue na liht. ah blent ham e ehnen. e er beo wi a
+smorrinde smeke smeche forcuest. [&] tah i[/] ilke swarte
+eost{er}nesse swarte inges ha iseo as deoflen [/] ham mealli
+[&] derue [&] drecche wi alles cunnes pinen. [&] iteilede{90}
+draken g{ri}`sliche ase deoflen e forswolhe ham ihal. [&]
+speowe ham [f.74v] eft ut biuoren [&] bihinden. oer hwile
+torende ham [&] to{}cheowe ham euch greot. ant heo eft iwure
+hal. to a swuch bale bute bote as ha ear weren. ant ful wel ha
+i{}seo ham to grisle [&] to grure. [&] to echen hare pine. e lae
+helle wurmes. tadden [&] froggen.{95} e freote ham ut te ehnen.
+[&] te nease g{ri}stles. ant snike in. [&] ut neddren. [&] eauraskes.
+nawt ilich eose her{;} ah hundret sie g{ri}sluker et mu. [&] et
+earen. ed ehne{n}. [&] ed neauele. ant ed te breoste holke as
+meaen iforrotet flesch eau{er}[gh]ete ickest. er is remu{n}ge
+ie brune. [&] toes hechelunge ie snawi weattres. ferliche ha
+flutte from e{100} heate{;} in{}to e chele.
+
+Ne neau{er} nuten ha of eos twa{;} hweer ham unche wurse.
+for eier is unolelich. ant iis ferliche mong{e} e leat{er}e
+urh e earre derue e mare. [/] fur ham forbearne al to colen
+calde. [/] pich ha{m} forwalle aet ha beon for{}mealte. [&] eft
+acwikie anan to drehen al [/] ilke{;} ant muchedeale wurse
+wi{}uten{105} ende. Ant tis ilke unhope is ham meast pine. [/]
+nan naue neau{er} mare hope of nan a{}couerunge. Ah aren sikere
+of euch uuel to urh{}leasten iwa from world in to worlde on
+echnesse. Euch arusme oer. [&] euch is ores pine. Ant euchan
+heate oer. [&] him seoluen as [f.75r] e blake deouel. [&]
+eau{er} se ha i is world luueden{110} ha{m} mare{;} se ha er
+heatie ham swiere. [&] eier curse oer. [&] fret of e ores
+earen. [&] te nease alswa.
+
+Ich habbe bigunne to tellen of ing [/] ich ne mahte nawt bringe
+to eni ende. ah ich hefde a usent tungen of stele [&] talde aet
+ha were{n} alle forwerede. Ah enche nu her urh hwuch e
+measte pine beo{;} for e leaste pine is{115} se heard [/] hefde
+a mon i{}slein ba mi feader. [&] mi moder ant al e ende of mi
+cun. [&] i{}do me seoluen al e scheome [&] te hearm [/] cwic mon
+mahte olien. [&] ich isehe es mon i e ilke leaste pine. [/] ich
+iseh in helle{;} Ich walde [gh]ef hit mahte beon. olien a usent
+deaes to a{}rudden him ut rof. swa is e sihe g{ri}slich [&]
+reowful to bihalden.{120} for ah neau{er} nere nan oer pine
+bute to i{}seon eau{er} e unseli gastes. [&] hare g{ri}sliche
+schape. biseon on hare g{ri}mfule. [&] grurefule nebbes. [&] heren
+hare rarunge. [&] hu ha wi hokeres edwite [&] up breide euchan
+his sunnen. is schenlac [&] te grure of ham were unimete pine{;}
+[&] hure olien [&] a{}beoren hare unirude duntes wi{125} mealles
+istelet. [&] wi hare eawles gled{}reade hare dustlunges. as ah
+hit were a pilche{}clut euchan towart oer imisliche pinen.
+
+O helle deaes hus. wununge of wanunge. of grure ant of
+granunge. heatel [f.75v] ham. [&] heard wan. of alle wontreaes.
+buri of bale. [&] bold of eau{er} euch bitternesse . u laest
+lont of alle. u dorc stude ifullet{130} of alle dreorinesses.
+Ich cwakie of g{ri}sle [&] of grure. [&] euch ban scheke me. [&] euch
+her me rue up of i munegunge. for nis er na steuene bi{t}uhhe
+e fordemde bute wu{m}me. [&] wa is me. [&] wa beo e. [&] wa beo e.
+wa ha [gh]eie. [&] wa ha habbe ne of al [/] eau{er} wa is{;} ne
+schal ha{m} neau{er} wontin. e swuch wununge of earne. for ei
+hwilinde{135} blisse her o isse worlde{;} wel were him [gh]ef [/]
+he neau{er} ibore nere. bi is [gh]e mahen sumdel witen hwuch is
+helle. for i{}wis ich habbe rin isehen a usent sie wurse. [&]
+from eonne kime dea wi a usent deoflen hiderwart as ich
+seide. ant ich com {us} q{uo} fearlac forte warnin ow fore{;}
+[&] tellen ow eos tidinges.{140}
+
+ [Linenote:
+ 133. _bicuhhe_ MS.]
+
+
+++Nv lau{er}d godd q{uo} warschipe wardi us [&] werie. [&] rihte us
+[&] reade hwet us beo to donne. ant we beon e warre [&] wakere to
+witen us on euch half under godes wengen. [gh]ef we wel werie [&]
+wite ure hus [&] godes deore tresor [/] he haue bitaht us{;} cume
+dea hwen he wule. Ne urue we nower beon `ofdred for hire.
+ne{145} for helle. for ure dea bi deore godd [&] i{n}{}[gh]ong in
+to heouene. of eos fikelinde world{;} ne of hire false blisse :
+ne neome we neau{er} [gh]eme. for al [/] is on eore. nis bute as a
+schadewe{;} for al wure [f.76r] to noht bute [/] deore tresor
+godes deorewure feh [/] is us bitaht to witene. Ich habbe
+eruore sar care for ich iseo sei warschipe hu e{150} unwhiht
+wi his ferd ase liun iburst. [gh]ea abuten ure hus sechinde
+[gh]eornliche hu he hit forswolhe. [&] tis ich mei sei warschipe
+warnin ow of his la [&] for his wrenches. ah ich ne mei nawt
+a[gh]eines his strenge.
+
+ [Linenotes:
+ 142. _donne_] the second _n_ corr. out of _t_. || 145._of_ over
+ _[a.]_ MS.]
+
+ [[Linenote 142 was printed out of sequence, after 159.]]
+
+
+++Do nu q{uo} strenge. warschipe suster [/] te limpet to e [&]
+warne us of his wiheles. for of al his strenge ne drede{155}
+we nawiht. for nis his strenge noht wur bute hwer{}se he
+ifinde eeliche. [&] wake unwarnede of treowe bileaue. e apostle
+sei. Etstont. en feont. [&] he fli anan riht. schulde we enne
+fleon him? [gh]e nis godd ure scheld. [&] alle beo ure wepnen of his
+deore g{ra}ce. ant godd is on ure half. [&] stont bi us ifehte.
+[gh]ef he schute{160} towart me wi weole [&] wunne of e world. wi
+este of flesches lustes. of ulliche nesche wepnen ich mahte
+carien summes weis. ah ne mei me na ing heardes offearen. ne
+nowcin. ne na wone falsi min heorte ne wursi mi bileaue towart
+him [/] [gh]eue me alle mine strengen.
+
+ [Linenote:
+ 159. _[gh]enis_ MS.]
+
+
+++For ba me ah. q{uo} mea. ant for heart of nowcin. [&] for wone
+of{165} wunne dreden. [&] carien. for moni for to muchel heard of
+wa [/] he d`rehe. for[gh]et ure lau{er}d. ant ma ah for nesche
+ant for flesches licunge for [f.76v] [gh]eme ham ofte. bituhhen
+heard [&] nesche. bituhhe wa of is world ant to muche wunne.
+bituhhe muchel [&] lutel is in euch worldlich ing e middel wei
+[gh]uldene. [gh]ef we hire halde{170} enne gawe sikerliche ne erf
+us nower for dea ne for deouel dreden. hwet{}se beo of heardes
+ne drede ich nawiht nesches for ne meina wunne. ne na flesches
+licunge ne licomlich este bringe me ou{er} e midel of mesure. [&]
+of mete.
+
+ [Linenotes:
+ 166. _ca[r.]ien_ MS. || 170. _we_] _we[i.]_ MS.]
+
+
+++Rihtwissnesse speke nu. Mi sust{er} ha sei warschipe e
+haue{175} wit. [&] schad bituhhe god. [&] uuel. [&] wat hwet is in
+euch ing{e} to cheosen [&] to schunien{;} reade us [&] leare
+forte [gh]eme lutel alle fallinde ing. [&] witen warliche eo e
+schulen lesten. [&] sei as ha so sei [/] urh unweotenesse ne
+mei ha nawt sunegin. [&] tah nis nawt siker of e unwihtes
+strengde as eo e halt hire wac{180} ah ha beo muche wur. [&]
+ure alre ehnen deme hire unmihti onont hire seoluen to
+etstonden wi his. t{ur}nes [&] de ase e wise. Mi sust{er}
+strenge is swie bald. [&] sei [/] nawiht heardes ne mei hire
+offearen. ah ah ha ne trust nawt on hire ahne wepnen{;} ah de
+o goes g{ra}ce [&] [/] ich demi riht [&] wisdom to donne. Mi{185}
+ridde sust{er}. mea speke of e middel sti. bituhhe riht [&]
+luft [/] lut cunnen halden. [f.77r] [&] sei inesche ha is bald. [&]
+heard mei hire offearen. [&] for{}i ne [gh]elpe ha of na sikernesse
+ant de as e wise.
+
+Mi meoster is to do riht forte demen ant ich deme me seolf [/]
+ich urh me ne do hit nawt{;} for al [/] god is of godd [/] we
+her{190} habbe. Nu is riht enne [/] we demen us seolf eau{er}
+unmihtie to werien [&] to witen us oer ei god to halden wi ute
+godes helpe. e rihtwise godd wule [/] we demen us seolf eeliche
+[&] lahe. Ne beo we neau{er} swucche{;} for enne deme he us
+muche wur [&] gode ant halt for his dehtren. for ah mi forme
+sust{er} war beo of euch uuel{;}{195} ant min oer strong beo
+to [gh]eines euch nowcin{;} ant mi ridde meaul in alles cunnes
+estes{;} [&] ich do riht [&] deme. bute we wi al is milde beon [&]
+meoke{;} [&] halden us wake. godd mei mid rihte fordemen us of al
+is urh ure prude. ant for{}i is riht dom et we al ure god
+onkin him ane. +W+jit e husebonde godes cunestable here{200}
+alle hare sahen [&] onke god [gh]eorne wi swie glead heorte of se
+riche lane as beo eos sustren his fowr dehtren [/] he haue
+ileanet him on helpe forte wite wel [&] werien his castel. [&] godes
+deorewure feh. [/] is biloke rinne.
+
+
+++e willesfule husewif halt hire al stille. ant al [/] hird [/]
+ha wes{205} i wunet to dreaien eft{er} hire{;} turne [f.77v]
+ham treowliliche to wit hare lau{er}d. [&] to eos fowr sustren.
++V+mben ane stunde speke eft warschipe. [&] sei ich iseo a sonde
+cumen swide gledd icheret. feier [&] freolich [&] leofliche aturnet.
+let him in sei wit [gh]ef godd wule he bringe us gleade tidinges.
+ant [/] us were muche{210} neod. for fearlac deaes sonde haue
+wi his{;} offearet us swie mid alle. warschipe let him in. [&]
+he gret wit en lau{er}d. [&] al [/] hird seoen. wi lahhinde
+chere. ant ha [gh]elde him his gretunge. [&] beo alle ilihtet [&]
+igleadet ham u{n}che of his on{}sihe. for al [/] hus schine.
+[&] schimme of his leome. he easke ham [gh]ef ham biluue to{215}
+heren him ane hwile. [gh]e q{uo} ha rihtwisnesse. wel us biluue
+hit. [&] wel is riht [/] we e lieliche lustnin.
+
+
+++Hercni nu enne he sei. [&] [gh]eornliche understonde. [I]ch am
+mures sonde. [&] munegunge of eche lif. ant liues luue i{}haten [&]
+cume riht from heouene [/] ich habbe isehen nu ant ofte ear{220}
+e blisse [/] na monnes tunge ne mei of tellen. e iblescede godd
+iseh ow offruhte. [&] sumdel drupnin of [/] fearlac talde of dea.
+[&] of helle. ant sende me to gleadien ow. nawt for{}i [/] hit ne
+beo al so [/] he seide. [&] [/] schulen alle uuele fondin. [&]
+ifinden. Ah [gh]e wi e fulst of godd ne urue na i{n}g dreden
+for he sit on [f.78r] he [/] is{225} ow on helpe. [&] is al
+wealdent [/] haue ow to witene.
+
+
+++A sei warschipe welcume liues luue. ant for e luue of godd
+seolf [gh]ef u eauer sehe him{;} tele us sumhwet of him. [&] of his
+eche blisse. [gh]e iseo q{uo} liues luue{;} Murhdes sonde. Ich
+habbe isehen him ofte nawt tah alswa as he is{;} for a[gh]ein e
+brihtnesse [&] te{230} liht of his leor. e sunne gleam is dosc [&]
+unche a{}schadewe. ant for{}i ne mahte ich nawt a[gh]ein e
+leome of his wlite lokin ne bihalden{;} bute urh a schene
+schawere bituhhe me [&] him [/] schilde mine ehnen. Swa ich habbe
+ofte isehen e hali ru{m}nesse. feader [&] sune. [&] hali gast.
+reo an unto{}dealet. ah lutle hwile ich mahte olie{235} e
+leome. ah su{m}mes weis ich mahte bihalden ure lau{er}d ih{es}u
+c{ri}st. godes sune [/] bohte us o rode. Hu he sit blisful on his
+feader riht half [/] is al wealdent rixle i [/] eche lit bute
+linnunge. se unimete feier{;} [/] te engles ne beo neau{er} ful
+on him to bihalden. ant [gh]et ich iseh etscene e studen of his
+wunden. [&] hu he schawe ham his{240} feader to cuen hu he
+luuede us [&] hu he wes buhsum to him e sende him swa to alesen
+us [&] biseche him a for mo{n}cu{n}nes heale.
+
+ [Linenotes:
+ 229. After _habbe_, _him ofte_ deleted MS. || 234._mine_ above
+ _meine_ MS.: after _habbe_, _ofsee_ deleted MS.]
+
+
+++Eft{er} him ich iseh on heh ou{er} alle heouenliche e eadi
+meiden his moder marie i ne{m}pnet sitten in [f.78v] a trone se
+swie briht wid [gh]immes i stirret. [&] hire wlite se weoleful{;} [/]
+euch eorlich liht{;} is{245} eoster e[r]o{}[gh]eines. ear ich
+iseh as ha bit hire deore wure sune se [gh]eornliche. [&] se
+inwardliche for eo [/] hire serui. [&] he hire [gh]ette blideliche
+al [/] ha bi seche. et liht a ich ne mahte lengre olien{;}
+Ich biseh to e engles [&] to e archangles ant to e ore{;} e
+beo buuen ham. iblescede gastes e beo a biuore godd [&] serui
+him{250} eau{er}. [&] singe a unwerge. Nihe wordes er beo. ah
+hu ha beo i{}ordret [&] sunderliche isette. e an buue e ore. [&]
+euchanes meoster were long to tellen. Se muche murhe ich hefde
+on hare on sihe{;} [/] ne mahte `ich longe hwile elles hwider
+lokin.
+
+ [Linenote:
+ 245. After _se_, _wle_ deleted.]
+
++E+ft{er} ham ich iseh towart te p{at}riarches. [&] te
+p{ro}ph{et}es e makied swuch murhe [/] ha{255} aren nue i [/]
+ilke lont of blisse [/] ha hefden of feor igret ear on eore [&]
+seo nu al [/] isoet. [/] ha hefden longe ear icwiddet of ure
+lau{er}d as he hefde ischawed ha{m} igastelich sihe. +I+ch iseh
+e apostles poure. [&] lah on eore. ifullet [&] bigoten al of
+unimete blisse sitten i trones. ant al under hare uet [/] heh is
+i e worlde. [gh]arowe forte{260} demen i e dei of dome kinges [&]
+keiseres. [&] alle cunreadnes of alle cunnes ledenes. [f.79r]
++I+ch biheolt te Martyrs. [&] hare unimete murhe e oleden her
+pinen. [&] dea for ure lau{er}d. [&] lihtliche talden to alles
+cunnes neowcins. [&] eorliche tintreohen a[gh]eines e blisse [/]
+godd in hare heorte schawede ham to cumene.
+
+ [Linenote:
+ 255. _ha_] _ha ha_ MS.]
+
++E+ft{er} ham{265} ich biheolt e cunfessurs hird e liueden
+igod lif. [&] haliche deiden. e schine as do steorren ie eche
+blissen. [&] seo godd in his wlite [/] haue alle teares iwipet of
+hare ehnen. +I+ch iseh [/] schene [&] [/] brihte fer`reden of e
+eadi meidnes ilikest towart engles. ant feolohlukest wi ham
+blissin [&] gleadien. e libbinde iflesche ou{er}ga{270}
+flesches lahe ant ou{er}cume cunde e leade heouenlich lif in
+eore as ha wunie hare murhe. [&] hare blisse. e feierl`eac of
+hare wlite. e swetnesse of hare song{;} ne mei na tunge tellen.
+Alle ha singe e er beo. Ah hare song ne mahe nane buten heo
+singen. Se swote sme`al ham folhe hwider{}se ha wende. [/] me
+mahte libben{275} aa bi e swotnesse. hwam se heo biseche
+fore{;} is sikerliche iborhen. for a[gh]ein hare bisocnen{;} godd
+him seolf arise [/] alle e ore halhen sittende ihere.
+
+ [Linenotes:
+ 266._cunfessurs_] _urs_ above _[o.][r.][e.][s.]_ MS.]
+
+
+++Swie wel q{uo} warschipe like us [/] tu seist. Ah nu u
+hauest se wel isei of euch a setnesse{;} of e seli sunder
+lepes sumhwet sei{280} us nu hwuch blisse is to alle iliche
+meane{;} [&] liues luue hire ondswere. [f.79v] e imeane blisse
+is seouenfald. lenge of lif. wit. [&] luue. [&] of e luue a
+gleadunge. wi{}ute met murie. loft song. [&] lihtschipe. ant
+sikernesse. is e seouee. ah ich is sei warschipe sumdel
+understonde{;} u most unwreo is witerluker [&] openin to eos
+ore.{285} ant hit schal beon sei liues luue warschipe as u
+wilnest.
+
+
+++Ha liuie in awlite. [/] is brihtre seoueuald. [&] schenre en
+e sunne. ant eau{er} in a strenge to don buten euch swinc al
+[/] ha wulle. [&] eau{er} mare in a steal in al [/] eauer god is
+wi{}ute wonunge. wi{}uten euch ing [/] mahe hearmin oer
+eilin.{290} in al [/] eau{er} is. softe oer swote. [&] hare lif
+is godes sihe. [&] godes cnawlechunge as ure lau{er}d seide. [/]
+is q{uo} he eche lif to seon [&] cnawen sod godd. [&] him [/] he
+sende ih{es}u c{ri}st ure lau{er}d to ure alesnesse [&] beo for
+i ilich him ie ilke wlite [/] he is. for ha seo him as he is.
+nebbe to nebbe.
+
+ [Linenote:
+ 291. After _[&] godes_, an erasure MS.]
+
++H+a beo se wise [/] ha witen{295} alle godes reades. his runes
+[&] his domes e derne beo. [&] deopre en eni sea dingle. ha seo
+igodd alle ing. [&] witen of al [/] is [&] wes [&] eau{er} schal
+iwurden. hwet hit beo. hwi. [&] hwerto [&] hwer{}of hit bigunne.
++H+a luuie god wi{}ute met. for [/] ha understonde hu he haue
+bi ham idon urh his muchele godlec [&] hwet ha ahen his{300}
+deorewurde milce to [gh]elden. ant euch{}an luue oer ase muchel
+as him seoluen.
+
++S+e gleade ha beo of godd{;} [/] al is hare blisse. se muchel
+[f.80r] [/] ne mei hit munne na mu. ne spealie [na speche] for
+i [/] euchan luue oer as him seoluen. Euchan haue of odres
+god ase muche murhe as of his ahne. bi is [gh]e mahen seon [&]
+witen.{305} [/] euchan haue sunderlepes ase feole
+gleadschipes{;} as ha beod monie alle. [&] euch of e ilke
+gleadschipes is to eau{er} euch{}an ase muche gleadunge{;} as
+his ahne sunderliche. [gh]et ou{er} al is. hwen euchan luue godd
+mare en him seoluen. [&] en alle e odre{;} mare he gleade of
+godd wi{}uten ei etlunge en of his ahne gleadunge.{310} [&] of
+alle e ores. Neome nu enne [gh]eme [gh]ef neau{er} anes heorte ne
+mei in hire [und]eruon hire ahne gleadunge sunderliche. [iseide.
+se unim]ete muchel is e anlepi blisse. [/] ha nime i[n] hi[re]
+us monie. [&] us muchele. for{}i seide ure lau{er}d to eo e
+him hefden icwemet.
+
+ [Linenotes:
+ 303.This leaf of the MS. defective. || 312, 313.MS. defective
+ here. ]
+
+_Intra in gaudiu{m}. et c'._ Ga q{uo} he in{}to i{315}
+lau{er}des blisse. u most al gan rin. ant al beon bigotten
+rin for in e ne mei hit nanesweis neomen in. her{}of ha herie
+godd [&] singe un{}werget eau{er} iliche lusti in is loft
+songes. as hit iwriten is. _Beati q{ui} habitant. et c'._ Eadi
+beo eo lau{er}d. e iin hus wunie. ha schulen herien e from
+[worlde i{n}to worlde].
+
++H+a beo{320} alle ase li[hte [&] ase swifte as e sunne.] gleam
+e sc[heot from est into west. ase in ehe[f.80v]lid tune ant
+opene for hwer se eau{er} e gast wule e bodi is anan{}riht
+wi{}ute lettunge. for ne mei ham na ing a[gh]eines etstonden. for
+euch{}an is al{}mihti to don al [/] he wule. [gh]e makie to cwakien
+heouene ba [&] eore wi his an finger.{325} +S+ikere ha beo of
+al is. of ulli lif. of ulli wit. of ulli luue [&] gleadunge
+rof. [&] of ulli blisse. [/] hit ne me neauer mare lutlin ne
+wursin. ne neome nan ende. is lutle ich habbe iseid of [/] ich
+iseh in heouene ah nower neh ne{}{s}eh ich al. ne [/] [gh]et [/] ich
+[iseh. ne] ne con ich half tellen.
+
+ [Linenotes:
+ 320-2.MS. defective here and at ll.337-9.|| 329._seh_]
+ _neh_ MS.]
+
++W+it{er}[liche quo] warschipe. wel we understonde{330} [/] tu
+hauest ibeo ear [&] so hauest iseid trof. eft{er} i sihe. ant
+wel is him [/] is war. [&] bisi him hu he mahe beast halden his
+hus [/] godes tresor is in a[gh]eines godes unwine e weorre er
+towart a wi uneawes. for et. schal bringen hi{m} ider as he
+schal. al is [/] tu hauest ispeken of an hundret sie mare of
+blisse buten euch bale{335} folhin [&] ifinden. Q{uo} strenge
+hwen hit swa is{;} hwet mei tweamen us from godd [&] hald[en us
+eonne. ich] am siker ine godd. [[/] ne schal lif ne dea{;} ne
+wa] ne wunne nower [to dealen us ant his luue. ah al is] us
+haue igarc [f.10r] ket. [gh]ef we as treowe tresures wite wel
+his tresor [/] is bitaht us to{}halden. as we schulen ful wel
+undeR his wengen.{340}
+
+ [Linenotes:
+ 339.MS. Bod. ends with _igarc_; the rest is from MS. Royal
+ 17 A 27.]
+
+
+++Varpe ut quo warschipe{;} farlac ure fa. nis nawt riht [/] an
+hus halde eos tweien. for eR as mures sonde is{;} [&] so luue
+of eche lif. farlac is fleme. nu ut quo strene farlac ne
+schaltu na leng{er}e leuen in uRe ende. nu q{uo} `he ich seide
+for god al [/] ich seide. [&] ah hit muri nere nes na lessere mi
+tale e{n} wes murhes{345} sondes ne unbihefre to ow. ah hit
+ne beo so licwure ne icweme. Eier of ow haue his stunde to
+speokene. ne nis i{n}ckeR nores tale to schunien in his time.
+u warnest of wa. he telle of wunne. muche neod is [/] me ow ba
+[gh]eornliche hercni. Flute nu faRlac ah. hwil liues luue is
+heRinne. [&] ole wi efne heorte e dom of rihtwisnesse.{350}
+for u schal[t]. ful blieliche beon under{}fon in as ofte as
+liues luue stutte forto spekene.
+
+
+++Nv is wil [/] husewif al stille. [/] eR wes so willesful.
+Al{}ituht efter wittes wissunge [/] is husebonde. [&] Al [/] hird
+halt him stille. [/] wes i{}wunet to beon fulitohen [&] don efteR
+wil haRe lefdi. Ant{355} nawt efteR wit{;} lustne nu his lare.
+[&] fonde eueR euchan efteR [/] him limpe to. {urh} eos twa
+sonden. [/] ha i{}heRd habbe. [&] [/] fowr sustren lerden ruppe
+for euch uneawes in[gh]ong his warde te witene. ant{}te waRden
+treowliche. [f.10v]
+
+
+++vs ah mon te enchen ofte Ant ilome. Ant wi ulliche
+ohtes{360} awecchen his heorte. e islep of [gh]emeles for{}[gh]et
+hire sawle heale. efter eos twa sonden. +F+rom helle sihe
+biseon{;} to e blisse of heouene. To habben farlac of [/] an{;}
+luue toward [/] oeR. ant leaden him ant hinen. [/] beo his limen
+alle. nawt efteR wil e untohe lefdi [&] his lust leare. ah efteR
+[/] wit wule [/] is husebonde. tuhten [&] teachen [/] wit ga{365}
+eueR biuore ant teache wil efter him. to al [/] he dihte [&] deme
+to donne. ant wi e fowR sustren{;} er{}fore e fowr heued
+eawes. WaRschipe. Strence in godd. Ant Me. Ant
++R+ihtwisnesse. witen godes treosor [/] is his ahne sawle. ie
+hus of e bodi{;} from e eof of helle. ulli oht make mon te
+fleon alle uneawes ant ontent his{370} heorte toward e blisse
+of heouene. [/] ure lauerd [gh]eue us {urh} his hali milce [/] wi
+e fedeR. ant e sune a{n}t e hali gast rixle in reo had
+buten ende. AMEN.
+
+
++P+ar seinte charite bidde a pateR nost{er} for iohan [/] eos
+boc w{ra}t.{375}
+
+ ++Hwa se is writ haue ired.
+ +A+nt crist him haue swa isped.
+ +I+ch bidde p{ar} seinte charite.
+ ++et [gh]e bidden ofte for me.
+ +A+a p{ate}R n{oste}R. ant aue maRie. 380
+ ++et ich mote [/] lif heR drehen.
+ +A+nt ure lauerd wel i{}cwemen.
+ +I+ Mi [gh]uhee [&] in min elde.
+ ++et ich mote ih{es}u crist mi sawle [gh]elden.
+
+ AMEN.
+
+
+
+
+XVII. SAINT KATHERINE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"As for Sawles Warde. The text of this extract is from the Royal MS."]]
+
+
+[Headnote: Clara per Progenitores]
+
+[f. 11r] ++Constantin. ant Maxence weren on ane time as in keiseres
+stude hehest i rome. ah constantin ferde urh e burhme{n}ne read
+in{}to fronc{}londe. ant wunede summe hwiles er for e burhes
+neode. ant Maxence storede e refschipe in rome. weox umbehwiles
+wree him bitweonen. ant comen to e fehte.{5} es maxence wes
+ouercumen. ant fleh into alixaundre. Constantin walde efter. ant
+warpen him eonne. ah so wide him weox weorre on euch halue. ant
+nomeliche in an lond y{li}rie hatte. [/] ter he etstutte. a
+Maxence iherde is{;} [/] he wes of him siker. ant of his cume
+karles. war king of at lond [/] lei into rome. as duden
+meast{10} alle e oere of e world. bigon anan as wedwulf to
+weorrin hali chirche. ant dreie{n} cristene men e lut [/] ter
+weren alle to heenedom heene as he wes.
+
+ [Linenote:
+ 8. After _an_, _e_ erased: _[.y]rie_ MS.]
+
+Summe urh muchele [gh]eoue ant misliche meden. Summe {urh} farlac
+of his fule reates. Oleast wi stronge tintreo ant licomliche
+pinen. e fif [&] rittue [gh]er of his{15} rixlunge he set
+okine{}seotle i e moder{}burh [f.11v] of alixaundres riche. he
+sende heste. [&] bode so wide so [/] lond wes. [/] poure ba [&]
+riche comen biuoren hi{m} to e temple ie tun of his heene godes.
+euchan wi his lac{;} forto wurgin ham wi. comen alle to his bode.
+[&] euchan bi `his euene biuoren Maxence seolf to wurgen his{20}
+mawmez. e riche roeren [&] schep [&] bule hwa so mahte brohte to
+lake. e poure cwike briddes in is ilke burh wes wuniende a
+meide{n} swie [gh]ung of [gh]eres twa wone of twenti. feie`r [&]
+freolich o wlite [&] o wastu{m}. ah [gh]et [/] wes mare wur
+steeluest wi{}innen of treowe bileaue. anes kinges cost hehte
+anlepi dohter icuret clergesse. kat{er}ine{25} inempnet.
+
+ [Linenote:
+ 24._wastun_ MS.]
+
+is meiden wes boen federles [&] moderles of hire child-hade, ah
+ah ha [gh]ung were{;} ha heold hire aldrene hird wisliche [&]
+warliche ie eritage. [&] ie herd [/] com of hire burde. nawt for
+{}i hire uhte god to habben monie under hire [&] beon icleopet
+lefdi [/] feole telle wel to. ah ba ha wes offearet of scheome [&]
+of sunne.{30} [/] eo weren to{}dreuet oer mis{}ferden [/] hire
+for-federes hefden ifostred. For hire seolf ne kepte heo nawt of e
+world. {us} lo for hare sake ane dale [f.12r] heo et{}heold [of
+hire eldrene god] [&] spende al [/] oer in neodful [&] i{n}
+nakede.
+
+ [Linenotes:
+ 28._[/]i_ MS. || 33._of ... god_ from C.]
+
+
+++eos milde meoke meiden es lufsum lefdi mid lasteles lates
+ne{35} luuede heo nane lihte plohen ne nane luue ronnes. nalde
+heo nane songes. ne nane luue{}runes leornin ne lustnin ah eauer
+ha hefde on hali{}writ ehnen oer horte. oftest ba to gederes.
+hire feder hefde iset hire earliche to leaf [&] to lare. [&] heo
+underueng hit {urh} en hali{}gast so wel [/] nan nes hire
+euening{e}. Modie meistres [&]{40} feole fondeden hire ofte.
+oswie feole halue forto under{}neomen hire. ah nes er nan [/]
+mahte neuer enes wrenchen hire mid al his crefti crokes ut of e
+weie. ah swa sone heo [gh]eld ham swucche [gh]ein cleppes. [&] wende
+hare wiheles uppon ha{m} seoluen [/] al ha i{}cneowen ham crauant
+[&] ouercumen. [&] cween hire e meistrie [&] te menske al up.{45}
+
+ [Linenote:
+ 35. After _lates_, _f_ erased.]
+
+
+++us hwil ha wiste hire [&] ohte aa to witen hire meiden
+i{}meihad. as ha set in a bur of hire burde boldes heo iherde a
+swuch murhe towart e awariede mawmetes temple lowing{e} of [/]
+ahte. luding{e} of e men. gleowunge [f.12v] of euch gleo to
+herien [&] hersumin hare heene godes. as ha is iherde [&] nuste
+[gh]et hwet hit wes. ha sende swie for{50} to witen hwet wunder
+hit were. sone so hire sonde com a[gh]ein [&] seide hire [/] soe{;}
+heo swa itend of wree wes [/] wod ha wuren walde. het up of
+hire hird hwuch as heo walde ant wende hire ideward. ifont er
+swie feole [gh]einde [&] [gh]urinde. [&] eotinde unuldeliche wi
+rewfule remes [/] cristene weren. [&] leafful in godes la[.y].
+
+ [Linenote:
+ 53. After _of hire_, _[h.][a.] [w.]_ MS.]
+
+ah for dred{55} of dea duden es deouel[e]s lac as e heene
+duden. hwa wes wurse en hire heorte iwundet in{}wi for e
+wrecches [/] heo iseh wrae werkes wurchen a[gh]eines godes wille.
+ohte ah as heo wes uldi [&] olemod so [gh]ung ing as heo wes.
+hwet hit mahte [gh]einen ah heo hire ane were a[gh]ein so kene
+keisere [&] his kineriche.{60} stod stille ane hwile [&] hef hire
+heorte up to e hehe healent e iheret is in heouene. bisohte
+him help. [&] hap. [&] wisdom. as wisliche as al e world is iwald
+{urh} his wissunge. refter wepnede hire mid soe bileaue. [&]
+wrat on hire breoste ant biuoren hire tee [&] tunge of hire mu
+e hali [f.13r] rode taken. [&] com lepinde{65} for al itend of
+lei of en hali gast. as e keiser stod bimong e su{n}ful slaht
+of [/] islein ahte deoulen to lake [/] euch wariet weouet of e
+mix mawmez ron of [/] balefule blod al{}bi{}blodeget. [&] bigon to
+[gh]eien ludere stefne.
+
+ [Linenote:
+ 56. _es es_ MS.]
+
+
+++Gretinge keiser walde. e bi{}cumen for in hehnesse [gh]ef u
+is{70} il{k}e [gh]eld [/] tu dest to deouelen [/] for{}de e
+bae ilicom [&] i sawle{;} [&] alle [/] hit driue. [gh]ef u hit
+[gh]ulde [&] [gh]eue to his wurmunt e scheop e ant al e world.
+[&] al walt {urh} his wisdom. [&] al [/] ischapen is. ich walde
+keiser igreten e. [gh]ef u understode [/] he him ane is to herien
+{urh} hwam [&] under hwam{75} alle kinges rixle. ne ne mei na
+ing wi{}stonden his i{}wil. ah he muche olie. es heouenliche
+lauerd luue treowe bileaue. [&] nower blod ne ban of unforgult
+ahte. ah [/] me halde [&] heie his halewunde heastes. Ne nis na
+ing hwar {urh} monnes muchele medschipe wree him wi mare en
+e schaft of mon{;} [/] he scheop. [&] [gh]ef{80} schad ba of god
+[&] of uuel {urh} wit [&] {urh} wisdom schal wuren for. ut of
+his witte {urh} e awariede gast [/] he [gh]elt e wur [f.13v]
+munt to unwitlese ing [/] te feont wune in. [/] he ahte to godd
+[&] here [&] hersume seheliche schaftes [&] blodles [&] banles.
+[&] leomen buten liue. as he schulde his [&] heoren. [&] alre inge
+schuppent [/] is{85} godd unsehelich.
+
+ [Linenote:
+ 71. _ille_ MS.]
+
+
+[Headnote: Claruit per Sacros Mores]
+
+++e feont e fint al uuel bimong alle his crokinde creftes. wi
+neauer an ne kecche he creftluker cang men ne leade to
+unbileaue. en [/] he make men. [/] ahten to witen wel. [/] ha
+beo bi{}[gh]etene. i{}borene [&] broht for {urh} e heoueneliche
+feder{;} to makien{90} swucche mawmez of treo. oer of stan.
+oer {urh} mare medschipe. of gold oer of seoluer{;} [&] [gh]eouen
+ham misliche nome. of sunne oer of mone. of wind of wude. of
+wettres. [&] hersumi. [&] wurgi as ah ha godes weren. ne naue he
+urh oer ing i is bileaue ibroht ow bute [/] ow unche [/] ha
+schulden leasten aa. fori [/] [gh]e ne schulen{95} ham neu{er}
+biginnen. ah er nis buten an godd {urh} hwam witerliche alle
+weren i{}wrahte. [&] of nawt i is woorld iset us forto frourin.
+ant to fremien. [&] al{}swa as euch ing hefde biginnunge of his
+godlec{;} al{}swa schulden alle habben endunge [gh]ef ha [/]
+[f.14r] walden. engles [&] sawlen urh [/] ha bigunnen ahten [&]
+mahten endin urh cunde.{100} ah he urh his milce. [&] godlec of
+his grace make ham [/] ha beo in eche buten ende. [&] ter uore
+nis na ing euening. ne eche wi godd [/] [gh]e gremie. for he is
+hare alre schuppent. [&] scheop as in su{m} time. [&] na time nes
+neauer [/] he ne bigon te beon in.
+
+
+
+
+XVIII. THE ORISON OF OUR LADY
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Cotton Nero A 14, British Museum. See [IX, Ancrene Wisse]."]]
+
+
+[Headnote: Benedicta Tu in Mulieribus]
+
++On god ureisun of ure lefdi.+ [f. 120v
+
+ ++Cristes milde moder seynte marie.
+ Mines liues leome mi leoue lefdi.
+ to e ich buwe [&] mine kneon ich beie.
+ and al min heorte blod to e ich offrie.
+ u ert mire soule liht. [&] mine heorte blisse. 5
+ Mi lif [&] mi tohope min heale mid iwisse.
+ Jch ouh wurie e mid alle mine mihte
+ and singge e lofsong bi daie [&] bi nihte.
+ vor u me hauest iholpen aueole kunne wise.
+ and ibrouht of helle in{}to paradise. 10
+ Jch hit onkie e mi leoue lefdi.
+ and onkie wulle e hwule et ich liuie.
+ alle cristene men owen don e wur`schipe.
+ and singen e lofsong mid swue muchele gledschipe.
+ vor u ham hauest alesed of deoflene honde. 15
+ and i{}send mid blisse to englene londe. |
+
+ [Linenote:
+ 16. _isend_] _d_ corr. out of _t_.]
+
+ wel owe we e luuien mi swete lefdi. [f. 121r
+ wel owen we uor ine luue ure heorte beien.
+ u ert briht [&] blisful ouer alle wu{m}men.
+ and god u ert [&] gode leof ouer alle wepmen. 20
+ alle meidene were wure e one.
+ vor u ert hore blostme biuoren godes trone.
+ nis no wu{m}mon iboren et e beo iliche.
+ ne non er nis in eming wi{}i{n}ne heoueriche.
+ heih is i kinestol onuppe cherubine. 25
+ biuoren ine leoue sune wid{}i{n}nen seraphine.
+ Murie dreame engles biuoren in onsene.
+ pleie [&] sw`eie [&] singe. bitweonen.
+ Swue wel ham like biuoren e to beonne.
+ vor heo neu{er} ne beo sead i ueir to iseonne. 30
+ ine blisse ne mei no wiht understonden.
+ vor al is godes riche an{}under ine honden.
+ alle ine ureondes u makest riche kinges.
+ u ham [gh]iuest kinescrud beies [&] gold ringes.
+ u [gh]iuest eche reste ful of swete blisse. 35
+ er e neure dea ne com{;} ne herm ne sorinesse.
+ er blowe i{n}ne blisse blostmen. hwite [&] reade.
+ er ham neu{er} ne mei. snou. ne uorst iureden,
+ er ne mei non ualuwen. uor er is eche sumer.
+ ne non liuiinde ing woc er nis ne [gh]eomer 40
+ er heo schulen resten e her e do wurschipe.
+ [gh]if heo [gh]eme hore lif cleane urom alle queadschipe.
+ er ne schulen heo neu{er} karien ne swi`nken.
+ ne weopen ne murnen ne helle stenches stinken.
+ er me schal ham steoren mid guldene chelle. | 45
+ and schenchen ham eche lif mid englene wille. [f. 121v
+ ne mei non heorte enchen ne no wiht arechen.
+ ne no mu imelen ne no tunge te{ch}en
+ hu muchel god u [gh]eirkest wi{}inne paradise.
+
+ [Linenote:
+ 48. _techen_] _tegen_ MS.]
+
+ ham et swinke dei [&] niht iine seruise 50
+ al in hird is i{}schrud mid hwite ciclatune.
+ and alle heo beo ikruned mid guldene krune.
+ heo beo so read so rose so hwit so e lilie.
+ and eu{er} more heo beo gled [&] singe uruhut murie.
+ Mid brihte [gh]imstones hore krune is al biset. 55
+ and al heo do et ham like. so et no ing ha{m} ne let.
+ i leoue sune is hore king [&] u ert hore kwene.
+ ne beo heo neu{er} i{}dreaued mid winde ne mid reine.
+ Mid ham is eu{er} more dei wi{}ute nihte.
+ Song wi{}ute seoruwe [&] sib wi{}ute uihte. 60
+ Mid ham is muruhe moniuold wi{}ute teone [&] treie.
+ Gleobeames [&] gome inouh liues wil [&] eche pleie.
+ ereuore leoue lefdi long hit unche us wrecchen
+ vort u of isse erme liue to e suluen us fecche.
+ we ne muwen neuer habben fulle gledschipe. 65
+ er we to e suluen kumen to ine heie wurschipe.
+ Swete Godes moder softe meiden [&] wel icoren.
+ in iliche neu{er} nes ne neu{er}more ne wur iboren.
+ Moder u ert [&] meiden cleane of alle laste.
+ uruhtut hei [&] holi in englene reste. 70
+ al englene were [&] alle holie ing
+ Sigge [&] singe et tu ert liues welsprung
+ and heo sigge alle et e ne wonte neu{er} ore.
+
+ [Linenotes:
+ 73. _ene_ MS.]
+
+ ne no mon, et e wure ne mei neu{er} beon uorloren. |
+ u ert mire soule [leoue] wi{}ute leasunge. [f. 122r
+ efter ine leoue sune{;} leouest alre inge. 76
+ al is e heouene ful of ine blisse.
+ and so is al es middeleard of ine mildheortnesse.
+ So muchel is i milce [&] in e{d}modnesse.
+
+ [Linenotes:
+ 79. _eomodnesse_ MS.]
+
+ et no mon et e [gh]eorne bit of helpe ne mei missen. 80
+ ilch mon, et to e bisih u [gh]iuest milce [&] ore.
+ auh he e habbe swue agult [&] i{}dreaued sore.
+ ereuore ich e bidde holi heouene kwene.
+ et tu [gh]if i wille is iher{e} mine bene.
+
+ [Linenotes:
+ 84._iher_ MS.]
+
+ ich e bidde lefdi uor ere gretunge. 85
+ et Gabriel e brouhte urom ure heouen kinge.
+ and ek ich e biseche uor ih{es}u cristes blode
+ et for ure note was i{}sched oere rode.
+ vor e muchele seoruwe et was oine mode.
+ o u et e deae him bi{}uore stode 90
+ et tu me makie cleane wiuten [&] eke wi{}i{n}nen.
+ So et me ne schende none kunnes sunne.
+ ene loe deouel [&] alle kunnes dweoluhe.
+ aulem urom me ueor awei mid hore fule fule.
+ Mi leoue lif urom ine luue ne schal me no ing to{}dealen 95
+ vor oe is al ilong mi lif [&] eke min heale.
+ vor ine luue i swinke [&] sike wel ilome
+ vor ine luue ich ham ibrouht i{n} to eoudome,
+ vor ine luue ich uorsoc al et me leof was.
+ and [gh]ef e al mi suluen. looue lif iench u es. 100
+ et ich e wreede sume sie hit me reowe sore.
+ vor cristes fif wunden u [gh]if me milce [&] ore.
+ [gh]if u milce nauest of me et ich wot wel [gh]eorne |
+ et ine helle pine swelten ich schal [&] beornen. [f. 122v
+ ful wel u me iseie auh u stille were. 105
+ hwar ich was [&] hwat i dude auh u me uorbere.
+ [gh]if u heuedest wreche inumen of mine luernesse.
+ iwis ich heuede al uorloren paradises blisse.
+ u hauest [gh]et forboren me uor ine godnesse.
+ and nu ich hopie habben fulle uor[gh]iuenesse. 110
+ ne wene ich neure uallen in{}to helle pine.
+ hwon ich am to e ikumen [&] am in owune hine
+ in ich am [&] wule beon nu [&] eu{er} more.
+ vor oe is al mi lif ilong [&] o godes ore.
+ Mi leoue swete lefdi to e me longe swue. 115
+ bute ich habbe ine help ne beo ich neu{er} blie.
+ ich e bidde et tu kume to mine uor{}sie.
+ and nomeliche eonne ine luue kue.
+ auouh mine soule hwon ich of isse liue uare
+ and i{}schild me urom seoruwe [&] from eche deaes kare. 120
+ [gh]if u wult et ich ieo gode [gh]eme nim to me.
+ vor wel ne wur me neu{er} bute hit beo uruh e.
+ Mid swue luere lasten mi soule is uruh{}bunden.
+ ne mei no ing so wel so u healen mine wunden.
+ to e one is al mi trust efter ine leoue sune 125
+ vor is holie nome of mine liue [gh]if me lu{n}e.
+ ne ole u ene unwine et he me arine
+ ne et he me dra`we in to helle pine.
+ nim nu [gh]eme to me so me best a beo e beo.
+ vor in is e wurchipe [gh]if ich wre{c}che wel ieo. 130
+
+ [Linenotes:
+ 126. _lune_] _luue_ MS. || 127. _arine_ on an erasure. ||
+ 128._drawe_] _w_ over _[i.]_ MS. || 130._wreeche_ MS.]
+
+ u ne uorsakest nenne mon uor his luernesse.
+ [gh]if he `is to bote [gh]eruh [&] bit e uor[gh]iuenesse. |
+ u miht lihtliche [gh]if u wult al mi sor aleggen. [f. 123r
+ and muchele bet biseon to me en ich kunne siggen.
+ u miht for[gh]elden lihtliche mine gretunge. 135
+ al mi swinc [&] mi sor [&] mine kneouwunge.
+ Jne me nis noing feier on to biseonne.
+ Ne no ing [/] beo wure biuoren e to beonne.
+
+ [Linenote:
+ 138. _ing[/]_ MS.]
+
+ ereuore ich e bidde [/] u me wassc`he [&] schrude
+ uruh ine muchele milce [/] spert so swue wide 140
+ Nis hit e no wurscipe [/] e deouel me to{}drawe.
+ [gh]if u wult hit iauien iwis he wule urchut fawe.
+ vor he nolde neu{er}re [/] u hefedest wurschipe.
+ Ne no mon [/] e wure [/] he hedde gledschipe.
+ u hit wost ful [gh]eorne [/] e deouel hate me. 145
+ and nomeliche ereuore [/] ich wurie e.
+ ereuore ich e bidde [/] u me wite [&] werie.
+ et e deouel me ne drecche ne dweole me ne derie.
+ So u dest [&] so u schalt uor ire mild{}heortnesse.
+ u schalt me aueir dol of heoueriche blisse. 150
+ [gh]if ich habbe muchel ibroken, muchel ich wulle beten.
+ and do mine schrifte [&] e ueire greten.
+ e hwule [/] ich habbe mi lif [&] mine heale.
+ vrom ire seruise ne schal me no ing deale.
+ biuoren ine uote ich wulle liggen [&] greden. 155
+ vort ich habbe uor[gh]iuenesse of mine misdeden.
+ Mi lif is in mi luue is in mine heorte blod is in.
+ and [gh]if ich der se`ggen mi leoue leafdi u ert min.
+ alle wurschipe haue u on heouene and ec on eore.
+ and alle gledschipe haue u al so u ert wure. | 160
+ Nu ich e bi{}seche ine cristes cherite. [f. 123v
+ et u ine blescinge [&] ine luue [gh]iue me.
+ [gh]eme mine licame ine clenenesse
+ Godalmihti unne me vor his mild{}heortnesse.
+
+ [Linenotes:
+ Between ll.163, 4, a line omitted: it was supplied at the top
+ of the folio, but cut away by the binder. Zupitza read the traces
+ of the last two words as _ine eadmodnesse_.]
+
+ [/] ich mote e iseo in ire heie blisse. 165
+ and alle mine ureondmen e bet beo nu to dai.
+ [/] ich habbe i{}sungen e esne englissce lai.
+ and nu ich e bi{}seche vor ire holinesse.
+ et u bringe ene Munuch to ire glednesse.
+ et funde esne song bi e mi looue leafdi. 170
+ Cristes milde moder seinte marie. amen.
+
+ [Linenotes:
+ 169._Munuch_] _nu_ on an erasure MS. || 170._bie_ MS.]
+
+
+
+
+XIX. SAINT JULIANA
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"i. Bodleian 34, Oxford (B). ii. Royal 17 A 27, British Museum (R):
+for descriptions see [XVI, Sawles Warde]. ... R is abbreviated ... the
+joints are often visible."]]
+
+
+ (Royal MS.)
+
+ (Bodleian MS.)
+
+
+[f. 56r] +Her cumse e uie of seinte iuliane. ant telle of
+liflade hire.+
+
+++In ure lauerdes luue e is feader of frumschaft. ant on his
+deorewure sunes nome. ant o es hali{}gastes. [/] glide of ham
+baen. alle lewede men. [/] understonden ne mahen latines
+ledene.{5} liin. [&] lustnin ane meidenes liflade. [/] is of
+latin iturnd into englisch. [/] te lif{}hali lefdi. in heouene
+luuie us e mare. ant of is lihinde lif: leade us wi hire ern
+[f.56v] dunge. e is icoren of crist in{}to e eche of heouene.
+
+
+ [f. 36v] +I e feaderes [&] i e sunes [&] i e hali gastes Name.
+ Her Biginne e liflade. ant te passiun of seinte Juliene.+
+
+ ++In ure lau{er}des luue e feader is of frumscheft. ant ie
+ deore wurmunt of his deorewure sune. [&] ie heiunge of e hali
+ gast. e of ham ba glide. an godd unagin euch godes ful. Alle
+ leawede{5} men. e understonden ne muhen latines ledene. lide
+ [&] luste e liflade of a meide{n}. [f.37r] [/] is of latin
+ iturnd{;} to englische leode. wi on at teos hali leafdi. in
+ heouene luuie us e mare. [&] urh is lihnide lif{;} leade us to
+ [/] eche. urh hire eadi erndunge. [/] c{ri}st is swie
+ icweme.{10}
+
+ [Linenote:
+ 5. _ba[.][e.]_ MS.]
+
+
+++eos meiden. ant tis martir. wes iuliane ine{m}pnet. in
+nichomedes{10} burh. [&] of heene cun icume{n}. ant hire
+fleschliche feder wes affrican ihaten. of e heene mest eo [/]
+cristene weren{;} derfliche droh ham to deae. ah heo as eo [/]
+te heouenlich feder luuede. leafde al hire aldrene lahen. [&]
+bigon to luuien ene liuiende lauerd e lufsum godd. [/] wisse
+ant welde al [/] is on worlde{;} [&] al [/] iwraht is.
+
+
+ ++eos meiden [&] teos martyr [/] ich of munne{;} wes Juliene
+ inempnet. i Nichomedese burh. Al of heaene cun icumen [&]
+ akennet. [&] hire fleshliche feader affrican hehte. e heande [&]
+ heascede mest men e weren cristene. [&] droh ha{m} urh derue
+ pinen to deae. Ah heo as eo [/] te hehe heouenliche lau{er}d
+ hefde his luue ile{n}et. leafde{15} hire ealdrene lahen [&] bigon
+ to luuien en liuiende go e lufsume lau{er}d. [/] schupte
+ alle sche`aftes [&] wealde [&] wisse efter et his wil is. al
+ [/] ischeapen iS.
+
+ [Linenotes:
+ 12. _Al[l.]_ MS. || 15. _ileuet_ MS.]
+
+a wes{15} bion time as redegunge telle. Maximian e modi
+keiser ine Rome heinde ant heriende heene mawmez. wi unme
+muchel hird [&] unduhti duhee. [&] for{}demde alle eo{;} e on
+drihtin bilefden. es Maximian luuede an heh mon of cunne ant
+eke riche of rente elewsius wes ihaten. ant weren as feolahes
+{urh} muche freontschipe.{20} is meidenes feder [&] he. weren
+swie wel to gederes.
+
+
+ ++Wes ion time as e redunge telle. e modi Maximien keiser
+ irome. heriende. [&] heiende heaene maumez. wi unimea{20}
+ muchel hird. [&] wi heh duhee. [&] fordemde alle eo e o
+ drihtin bilefden. es mihti maximien luuede an eleusium biuoren
+ monie of his men. Akennet of heh cun. [&] swie riche of rente.
+ [&] [gh]ung{e} mon of [gh]eres. es [gh]unge mon eleusi{us}. [/]
+ {us} wes wel wi e king{e}. hefde iunne feolahschipe to
+ affrican. [&] wes iwunet ofte to cumen wi him{25} [f.37v] to
+ his in. [&] iseon his dohter.
+
+ [Linenote:
+ 25. _inune_ MS.]
+
+as he sumchere iseh hire utnume feir. ant freoliche. he felde
+hi{m} iwundet. [/] wi{}uten lechnunge of hire libben he ne
+mahte. Affrican wiste wel [/] he wes freo boren. [&] [/] him walde
+bicumen a freo boren burde. ant [gh]ettede h{im} his dohter. [&] wes
+sone [f.57r] ihondsald al hire unwilles. ah{25} heo truste on
+him at ne trukene namon{;} [/] truste treowliche on him. ant
+euch deis dei eode to ch`irche to leornen godes lare.
+[gh]eornliche to witen hu ha mahte best witen hire unweommet. . .
+
+
+ ++As he hefde en chere bihalden swie [gh]eorne hire utnumne feire.
+ [&] freoliche [gh]uhee{;} felde him iwundet in{}wi in his heorte
+ wi e flan e of luue fleo. swa [/] him uhte et ne mahte he
+ nanes weis wi{}ute e lechnunge of hire luue libben. Ant efter
+ lutle{30} stounde wi{}ute long{e} steuene. wes him seolf sonde
+ to affrican hire feader. [&] bisohte him [gh]eorne [/] he hire
+ [gh]eue him. [&] he hire walde menskin wi al [/] he mahte. As e
+ i{n}g i e world [/] he meast luuede. Affrican wiste [/] he wes
+ swi freo iboren. ant walde wel bicumen him a freo iboren burde.
+ [&] [gh]etede him his bone. Ha wes{35} him sone i{}hondsald ah
+ hit hire unwil were. AH ha truste upon him [/] ne truked na mon.
+ ha trewliche him truste on. [&] eode to chirche euche dahees dei.
+ to leornin godes lare. biddinde [gh]eorne wi reowfule reames.
+ [/] he wissede hire o hwuche wise ha mahte witen hire meiha.
+ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . {40}
+
+ [Linenote:
+ 36. After _were_, _al_ erased.]
+
+. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ah as ha
+wende hire summes weis to witene{;} sende him to seggen. [/] nalde
+{30} ha lihten swa lahe ne nehlechen him for nan liuiende mon.
+er en he were under Maximian hehest in rome [/] is hehreue. Sone
+so he iherde is. he bi{}[gh]et et te keiser [/] he [gh]ettede him reue
+to beonne as [/] he i[gh]irnd hefde. ant he as me a luuede. lette
+leaden him i{n}to {c}ure. [&] te riche riden in. [&] tuhen him [gh]ont
+te tun{;} from strete to strete.{35} ant al e {c}ur wes
+bitild. [/] he wes in. wi purpre wi pal. [&] wi ciclatu{n}.
+[&] deorewure claes. as e [/] heh ing hefde to heden. ant a he
+hefde is idon{;} he sende hire to seggen. [/] he hefde hire wil
+iwraht. [&] heo schulde his wurchen.
+
+ [Linenotes:
+ 34, 36. _ture_ _tur_ MS. || 37. _ciclatur_ MS.]
+
+ Ah heo forte werien hire wi him summe `hwile: [f.38r] sende
+ him to seggen. [/] nalde ha nawt lihten se lahe to luuien. Ne
+ nalde ha neolechin him for na liuiende mon. ear en he were
+ under Maximien. hehest i Rome. [/] is heh reue. He ase timliche
+ as he hefde iherd is. bi[gh]et ed te Keiser et he [gh]ette him
+ al [/] he walde.{45} [&] lette as me luuede a leaden him i cure
+ up o fowr hweoles. [&] teon him [gh]eonte tun ron from strete to
+ strete. Al e cure ou{er}tild [/] he wes itohen on{;} wi purpres
+ [&] pelles. wi ciclatuns [&] cendals [&] deorewure claes. AS e
+ [/] se heh ing hefde to heden. ant se riche refschipe to rihten
+ [&] to readen. a he hefde us idon. sende hire {us}{50} to
+ seggen hire wil he hefde iwraht. Nu his ha schulde wurchen.
+
+
+++Iuliane e edie i{es}u cristes leouemon of his blisfule luue
+balde{40} hire seoluen. sende him to onswere [f.57v] bi an of
+hire sonden. Elewsius wite u hit wel ireadi. wrai so u
+wrai. no lengre nulich hit heolen e. [gh]ef u wult leauen e
+lahen [/] tu list in. ant leuen in godd feder. [&] i{n} his
+deorewure sune. [&] ie hali gast. ichulle wel neomen e. [gh]ef u
+nult no{;} u art wundi of me. [&] oer luue sech e.{45} a e
+reue iherde is{;} he wreede him swie. [&] hire feder cleopede.
+ant feng on to tellen him. hu his doht{er} droh him from deie to
+deie. ant efter [/] he wende to habben his iwil so ha him is
+word sulliche sende. Bi [/] ilke godd q{uo} hire feder [/] me is
+la to gremien beo hit so [/] tu seist to wraer heale seide ha
+hit. ant nu ichulle o great{50} grome al biteachen hire e. to
+wurchen i wil. [&] al [/] te wel like as mit tin ahne. [&] me
+cleopede hire for biuoren hire feder.
+
+ Juliene e eadie ih{es}u c{ri}stes leofmon of his blisfule luue
+ balde hire seolue{n}, [&] sende him al openliche bi sonde to
+ seggen. is word ha send te for nawt u hauest iswechte. wreae
+ se u wreae. Do [/] tu do wult nule ich ne ne mei ich lengre
+ heolen hit te [gh]ef u wult{55} leauen. e lahen et tu liuest in
+ ant leuen i godd feader. [&] in his deorwure sune. [&] i e hali
+ gast folkene froure. an godd [f.38v] [/] is igret wi euches
+ cunnes gode{;} Ich chule wel neome e. [&] [gh]ef [/] tu nult
+ no{;} u art windi of me. [&] oer luue sech e. a e hehe reue
+ iherde is ondswere{;} bigon to wreen swie. [&] cleopede
+ hire{60} feder{}for. [&] feng on to tellen. hwuch word ha sende
+ him. Efter [/] he wende forte habben idon al [/] he wilnede.
+ Affrican hire feader wundrede him swie. [&] bigon to swerien. bi
+ e ilke godes [/] me is la to gremien. beo hit so [/] tu
+ seiist{;} to wraer heale. ha seh hit. ant ich wulle o great
+ grome al biteachen hire e. [&] tu do hire. al [/] tu{65} wult.
+ He onkede him. [&] heo wes icleopet for.
+
+ [Linenotes:
+ 53. _al_] _[t.][o.] al_ MS.]
+
+[&] he feng feire to fondin his dohter Mi deorewure dohter
+hwer{}fore uor{}sakestu i s[.y]. ant ti selhe. e weolen ant te
+wu{n}nen [/] walden awakenin ant waxen of i wedlac. [/] ich e to
+reade. for he is inoh{55} lauerd elewsius ine rome. [&] tu maht
+beon leafdi dohter [gh]ef u wel wult. Iuliane e eadie onswerede
+him [&] seide as eo at [f.58r] ine godd hire hope hefde. [gh]ef he
+wule leuen an god al mihti. enne mei he speoken rof [&] inoh
+rae speden. ant [gh]ef [/] he nule nawt. ne schal wiuen on me. wiue
+er his wil is.
+
+ [&] affrican hire feader feng on earst feire on{;} to lokin [gh]ef
+ he mahte wi eani luue speden. Juliene q{uo} he mi deorewure
+ dohter. sei me hwi u forsakest i sy [&] ti selhe? e weole{n}
+ [&] te wunnen. e walden awakenen. [&] waxen of e wedlac [/] ich
+ reade e to: hit nis nan{70} eelich ing. e refschipe of rome.
+ ant tu maht [gh]ef u wult. beon burhene leafdi. [&] of alle e
+ londes e er{}to ligge. Juliene e eadie ontswerede him [&]
+ seide. [gh]ef he wule luuien. [&] leuen g`odd. al mihti{;} enne
+ mei he [speoken] rof. [&] speden inoh reae. for [gh]ef he [/]
+ nule no{;} ich segge e [/] so is. ne schal he wiuen on me. Sei
+ nu{75} hwet ti wil is.
+
+ [Linenote:
+ 70. _[t.]reade_ MS.]
+
+a hire feder iherde is{;}{60} a feng he to swerien. Bi mi
+kinewure lauerd apollo. ant bi mi deore leafdi diane. [/] ich
+muche luuie. [gh]ef u haldest her{}on. ichulle leoten deor
+to{}teore{n} ant to{}luken e. [&] [gh]eouen i flesch{;} fuheles of
+e lufte. Iuliane him onswerede [&] softeliche seide. ne wen u
+nawiht leoue feder. [/] tu affeare me swa. for i{es}u crist godes
+sune{65} [/] ich on leue [&] luuie as lauerd lufsumest on liue.
+ah ich beo forbernd. [&] to{}loken limel. nulich heronont buhen
+e nawiht
+
+ affrican wreaede [&] [f.39r] swor swie deopliche. for e
+ drihtfule godd apollo mi lau{er}d. [&] mi deore leafdi e
+ deorewure diane [/] ich muche luuie. [gh]ef u haldest her{}on{;}
+ ich schal leote wilde deor to{}luken [&] toteore e [&] [gh]eoue i
+ flesch fode to fuheles of e lufte. Juliene him ondswerede. [&]
+ softeliche seide. Ne lef u{80} nawt leoue feader [/] tu offeare
+ me swa{;} ich swerie a[gh]ein. e ih{es}u c{ri}st godes sune. [/]
+ ich on leue. [&] luuie as leoflukest. [&] lufsumest lau{er}d. ah
+ ich cwic beo forbearnd bae lim [&] li ileitinde leie. Nulle ich
+ e her onont reate se u reate buhe ne beien.
+
+a feng eft hire [feder] on wi olhnu{n}ge to fondi{n} [gh]ef he
+mahte eisweis wenden hire heorte. [&] seide hire lufsumliche. [/]
+ne schulde ha nane wunne lihtliche wilnin{;} [/] he ne schulde
+welden. wi [/] ha walde hire onc wenden{70} Nai quo [/] meiden
+schuldich don me to him [/] is alle deoulen bitaht. [&] to eche de
+idemet. to furwuren wi him world abuten ende. for his wedlakes
+weole oer for eni wunne. for so ich hit segge un{}wur is hit
+me. ichulle [/] he hit wite wel. ant tu [f.58v] eke mid him [/]
+ich am iweddet to an [/] ichulle treowliche to halden ant
+wi{}uten les{75} luuien. e is unlich him. [&] alle worldlich
+men. ne nullich him nower leauen. ne lihen for weole ne for
+wunne. for wa. ne for wunne et [gh]e mahen don me.
+
+
+ [++A]ffrican feng eft on. [&] to fondin ongon [gh]ef he mahte eanis
+ weis{85} wi olhnunge wenden hire heorte. [&] leoftede luueliche.
+ [&] seide hire sikerliche. [/] ne schulde ha lihtliche wilni na
+ wunne{;} [/] ha ne schulde wealden. wi e{re}an [/] ha walde hire
+ wil wenden. Nai q{uo} ha [/] nis nawt. schulde ich do me to him.
+ [/] alle deoflen is bitaht. [&] to eche dea fordemet. to forwure
+ wi him worlt buten ende ie putte{90} of helle? for his
+ wedlackes weole oer for ei wunne. To soe ich hit segge e.
+ Vnwur hit is me. Ich chulle [/] he wite hit ful wel. [&] tu eke
+ mid al{;} i`ch am to an iweddet [/] ich chulle treowliche wiute
+ leas luuien. [/] is unlich him [&] alle worltliche men. ne nulle
+ ich neauer mare him lihen ne lea[f.39v]uen. for weole ne for
+ wunne. for{95} wa ne for wontreae [/] [gh]e me mahen wurchen.
+
+a feng hire feder te wreen swie ferlich [&] swie hokerliche
+freinede. Me hwet is he es were [/] tu art to iweddet. [/] tu
+hauest wi{}uten me ine luue ilene[t] for hwam u letest lutel
+of{80} [/] tu schuldest luuie{n}. ne ich neuer [/] ich wite nes
+wi him icnawen. For gode q{uo} et meiden in harm is e mare
+nawt fori et tu nauest ofte iherd of him [gh]are. [/] is iesu
+godes sune. e forto lesen moncun [/] forloren schulden beon{;}
+lette his deo`rwure lif on rode. ne ich ne seh him neuer [/] me
+sare for unche. ah ichim luuie ant{85} leue as on lauerde. ne
+schal me firsin him from{;} nower deouel ne mon. For mi lif
+quo hire feder e schal lain his luue for u schalt beon
+ibeaten. mid besmes swa bittre [/] tu wummon were. schal to
+wrae{r} heale iwuren.
+
+ [Linenotes:
+ 80. _ilenet_] MS. defective here. || 89. _wrael_ MS.]
+
+
+ ++Hire feader feng on to wreain swie ferliche [&] easkede hire
+ hokerliche. Ant hwet is he es were [/] tu art to iweddet. [/]
+ tu hauest wi{}ute me se for i luue ile{n}et. [/] tu letest
+ lutel. of al [/] tu schuldest luuien. Ne ich nes neauer [/] ich
+ wite [gh]et. wi him{100} icnawen. for gode q{uo} e meiden in
+ hearm is e mare. Nawt for{}i [/] tu nauest iherd of him
+ [gh]are. [/] is ih{es}u godes sune. [/] forte alesen moncun [/]
+ schulde beon forloren al{;} lette lif o rode. Ich ne seh him
+ neau{er} [&] [/] me of{}unche. Ah ich him luuie [&] wulle don.
+ [&] leue on as o lau{er}d. Ne schal me firsen him from.
+ Nower{105} deouel ne mon. for mi lif q{uo} hire feader e schal
+ lain his luue. for u schalt habbe rof hearm [&] scheome bae
+ [&] nu u schalt on alre earst. as on ernesse swa beon ibeaten wi
+ bittere besmen. [/] tu were wummon of wu{m}mone bosum to
+ wraerheale eau{er} iboren ie worlde.
+
+ [Linenote:
+ 99. _ileuet_ MS.]
+
+Swa muche quo ha ich iwure him e leouere{;} So ich derure ing
+for his luue drehe. [/] ti wil is{;} wurch nu.{90} [&] he het
+hatterliche strupen hire steortnaket. [&] beten hire swa luere [/]
+hire leofliche lich{;} lieri al oblode. [&] swa ha duden so luere
+[/] te blod [gh]et adun of e [gh]erden. [&] heo bigon to [gh]eien.
+Beaten so [gh]e beaten [gh]e beliales bu[f.59r]deles. ne mahe [gh]e
+nower mi luue ne min bileaue lutlen toward him mi lufsum leof mi
+leowinde lauerd ne{95} nullich leauen ower read [/] for reade ow
+seoluen. ne ower mix mawmex [/] beo es feondes fetles heien ne
+herien. for teone ne for tintreow [/] [gh]e mahen timbrin. Na quo
+he is hit swa hit schal sutelin sone. for ichulle biteachen mislich
+i bodi to elewsium e riche reue irome ant he schal for{}swelten
+ant for{}reden e efter es wille wi{100} allescunnes pinen.
+
+ [Linenote:
+ 98._schal_] _salch_ MS.]
+
+ Swa muche q{uo} [/] meiden ich beo him e leou{er}e. se
+ ich{110} derfre ing for his luue drehe. [wurch] u [/] ti wil
+ is. [Gh]e q{uo} he blieliche. ant swie heatterliche. strupen
+ hire steort naket. [&] legge se luer[f.40r]liche on hire
+ leofliche lich{;} {[/]} hit lieri o blode. Me nom hire [&] dude
+ swa [/] hit [gh]eat adun of e [gh]erden. ant heo bigon to
+ [gh]eien. Beaten se [gh]e beaten [gh]e beliales budeles. ne mahe
+ [gh]e nower{115} mi luue ne mi bileaue lutlin towart te liuiende
+ godd mi leofsume leofmon. e luuewure lau{er}d. ne nulle ich
+ leuen ower read e forreade ow seolf. ne e mix maumez e beo
+ es feondes fetles{;} heien ne herien. for teone ne for tintreohe
+ [/] [gh]e me mahe timbrin. Na nult tu q{uo} affrican. hit schal
+ sone sutelin. for ich chulle sende{120} e nu [&] biteache i
+ bodi to eleusiu{m} e riche [/] reue is ou{er} rome. ant he schal
+ e forreaden. [&] makie to forswelten. as his ahne wil is urh al
+ et eauer sar iS.
+
+ [Linenotes:
+ 111. After _drehe_ an erasure of three letters MS. ||
+ 112._legge_ corr. out of _leggen_ MS. || 113._[/]_] _[&]_ MS.]
+
+[gh]e quo is meiden [/] mei crist welden. for ne mahe [gh]e nawt don
+me bute hwet he wule eauien ow to muchelin mi mede [&] te mure
+[/] li to meihades menske for euer so [gh]e mare merri me her{;}
+so mi crune bi brihtre [&] fehere. for ichulle blieliche drehen
+euer{}euch derf for mi deore lauerdes luue. ant softe me{105}
+bi euch derf hwen ich him serui ah ume to elewsium willes
+biteache{;} ne [gh]eue ich for inc nower. [/] [gh]e me mahen harmen.
+for so [gh]e mare me her harme. so mare [3]e me helpe seoueuald
+to heouene. [&] [gh]ef [gh]e me do to deae hit bi me deorewure ant
+ich schal er {urh} blie bicumen into endelese blissen ant [gh]e
+schulen wrecches{110} wei ower wures [/] [gh]e iboren weren
+sinken to wraer heale ow to e bale bitter deope into helle.
+
+
+ ++[Gh]e q{uo} is meiden [/] mei godd welden. ne mahe [gh]e nawt
+ do me bute et he wule eauien [&] olien ow to donne to mu{c}li
+ mi mede{125} [&] te murhe [/] li to meihades menske. for
+ eauer se [gh]e nu her mearre me mare{;} se mi crune schal beon
+ brihttre ba [&] fehere. for{}i ich chulle blieliche [&] wi
+ blie heorte drehen eauer euch derf. for mi leofmones luue e
+ lufsume lau{er}d [&] softe me bi euch sar in his seruise. u wult
+ u seist a[gh]eoue me to eleusium e luere.{130} a{}[gh]ef
+ [f.40v] me for nawiht ne [gh]eoue ich for inc nower. et [gh]e
+ mahen ane pine me here. Ah hit ne hearme me nawt ah helpe [&]
+ heue up [&] make mine murhes monifalde in heouene. ant [gh]ef
+ [gh]e do me to dea. hit bi deore to godd. [&] ich schal blie
+ bicumen to endelese blissen. ant [gh]e schulen wrecches wei ower
+ wures.{135} [/] [gh]e weren ie worlt iboren [&] i{}broht for
+ se wraer heale [gh]e schule sinken adun to sar [&] to eche sorhe.
+ to bitternesse ant to bale deope into helle.
+
+ [Linenote:
+ 125. _mutli_ MS.]
+
++H+ire feder affrican {urh} is bittre teone bitahte hire to
+elewsium e luere [f.59v] reue. ant he lette bringen hire
+biuoren him to his heh seotel as he set in dome as reue of e
+burhe . . .{115}
+
+
+ [++A]ffrican hire feader bitterliche iteonet bitahtte hire
+ eleusium e luere reue of rome [&] lette bringen hire biuoren
+ his{140} eh{}sihe. as he set [&] demde. e hehe burh domes. . .
+ . . . .
+
+[f. 61r] a elewsius iseh is [/] ha us feng on to festnen hire
+seoluen ohte [/] he walde anan don hire ut of dahene [&] bed swie
+bringen hire brune of wallinde breas ant healden on hire heauet
+[/] hit urne endelong hire leofliche bodi dun to e helen ant swa
+me dude sone. ah hire hende healent wiste hire unweommet.
+elewsius{120} war wod ut of his witte. ant nuste hwet seggen [&]
+het swie don hire ut of his ehsihe. [&] dreihen hire into darc
+hus [&] p{ri}sunes pine. ant he duden sone. Heo as ha rinne wes
+in eosternesse hire ane feng te cleopien to crist ant bidden
+eos bone.
+
+ [f. 41v] [++]a eleusius seh [/] ha {us} feng on to festnin hire
+ seoluen isoe bileaue{;} ohte he walde don hire anan ut of
+ dahene: [&] bed biliue bringen for brune walli{n}de bres. [&]
+ healden hit se wal [f.42r] hat hehe up on hire heaued. [/] hit
+ urne{145} enddelong hire leofliche lich adun to hire helen. Me
+ dude al as he het. Ah e worldes wealdent [/] wiste sein iuhan
+ his ewang{e}liste unhurt ie ueat of wallinde eoli er he wes
+ i{}don in. [/] ase hal com up rof{;} as he wes hal meiden. e
+ ilke liues lau{er}d. wiste him unwemmet. his brud of e bres [/]
+ wes wallinde. swa [/] ne uhte{150} hit hire buten ase wlech
+ weater al [/] ha felde. Eleusius wod a nuste hwet segen. Ah
+ hehte swie don hire ut of his eh{}sihe. [&] dreaien in{}to dorc
+ hus to prisunes pine ant swa ha wes idon sone.
+
+ [Linenotes:
+ 143. After _hire_, _[o.]f_ MS. || 146. _he[a.]len_ MS.]
+
+
+++Lauerd godd al mihti. mi murhe ant mi mede mi sy ant mi{125}
+selhe u isist hu icham bistaet ant bi{}stonden festne mi
+bileaue steor me ant streng me. for al mi strence is uppon e.
+mi fedeR. [&] mi modeR for ich nulle for{}saken e{;} habbe
+for{}saken me [&] al mi nest falde cun me heane et schulden mine
+freond beon{;} beo me mest feondes ant mine hinen me beo mest
+heanen ah habbich in{130} anes help icham wil cweme ne leaf
+ume neuer liuiende lauerd as u wistest daniel bimong e wode
+leuns ant te reo chil[f.61v]dren ananie zacharie misael
+inempnet.
+
+
+ [++H]eo as ha rinne wes i eost{er}nesse hire ane. feng
+ to{155} cleopien to c{ri}st [&] bidde eos bone. lau{er}d godd
+ al{}mihti mi murhe [&] mi mede. mi s[.y] [&] al e selhe. [/] ich
+ efter seche u sist al hu ich am bisteaet [&] bistonden. festne
+ mi bileaue. Riht me [&] read me. for al mi trust is on e. Steor
+ me [&] streng me for al mi strenge is of e. Mi feader [&] Mi moder
+ for{}i [/] ich nule e{160} forsaken{;} habbe forsake me. [&] al
+ mi nestfalde cun. [/] schulde beo me best freond{;} beo me meast
+ feondes. [&] mine in{}hinen{;} alre meast hea[r]men. herewure
+ healent. habbe [f.42v] ich in anes help. ich am wil{}cweme ne
+ forleaf u me nawt luuiende lau{er}d. as u biwistest daniel
+ bimong e wode liuns ilatet se luere. [&] te reo{165} children
+ e chearre nalden from e lahen [/] ha schulden luuien. Ananie [&]
+ Azarie [&] Misahel inempnet.
+
+ [Linenotes:
+ 159. Between _mi_ and _trust_, erasure of five letters MS. ||
+ 163._heamen_ MS.]
+
+bi{}wistest unweo{m}met from e ferliche fur of e furneise swa
+u wite ant witen me to witen me from sunne. lauerd urh is
+lease lif{;} lead me to lestinde to e hauene{135} of heale as
+u leddest israeles folc urh e reade sea buten schip druifot
+ant hare fan senchtest [/] ham efter sohten afal umine famen ant
+to{}drif drihtin en deouel [/] me derue. for ne mei na mon
+wi{}uten i strence stonden him a[gh]eines lef me [/] ich mote
+i{}seon him [gh]et schent{;} [/] wene me to schrenchen ant
+schunchen of e{140} weie{;} [/] leade to eche lif. wite me
+from his la ant wi his crefti crokes. wite me wi mine unwines
+[/] tu beo euer iheret ant iheiet in heouene ant in eore beo u
+ iblescet as u were ant art. ant euer schalt beon in eche
+blisse. amen.
+
+ Al u al wealdent biwistest ha{m} unwemmet. wid [/] ferliche fur
+ i e furneise. swa u wunne of e worlt wite me [&] were [&]
+ wit{er}e. [&] wisse urh i wisdom to wite me wi sunne. lau{er}d
+ liues lattow. lead me urh is lease. is lutle{170} leastinde
+ lif{;} to e hauene of heale. As u lead`dest isr{ae}les leode
+ of egipte bute schip dru fot urh e reade sea. [&] asenchtest
+ hare uan e ferden ham efter. [&] tu folkes feader. aual mine
+ va{}men. [&] tu drihtin to{}drif e deouel [/] me derue. for ne
+ mei na monnes st`renge wi{}uten in stonden him to [gh]eines.
+ lef me [/] ich mote{175} mihti meinfule godd iseon him ischeomet
+ [gh]et e wene me to schrenchen. [&] schunchen of e nearowe wei
+ [/] leade to eche lif. loke me from his la liuiende lau{er}.
+ Make me war [&] wite me wi his crefti crokes. [/] ha me ne
+ crechen. were me swa wi en vnwine. helpleses heale. [/] tu beo
+ iheiet [&] i{}heret eaure in eore. as in{180} heouene. [f.43r]
+ Beo u aa iblescet lau{er}d as u were ant art [&] schalt beon in
+ eche.
+
+ [Linenote:
+ 177.After _[&]_, _[.][u.][n.]_ MS.]
+
+
+
+
+XX. THE OWL AND THE NIGHTINGALE
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"i. Jesus College, Oxford, E 29 (J); see [VI, Alfred]. ii. Cotton
+Caligula A 9, British Museum (C); see XIV, La[gh]amon. They are copies
+of a common exemplar X, which was probably taken directly from the
+poet's original. Xwas written by two scribes; the work of the first is
+represented in ll. 1-353 of the present selection; that of the second
+in ll. 354-437; the former was accustomed to French scribal methods.
+The writer of C was a mechanical copyist and not at home in English,
+consequently he reproduces X with tolerable accuracy. The scribe of J
+was more independent (see [VI, Alfred, second paragraph in the
+e-text])."]]
+
+
+ (Jesus College MS.)
+
+ (Cotton MS.)
+
+ [Transcriber's Note:
+ The page numbers from the two MSS overlap:
+ Jesus 229r - 241v; Cotton 233r - 246r.]
+
+
+ +Incip{it} Alt{er}cacio int{er} filomenam [&] Bubonem.+
+
+ ++Ich wes in one sumere dale. [f. 229r
+ In one swie dyele hale.
+ I herde ich holde grete tale.
+ An vle and one n[.y]htegale.
+ at playd wes stif [&] starc [&] stro{n}g. 5
+ Sum hwile softe [&] lud among.
+ And eyer a{}yeyn oer swal.
+ And let at vuele mod vt al.
+ And eyer seyde of ores custe.
+ at alre wrste at hi ywuste. 10
+ [&] hure [&] hure of ores songe.
+ hi holde playding swie stronge.
+
+ [Linenote:
+ 6. _among_] _o_ corr. out of _g_.]
+
+
+ ++Ich was in one sum{er}e dale. [f. 233r
+ In one sue di[gh]ele hale.
+ I herde ich holde grete tale.
+ An hule and one ni[gh]tingale.
+ at plait was stif [&] starc [&] stro{n}g. 5
+ Sum wile softe [&] lud among.
+ An a{i}er a[gh]en oer sval.
+ [&] let at wole mod ut al.
+ [&] eier seide of oeres custe.
+ at alre worste at hi wuste. 10
+ [&] hure and hure of oere[s] songe
+ Hi holde plaiding sue stronge.
+
+ [Linenotes:
+ XX. 7. _aser_. _oer_ in margin MS. || 10._al[e.]re_ MS.]
+
+ e Nihtegale bi gon o speke.
+ In one hurne of one beche.
+ [&] sat vp one vayre bowe. 15
+ at were abute blostme ynowe.
+ In ore vaste thikke hegge.
+ I meynd myd spire. [&] g{re}ne segge.
+ He wes e gladd{re}. vor e ryse.
+ [&] song a veole cunne wyse. 20
+ Bet uhte e drem. at he were.
+ of harpe [&] pipe an he nere.
+ Bet uhte at heo were i{}shote.
+ of harpe [&] pipe an of rote.
+
+
+ ++e ni[gh]tingale bigon e speche.
+ In one hurne of one breche.
+ [&] sat upone vaire bo[gh]e. 15
+ ar were abute blosme ino[gh]e.
+ In ore waste icke hegge.
+ Imeind mid spire [&] grene segge.
+ Ho was e gladur uor e rise.
+ [&] song auele cunne wise. 20
+ {B}et u[gh]te e dreim at he were.
+ Of harpe [&] pipe an he nere.
+ Bet u[gh]te at he were ishote.
+ Of harpe [&] pipe an of rote.
+
+ [Linenotes:
+ 21. _Bet_] _Het_ MS. || 23. _is hote_ MS.]
+
+ o stod on old stok. ar b[.y] side. 25
+ ar e vle song hire tyde.
+ And wes myd ivi al bi{}growe.
+ Hit wes are vle erdingstowe.
+
+ []o stod on old stoc arbiside. 25
+ ar o vle song hire tide.
+ [&] was mid iui al{}bigrowe.
+ Hit was are hule eardingstowe.
+
+ e Nihtegale hi iseyh.
+ [&] hi{}biholde. and ouer{}seyh. 30
+ [&] uhte wel ful of are vle.
+ For me hi halt. lodlich [&] fule. |
+ vnwyht heo seide a{}wey u fleo. [f. 229r
+ Me is e wurs. at ich e iseo.
+ Iwis for ine wle lete. 35
+ wel ofte ich my song fur{}lete
+ Min heorte atflyh [&] falt my tunge.
+ hwenne u art to me i{}runge.
+ Me luste bet speten ane singe.
+ of ine fule howelynge. 40
+
+ []e ni[gh]tingale hi ise[gh].
+ [&] hi bihold [&] ouerse[gh]. 30
+ [&] u[gh]te wel wl of are hule.
+ For me hi halt lodlich [&] fule.
+ vn wi[gh]t ho sede a{}wei u flo.
+ Me is e wrs at ich e so. |
+ I wis for ine wle lete. [f. 233r 35
+ wel oft ich mine song forlete.
+ Min horte atfli [&] falt mi tonge.
+ wonne u art to me irunge.
+ Me luste bet speten ane singe.
+ Of ine fule [gh]o[gh]elinge. 40
+
+ eos vle abod for hit wes eve.
+ heo ne myhte no leng bileue.
+ vor hire heorte wes so gret.
+ at wel neyh hire fnast at{}set.
+ [&] warp a word ar after longe. 45
+ hw ynk e nu bi mine songe.
+ Wenestu at ich ne kunne singe.
+
+
+ ++os hule abod fort hit was eve.
+ Ho ne mi[gh]te no leng bileue.
+ vor hire horte was so gret.
+ at welne[gh] hire fnast at{}schet.
+ [&] warp a word ar aft{er} longe. 45
+ Hu ince nu bi mine songe.
+ we[n]st u at ich ne cunne singe.
+
+ e ich ne cunne of wrytelinge.
+ Ilome u dest me grome.
+ [&] seist me boe teone [&] schome. 50
+ If ich e heolde on myne vote.
+ So hit bitide at ich mote.
+ [&] u were vt of ine ryse.
+ u scholdest singe on oer wise.
+
+ e[gh] ich ne cunne of writelinge.
+ I{}lome u dest me g{ra}me
+ [&] seist me boe tone [&] schame 50
+ [Gh]if ich e holde on mine uote.
+ So hit bitide at ich mote.
+ [&] u were vt of ine rise.
+ u sholdest singe an oer w[i]se.
+
+ e Nihtegale [gh]af onsware. 55
+ If ich me loki wi e bare.
+ [&] me schilde wit e blete.
+ Ne recche ich nouht of ine rete.
+ If ich me holde i{n} myne hegge
+ Ne recche ich neuer hwat u segge. 60
+ Ich wot at u art vnmilde.
+ wi heom at ne muwe fro{m} e schilde.
+
+
+ ++e ni[gh]tingale [gh]af answare. 55
+ [gh]if ich me loki wit e bare.
+ [&] me schilde wit e blete.
+ Ne reche ich no[gh]t of ine rete.
+ [gh]if ich me holde in mine hegge.
+ Ne recche ich neu{er} what u segge. 60
+ Ich wot at u art un{}milde.
+ Wi hom at ne mu[gh]e fro{m} {}e schilde.
+
+ [Linenote:
+ 62. _e_] _se_ MS.]
+
+ And u tukest wroe [&] vuele
+ Hwar u myht ouer smale vowele. |
+ vor{}i u art lo al fowel cunne. [f. 229v 65
+ [&] alle heo e dryue heonne.
+ [&] e bi{}scryche. [&] bi{}grede
+ [&] wel narewe e by{}lede.
+ [&] ek fore e sulue mose
+ hire onkes wolde e to{}tose. 70
+
+ [&] u tukest wroe [&] vuele.
+ Whar u mi[gh]t over smale fu[gh]ele.
+ Vori u art lo al fuel{}kunne. 65
+ [&] alle ho e driue honne.
+ [&] e bi{}schriche [&] bi{}gredet.
+ [&] wel narewe e bi{}ledet. |
+ [&] ek fore e sulue mose. [f. 233v
+ Hire onkes wolde e totose. 70
+
+ u art lodlich to bi{}holde.
+ And u art lo i{n} monye volde.
+ i bodi is scort. i swere is smal.
+ Gretture is in heued ne u al.
+ in yen beo col{}blake [&] brode. 75
+ Ryht so hi were{n} ipeynt myd wod{e}
+ u starest so u wille abyten
+ Al at u myht myd clyure smyte{n}
+ i bile is stif [&] sarp [&] hoked.
+ Riht as on ewel at is croked. 80
+ ar myd u clechest eu{er} amo{n}g.
+ And at is on of ine song.
+
+ [Linenote:
+ 75. _en ... brode_ on an erasure.]
+
+ u art lodlich to biholde.
+ [&] u art lo in monie volde.
+ i bodi is short i swore is. smal.
+ Grett{er}e is in heued an u al.
+ in e[gh]ene bo colblake [&] brode. 75
+ Ri[gh]t swo ho were{n} ipei{n}t mid wode.
+ u starest so u wille abiten.
+ Al at u mist mid cliure smiten.
+ i bile is stif [&] scharp [&] hoked.
+ Ri[gh]t so an owel at is croked. 80
+ ar{}mid u clackes oft`e [&] longe.
+ [&] at is on of ine songe.
+
+ Ac u retest to myne vleysse.
+ Mid ine cleures woldest me meysse.
+ e were i{}cundere to one frogge. 85
+ at sit at Mulne vnder cogge.
+ Snayles. Mus. and fule wihte.
+ Beo ine cunde [&] ine rihte.
+ u sittest a day and flyhst a niht.
+ u cuest at u art on vnwiht. 90
+ u art lodlich and unclene.
+ Bi ine neste ich hit mene.
+ And ek bi ine fule brode.
+ u vedest on heo{m} a wel ful vode.
+ . . . . . . .
+
+ [Linenote:
+ 91. _[&] and_ MS.]
+
+ Ac u retest to mine fleshe.
+ Mid ine cliures woldest me meshe.
+ e were icundur to one frogge. 85
+ [at sit at mulne under cogge.]
+ Snailes, mus [&] fule wi[gh]te.
+ Bo ine cunde [&] ine ri[gh]te.
+ u sittest adai and fli[gh][s]t ani[gh]t.
+ u cuest at u art on unwi[gh]t. 90
+ u art lodlich [&] unclene.
+ Bi ine neste ich hit mene.
+ [&] ek bi ine fule brode.
+ u fedest on hom a wel ful fode.
+ . . . . . .
+
+ [Linenotes:
+ 86. Line omitted in MS. but there is a mark on margin.
+ 89._fli[gh]st_] _i[gh]_ corr. out of _u_.]
+
+
+ ++eos word ayaf e nihtegale. [f. 230r 95
+ And after are longe tale.
+ Heo song so lude. [&] so scharpe.
+ Ryht so me g{ru}lde. schille harpe.
+ eos vle luste iderward.
+ [&] heold hire eyen neerward. 100
+ [&] sat to{}swolle [&] to bolewe.
+ so heo hedde one frogge i`swolwe.
+ For heo wel wiste. [&] was i{}war.
+ at heo song hire a bysemar
+ [&] naeles heo yaf ondsware. 105
+ hwy nel{}tu fleon i{n}to bare.
+ And schewi hweer vnker beo.
+ of briht{er} hewe. of fayrur bleo.
+
+ [[The "e" in "eos" was subscripted in two different printings.
+ The subscript is not explained in the Notes.]]
+
+ ++os word a [gh]af e ni[gh]tingale. 234r 95
+ [&] aft{er} are longe tale.
+ He song so lude [&] so scharpe.
+ Ri[gh]t so me grulde schille harpe.
+ os hule luste iderward.
+ [&] hold hire e[gh]e noerwa[r]d. 100
+ [&] sat to svolle [&] ibolwe.
+ also ho hadde one frogge isuol[gh]e.
+ for ho wel wiste [&] was i{}war.
+ at ho song hire a bisemar.
+ [&] noeles ho [gh]af andsuare. 105
+ whi nel{}tu flon in{}to e bare.
+ [&] sewi are unk{er} bo.
+ Of bri[gh]t{er} howe of uairur blo.
+
+ [Linenote:
+ 105. _[gh]as_ corr. in margin to _[gh]af_.]
+
+ No. u hauest scharpe clawe.
+ Ne kepe ich noht at u me clawe. 110
+ u hauest clyures swie stro{n}ge.
+ u twengest ar mid so do a tonge.
+ u outest so do ine ilyche.
+ Mid fayre worde me biswike.
+
+ No u hauest wel scharpe clawe.
+ Ne kepich no[gh]t at u me clawe. 110
+ u hauest cliuers su{}e stronge.
+ u tuengst ar{}mid so do a tonge.
+ u o[gh]test so do in ilike.
+ Mid faire worde me bi{}swike.
+
+ Ich nolde don at u me raddest. 115
+ Ich wiste wel at u me misraddest.
+ schomye e vor ine vnrede.
+ vn{}wryen is i swikehede.
+ schild i swikedo{m} fro{m} e lyhte.
+ And hud at wowe a{}mo{n}g e ryhte. 120
+ hwanne u wilt u vnriht spene.
+ Loke at hit ne beo isene. |
+ vor swikedom haue schome and het [f. 230r
+ If hit is ope. and vnder yete.
+
+ Ich nolde don a`t u me raddest. 115
+ Ich wiste wel at u me mis{}raddest.
+ Schamie e for in unrede.
+ vn{}wro[gh]en is i svikelhede.
+ Schild ine svikeldom vram e li[gh]te.
+ [&] hud at wo[gh]e amon[gh] e ri[gh]te. 120
+ ane u wilt in unri[gh]t spene.
+ Loke at hit ne bo i{}sene.
+ vor svikedom haued schome [&] hete.
+ [gh]if hit is ope [&] under [gh]ete.
+
+ [Linenote:
+ 115._at_] _t_ added by a second hand.]
+
+ Ne spedestu nouht mid in vn{}wrenche 125
+ For ich am war. and can blenche.
+ Ne helpe noht at u bo to riste.
+ Ich wolde vyhte bet myd liste.
+ an u mid al ine strenge.
+ Ich habbe on brede [&] ek on lenge. 130
+ Castel god on myne ryse.
+ wel fyht at wel flyh. sey e wise.
+ Ac lete awey eos cheste.
+ For suche wordes beo vnwreste.
+
+ Ne speddestu no[gh]t mid ine unwrenche. 125
+ for icham war [&] can wel blenche.
+ Ne help no[gh]t at u bo to {}riste. |
+ Ich wolde vi[gh]te bet mid liste. [f. 234r
+ an u mid all ine strenge.
+ Ich abbe on brede [&] eck on lenge. 130
+ Castel god on mine rise.
+ wel fi[gh]t at wel fli[gh]t sei e wise.
+ ac lete we a{}wei os cheste.
+ vor suiche wordes bo unwerste.
+
+ [Linenotes:
+ 127._riste_] _wriste_ MS. || 130._eck_ corr. out of
+ _ech_ MS.]
+
+ And fo we on myd rihte dome. 135
+ Mid fayre worde. [&] myd some.
+ eyh we ne beon at on acorde.
+ we mawe bet myd fayre worde.
+ wi{}vte cheste and bute vyhte.
+ Playde mid soe. [&] mid ryhte. 140
+ [&] may vr eyer hwat he wile.
+ Mid rihte segge. [&] myd skile.
+
+ [&] fo we on mid ri[gh]te dome. 135
+ Mid faire worde [&] mid wsome.
+ e[gh] we ne bo at one acorde.
+ we mu[gh]e bet mid fawre worde.
+ wit{}ute cheste [&] bute fi[gh]te.
+ Plaidi mid fo[gh]e [&] mid ri[gh]te. 140
+ [&] mai hure eier wat h{e} wile.
+ Mid ri[gh]te segge [&] mid sckile.
+
+ [Linenote:
+ 141._he_] _hi_ MS.]
+
+
+ ++o qwa e vle. hwo schal vs seme.
+ at cunne [&] wille riht vs deme.
+ Ich wot wel qua e nyhtegale. 145
+ Ne arf er of beo no tale.
+ Mayster Nichol of guldeuorde.
+ he is wis and war of worde.
+
+
+ ++o qua e hule {wo} schal us seme.
+ at kunne [&] wille ri[gh]t us deme.
+ Ich wot wel qua e ni[gh]tingale. 145
+ Ne aref ar of bo no tale.
+ Maist{er} nichole of guldeforde.
+ He is wis an war of worde.
+
+ he is of worde swye glev.
+ And him is lo eurich vneu. 150
+ he wot insyht i{n} euche songe.
+ hwo singe wel. hwo singe wronge.
+ And he con schede from e rihte.
+ at wowe. at uster fro{m} e lyhte.
+
+ He is of dome sue gleu.
+ [&] him is lo eurich uneu. 150
+ He wot in{}si[gh]t in eche songe.
+ wo singet wel wo singet wronge.
+ [&] he can schede vrom e ri[gh]te.
+ at wo[gh]e at ust{er} from e li[gh]te.
+
+ [Linenote:
+ 143. _wo_] _u_ MS.]
+
+
+ ++e vle. one hwile hi bihouhte. 155
+ And after an is word up brouhte. |
+ Ich graunti wel a`t he vs d{e}me. [f. 230v
+ For eyh he were hwile breme.
+ [&] leof him wre Nihtingale.
+ And oer wyhte gent [&] smale. 160
+ Ich wot. he is nu e acoled.
+ Nis he vor e nouht afoled.
+
+
+ ++o hule one wile hi bi{}o[gh]te. 155
+ [&] aft{er} an is word up bro[gh]te.
+ Ich granti wel at he us deme.
+ vor e[gh] he were wile breme.
+ [&] lof him were ni[gh]tingale.
+ [&] oer wi[gh]te gente [&] smale. 160
+ Ich wot he is nu sue acoled. |
+ Nis he vor e no[gh]t afoled. [f. 234v
+
+ at he vor ine olde luue.
+ Me a dun legge [&] e a buue.
+ N[e] schaltu. neuer so him queme. 165
+ at he vor e fals dom deme.
+ he is nv ripe. [&] fast rede.
+ Ne luste hym nv to non vnred{e}.
+ Nv him ne lust namore pleye
+ he wile gon a rihte weye. 170
+
+ at he for ine olde lo`uue.
+ Me adun legge [&] e buue.
+ Ne schaltu neure so him queme. 165
+ at he fore fals dom deme.
+ He is him ripe [&] fastrede.
+ Ne lust him nu to none unrede.
+ Nu him ne lust na more pleie.
+ He wile gon a ri[gh]te weie. 170
+
+ [Linenote:
+ 167. A mark in margin apparently calling attention to
+ _him_, MS.]
+
+
+ ++e nihtegale wes al ware.
+ heo hedde ileorned wel ihware.
+ vle heo seyde seye me so.
+ hwi dostu at vnwihtes do.
+ u singest a nyht [&] nouht a{}day. 175
+ And al i song is way{}laway.
+ u miht mid ine songe afere.
+ Alle at here ine ibere.
+
+
+ ++e ni[gh]tingale was al [gh]are.
+ Ho hadde ilorned wel aiware.
+ Hule ho sede seie me so.
+ wi dostu at un{}wi[gh]tis do.
+ u singist ani[gh]t [&] no[gh]t adai. 175
+ [&] al i song is wailawai.
+ u mi[gh]t mid ine songe afere.
+ alle at ihere ine ibere.
+
+ [u] scrichest [&] yollest to ine fere
+ at hit is gryslich to ihere. 180
+ hit inche boe wise [&] snepe.
+ Nouht at u singe. at u wepe.
+ u flyhst a nyht and noht a day.
+ ar of ich wundri [&] wel may.
+ For vych ing at schonye riht. 185
+ hit luuye ust{er} [&] hate lyht.
+ [&] euych ing. at luue misded{e}.
+ hi luue ust{er} to his dede.
+ . . . . . .
+ [Linenote:
+ 188. _hi_ corr. out of _his_ MS.]
+
+ u schirchest [&] [gh]ollest to ine fere.
+ at hit is grislich to ihere. 180
+ Hit inchest boe wise [&] snepe.
+ No[gh]t at u singe ac at u wepe.
+ u fli[gh]st a{}ni[gh]t [&] no[gh]t adai.
+ ar{}of ich wndri [&] wel mai.
+ vor eurich ing at schuniet ri[gh]t. 185
+ Hit luue ust{er} [&] hatiet li[gh]t.
+ [&] eurich ing at is lof misdede.
+ Hit luue ust{er} to his dede.
+ . . . . . .
+
+
+ ++eos vle luste swie longe. [f. 230v
+ [&] wes of{}teoned swie stronge. 190
+ heo qua u hattest Nihtegale.
+ u mihtest bet hote galegale.
+ vor u hauest to monye tale.
+ let ine tunge habbe spale.
+ u wenest at es day beo in owe. 195
+ let me nv habbe myne rowe.
+ Beo nv stille [&] let me speke.
+ Ich wile beo of e a wreke.
+ [&] lust hw ich con me bi{}telle.
+ Mid rihte soe wi{}vte spelle. 200
+
+
+ ++os hule luste sue longe. [f. 234v
+ [&] was of{}toned su`e stronge. 190
+ qua Ho u `hattest ni[gh]tingale.
+ u mi[gh]test bet hoten galegale.
+ Vor u hauest to monie tale.
+ Lat ine tunge habbe spale.
+ u wenest at es dai bo ino[gh]e. 195
+ Lat me nu habbe mine ro[gh]e.
+ Bo nu stille [&] lat me speke.
+ Ich wille bon of e awreke.
+ [&] lust hu ich con me bitelle.
+ Mid ri[gh]te soe wit{}ute spelle. 200
+
+ [Linenote:
+ 191. _Ho qua_ with marks of inversion MS.]
+
+ u seyst at ich me hude a{}day
+ ar to ne segge ich nyk no nay
+ [&] lust ich telle hwer{}vore
+ Al hwi hit is [&] hware{}vore. |
+ Ich habbe bile stif [&] strong{e}. [f. 231r 205
+ [&] gode cleures scharp [&] longe.
+ So hit bycume to hauekes cunne.
+ hit is myn hyhte [&] my ynne.
+ at ich me drawe to mine cund{e}.
+ Ne may me no mo{n} ar{}for send{e}. 210
+
+ u seist at ich me hude adai.
+ ar{}to ne segge ich nich ne nai.
+ [&] lust ich telle e wareuore.
+ al wi hit is [&] wareuore.
+ Ich habbe bile stif [&] stronge. 205
+ [&] gode cliuers scharp [&] longe.
+ So hit bi{}cume to hauekes cunne.
+ Hit is min hi[gh]te hit is mi wune.
+ at ich me dra[gh]e to mine cunde. |
+ Ne mai noman areuore schende. [f. 235r 210
+
+ on me hit is wel i sene.
+ For rihte cunde ich am so kene.
+ vor i ich am lo smale vowele.
+ at fleo bi g{ru}nde [&] bi uuele.
+ hi me bichirme [&] bi{}grede. 215
+ [&] heore flockes to me lede.
+ Me is leof to habbe reste.
+ And sitte stille in myne neste.
+ . . . . . .
+
+ On me hit is wel isene.
+ vor ri[gh]te cunde ich am so kene.
+ vor{}i ich am lo smale fo[gh]le.
+ at flo bi grunde an bi uuele.
+ Hi me bichermet [&] bigrede. 215
+ [&] hore flockes to `me lede.
+ Me is lof to habbe reste.
+ [&] sitte stille in mine neste.
+ . . . . . .
+ [Linenote:
+ 216._me_] _[n..]e_ with _i_ added above: _me_ in margin.]
+
+ wenestu at hauek beo e wrse. [f. 231r
+ e crowe bi{}grede him bi e m{er}sche. 220
+ [&] go to him myd heore chyrme.
+ Riht so hi wille. wi hi{m} schirme.
+ e hauek folewe gode rede.
+ He flyh his wey [&] let hi grede.
+
+ wenestu at haueck bo e worse.
+ o[gh] crowe bi{}grede him bi e m{er}she. 220
+ [&] go to him mid hore chirme.
+ Ri[gh]t so hi wille wit him schirme.
+ e hauec fol[gh]e gode rede. |
+ [&] fli[gh]t his wei [&] lat he{m} grede. [f. 235r
+
+ [Linenotes:
+ 223. _[f.][l.] fol[gh]e_ MS. || 224. _hem_ corr. out of _hi_
+ MS.]
+
+
+ ++et u me seyst of oer inge. 225
+ [&] tellest at ich ne can nouht singe.
+ Ac al my reorde is wonyng.
+ And to ihere gryslych ing.
+ at nis nouht so. ich singe efne.
+ Mid fulle dreme [&] lude stefne. 230
+ u wenest at eoch song beo g{ri}slich.
+ at ine pipinge nis ilich.
+
+
+ ++[Gh]et u me seist of o{er} inge. 225
+ [&] telst at ich ne can no[gh]t singe
+ Ac al mi rorde is woning
+ [&] to `ihire grislich ing
+ at nis no[gh]t so ich singe efne.
+ Mid fulle dreme [&] lude stefne. 230
+ u wenist at ech song bo grislich.
+ at ine pipinge nis ilich.
+
+ Mi stefne is bold [&] nouht vnorne.
+ heo is ilich one grete horne.
+ [&] in is iliche one pype. 235
+ of one smale weode vnripe.
+ Ich [singe] bet an u dest.
+ u chaterest so do on yris p{re}st.
+
+ Mi stefne is bold [&] no[gh]t un{}orne.
+ ho is ilich one grete horne.
+ [&] in is ilich one pipe. 235
+ Of one smale w`eode un{}ripe.
+ Ich singe bet an u dest.
+ u chat{er}est so do on irish pr`eost.
+
+ [Linenotes:
+ 233. MS. _blod_ corr. in margin to _bold_. || 236._woede_
+ _e_ added by corrector MS.]
+
+ Ich singe an efne. a{}ryhte time.
+ [&] see hwenne hit is bedtime. 240
+ e ridde sye a middel{}nyhte.
+ [&] so ich myne songe a{}dihte.
+ hwenne ich iseo arise veorre
+ oer day{}rewe oer day{}steorre.
+ Ic do god myd myne rote. 245
+ And warny men to heore note.
+ Ac u singest alle longe nyht.
+ From eue at hit is day{}liht.
+
+ Ich singe an eue ari[gh]te time
+ [&] soe won hit is bedtime. 240
+ e ridde sie ad middelni[gh]te.
+ [&] so ich mine song adi[gh]te.
+ wone ich i{}so arise vorre.
+ Oer dairim oer daisterre.
+ Ich do god mid mine rote. 245
+ [&] warni men to hore note.
+ Ac u singest alle longe ni[gh]t.
+ From eue fort hit is daili[gh]t.
+
+ [Linenote:
+ 247._allelonge_ MS.]
+
+ [&] euer leste in o song,
+ so longe so e nyht is long. 250
+ [&] eu{er} crowe i wrecche crey.
+ at he ne swike nyht ne day. |
+ Mid ine pipinge u adunest. [f. 231v
+ as mo{n}nes eren. ar u wunest.
+ [&] makest i song, so vnwiht. 255
+ at me ne telle. of e nowiht.
+
+ [&] eure seist in o song.
+ So longe so e ni[gh]t is long. 250
+ [&] eure crowe i wrecche crei.
+ at he ne swike ni[gh]t ne dai.
+ Mid ine pipinge u a{}dunest.
+ as monnes earen ar u wunest.
+ [&] makest ine song so unwr. 255
+ a`t me ne tel of ar no[gh]t wr.
+
+ Eurych muree may so lo{n}ge leste.
+ at heo schal liki wel vnwreste.
+ for harpe. [&] pipe. [&] foweles song.
+ Mislike. if hit is to long. 260
+ Ne beo e song ne so murie.
+ at he ne sal inche vnmurie.
+ If he i{}leste ouer vnwille.
+ So u myht i song aspille.
+ for hit is so Alured hit seyde. 265
+ [&] me hit. may i{n} boke rede.
+ Eurich ing may lesen his godhed{e}.
+ Mid vnmee and ouerdede.
+ . . . . . .
+
+ +E+urich mur[gh]e mai so longe ileste.
+ at ho shal liki wel unwreste. [f. 235v
+ vor harpe [&] pipe [&] fu[gh]eles songe.
+ Mislike [gh]if hit is to long. 260
+ Ne bo e song neu{er} so murie.
+ at he ne shal inche wel unmurie.
+ [gh]ef he ileste ouer unwille.
+ So u mi[gh]t ine song aspille.
+ vor hit is so alured hit seide. 265
+ [&] me hit mai ine boke rede.
+ Eurich ing mai losen his godhede
+ Mid unmee [&] mid ouerdede.
+ . . . . . .
+
+ [Linenote:
+ 265. _sei[d.]de_ MS.]
+
+
+ ++e nyhtegale i{n} hire ouhte. [f. 231v
+ At{}heold al is. [&] longe ouhte. 270
+ hwat heo ar after myhte segge,
+ vor heo ne myhte noht a{}legge.
+ at e vle hedde hire i{}seyd.
+ vor ho spak boe riht [&] red.
+ [&] hire of uhte at heo hadde. 275
+ e speche so feor{}uor iladde.
+ [&] wes aferd at hire answare
+ Ne wre nouht a riht ivare.
+
+
+ ++e ni[gh]tingale in hire o[gh]te. [f. 235v
+ Athold al is [&] longe o[gh]te. 270
+ wat ho ar{e} aft{er} mi[gh]te segge.
+ vor ho ne mi[gh]te no[gh]t alegge.
+ at e hule hadde hire ised.
+ vor he spac boe ri[gh]t an red.
+ An hire ofu[gh]te at ho hadde. 275
+ e speche so foruor iladde.
+ An was oferd at hire answare.
+ Ne wre no[gh]t ari[gh]t i{}fare.
+
+ [Linenote:
+ 270. _alis_ MS.]
+
+ Ac noeles heo spak boldeliche
+ vor heo is wis at hardeliche. 280
+ wi his fo ber grete ilete.
+ {}at he for arehe hit ne for{}lete.
+ vor suych wor bold if u flyhst.
+ a`t wile fleo if u swykst. |
+ If he isih at u {n}art areh. [f. 232r 285
+ he wile of bore wurche bareh.
+ [&] for i ey `e nyhtegale.
+ Were a{}ferd heo spak bolde tale.
+
+ [Linenotes:
+ 282._at_] _hwat_ MS. || 285. _art_ MS. || 287. _e_ added
+ in margin.]
+
+ Ac noeles he spac boldeliche.
+ vor he is wis at hardeliche. 280
+ wi is uo ber grete ilete.
+ at he uor are[gh]e hit ne forlete.
+ vor suich wor bold [gh]if u fli[gh]ste.
+ at wle flo [gh]if u svicst.
+ [Gh]if he isi at u nart are[gh]. 285
+ He wile of bore wrchen bare[gh].
+ [&] fori e[gh] e ni[gh]tingale. |
+ were aferd ho spac bolde tale [f. 236r
+
+ [Linenotes:
+ 284. _[i.][s.]vicst_ MS. || 286._bare[gh]_] _a_ corr. out of
+ _r_ MS.]
+
+
+ ++Hvle heo seyde hwi dostu so.
+ u singest a wynter wolawo. 290
+ u singest so do hen a{}snowe.
+ Al at heo singe hit is for wowe.
+ A wint{er} u singest wroe [&] yom{er}e.
+ [&] eu{er} u art. dumb a sumere.
+ hit is for ine fule nye 295
+ at u ne myht. myd vs be blie.
+ vor u forbernest neyh for onde.
+ hwenne vre blisse cume to lond{e}.
+
+ [Linenote:
+ 289. ule]
+
+ ++Hule ho seide wi dostu so.
+ u singest awint{er} wolawo. 290
+ u singest so do hen asnowe.
+ Al at ho singe hit is for wowe.
+ A wint{er}e u singest wroe and [gh]om{er}e.
+ An`d eure u art dumb a{}sum{er}e.
+ Hit is for ine fule nie. 295
+ at u ne mi[gh]t mid us be blie.
+ vor u forbernest welne[gh] for onde,
+ wane ure blisse cume to londe.
+
+ [Linenotes:
+ 289._ule_ MS. || 297._foronde_ MS.]
+
+ u farest so do e ille.
+ Euer{}ich blisse him is vnwille. 300
+ Grucching [&] luryng. hi{m} beo rade.
+ If he iseo. at men beo glade.
+ he wolde at he iseye.
+ Teres i{n} eu{er}iche monnes eye.
+ Ne roughte e. eyh flockes were. 305
+ Imeynd bi toppes [&] bi here.
+
+ u farest so do e ille.
+ Evrich blisse him is un{}wille. 300
+ Grucching [&] luring him bo rade.
+ [Gh]if he iso at men bo glade.
+ he wolde at he ise[gh]e.
+ Teres in evrich monnes e[gh]e.
+ Ne ro[gh]te he e[gh] flockes were. 305
+ Imeind bi toppes [&] bi here.
+
+ Al{}so u dost on ire syde.
+ For hwanne snouh li ikke [&] wid{e}.
+ [&] alle wihtes habbe sorewe.
+ u singest from eue to amorewe. 310
+ Ac ich mid me alle blisse bringe.
+ Ech wiht is glad for myne inge.
+ [&] blesse hit hwenne ich cume.
+ [&] hihte a{}yeyn myne cume.
+ e blostme. gynne sp{ri}nge [&] sp{re}d{e}. 315
+ Boe i{n} treo [&] ek in mede.
+
+ Al{}so u dost on ire side.
+ vor wanne snov li icke [&] wide.
+ an`d alle wi[gh]tes habbe sor[gh]e.
+ u singest from eue fort amor[gh]e. 310
+ Ac ich alle blisse mid me bringe.
+ Ech wi[gh]t is glad for mine inge.
+ [&] blisse hit wanne ich cume.
+ [&] hi[gh]te a[gh]en mine kume.
+ e blostme ginne sp{ri}nge [&] sp{re}de 315
+ Boe ine tro [&] ek on mede.
+
+ [Linenote:
+ 315._e blostme_ on an erasure MS.]
+
+ e lilie myd hire fayre wlite.
+ welcome me eyh u hit wite.
+ Bid me myd hire fayre bleo. |
+ at ich schulle to hire fleo. [f. 232r 320
+ e rose also myd hire rude.
+ at cume of e orne wode.
+ Bit me at ich schulle singe.
+ For hire luue one skentynge.
+ . . . . . .
+
+ e lilie mid hire faire wlite.
+ Wolcume me at u hit wte.
+ Bit me mid hire faire blo.
+ at ich shulle to hire flo. 320
+ e rose al{}so mid hire rude. |
+ at cume ut of e orne wode. [f. 236r
+ Bit me at ich shulle singe
+ vor hire luue one skentinge.
+ . . . . . .
+ [Linenotes:
+ 319. _Bit_] _t_ corr. out of _d_ MS. || 324._[o.][n.][e.]_
+ _one_ MS.]
+
+ [V]le u axest me heo seyde. [f. 234r 325
+ [I]f ich con eny oer dede.
+ Bute syngen in sume tyde.
+ [&] bringe blisse veor [&] wyde.
+ hwy axestu of craftes myne.
+ Beter is myn on an alle ine. 330
+ Bet{er} is o song of myne mue.
+ an al at i kun kue.
+
+
+ ++Hule u axest me ho seide. 325
+ [gh]if ich kon eni oer dede.
+ Bute singen in sume tide.
+ an bringe blisse for [&] wide.
+ wi axestu of craftes mine.
+ Betere is min on an alle ine. 330
+ Bet{er}e is o song of mine mue.
+ an al at eure i kun kue.
+
+ [Linenote:
+ 325. _Hule_] _Nule_ MS.]
+
+ [&] lust. ich telle e hwar{}vore.
+ wostu to hwan mon wes ibore.
+ To are blisse of heueryche. | 335
+ ar eu{er} is song. [&] Murehe ilyche. [f. 234r
+ ider funde euer ich man.
+ at eny ing of gode can.
+ for i me syng i{n} holy chireche.
+ [&] clerekes gynne songes wrche. 340
+ at mon yenche. bi e songe.
+ hwider he shal. [&] ar beon longe.
+
+ An lust ich telle e wareuore. |
+ wostu to wan man was ibore. [f. 238r
+ To are blisse of houene{}riche. 335
+ ar eu{er} is song [&] mur[gh]e iliche.
+ id{er} funde eurich man.
+ at eniing of gode kan.
+ vor i me sing in holi chirche.
+ an clerkes ginne songes wirche. 340
+ at man ienche bie songe.
+ wid{er} he shal [&] ar bon longe.
+
+ at he e murehe ne vor{}yete.
+ Ac ar of enche. [&] bi{}gete.
+ [&] nyme yeme of chirche stefne. 345
+ hw Murie is e blisse of heuene.
+ Clerekes Munekes [&] cannes.
+ ar beo os gode wike{}tunes.
+ Arise vp to middel{}nyhte.
+ [&] singe of on heuene{}lyhte. 350
+ [&] preostes vpe londe singe.
+ [Hwenne e liht of daye springe.]
+ [&] ich heom helpe hwat ic may.
+ . . . . . .
+ [Linenotes:
+ 344. _bi gete_] _bi gethe_ MS. || 352. Wanting in MS.]
+
+ at he e mur[gh]e ne uor[gh]ete.
+ Ac ar of enche and bi{}[gh]ete.
+ An nime [gh]eme of chirche steuene. 345
+ Hu murie is e blisse of houene.
+ Clerkes munekes [&] kanunes.
+ ar bo os gode wicke tunes.
+ Arise up to midel{}ni[gh]te.
+ An singe of e houene li[gh]te. 350
+ An prostes upe londe singe.
+ wane e li[gh]t of daie springe.
+ An ich hom helpe wat i mai.
+ . . . . . .
+
+
+ ++e Nihtegale myd sweche worde. [f. 241r
+ for monymo{n} myd speres orde. 355
+ haue lutle strenge. [&] mid his schelde.
+ Ah naeles in one felde.
+ urh belde worde [&] myd ilete.
+ De his iuo for arehe swete.
+ e wrenne for heo cue singe. 360
+ ar com i{n} are moreweninge.
+ To helpe are nyhtegale.
+ vor heo hadde stefne smale.
+
+
+ ++e ni[gh]tegale mid swucche worde. [f. 245v
+ for moniman mid speres orde. 355
+ haue lutle strence [&] mid his [s]chelde.
+ Ah neoeles in one felde.
+ {urh} belde worde an mid ilete.
+ De his iuo for arehe swete.
+ e wranne for heo cue singe. 360
+ ar com in are more[gh]e{n}[i]nge.
+ To helpe are ni[gh]tegale.
+ For ah heo hadde steuene smale.
+
+ [Linenote:
+ 361. _more [gh]eunge_ MS.]
+
+ heo hadde gode rote [&] schille.
+ [&] fale mo{n}ne song a wille. 365
+ e wrenne wes wel wis iholde.
+ vor eih heo nere ibred a wolde.
+ heo wes itowen. am{on}g mankunne
+ [&] hire wisdo{m} brouhte enne.
+ heo myhte speke hwar heo wolde. 370
+ To{}fore e kinge ah heo scholde.
+ luste heo que lete me speke.
+ hwat wille ye. is pays to breke.
+
+ Heo hadde gode rote [&] schille.
+ An fale manne song awille. 365
+ e wranne was wel wis iholde.
+ `Vor eg heo nere ibred awolde.
+ Ho was ito[gh]en among menne.
+ An hire wisdom brohte enne.
+ Heo mi[gh]te speke hwar heo walde. 370
+ To{}uore e king ah heo scholde.
+ Luste heo cwa late me speke.
+ Hwat wulle [gh]e is pes to{}breke.
+
+ [Linenotes:
+ 364. _orte_ MS. || 367.This line comes after l.378
+ in MS. || 368._menne_] _mann[-e]ne_ MS.]
+
+ [&] do an [kinge] such schome.
+ yet nys heo nouer ded ne lome. 375
+ hunke schal i{}tyde harm [&] schonde.
+ If we do gry{}bruche on his lond{e}.
+ Lete beo and beo isome.
+ [&] fare riht to eure dome.
+ [&] lete do{m} is playd to breke. 380
+ Al{}so hit wes erure bi{}speke.
+
+ [Linenote:
+ 374. _an kinge_] _anne_ MS.]
+
+ An do an [kinge] swuch schame.
+ [Gh]e[t] nis he nouer ded ne lame. 375
+ Hunke schal i{}tide harm [&] scho{n}de.
+ [Gh]ef [gh]e do gri{}bruche on his londe.
+ Late beo [&] beo isome. |
+ An fare riht to ower dome. [f. 245v
+ An late dom is plaid to breke. 380
+ Al swo hit was erur bispeke.
+
+ [Linenote:
+ 374._an kinge_] _anne_ MS.]
+
+ +I+ch vnne wel que e Nihtegale.
+ Ah wrenne nouht for ine tale.
+ Ac do for myre lauhfulnesse.
+ Ic nolde at vnrihtfulnesse. 385
+ Me at en ende me ouercome.
+ Ic nam of dred. of none dome.
+ Bi{}hote ic habbe so hit is.
+ at ma[.y]ster Nichole. [/] is wis.
+ Bi{}twihen eu deme schulle. 390
+ [&] yet ic wene at he wulle. |
+
+
+ ++Ich an wel cwa e ni[gh]tegale.
+ Ah wranne nawt for ire tale.
+ Ah do for mire lahfulnesse.
+ Ich nolde [/] unriht{}fulnesse. 385
+ Me at en ende ouer{}kome.
+ Ich nam of{}drad of none dome.
+ Bi{}hote ich habbe so hit is.
+ at maister nichole [/] is wis.
+ Bi{}tuxen vs deme schulde. 390
+ An [gh]ef ich wene [/] he wule.
+
+ Ah {w}ar myhte we hine fynde. [f. 241v
+ e wrenne sat in hore lynde.
+ hwat mihte yet qua heo his hom.
+ heo wune at portes{}hom. 395
+ At one tune in dorsete.
+ Bi are s in ore vt{}lete.
+ ar he deme mony riht dom.
+ [&] diht [&] wryt mony wisdom.
+ [&] urh his mue. [&] urh his honde. 400
+ hit is e betere in{}to scotlonde.
+
+ Ah war mihte we hine finde.
+ e wranne sat in ore linde.
+ Hwat nu[gh]te [gh]e cwa heo his hom.
+ He wune at portes{}hom. 395
+ At one tune ine dorsete.
+ Bi ar{e} see in ore ut{}lete.
+ ar he deme manie ri[gh]te dom.
+ An diht [&] writ mani wisdom.
+ An {urh} his mue [&] {urh} his honde. 400
+ Hit is e betere into scot{}londe.
+
+ To seche hyne. is lyhtlych ing.
+ he naue buten o wunyng.
+ [/] is biscopen muchel schame.
+ [&] alle an [/] of his nome. 405
+ habbe iherd. [&] of his dede.
+ hwi nulle hi nyme{n} heo{m} to rede.
+ [/] he were myd heom ilome.
+ vor teche heo{m} of his wisdome.
+ [&] yeue him rente on vale stude. 410
+ [/] he myhte ilome heo{m} beo myde.
+
+ [Linenotes:
+ 392. _war_] _ar_ MS. || 394. _[l.]yet_ MS.]
+
+ To seche hine is lihtlich ing.
+ He naue bute one woning.
+ [/] his bischopen muchel schame.
+ An alle an [/] of his nome. 405
+ Habbe ihert. [&] of his dede.
+ Hwi nulle hi nimen heo{m} to rede.
+ [/] he were mid heom ilome.
+ for teche heom of his wis{}dome.
+ An [gh]iue him rente auale stude. 410
+ [/] he mi[gh]te heom ilome be mide.
+
+ [Linenote:
+ 409. _t[h.]eche_ MS.]
+
+ +C+ertes qua e vle. at is so.
+ eos riche men Muchele mys{}do.
+ at lete ane gode man.
+ at of so fele inge can. 415
+ [&] yeue rente wel mislyche.
+ [&] of him lete wel lyhtliche.
+ wi heore kunne heo beo Mildre.
+ [&] yeue rente lutle childre.
+ so heore wit hi deme adwole. 420
+ [/] eu{er} abit Mayster Nichole.
+ Ah vte we ah to him fare,
+ vor at is vnk{er} dom al yare
+
+ +C+ertes cwa e hule [/] is so. |
+ eos riche men wel muche misdo. [f. 246v
+ [/] lete ane godemon.
+ [/] of so feole inge con. 415
+ An [gh]iue rente wel misliche.
+ An of him lete wel lihtliche.
+ wi heore cunne heo beo mildre.
+ An [gh]eue rente litle childre.
+ swo heore wit hi dem adwole. 420
+ [/] euer abid maistre nichole.
+ Ah ute we ah to him fare.
+ For ar is unker dom al [gh]are.
+
+ [Linenote:
+ 413. _misdo_] __ corr. out of some other letter.]
+
+ +D+o we e Nihtegale seyde.
+ Ah hwo schal vnk{er} speche rede. 425
+ [&] telle to{}vore vnker dome.
+
+ +D+o we e ni[gh]tegale seide.
+ ah wa schal unker speche rede. 425
+ An telle to{}uore unker deme.
+
+ ar of ic schal e wel iqueme
+ Que e vle. for al ende of orde. |
+ Telle ic con. word after worde. [f. 241v
+ [&] if e ink at ic mis{}rempe. 430
+ u stond ayeyn and do me crempe.
+ Mid isse worde for hi ferden.
+ Al bute here and bute verde.
+ To portes ham. er hi bicome.
+ Ah hw heo spedde of heore dome. 435
+ Ne can ic eu namore telle.
+ her nys namore of isse spelle.
+ Explicit.
+
+ [Linenote:
+ 435. _hw heo sp_ on an erasure.]
+
+
+ ++ar{}of ich schal e wel icweme.
+ Cwa e houle for al ende of orde.
+ Telle ich con word after worde.
+ An [gh]ef e inc [/] ich mis{}rempe. 430
+ u stond a[gh]ei{n} [&] do me crempe.
+ Mid isse worde for hi ferden.
+ Al bute here and bute uerde.
+ To portes{}ham [/] heo bi{}come.
+ Ah hu heo spedde of heore dome. 435
+ Ne can ich eu namore telle.
+ Her nis na more of is spelle.
+
+ [Linenotes:
+ 431. _dome_ MS. || 436. _chan_ MS.]
+
+
+
+
+XXI. THE BESTIARY
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Arundel 292, British Museum: on vellum, 200 130 mm.: late thirteenth
+century.... The Bestiary is written continuously, but the initials of
+the lines and, in the long metres, of the half lines are mostly
+rubricated.... Latin headings are in red, some are on the margin,
+the others at the head of their sections. As will be seen from the
+footnotes, the manuscript was much corrected or altered over erasures,
+and that after it was finished, for the substituted words do not always
+fill the gaps left by the scraper. The first leaves of the exemplar were
+probably damaged at the lower margin, since defective or difficult
+passages occur at regular intervals, so l. 32, ll. 89-92, 120, 121, 143,
+144, 173, 200, 201."]]
+
+[[Line indentations, including those of ll. 504-515, are as printed.]]
+
+
++Na{tur}a leo{n}is i^a.+
+
+ ++e leun stant on hille . [&] he man hunten here. [f. 4r
+ Oer urg his nese smel . Smake at he negge.
+ Bi wilc weie so he wile . To dele nier wenden.
+ Alle hise fet steppes . After him he fille. 5
+ Drage dust wi his stert . er he [dun] steppe.
+ Oer dust oer deu . at he ne cunne is finden.
+ driue dun to his den . ar he him bergen wille.
+
+
++ij^a.+
+
+ ++An oer kinde he haue . wanne he is ikindled. 10
+ Stille li e leun . ne stire he nout of slepe.
+ Til e sunne haue sinen . ries him abuten.
+ anne reise his faer him . mit te rem at he make.
+
+
++iij^a.+
+
+ e ridde lage haue e leun . anne he lie to slepen. 15
+ Sal he neure luken . e lides of hise egen.
+
+
++Significac{i}o p{ri}me nat{ur}e.+
+
+ ++Welle heg is tat hil . at is heuen{}riche.
+ vre louerd is te leun . e liue er abuuen.
+ wu o him likede . to ligten her on ere. 20
+ Migte neure diuel witen . og he be derne hunte.
+ hu he dun come.
+ Ne wu he dennede him . in at defte meiden.
+ Marie bi name . e him bar to manne frame.
+
+
++ij^a [&] iij^a.+ 25
+
+ ++o ure drigten ded was.
+ [&] doluen also his wille was.
+ In a ston stille he lai.
+ til it kam e dridde dai.
+ His fader him filstnede swo. 30
+ at he ros fro dede o.
+ vs to lif holden.
+ wake so his wille is So hirde for his folde.
+ He is hirde. we ben sep . Silden he us wille.
+ If we heren to his word . at we ne gon nowor wille. 35
+
+
++Natura aquile.+
+
+ ++Kien i wille e ernes kinde.
+ Also ic it o boke rede.
+ wu he newe his gu{}hede.
+ hu he cume ut of elde. 40
+ Sien hise limes arn unwelde.
+ Sien his bec is alto{}wrong.
+ Sien his | fligt is al unstrong. [f. 4v
+ [&] his egen dimme.
+ Here wu he newe him. 45
+ A welle he seke at sp{ri}nge ai.
+ boe bi nigt [&] bi dai.
+ er ouer he flege [&] up he te.
+ til at he e heuene se.
+ urg skies sexe [&] seuene. 50
+ til he cume to heuene.
+ So rigt so he cunne.
+ he houe in e sunne.
+ e sunne swide al his fligt.
+ [&] oc it make his egen brigt. 55
+ Hise feres fallen for e hete.
+ [&] he dun mide to e wete.
+ Falle i{n} at welle grund.
+ er he wurde heil [&] sund.
+ [&] cumed ut al newe. 60
+ Ne were his bec untrewe.
+ His bec is get biforn wro{n}g.
+ og hise limes senden strong.
+ Ne maig he tilen him no{n} fode.
+ him self to none gode. 65
+ anne go he to ston.
+ [&] he bille er{}on.
+ Bille til his bec biforn.
+ haue e wrenge forloren.
+ Sien wi his rigte bile. 70
+ take mete at he wile.
+
+ [Linenote:
+ 64. _maig_ on an erasure.]
+
+
++Significacio.+
+
+ ++Al is man so is tis ern.
+ wulde ge nu listen.
+ Old in hise sinnes dern. 75
+ or he bicume cristen.
+ [&] tus he newe hi{m} is man.
+ a{n}ne he nime to kirke.
+ Or he it bienken can.
+ hise egen weren mirke. 80
+ Forsaket ore satanas.
+ [&] ilk sinful dede.
+ Take hi{m} to ih{es}u crist.
+ for he sal ben his mede.
+ Leue on ure loue[r]d crist. 85
+ [&] lere prestes lore.
+ Of hise egen were e mist.
+ wiles he drecche ore.
+ His hope is al to godeward.
+ [&] of his luue he lere. 90
+ at is te sunne sikerlike.
+ us his sigte he bete.
+ Naked falle in e funt{}fat.
+ [&] cume ut al newe.
+ buten alitel wat is tat. 95
+ his mu is get untrewe.
+ His mu is get wel unku.
+ wi pat{er} n{oste}r [&] crede.
+ Fare he nor. er fare he su.
+ leren he sal his nede. 100
+ bidden bone to gode.
+ [&] tus his mu rigten.
+ tilen him so e sowles fode |
+ urg {grace} off ure drigtin. [f. 5r
+
+ [Linenotes:
+ 74. _listlen_ MS. || 77. _h[-i]_ corr. out of _hu_. || _is man
+ anne he_ on an erasure. || 80.This line in fainter brown
+ ink. || 83, 84._Take ... he_ on an erasure. || 87._hise_]
+ _i_ corr. out of _p_. || 89, 90._is hope is ... luue_ on an
+ erasure: l.90 originally began _ha after luue a_.]
+
+
++Natura Serpe{n}tis. j^a.+ 105
+
+ An wirm is o werlde . wel man it knowe.
+ Neddre is te name . us he him newe.
+ anne he is forbroken [&] forbroiden . [&] in his elde al forwurden.
+ Faste til his fel him slake . ten daies fulle.
+ at he is lene [&] mainles [&] iuele mai gangen. 110
+ he c{re}pe cripelande for . his craft he us kie.
+ Seke a ston at a irl is on.
+ Narwe buten he nede him . Nime vnnees urg.
+ for his fel he er lete . his fles for crepe.
+ walke to e wat{er} ward . wile anne drinken. 115
+ Oc he spewe or al e uenim.
+ at i{n} his brest is bred . fro his birde time.
+ drinke sien inog . [&] tus he him newe.
+
+ [Linenote:
+ 105. On an erasure.]
+
+
++ij^a.+
+
+ ++anne e neddre is of his hid naked. 120
+ [&] bare of his brest atter.
+ If he naked man se . ne wile he him nogt neggen.
+ Oc he fle fro him . als he fro fir sulde.
+ If he cloed man se cof he waxe.
+ For up he rigte him redi to deren. 125
+ to deren er to ded maken if he it muge foren.
+ wat if e man war wure . [&] weren him cunne.
+ figte wi is wirm . [&] f[a]re on him figtande.
+ is neddre sien he nede sal.
+ make seld of his bodi . [&] silde his heued. 130
+ litel hi{m} is of hise limes . bute he lif holde.
+
+ [Linenote:
+ 122. _neggen_] the initial _n_ on an erasure MS.]
+
+
++[Significacio.]+
+
+ ++Knov c{ri}stene man . wat tu c{ri}st higtest
+ Atte kirke dure . ar u c{ri}stned were.
+ u higtes to leuen on him . [&] hise lages luuien. 135
+ to helden wit herte . e bodes of holi k[i]rke.
+ If u hauest is broken.
+ Al u forbredes . forwures [&] forgelues.
+ Eche lif to wolden . Elded art fro eche blis.
+ So is wirm o werld is. 140
+ Newe e fordi . so e neddre do.
+ It is te ned.
+ Feste e of stedefastnesse . [&] ful of ewes.
+ [&] help e poure | men . e gangen abuten. [f. 5v
+ Ne deme e nog[t] wurdi . at tu dure loken. 145
+ up to e heueneward.
+ Oc walke wi e ere mildelike among men.
+ no mod u ne cune . mod ne mannes vncost.
+ oc swic of sineginge.
+ [&] bote bid tu e ai . boe bi nigt [&] bi dai. 150
+ at tu milce mote hauen . of ine misdedes.
+ is lif bitokne e sti.
+ at te neddre gange bi.
+ [&] tis is e irl of e ston.
+ at tu salt urg gon. 155
+ Let in file fro e . so e wirm his fel do.
+ Go u an to godes hus . e godspel to heren.
+ at is soule dri{n}k . sinnes quenching.
+ Oc or sei u in scrifte . to e prest sinnes tine.
+ feg e us of i brest filde . [&] feste e forward. 160
+ fast at tin h{er}te . at tu firmest higtes.
+ us art tu ging [&] newe.
+ forward be u trewe.
+ Nede e e deuel nogt . for he ne mai e deren nogt.
+ oc he fle fro e . so neddre fro de nakede. 165
+ On e cloede e neddre is cof . [&] te deuel cliuer on sinnes.
+ Ai e sinfule bisetten he wile.
+ [&] wi al mankin
+ he haue ni [&] win.
+ wat if he leue haue of ure heuen louerd. 170
+ for to deren us . So he ure eldere or dede.
+ do we e bodi in e bale . [&] bergen e soule.
+ at is ure heued geuelic . helde we it wurlic.
+
+ [Linenote:
+ 160. _sege_ MS.]
+
+
++Natura formice.+
+
+ ++e mire is magti . mikel ge swinke. 175
+ In sum{er} [&] i{n} softe weder . So we `ofte sen hauen.
+ In e heruest . hardilike gange.
+ [&] renne rapelike . [&] reste hire seldum.
+ [&] feche hire fode . er ge it mai finden.
+ gaddre ilkines sed. 180
+ boen of wude [&] of wed.
+ Of corn [&] of gres.
+ at ire to hauen es.
+ hale to hire `hole . at sien hire helpe.
+ ar ge wile ben winter | agen. [f. 6r 185
+ caue ge haue to crepen in . at wint{er} hire ne derie.
+ Mete i{n} hire hule at . at ge muge biliuen.
+ us ge tile ar wiles ge time haue.
+ so it her telle.
+ oc finde ge e wete . corn at hire qweme. 190
+ Al ge forlete is oer se at ic er seide.
+ Ne bit ge nowt de barlic beren abuten.
+ oc sune it [&] sake for . so it same were.
+ get is wund{er} of is wirm . more anne man wene.
+ e corn at ge to caue bere . al get bit otwinne. 195
+ at it ne forwure . ne waxe hire fro.
+ er ge it eten wille.
+
+ [Linenotes:
+ 176. _ofte_ added in margin MS. || 184. _hole_ added on lower
+ margin MS. || 188.Space before _ar_: __ rubricated and red
+ afterwards erased MS.]
+
+
++Significacio.+
+
+ ++e mire mune us mete to tilen.
+ Long liuenoe is little wile. 200
+ e we on is werld wunen.
+ for anne we of wenden . anne is ure wint{er}.
+ we sulen hung{er} hauen . [&] harde sures.
+ buten we ben war here.
+ do we fori. so do is der . anne be we derue. 205
+ On at dai at dom sal ben . at it ne us harde rewe.
+ Seke we ure liues fod . at we ben siker ere.
+ So is wirm in wint{er} is . an ge ne tile nu{m}more.
+ e mire sune e barlic anne ge fint te wete.
+ e olde lage we ogen to sunen . e newe we hauen mote{n}. 210
+ e corn at ge to caue bere . all ge it bit otwinne.
+ e lage us lere to don god . [&] forbede us sinne.
+ It be{t} us e{rl}iche bodes . [&] bekned euelike.
+ It fet e licham [&] te gost . oc nowt o geuelike.
+ vre louerd c{ri}st it lene us at his lage us fede. 215
+ nu [&] o domesdei . [&] tanne we hauen nede.
+
+ [Linenotes:
+ 211. _e corn_ on an erasure. || 213. _ben_ MS. || _ebriche_
+ MS. || 216._we_ on an erasure.]
+
+
++Natura cerui.+
+
+ ++e hert haue kindes two.
+ [&] forbisnes oc al so.
+ us it is on boke set. 220
+ at man clepe fisiologet.
+ He drage e neddre of de ston.
+ urg his nese up on{}on.
+ of e stoc er of e ston.
+ for it wile erunder gon. 225
+ [&] swele it wel swie.
+ erof him brinne sien.
+ of at attrie ing.
+ wiinnen he | haue brenni{n}g. [f. 6v
+ he lepe anne wi mikel list. 230
+ of swet wat{er} he haue rist.
+ he drinke wat{er} gredilike.
+ til he is ful wel sikerlike.
+ Ne haue at uenim no{n} migt.
+ to deren him sien no{n} wigt. 235
+ oc he werpe er hise hornes.
+ in wude er in ornes.
+ [&] gingid him us is wilde der.
+ So ge hauen nu lered her.
+
+ [Linenote:
+ 236. _er_ on an erasure.]
+
+
++Significac{i}o. prima.+ 240
+
+ ++Alle we atter dragen off ure eldere.
+ e broken drigtinnes word{}urg e neddre.
+ er{}urg haue mankin.
+ boen ni [&] win.
+ {g}olsipe. [&] giscing. 245
+ giu{er}nesse [&] wissing.
+ p{ri}de [&] ouerwene.
+ swilc atter i{}mene.
+ Ofte we brennen i{n} mod.
+ [&] wurden so we weren wod. 250
+ anne we us brennen.
+ bihoue us to rennen.
+ to c{ri}stes quike welle.
+ at we ne gon to helle.
+ drinken his wissing. 255
+ it quenchet ilc siniging.
+ forwerpen p{ri}de euril[c] del.
+ so hert do hise hornes.
+ gingen us tus to godeward.
+ [&] gemen us sien forwar. 260
+
+ [Linenotes:
+ 244. After _win_, a letter erased. || 245._kolsipe_, with
+ _i_ on an erasure. || 256._ilc siniging_ on an erasure.]
+
+
++Nat{ur}a. ij^a.+
+
+ e hertes hauen anoer kinde.
+ at us og alle to ben minde.
+ Alle he arn off one mode.
+ For if he fer fetchen fode. 265
+ [&] he ouer wat{e}r ten.
+ wile non at nede oer flen.
+ Oc on swimme bi{}forn.
+ [&] alle e odre folegen.
+ weer so he swimme er he wade 270
+ Is no{n} at nede at oer late.
+ Oc leige his ski{n}bon.
+ on ores lendbon.
+ gef him at biforn te.
+ Bilimpes for to tirgen. 275
+ Alle e ore cumen mide.
+ [&] helpen him for to her[t]ien.
+ beren him of at wat{er} grund
+ up to e lond al heil [&] sund.
+ [&] foren here nede. 280
+ is wune he hauen hem bi{}twen
+ og he an hundred to giddre ben.
+
+ [Linenote:
+ 277. _herien_ MS.]
+
+
++Signific{acio}. ij^a.+
+
+ ++e hertes costes we ogen to munen.
+ Ne og ur non oer to sunen. 285
+ oc eurilc luuen oer.
+ also he were his broder.
+ wuren stedefast his | wine. [f. 7r
+ ligten him of his birdene.
+ helpen him at his nede. 290
+ god giue er{}fore mede.
+ we sulen hauen heuenriche.
+ gef we b{i}{}twixen us ben briche.
+ us is ure louerdes lage luuelike to fillen.
+ her of haue we mikel ned . at we ar{}wi ne dillen. 295
+
+ [Linenotes:
+ 285. _to sunen_ on an erasure. || 293. _ben twixen_ MS.]
+
+
++Natura Wulpis.+
+
+ ++A wilde der is . at is ful of fele wiles.
+ fox is hire to name . for hire quesipe.
+ husebondes hire haten . for hire harm dedes.
+ e coc [&] te capun. 300
+ ge fecche ofte in e tun.
+ [&] te gandre [&] te gos.
+ bi e necke [&] bi e nos.
+ hale is to hire hole . for{}i man hire hatie.
+ hatien [&] hulen . boe men [&] fules. 305
+ Listne nu a wund{er} . at tis der do for hunger.
+ go o felde to a furg . [&] falle ar{}inne.
+ In eried lond er in erchine . forto bilirten fugeles.
+ Ne stere ge nogt of e stede a god stund deies.
+ oc dare so ge ded were . Ne drage ge no{n} onde. 310
+ e rauen is swie redi . wene at ge rotie.
+ [&] ore fules hire fallen bi . For to winnen fode.
+ derflike wiuten dred . he wenen at ge ded be.
+ he wullen on if foxes fel . [&] ge it wel fele.
+ ligtlike ge lepe up . [&] lette hem sone. 315
+ gelt hem here billing
+ rae wi illing.
+ tetogge [&] tetire hem . mid hire te sarpe.
+ Fret hire fille.
+ [&] go an er ge wille. 320
+
+ [Linenotes:
+ 300. _e coc_ on an erasure. || 304. _e is to_ on an erasure.
+ || 308._erchine_] _erc_ on an erasure. || 313._derflike_]
+ _derfli_ on an erasure.]
+
+
++Significac{i}o.+
+
+ ++Twifold forbisne in is der.
+ to frame we mugen finden her.
+ warsipe [&] wisedom.
+ wi deuel [&] wi iuel man. 325
+ e deuel dere dernelike.
+ he lat he ne wile us nogt biswike.
+ he lat he ne wile us on non lo.
+ [&] bringe us in a sinne. [&] ter he us slo.
+ he bit us don ure bukes wille. 330
+ Eten [&] dri{n}ken wi unskil.
+ [&] in ure skemti{n}g.
+ he do rae a foxing. |
+ He bille one e foxes fel. [f. 7v
+ wo so telle idel spel. 335
+ [&] he tire on his ket.
+ wo so him wi sinne fet.
+ [&] deuel geld swilk billing.
+ wi same [&] wi sending.
+ [&] for his sinfule werk. 340
+ lede man to helle merk.
+
+
++Signific{aci}o.+
+
+ ++e deuel is tus e [fox] ilik.
+ mi iuele breides [&] wi swik.
+ [&] man al{}so e foxes name. 345
+ arn wuri to hauen same.
+ for wo `so seie oer god.
+ [&] enke iuel on his mod.
+ fox he is [&] fend iwis.
+ e boc ne lege nogt of is. 350
+ So was herodes fox [&] flerd.
+ o c{ri}st kam i{n}{}to is middel{}erd.
+ he seide he wulde him leuen on.
+ [&] ogte he wulde him fordon.
+
+ [Linenotes:
+ 346. _wuri_] __ corr. out of another letter. || 347._so_
+ added in margin. || 354. _e wulde_ on an erasure.]
+
+
++Nat{ur}a {a}ran.+ 355
+
+ ++Seftes sop ure seppande . sene `is on werlde.
+ leie [&] lodlike . us we it leuen.
+ man`ikines ing.
+ alle manne to wissi{n}g.
+ e spinn{er}e on hire [webbe] swid[e] ge weve. 360
+ feste atte hus rof . hire fodredes.
+ o rof er on ouese . so hire is on elde.
+ werpe us hire web . [&] weue on hire wise.
+ anne ge it haue al idigt . een ge driue.
+ hitt hire i{n} hire hole . oc ai ge it biholde. 365
+ til at er fleges faren . [&] fallen er{}inne.
+ wieren in at web . [&] wilen ut wenden.
+ anne renne ge rapelike . for ge is ai redi.
+ nime anon to e net . [&] nime hem ere.
+ bitterlike ge hem bit . [&] here bane wure. 370
+ drepe [&] drinke here blod.
+ do ge hire no{n} oer god.
+ bute fret hire fille
+ [&] dare sien stille.
+
+ [Linenotes:
+ 355. _iran_ MS. || 357._loldike_ MS: after _we_ erasure
+ of one letter. || 360._spinnere_] _inne_ on an erasure. ||
+ _weve_] _ve_ on an erasure. || 361._fo dredes_ MS. ||
+ 363._werpe_] _pe_ on an erasure.]
+
+
++Significacio.+ 375
+
+ ++is wirm bitokne e man . at oer bi`swike.
+ on stede er on stalle . stille er lude.
+ in mot er in market . er oni oer wise.
+ he him bit . an he him bale selle.
+ [&] he drinke his blod . wanne he him dreue. 380
+ [&] o fr`ete hem al . an he him iuel werke.
+
+ [Linenotes:
+ 376. _biswike_] _ke_ on an erasure. || 379._him_: _him_
+ both corr. out of _hem_. || 380._his_ on an erasure: _him_
+ corr. out of _hem_. || 381._frete_] first _e_ added by
+ rubricator.]
+
+
++Natura cetegrandie.+
+
+ ++Cethegrande is a fis.
+ e moste at in wat{er} is.
+ at tu | wuldest seien get. [f. 8r 385
+ gef u it soge wan it flet.
+ at it were neilond
+ at sete `one e se sond.
+ is fis at is vnride.
+ anne him hungre he gape wide. 390
+ vt of his rote it smit an onde.
+ e swetteste ing at is o londe.
+ er{}fore ore fisses to him dragen.
+ wan he it felen he aren fagen.
+ he cumen [&] houen in his mu. 395
+ of his swike he arn uncu.
+ is cete anne hise chaueles luke.
+ ise fisses alle in suke.
+ e smale he wile us biswiken.
+ e grete maig he nogt bigripen. 400
+ is fis wune wi e se gru{n}d.
+ [&] liue er eure heil [&] sund.
+ til it cume e time.
+ at storm stire al e se.
+ anne sum{er} [&] wint{er} winnen. 405
+ ne mai it wunen er{}inne.
+ So droui is te sees grund.
+ ne mai he wunen er at stund.
+ oc stire up [&] houe stille.
+ wiles a{t} weder is so ille. 410
+ e sipes at arn on se fordriuen.
+ lo hem is ded [&] lef to liuen.
+ biloken hem [&] sen is fis
+ aneilond he wenen it is.
+ er{}of he aren swie fagen. 415
+ [&] mid here migt ar{}to he dragen.
+ sipes on festen.
+ [&] alle up gangen.
+ Of ston mid stel in e tunder.
+ wel to brennen one is wunder. 420
+ warmen hem wel [&] heten [&] drinken.
+ e fir he fele [&] do hem sinken.
+ for sone he diue dun to grunde.
+ he drepe hem alle wi{}uten wunde.
+
+ [Linenotes:
+ 388. _one_ substituted in margin for _o_ deleted in text. ||
+ 390.Before _him_, _him_ deleted by rubricator. ||
+ 397._anne_] __ corr. out of _d_ by rubricator. ||
+ 410._ar_ MS. || 411._fordriuen_] _driuen_ on an erasure. ||
+ 416._here_] _re_ on an erasure. || 423, 4._diue ... wunde_
+ on an erasure.]
+
+
++Signific{aci}o.+ 425
+
+ ++is deuel is mikel wi wil [&] magt.
+ So witches hauen in here craft.
+ He do men hungren [&] hauen rist.
+ [&] mani oer sinful list.
+ tolle men to him wi his onde 430
+ wo so him folege he finde sonde.
+ o arn e little. in leue lage.
+ e mikle ne maig he to him dragen.
+ e mikle. i mene e stedefast.
+ in rigte leue. mid fles [&] gast. 435
+ wo so listne deueles lore.
+ on lenge it sal him rewen sore.
+ wo so feste hope on him.
+ he sal him folgen to helle dim. |
+
+
++Natura Sirene.+ [f. 8v 440
+
+ ++In e se senden selcues manie.
+ e mereman is a meiden ilike.
+ on brest [&] on bodi . oc al us ge is bunden.
+ fro e noule nierward . ne is ge no man like.
+ oc fis to fuliwis mid finnes waxen. 445
+ is wunder wune in wankel stede.
+ er e water sinke. sipes ge sinke . [&] scae us werke.
+ mirie ge{}singe is mere . [&] haue manie stefnes.
+ manie [&] sille.
+ oc it ben wel ille. 450
+ sipmen here steringe forgeten . for hire stefninge.
+ flumeren [&] slepen.
+ [&] to late waken.
+ e sipes sinken mitte suk.
+ ne cumen he nummor up. 455
+ Oc wise me{n} [&] warre.
+ agen cunen chare.
+ ofte arn atbrosten . mid he[re] brest ouel.
+ he hauen herd told of is mere . at tus unie{}mete.
+ half man [&] half fis. 460
+ sum ing tokne bi is.
+
+ [Linenotes:
+ 443. _al ... bunden_ on an erasure. || 451._sipmen here_
+ on an erasure.]
+
+
++Significacio.+
+
+ ++Fele men hauen e tokni{n}g.
+ of is forbisnede i[n]g.
+ wi{}uten weren wulues fel. 465
+ wiinnen arn he wulues al.
+ he speken godcundhede.
+ [&] wikke is here dede.
+ here dede is al vncu.
+ wi at speke here mu. 470
+ twifold arn on mode.
+ he sweren bi e rode.
+ bi e sunne [&] bi e mone.
+ [&] he e legen sone.
+ mid here sage [&] mid here song. 475
+ he e swiken er imong.
+ in agte wi swiking
+ i soule wi lesing.
+
+ [Linenote:
+ 465. _wulues_] _w_ corr. out of _p_.]
+
+
++Nat{ur}a elephantis.+
+
+ ++Elpes arn in Inde riche. 480
+ on bodi borlic berges ilike.
+ he to{}gaddre gon o wolde
+ so sep at cumen ut of folde.
+ [&] behinden. he hem sampnen.
+ anne he sulen ore strenen. 485
+ Oc he arn so kolde of kinde.
+ at no golsipe is hem minde.
+ til he noten of a gres.
+ e name is mandragores.
+ Sien he bigeten on. 490
+ [&] two ger he er{}mide gon.
+ og he re hundred ger.
+ on werlde more wuneden her. |
+ bigeten he neuermor non. [f. 9r
+ so kold is hem sien blod [&] bon. 495
+ anne ge sal hire kindles beren.
+ In water ge sal stonden.
+ In wat{er} to mid side.
+ at wanne hire harde tide.
+ at ge ne falle nier nogt. 500
+ at is most in hire ogt.
+ For he ne hauen no li.
+ at he mugen risen wi.
+ Hu he reste him is der.
+ anne he walke wide. 505
+ herkne wu it telle her.
+ for he is al unride.
+ A tre he seke to fuligewis.
+ at is strong [&] stedefast is.
+ [&] lene him trostl[i]ke er{}bi. 510
+ anne he is of walke weri.
+ e hunte haue biholden is.
+ e hi{m} wille swiken.
+ wor his beste wune is.
+ to don hise willen. 515
+ Sage is tre [&] under set.
+ o e wise at he mai bet.
+ [&] hile it wel at he it nes war
+ anne he make er{}to char.
+ him seluen sit olon bihalt. 520
+ weer his gin him out biwalt.
+ anne cume is elp unride.
+ [&] lene him up on his side.
+ slepe bi e tre in e sadue.
+ [&] fallen boden so to{}gaddre. 525
+ gef er is noman anne he falle.
+ he reme [&] helpe calle.
+ reme reufulike on his wise.
+ hope he sal urg helpe `risen.
+ anne cume er on gangande. 530
+ hope he sal him don ut standen.
+ Fike [&] fonde al his migt.
+ ne mai he it foren no wigt.
+ Ne canne an no{n} oer.
+ `oc reme mid his broer. 535
+ manie [&] mikle cume er `secande.
+ wenen him on stalle maken.
+ oc for e helpe of hem alle.
+ ne mai he cumen so on stalle.
+ anne remen he alle a rem. 540
+ so hornes blast. oer belles drem.
+ For here mikle remi{n}g.
+ rennande cume a gungling.
+ rae to him lute.
+ his snute him under pute. 545
+ [&] mitte helpe of hem alle.
+ is elp he reisen on stalle.
+ [&] tus | atbrested is huntes breid. [f. 9v
+ oe wise at ic haue gu seid.
+
+ [Linenotes:
+ 521. _biwarlt_ MS. || 529. _risen_] _sisen_ MS., _ri_ in
+ margin. || 535._oc_] _o_ MS., _oc_ in margin. ||
+ 536._sacande_ MS., _se_ in margin.]
+
+
+[Headnote: Parvulus Natus Est Nobis]
+
+ +significac{i}o.+ 550
+
+ ++us fel adam urg a tre.
+ vre firste fader at fele we.
+ Mo[.y]ses wulde him reisen.
+ migte it no wigt foren.
+ After him p{ro}phetes alle. 555
+ migte her non him maken on stalle.
+ on stalle iseie. er he er stod.
+ to hauen heuenriche god.
+ He suggeden [&] sorgeden. [&] weren i{n} ogt.
+ wu he migten him helpen ovt. 560
+ o remeden he alle onder steuene.
+ alle hege up to e heuene.
+ for here care. [&] here calling.
+ hem cam to c{ri}st heuen king.
+ he e is ai in heuene mikel. 565
+ wur her man [&] tus was litel.
+ drowing olede in ure manhede
+ [&] tus adam `he under{}gede.
+ reisede him up [&] `al man{}kin.
+ at was fallen to helle dim. 570
+
+ [Linenotes:
+ 552. _firste_] _fir_ on an erasure. || 567._him_ in margin
+ MS. || 568._he_ added in margin MS. || 569._al_ added in
+ margin MS.]
+
+
++Natura turturis.+
+
+ ++In boke is e turtres lif . writen o rime
+ wu lagelike . ge holde luue al hire lif time.
+ gef ge ones make haue . fro him ne wile ge sien.
+ mune wimmen hire lif . ic it wile gu reden. 575
+ bi hire make ge sit onigt . o dei ge go [&] flege.
+ wo so seit he sundren ovt . i seie at he lege.
+ Oc if hire make were ded [&] ge widue wore.
+ anne flege ge one [&] fare . non oer wile ge more.
+ buten ne go . [&] one sit. 580
+ [&] hire olde luue abit.
+ In h{er}te haue hi{m} nigt [&] dai.
+ so he were oliue ai.
+
+
++Significac{i}o.+
+
+ ++List ilk le{f}ful man her to . [&] herof ofte reche. 585
+ vre sowle atte kirke dure . ches hire c{ri}st to meche.
+ he is ure soule spuse luue we him wi migte.
+ [&] wende we neure fro hi{m}{}ward . be dai ne be nigte.
+ og he be fro ure sigte faren be we him alle trewe.
+ no{n} oer louerd ne leue we . ne non | luue newe. [f. 10r 590
+ leue we at he liue ai up on heuen{}riche.
+ [&] een he sal cumen eft . [&] ben us alle briche.
+ for to demen alle men . oc nout on geuelike.
+ hise loe men sulen to helle faren . hise leue to his riche.
+
+ [Linenotes:
+ 585. _lesful_ MS. || 593. _to demen_ on an erasure.]
+
+
++Natura pantere.+ 595
+
+ ++Panter is an wilde der.
+ Is non fairere on werlde her.
+ he is blac so bro of qual.
+ mi wite spottes sawen al.
+ wit [&] trendled als a wel. 600
+ [&] `itt bicume him swie wel.
+ wor so he wune is panter.
+ he fede him al mid oer der.
+ of o e he wile he nime e cul.
+ [&] fet him wel til he is ful. 605
+ In his hole sien stille.
+ re dages he slepen wille.
+ an after e ridde dai.
+ he rise [&] reme lude so he mai.
+ ut of his rote cume asmel. 610
+ mid his rem for oueral.
+ at ouer{}cume haliweie.
+ wi swetnesse. [ic] it gu seie
+ [&] al at eure smelle swete.
+ be it drie be it wete. 615
+ For e swetnesse off his onde.
+ wor so he walke o londe.
+ wor so he walked. er wor so he wune.
+ Ilk der e him here to him cume.
+ [&] folege him up one e wold. 620
+ for e swetnesse e ic gu haue told.
+ e dragunes one ne stiren nout.
+ wiles te pant{er} reme ogt.
+ oc daren stille in here pit.
+ als so he weren of dede offrigt. 625
+
+ [Linenotes:
+ 601. _itt_ added in margin. || 619. Before _to him_, _to him_
+ deleted MS.]
+
+
++Significac{i}o.+
+
+ ++Crist is tokned urg is der.
+ wos kinde we hauen told gu her.
+ for he is faier, ouer alle men.
+ so euen sterre o`uer ere fen. 630
+ ful `wel he taunede his luue to man.
+ wan he urg `holi spel him wan.
+ [&] longe he lai her i{n} an hole.
+ wel him dat he it wulde olen.
+ re daies slep he al on on. 635
+ anne he ded was in blod [&] bon.
+ vp he ros [&] rmede i{}wis.
+ of helle pine of heuene blis.
+ [&] steg to heuene vue{m}est.
+ er wune wi | fader [&] holi gast. [f. 10v 640
+ Amonges men a swete [s]mel.
+ he let her of his holi spel.
+ wor{}urg we mugen folgen him.
+ i{n}{}to his godcundnesse fin.
+ [&] at wirm ure wierwine. 645
+ wor so of godes word if dine.
+ ne dar he stiren. ne noman deren.
+ er wile he lage [&] luue beren.
+
+ [Linenotes:
+ 630. _ouer_] _uer_ in margin MS. || 631. _wel_ in margin MS.
+ || 632._holi_ in margin MS. || 637._i wis_] _in wif_ MS. ||
+ 639._vuenest_ MS. || 640.[&] _holi gast_ on an erasure.]
+
+
++Nature columbe. [&] signific{acio}.+
+
+ ++e culuer haue costes gode. 650
+ alle wes ogen to hauen in mode.
+ seuene costes in hire kinde.
+ alle it ogen to ben us minde.
+ ge ne haue in hire no{n} galle.
+ simple [&] softe be we alle. 655
+ ge ne liue nogt bi lagt.
+ Ilc robbinge do we of {h}ac.
+ e wirm ge lete [&] liue bi e sed.
+ of cristes lore we haue ned.
+ wi ore briddes ge do as moder. 660
+ so og ur ilk to don wi oer.
+ woning [&] groning if{}lic hire song.
+ bimene we us. we hauen don wrong.
+ In wat{er} ge is wis of heuekes come.
+ [&] we in boke wi deules nome. 665
+ In hole of ston ge make hire nest.
+ In cristes milce ure hope is best.
+
+ [Linenotes:
+ 656. _bilagt_ MS. || 657. _hac_] _bac_ MS. || 661.Before
+ _ilk_ a letter erased: _l_ corr. out of _h_.]
+
+
+
+
+XXII. GENESIS AND EXODUS
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Corpus Christi College, Cambridge, 444, former mark R 11; on vellum,
+186 116 mm., in one hand of the end of thirteenth or of the beginning
+of the fourteenth century."]]
+
+
+JOSEPH AND HIS BRETHREN
+
+ xii. ger or ysaac was dead. [f. 37v
+ Jacobes sunes deden un{}red.
+
+ ++FOr sextene ger ioseph was old.
+ Q{u}ane he was in{}to egipte sold.
+ He was iacobes gunkeste sune. 5
+ Brictest of was{tm}e and of witt{er} wune.
+ If he sag hise breere mis{}faren.
+ His fader he it gan vn{}hillen [&] baren.
+ He wulde at he sulde hem ten.
+ at he wel ewed sulde ben. 10
+ for{}i wexem wi [him] gret ni.
+ And hate for it in ille li.
+ o wex her hertes niful [&] bold.
+ Q{u}anne he hem adde is dremes told.
+ at is handful stod rigt up soren. 15
+ And here it leigen alle he{m} bi{}foren.
+ And sunne [&] mone [&] sterres .xi^e.
+ Wureden hi{m} wi frigti luue.
+ o seide his fader hu mai is sen.
+ at u salt us wured ben. 20
+ at ine breere and ic [&] she.
+ at e bar sulen luten e. |
+ us he chidden hem bi{}twen. [f. 38r
+ oge hogte iacob sie it sulde ben.
+ Hise breere kepten at sichem. 25
+ Hirdnesse [&] iacob to sen hem.
+ sente ioseph to dalen ebron.
+ And he was redi his wil to don.
+ Jn sichem feld ne fond e he{m} nogt.
+ Jn dotaym he fond hem sogt. 30
+ He knewen hi{m} fro feren kumen.
+ Hate hem on ros i{n} herte numen.
+ Swilc ni [&] hate ros hem on.
+ He redden alle him for{}to slon.
+ Nai q{u}ad ruben slo we hi{m} nogt. 35
+ Oer sinne may ben wrogt.
+ Q{u}at so him drempte or q{u}iles he slep.
+ Jn is {c}isternesse old and dep.
+ Get wur e worpen naked and cold.
+ Q{u}at{}so his dremes owen a{}wold. 40
+ is dede was don wid herte sor.
+ Ne wulde ruben nogt drechen or.
+ He gede and sogte an oer stede.
+ His erue i{n} bettre lewse he dede.
+ Vdas dor q{u}iles gaf hem red. 45
+ at was fulfilt of derne sped.
+ fro galaad men wi chafare
+ Sag he or kumen wid spices ware. |
+ To{}warde egipte he gunne ten. [f. 38v
+ Judas tagte hu it sulde ben. 50
+ Joseph solde e breere ten.
+ for .xxx. plates to e chapmen.
+ Get wast bettre he us was sold.
+ dan he or storue i{n} here wold.
+
+ [Linenotes:
+ 6. _waspene_ MS. || 29. _fonde_ MS. || 38. _isterness_ MS.
+ || 39._wure_ MS.]
+
+
+ ++an r{u}ben cam ider a{}gen. 55
+ to at cist{er}nesse he ran to sen.
+ He missed joseph and hogte swem.
+ Wende him slagen set up an rem.
+ Nile he blinnen swilc sorwe h{im} cliued.
+ Til him he sweren at he liued. 60
+ o nomen he e childes srud.
+ e iacob hadde madim i{n} prud.
+ Jn kides blod he wenten it.
+ o was or{}on an rewli lit.
+ Sondere men he it leiden on. 65
+ And senten it iacob i{n}{}to ebron.
+ And shewed it hi{m}. and boden hi{m} sen.
+ Jf his childes wede it migte ben.
+ Senten him bode he funden it.
+ o iacob sag dat sori writ. 70
+ He gret and seide at wilde der.
+ Hauen min sune swolgen her.
+ His cloes rent in haigre srid.
+ Long grot and sorge is hi{m} bi{}tid. |
+ His sunes comen him to sen. [f. 39r 75
+ And hertedin him if it migte ben.
+ Nai nai q{u}at he helped it nogt.
+ Mai non herti{n}g on me ben wrogt.
+ ic sal ligten till helle dale.
+ And groten or min sunes bale. 80
+ or was in helle a sundri stede
+ Wor e seli folc reste dede.
+ or he stunden til helpe cam.
+ Til i{es}u crist fro eden he{m} nam.
+ e chapmen skinden here fare. 85
+ Jn{}to egipte ledden at ware.
+ Wi putifar e kinges stiward.
+ He maden swie bigetel forward.
+ So michel fe or is hem told.
+ He hauen him bogt he hauen sold. 90
+ . . . . . .
+ [Linenotes:
+ 59._him_] _he_ MS. || 84. _hem_] _he_ MS. || 90. _hauen_]
+ _a_ corr. out of _e_ MS.]
+
+
+ ++Pvtifar trewi hise wiwes tale [f. 40r
+ And haued dempt iosep to bale.
+ He bad ben sperd [him] fast[e] dun.
+ And holden harde i{n} prisun.
+ An litel stund q{u}ile he was er. 95
+ So gan him luuen e p{ri}suner.
+ And hi{m} de chartre haue bi{}tagt.
+ Wi o p{ri}sunes to liuen i{n} hagt.
+ Or for misdede or for on sagen.
+ or woren to at p{ri}sun dragen. 100
+ On at e kinges kuppe bed. ..
+ And on e made e kinges bred.
+ Hem drempte dremes boen onigt.
+ And he wuren swie sore o{}frigt.
+ Joseph hem seruede or on{}sel. 105
+ At here drink and at here mel.
+ He herde hem m{ur}nen. he freinde for q{u}at.
+ Harde dremes ogen awold at.
+ o seide he to e butuler.
+ Tel me in drem mi broer her. | 110
+ Q{u}eer so it wure softe or strong. [f. 40v
+ e reching wur on god bi{}long.
+
+ [Linenote:
+ 107. _he hem freinde_ MS.]
+
+
+ ++Me drempte ic stod at a win{}tre.
+ at adde waxen buges re.
+ Orest it blomede and sien bar. 115
+ e beries ripe wur ic war.
+ e kinges [cuppe] ic hadde on hond.
+ e beries or{}inne me hugte ic wrong.
+ And bar it drinken to pharaon.
+ Me drempte als ic was wune to don. 120
+
+
+ ++Good is q{u}a Joseph to dremen of win.
+ heilnesse an blisse is er{}in.
+ re daies ben get for{}to cumen.
+ u salt ben ut of p{ri}sun numen.
+ And on in offiz set agen. 125
+ Of me u henke an it sal ben.
+ Bed min herdne to pharaon.
+ a ic ut of p{ri}sun wure don.
+ for ic am stolen of kinde lond.
+ And her wrigteleslike holden i{n} bond. 130
+
+
+ ++Qua is bred{}wrigte lie nu me.
+ me drempte ic bar bread lepes re.
+ And or{}in bread and oer meten.
+ Q{u}ilke ben wune e kinges to eten.
+ And fugeles hauen or{}on lagt. 135
+ or{}fore ic am i{n} sorge and hagt. |
+ for ic ne migte me nogt weren. [f. 41r
+ Ne at mete fro hem beren.
+
+
+ ++Me wore leuere q{u}ad Joseph.
+ Of eddi dremes rechen swep. 140
+ u salt after e ridde dei.
+ ben do on rode weila{}wei.
+ And fugeles sulen i fleis to{}teren.
+ at sal non agte mugen e weren.
+ So wur so ioseph seide at. 145
+ is buteler joseph sone for{}gat.
+ Two ger sien was joseph sperd.
+ or in p{ri}sun wi{}uten erd.
+
+
+ ++o drempte pharaon king a drem. No^t
+ at he stod bi e flodes strem. 150
+ And eden ut{}comen .vii. neet.
+ Eu{er}ilc wel swie fet and gret.
+ And .vii. lene after o.
+ e deden e .vii. fette wo.
+ e lene hauen e fette freten. 155
+ is drem ne mai e king for{}geten.
+ An oer drem cam hi{m} bi{}foren.
+ .vii. eares wexen fette of coren.
+ On an busk ranc and wel tidi.
+ And .vii. lene rigt or{}bi. 160
+ Welkede and smale [&] drugte numen.
+ e ranc he hauen o ou{er}{}cumen. |
+ To{}samen it smiten and on a stund. [f. 41v
+ e fette rist hem to o grund.
+ e king abraid and woc in hogt. 165
+ es dremes swep ne wot he nogt.
+ Ne was non so wis man i{n} al his lond.
+ e kude vn{}don is dremes bond.
+ o him bi{}hogte at buteler.
+ Of at him drempte in p{ri}sun er. 170
+ And of ioseph in e prisun.
+ And he it tolde e king pharaun.
+ Joseph was sone i{n} prisun o {s}ogt.
+ And shauen [&] clad [&] to hi{m} brogt.
+ e king hi{m} bad ben hardi [&] bold. 175
+ Jf he can rechen is dremes wold.
+ He told him q{u}at him drempte o nigt.
+ And iosep rechede his drem wel rigt.
+ is two dremes boen ben on.
+ God wile e tawnen king pharaon. 180
+ o .vij. ger ben get to cumen.
+ Jn al fulsum hed sulen it ben numen.
+ And .vij. oere sulen after ben.
+ Sori and nedful men sulen is sen.
+ Al at ise first .vii. maken. 185
+ Sulen is oere vii. rospen [&] raken.
+ Jc rede e king nu her bi{}foren.
+ To maken laes and gadere{n} coren. |
+ at in folc ne wur vnder{}numen. [f. 42r
+ Q{u}an o hungri gere ben for{}cumen. 190
+ King pharaon listnede hise red.
+ at wur him sien seli sped.
+ He bi{}tagte iosep his ring.
+ And his bege of gold for wuring.
+ And bad him al his lond bi{}sen. 195
+ And under him hegest for{}to ben.
+ And bad him welden in his hond.
+ His folc and agte [&] al his lond.
+ o was vnder him anne putifar.
+ And his wif at hem so to{}bar. 200
+ Josep to wiue his dowter nam.
+ Oer is nu {}an ear bi{}cam.
+ And ghe er him two childer bar.
+ Or men wur of at hunger war.
+ first manassen and effraym. 205
+ He luueden god he geld it hem.
+ e .vii. fulsu{m} geres faren.
+ Josep cue him bi{}foren waren.
+ an coren wantede in oer lond.
+ o [was] ynug vnder his hond. 210
+
+ [Linenotes:
+ 173. _o sogt_] _ohogt_ MS. || 202. _an_] {q}u{an} MS.]
+
+
+ ++Hvnger wex in lond chanaan.
+ And his .x. sunes iacob for{}an.
+ Sente in to egipt to bringen coren.
+ He bilef at hom e was gungest boren. |
+ e .x. comen for nede sogt. [f. 42v 215
+ To josep and he ne knewen hi{m} nogt.
+ And og he lutten him frigtilike.
+ An seiden to him mildelike.
+ We ben sondes for nede driuen.
+ To bigen coren or{}bi to liuen. 220
+ Josep hem knew al in his hogt
+ Als he let he knew hem nogt.
+ Jt semet wel at ge spies ben.
+ And in to is lond cumen to sen.
+ And cume ge for non oer ing. 225
+ but for to spien ur lord e king.
+ Nai he seiden eu{er}ilc on.
+ Spies were we neu{er} non.
+ Oc alle we ben on faderes sunen.
+ For hunger does hider cumen. 230
+ Oc nu ic wot ge spies ben.
+ for bi gure bering men mai it sen.
+ Hu sulde on man poure for{}geten.
+ swilke and so manige sunes bigeten.
+ for seldu{m} bi{}tid self ani king{e}. 235
+ swilc men to sen of hise ofspring{e}.
+
+ [Linenotes:
+ 233. _Hu suld sulde onman_ MS. || 244. _gure_] _pore_ MS.]
+
+
+ ++A lou{er}d merci get is or on.
+ migt he nogt fro his fader gon.
+ He is gungest hoten beniamin.
+ for we ben alle of ebrisse kin. | 240
+ Nu bi e fei ic og to king pharaon. [f. 43r
+ sule ge nogt alle een gon.
+ Til ge me bringen beniamin.
+ a gungeste broer of {gu}re kin.
+ For o was josep sore for{}dred. 245
+ at he wore oc hurg hem for{}red.
+ He dede hem binden and leden dun.
+ And speren faste in his prisun.
+ e ridde dai he let hem gon.
+ Al but e ton broer symeon. 250
+ is symeon bi{}lef or in bond.
+ To wedde under josepes hond.
+ es oere breere sone on{}on.
+ Token leue and wenten hom.
+ And sone he weren eden went. 255
+ Wel sore he hauen hem bi{}ment.
+ And seiden hem an or bi{}twen.
+ Wrigtful we in sorwe ben.
+ for we sinigeden q{u}ilu{m} or
+ On hure broer michil mor. 260
+ for we werneden him merci.
+ Nu drege we sorge al for{}i.
+ Wende here non it on his mod.
+ Oc Josep al it under{}stod.
+
+
+ ++Josepes men or q{u}iles deden. 265
+ Al{}so Josep hem adde beden. |
+ o breere seckes hauen he filt. [f. 43v
+ And in eu{er}ilc e silu{er} pilt.
+ at or was paid for e coren.
+ And bunden e mues or bi{}foren. 270
+ Oc e breere ne wiste{n} it nogt.
+ Hu is dede wure wrogt.
+ Oc alle he weren ou{er}{}ogt.
+ And hauen it so to iacob brogt
+ And tolden him so of here sped. 275
+ And al he it listnede i{n} frigtihed.
+ And q{u}an men o seckes or un{}bond
+ And in e coren o agtes fond.
+ Alle he woren ann{e} sori ofrigt.
+ Jacob us him bi{}mene o{}rigt. 280
+ Wel michil sorge is me bi{}cumen.
+ at min two childre ar{e}n me for{}nume{n}.
+ Of josep wot ic ending non.
+ And bondes ben leid on symeon.
+ Jf ge beniamin fro me don. 285
+ Dead and sorge me sege on.
+ Ai sal beniamin wi me bi{}lewen.
+ or q{u}iles ic sal on werlde liuen.
+ o q{u}a iudas us sal ben hard
+ Jf we no holden him non forward 290
+
+ [Linenote:
+ 279. _anno_ MS.]
+
+
+ ++Wex derke is coren is gon.
+ Jacob eft bit hem faren agon. |
+ Oc he ne duren e weie cumen in [f. 44r
+ but ge wi us senden beniamin.
+ o q{u}a he q{u}an it is ned. 295
+ And [non] ne can no bettre red.
+ Bere dat silu{er} hol agon.
+ at hem or{}of ne wante non.
+ And oer siluer or bi{}foren.
+ for{}to bigen wi oer coren. 300
+ fruit and spices of dere pris.
+ Bere at man at is so wis.
+ God hunne him eimod {u}s ben.
+ And sende me min childre agen.
+ o nomen he for weie rigt. 305
+ Til he ben cumen i{n}{}to egypte ligt.
+ And q{u}anne Josep hem alle sag.
+ Kinde hogt i{n} his herte was.
+ He bad his stiward gerken is meten.
+ He seide he sulden wi him alle eten. 310
+ He ledde hem alle to Josepes biri.
+ Her non hadden o loten miri.
+ Lou{er}d he seiden o eu{er}ilc on.
+ Gur silu{er} is gu brogt a{}gon.
+ Jt was in ure seckes don. 315
+ Ne wiste ur non gilt or{}on.
+ Be nu stille q{u}ad stiward
+ for ic nu haue min forward |
+ or cam at broer symeon. [f. 44v
+ And kiste is breere on and on. 320
+ Wel fagen he was of here come
+ for he was numen or to nome.
+ Jt was vndren time or more.
+ Om cam at riche lou{er}d ore.
+ And al o briere of frigti mod 325
+ fellen bi{}forn at lou{er}d{}is fot.
+ And bedden him riche p{re}sent.
+ at here fader hi[m] adde sent.
+ And he leuelike it under{}stod.
+ for alle he weren of kinde blod. 330
+
+ [Linenote:
+ 303. _ei modes_ MS.]
+
+
+ ++LJue q{u}ad he at fader get.
+ at us manige sunes bi{}gat.
+ lou{er}d he seiden get he liue.
+ Wot ic or non at he ne biue.
+ And is is gunge beniamin. 335
+ Hider brogt after bode{}word in.
+ o josep sag him or bi{}foren.
+ Bi fader [&] moder broer boren.
+ Him ou{er}{}wente his herte on{}on.
+ Kinde luue gan hi{m} ou{er}{}gon. 340
+ Sone he gede ut and stille he gret.
+ at al his wlite wur teres wet.
+ After at grot he {w}eis is wliten.
+ And cam an in and bad he{m} eten. |
+ He dede hem wassen him bi{}foren. [f. 45r 345
+ And sette hem as he weren boren.
+ Get he hogte of his faderes wunes.
+ Hu he sette at e mete hise sunes.
+ Of euerilc sonde of eu{er}ilc win.
+ most and best he gaf beniamin. 350
+ Jn fulsu{m} hed he wuren glae.
+ Josep ne oht or{}of no scae.
+ Oc it him likede swie wel.
+ And hem lerede and tagte wel.
+ And hu he sulden hem best leden. 355
+ Q{ua}ne he comen in vnkinde eden.
+ And al e bettre sule ge speden.
+ Jf ge wilen gu wi treweie leden.
+ Eft on morwen q{u}an it was dai
+ Or or e breere ferden a{}wei. 360
+ Here seckes woren alle filt wi coren.
+ And e siluer or{}in bi{}foren.
+ And e seck at agte beniamin.
+ Josepes cuppe hid was or{}in.
+ And q{u}uan he weren ut tune went. 365
+ Josep haue hem after sent.
+ is sonde hem ou{er}take rae.
+ And bi{}calle of harme and scae.
+ Vn seli men, q{u}at haue ge don.
+ Gret vn{}selehe is gu cumen on. | 370
+ for is it nogt min lord for{}holen.
+ a gure on haue is cuppe stolen [f. 45v
+ [o] seiden e breere sikerlike.
+ Vp q{u}am u it findes witterlike.
+ He slagen [be] and we agen driuen. 375
+ Jn{}to raldom eu{er}mor to liuen.
+ He gan hem ransaken on and on.
+ And fond it or sone a{}non.
+ And nam o breere eu{er}ilk on.
+ And ledde hem sorful a{}gon. 380
+ And brogte hem bi{}for iosep.
+ Wid reweli lote and sorwe and wep.
+ o q{u}at iosep ne wiste ge nogt.
+ at ic am o wol witter ogt.
+ Mai nogt longe me ben for{}holen. 385
+ Q{u}at{}so{}eu{er}e on londe wur stolen.
+ Lou{er}d q{u}ad judas do wi me.
+ Q{u}at{}so i wille on werlde be.
+ Wi{}an at u frie beniamin
+ ic ledde ut on trewthe min. 390
+ at he sulde ef cumen a{}gen.
+ to hise fader and wi him ben.
+ o cam iosep swilc rewe up{}on.
+ he dede halle ut e toere gon.
+ And spac un{}ees, so e gret. 395
+ at alle hise wlite wur teres wet. |
+ Jc am iosep drede gu nogt. [f. 46r
+ for gure hele or hider brogt.
+ Two ger ben nu at derke is cumen.
+ Get sulen .v. fulle ben numen. 400
+ at men ne sulen sowen ne sheren.
+ So sal drugte e feldes deren.
+ Rape gu to min fader a{}gen.
+ And sei him q{u}ilke min blisses ben.
+ And do him to me cumen hider. 405
+ And ge and gure orf al to{}gider.
+ Of lewse god in lond gersen.
+ sulen ge sundri riche ben.
+ Eu{er}ilc he kiste. on ilc he gret.
+ Ilc here was of is teres wet. 410
+
+ [Linenotes:
+ 343. _peis_ MS. || 345. _and him_ MS. || 392. _wi_ on
+ an erasure.]
+
+
+ ++Sone it was king pharaon kid.
+ Hu is newe tiding wur bi{}tid.
+ And he was blie in herte fagen.
+ at Josep wulde him ider dragen.
+ for luue of Josep migte he timen. 415
+ He bad cartes and waines nimen.
+ And fechen wiues and childre and men.
+ And gaf hem or al lond gersen.
+ And het hem at he sulden hauen.
+ More and bet an he kude crauen. 420
+ Josep gaf ilc here twinne srud.
+ Beniamin most he made prud. |
+ fif weden best bar beniamin. [f. 46v
+ re hundred plates of silu{er} fin.
+ Al{}so fele ore or til. 425
+ He bad ben in is faderes wil.
+ And .x. asses wi semes fest.
+ Of alle egiptes welhe best.
+ Gaf he is breere wi herte blie.
+ And bad hem rapen hem homward swie. 430
+ And he so deden wi herte fagen.
+ Toward here fader he gunen dragen.
+ And q{u}ane he comen him bi{}foren.
+ Ne wiste he nogt q{u}at he woren.
+ Lou{er}d he seiden israel. 435
+ Josep in sune grete e wel.
+ And sende e bode at he liue.
+ Al egipte in his wil cliue.
+ Jacob a{}braid and trewed it nogt.
+ Til he sag al at wele brogt. 440
+ Wel me q{u}a he wel is me wel.
+ at ic aue abiden us swil sel.
+ And ic sal to min sune fare.
+ And sen or ic of werlde chare.
+ Acob wente ut of lond chanaan. No^t 445
+ And of is kinde wel manie a man.
+ Josep wel faire him vnder{}stod.
+ And pharaon ogte it ful good. |
+ for at he weren hirde men. [f. 47r
+ He bad hem ben in lond gersen. 450
+ Jacob was brogt bi{}foren e king.
+ for to geuen him his bliscing.
+ fader dere q{u}a pharaon.
+ hu fele ger be e on.
+ An hundred ger and .xxx. mo. 455
+ Haue ic her drogen i{n} werlde wo.
+ og inke me or{}offen fo.
+ og ic is haue drogen i{n} wo.
+ sien ic gan on werlde ben.
+ Her vten erd man{}kin bi{}twen. 460
+ So inked eu{er}ilc wis[e] man.
+ e wot q{u}or{}of man kin bi{}gan.
+ And e of adames gilte mune
+ at he her uten herdes wune.
+
+ [Linenote:
+ 413. _herte_] _h_ corr. out of _b_. || 453. _derer_ MS. ||
+ 467. _Him_] _He_ MS.]
+
+
+ ++Pharaon bad him wuren wel. 465
+ in softe reste and seli mel.
+ H{im} and hise sunes in reste dede.
+ Jn lond gersen on sundri stede
+ Sien or was mad on scite.
+ e was yoten Ramese. 470
+ Jacob on liue wunede or
+ Jn reste fulle .xiiij. ger.
+ And god him let bi{}foren sen.
+ Q{u}ilc time hise ending sulde ben. |
+ He bad iosep hise leue sune. [f. 47v 475
+ On hing at off e wel mune.
+ at q{u}an it wur mid him don.
+ He sulde him birien in ebron.
+ And witterlike he it aue hi{m} seid.
+ e stede or abraham was leid. 480
+ So was him lif to wuren leid.
+ Q{u}uor ali gast stille hadde seid.
+ Him and hise eldere. fer ear bi{}foren.
+ Q{u}uor iesu crist wulde ben boren.
+ And q{u}uor ben dead and q{u}uor ben grauen. 485
+ He dogt wi hem reste to hauen.
+ Josep swor him al{}so he bad.
+ And he or{}of wur blie [&] glad.
+ Or an he wiste off werlde faren.
+ He bad hise kinde to him charen. 490
+ And seide q{u}at of him sulde ben.
+ Hali gast dede it him seen.
+ Jn clene ending and ali lif.
+ So he for{}let is werldes strif.
+ Osep dede hise lich faire geren. 495
+ Wassen and riche{}like smeren.
+ And spice{}like swete smaken.
+ And egipte folc him bi{}waken.
+ xl. nigtes and .xl. daiges.
+ swilc woren egipte lages. | 500
+ first .ix. nigt de liches been. [f. 48r
+ And smeren and winden and bi{}q{ue}en.
+ And waken is sien .xl. nigt.
+ o men so deden e adden migt.
+ And ebrisse folc adden an kire. 505
+ Nogt sone deluen it wi yre.
+ Oc wassen it and kepen it rigt.
+ Wi{}vten smerles seuene. nigt.
+ And siden smered .xxx. daiges.
+ Cristene folc haue oer laiges. 510
+ He ben smered or q{u}iles he liuen.
+ Wi crisme and olie in trewe geuen.
+ for trewe and gode dedes mide.
+ on ben an al at wech dede.
+ Su{m} on. sum. re. su{m} .vii. nigt 515
+ Su{m} .xxx. sum .xii. mone. rigt.
+ And Sum eu{er}ilc wuren ger.
+ or q{u}iles at he wunen her.
+ don for e dede chirche{}gong.
+ elmesse gifte and messe song. 520
+ And at is on e weches stede.
+ Wel him mai ben dat wel it dede
+ Egipte folc aue him waked.
+ xl. nigt and feste maked.
+ And hise sunes .xxx. daiges. 525
+ Jn clene lif and ali {l}aiges. |
+ So woren for .x. wukes gon. [f. 48v
+ get adde jacob birigeles non.
+ And pharaon king cam bode bi{}foren.
+ at josep haue his fader sworen. 530
+ And he it hi{m} gatte or he wel dede.
+ And bad hi{m} nimen hi{m} feres mide.
+ Wel wopnede men and wis of here.
+ dat noman hem bi weie deren.
+ at bere is led is folc is rad 535
+ he foren a{}buten bi adad.
+ ful seuene nigt he er abiden.
+ And bi{}meni{n}g for iacob deden.
+ So longe he hauen een numen.
+ To flu{m} iurdon at he ben cumen. 540
+ And ou{er} pharan til ebron.
+ or is at liche in biriele don.
+ And josep in to egipte went.
+ Wid al is folc ut wi him [s]ent.
+
+ [Linenotes:
+ 476. _offe_ MS. || 526. _daiges_ MS. || 544. _ent_ with
+ a letter, apparently _w_, erased before it.]
+
+
+ ++Hise breere comen hi{m} anne to. 545
+ And gunnen him bi{}seken alle so.
+ vre fader he seiden or he was dead.
+ vs he is bodewurd seigen bead.
+ Hure sinne u hi{m} for{}giue.
+ Wi{}anne at we vnder e liuen. 550
+ Alle he fellen him or to fot.
+ To been mee and bedden oc. |
+ And he it for{}gaf hem mildelike. [f. 49r
+ And luuede hem alle kinde{}like.
+ Osep an hundred ger was hold. 555
+ And his kin wexen manige{}fold.
+ He bad sibbe cumen him bi{}foren.
+ Or he was ut of werlde boren.
+ It sal q{u}a he ben so bi{}foren.
+ at god ha ure eldere sworen. 560
+ He sal gu leden i{n} his hond.
+ Heen to at hotene lond.
+ for godes luue get bid ic gu
+ Lested it anne hote it nu.
+ at mine bene ne be for{}loren. 565
+ Wi gu ben mine bones boren.
+ He it him gatten and wur he dead.
+ God do e soule seli red.
+ Hise liche was spice{}like maked
+ And longe egipte{}like waked. 570
+ And o biried hem bi{}foren.
+ And sien late of londe boren.
+ Hise ore breere on and on.
+ Woren ybiried at ebron.
+ An her endede to ful in wis. 575
+ e boc e is hoten genesis.
+ e moyses urg godes red
+ Wrot for lefful soules ned. |
+ God schilde hise sowle fro helle bale. [f. 49v
+ e made it us on engel tale. 580
+ And he at ise lettres wrot.
+ God him helpe weli mot.
+ And berge is sowle fro sorge [&] grot.
+ Of helle pine cold [&] hot.
+ And alle men e it heren welin. 585
+ God leue hem i{n} his blisse spilen.
+ Among engeles [&] seli men.
+ Wi{}uten ende in reste ben.
+ And luue [&] pais us bi{}twen.
+ And god so graunte amen ameN. 590
+
+ [Linenotes:
+ 553._gaf_] _gaff_ in catch-word.]
+
+ [[The page break is shown as printed, at the end of line 552.]]
+
+
+
+
+XXIII. KENTISH SERMONS
+
+[[MS description from Notes volume:
+
+"Laud Misc. 471, Bodleian Library; on vellum, 188 130 mm.: consists of
+two manuscripts bound together.... The second manuscript, of the end of
+the thirteenth century, begins at f. 92...."]]
+
+[[Each sermon was printed in a single paragraph. They have been broken
+up for this e-text.]]
+
+
+[Headnote: Obtulerunt Ei Munera]
+
++S{er}mo jn die epiphanie.+ [f. 128v
+
+_++CVM natus esset ih{esus} i{n} betleem iude in dieb{us}
+herodis regis ecce magi ab oriente ueneru{n}t ierosolima{m}
+dicentes. Vbi e{st} qui natus est rex iudeor{um}._
+
+ We redeth i o holi godespelle of te dai ase ure louerd
+godalmichti{5} i{}bore was of ure lauedi sei{n}te Marie i e
+cite of bethleem. et si sterre was seauinge of his beringe. swo
+a{}pierede te o rie kinges of heenesse. to{}janes o sunne
+risindde. And al swo hi bi{}knewe [f.128v] his beringe bi o
+sterre. swo hi nom{en} conseil be{}tuene hem et hi wolden gon
+for to hyne an{}uri. and et hi wolden offri{10} him gold and
+stor and Mirre. And al swo hi hedden aparailed here offrendes
+swo kam si sterre et yede to for hem in{}to ier{usa}l{e}m. ere
+hi{}speke{n} to herodes and hym askede. wer was se king of gyus
+et was i{}bore. And herodes i{}herde et o king was i{}bore et
+solde bi king of geus. swo was michel anud. and alle hise men.
+for et he was{15} of{}dred for to liese his king{}riche of
+ier{usa}l{e}m. o dede he somoni alle o wyse clerekes et kue
+e laghe and hem askede wer crist solde bien i{}bore. Hi
+answerden et ine ier{usa}l{e}m. for hit was swo i{}seid and
+be{}hote hwile{m} bi o profetes. And al{}swo herodes i{}herde
+is. swo spac te o rie kinges. and hem seide. Go ha seide
+into{20} bethleem and sechez et child. and wanne ye hit
+habbeth hi{}funde swo an{}uret hit. and efter et cometh to me.
+and hic wille go and an{}uri hit. [f.129r] et ne seide he
+nocht herodes for et he hit wolde on uri{;} ac for et he hit
+wolde slon. yef he hit michte finde. o kinges hem wenten and hi
+seghen o sterre et yede bi{}fore hem.{25} al{}wat hi{}kam
+over o huse. war ure louerd was. and al swo hi hedden i{}fonden
+ure louerd{;} swo hin an urede. and him offrede hire offrendes.
+Gold. and. stor. and Mirre. o nicht efter et aperede an ongel
+of heuene in here slepe ine metinge and hem seide and het. et
+hi ne solde a{}yen wende be herodes. ac be an oer weye wende
+into hire{30} londes.
+
+ +L+ordinges and leuedis is is si glorius miracle. and si
+gl{or}ius seywinge of ure lordes beringe. et us tel et holi
+godespel of te day. and ye muee wel under{}stonde be o speche
+of e godspelle et me sal to dai mor makie offrinke an an
+oren dai. and er of us yeft ensample o rie kinges of
+heenesse. et comen fram verrene{35} londes ure louerd
+[f.129r] to seche. and him makie offrinke. And be e`t hi
+offrede gold. et is cuuenable yeftte to kinge{;} seawede et he
+was sothfast kink. and be et hi offrede Stor. et me offrede
+wylem be o ialde laghe to here `godes sacrefise{;} seawede e
+he was verray prest. And be et hi offrede Mirre. et is biter
+ing. signefieth et hi{40} hedde be{}liaue et he was
+diadlich. et diath solde suffri for man ken. Nu i{}hiereth wet
+signefieth et Gold. et. Stor. et Mirre. And offre we
+Gostliche to ure lorde. e`t i offrede flesliche. et Gold et
+is bricht and glareth ine o brichtnesse of o sunne. signefieth
+e gode beleaue. et is bricht ine e gode cristenemannes herte.
+Si gode{45} beleaue licht and is bricht ine o herte of o gode
+Ma{n}ne ase gold. Offre we anne god almichti god gold. Be{}leue
+we stede{}fast{}liche. et `he is fader and sune. and holy
+gost. is onlepi god. Wo so hath beleaue ine gode swo offreth him
+god gold [f.129v] et Stor signefied gode werkes. for ase se
+smech of e store wanne hit is i{}do{50} into e uer and goth
+upward to o heuene and to gode ward Swo amuntet si gode
+biddinge to gode of o herte of o gode cristenema{n}ne. Swo we
+mowe sigge et stor signefieth e herte. and se smech luue of
+gode.
+
+ [Linenote:
+ 53. After _stor_, _e_ erased.]
+
+{B}i `et Mirre at is biter. a{n}d be o biternesse defendet
+et Cors et is mide i{}smered. et no werm nel co{m}me
+i{}hende{;} signefiet{55} o gode werkes et is biter to o
+yemernesse of ure flesce. Si Mirre signefiet uastinge. for o
+luue of gode wakie. go ine pelrimage. uisiti e poure. and
+to{}sike. and to do alle e gode et me may do for godes luue.
+o ilke inges so bieth bitere to o wrichede flessce. Ac al{}so
+si mirre loket et bodi et no werm ne may er i{}hende come{;}
+so us defe{n}det{60} o ilke inges fram senne. and fram e
+amonesteme{n}t of o dieule et ha ne may us mis{}do. Lordinges
+nu ye habbet i{}herd o signefia{n}ce of o offringes et maden
+[f.129v] o rie kinges of heenesse to gode. hye habbet to
+gode `i offred of yure selure. and of yure erliche godes. Ne
+ne offreth him nacht on lepiliche to day. ac{65} alle o daies
+i o yere gostliche. Gold. and Stor. and Mirre. ase hic habbe
+i{}told. Gold{;} fore Gode belaue. Stor{;} for holy urisun.
+Mirre. for gode werkes. et bieth o offringes. et ure louerd
+be{}seke auerichedaye o cristenema{n}ne. and werefore se
+xpiste{n}ma{n} yef has de{;} of seruet o blisce of heuene. And
+ih{es}u crist et for us wolde{70} an ere bi bore. a{n}d
+anured of o rie kinges of painime{;} he yeu[e] us his grace of
+o holi gost in ure hertes wer{}bi we moue hatie o ileke inges
+et he hatedh. and lete o ileke inges at he for{}biet. and
+luuie o ilek inkes at he luued. and do o ilek inges at he
+ht. ine him so bileue and bidde a{n}d serui. et we mowe habbe
+o blisce{75} of heueriche. _Q{uo}d uobis p{restare} d{ignetur}
+p{er}._
+
+ [Linenotes:
+ 54. _Bi_] _Li_ MS. || 64._i offred_ on margin. ||
+ 71._yeuus_ MS.]
+
+
+[Headnote: Servasti Bonum Vinum Usque Adhuc]
+
++Do{mi}ni[ca] s{e}c{un}da post octav{am} epiphanie. S{er}mo eu{a}n.+
+
+_++Nuptie f{a}c{t}e su{n}t in chana [f. 130r] galil. [&] erat
+mat{er} ih{es}u ibi. Vocatus est au{tem} ih{esu}s ad nuptias [&]
+discipuli eius._
+
+ et holi godspel of to day us tel. et a bredale{80} was
+i{}maked ine o londe of ier{usa}l{e}m. in ane cite at was
+i{}cleped Cane in a time at godes sune yede in ere flesliche.
+`ac To a bredale was ure leuedi sei{n}te Marie. and ure louerd
+ih{esus} crist and hise deciples. so iuel auenture et wyn
+failede. at ise bredale. o seide ure leuedi seinte Marie. to
+here sune. hi ne habbet no wyn. And ure{85} louerd answerde and
+sede to hire. Wat be longeth hit to me oer to e wyman. Nu ne
+dorste hi namore sigge. ure lauedi. Hac hye spac to o Serganz
+et seruede of o wyne. and hem seyde. al et he hot yu do{;} so
+do. And ure louerd clepede e serganz a{n}d seyde to hem. ffol
+vellet ha seyde. os ydres. et is to sigge os Crs. oer{90}
+os fate{n} of watere. for er were. vi. ydres of stone. et
+ware i{}clepede baieres wer o gi{us} hem wesse for clenesse.
+and for religiun.
+
+ [Linenote:
+ 82. _flesliche ac. To_ MS.]
+
+Ase e custome [f.130r] was ine o time. o serga{n}z
+uuluelden o faten of watere and hasteliche was i{}went into
+wyne. bie o wille of ure louerde. o seide ure lord. to o
+serganz. Moveth to{}gid{er}e and{95} bereth to Architriclin.
+at was se et ferst was i{}serued. And al{}so hedde i{}drunke
+of ise wyne et ure louerd hedde i{}maked of e watere{;} ha
+niste nocht e miracle. ac o serganz wel hit wiste. et hedde
+et water i{}brocht. o seide Archit{ri}clin to o bredgume.
+Oer men seyde he do for et beste wyn et hi habbe ferst
+at{100} here bredale. and u hest ido e cont{ra}rie `et u
+hest i{}hialde et beste wyn wath nu{;} is was e
+co{m}me{n}ceme{n}t of o miracles of ure loruerde et he made
+flesliche in ere. and `o beleuede on him{;} his deciples. Ine
+sigge nacht et hi ne hedden er before ine him beliaue{;} ac
+fore `e miracle et hi seghe{;} was here beliaue e more{105}
+i{}stre{n}ged.
+
+Nu ye habbe i{}herd e Miracle. nu i{}here e signefiance. et
+water bi{}tockned se euele xpistenema{n}. [f.130v] for al{}so
+et wat{er} is natureliche schald and a kel alle o et hit
+drinke{;} so is se euele xpisteman chald of o luue of Gode.
+for o euele werkes et hi do. Ase so is Lecherie. spusbreche.
+Roberie.{110} Manslechte{r}. husberners. bakbiteres. and alle
+ore euele deden. urch wyche inkes man of serueth et fer of
+helle. Ase godes oghe mudh hit seid. and alle o signefied et
+wat{er}{;} et urch yem{er}e werkes. oer urch yemer i{}wil
+liesed o blisce of heuene. et wyn at is naturel{}liche hot
+ine him selue{;} and an{}het alle o et hit drinked{;}{115}
+be{}tokned alle o et bied an{}ht of e luue of ure lorde.
+
+ [Linenote:
+ 111. _Manslechtes_ MS.]
+
+Nu lordinges ure lord god almichti. at hwylem in one stede. and
+ine one time flesliche makede of wat{er}e wyn{;} yet ha{bb}e
+manitime maked of watere wyn{;} gostliche. wanne urch his grace
+maked of o euele manne good man. of e orgeilus umble. of e
+lechur chaste.{120} of e niinge [f.130v] large. and of alle
+ore folies{;} so ha maket of o wat{er}e wyn. is his si
+signefiance of e miracle. Nu loke euerich man toward
+him{}seluen. yef he is win{;} et is to siggen yef he is
+an{}heet of o luue of gode. oer yef he is wat{er}. et is yef
+u art chold of godes luue. yef u art euel man{;} besech ure
+lorde et he do ine e{125} his uertu. et ha e wende of euele
+into gode. and et he do e do swiche werkes et u mote habbe
+o blisce of heuene. _Q{uo}d u{o}b{is}. pr{est}are dig{netur}._
+
+ [Linenotes:
+ 118._hade_ MS. || 123._he he is win_ MS.]
+
+
++Dominica tercia post oct{avam} ep{iphanie}.+
+
+_++Cvm descendiss{et} ih{esus} de monte. secute su{n}t eum{130}
+turbe multe. Et ecce leprosus ueniens adorabat eu{m} dicens.
+D{omi}ne si uis{;} potes me mu{n}dare._
+
+ et holi godspel of to dai us tel. et ure lord ih{esus}
+crist. ase he hedde i{}yue o newe laghe. in one montayne. and
+hedde i{}maked et formeste sarmun et euerte made in ere{;}
+suo him folgede michel folk. Swo{135} kam a leprus. a sikman
+and onurede him and seyde. Lord. [f.131r] lord ha seide yef u
+wilt{;} u me micht wel makie hool of mine lepre. of mine euele.
+And ure lord him seide and sp{re}dde his hond. and tok his
+lepre{;} hic wille seide ure lord et u bi clensed. and al{}so
+rae he was i{}warisd of his maladie.
+
++N+u lordinges is is e miracle{140} et et godspel of te dai
+us tel. ac great is e tokni{n}gge. Se leprus signefiez o
+senuulle men. si lepre o se{n}ne{n}. et scab bi{}tokned o
+litle se{n}nen. si lepre be{}tokned o g{r}ete sennen et biedh
+diadliche. Ase so is lecherie. spusbreche. Gauelinge. Roberie.
+efte. Glutunie. drunkenesse. and alle o sennen urch wiche me
+liest o luue of gode{145} almichti and of alle his haleghen.
+urch S`cab nis nacht man and wyman deseiurd fram ma{n}nes
+felarede. Ne for o litle sennen. et noman hine ne mai loki.
+nis noon deseurd pardurableliche fram gode{;} ne fram holi
+chereche. for lepre is man deseurd of o co{m}painie of gode and
+of alle his angles. at is to sigge for diadliche{150} senne.
+
+[f.131r] Nu ye habbet i{}herd e miracle and wet hit
+be{}tokned. Nu loke we yef we bie clene of ise lepre. at is
+to siggen of diadliche senne. Se [leprus] liest e felarede of
+oer men{;} for se et sterft inne diadliche senne{;} so for
+liest e co{m}painie of gode. And yef ye bie clene{;} loke et
+ye ne falle nocht. et ye ne{155} bie deseuerd fram e felarede
+of gode al{}michti. urch none euele werkes urch none euele
+i{}wil. And yef ye bie lepr{us} urch diadliche senne. greded
+gode Merci{;} et o leprus yaf hele ine bodie{;} et he us
+yeue gostliche hele. in ure saule. Come to srifte for leted
+yure sennen and er of bie a{}soiled. anne sollie habbe o
+hele of{160} heuene. at is lif with uten ende.
+
+_Q{uo}d uob{is}. pr{est}are dig{netur}. p{er}._
+
+
+[Headnote: Domine, Salva Nos, Perimus]
+
++Dominica q{ua}rta post oct{avam} ep{iphanie}.+
+
+_++Ascendente ih{es}u i{n} nauiculam. secuti su{n}t eu{m}
+discipuli eius. Et ecce motus factus est magn{us} i{n} mari.
+Ita{165} ut nauicula op{er}iret{ur} fluctib{us}. Erat an{tem}
+illis{;} uent{us} {con}trarius._
+
+[f.131v] We redeth i e holi godspelle of to dai at ure
+lord ih{es}u c{ri}st yede one time in to ane ssipe and ise
+deciples mid him in{}to e s. And so hi were i{n} o ssipe so
+a{}ros a great te{m}peste. of winde. And ure lord was i{}leid
+him don to slepe. ine o{170} ssipe. er ane is tempeste
+a{}rs. Hise deciples hedde g{re}t drede of ise te{m}peste. so
+a{}wakede hine. and seiden to him. lord saue us{;} for we
+p{er}isset. And ha wiste wel et hi ne hadde nocht gode beleaue
+ine him{;} o seide to hem. wat dret yw folk of litle beliaue.
+o a{}ros up ure lord and tok ane wynd and to s{;} and al{}so
+rae hit was{175} stille. And al{}se o men et weren in o
+ssipe hedde i{}seghe o miracle so awondrede hem michel. is is
+si vaire miracle et et godspel of te day us tel. ere{}fore
+sal hure be{}liaue bie e betere a{}strenged. Ine swiche lorde
+et siche miracle mai do and do wanne he wile. Ac hit is us
+nyede et se et sucurede he{m} ine a p{er}il{;} et{180} us
+sucuri ine [f.131v] ure niedes. et we clepie to him et ha us
+helpe. and he hit wille do bleeliche. yef we him bisecheth
+merci mid good i{}wille al{}so him seluen seith bi e holi
+writes.
+
+_Salus p{o}p{u}li ego su{m}. [&] cet{er}a._ Hic am ha sei helere
+of e folke. wanne hi to me clepiedh ine hire sorghen. and ine
+hire niedes hic hi sucuri{185} and beneme hem al here euel
+with{}ute ende. Grede we to him merci sikerliche. yef se deuel
+us wille a{}cu{m}bri urch senne. urch p{r}ede oer urch
+an{}vie. oer urh wree. oer urch oer manere of diadliche
+senne g{r}ede we to him Merci. and sigge we him lord sauue us
+et we ne p{er}issi. and et he us deliuri of alle eueles. and
+et ha{190} yef us swiche werkes to done in ise wordle{;} et
+o saulen of us mote bien isauued a domes dai. and gon to o
+blisce of heuene. _Q{uo}d ip{s}e pr{est}are d{ignetur}._
+
+
++D{omi}nica In sexagesima. S{er}mo.+
+
+[Headnote: Ite et Vos in Vineam Mean]
+
+_++Simile est regnu{m} celoru{m} ho{min}i pat{ri}familias.
+qui_{195} _exijt p{ri}mo mane {con}ducere op{er}arios in uineam
+suam._
+
+[f. 132r] ++Hure lord godalmichti to us speke ine o holi
+godespelle of te day. and us seaweth one forbisne. et yef we
+uilleth don his seruise. e`t we sollen habbe{200} o mede wel
+griat ine heuene. For so seyth ure lord ine o godspelle of to
+dai. et on goodman was. at ferst uut{}yede bi e Moreghen for
+to here werkmen in to his wi{n}yarde. for ane peny of forewerde.
+and al{}so he hedde i{}mad ise forewerde{;} so ha sente hi into
+his wynyarde. so ha dede at undre{n} and at midday al{}so. o
+at hit was{205} a{}yen an euen{;} so ha ka{m} into e
+Marcatte. so he fond werkmen et were idel. o seyde he to hem.
+W bie ye idel{;} and hie answerden{;} and seyde. lord{;} for
+we `ne fonden te dai at us herde. Go nu ha seide se godeman
+into mine wynyarde{;} and hic at richt is{;} yu sal yeue. os
+yede into ise wynyarde. mid o ore. o et hi wel{210} euen.
+o seide e lord to his sergant. Clepe o werkmen a{n}d yeld hem
+here trauail. and a{}gyn to hem at comen last, and go al to o
+ferste. yef eue[f 132r]riche of hem ane peny.
+
+Se sergant dede es lordes co{m}ma{n}dem{en}t. so paide o
+werkmen and yaf euerich ane peny. And so hi seghen o et bi e
+Morghen waren i{}comen. et{215} hi et waren last i{}cume.
+Hedde{n} here euerich ane peny{;} o we{n}den hi more habbe{;}
+o gruchchede hi a{}menges hem. and seyden. os laste on ure
+habbe i{}travailed. and u his makest velaghes to us. et
+habbeth al{}deai i{}bye ine ine wynyarde. and habbet i{}oled
+e berdene of o pine. and of o hete of al o daie. o
+ansuerede se gode man{220} to on of hem. Frend ha seide ine do
+e noon unricht. Wat for i{n}gketh at hic do min i{}wil{;}
+a{n}d al{}so ure lord hedde i{}told ise forbisne{;} so he seide
+efter{}ward. so sulle o uerste bie last{;} and o laste ferst.
+Fele bie i{}clepede{;} ac feaue bie i{}corn.
+
+Nu i{}here e signefiance. es godeman{;} be tockne
+godalmichti ure lord. Se{225} winyard be{}tockne. e seruise
+of ure lorde. e werkmen. be tockne alle o et do cristes
+seruise. [f.132v] o tides of o daie{;} be{}tokne e time of
+is world. Bie e Morghen i{}herde ure lord werkmen in{}to his
+winyarde. o ha sente e pat{ri}arches. ate begininge of is
+wordl. ine is seruise. et urch gode beleau him seruede. and
+seden{230} his techi{n}ge to alle o et hi hedden hit to
+siggen. Al{}so at undren. and at midday. i{}herede he werkmen
+into is winyarde. o ha sente be o time et Moyses was a{n}d
+aaro{n}. and i e time of his p{ro}phetes dede he mani god man
+i{n}{}to his seruise{;} et urch griate luue to him helden. and
+deden his seruise. To yenes a{n} euen{;} godalmichti{235}
+i{}hierde werkmen in{}to his winyarde. o at he alast of is
+wordle naam fles and blod ine e Maidene sei{n}te Marie. and
+seauede ine is world. o fond he Men. et al day hedden i{}be
+idel. Werefore he fond et heen folk et be o time et was
+i{}go{;} hedden i{}be ut of godes be{}liaue. and of his luue.
+and of his seruise. Hi ne hedden{240} nocht i{}be idel
+[f.132v] for to done o deueles werkes.
+
+Ac ere{}fore seith et godspel et hedden i{}be idel{;} o et
+hi nedden bi{}leued ane god{}almichti. ne him louie ne hi{m}
+serui. For al at is ine is wordle. et man is. bote yef ha
+luuie godalmichti. and hi{m} serui{;} al hit him may e{n}che
+for lore and idelnesse. o a{}resunede ure lord e paens{245}
+be ise apostles. vre{}fore hi hedde{n} i{}be so longe idel. o
+et hi ne hedden i{}be in his seruise{;} o ansuerden e
+pae{n}s{;} et non ne hedden i{}herd hij. et is to sigge et hi
+ne hedden neuer te i{}heed p{ro}ph{et}e ne a{}postle ne prechur.
+et hem seaude ne hem tachte hu i{}solden ine gode beleue ne him
+serui. Go a seide ure lord inte mine{250} winyarde. et is
+inte mine beleaue. and hic yw sal yeue yure peni et is
+heueriche blisce. o heen men yeden be a daghen into cristes
+seruise{;} and we et of hem bie i{}cume. and habbe cristendom
+under fonge{;} bie i entred i{n} to cristes seruise ere fore
+we sollen habbe ure peni et is e blisce of heuene. [f.133r]
+also wel ase{255} o et comen bi e Morghen. for al so we
+hopie for te habbe heueriche blisce{;} ase o pat{ri}arches and
+o p{ro}ph{et}es. and o apostles and o gode men et hwile{m}
+ine is world godalmichti s{er}ueden.
+
+So as we habe i seid of diuers wordles. et god almichti dede
+werkmen into his winyarde{;} so we mowe sigge of o elde of
+eueriche me{n}.{260} For godalmichti de werkm{en} into his
+winyarde bi e Morghen. Wanne ha clepe of swiche er bie into
+his seruise ine here childhede. Wanne hi of is world wende.
+beswo et hi ne be ine no diadlich senne. At undren ha se{n}t
+men in to his winyarde. et a turne into his s{er}uise. of age
+of man. At Middai wanne o dai is{265} aler hotestd be tokned
+o men of .xxx^ti. wyntre. oer of furti. for e nat{ur}e of Man
+is of greater stre{n}ge and of greater hete ine o age. Se euen
+bi tockne. elde of Man. et is se ende of e liue. Vre lord de
+werkmen into his winyarde a genes o e[f.133r]uen{;} Wanne
+fele ine here elde wende ut of here senne i{n} to cristes
+seruise. As so{270} solle hi habbe o blisce of heuene{;} ase
+o et ferst come{n} into e winyyarde. Nocht for an for ise
+griate bunte et ure iord yef ne solde no man targi for to
+wende to godalmichti ne him to serui. for al so seid et holi
+writ et now ne wot ane dai of his diae. for Man mai longe
+liues wene and ofte him leghe se wre{n}ch.
+
+Nu gode men{275} ye habbe i herd et godspel and e forbisne.
+Nu loke yef ye bie with inne o winyarde. et is et yef ye
+bie ine godes seruise yef ye bie with ute diadliche senne yef
+ye hatied at he hate. yef ye luuie et he luue. and do et
+he hot. and but ye do{;} ye bie hut of his winyarde. e is ut
+of his seruise. and ye do et ure lord ht, so ye{280} of
+serue ane peni. et `is heueriche blisce. ye of s{er}ue et
+good et noon herte ne may i{}enche ne noon yare i here ne
+tunge telle. o blisce et god [f.133v] halt alle o et hine
+luuie. ider lord granti us to cumene. _Q{uo}d ipse pr{est}are
+dignet{ur}. p{er}._
+
+ [Linenotes:
+ 224. On margin, Multi s{un}t uocati{;} p{auci}. ||
+ 235._an_] _[-a]_ MS. || 278._he he_ MS.]
+
+
+
+
+ OXFORD
+ PRINTED AT THE CLARENDON PRESS
+ BY HORACE HART, M.A.
+ PRINTER TO THE UNIVERSITY
+
+
+ * * * * *
+ * * * *
+ * * * * *
+
+[Design of the e-text:
+
+Lines of prose have been shortened for readability. The original line
+numbers are shown in {braces} within the text. Mid-line caesuras are
+marked as in the original, with additional space.
+
+Page numbers from the source MSS are shown as printed--inline in the
+prose passages, marginal in verse--with their original brackets. Page
+breaks in verse were marked with a simple line|.
+
+In Linenotes and Collations, single | and double || lines have been
+added by the transcriber where the original used extra space between
+entries.
+
+Several selections offer parallel readings from two or more MSS,
+originally printed on facing pages. These parallel readings are shown
+in sequence, with differing amounts of indentation; long prose passages
+have been broken into smaller units for easier comparison.
+
+
+Editorial material:
+
+As explained in the editor's Introduction, "Additions are made within
+square brackets, and interlineations are printed between accents."
+Brackets added by the transcriber are also used to enclose footnotes and
+similar multi-line blocks of text. The `accents occur in pairs, and are
+used nowhere else. Some selections use *asterisks*, also in pairs.
+
+In notes and other editorial material, _lines_ represent italics.
+Headnotes were retained only when they contain text that does not appear
+elsewhere on the page.
+
+
+Errors and Inconsistencies:
+
+A few Linenotes were separated by semicolons (;) instead of extra space;
+these have been regularized to | lines.
+
+Line numbers are in multiples of 5. Both in the e-text and in the
+original book, variations in line number are for mechanical reasons
+such as unusually long lines, or to avoid collision with marginal folio
+numbers.
+
+When a new selection began at mid-page, linenotes were sometimes
+identified by selection number. These were randomly printed in upper or
+lower case, as "XVII" or "xvii".]
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Selections from early Middle English,
+1130-1250, by Various
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SELECTIONS--EARLY MIDDLE ENGLISH ***
+
+***** This file should be named 26413-8.txt or 26413-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+ https://www.gutenberg.org/2/6/4/1/26413/
+
+Produced by Louise Hope, David Starner and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties. Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research. They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement. See
+paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works. See paragraph 1.E below.
+
+1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States. If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed. Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work. You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change. If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges. If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form. However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+ the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+ you already use to calculate your applicable taxes. The fee is
+ owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+ has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+ Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments
+ must be paid within 60 days following each date on which you
+ prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+ returns. Royalty payments should be clearly marked as such and
+ sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+ address specified in Section 4, "Information about donations to
+ the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+ you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+ does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+ License. You must require such a user to return or
+ destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+ and discontinue all use of and all access to other copies of
+ Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+ money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+ electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+ of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+ distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from. If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation. The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund. If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations. Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+ Dr. Gregory B. Newby
+ Chief Executive and Director
+ gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment. Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements. We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance. To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+ https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/26413-8.zip b/26413-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..3fa7375
--- /dev/null
+++ b/26413-8.zip
Binary files differ
diff --git a/26413-h.zip b/26413-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..6b7064e
--- /dev/null
+++ b/26413-h.zip
Binary files differ
diff --git a/26413-h/26413-h.htm b/26413-h/26413-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..152de37
--- /dev/null
+++ b/26413-h/26413-h.htm
@@ -0,0 +1,21356 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
+"http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
+
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
+
+<head>
+<title>Selections from Early Middle English</title>
+<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8" />
+
+
+<style type = "text/css">
+
+body {margin-left: 10%; margin-right: 10%;}
+
+div.maintext {margin-top: 4em; margin-bottom: 4em;}
+div.lambeth, div.bestiary {margin: 0;}
+
+hr {width: 80%; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; text-align: center;}
+hr.tiny {width: 20%;}
+
+sup, sub {font-size: 75%; line-height: 50%;}
+
+em {font-style: normal; letter-spacing: .17em; padding-left: .17em;}
+big {font-size: 133%; line-height: 50%; padding-left: .1em;
+font-weight: normal; font-style: italic;}
+div.lambeth b, div.bestiary b {color: #C00; background-color: inherit;}
+
+a.tag {text-decoration: none; vertical-align: .3em; font-size: 80%;
+padding-left: .25em; line-height: .1em;}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6 {text-align: center; font-style: normal;
+font-weight: normal; line-height: 1.5; margin-top: .5em;
+margin-bottom: .5em;}
+
+h1 {font-size: 200%;}
+h2 {font-size: 175%;}
+h3 {font-size: 150%; clear: both;}
+h4 {font-size: 120%; clear: both;}
+div.maintext h3, div.maintext h4 {margin-top: 3em; margin-bottom: 1em;}
+h5 {font-size: 100%;}
+div.maintext h5, div.endnote h5
+{margin-top: 1.5em; margin-bottom: .75em;}
+div.maintext h4 + h5 {margin-top: 1em;}
+div.maintext table h5 {line-height: 1.2; margin-top: .5em;
+margin-bottom: .5em;}
+div.endnote h5 {font-weight: bold;}
+h6 {font-size: 85%;}
+
+p {margin-top: .5em; margin-bottom: 0em; line-height: 1.2;}
+
+p.illustration {text-align: center; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;}
+p.inset {margin-right: 2em; margin-left: 2em;}
+
+p.center {text-align: center;}
+p.right {text-align: right; margin-right: 2em;}
+p.hanging {margin-left: 4em; text-indent: -2em;}
+
+
+/* all sidenotes */
+
+.sidenote {line-height: normal; font-size: 86%;}
+span.sidenote {float: right; clear: right;}
+
+/* headnotes */
+
+p.headnote, div.verse p.headnote, div.prose p.headnote
+{margin: 1em 0% .5em -12.5%; text-indent: 0;}
+span.headnote {padding: .3em 2em .2em; border: 1px solid #CCC;
+font-variant: small-caps;}
+
+/* verse selections */
+
+div.verse {margin: .5em 0;}
+div.verse p {margin-top: 0; margin-left: 6em; text-indent: -4em;}
+div.verse p.prose {margin-left: 0; text-indent: 0;}
+div.verse p.indent {margin-left: 7em;}
+div.verse p.deepset {margin-left: 18em;}
+div.verse p.outset {text-indent: -6em;}
+div.verse p.stanza {margin-top: 1em;}
+
+div.verse p.missing {margin-left: 4em; text-indent: 0;
+letter-spacing: 1.5em;}
+
+div.verse p.dropcap {float: left; padding-right: 2em; font-size: 2.2em;
+margin-left: 1em; margin-top: -.1em; margin-bottom: -.5em;
+text-indent: 0;}
+div.verse p.dropcap.indent {margin-left: 1.4em;}
+div.verse p.dropcap.stanza {margin-top: .5em;}
+
+div.verse p.sidenote {clear: both; margin: 1em 4em; text-indent: 0;}
+
+div.verse span.sidenote {padding-left: .5em; padding-bottom: 0.25em;
+margin-top: .5em; width: 20%;}
+div.verse span.sidenote.orig {font-size: inherit; width: 25%;
+clear: none;}
+
+span.linenum {position: absolute;
+font-style: normal; font-weight: normal; text-indent: 0;
+font-size: 80%; padding-top: .2em; text-align: right; right: 93%;}
+
+div.verse span.folionum {position: absolute;
+font-style: normal; font-weight: normal; text-indent: 0;
+font-size: 95%; padding-top: .1em; white-space: nowrap; left: 2%;}
+div.verse span.folionum:after {content: "]";}
+
+
+/* prose selections */
+
+div.prose {margin: .5em 0;}
+div.prose p, td.prose p {margin-left: 2em;}
+div.prose p.indent {margin-left: 4em;}
+
+div.prose p.missing {background-repeat: repeat-x;
+background-position: 0 67%; background-image: url("images/dot.gif");}
+
+span.dropcap {float: left; font-size: 2.2em; margin-top: -.1em;
+margin-bottom: -.5em; padding-right: .1em; text-indent: 0;}
+
+div.prose span.folionum, span.year {float: left;
+padding-right: .5em; padding-left: .5em;}
+.prose p.folionum {line-height: 1.2em; float: left;
+padding-right: .5em; padding-left: .5em;} /* div, table, td */
+
+span.year {clear: left; padding-top: .8em; font-size: 80%;}
+span.year.nopad {padding-top: .2em;}
+
+div.prose span.sidenote {margin: .5em 0 .25em 1em; padding: .5em;
+width: 25%; border: 2px solid #CCC; border-right: none;}
+
+span.tag {border-bottom: 1px dotted #666;}
+
+/* tables */
+
+table {margin-left: auto; margin-right: auto; margin-top: 1em;
+margin-bottom: 1em;}
+table + table {margin-top: 0;}
+
+td {vertical-align: top; text-align: left; padding: .1em;}
+
+td.number {text-align: right;}
+table.toc td.number {white-space: nowrap;}
+
+table.corrigenda td {font-size: 92%; padding-left: 1em;}
+
+
+/* parallel texts */
+
+table.verse, table.prose {font-size: 92%;}
+table.verse td, table.prose td {padding: 0 1em 0 0; width: 50%;}
+
+table.verse p {margin-top: 0; margin-left: 3em; text-indent: -3em;}
+table.verse p.indent {margin-left: 4em;}
+table.verse p.deepset {margin-left: 50%;}
+table.verse p.outset {text-indent: -5em;}
+table.verse p.stanza {margin-top: 1em;}
+
+table.verse p.missing {margin-left: 2em; text-indent: 0;
+letter-spacing: 1.5em;}
+
+table.verse p.dropcap {float: left; padding-right: 1.5em;
+font-size: 2.2em; margin-left: 0; margin-top: -.1em;
+margin-bottom: -.5em; text-indent: 0;}
+table.verse p.dropcap.stanza {margin-top: .25em;}
+
+table.prose p {margin-top: 0;}
+table.prose p.break {margin-top: 1em;}
+
+td.rightside span.linenum {right: 2%;}
+
+
+table.ancren {border-collapse: collapse;}
+table.ancren td.prose {width: 55%;}
+table.ancren td.sidenote {padding: 1em 0 0 3em;}
+table.ancren td.collation {font-size: 83%; padding: 1em 0 0 1em;}
+
+td.collation p {margin: 0; text-indent: 0;}
+
+
+/* conditional */
+
+table.toc p {margin-top: 0em; margin-left: 2em;
+text-indent: -2em; line-height: normal;}
+table.toc p.hanging {margin-left: 4em;}
+
+
+/* text formatting */
+
+span.firstword {font-variant: small-caps;}
+span.gap {letter-spacing: 1em;}
+span.float {float: left;}
+
+.smallroman {text-transform: lowercase; font-variant: small-caps;}
+.smallcaps {font-variant: small-caps;}
+.smaller {font-size: 88%;}
+.smallest {font-size: 75%;}
+.extended {letter-spacing: 0.2em;}
+
+/* page number */
+
+span.pagenum {position: absolute; right: 2%; font-size: 90%;
+font-weight: normal; font-style: normal; text-align: right;
+text-indent: 0em;}
+span.pagenum.left {right: 95%;}
+
+
+/* correction popup */
+
+ins.edcorr {text-decoration: none; border-bottom: thin dotted blue;}
+ins.mycorr {text-decoration: none; border-bottom: thin dotted red;}
+
+/* Transcriber's Note */
+
+.mynote {background-color: #DDE; color: #000;
+font-family: sans-serif; font-size: 90%;}
+
+div.mynote {margin: 1em 5%; padding: .5em 1em 1em;}
+p.mynote {margin: 1em 5%; padding: 1em;}
+span.mynote {padding: .1em .25em;}
+.mynote a {text-decoration: none;}
+
+div.endnote {padding: .5em 1em 1em; margin: 2em 1em;
+border: 3px ridge #A9F;
+font-family: sans-serif; font-size: 90%;}
+
+</style>
+</head>
+
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Selections from early Middle English,
+1130-1250, by Various
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Selections from early Middle English, 1130-1250
+ Part I: Texts
+
+Author: Various
+
+Editor: Joseph Hall
+
+Release Date: August 24, 2008 [EBook #26413]
+
+Language: English
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SELECTIONS--EARLY MIDDLE ENGLISH ***
+
+
+
+
+Produced by Louise Hope, David Starner and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+<div class = "mynote">
+<p><a name = "start" id = "start">This e-text</a> includes characters
+that will only display in UTF-8 (Unicode) file encoding, including but
+not limited to:</p>
+
+<p class = "inset">
+Ȝ, ȝ (yogh)<br />
+⁊ (Tironian ampersand)<br />
+þ̵ (thorn with stroke&mdash;also see below)<br />
+ę (e with tail, “e caudata”)<br />
+ẏ (y with over-dot)</p>
+
+<p>All but the first three are rare, or occur only in notes.</p>
+
+<p>If any of these characters do not display properly, or if the
+apostrophes and quotation marks in this paragraph appear as garbage,
+make sure your text browser’s “character set” or “file encoding” is set
+to Unicode (UTF-8). You may also need to change your browser’s default
+font.</p>
+
+<p>The inverted semicolon <img src = "images/semicolon.gif" width = "13"
+height = "22" alt = ";" /> is represented as an oversized semicolon
+<big>;</big>. A half-width space&mdash;shown here in red&mdash; <span
+style = "color: red; background-color: red;">&#x200A;</span> was used in
+some selections to separate a main word from its pre&#x200A;fix. It may
+not display accurately in all browsers. Note that because of font
+availability, “thorn with stroke” is shown as separate characters,
+þ&nbsp;or Þ with combining&nbsp;-. If your browser can display the
+single-character forms &#xA764; and &#xA765; (hex A764 and A765), and
+you are comfortable editing html files, feel free to replace them
+globally.</p>
+
+<p>A few selections use additional, very unusual letters that will be
+explained as they appear.</p>
+
+<p>The Notes were published in a separate volume, in preparation at the
+time this e-text was produced (August 2008). For each selection, the
+paragraph describing the MSS. has been summarized from these Notes;
+additions or omissions shown by ellipses or brackets according to
+the usual rules for academic quotation.</p>
+
+<p>Errors are marked with mouse-hover <ins class = "mycorr" title =
+"like this">popups</ins>. Further details about the format of this
+e-text and the original book, including handling of parallel texts, are
+at the <a href = "#format">end of the e-text</a>.</p>
+</div>
+
+
+<h1>SELECTIONS FROM<br />
+EARLY MIDDLE ENGLISH<br />
+1130-1250</h1>
+
+<h6>EDITED WITH INTRODUCTIONS AND NOTES</h6>
+
+<h6>BY</h6>
+
+<h4 class = "extended">JOSEPH HALL</h4>
+
+<h6><span class = "smallcaps">M.A., Hon. D.Litt.</span>, Durham
+University</h6>
+
+<p>&nbsp;</p>
+
+<hr />
+
+<h4 class = "extended">PART I: TEXTS</h4>
+
+<hr />
+
+<p>&nbsp;</p>
+
+<h3 class = "extended">OXFORD</h3>
+
+<h4 class = "extended">AT THE CLARENDON PRESS</h4>
+
+<h6>M CM XX</h6>
+
+<p>&nbsp;<br />&nbsp;</p>
+
+<a name = "pageii" id = "pageii"> </a>
+
+<h5>OXFORD UNIVERSITY PRESS</h5>
+
+<h6>LONDON &nbsp; EDINBURGH &nbsp; GLASGOW &nbsp; NEW YORK<br />
+TORONTO &nbsp; MELBOURNE &nbsp; CAPE TOWN &nbsp; BOMBAY<br />
+<em>HUMPHREY MILFORD</em><br />
+<span class = "smaller">PUBLISHER TO THE UNIVERSITY</span></h6>
+
+
+<div class = "maintext">
+
+<span class = "pagenum">iii</span>
+<a name = "pageiii" id = "pageiii"> </a>
+
+<h3><a name = "preface" id = "preface">PREFACE</a></h3>
+
+<p><span class = "firstword">Some</span> of the texts in this book have
+already appeared in the Specimens of Early English edited by the Rev.
+Richard Morris. But Nos. i, ii, iv, vii, xiii and xv are new, the
+important shorter pieces, Nos. vi, viii, xvi, xviii, xxi and xxiii, are
+printed in full, and some, as Nos. viii and ix, are taken from
+additional or better manuscripts. The pieces are arranged tentatively in
+what appears to be the chronological order of their composition, but
+Nos. xix and xvii should have come before the Ancrene Wisse, and No. vii
+has been placed next to the Proverbs of Alfred, from which it appears to
+be derived. It is hoped that those who study the older book will find in
+the present one a useful supplement.</p>
+
+<p>The texts follow the manuscripts in all details. The syntax being
+comparatively simple, there is not much to be gained by modern
+punctuation, and that of the manuscripts has gained a fresh importance
+from theories which have been founded upon it. Where obvious mistakes
+have been corrected in the text, notice is always given in the
+footnotes. Additions are made within square brackets, and
+interlineations are printed between accents.</p>
+
+<p>My best thanks are due to the custodians of the libraries for the
+facilities which with uniform kindness they extended to me in the
+collation of the manuscripts.</p>
+
+<p class = "right">J. H.</p>
+
+<p class = "hanging"><span class = "smallcaps">Woodstock</span>,<br />
+<i>January, 1920</i>.</p>
+
+
+<a name = "pageiv" id = "pageiv"> </a>
+
+<span class = "pagenum">v</span>
+<a name = "pagev" id = "pagev"> </a>
+
+<h4><a name = "contents" id = "contents">TABLE</a><br />
+<span class = "smallest">OF</span><br />
+<span class = "smaller">PIECES AND MANUSCRIPTS</span></h4>
+
+<table class = "toc" summary = "table of contents">
+<tr>
+<td class = "number smaller" colspan = "3">
+PAGE</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">I.</td>
+<td><a href = "#chap_I"><span class = "smallcaps">
+Worcester Fragments</span></a>
+<p class = "hanging">Worcester Cathedral Library, 174.
+</p></td>
+<td class = "number">1</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">II.</td>
+<td><a href = "#chap_II"><span class = "smallcaps">
+Saint Godric’s Hymns</span></a>
+<p class = "hanging">British Museum, Royal 5 F. vii.
+</p></td>
+<td class = "number">5</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">III.</td>
+<td><a href = "#chap_III"><span class = "smallcaps">
+The Peterborough Chronicle</span>
+(<span class = "smallroman">A.D.</span> 1132-1154)</a>
+<p class = "hanging">Bodleian, Laud Misc. 636.
+</p></td>
+<td class = "number">5</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">IV.</td>
+<td><a href = "#chap_IV"><span class = "smallcaps">
+Charter of Henry the Second</span></a>
+<p class = "hanging">B. M., Harleian Charter iii B. 49.
+</p></td>
+<td class = "number">11</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">V.</td>
+<td><a href = "#chap_V"><span class = "smallcaps">
+A Parable</span></a>
+<p class = "hanging">B. M., Cotton Vespasian A. xxii.
+</p></td>
+<td class = "number">12</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">VI.</td>
+<td><a href = "#chap_VI"><span class = "smallcaps">
+The Proverbs of Alfred</span></a>
+<p class = "hanging">Jesus Coll. Oxford, Arch. E. 29.
+</p></td>
+<td class = "number">18</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">VII.</td>
+<td><a href = "#chap_VII"><span class = "smallcaps">
+Memento Mori</span></a>
+<p class = "hanging">Same as No. VI.
+</p></td>
+<td class = "number">29</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">VIII.</td>
+<td><a href = "#chap_VIII"><span class = "smallcaps">
+Poema Morale</span></a>
+<p class = "hanging">Lambeth, 487.</p>
+<p class = "hanging">B. M., Egerton 613.</p>
+<p class = "hanging">Trinity Coll. Camb., B. 14. 52.</p>
+</td>
+<td class = "number">30, 31</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">IX.</td>
+<td><a href = "#chap_IX"><span class = "smallcaps">
+Ancrene Wisse A</span></a>
+<p class = "hanging">Corpus Christi Coll. Camb., 402.</p>
+<p class = "hanging">Caius Coll., 234.</p>
+</td>
+<td class = "number">54, 55</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "number">
+<span class = "pagenum">vi</span>
+<a name = "pagevi" id = "pagevi"> </a>
+IX.</td>
+<td><a href = "#chap_IX_b"><span class = "smallcaps">
+Ancrene Wisse B</span></a>
+<p class = "hanging">Corpus MS., as before.</p>
+<p class = "hanging">B. M., Cotton Nero A. xiv, with passages from
+C inserted between asterisks.</p>
+<p class = "hanging">Variants upon MS. Nero from B. M., Cotton Titus
+D.&nbsp;xviii (without any indicating letter) and B. M., Cotton
+Cleopatra C.&nbsp;vi (=&nbsp;C). B indicates agreement of T and C as
+against&nbsp;N.</p>
+</td>
+<td class = "number">60, 61</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "number">X.</td>
+<td><a href = "#chap_X"><span class = "smallcaps">
+In Diebus Dominicis</span></a>
+<p class = "hanging">Lambeth, 487.
+</p></td>
+<td class = "number">76</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">XI.</td>
+<td><a href = "#chap_XI"><span class = "smallcaps">
+Hic Dicendum est de Propheta</span></a>
+<p class = "hanging">Same as for No. X.
+</p></td>
+<td class = "number">79</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">XII.</td>
+<td><a href = "#chap_XII"><span class = "smallcaps">
+Sermons for Palm Sunday and Easter Day</span></a>
+<p class = "hanging">Trinity Coll. Camb., B. 14. 52.
+</p></td>
+<td class = "number">82</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">XIII.</td>
+<td><a href = "#chap_XIII"><span class = "smallcaps">
+Vices and Virtues</span></a>
+<p class = "hanging">B. M., Stowe 34.
+</p></td>
+<td class = "number">88</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">XIV.</td>
+<td><a href = "#chap_XIV"><span class = "smallcaps">
+Laȝamon</span></a>
+<p class = "hanging">B. M., Cotton Caligula A. ix.</p>
+<p class = "hanging">B. M., Cotton Otho C. xiii.</p>
+</td>
+<td class = "number">94, 95</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">XV.</td>
+<td><a href = "#chap_XV"><span class = "smallcaps">
+Orm</span></a>
+<p class = "hanging">Bodleian, Junius 1.
+</p></td>
+<td class = "number">112</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">XVI.</td>
+<td><a href = "#chap_XVI"><span class = "smallcaps">
+Sawles Warde</span></a>
+<p class = "hanging">Bodleian, 34 (to l.&nbsp;339, p. 127).</p>
+<p class = "hanging">B. M., Royal 17 A. xxvii (from l.&nbsp;339, p. 127
+to end).</p>
+</td>
+<td class = "number">117</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">XVII.</td>
+<td><a href = "#chap_XVII"><span class = "smallcaps">
+Saint Katherine</span></a>
+<p class = "hanging">B. M., Royal 17 A. xxvii.
+</p></td>
+<td class = "number">128</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">XVIII.</td>
+<td><a href = "#chap_XVIII"><span class = "smallcaps">
+The Orison of our Lady</span></a>
+<p class = "hanging">B. M., Cotton Nero A. xiv.
+</p></td>
+<td class = "number">132</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "number">
+<span class = "pagenum">vii</span>
+<a name = "pagevii" id = "pagevii"> </a>
+XIX.</td>
+<td><a href = "#chap_XIX"><span class = "smallcaps">
+Saint Juliana</span></a>
+<p class = "hanging">B. M., Royal 17 A. xxvii.</p>
+<p class = "hanging">Bodleian, 34.
+</p></td>
+<td class = "number">138, 139</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">XX.</td>
+<td><a href = "#chap_XX"><span class = "smallcaps">
+The Owl and the Nightingale</span></a>
+<p class = "hanging">Jesus Coll. Oxford, Arch. E. 29.</p>
+<p class = "hanging">B. M., Cotton Caligula A. ix.</p>
+</td>
+<td class = "number">148, 149</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">XXI.</td>
+<td><a href = "#chap_XXI"><span class = "smallcaps">
+The Bestiary</span></a>
+<p class = "hanging">B. M., Arundel 292.</p>
+</td>
+<td class = "number">176</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">XXII.</td>
+<td><a href = "#chap_XXII"><span class = "smallcaps">
+Genesis and Exodus</span></a>
+<p class = "hanging">Corpus Christi Coll. Camb., 444.</p>
+</td>
+<td class = "number">197</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number">XXIII.</td>
+<td><a href = "#chap_XXIII"><span class = "smallcaps">
+Kentish Sermons</span></a>
+<p class = "hanging">Bodleian, Laud Misc. 471.</p>
+</td>
+<td class = "number">214</td>
+</tr>
+</table>
+
+
+<a name = "pageviii" id = "pageviii"> </a>
+<h4><a name = "corrigenda" id = "corrigenda">CORRIGENDA</a></h4>
+
+<p class = "mynote">
+The listed corrections have been made in the text and marked with
+mouse-hover popups <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘liek this’">like this</ins>.</p>
+
+<table class = "corrigenda" summary = "editor’s corrections">
+<tr>
+<td>&nbsp; &nbsp; 1/17</td>
+<td>[nu beoþ]</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>&nbsp; &nbsp; 2/30</td>
+<td>[fei]ȝe</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>&nbsp; 11/1</td>
+<td><i>þ</i>urh &nbsp; MS kurh</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>&nbsp; 12/15</td>
+<td>alisendnesse</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>&nbsp; 14/58</td>
+<td>fi<i>lio</i></td>
+</tr>
+<tr>
+<td>&nbsp; 17/162</td>
+<td>d<i>escendi</i></td>
+</tr>
+<tr>
+<td>&nbsp; 83/32</td>
+<td>For v<i>iam</i> p<i>ro</i> read v<i>estimenta</i>
+p<i>rosternebant</i></td>
+</tr>
+<tr>
+<td>&nbsp; 85/79</td>
+<td>s<i>e</i>cla</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>&nbsp; 87/161</td>
+<td>Omit words in brackets at beginning of line</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>150/16</td>
+<td>þat</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>152/57</td>
+<td>wit</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>154/104</td>
+<td>bysemar</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>160/183</td>
+<td>nyht</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>160/185</td>
+<td>vych</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>160/191</td>
+<td>quaþ</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>166/289</td>
+<td>In footnote, Þule</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>167/289</td>
+<td><ins class = "mycorr" title = "this footnote already exists">
+In footnote, Þule</ins></td>
+</tr>
+<tr>
+<td>167/310</td>
+<td>eue</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>168/336</td>
+<td>Murehþe ilyche</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>168/339</td>
+<td>holy</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>221/248</td>
+<td>iheed <i>for</i> ihee[r]d</td>
+</tr>
+</table>
+
+<span class = "pagenum">1</span>
+<a name = "page1" id = "page1"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_I" id = "chap_I">
+I. WORCESTER FRAGMENTS</a></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“Worcester Cathedral Library, 174.... Its contents are ...
+(2)&nbsp;the scrap here marked A; (3)&nbsp;the pieces B and C with five
+more fragments of the same poem. A&nbsp;completes the page on which the
+glossary ends, and B is on the verso of the leaf. The leaves have been
+slightly shorn at one side and reduced at top and bottom, but probably
+to no great extent: the conjectural complement, which is here printed
+within square brackets, is for the most part fairly obvious, the more so
+as portions of the lost letters often remain. The whole MS. is in the
+same large square hand, but the pieces in verse, which are written
+continuously, like prose, are less carefully executed. The handwriting
+is of the second half of the twelfth century, perhaps about 1180 A.D.
+The Latin headings are not in the MS.”</p>
+</div>
+
+<h5 class = "smallcaps">A. Sicut Oues absque Pastore</h5>
+
+<div class = "verse">
+
+<span class = "folionum">f. 63 r</span>
+
+<p class = "dropcap">[S]</p>
+<p><i>an</i>c<i>tus</i> beda was iboren her on breotene mid us ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+2. <i>writen</i>] [<i>bec</i>] Varnhagen.<br />
+3. <i>englisc</i>] <i>englise</i> MS.</span>
+
+<p>⁊ he wisliche [writen] awende</p>
+<p>þ̵ þeo englis<i>c</i> leoden þurh weren ilerde ·</p>
+<p>⁊ he þeo c[not]ten unwreih · þe questiuns hoteþ ·</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+þa derne diȝelnesse · þe de[or]wurþe is ·</p>
+<p>ælfric abbod þe we alquin hoteþ ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+7. [<i>fif</i>] V.</span>
+
+<p>he was bocare · ⁊ þe [fif] bec wende ·</p>
+<p>Genesis · Exodus · Vtronomius · Numerus · Leuiticus ·</p>
+<p>þ[urh] þeos weren ilærde ure leoden · on englisc ·</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+þet weren þeos biscop[es þeo] bodeden cristendom</p>
+
+<span class = "sidenote">
+11. <i>Ripum</i>] <i>Sipum</i> MS.<br />
+13. <i>Paulin</i>] [<i>Cwiche</i>]<i>lm</i> Wright.</span>
+
+<p class = "prose">
+wilfrid of <span class = "tag"><i>R</i>ipum</span> · Johan of beoferlai
+· Cuþb[ert] of Dunholme · Oswald of wireceastre · Egwin of heoueshame ·
+æl[dhelm] of malmesburi · Swiþþun · æþelwold · Aidan · Biern of
+wincæstre · <span class = "tag">[Pau]lin</span> of rofecæstre · S.
+Dunston · ⁊ S. ælfeih of cantore · buri&nbsp;·</p>
+
+<p><span class = "linenum">15</span>
+þeos læ[rden] ure leodan on englisc ·</p>
+<p>næs deorc heore liht · ac hit fæire glod ·</p>
+<p>[nu is] þeo leore forleten · ⁊ þet folc is forloren ·</p>
+<p><ins class = "edcorr" title =
+"corrected by editor from ‘nu beoþ’ without brackets">[nu beoþ]</ins>
+oþre leoden · þeo læ[reþ] ure folc ·</p>
+<p>⁊ feole of þen lorþeines losiæþ · ⁊ þ̵ folc forþ&#x200A;mid</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+Nu sæiþ [ure] drihten þus · <em>Sicut aq<i>ui</i>la
+p<i>ro</i>uocat</em></p>
+<p class = "outset">
+<em>pullos suos ad uolandu<i>m</i> · ⁊ sup<i>er</i> eo[s uolitat
+·]</em></p>
+
+<span class = "sidenote">
+22. <i>þis</i>] <i>þus</i> V.</span>
+
+<p>þis beoþ godes word to worlde asende ·</p>
+<p>þ̵ we sceolen fæier feþ [festen to him] ·</p>
+</div>
+
+<span class = "pagenum">2</span>
+<a name = "page2" id = "page2"> </a>
+
+<h5 class = "smallcaps">B. Homo Putredo et Filius Hominis Vermis</h5>
+
+<div class = "verse">
+
+<span class = "folionum">f. 63 v</span>
+
+<p class = "deepset">en earde ·</p>
+<p>⁊ alle þeo isceæftan · þe him to [s]cu[l]en ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+3. [<i>þe</i>]<i>ne</i> Buchholz. [<i>þon</i>]<i>ne</i> Haufe.</span>
+
+<p>⁊ mid muchele cre[fte · þe]ne mon he idihte ·</p>
+<p>⁊ him on ileide · lif ⁊ soule ·</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+Softliche he heo isom[nede] · ac þær biþ sor idol ·</p>
+<p>þ̵ bodeþ þ̵ bearn&nbsp;: þonne hit iboren biþ ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+7. <i>hit</i> [<i>greoneþ ond woan</i>]<i>eþ</i> B.</span>
+
+<p>hit [woan]eþ ⁊ mænet þeo weowe ·</p>
+<p>⁊ þene seoruhfule siþ · ⁊ þ̵ sori idol ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+9. [<i>⁊ li</i>]<i>came</i> H. &nbsp; [<i>hire li</i>]<i>came</i>
+Singer.</span>
+
+<p>þ̵ soule schal [⁊ li]came · sorliche idælen ·</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+forþon hit cumeþ weopinde · ⁊ woniende iwiteþ ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+11. [<i>D</i>]<i>eaþ</i> H., B. &nbsp; [<i>thonne D</i>]<i>eath</i>
+S.</span>
+
+<p>[swo D]eaþ mid his pricke · pineþ þene licame ·</p>
+<p>he walkeþ ⁊ wendeþ ⁊ woneþ [oftes]iþes ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+13. <i>wome</i> MS.</span>
+
+<p>he sæiþ on his bedde · wo me þ̵ ic libbe ·</p>
+<p>þ̵ æffre mine lif dawes · þus [lon]ge me ilesteþ ·</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+for heui is his greoning · ⁊ seorhful is his woaning ·</p>
+<p>⁊ al [biþ] his siþ · mid seorwe biwunden ·</p>
+<p>him deaueþ þa æren&nbsp;: him dimmeþ [þa] iȝen ·</p>
+<p>him scerpeþ þe neose · him scrinckeþ þa lippen ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+19. [<i>him ... skin</i>] no gap in MS.</span>
+
+<p>him scorteþ [þe] tunge · [him starkeþ his skin ·]</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+him trukeþ his iwit · him teoreþ his miht ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+21. <i>þe ban</i>] perhaps <i>he stan</i>.</span>
+
+<p>him coldeþ his [siden ·] liggeþ þe ban stille ·</p>
+<p>þonne biþ þ̵ soule&#x200A;hus · seoruhliche bereaued ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+23. [<i>at</i>] B., [<i>of</i>] H.</span>
+
+<p>[at] also muchele wunne · þe þer&#x200A;inne wunede ·</p>
+<p>þus biþ þæs bearnes · [bod]unge ifulled ·</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+þeo moder greoneþ · ⁊ þ̵ bearn woaneþ ·</p>
+<p>So biþ þeo [bu]rdtid · mid ba`le´wen imenged ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+27. In MS. the second half of this line is <i>sorhliche to dæl</i>...
+copied by mistake from the next line.</span>
+
+<p>so biþ eft þe feorþsiþ · Mid seoruwen al bewunden ·</p>
+<p>þonne þe licame ⁊ þe sowle · soriliche to[dæl]eþ&nbsp;:</p>
+<p>þonne biþ þ̵ wræcche lif · iended al mid sori siþ ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+30. [<i>fei</i>]<i>ge</i> Zupitza, [<i>bodi</i>]<ins class = "mycorr"
+title = "misprint for italic?">ge</ins>&nbsp;S.</span>
+
+<p><span class = "linenum">30</span>
+þonne biþ þe <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘[fei]ge’">[fei]ȝe</ins> ·
+iflut to þen flore ·</p>
+
+<span class = "pagenum">3</span>
+<a name = "page3" id = "page3"> </a>
+
+<p>he biþ eastward istreiht · he biþ sone stif ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+32. [<i>col</i>]<i>deþ</i> Z., [<i>hear</i>]<i>deth</i> S.</span>
+
+<p>he [col]deþ also clei · hit is him ikunde ·</p>
+<p>Mon hine met mid one ȝerde · ⁊ þa mol[de] seoþþen ·</p>
+<p>ne mot he of þære molde · habben na<i>m</i>more ·</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+þonne þ̵ rihte imet · [rih]tliche tæcheþ ·</p>
+<p>þonne liþ þe clei clot · colde on þen flore ·</p>
+<p>⁊ him sone from [fleoþ] · þeo he ær freome dude ·</p>
+<p>nulleþ heo mid honden · his heafod riht wen[den] ·</p>
+<p>heom þuncheþ þ̵ hore honden · swuþe beoþ ifuled ·</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+Gif heo hondleþ þe[ne d]eade · seoþþen his deaȝes beoþ igon ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+41. The last half of this line is due to l.&nbsp;43.</span>
+
+<p>sone cumeþ þ̵ wrecche wif · þe [forh]oweþ þene earfeþ siþ ·</p>
+<p>forbindeþ þæs dædan muþ · ⁊ his dimme eȝen ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+43. [<i>þonne</i>] H. &nbsp; [<i>Ec</i>] B. &nbsp;
+44.&nbsp;<i>þarinne</i>] [<i>þon</i>]<i>ne</i> S., [<i>In</i>]<i>ne</i>
+H., B.</span>
+
+<p>[þon]ne þet riche wif · forhoweþ þene earueþ siþ ·</p>
+<p>for ufel is þeo wrecche lufe · [þari]nne þeo un&#x200A;blisse cumaþ
+·</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+þonne besihþ þeo soule · sorliche to þen lich[ame ·]</p>
+</div>
+
+
+<h5 class = "smallcaps">C. Confabulabor cum Amaritudine Animae Meae</h5>
+
+<div class = "verse">
+
+<span class = "folionum">f. 64 r</span>
+
+<p>[<span class = "gap">&nbsp; &nbsp; </span>] þu me · þeo hwule þet ic
+wunede inne þe ·</p>
+<p>for þu were leas ⁊ lutiȝ · ⁊ u[n]riht lufedest ·</p>
+<p>Godnesse ⁊ riht · æfre þu onscunedest ·</p>
+<p>hwar is nu þe[o mo]dinesse · swo muchel þe þu lufedæst ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+5. [<i>pa</i>]<i>newes</i> Holthausen.</span>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+hwar beoþ nu þeo pundes · þurh [pa]newes igædered ·</p>
+<p>heo weren monifolde · bi markes itolde ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+7. <i>þe</i>] <i>e</i> in darker ink.</span>
+<p>hwar beoþ [nu] þeo Goldfæten · þeo þe Guldene · comen to þine honden
+·</p>
+<p>þin blisse is [nu] al agon · min seoruwe is fornon ·</p>
+<p>hwar beoþ nu þine wæde · þe þ[u] wel lufedest ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+10. [<i>sibbe</i>] no gap in MS.</span>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+hwar beoþ [sibbe ·] þe seten sori ofer þe ·</p>
+<p>beden swuþe ȝeorne · [þet] þe come bote ·</p>
+<p>heom þuþte alto longe · þ̵ þu were on liue ·</p>
+<p>for heo [we]ren grædie · to gripen þine æihte ·</p>
+
+<span class = "pagenum">4</span>
+<a name = "page4" id = "page4"> </a>
+
+<p>nu heo hi dæleþ heom imong · [heo] doþ þe wiþ&#x200A;uten ·</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+ac nu heo beoþ fuse · to bringen þe ut of huse,</p>
+<p>b[rin]gen þe ut æt þire dure · of weolen þu ært bedæled ·</p>
+<p>hwui noldest þ[u be]þenchen me · þeo hwile ic was innen þe ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+18. <i>semdest</i>] <i>scendest</i> S.</span>
+<p>ac semdest me mid sunne · fo[rþon] ic seoruhful eam ·</p>
+<p>weile þ̵ ic souhte · so seoruhfulne · buc ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+20. [<i>lo</i>]<i>kien</i> S., [<i>ma</i>]<i>kien</i> H., [<i>þe
+ma</i>]<i>kien</i> B.</span>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+noldest þ[u lo]kien lufe · wiþ ilærede men ·</p>
+<p>ȝiuen ham of þine Gode · þ̵ heo þe fo[re] beden ·</p>
+<p>heo mihten mid salm songe · þine sunne acwenchen ·</p>
+<p>Mid [ho]re messe · þine misdeden fore biddan ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+24. <i>leofli</i>[<i>c</i>] B.</span>
+<p>heo mihten offrian loc · leofli[che] for þe ·</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+swuþe deor wurþe lac · licame cristes ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+26. <i>þæne</i> Z., in MS. <i>þære</i>.</span>
+<p>þurh þæ<i>n</i>e þu were · alese[d] from helle&#x200A;wite ·</p>
+<p>⁊ mid his reade blode · þ̵ he ȝeat on rode ·</p>
+<p>þo þu we[re] ifreoed to farene i<i>n</i>to heouene ·</p>
+<p>ac þu fenge to þeowdome · þ<i>urh</i> þæs de[ofles] lore ·</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+Bi þe hit is iseid · ⁊ soþ hit is on boken ·</p>
+<p><em>Qui custodit diuitias ser[uus] est diuitiis</em></p>
+<p>þu were þeow · þines weolan ·</p>
+<p>noldest þu nouht þær&#x200A;of d[ælen ·] for drihtenes willæn ·</p>
+<p>ac æfre þu grædiliche · gæderedest þe more ·</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+lu[þer]liche eart þu forloren · from al þ̵ þu lufedest ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+36. [<i>weo</i>]<i>we</i> H., [<i>ece</i>] <i>we</i> S.</span>
+<p>⁊ ic scal wræcche soule [· weo]we nu driæn ·</p>
+<p>eart þu nu loþ ⁊ unwurþ · alle þine freonden ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+38. <i>nu ham</i>] <i>nu han</i> MS.</span>
+<p>nu ha<i>m</i> [þun]cheþ alto long · þ̵ þu ham neih list ·</p>
+<p>ær þu beo ibrouht · þaer þu be[on] scalt ·</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+on deope sæþe · on durelease huse ·</p>
+<p>þær wurmes wældeþ · al [þet þe] wurþest was ·</p>
+<p>füweles quale holde · þe þu icwemdest ær ·</p>
+
+<span class = "sidenote">
+43. <i>þære</i>] [<i>kunde</i>] S., H., B.</span>
+
+<p>Mid alre [þære] swetnesse · þeo þu swuþe lufedest ·</p>
+<p>þeo swetnesse is nu al agon · þ̵ b[ittere] þe biþ fornon ·</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+þ̵ bittere ilæsteþ æffre · þ̵ swete ne cumeþ þe [næffre ·]</p>
+</div>
+
+<span class = "pagenum">5</span>
+<a name = "page5" id = "page5"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_II" id = "chap_II">
+II. SAINT GODRIC’S HYMNS</a></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“Royal 5 F vii, British Museum ... apparently an inserted leaf. This
+leaf ... belongs to the beginning of the thirteenth century....”</p>
+
+</div>
+
+<div class = "verse">
+
+<span class = "folionum">f. 85 r</span>
+
+<p class = "outset">A</p>
+<p class = "dropcap">S</p>
+<p>ainte marie uirgine</p>
+<p>moder ih<i>es</i>u cristes nazarene</p>
+
+<span class = "sidenote">
+3. Over <i>onfo</i>, <i>onfong</i> in later hand.<br />
+4. <i>wið</i>] <i>w</i> corr. out of <i>þ</i>.</span>
+
+<p>onfo schild help þin godric ·</p>
+<p>onfang bring heȝilich wið þe in godes riche ·</p>
+
+<p class = "dropcap stanza">S</p>
+<p class = "stanza">
+<span class = "linenum">5</span>
+ainte marie xpistes bur</p>
+
+<span class = "sidenote">
+6. <i>maidenes</i>] <i>id</i> corr. out of <i>rd</i>.</span>
+
+<p>maidenes clenhad moderes flur ·</p>
+<p>dilie min sinne rix in min mod ·</p>
+<p>bring me `to´ winne wið þe selfd God.</p>
+
+<p class = "stanza outset">B</p>
+<p>Crist and sainte marie swa on scamel me iledde</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+þat ic on þis erðe ne silde wid mine bare fote i&#x200A;tredie ·</p>
+
+<p class = "stanza outset">C</p>
+<p class = "dropcap">S</p>
+<p>ainte Nicholaes godes druð ·</p>
+<p>tymbre us faire scone hus ·</p>
+<p>At þi burth at þi bare.</p>
+<p>Sainte nicholaes, bring vs wel þare.</p>
+</div>
+
+
+
+
+<h4><a name = "chap_III" id = "chap_III">
+III. THE PETERBOROUGH CHRONICLE</a></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“Laud Misc. 636, Bodleian Library (MS. E).... A new hand begins with
+1132 and continues to the end in 1155 A.D.”</p>
+
+</div>
+
+<p class = "headnote">
+<span class = "headnote">
+The Anarchy</span></p>
+
+
+<div class = "prose">
+
+<p>
+<span class = "year nopad">f. 88 v]<br />
+M·C·XXXII.</span>
+<span class = "dropcap">Ð</span>is gear co<i>m</i> henri king to þis
+land. þa co<i>m</i> henri abbot ⁊ uureide þe muneces of burch to þe king
+forþi ð he uuolde underþeden ð mynstr<i>e</i> to clunie. sua ð te king
+was wel neh be&#x200A;paht. ⁊ sende eft<i>er</i> þe muneces. ⁊ þur`h´
+godes milce ⁊ þur`h´ þe b<i>iscop</i> of Seresb<i>er</i>i ⁊ te
+b<i>iscop</i> of linc<i>ol</i> ⁊ te oþre ricemen þe
+<span class = "linenum">5</span>
+þer wæron þa wiste þe king ð he feorde mid suicdo<i>m</i>. Þa he
+na<i>n</i> mor ne&#x200A;mihte. þa uuolde he ð his nefe sculde ben
+abb<i>ot</i> in burch. oc xpist it ne&#x200A;uuolde. Was it noht suithe
+lang þer&#x200A;eft<i>er</i> þatte king sende eft<i>er</i> hi<i>m</i>. ⁊
+dide hi<i>m</i> gyuen up ð abb<i>ot</i>rice of burch. ⁊ faren ut of
+lande. ⁊ te king iaf ð abb<i>ot</i>rice an p<i>ri</i>or of S’ neod
+Martin was
+<span class = "linenum">10</span>
+ge&#x200A;haten. he co<i>m</i> on S’ pet<i>res</i> messe&#x200A;dei mid
+micel wurscipe into the minstre.</p>
+
+<span class = "pagenum">6</span>
+<a name = "page6" id = "page6"> </a>
+
+<p>
+<span class = "sidenote">
+20. <i>þa wes treson a</i> Emerson, in MS. <i>þa westre sona</i>.</span>
+<span class = "year">M·C·XXXV.</span>
+<span class = "dropcap">O</span>n þis gære for se king h<i>enri</i> ouer
+sæ æt te la<i>m</i>masse. ⁊ ð oþer dei þa he lai an slep in scip. þa
+þestrede þe dæi ouer al landes ⁊ uuard þe sunne suilc als it
+<span class = "linenum">15</span>
+uuare thre niht ald mone. an st<i>er</i>res abuten hi<i>m</i> at middæi.
+Wur`þ´en men suiðe of&#x200A;uundred ⁊ of&#x200A;dred ⁊ sæden ð micel
+þing sculde cum<i>en</i> her&#x200A;eft<i>er</i>. sua dide. for þat ilc
+gær warth þe king ded. ð oþer daei eft<i>er</i> S’ Andreas massedæi · on
+norm<i>andi</i>. <span class = "tag">Þa wes treson a</span>
+þas landes. for æuricman sone ræuede oþer þe mihte.
+<span class = "linenum">20</span>
+Þa namen his sune ⁊ his frend ⁊ brohten his lic to engle<i>lande</i> ⁊
+bebiriend in Reding<i>e</i>. Godman he wes ⁊ micel æie wes of
+hi<i>m</i>. durste nanman misdon wið oðer on his time. Pais he makede
+men ⁊ dær. Wua&#x200A;sua bare his byrthen gold ⁊ sylure. durste
+na<i>n</i> man sei to hi<i>m</i> naht bute god.
+<span class = "linenum">25</span></p>
+
+<p><span class = "folionum">f. 89 r]</span>
+Enmang þis was his nefe cumen to engle<i>lande</i> Stephne de blais. ⁊
+co<i>m</i> to lundene. ⁊ te lundenisce folc hi<i>m</i> underfeng. ⁊
+senden ęft<i>er</i> þe ærceb<i>iscop</i> Will<i>el</i>m curbuil. ⁊
+halechede hi<i>m</i> to kinge on midewintre&#x200A;dæi. On þis kinges
+time wes al unfrið ⁊ yfel ⁊ ræflac. for agenes hi<i>m</i> risen sona þa
+ricemen þe wæron swikes. alre fyrst Balduin
+<span class = "linenum">30</span>
+de Reduers ⁊ held Execestre agenes hi<i>m</i>. ⁊ te king it
+be&#x200A;sæt. ⁊ siððan Bald<i>uin</i> acordede. Þa tocan þa oðre ⁊
+helden her castles agenes hi<i>m</i>. ⁊ dauid king of scotland toc to
+uuerrien hi<i>m</i> · þa þohuuethere þat here sandes feorden betwyx
+heo<i>m</i>. ⁊ hi to&#x200A;gædere comen ⁊ wurðe sæhte. þoþ it litel
+forstode.
+<span class = "linenum">35</span></p>
+
+<p><span class = "year">M·C·XXX`VII´.</span>
+<span class = "dropcap">Ð</span>
+is gære for þe `k<i>ing</i>´ Steph<i>ne</i> ofer sæ to normandi ⁊ ther
+wes under&#x200A;fangen for&#x200A;þi ð hi uuenden ð he sculde ben
+alsuic alse the eo<i>m</i> wes. ⁊ for he hadde get his tresor. ac he
+to&#x200A;deld it ⁊ scatered sotlice. Micel hadde henri k<i>ing</i>
+gadered gold ⁊ syluer. ⁊ na god ne dide me for his saule thar&#x200A;of.
+<span class = "linenum">40</span></p>
+
+<p>
+<span class = "sidenote">
+41. <i>Þa</i>] no paragraph in MS.<br />
+46. After <i>maked</i> erasure of two letters.<br />
+56. After <i>þumbes</i>, <i>⁊</i> deleted.</span>
+<span class = "tag">Þa</span> `þe´ king S<i>tephne</i> to
+englal<i>ande</i> co<i>m</i> þa macod he his gadering æt Oxeneford. ⁊
+þar he na<i>m</i> þe b<i>iscop</i> Roger of Sereb<i>er</i>i ⁊
+Alex<i>ander</i> b<i>iscop</i> of lincol ⁊ te canceler Rog<i>er</i> hise
+neues. ⁊ dide ælle in p<i>ri</i>sun. til hi iafen up here castles. Þa
+the suikes under&#x200A;gæton ð he milde man was ⁊ softe ⁊ god. ⁊ na
+iustise ne dide. þa dide`n´ hi alle
+<span class = "linenum">45</span>
+wunder. Hi hadden hi<i>m</i> manred <span class = "tag">maked</span> ⁊
+athes suoren. ac hi nan
+<span class = "pagenum">7</span>
+<a name = "page7" id = "page7"> </a>
+treuthe ne heolden. alle he wæron for&#x200A;sworen and here treothes
+for&#x200A;loren. for æuric riceman his castles makede ⁊ agænes
+hi<i>m</i> heolden. ⁊ fylden þe land ful of castles. Hi suencten suyðe
+þe uureccemen of þe land mid castel weorces. þa þe castles uuaren
+<span class = "linenum">50</span>
+maked þa fylden hi mid deoules ⁊ yuelemen. Þa namen hi þa men þe hi
+wenden ð ani god hefde`n´. bathe be nihtes. ⁊ be dæies. carlmen ⁊
+wi<i>m</i>men. ⁊ diden heo<i>m</i> `in p<i>ri</i>sun´ eft<i>er</i> gold
+⁊ syluer. ⁊ pined heo<i>m</i>; untellendlice pining. for ne uuæren næure
+nan martyrs swa pined alse hi wæron. Me henged up bi the fet ⁊ smoked
+heo<i>m</i> · mid
+<span class = "linenum">55</span>
+ful smoke. Me henged bi the <span class = "tag">þu<i>m</i>bes</span>
+other bi the hefed. ⁊ hengen bryniges on `her´ fet. Me dide cnotted
+strenges abuton here [f.&nbsp;89&nbsp;v] hæued. ⁊ uurythen to ð it gæde
+to þe `h´ærnes. Hi diden heo<i>m</i> in quarterne þar nadres ⁊ snakes ⁊
+pades wæron inne. ⁊ drapen heo<i>m</i> swa. Sume hi diden in crucethus ð
+is in an cęste þat was scort ⁊ nareu. ⁊
+<span class = "linenum">60</span>
+un&#x200A;dep. ⁊ dide scærpe stanes þer&#x200A;inne. ⁊ þrengde þe man
+þær&#x200A;inne. ð hi<i>m</i> bræcon alle þe limes. In mani of þe
+castles wæron lof ⁊ gri<i>m</i>. ð wæron rachenteges ð twa oþer thre men
+hadden onoh to bæron onne. þat was sua maced. ð is fæstned to an beom. ⁊
+diden an scærp iren abuton þa mannes throte ⁊ his hals. ð he `ne´ myhte
+nowiderwardes.
+<span class = "linenum">65</span>
+ne sitten ne lien ne slepen. oc bæron al ð iren. Mani þusen hi drapen
+mid hungær. J ne can ne i ne mai tellen alle þe wunder ne alle þe pines
+ð hi diden wreccemen on þis land. ⁊ ð lastede þa ·xix· wintre wile
+Stephne was king ⁊ æure it was uuerse ⁊ uuerse. Hi læiden gæildes o`n´
+the tunes æure u<i>m</i>wile ⁊ clepeden it tenserie. þa
+<span class = "linenum">70</span>
+þe uureccemen ne hadden na<i>n</i> more to gyuen. þa ræueden hi ⁊
+brendon alle the tunes. ð wel þu myhtes faren al a dæis fare sculdest
+thu neure finden man in tune sittende. ne land tiled. Þa was corn dære.
+⁊ flec ⁊ cæse ⁊ butere. for nan ne wæs o þe land. Wrecce men sturuen of
+hungær. sume ieden on ælmes þe waren su<i>m</i> wile
+<span class = "linenum">75</span>
+ricemen. sume flugen ut of lande. Wes næure gæt mare wre`c´ce&#x200A;hed
+on land. ne næure hethen men werse ne diden þan hi diden. For
+ouer&#x200A;sithon ne for&#x200A;baren `hi´ nouther circe ne
+cyrce&#x200A;iærd. oc nam<i>en</i> al þe god ð þar&#x200A;inne was. ⁊
+brenden sythen þe cyrce ⁊ alte gædere. Ne hi ne forbaren b<i>iscopes</i>
+land ne abb<i>otes</i> ne preostes. ac ræueden
+<span class = "linenum">80</span>
+
+<span class = "pagenum">8</span>
+<a name = "page8" id = "page8"> </a>
+
+<span class = "sidenote">
+81. <i>þe ouer</i>] <i>þeouer</i> MS.<br />
+97. After <i>moste</i>, <i>alse</i> erased.<br />
+99. <i>strengthe</i> corrected out of <i>strengthre</i>.</span>
+munekes ⁊ clerekes. ⁊ æuricman other <span class = "tag">þe ouer</span>
+myhte. Gif twa men oþer ·iii· coman ridend to an tun. al þe tunscipe
+flugæn for heo<i>m</i>. wenden ð hi wæron ræueres. Þe biscopes ⁊
+leredmen heo<i>m</i> cursede æure. oc was heo<i>m</i> naht
+þar&#x200A;of. for hi uueron al forcursæd ⁊ for&#x200A;suoren ⁊
+for&#x200A;loren. War sæ me tilede. þe erthe ne bar nan corn. for þe
+land
+<span class = "linenum">85</span>
+was al fordon. mid suilce dædes. ⁊ hi sæden openlice ð xpist slep. ⁊ his
+halechen. Suilc ⁊ mare þanne we cunnen sæin. we þolenden xix· wintre for
+ure sinnes. [f.&nbsp;90&nbsp;r] On al þis yuele time heold Martin abbot
+his abbotrice ·xx· wint<i>re</i> ⁊ half gær ⁊ viii· dæis. mid micel
+suinc. ⁊ fand þe munekes ⁊ te gestes al þat heo<i>m</i> be&#x200A;houed
+⁊ heold mycel
+<span class = "linenum">90</span>
+carited in the hus. ⁊ þoþwethere wrohte on þe circe ⁊ sette
+þar&#x200A;to landes ⁊ rentes. ⁊ goded it suythe. ⁊ læt it refen ⁊
+brohte heo<i>m</i> into þe neuuæ mynst<i>re</i> on <span class =
+"smallcaps">S’ Petres</span> mæsse dæi mid micel wurtscipe. ð was · anno
+ab incarn<i>atione</i> d<i>omini</i> · M·c·xl. a
+co<i>m</i>bustio<i>n</i>e loci ·xxiii· ⁊ he for `to´ Rome. ⁊ þær wæs wæl
+under&#x200A;fangen fra<i>m</i> þe pape
+<span class = "linenum">95</span>
+Eugenie. ⁊ be&#x200A;gæt thare p<i>ri</i>uilegies. an of alle þe landes
+of þabbotrice. ⁊ an oþer of þe landes þe lien to þe circewican. ⁊ gif he
+leng <span class = "tag">moste</span> liuen alse he mint to don of þe
+horderwycan. And he be&#x200A;gæt in landes þat ricemen hefden mid <span
+class = "tag">strengthe</span>. Of Will<i>el</i>m malduit þe heold
+Rogingha<i>m</i> þæ castel. he wan Cotingha<i>m</i> ⁊ Estun. ⁊ Of hugo
+of
+<span class = "linenum">100</span>
+Walt<i>e</i>uile he uuan hyrtlingb<i>eri</i> · ⁊ Stanewig. ⁊ lx · sol.
+of Aldewingle `ælc gær´. And he makede manie munek<i>es</i> ⁊ plantede
+winiærd. ⁊ makede mani weorkes. ⁊ wende þe tun betere þan it ær waes. ⁊
+waes god munec ⁊ god man. ⁊ forþi hi<i>m</i> luueden god ⁊ gode men.
+<span class = "linenum">105</span></p>
+
+<p>Nu we willen sægen su<i>m</i>del wat belamp on Steph<i>nes</i> kinges
+time. On his time þe iudeus of Noruuic bohton an xpisten cild
+be&#x200A;foren estren ⁊ pineden hi<i>m</i> alle þe ilce pining ð ure
+drihten was pined. ⁊ on langfridæi hi<i>m</i> on rode hengen for ure
+drihtines luue. ⁊ sythen byrieden hi<i>m</i>. wenden ð it sculde ben
+for&#x200A;holen. oc ure dryhtin
+<span class = "linenum">110</span>
+atywede ð he was hali m<i>arty</i>r. ⁊ to munekes hi<i>m</i> namen. ⁊
+bebyried hi<i>m</i> heglice in þe minst<i>re</i>. ⁊ he maket þur[h] ure
+drihtin wunderlice ⁊ manifældlice miracles. ⁊ hatte he S’ Willelm.</p>
+
+<span class = "pagenum">9</span>
+<a name = "page9" id = "page9"> </a>
+
+<p><span class = "year">M·C·XXXVI`II´.</span>
+<span class = "dropcap">O</span>
+n þis gær co<i>m</i> dauid king of Scotl<i>and</i> mid ormete færd to
+þis land. wolde winnan þis land.
+<span class = "linenum">115</span>
+⁊ hi<i>m</i> co<i>m</i> togænes Will<i>el</i>m eorl of Albamar þe þe
+king adde beteht euorwic ⁊ to other æuez men mid fæumen ⁊ fuhten wid
+heo<i>m</i>. ⁊ fle<i>m</i>den þe king æt te Standard. ⁊ sloghen suithe
+micel of his genge. [f.&nbsp;90&nbsp;v]</p>
+
+<p><span class = "year">M·C·XL.</span>
+<span class = "dropcap">O</span>
+n þis gær wolde þe king Steph<i>ne</i> tæcen Rodb<i>er</i>t eorl
+<span class = "linenum">120</span>
+of gloucestre þe kinges sune · Henries. ac he ne myhte for he wart it
+war. Þer&#x200A;eft<i>er</i> in þe lengten þestrede þe sunne ⁊ te dæi.
+abuton non tid dæies. þa men eten. ð me lihtede candles to æten bi. ⁊
+þat was ·xiii· k<i>alend</i>. Ap<i>ri</i>l’. wæron men suythe of
+wundred. Þer&#x200A;eft<i>er</i> fordfeorde Will<i>elm</i>
+ærceb<i>iscop</i> of cantwarb<i>eri</i>.
+<span class = "linenum">125</span>
+⁊ te king makede Teodbald ærceb<i>iscop</i> þe was abbot in the bec. Þer
+eft<i>er</i> wæx suythe micel uuerre be&#x200A;tuyx þe king ⁊ Randolf
+eorl of cæstre noht for&#x200A;þi ð he ne iaf hi<i>m</i> al ð he cuthe
+axen hi<i>m</i>. alse he dide alle othre. oc æfre þe mare he iaf
+heo<i>m</i>. þe wærse hi wæron hi<i>m</i>. Þe eorl heold lincol agænes
+þe king. ⁊ be&#x200A;na<i>m</i> hi<i>m</i> al ð he
+<span class = "linenum">130</span>
+ahte to hauen. ⁊ te king for þider ⁊ besætte hi<i>m</i> ⁊ his brother
+Will<i>el</i>m de R[om]are in þe castel. ⁊ te æorl stæl ut ⁊ ferde
+eft<i>er</i> Rodb<i>er</i>t eorl of gloucestre. ⁊ brohte hi<i>m</i>
+þider mid micel ferd. ⁊ fuhten suythe on Candel masse dæi agenes heore
+lauerd. ⁊ namen hi<i>m</i> for his men [h]i<i>m</i> suyken ⁊ flugæn. ⁊
+læd hi<i>m</i> to Bristowe ⁊
+<span class = "linenum">135</span>
+diden þar in p<i>ri</i>sun ⁊ [fe]teres.
+<span class = "sidenote">
+135-45. MS. rubbed here.</span>
+þa was al englel<i>and</i> styred mar þan ær wæs. ⁊ al yuel wæ[s i]n
+lande. Þer&#x200A;eft<i>er</i> co<i>m</i> þe king<i>es</i> doht<i>er</i>
+henries þe hefde ben emp<i>er</i>i[ce] i[n A]lamanie. ⁊ nu wæs cuntesse
+in Angou. ⁊ co<i>m</i> to lundene ⁊ te lundenissce folc hire wolde
+tæcen. ⁊ scæ fleh ⁊ forles þar mic[el.] Þer eft<i>er</i> þe biscop of
+Wincestre henri
+<span class = "linenum">140</span>
+þe king<i>es</i> brother Steph<i>nes</i> spac wid Rodb<i>er</i>t eorl ⁊
+wyd þe<i>m</i>p<i>er</i>ice ⁊ suor heo<i>m</i> athas ð he neure ma mid
+te king his brother wolde halden. ⁊ cursede alle þe men þe mid
+h[i<i>m</i>] heoldon. ⁊ sæde heo<i>m</i> ð he uuolde ííuen heo<i>m</i>
+up Wincestre. ⁊ dide heo<i>m</i> cumen þider. Þa hi þær inne wæren. þa
+co<i>m</i> þe king<i>es</i> cuen [mid al]hire strengthe.
+<span class = "linenum">145</span>
+⁊ besæt heo<i>m</i>. ð þer wæs inne micel hungær. Þa hi ne leng ne
+muhten þolen þa stali hi ut ⁊ flugen. ⁊ hi wurthen war wid&#x200A;uten ⁊
+folecheden heo<i>m</i>. ⁊ namen Rodb<i>er</i>t eorl of
+glouc<i>estre</i>. ⁊ ledden hi<i>m</i>
+<span class = "pagenum">10</span>
+<a name = "page10" id = "page10"> </a>
+to Rouecestre. ⁊ diden hi<i>m</i> þare in p<i>ri</i>sun. ⁊ te
+emp<i>er</i>ice fleh in&#x200A;to an minstre. [f.&nbsp;91&nbsp;r] Þa
+feorden þe wisemen betwyx þe kinges
+<span class = "linenum">150</span>
+freond ⁊ te eorles freond ⁊ sahtlede sua ð me sculde leten ut þe king of
+p<i>ri</i>sun for þe eorl. ⁊ te eorl for þe king. ⁊ sua diden. Sithen
+þereft<i>er</i> sa`t´hleden þe king ⁊ Randolf eorl at Stanford. ⁊ athes
+suoren ⁊ treuthes fæston ð her nouþer sculde be&#x200A;suiken other. ⁊
+it ne for&#x200A;stod naht. for þe king hi<i>m</i> sithen na<i>m</i> in
+ha<i>m</i>tun. þurhc wicci
+<span class = "linenum">155</span>
+ræd. ⁊ dide hi<i>m</i> in p<i>ri</i>sun. ⁊ ef&#x200A;sones he let
+hi<i>m</i> ut þurhc wærse red. to ð forewarde ð he suor on
+halido<i>m</i> ⁊ gysles fand. þat he alle his castles sculde íiuen up.
+Sume he iaf up ⁊ sume ne iaf he noht. ⁊ dide þanne wærse þanne he hær
+sculde. Þa was engleland suythe to&#x200A;deled. sume helden mid te
+king. ⁊ sume mid þe<i>m</i>p<i>er</i>ice. for þa þe
+<span class = "linenum">160</span>
+king was in p<i>ri</i>sun þa wenden þe eorles ⁊ te ricemen þat he neure
+mare sculde cum<i>en</i> ut. ⁊ sæh`t´leden wyd þe<i>m</i>p<i>er</i>ice.
+⁊ brohten hire into Oxenford. ⁊ iauen hire þe burch. Þa þe king was ute
+þa herde ð sægen. ⁊ toc his feord ⁊ besæt hire in þe tur. ⁊ me læt hire
+dun on niht of þe tur mid rapes. ⁊ stal ut. ⁊ scæ fleh ⁊ iæde on fote to
+<span class = "linenum">165</span>
+Walingford. Þær eft<i>er</i> scæ ferde ouer sæ. ⁊ hi of normandi wenden
+alle fra þe king. to þe eorl of Angæu. sume here þankes ⁊ sume here
+unþankes. for he be&#x200A;sæt heo<i>m</i> til hi aiauen up here
+castles. ⁊ hi nan helpe ne hæfden of þe k<i>inge</i>. Þa ferde Eustace
+þe king<i>es</i> sune to france ⁊ na<i>m</i> þe king<i>es</i> suster of
+france to wife. wende to bigæton
+<span class = "linenum">170</span>
+normandi þær þurh. oc he spedde litel. ⁊ be gode rihte for he was an
+yuel man. for ware se he [com he]
+<span class = "sidenote">
+172. MS. mutilated here.</span>
+dide mare yuel þanne god. he reuede þe landes ⁊ læide mic[ele gilde]s
+on. He brohte his wif to engle&#x200A;land. ⁊ dide hire in þe caste[l of
+Can]teb<i>eri</i>. God wi<i>m</i>man scæ wæs. oc scæ hedde litel blisse
+mid hi<i>m</i>. ⁊ xpist ne wolde ð he sculde
+<span class = "linenum">175</span>
+lange rixan. ⁊ wærd ded ⁊ his moder beien. ⁊ te eorl of Angæu wærd ded.
+⁊ his sune henri toc to þe rice. ⁊ te Cuen of france to&#x200A;dælde fra
+þe king. ⁊ scæ co<i>m</i> to þe iunge eorl henri. ⁊ he toc hire to wiue.
+⁊ al [f.&nbsp;91&nbsp;v] peitou mid hire. Þa ferde he mid micel færd
+into engle[la]nd. ⁊ wan castles. ⁊ te king ferde agenes hi<i>m</i> mid
+<span class = "linenum">180</span>
+micel mare ferd. ⁊ þoþwæthere fuhtten hi noht. oc ferden þe
+ærceb<i>iscop</i> ⁊ te wise me`n´ betwux heo<i>m</i>. ⁊ makede ð sahte ð
+te king sculde ben lauerd ⁊ king wile he liuede. ⁊ æft<i>er</i> his dæi
+ware henri
+<span class = "pagenum">11</span>
+<a name = "page11" id = "page11"> </a>
+king. ⁊ he held`e´ hi<i>m</i> for fader ⁊ he hi<i>m</i> for sune. ⁊ sib
+⁊ sæhte sculde ben betwyx heo<i>m</i>. ⁊ on al engleland. Þis ⁊ te othre
+foruuardes
+<span class = "linenum">185</span>
+þet hi makeden. suoren to halden þe king ⁊ te eorl ⁊ te b<i>iscopes</i>
+&amp; te eorles ⁊ ricemen alle. Þa was þe eorl under&#x200A;fangen æt
+Wincestre ⁊ æt lundene mid micel wurtscipe. ⁊ alle diden hi<i>m</i>
+manred. ⁊ suoren þe pais to halden. ⁊ hit ward sone suythe god pais. sua
+ð neure was here. Þa was þe k<i>ing</i> strengere þanne he æuert her
+was. ⁊ te eorl
+<span class = "linenum">190</span>
+ferde ouer sæ. ⁊ al folc hi<i>m</i> luuede for he dide god iustise ⁊
+makede pais.</p>
+
+<p><span class = "year">M·C·LIIII.</span>
+<span class = "dropcap">O</span>
+n þis gær wærd þe king Steph<i>ne</i> ded ⁊ bebyried þer his wif `⁊ his
+sune´ wæron bebyried æt fauresfeld. þæt minst<i>re</i> hi makeden. Þa þe
+king was ded. þa was þe eorl
+<span class = "linenum">195</span>
+beionde sæ. ⁊ ne durste nan man don oþer bute god for þe micel eie of
+hi<i>m</i>. þa he to engleland co<i>m</i>. þa was he underfangen mid
+micel wurtscipe. and to king bletcæd in lundene on þe sunnen dæi
+be&#x200A;foren midwint<i>er</i> dæi. ⁊ held þær micel curt.</p>
+
+<p><span class = "sidenote">
+203. MS. mutilated and defaced from this place onward.<br />
+204. <i>byrie<sup>d</sup></i> in MS.</span>
+Þat ilce dæi þat Mart<i>in</i> abb<i>ot</i> of burch sculde þider faren.
+þa
+<span class = "linenum">200</span>
+sæclede he ⁊ ward ded ·iiii· Ñ. iañ. ⁊ te munek<i>es</i> innen dæis
+cusen oþer of heo<i>m</i> sælf. Will<i>el</i>m de Walt<i>e</i>uile is
+gehaten. god clerc ⁊ god man. ⁊ wæl luued of þe k<i>inge</i> ⁊ of alle
+godemen. and o[n cyric]en <span class = "tag">byrie<i>den</i></span>
+þabb<i>ot</i> hehlice ⁊ sone þe cosan ab<i>bot</i> ferde ⁊ te muneces
+[mid him to] oxenforde to þe k<i>ing</i> [⁊ he] iaf hi<i>m</i> þat
+abb<i>ot</i>rice. ⁊ he
+<span class = "linenum">205</span>
+ferde hi<i>m</i> son[e to linc]ol ⁊ was þ[ær bletcæd to] abbot ær he ham
+come. ⁊ [sithen] was under fangen [mid mic]el [wurtscipe at] burch. mid
+[mice]l p<i>ro</i>cessiun. ⁊ sua he was alsua at Ramesæie. ⁊ at
+Torn<i>ey</i>. ⁊ at . . n ⁊ Spall<i>ding</i> ⁊ at <i>S.&nbsp;l.</i>
+bares. ⁊ . . . ⁊ [he nu is] abbot. ⁊ fa[ire] haued begunnon. xp[ist] him
+un[ne gode endinge].
+<span class = "linenum">210</span></p>
+
+</div>
+
+
+
+
+<h4><a name = "chap_IV" id = "chap_IV">
+IV. CHARTER OF HENRY THE SECOND</a></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“Harleian Charter III B. 49, British Museum.... The document is in a
+French record hand, and the writer was evidently little versed in the
+insular script. He uses both þ and th, ƿ and&nbsp;w.”</p>
+
+</div>
+
+<div class = "prose">
+
+<p><span class = "dropcap">H</span>’
+<ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ’þurh’ without brackets">[þ]urh</ins>
+<span class = "sidenote">
+<ins class = "edcorr" title = "note added in Corrigenda">1. MS
+kurh</ins><br />
+4. <i>Cantuarabirȝ</i>] last letter <i>ȝ</i> or <i>g</i>; the one has
+been corrected out of the other: so too in <i>deȝe</i>, l.&nbsp;6.<br />
+14. <i>þingan</i>] <i>þimgan</i> MS.</span>
+godes ȝefu ænglelandes king gret ealle mine bissceopas ⁊ ealle mine
+eorlas ⁊ ealle mine scirereuan ⁊ ealle mine þeinas frencisce ⁊ englisce
+· on þan sciran þe teobalt erceb<i>isceop</i> ⁊ se hiret
+<span class = "pagenum">12</span>
+<a name = "page12" id = "page12"> </a>
+æt xp<i>ist</i>es chyrchen on <span class = "tag">Cantuarabirȝ</span>
+habbad land inne freondlice ⁊ ic keþe eow þ̵ ic hebbe heom geunnon þ̵ hi
+beon ælc þare lande wurþa
+<span class = "linenum">5</span>
+þe hi eafdon en Edwardes kinges <span class = "tag">deȝe</span> · ⁊ on
+Willelmes kinges mines furþur ealdefader · ⁊ on Henrices kinges mines
+ealdefader · ⁊ saca ⁊ Socne · on strande ⁊ on Streame. On wudan · ⁊ on
+feldan · tolles ⁊ theames · grithbriches · ⁊ hamsocne · ⁊ forstalles · ⁊
+i<i>n</i>fangenesthiafes · ⁊ fleamene frimtha · ofer heore agene men ·
+binna<i>n</i> Burgan ⁊ butan ·
+<span class = "linenum">10</span>
+swa ful ⁊ swa ford swa mine agene Wicneres hit sechan scolden · ⁊ ofer
+swa fele þeinas swa ich heom to&#x200A;leten habban. And ic nelle þ̵
+eni&#x200A;man enig&#x200A;þing þer&#x200A;on theo · butan hi ⁊ heara
+wicneras · þe hi hit bitechan · willað · ne frencisce ne englisce · for
+þan <span class = "tag">þi<i>n</i>gan</span> þe ich habbe criste þas
+gerichtan forgifan minre Saule to ech<i>er</i>e <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘alisendnessee’">alisendnesse</ins> ⁊
+ic
+<span class = "linenum">15</span>
+nelle geþauian þ̵ enig&#x200A;man þis abrece bi minan fullen frenscipan.
+God geau gehealde.</p>
+
+</div>
+
+
+<h4><a name = "chap_V" id = "chap_V">
+V. A PARABLE</a></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“Cotton Vespasian A 22, British Museum. It is composite; a second
+MS., 224 × 153 mm. in two columns, begins at f. 54 with the pieces
+printed in OEH i. 217-45. It is written in a small and crabbed hand
+unlike that of a professed scribe. The use of the contraction marks is
+unsystematic and the readings are sometimes uncertain.”</p>
+
+</div>
+
+<h5 class = "smallcaps">Rex Suos Iudicans</h5>
+
+<div class = "prose">
+
+<span class = "folionum">[f.&nbsp;56&nbsp;v<sup>1</sup>]</span>
+
+<p><span class = "sidenote">
+11. <i>se</i>] <i>fe</i> MS.<br />
+18. <i>sum ... fend</i> added on margin. <span class = "mynote">Printed
+as shown in text, without leading space.</span><br />
+20. <i>dierewurð</i>] <i>dierewurd</i> MS.<br />
+<i>⁊&nbsp;aldren</i> over an erasure.<br />
+21. <i>þeínen</i> over an erasure.<br />
+22. <i>scewie</i>] <i>scepie</i> MS.<br />
+28. <i>wiðinne</i>] <i>hit hī</i> MS.<br />
+29. <i>⁊ þer ... sandon</i> added lengthwise on margin.</span>
+<span class = "dropcap">[H]</span>
+it ȝelamp þ̵ an rice king wes. strang ⁊ mihti. his `land´ gélest wide ⁊
+side. his folc was `swiðe´ ærfeðtelle. his under&#x200A;þéoden ȝéwer on
+his cyne&#x200A;rice wuneden. Þa be&#x200A;fel hit swa þ̵ hi<i>m</i> a
+þance beféll · to under&#x200A;ȝeíte wá an alle his cyne&#x200A;rice
+hi<i>m</i> were frend oðer fend. hold oðer fá. ⁊ he nam hi<i>m</i> tó
+rede þ̵ heo<i>m</i> wolde
+<span class = "linenum">5</span>
+ȝearceon anæ grate laðienge. ⁊ þider ȝeclepíen all his underþéod. þ̵ hi
+bi éne féce to his curt `berie´ come sceolde ⁊ sette ænne déȝie. þ̵ hi
+alle be þe látst to þa d<i>e</i>ȝ`i´e. þer were. Ac þis ȝesceod he hadde
+isétt bi&#x200A;tweone frend ⁊ fend. þ̵ þan hi come mistlice to bérie.
+ȝef he frend wére. me hine sceolde derewrlice forð&#x200A;clepien. ⁊ do
+hine wasse.
+<span class = "linenum">10</span>
+⁊ ȝiéfe hi<i>m</i> hís formemete. þ̵ hi<i>m</i> to la<i>n</i>g ne þuhte
+to abiden of <span class = "tag"><i>s</i>e</span> laford to þe none inn
+come. Gief he fend wére. me sceolden ánon eter gat ȝemete mid gode
+repples ⁊ stiarne swépen. ⁊ stiarne híne besíé. ⁊ binde hi<i>m</i> hand
+⁊ fétt. ⁊ do hine in&#x200A;to þiest<i>er</i>nesse. ⁊ þer
+<span class = "pagenum">13</span>
+<a name = "page13" id = "page13"> </a>
+abide of all his ȝeferen were ȝegadered. þ̵ hi alle clone. símle
+<span class = "linenum">15</span>
+belócen were. Þa sende se king his ærndraches of fif ceðen to alle his
+under&#x200A;þeoden. to ȝelaðie þis folc. hwet bute ícome súm cófer
+su<i>m</i> láter`su<i>m</i> frend su<i>m</i> fend´. ⁊ was idon bí
+ha<i>m</i> al swá ær cweðe [we] þ̵ isett was. Þa hit þer to co<i>m</i>.
+þ̵ se hlaford in&#x200A;to þar halle come. mid his <span class =
+"tag">dierewur<i>ð</i></span> ȝeferede. mid ǽrlen <span class = "tag">⁊
+aldren</span>. mid cn`i´hten
+<span class = "linenum">20</span>
+mid <span class = "tag">þeínen</span>. þa cweð se hlafor to his. Æér
+þan<i>n</i> we mid ure frienden toðe mete gó. <span class =
+"tag">sce<i>w</i>ie</span> we þes uncoðe mæn ur ȝefó. þa hi to for
+hi<i>m</i> cóme. þa wénte he hin to ha<i>m</i> ⁊ þus cweð. Un
+[f.&nbsp;56&nbsp;v<sup>2</sup>] wraste man wat lacede ȝéu an alle míre
+rice þat ȝíe hatrede ⁊ wid<i>er</i>wardnesse aȝénes me ȝe win[ne]
+sceolde. ⁊ to mine `fá´ ȝebugon. Swá ibrúce ic mine
+<span class = "linenum">25</span>
+rice ne scule ȝíe mine mete ibite. ac scule þa þe hit mid mire lufe
+ȝearnede. Þa þis was iségd. þa were cofe abruden into
+þest<i>er</i>nesse. þe hi sturfe hungre. ⁊ se hlaford nam <span class =
+"tag"><i>w</i>iði<i>nne</i></span> to is frenden ⁊ et ⁊ dranc ⁊ macede
+hine wel bliðe mid his `⁊ þer hi hadden brad ⁊ win. ⁊ vii. sandon´.
+<span class = "linenum">30</span></p>
+
+<p><span class = "sidenote">
+35. <i>of mihte</i> added on margin.<br />
+36. <i>halst</i>] MS. <i>alste</i>.<br />
+37. <i>awiðhst</i>] the last six letters on margin. At beginning of
+following line <i>hst eorðe belucst mid</i>.<br />
+38. <i>þan</i>] MS. <i>þ̵ = þat</i>.<br />
+44. <i>his</i>] <i>he</i> MS.<br />
+48. <i>sielfe</i>] <i>sielþe</i> MS.<br />
+50. <i>chereð</i>] <i>cheteð</i> MS.</span>
+¶[N]u gode menn understandeð þis bispel. Þes king is ure hlaford almihti
+god þe is king ofer alle kingen. ⁊ hlaford ofer alle hlafordé. S[t]rang
+he his ⁊ michti. for he ȝesceop alle þing of nahte. ⁊ na þing ne máȝi
+áȝenes his wille. ne hi<i>m</i> wiðstande. for&#x200A;þan hi<i>m</i>
+séigd se wítíȝe. <em>Qui celor<i>um</i> <i>con</i>tines
+t<i>ro</i>nos</em> ⁊&nbsp;c. þ̵ is. hlaford `of mihte´
+<span class = "linenum">35</span>
+þe <span class = "tag"><i>h</i>alst</span> hefenen þri<i>m</i>settles. ⁊
+tó neowelnes`se´ þe und<i>er</i> eorðe is be&#x200A;locést. ·iii·
+p<i>r</i>ou. þe dunan þu a`wiðhst´ mid þina hand; he is íwiss mihti
+for&#x200A;<span class = "tag">þ<i>an</i></span>
+þe non mihté nis buto<i>n</i> fra<i>m</i> him. His land is all þes
+middenard. for he alle ȝesceop. ⁊ all dihte wið ute swince. He us is
+·&nbsp;king&nbsp;· ⁊ sceppend. ⁊ fader. ⁊ hlaford. King for he mid
+rihtwisnesse
+<span class = "linenum">40</span>
+diht `man ⁊ engel god ⁊ euel´. sceppende. for he us machede lichame ⁊
+sawle ableow. feder for he us fett ⁊ scred. ⁊ forðteh alse is cyldren.
+hlaford forþa<i>n</i> þe is ȝéie ⁊ drednesse is ofer hus. ⁊ `þas´ áh to
+bie<i>n</i>ne. He is hure fad<i>er</i>. he lenð us his eorðe tó tolie.
+<span class = "tag">h<i>is</i></span> corn to sawe. his eorðe us werpð
+corn ⁊ westm. níatt. ⁊ dierchin. his loht leóem ⁊ lif.
+<span class = "linenum">45</span>
+<span class = "pagenum">14</span>
+<a name = "page14" id = "page14"> </a>
+his wát<i>er</i> · drench ⁊ fiscẏnn. his fér manifeald þenínge. his
+sónne. mone. sterren. rien. dáw. wind. wude. `unitald fultume´ al þ̵ we
+habbeð of þése feder we habbeð. of wa<i>m</i> we alle ⁊ us <span class =
+"tag">siel<i>f</i>e</span> habbeð. Múȝe we ahct clepeien hine
+mod<i>er</i> wene we. ȝíe muȝe we. hwat deð si moder hire bearn.
+formes[t] hi hit <span class = "tag">che<i>r</i>eð</span> ⁊ blissið be
+þe lichte. ⁊
+<span class = "linenum">50</span>
+seþe hi dieð und<i>er</i> hire árme [f.&nbsp;57&nbsp;r<sup>1</sup>] oðer
+hi`s´ hafed heleð to don hi<i>m</i> slepe. ⁊ reste. Þis deð all ȝíure
+drihte. he blisseð hus mid dȝéies licht. h[e] sweueð hus mid þiestre
+nicht. Gíet for an oðre þing god ȝescop þa niht. He wat wel þ̵ maníȝe
+men bieð sa ful of ȝéscung. mihti efre ísí. Ná ȝewóld ha<i>m</i> selfe.
+to bigeten wrldlic échte. þer&#x200A;for
+<span class = "linenum">55</span>
+<span class = "sidenote">
+56. <i>hafð</i>] <i>hafd</i> MS.<br />
+57. <i>word</i>] <i>worder</i> MS.<br />
+61. <i>self cweð</i>] <i>selþ cwed</i> MS.<br />
+71. <i>þesen</i>] <i>þ</i> corr. out of <i>p</i>.</span>
+god <span class = "tag">haf<i>ð</i></span> ȝescepe ha<i>m</i> reste.
+súme `wile´ hare`s´ u<i>n</i>þances. ȝeíet he cweð a wunder <span class
+= "tag">word</span> to þar sawle bi þa witíe ysaia<i>m</i>.
+<em>Nu<i>m</i>q<i>ui</i>d pot<i>est</i> mulier obliuisci infante<i>m</i>
+s<i>uum</i> u<i>t</i> n<i>on</i> m<i>isereatur</i> <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘fi{lii}’">fi<i>lio</i></ins>
+u<i>teri</i> s<i>ui</i>.</em> þ̵ is la líef maȝíe wima<i>n</i>
+forȝete<i>n</i> his oge cild. þ̵ hi ne milsi. hire bárn of hire ogen
+innoð. ⁊ ȝief hi for&#x200A;ȝiet þah&#x200A;hwéðer nell íc
+<span class = "linenum">60</span>
+for&#x200A;ȝete þe cweð drihte. be þa<i>m</i> þe he fad<i>er</i> is ⁊
+lafórd he hi<i>m</i> <span class = "tag">sel<i>f</i> cwe<i>ð</i></span>
+be þe witíe. <em>Si ego p<i>ate</i>r u<i>bi</i> <i>est</i> honor
+m<i>eus</i>. si d<i>ominus</i> u<i>bi</i> <i>est</i> ti<i>m</i>`or´
+m<i>eu</i>s.</em> þ̵ is. gif ic fader ha<i>m</i>. wer his mi
+ma<i>n</i>scipe. ȝif ic. hlaford wer hís mine aȝéíe? þer&#x200A;fore.
+G.&nbsp;m. ure king. we oȝeð wr`h´mint. hur sceappend al þat we bieð.
+ure fader soðe lufe. ur h`l´aford
+<span class = "linenum">65</span>
+drednesse. ⁊ þis is séo king þe wile wíte an alle his und<i>er</i>þeode
+wá hine lufeð ⁊ hwa hine hateð. hwá hi<i>m</i> is frend oðer fend. ⁊
+þer&#x200A;for he hað ȝelaðed alle fol[c]. to ane dȝéíe. þ̵ is dome`s´
+dȝeíe. þ̵ hi alle þer beon be þe latst. hwé seden ærst þ̵ þes ærndraces
+wer isent of fif cheðen. swa ibeoð. þas fif cheðen beoð fif lágan.
+for&#x200A;þan þe god is
+<span class = "linenum">70</span>
+þurh <span class = "tag">þesen</span> ȝecnówé. Si forme lage þ̵ is si
+ȝécénde lage. þe god sett formest an þes ma<i>n</i>nes heorte. þ̵ is þat
+non man ne don oðere. buton þ̵ þe he wolde þ̵ me ded[e] hi<i>m</i>. ⁊
+don his nixta<i>n</i> al þ̵ he wolde þ̵ me <ins class = "mycorr"
+title = "missing space? compare previous line">ded[e]hi<i>m</i></ins>.
+Wið&#x200A;ute þeser láge ni`s´ man þe ȝescod habbe. Ærndraces of þisser
+lage wer abel. Seth. enoc. Nóe. ⁊ swíce gode
+<span class = "linenum">75</span>
+man. Seðe þes mid<i>de</i>nard was ȝestaþeled fra<i>m</i> þa forme man
+to þa latst þe wrð ét þes [f.&nbsp;57&nbsp;r<sup>2</sup>] wrldes ende.
+nas tid ne týme ne ne wrð. þ̵ god ne send gode mænn his folc forte
+ȝelaðie to his
+<span class = "pagenum">15</span>
+<a name = "page15" id = "page15"> </a>
+rice. Ac si láge sóne adiligde. þurh unwreaste leahtru<i>m</i> ⁊
+manifald sénne. Þer&#x200A;efter arerde god þas lage þurh moẏse<i>n</i>
+þe heretoche of his
+<span class = "linenum">80</span>
+folce þe he þa ȝecás. ⁊ wráte his hi<i>m</i> self in stanene
+wax&#x200A;br`e´dene. ⁊ si ȝeleste sume wíle. ⁊ þer&#x200A;of were
+larþawes ⁊ ȝelaðieres Moises ⁊ aaro<i>n</i>. ⁊ samuel. ⁊ fele oðre. Swa
+la<i>n</i>ge þ̵ si alswa swið[e] abreað. ⁊ adiliȝede. þurh
+unhersa<i>m</i>nesse. wat hit co<i>m</i> to þa time þe god sende þe
+halie witíge. ⁊ hi þa arérdon mid hare wríte þurh þes halíe gastes
+<span class = "linenum">85</span>
+gífe `þa´ god lage. ⁊ rihtleceden þ̵ folc swa se hi mihte<i>n</i>. ⁊
+bodeden ure`s´ hlafordes to&#x200A;cýme ses helendes ih<i>es</i>u
+c<i>ri</i>stes. þe sceolde his aȝén wille. þurh his gastes ȝífe in ure
+heorte wríte. ⁊ don ús mid his mihte þ̵ stef&#x200A;creft <span class =
+"tag">ne</span>
+<span class = "sidenote">
+89. <i>ne</i> corr. out of <i>na</i>.<br />
+90. <i>manifeald sénne</i>] <i>manifead fénne</i> MS.<br />
+98. <i>þurh</i>] <i>þurl</i> MS.<br />
+100. <i>ur</i>] <i>un</i> MS.</span>
+mihte. ⁊ an þesser láȝe of þe witȝin. wer laðieres móche. Eft bine fece
+⁊ þes lare ⁊ lage swiðe acolede þurh <span class =
+"tag">manifea[l]d</span>
+<span class = "linenum">90</span>
+<span class = "tag"><i>s</i>énne</span>.
+⁊ hur ⁊ hur þurh false gódes þe ælc þiode ha<i>m</i> selfe macéde. sume
+of golde. súm of silure. of treowe. of stane. ⁊ awente godes lof ⁊
+wrhminte fra<i>m</i> þe sceappende to þare ȝesceafte. swa þ̵ þa ure
+halende wes accenned of þa<i>m</i> unwe<i>m</i>mede mede sante Marie. al
+se midde<i>n</i>nard was mid senne begripe. ⁊ al fol`c´ ȝede
+i<i>n</i>&#x200A;to þe`s´ diefles muðe. buto<i>n</i>
+<span class = "linenum">95</span>
+wel feáwe of wa<i>m</i> his lefe moder wes istriened. he þa arerd alle
+godnisse. ⁊ sette his halíe láge. ⁊ þat þe móre his. ȝiaf miht ⁊
+stre<i>n</i>cþe <span class = "tag">þur<i>h</i></span>
+þe gief of his gaste his hesne to fulforðie. þ̵ non oðre laȝe ne mihte.
+⁊ understandeð hwu. Þri ampres were an mancyn ær his to cyme. Ure
+acenneng wes ful. <span class = "tag">u<i>r</i></span> lif unwreast. ur
+deað grislic. he
+<span class = "linenum">100</span>
+co<i>m</i> ⁊ brochte þri þi<i>n</i>[g] þ<i>er</i> aȝén. he wes acénde of
+þe clene mede. þe efer þurh lefede mede. hi`s´ lif was haliȝe. his deað
+ful of milce. his clene acennende clé<i>n</i>séde ure fule
+acenne<i>n</i>de. his hali lif rihtlecede ure unwreaste lif. his admoded
+deað ofer&#x200A;co<i>m</i>. ⁊ fordede ure soriȝe ⁊ ȝelice deað. þís is
+[f.&nbsp;57&nbsp;v<sup>1</sup>] si fierðe láge. An þisser were ærndraces
+⁊
+<span class = "linenum">105</span>
+ȝelaðieres þa ap<i>ost</i>les ⁊ þe leorni<i>n</i>ch[n]ihtes.
+þer&#x200A;efter ures helendes upstíȝe to heuene. þa ap<i>ost</i>les ⁊
+hare íunglenges þe[r] efter come halíe men ⁊ þe hafedmen þe nu beoð in
+halíe cyrce. ⁊ wrðeð of domes déȝe. þurh þes hali gastes ȝífe. ⁊
+al&#x200A;swa ure helende ha<i>m</i> leórde. maníȝe þing [t]ehten þa
+folce to freme. ⁊ þis is si fifte lage. An þisser beoð bedeles
+<span class = "linenum">110</span>
+⁊ laðieres to b<i>e</i>rie archebisc<i>opes</i>. ⁊ biscop<i>es</i>.
+prestes. ⁊ hare ȝegeng. Ac þah we fif næ<i>m</i>míe.
+<span class = "sidenote">
+112. <i>hi</i>] <i>hit</i> MS.<br />
+118. <i>þan</i>] <i>þ̵</i> MS.<br />
+<i>oðre</i>] <i>ooðre</i> MS.<br />
+121. <i>þan</i>] <i>þ̵</i> MS.<br />
+<i>witerlice</i>] <i>witetlice</i> MS.<br />
+124. <i>þan</i>] <i>þ̵</i> MS.</span>
+alle <span class = "tag">hi</span> [beoð an] on godes wille. ⁊ élc of
+ha<i>m</i> ȝestrenð
+<span class = "pagenum">16</span>
+<a name = "page16" id = "page16"> </a>
+⁊ fulfellþ oðre. Of þeses fif ceþen ⁊ of hare bedeles we habbeð ȝéu
+ȝéséd. Of þe folce we siggeð þ̵ hit cu<i>m</i>þ fastlice. fram
+middenardes anginn alse fele alse deade beoð alse fele beoð to
+b<i>er</i>ie ícóme. wat frend.
+<span class = "linenum">115</span>
+wat fá. ⁊ elce déȝíe þícce þringeð. Ac ȝief ȝé habbeð und<i>er</i>stande
+þ̵ we ȝíu er séde. eter gate me his scýft. ⁊ þer me hi to ȝesceodeð. Si
+gate þ̵ is elces mannes endedeíe. <span class = "tag">þ<i>an</i></span>
+he stepð ut of þese life into þan <span class = "tag">oðre</span>. Ac we
+sede ȝehw. þ̵ ȝief he frend were me sceolde ȝief hi<i>m</i> his mórȝe
+mete þ̵ he þe bet mihte abide þan<i>n</i> more mete. Swa hit is here.
+<span class = "linenum">120</span>
+<span class = "tag">þ<i>an</i></span> se gode man þe godes lufe hað
+ȝéfolged to is ende cu<i>m</i>þ. <span class =
+"tag">wite<i>r</i>lice</span> wið&#x200A;ut uúantruce þer cumeð þe hali
+engles hi<i>m</i> tó. ⁊ ȝéf hað ahte uniwasse oðer hit wrð ȝewasse iþer
+pine of þe deaðe þe he her þáleð. oðer efter mid eðelice lette. ⁊ <span
+class = "tag">þ<i>an</i></span> lat me þa sawle to merchestowe. þ̵ his
+se morȝemete si blisse þe he hað an þar sawle. þat wite ȝe wel.
+<span class = "linenum">125</span>
+nan halege nað his fulle blisse er he under&#x200A;fó adomes deíe his
+licame. þ̵ wrð se fulle mete. þa<i>n</i> se mann mid sawle ⁊ mid licame
+und<i>er</i>-fangð sicernesse of écer blisse. ⁊ wat beli<i>m</i>pð hit
+ȝief he fend his `þe´ to þare gate cu<i>m</i>þ? God þurh his
+[f.&nbsp;57&nbsp;v<sup>2</sup>] mucele milce ne letes us nefer fandie.
+Ac naþeles ȝief he fend his an unwreast mann þer beoð
+<span class = "linenum">130</span>
+anú ȝeréd`i´e. þe weregede gastes þe hine uniredlice und<i>er</i>fangeð
+<span class = "sidenote">
+131. <i>mid</i>] <i>min</i> MS.<br />
+140. <i>þo</i> corr. out of <i>to</i><ins class = "mycorr" title =
+"printed with anomalous :"> | </ins><i>hali ȝewitien</i> MS.<br />
+143. <i>þan</i>] <i>þ̵</i> MS. &nbsp; <i>middenard</i>] <i>middernad</i>
+MS. &nbsp; <i>þan</i>] <i>þ̵</i> MS.<br />
+144. <i>cwaceð</i>] <i>cwaced</i> MS.<br />
+149. <i>self</i>] <i>selþ</i> MS.</span>
+<span class = "tag">mi<i>d</i></span> stiarne swupen. Alse fele unþeawes
+alse hade upe him ⁊ sennenn. al swa fendes he þer ȝemet. hīne to
+und<i>er</i>fó. ⁊ to don hīne into þiesternesse. oft a domes dȝéi alle
+godes fend simle fra<i>m</i> his ȝesecðe abroden bienn ⁊ hi[n] to hare
+lean ha<i>m</i> þe lange scel ȝeleste. Þus hit hað íbí ⁊
+<span class = "linenum">135</span>
+is. ⁊ wrð oft domesdei. Ac þan<i>n</i> hit þer to cumþ þ̵ se hlaford á
+þe mucele deíe. cumþ forté ísí ⁊ frend ⁊ fend. þann cumþ all his
+und<i>er</i>þiede hi<i>m</i> to&#x200A;fore. þer he sit mid his derewrþe
+ȝefered mid niȝen anglene had. mid þer unwēmmed meide his moder. mid his
+ap<i>ost</i>len. mid þa hágefad<i>er</i>en. ⁊ <span class =
+"tag">þo</span> <span class = "tag">halíȝe wítien</span>. mid martiren.
+mi[d] hali
+<span class = "linenum">140</span>
+<i>con</i>fessore<i>n</i> mid halie meiden. mid al þan þe þer midenarde
+for his lufe werpeð abéc. ⁊ lagelice her hi<i>m</i> þenið. wic ȝeíe. wic
+drednesse wurð þer. <span class = "tag">þ<i>an</i></span> þat fer
+to&#x200A;for hi<i>m</i> abernð þ̵ middenard. þ<i>an</i> si eorðe alle
+<span class = "tag">cwace<i>ð</i></span> þan þe sterren falleð. si sunne
+⁊ se mone aþestreð for
+<span class = "pagenum">17</span>
+<a name = "page17" id = "page17"> </a>
+godes b<i>ri</i>ctnesse. þe wlcne to gað. and si hali rode tacne mid þe
+<span class = "linenum">145</span>
+spere ⁊ mid þe neiles þurh angles beoð forð ibrocht. þan<i>n</i> þe
+angles cwaciað. ⁊ tó richtwíse ha<i>m</i> adredeð. wat sceol se senfulle
+don. þe isecgð þer his richtwise deme. þe non ne maíe bechece. non
+beswice. he his hi<i>m</i> <span class = "tag">sel<i>f</i></span>
+witnisse ⁊ deme. Wat sceol se wrecce don. þe bufon iséȝð his hlaford þe
+he ȝegremed áfeð. under hi<i>m</i> helle muð open.
+<span class = "linenum">150</span>
+abuuten hi<i>m</i> all folc. hi<i>m</i> selfe bi s`c´a[n]dlice senne
+beswapen. þer ne mái no<i>n</i> frend oðre helpe. ælc had innóh to
+do<i>n</i>ne a<i>n</i> hi<i>m</i> selfe.
+<span class = "sidenote">
+153. <i>seieð</i>] <i>seied</i> MS.<br />
+160. <i>gṛod</i> MS.<br />
+162. <i>þe</i>] <i>q̣þe</i> MS.<br />
+167. <i>cóm</i>] <i>cón</i> MS.<br />
+170. <i>Seðe</i>] <i>sede</i> MS.</span>
+Þan <span class = "tag">seie<i>ð</i></span> ha<i>m</i> god þe geltẏ
+ma<i>n</i>ne<i>n</i> ȝe seneȝeden. an ȝeur écenesse. ⁊ ȝe scule
+[f.&nbsp;58&nbsp;r<sup>1</sup>] birne an mire écenisse. Ȝe seneȝden alse
+lange alse ȝé lefede ⁊ ȝe scule birne alse lo<i>n</i>ge as íc lefie.
+Witeð into éce fer. þe is
+<span class = "linenum">155</span>
+`ȝ´æarced mine fó ⁊ his ȝegen. Son[e] hi wrðeð abroden of his ȝesecþe. ⁊
+þan sone geð se hlaford mid his frenden to his mete. þ̵ his to is esten.
+þe seið an þan hali write <em>Delicie méé sunt e<i>ss</i>e cu<i>m</i>
+filiis ho<i>minum</i></em>. þat is. Mine esten beoð wunian mid mannen
+bearnen. Ac we sed[en] ȝíu litl her þ̵ hi sceolde<i>n</i> abbe<i>n</i>
+<span class = "tag">god</span> b<i>ra</i>d ⁊ uin. ⁊ vii
+<span class = "linenum">160</span>
+sonden. hi sculen habe þ̵ brad þe&#x200A;seið iþe godspel. <em>Ego
+su<i>m</i> panis uiu<i>us</i> q<i>ui</i> d<i>e</i> c<i>elo</i>
+<ins class = "edcorr" title =
+"corrected by editor from ‘d{escendit}’">d<i>escendi</i></ins>.</em>
+Þet is. Ic ám cwuce bread
+<span class = "tag">þe</span> astah fram hefene. seȝð ure helende. Se þe
+of þese brad ett. ne sterfeð he nefer. Þis bread was ímaced of ane
+`h´wete corne. al&#x200A;swa se he cweð ȝeðe godspelle. <em>Nisi
+<i>gra</i>n<i>um</i> frum<i>en</i>ti</em>. ⁊&nbsp;c. þis corn was
+ȝesawen
+<span class = "linenum">165</span>
+þurh þes ængles muð into ðes meidenes ære Marie. in þare burh of
+nazareth. þis corn <span class = "tag">có<i>m</i></span> fer`s´t
+i<i>n</i>ne bethlée<i>m</i>. þ̵ cweð us of breade. hit wex ⁊ bleówu. in
+iudea. hit rípede in ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. Judas ⁊ þat leoðre folc
+hit répén. ⁊ deden hit an þar rode alswa alse be&#x200A;twenen
+melstanent. <span class = "tag">Se<i>ð</i>e</span> hit was idon into þer
+berient alswa into hófne. þanen
+<span class = "linenum">170</span>
+hit was ibroht up into heofene to þes hahes hlafordes borde. þer hit
+fet. ⁊ engles. ⁊ mancinn in écenisse. ⁊ þis is hare b`r´ead. hwer scule
+we win finden? Al swa se he cweð. <em>Ego su<i>m</i> uitis uera.</em>
+⁊&nbsp;c.</p>
+
+</div>
+
+<span class = "pagenum">18</span>
+<a name = "page18" id = "page18"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_VI" id = "chap_VI">
+VI. THE PROVERBS OF ALFRED</a></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“Jesus College, Oxford, E 29, formerly Arch. i. 29 (J).... written
+not long after 1276 (Anglia xxx, 222).... Our piece is written
+continuously as prose, each stanza forming a paragraph, but iv and v are
+in one without l.&nbsp;54, which is here supplied, while l.&nbsp;43 is
+written at the end of the preceding paragraph and similarly the lines
+beginning viii-xvii, xix-xxiii. The scribe was evidently struggling with
+an original which he could not always read; see <a href =
+"#note_VI_105">footnote to l.&nbsp;105</a>.</p>
+
+<p>“.... the copy of the <a href = "#chap_VIII">Poema Morale</a> in the
+same MS. has undergone a drastic revision which sets it apart among the
+versions of that poem, and the version of the <a href = "#chap_XX">Owl
+and Nightingale</a> has suffered, though not to the same extent. On the
+other hand MS.&nbsp;T was copied by a man who was incapable of
+remodelling it; though a ruin, it often preserves in details the
+original.”</p>
+
+</div>
+
+<h5 class = "smallcaps">Incipiunt documenta Regis Aluredi.</h5>
+
+<p class = "headnote"><span class = "headnote">
+Þus Queþ Alured</span></p>
+
+<div class = "verse">
+
+<span class = "folionum">f. 262 r</span>
+
+<p class = "dropcap">A</p>
+<p>T Seuorde &nbsp; &nbsp; séte þeynes monye.</p>
+<p>fele Biscopes. &nbsp; &nbsp; and feole. bok iléred.</p>
+<p>Eorles prute. &nbsp; &nbsp; knyhtes egleche.</p>
+<p>þar wes þe eorl Alu<i>ri</i>ch.</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+of þare lawe swiþe wis.</p>
+<p>And ek Ealured &nbsp; &nbsp; englene hurde.</p>
+<p>Englene durlyng<big>;</big></p>
+<p>on englene londe he wes kyng.</p>
+<p>Heom he bi&#x200A;gon lére.</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+so ye mawe i&#x200A;hure.</p>
+<p>hw hi. heore lif &nbsp; &nbsp; lede scholden.</p>
+<p>Alured. he wes in englene lond.</p>
+<p>and king. wel swiþe strong.</p>
+<p>He wes king. and he wes clerek.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+wel he luuede godes werk.</p>
+<p>He wes wis on his word. &nbsp; &nbsp; and war. on his werke.</p>
+<p>he wes þe wysuste mo<i>n</i><big>;</big></p>
+<p>þat wes englelonde on.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_ii" id = "chap_VI_ii">
+ii</a></h5>
+
+<span class = "sidenote">
+36. <i>þe</i>] <i>wc</i> MS.</span>
+
+<p><b>Þ</b>vs queþ Alured &nbsp; &nbsp; englene frouer.</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+wolde ye mi leode. &nbsp; &nbsp; lusten éure lou<i>er</i>de.</p>
+<p>he óu wolde wyssye. &nbsp; &nbsp; wisliche þinges.</p>
+<p>hw ye myhte worldes. &nbsp; &nbsp; wrþsipes welde.</p>
+<p>and ek eure saule. &nbsp; &nbsp; somnen to criste.</p>
+<p>wyse were þe wordes. &nbsp; &nbsp; þe seyde þe king
+Alured.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 262 v</span>
+
+<p><b>M</b>ildeliche ich Munye. &nbsp; &nbsp; myne leoue freond.</p>
+<p><span class = "linenum">26</span>
+poure and riche. &nbsp; &nbsp; leode myne</p>
+<p>þat ye alle a&#x200A;drede. &nbsp; &nbsp; vre dryhten crist.</p>
+<p>luuyen hine and lykyen. &nbsp; &nbsp; for he is lou<i>er</i>d of
+lyf.</p>
+<p>He is one. god<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ouer alle godnesse.</p>
+
+<span class = "pagenum">19</span>
+<a name = "page19" id = "page19"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">30</span>
+He is one gleaw. &nbsp; &nbsp; ou<i>er</i> alle glednesse.</p>
+<p>He is one. blisse. &nbsp; &nbsp; ou<i>er</i> alle blissen.</p>
+<p>He is one monne. &nbsp; &nbsp; Mildest mayster.</p>
+<p>He is one. folkes &nbsp; &nbsp; fader. and frouer.</p>
+<p>He is one. rihtwis. &nbsp; &nbsp; and so riche king.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+þat him ne schal beo wone. &nbsp; &nbsp; nouht of his wille.</p>
+<p><i>þe</i> hine her on worlde. &nbsp; &nbsp; wrþie þencheþ.</p>
+
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_iii" id = "chap_VI_iii">
+iii</a></h5>
+
+<p><b>Þ</b>vs queþ alured. &nbsp; &nbsp; englene urouer.</p>
+<p>Ne may non ryhtwis king. &nbsp; &nbsp; vnder criste seoluen.</p>
+<p>Bute if he beo &nbsp; &nbsp; in boke ilered.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+And he. his wyttes &nbsp; &nbsp; swiþe wel kunne.</p>
+<p>And he cunne lettres. &nbsp; &nbsp; lokie him&#x200A;seolf one.</p>
+<p>hw he schule his lond &nbsp; &nbsp; laweliche holde.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_iv" id = "chap_VI_iv">
+iv</a></h5>
+
+<span class = "sidenote">
+52. After <i>mon</i>, erasure of two letters.</span>
+
+<p>Þus queþ Alured.</p>
+<p><b>Þ</b>e eorl and þe eþelyng.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+ibureþ vnder gódne. king.</p>
+<p>þat lond to leden.</p>
+<p>myd lawelyche deden.</p>
+<p>And þe clerek and þe knyht.</p>
+<p>he schulle démen euelyche riht.</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+þe poure. and þe ryche.</p>
+<p>démen ilyche.</p>
+<p>Hwych&#x200A;so þe mon soweþ<big>;</big></p>
+<p>al swuch he schal mowe.</p>
+<p>And eu<i>er</i>uyches monnes dom. &nbsp; &nbsp; to his owere dure
+churreþ.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_v" id = "chap_VI_v">
+v</a></h5>
+
+<p>[Þus queþ Alured.]</p>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+þan knyhte bi&#x200A;houeþ. &nbsp; &nbsp; kenliche on to fóne.</p>
+<p>for&#x200A;to werie þat lond. &nbsp; &nbsp; wiþ hunger and wiþ
+herivnge.</p>
+<p>þat þe chireche habbe gryþ.</p>
+
+<span class = "pagenum">20</span>
+<a name = "page20" id = "page20"> </a>
+
+<p>And þe cheorl beo in fryþ.</p>
+<p>his sedes to sowen.</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+his medes to mowen.</p>
+<p>And his plouh beo i&#x200A;dryue.</p>
+<p>to vre alre bihoue.</p>
+<p>þis is þes knyhtes lawe.</p>
+<p>loke he þat hit wel fare.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_vi" id = "chap_VI_vi">
+vi</a></h5>
+
+<p><span class = "linenum">65</span>
+<b>Þ</b>vs queþ Alured.</p>
+<p>þe mon. þe on his youhþe. &nbsp; &nbsp; yeorne leorneþ.</p>
+<p>wit and wisdom. &nbsp; &nbsp; and i&#x200A;writen
+reden<big>;</big></p>
+<p>he may beon on elde. &nbsp; &nbsp; wenliche lorþeu.</p>
+<p>And þe þat nule one youhþe &nbsp; &nbsp; yeorne leorny.</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+wit and wysdom. &nbsp; &nbsp; and iwriten rede.</p>
+<p>þat him schal on elde. &nbsp; &nbsp; sore rewe.</p>
+<p>þenne cumeþ elde.</p>
+<p>and vnhelþe.</p>
+<p>þenne beoþ his wéne</p>
+<p><span class = "linenum">75</span>
+ful wroþe isene.</p>
+<p>Boþe heo beoþ bi&#x200A;swike. &nbsp; &nbsp; and eke hi beoþ
+a&#x200A;swunde.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_vii" id = "chap_VI_vii">
+vii</a></h5>
+
+<span class = "sidenote">
+85. After <i>wismon</i>, <i>ut</i> deleted.</span>
+<p>þus queþ Alured.</p>
+<p>Wyþ&#x200A;vte wysdome &nbsp; &nbsp; is weole wel vnwurþ.</p>
+<p>for þey o mon ahte. &nbsp; &nbsp; huntseuenti Acres.</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+and he hi hadde isowen. &nbsp; &nbsp; alle myd reade golde.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 263 r</span>
+
+<p>And þ̵ | gold greowe. &nbsp; &nbsp; so gres doþ on eorþe.</p>
+<p>nere he for his weole. &nbsp; &nbsp; neuer þe furþer.</p>
+<p>Bute he him of frumþe. &nbsp; &nbsp; freond iwrche.</p>
+<p>for. hwat is gold. bute ston.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+bute if hit haueþ wismon.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_viii" id = "chap_VI_viii">
+viii</a></h5>
+
+<span class = "sidenote">
+91. <i>þenne he wule</i> after <i>yeue</i> in l.&nbsp;90.</span>
+
+<p>þus queþ Alu<i>re</i>d.</p>
+<p><b>N</b>e scolde neuer yongmon &nbsp; &nbsp; howyen to swiþe.</p>
+
+<span class = "pagenum">21</span>
+<a name = "page21" id = "page21"> </a>
+
+<p>þeih him his wyse &nbsp; &nbsp; wel ne lykie.</p>
+<p>Ne þeih he ne welde. &nbsp; &nbsp; al þat he wolde.</p>
+<p><span class = "linenum">90</span>
+for god may. yeue &nbsp; &nbsp; god after vuele.</p>
+<p>weole after wowe. &nbsp; &nbsp; þenne he wule.</p>
+<p>wel is him þat hit ischapen is.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_ix" id = "chap_VI_ix">
+ix</a></h5>
+
+<span class = "sidenote">
+<a name = "note_VI_105" id = "note_VI_105">105.</a> <i>youþe</i> in
+darker ink in a space too large for it; similarly <i>doweþes</i>,
+l.&nbsp;118; <i>wlonk</i>, l.&nbsp;124; <i>vouh</i>, l.&nbsp;129;
+<i>Mayþenes</i>, l.&nbsp;130.</span>
+
+<p>þus seyþ Alured.</p>
+<p><span class = "smallcaps"><b>S</b>t</span>rong hit is to reowe.</p>
+<p><span class = "linenum">95</span>
+a&#x200A;yeyn þe séé þat floweþ.</p>
+<p>so it is to swynke.</p>
+<p>a&#x200A;yeyn vnylimpe.</p>
+<p>þe mon. þe on his youhþe.</p>
+<p>swo swinkeþ.</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+and worldes weole her iwinþ.</p>
+<p>þat he may on elde.</p>
+<p>idelnesse holde.</p>
+<p>And ek myd his worldes weole.</p>
+<p>god iqueme er he quele.</p>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+youþe and al þat he haueþ i&#x200A;drowe.</p>
+<p>is þenne wel bi&#x200A;towe.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_x" id = "chap_VI_x">
+x</a></h5>
+
+<p>þus queþ Alured.</p>
+<p><b>M</b>onymon weneþ &nbsp; &nbsp; þat he wene ne&#x200A;þarf.</p>
+<p>longes lyues. &nbsp; &nbsp; ac him lyeþ þe wrench.</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+for þanne his lyues &nbsp; &nbsp; alre best luuede.</p>
+<p>þenne he schal léten<big>;</big> &nbsp; &nbsp; lyf his owe.</p>
+<p>for nys no wrt uexynde &nbsp; &nbsp; a wude. ne a velde.</p>
+<p>þat euer mvwe þas feye &nbsp; &nbsp; furþ vp&#x200A;holde.</p>
+<p>Not no mon þene tyme.</p>
+<p><span class = "linenum">115</span>
+hwanne he schal. heonne turne.</p>
+<p>Ne nomon þene ende.</p>
+
+<span class = "pagenum">22</span>
+<a name = "page22" id = "page22"> </a>
+
+<p>hwenne he schal heonne wende.</p>
+<p>Dryhten hit one wot. &nbsp; &nbsp; doweþes lou<i>er</i>d.</p>
+<p>hwanne [we] vre lif &nbsp; &nbsp; leten schule.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_xi" id = "chap_VI_xi">
+xi</a></h5>
+
+<span class = "sidenote">
+122. <i>yetst</i>] <i>yefst</i> MS.</span>
+
+<p><span class = "linenum">120</span>
+þus queþ Alured.</p>
+<p><b>Y</b>f þu seoluer and gold.</p>
+<p>ye<i>t</i>st and weldest in þis world.</p>
+<p>Neu<i>er</i> vpen eorþe.</p>
+<p>to wlonk. þu ny wrþe.</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+Ayhte nys non ildre istreon<big>;</big></p>
+<p>ac hit is godes lone.</p>
+<p>hwanne hit is his wille. &nbsp; &nbsp; þar&#x200A;of we schulle
+wende.</p>
+<p>And vre owe lyf. &nbsp; &nbsp; myd alle for&#x200A;leten.</p>
+<p>þanne schulle vre ifon. &nbsp; &nbsp; to vre vouh. gripen.</p>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+welden vre Mayþenes. &nbsp; &nbsp; and leten vs by&#x200A;hinde.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_xii" id = "chap_VI_xii">
+xii</a></h5>
+
+<p>þus queþ Alured.</p>
+<p><b>N</b>e&#x200A;ilef þu nouht to fele. &nbsp; &nbsp; uppe þe séé þat
+floweþ.</p>
+<p>If þu hafst madmes &nbsp; &nbsp; monye and inowe.</p>
+<p>gold and seoluer. &nbsp; &nbsp; hit schal gnyde to nouht.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 263 v</span>
+
+<p>to duste hit schal dryuen. &nbsp; &nbsp; Dryhten schal | libben
+euere.</p>
+<p><span class = "linenum">136</span>
+Monymon for his gold. &nbsp; &nbsp; haueþ godes vrre.</p>
+<p>And for his seoluer. &nbsp; &nbsp; hym&#x200A;seolue
+for&#x200A;yemeþ. &nbsp; &nbsp; for&#x200A;yeteþ and
+for&#x200A;leseþ.</p>
+<p>Betere him by&#x200A;come &nbsp; &nbsp; iboren þat he nére.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_xiii" id = "chap_VI_xiii">
+xiii</a></h5>
+
+<span class = "sidenote">
+149. After <i>þe</i>, <i>þ</i> erased.</span>
+
+<p>þus queþ Alured.</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+<b>L</b>vsteþ ye me leode.</p>
+<p>ower is þe neode.</p>
+<p>And ich eu wille lére. &nbsp; &nbsp; wit and wisdom.</p>
+<p>þat alle þing ou<i>er</i>&#x200A;goþ.</p>
+<p>syker he may sitte. &nbsp; &nbsp; þe hyne haueþ to i&#x200A;vere.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+For þeyh his eyhte him a&#x200A;go.</p>
+<p>his wit ne a&#x200A;goþ hym neu<i>er</i>&#x200A;mo.</p>
+
+<span class = "pagenum">23</span>
+<a name = "page23" id = "page23"> </a>
+
+<p>for ne may he for&#x200A;vare.</p>
+<p>þe hyne haueþ to vere.</p>
+<p>þe wile his owe lyf. &nbsp; &nbsp; ileste mote.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_xiv" id = "chap_VI_xiv">
+xiv</a></h5>
+
+<p><span class = "linenum">150</span>
+þus queþ Alured.</p>
+<p><b>I</b>f þu hauest seorewe.</p>
+<p>ne seye þu hit nouht þan arewe.</p>
+<p>seye hit þine sadelbowe. &nbsp; &nbsp; and ryd þe singinde forþ.</p>
+<p>þenne wile wene. &nbsp; &nbsp; þet þine wise ne con<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+þat þe þine wise wel lyke.</p>
+<p>serewe if þu hauest. &nbsp; &nbsp; and þe erewe hit
+wot<big>;</big></p>
+<p>by&#x200A;fore. he þe meneþ<big>;</big></p>
+<p>by&#x200A;hynde he þe teleþ.</p>
+<p>þu hit myht segge swyhc mo<i>n</i>.</p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+þat þe ful wel on.</p>
+<p>wyþ&#x200A;vte echere ore.</p>
+<p>he on þe Muchele more.</p>
+<p>By&#x200A;hud hit on þire heorte<big>;</big></p>
+<p>þat þe eft ne smeorte.</p>
+<p><span class = "linenum">165</span>
+Ne let þu hyne wite.</p>
+<p>al þat þin heorte by&#x200A;wite.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_xv" id = "chap_VI_xv">
+xv</a></h5>
+
+<p>þus queþ Alured.</p>
+<p><span class = "smallcaps"><b>N</b>e</span> schal tu neuere þi wif.
+&nbsp; &nbsp; by hire wlyte cheose.</p>
+<p>for neu<i>er</i> nóne þinge. &nbsp; &nbsp; þat heo to þe bryngeþ.</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+Ac leorne hire custe. &nbsp; &nbsp; heo cuþeþ hi wel sone.</p>
+<p>For mony mon for ayhte. &nbsp; &nbsp; vuele iauhteþ.</p>
+<p>And ofte mon of fayre. &nbsp; &nbsp; frakele icheoseþ.</p>
+<p>wo is him þat vuel wif.</p>
+<p>bryngeþ to his cotlyf.</p>
+<p><span class = "linenum">175</span>
+So him is alyue<big>;</big></p>
+<p>þat vuele ywyueþ.</p>
+<p>For he schal vppen eorþe.</p>
+
+<span class = "pagenum">24</span>
+<a name = "page24" id = "page24"> </a>
+
+<p>dreori i&#x200A;wurþe.</p>
+<p>Monymo<i>n</i> singeþ.</p>
+<p><span class = "linenum">180</span>
+þat wif hom bryngeþ.</p>
+<p>wiste he hwat he brouhte.</p>
+<p>wepen he myhte.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_xvi" id = "chap_VI_xvi">
+xvi</a></h5>
+
+<p>þus queþ Alured.</p>
+<p><span class = "smallcaps"><b>N</b>e</span> wurþ þu neuer so wod.
+&nbsp; &nbsp; ne so wyn&#x200A;drunke.</p>
+<p><span class = "linenum">185</span>
+þat éuere segge þine wife. &nbsp; &nbsp; alle þine wille.</p>
+<p>For if þu iseye þe bi&#x200A;vore. &nbsp; &nbsp; þine ivo alle.</p>
+<p>And þu hi myd worde &nbsp; &nbsp; iwreþþed heuedest.</p>
+<p>Ne scholde heo hit lete. &nbsp; &nbsp; for þing lyuyinde.</p>
+<p>þat heo ne scholde þe forþ vp&#x200A;breyde. &nbsp; &nbsp; of þine
+baleu&#x200A;syþes.</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+wymmon is word. woþ. &nbsp; &nbsp; ⁊ haueþ tunge to swift.</p>
+<p>þeyh heo wel wolde.</p>
+<p>ne&#x200A;may heo. hi no&#x200A;wiht welde.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_xvii" id = "chap_VI_xvii">
+xvii</a></h5>
+
+<p>þus queþ Alfred.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 264 r</span>
+
+<p><span class = "smallcaps"><b>I</b>d</span>elschipe and
+ou<i>er</i>&#x200A;prute.</p>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+þat lereþ yong wif vuele þewes.</p>
+<p>And ofte þat wolde.</p>
+<p>do. þat heo ne scholde.</p>
+<p>þene vnþev lihte.</p>
+<p>leten heo myhte.</p>
+<p><span class = "linenum">200</span>
+If heo ofte a swóte &nbsp; &nbsp; for&#x200A;swunke were.</p>
+<p>þeyh hit is vuel to buwe.</p>
+<p>þat beo nule treowe.</p>
+<p>For ofte Museþ þe kat. &nbsp; &nbsp; aft<i>er</i> hire moder.</p>
+<p>þe mon þat let wymmon &nbsp; &nbsp; his mayster iwurþe.</p>
+<p><span class = "linenum">205</span>
+Ne schal he neu<i>er</i> beon ihurd.</p>
+<p>his wordes lou<i>er</i>d.</p>
+<p>Ac heo hine schal steorne</p>
+<p>to&#x200A;trayen. and to&#x200A;teóne.</p>
+<p>And selde wurþ he blyþe and gled.</p>
+
+<span class = "pagenum">25</span>
+<a name = "page25" id = "page25"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">210</span>
+þe mon þat is his wiues qued.</p>
+<p>Mony appel is bryht wiþ&#x200A;vte. &nbsp; &nbsp; and Bitter
+wiþ&#x200A;inne.</p>
+<p>So is mony wymmon. &nbsp; &nbsp; on hyre fader bure.</p>
+<p>Schene vnder schete. &nbsp; &nbsp; and þeyh heo is schendful.</p>
+<p>So is mony gedelyng. &nbsp; &nbsp; godlyche on horse.</p>
+<p><span class = "linenum">215</span>
+and is þeyh lutel wurþ.</p>
+<p>wlonk bi þe glede.</p>
+<p>and v́uel at þare neode.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_xviii" id = "chap_VI_xviii">
+xviii</a></h5>
+
+<span class = "sidenote">
+219. <i>Eure</i> MS.<br />
+224. <i>mod</i>] first stroke of <i>m</i> erased.</span>
+
+<p>þus queþ. Al<i>ured</i>.</p>
+<p><span class = "smallcaps">[<b>N</b>]e</span>ure þu bi þine lyue.</p>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+þe word of þine wyue.</p>
+<p>to swiþe þu. ne aréde.</p>
+<p>If heo beo i&#x200A;wreþþed</p>
+<p>myd worde. oþer myd dede.</p>
+<p>wymmo<i>n</i> wepeþ for mod.</p>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+oftere þan for eny god.</p>
+<p>And ofte lude ⁊ stille.</p>
+<p>for to vor&#x200A;drye hire wille.</p>
+<p>Heo wepeþ oþer&#x200A;hwile.</p>
+<p>for to do þe gyle.</p>
+<p><span class = "linenum">230</span>
+Salomon hit haueþ i&#x200A;sed.</p>
+<p>þat wymmon can wel vuelne red.</p>
+<p>þe hire red foleweþ.</p>
+<p>heo bryngeþ hine to seorewe.</p>
+<p>for hit seyþ in þe loþ.</p>
+<p><span class = "linenum">235</span>
+as scumes for&#x200A;teoþ.</p>
+<p>hit is i&#x200A;furn i&#x200A;seyd.</p>
+<p>þ̵ cold red is quene red.</p>
+<p>hu he is vnlede.</p>
+<p>þat foleweþ hire rede.</p>
+<p><span class = "linenum">240</span>
+Ich hit ne segge nouht for þan.</p>
+<p>þat god þing. ys god wymmon.</p>
+<p>þe mon þe hi may i&#x200A;cheose. &nbsp; &nbsp; and i&#x200A;couere
+over oþre.</p>
+
+<span class = "pagenum">26</span>
+<a name = "page26" id = "page26"> </a>
+
+<h5><a name = "chap_VI_xix" id = "chap_VI_xix">
+xix</a></h5>
+
+<p>þus queþ Alured.</p>
+<p><span class = "smallcaps"><b>M</b>o</span>nymon weneþ &nbsp; &nbsp;
+þat he weny ne þarf.</p>
+<p><span class = "linenum">245</span>
+Freond þat he habbe. &nbsp; &nbsp; þar me him vayre bi&#x200A;hat.</p>
+<p>Seyþ him vayre bi&#x200A;vore. &nbsp; &nbsp; and frakele
+bi&#x200A;hynde.</p>
+<p>so me may þane loþe &nbsp; &nbsp; lengust lede.</p>
+<p>Ne ilef þu neu<i>er</i> þane mon.</p>
+<p>þat is of feole speche<i>n</i>.</p>
+<p><span class = "linenum">250</span>
+Ne alle þe þinge.</p>
+<p>þat þu i&#x200A;herest singe<i>n</i>.</p>
+<p>Mony mon haueþ swikelne muþ.</p>
+<p>milde and monne for&#x200A;cuþ.</p>
+<p>Nele he þe cuþe. &nbsp; &nbsp; hwenne he þe wule bi&#x200A;kache.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_xx" id = "chap_VI_xx">
+xx</a></h5>
+
+<span class = "sidenote">
+256. <i>his elþe. mon is glev</i> MS.</span>
+
+<p><span class = "linenum">255</span>
+þus queþ Alured.</p>
+<p><span class = "smallcaps"><b>Þ</b>v</span>rh sawe mon is wis. &nbsp;
+&nbsp; And þurh hiselþe. glev.</p>
+<p>þurh lesinge mon is loþ. &nbsp; &nbsp; and þurh luþre wrenches.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 264 v</span>
+
+<p>And | vnwurþ.</p>
+<p>And þurh hokede honde. þat he bereþ.</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+him seolue he for&#x200A;vareþ.</p>
+<p>From lesynge þu þe wune.</p>
+<p>And alle vnþewes þu þe bi&#x200A;schune.</p>
+<p>so myht þu on þeode.</p>
+<p>leof beon in alle leode.</p>
+<p><span class = "linenum">265</span>
+And luue þyne nexte. &nbsp; &nbsp; he is at þe neode gód.</p>
+<p>At chepynge. and at chyreche.</p>
+<p>freond þu þe iwurche.</p>
+<p>wyþ pou<i>er</i>e and wiþ riche.</p>
+<p>wiþ alle monne ilyche.</p>
+<p><span class = "linenum">270</span>
+þanne myht þu sikerliche. &nbsp; &nbsp; sely sytte.</p>
+<p>And ek faren ouer lond le</p>
+<p>hwider so beoþ þi wille.</p>
+
+<span class = "pagenum">27</span>
+<a name = "page27" id = "page27"> </a>
+
+<h5><a name = "chap_VI_xxi" id = "chap_VI_xxi">
+xxi</a></h5>
+
+<p>þus queþ Alured.</p>
+<p><b>A</b>lle world&#x200A;ayhte</p>
+<p><span class = "linenum">275</span>
+schulle bi&#x200A;cumen to nouhte.</p>
+<p>And vyches cunnes madmes. &nbsp; &nbsp; to mixe schulen
+i&#x200A;Multen.</p>
+<p>And vre owe lif. &nbsp; &nbsp; lutel hwile ileste.</p>
+<p>for þeyh o mon. &nbsp; &nbsp; wolde al þe worlde.</p>
+<p>And al þe wunne. &nbsp; &nbsp; þe þar&#x200A;inne wunyeþ.</p>
+<p><span class = "linenum">280</span>
+Ne myhte he þar&#x200A;myde his lif. &nbsp; &nbsp; none hwile holde.</p>
+<p>Ac al he schal for&#x200A;leten. &nbsp; &nbsp; on a litel stunde.</p>
+<p>And schal vre blisse<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to balewe us
+iwurþe.</p>
+<p>Bute if we wurcheþ. &nbsp; &nbsp; wyllen cristes.</p>
+<p>Nu biþenche we þanne vs sulue.</p>
+<p><span class = "linenum">285</span>
+vre lif to leden. &nbsp; &nbsp; so crist vs gynneþ lere.</p>
+<p>þanne mawe we wenen. &nbsp; &nbsp; þat he wule vs wrþie.</p>
+<p>for so seyde salomon. þe wise.</p>
+<p>þe mon þat her wel deþ.</p>
+<p>he cumeþ þar he lyen foþ.</p>
+<p><span class = "linenum">290</span>
+on his lyues ende.</p>
+<p>he hit schal a&#x200A;vynde.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_xxii" id = "chap_VI_xxii">
+xxii</a></h5>
+
+<p>þus queþ Alured.</p>
+<p><span class = "smallcaps"><b>N</b>e</span> gabbe þu ne schotte.</p>
+<p>ne chid þu wyþ none sotte.</p>
+<p><span class = "linenum">295</span>
+ne myd manyes cunnes tales.</p>
+<p>ne chid þu wiþ nenne dwales.</p>
+<p>Ne neu<i>er</i> þu ne bigynne.</p>
+<p>to telle þine tyþinges.</p>
+<p>At nones fremannes borde.</p>
+<p><span class = "linenum">300</span>
+ne haue þu to vale worde.</p>
+<p>Mid fewe word<i>e</i>. wismon</p>
+<p>fele bi&#x200A;luken wel con.</p>
+<p>And sottes bolt is sone iscohte.</p>
+<p>for&#x200A;þi ich holde hine for dote.</p>
+<p><span class = "linenum">305</span>
+þat sayþ al his wille.</p>
+
+<span class = "pagenum">28</span>
+<a name = "page28" id = "page28"> </a>
+
+<p>þanne he scholde beon stille.</p>
+<p>For ofte tunge brekeþ bon<big>;</big></p>
+<p>þeyh heo seolf nabbe non.</p>
+
+
+<h5><a name = "chap_VI_xxiii" id = "chap_VI_xxiii">
+xxiii</a></h5>
+
+<p>þus queþ Alured.</p>
+<p><span class = "linenum">310</span>
+<b>W</b>is child is fader blisse.</p>
+<p>Jf hit so bi&#x200A;tydeþ &nbsp; &nbsp; þat þu bern ibidest.</p>
+<p>þe hwile hit is lutel. &nbsp; &nbsp; ler him mon&#x200A;þewes.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 265 r</span>
+
+<p>þanne hit is | wexynde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hit schal wende
+þar&#x200A;to.</p>
+<p>þe betere hit schal iwurþe</p>
+<p><span class = "linenum">315</span>
+euer buuen eorþe.</p>
+<p>Ac if þu him lest welde. &nbsp; &nbsp; werende on worlde.</p>
+<p>lude and stille.</p>
+<p>his owene wille.</p>
+<p>hwanne cumeþ ealde.</p>
+<p><span class = "linenum">320</span>
+ne myht þu hyne awelde.</p>
+<p>þanne deþ hit sone.</p>
+<p>þat þe biþ vnyqueme.</p>
+<p>Ofer&#x200A;howeþ þin ibod.</p>
+<p>and makeþ þe ofte sory&#x200A;mod.</p>
+<p><span class = "linenum">325</span>
+Bet<i>er</i>e þe were.</p>
+<p>iboren þat he nere.</p>
+<p>for betere is child vnbore. &nbsp; &nbsp; þane vnbuhsum.</p>
+<p>þe mon þe spareþ yeorde. &nbsp; &nbsp; and yonge child<i>e</i>.</p>
+<p>and let hit arixlye. &nbsp; &nbsp; þat he hit areche ne may.</p>
+<p><span class = "linenum">330</span>
+þat him schal on ealde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; sore reowe. &nbsp;
+&nbsp; Am<i>en</i>.</p>
+
+<p class = "stanza">Expl<i>iciunt</i> dicta Regis Aluredi.</p>
+
+</div>
+
+
+<span class = "pagenum">29</span>
+<a name = "page29" id = "page29"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_VII" id = "chap_VII">
+VII. MEMENTO MORI</a></h4>
+
+<p class = "mynote">
+“As for <a href = "#chap_VI">no. vi</a>.”</p>
+
+<div class = "verse">
+
+<span class = "folionum">f. 252 v</span>
+
+<p><b>M</b>on may longe lyues wene.</p>
+<p>Ac ofte him lyeþ þe wrench.</p>
+<p>feyr weder turneþ ofte in to reyne.</p>
+<p>⁊ wunderliche makeþ his blench.</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+þar&#x200A;vore mon. þu þe by&#x200A;þench.</p>
+<p>Al schal falwy þi grene.</p>
+<p>waylaway. nys king ne quene.</p>
+<p>þat ne schal drynke of deþes drench.</p>
+<p>Mon er þu falle of þi bench.</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+þyne sunne þu aquench.</p>
+
+<p class = "stanza">
+<b>N</b>is non so strong. ne sterk. ne kene.</p>
+<p>þat may ago deþes wyþer blench.|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 253 r</span>
+
+<p>Yung and olde. briht and schene.</p>
+<p>Alle he ryueþ on o streng.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+Fox and ferlych is his wrench.</p>
+<p>Ne may no mon þar&#x200A;to&#x200A;yeynes.</p>
+<p>way&#x200A;laway þreting ne bene.</p>
+<p>Mede. liste. ne leches drench.</p>
+<p>Mon let sunne and lustes þine.</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+wel þu do ⁊ wel þu þench.</p>
+
+<p class = "stanza">
+Do bi salomones rede.</p>
+<p>Mon. ⁊ þenne þu schalt wel do.</p>
+<p>Do as he þe tauhte and seyde.</p>
+<p>þat þin endinge þe bringeþ to.</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+þenne ne schaltu neu<i>er</i> mys&#x200A;do.</p>
+<p>Ac sore þu myht þe adrede.</p>
+<p>way&#x200A;laway such weneþ to lede.</p>
+<p>Long lif. and blysse vnder&#x200A;fo.</p>
+<p>Ac deþ luteþ in his scho.</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+Hym stilliche. to for&#x200A;do.</p>
+
+<p class = "stanza">
+<b>M</b>on hwi nultu þe bi&#x200A;knowe.</p>
+<p>Mon hwi nultu þe bi&#x200A;seo.</p>
+<p>of fule fulþe þu art isowe.</p>
+<p>wurmes fode. þu schalt beo.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+her nauestu blisse dayes þre.</p>
+<p>Ac þi lif al þu last in wowe.</p>
+<p>weylawey deþ þe schal a&#x200A;dun þrowe.</p>
+<p>þer þu wenest heyust to steo.</p>
+<p>In deþ schal þi lyf endi.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+And in wop al þi gleo.</p>
+
+<p class = "stanza">
+<b>W</b>orld and weole. þe bi&#x200A;swikeþ.</p>
+<p>I&#x200A;wis heo beoþ þine ifo.</p>
+<p>If þe world wiþ weole þe slykeþ</p>
+<p>þat is for to do þe wo.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+þare&#x200A;fore. let lust ouer&#x200A;go.</p>
+<p>And eft hit þe likeþ.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 253 v</span>
+
+<p>weylawey. sore he him bi&#x200A;swikeþ.</p>
+<p>þat for one stunde oþer two.</p>
+<p>wurcheþ him pyne. euer&#x200A;mo.</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+Mon. ne do þu nouht swo.</p>
+
+</div>
+
+
+<span class = "pagenum">30</span>
+<a name = "page30" id = "page30"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_VIII" id = "chap_VIII">
+VIII. POEMA MORALE</a><br />
+<span class = "smaller smallcaps">(Lambeth MS.)</span></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“i. Lambeth 487 (L), a small quarto, 177 × 135 mm., of 67 leaves,
+written towards the end of the twelfth century... nos. x, xi. of this
+book are also taken from it. The words printed in clarendon in these
+three pieces are written in red, not inserted afterwards by a rubricator
+but done at the same time as the rest of the text. The PM ends with
+fordemet, l.&nbsp;270, in the middle of a page; the final t has a
+flourish for its cross stroke; the copyist had apparently no knowledge
+of any more.</p>
+
+<p>“ii. iii. Egerton 613, B. M.... has two copies of the PM: the second
+(e) furnishes here a complement to the Lambeth MS. as far as
+l.&nbsp;370, with which it ends; the first (E) is used to complete the
+text. e&nbsp;was written in the first quarter of the thirteenth century,
+E&nbsp;is somewhat later; the former has accents, the latter none.</p>
+
+<p>“iv. Trinity College, Cambridge, B. 14. 52 (T), on vellum, 135 × 105
+mm.; written early in the thirteenth century.... A&nbsp;leaf is lost
+after f 8, and a new hand begins with f 9; the PM appears to be a
+distinct MS. (Anglia, iv. 408). The initials of each line are capitals
+and written apart from their words. A&nbsp;later hand has glossed aihte
+42, goodes; ore 53, favour, grace; lean 64, deserving; manke 70, Manca,
+Mancus.”</p>
+
+<hr class = "tiny" />
+
+<p>In the Lambeth MS, passages “printed in clarendon” are shown here in
+dark-red boldface.</p>
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_VIII_alt">Trinity MS</a><br />
+<a href = "#chap_VIII_parallel">Parallel Texts</a>
+</p>
+
+<p>Indentation in the <a href = "#chap_VIII_e">Egerton MSS.</a> (lines
+271-end) is as in the original.</p>
+</div>
+
+<!-- first version alone -->
+
+<div class = "verse">
+<div class = "lambeth"> <!-- for format -->
+
+<span class = "folionum">f. 59 v</span>
+
+<p class = "indent"><b>ich em nu alder þene ich wes awintre ⁊ a
+lare.</b></p>
+<span class = "sidenote">
+2. <i>ịḥc̣ ich</i> MS. &nbsp; <i>mi ịc̣ḥ ahte</i>; <i>wit</i> in margin
+MS.</span>
+<p class = "indent"><b>Ich welde mare þene ich dede mi `wit´ ahte bon
+mare.</b></p>
+<p><b>Wel longe ich habbe child ibon a worde ⁊ a dede</b></p>
+<p><b>þa`h´ ich bo a wintre ald to ȝung ich em on rede.</b></p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+vnnet lif ich habbe iled. ⁊ ȝet me þingþ ilede.</p>
+<p>þenne ich me bi&#x200A;þenche wel ful sare ich me adrede.</p>
+<p>mest al þ̵ ich habbe idon bi&#x200A;fealt to child&#x200A;hade.</p>
+<p>Wel late ich habbe me bi&#x200A;þocht<big>;</big> bute God me nu
+rede.</p>
+<p>Fole idel word ich habbe iq<i>u</i>eðen soððen ich speke kuðe.</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+fole ȝunge dede idon<big>;</big> þe me of&#x200A;þinchet nuðe.</p>
+<p>Mest al þ̵ me likede er nu<big>;</big> hit me mis&#x200A;likeð</p>
+<p>þa muchel fulieð his wil<big>;</big> hine solf he biswikeð.</p>
+<p>Ich mihte habbe bet idon. hefde ich þe iselþe.</p>
+<span class = "sidenote">
+14. <i>un&#x200A;helẹþe</i> MS.</span>
+<p>Nu ich walde ah ich ne mei<big>;</big> for elde ⁊ for
+un&#x200A;helþe.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+Elde me is bi&#x200A;stolen on. er ich hit wiste.</p>
+<p>ne michte ich seon bi&#x200A;fore me. for smike ne for miste.</p>
+<p>Erȝe we beoð to done god. ⁊ to ufele al to þriste.</p>
+<p>Mare eie stondeð men of monne þanne hom do of c<i>ri</i>ste.</p>
+<p>þe wel ne doð þe hwile þe ho muȝen. wel oft hit schal
+rowen<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+þenne ȝe mawen sculen ⁊ repen þ̵ ho er sowen.</p>
+<p>Do he to gode þ̵ he muȝe þe hwile þ̵ he bo aliue.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 60 r</span>
+
+<p>ne lipnie na mon to | muchel to childe ne to wiue.</p>
+<p>þe him solue forȝet for wiue ne for childe<big>;</big></p>
+<p>he scal cumen in uuel stude bute him God bo milde.</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+<b>Sendeð</b> sum god bi&#x200A;foren eow. þe hw[i]le þ̵ ȝe muȝen to
+houene.</p>
+<p>for betere is an elmesse biforen<big>;</big> þenne boð eft<i>er</i>
+souene.</p>
+<span class = "sidenote">
+27. <i>ịḷich</i> MS.<br />
+28. <i>ịḥ ich</i> MS.</span>
+<p>Alto lome ich habbe igult a werke ⁊ o worde.</p>
+<p>Al to muchel ich habbe ispent. to litel ihud in horde.</p>
+<p>Ne beo þe loure þene þe solf<big>;</big> ne þin mei. ne þin maȝe.</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+Soht is þ̵ is oðer`s´ monnes frond bet<i>re</i> þen his aȝen.</p>
+
+<span class = "pagenum">32</span>
+<a name = "page32" id = "page32"> </a>
+
+<p>Ne lipnie wif to hire were. ne were to his wiue</p>
+<p>bo for him solue ech .M<i>on</i>. þe `h´wile þ̵ he bo aliue.</p>
+<p><b>Wis is þe to him solue þench</b> þe hwile þe mot libben.</p>
+<p>for sone wule hine forȝeten þe fremede ⁊ þe sibbe.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+þe wel ne deð þe hwile he mai<big>;</big> ne scal wenne he walde.</p>
+<p>Monies monnes sare iswinc habbeð oft un&#x200A;holde.</p>
+<p>Ne scal na mon don afirst. ne slawen wel to done.</p>
+<p>for moni mon bihateð wel þe hit forȝeteð sone.</p>
+<p>Þe .M<i>on</i>. þe wule siker bon to habben Godes blisse.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+do wel him solf hwile þ̵ he mai<big>;</big> þenne haueð he his mid
+iwisse.</p>
+<p>þes riche .M<i>en</i>. weneð bon siker þurh walle ⁊ þurh diche.</p>
+<p>þe deð his echte on sikere stude he hit sent to heueneriche.</p>
+<p>for þer ne þerf he bon of&#x200A;dred of fure ne of þoue</p>
+
+<span class = "folionum">f. 60 v</span>
+
+<p>þer ne | þerf he him binimen þe laðe ne þe loue.</p>
+<span class = "sidenote">
+45. <i>ȝeve</i>] <i>v</i> corr. out of <i>f</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+þer ne þerf he habben kare of ȝeve ne of ȝelde.</p>
+<p>þider he sent. ⁊ solf bereð to lutel ⁊ to selde.</p>
+<p><b>þider we sculen draȝen</b> ⁊ don wel ofte ⁊ ilome.</p>
+<p>for þer ne scal me us naut binimen mid wrangwise dome.</p>
+<p>þider ȝe sculen ȝorne draȝen. walde ȝe god ileue.</p>
+<span class = "sidenote">
+50. <i>þer</i>] <i>þ̵</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+for ne mei þ<i>er</i> hit ou binimen king ne reue.</p>
+<p>Al þ̵ beste þ̵ we hefden þider we hit solde senden</p>
+<p>for þer we hit michte finden eft. ⁊ habben buten ende.</p>
+<p>Þo þe er doð eni God for habben godes are.</p>
+<p>al he hit scal finden eft þer ⁊ hundred fald mare.</p>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+Þe þet echte wile halden wel hwile þe he muȝe es welden.</p>
+<p>Giue hies for godes luue<big>;</big> þenne deþ hes wel ihalden.</p>
+<p><b>Vre swinc ⁊ ure tilþe is ofte iwoned to swinden.</b></p>
+<p>Ach þ̵ þe we doð for godes luue<big>;</big> eft we sculen al
+finden.</p>
+<p>Ne scal nan ufel bon un&#x200A;bocht. ne nan god unforȝolden.</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+vfel we doþ al to muchel. ⁊ god lesse þe<i>n</i>ne we sculden.</p>
+<p>Þo þe mest doð nu to gode. ⁊ þe lest to laðe.</p>
+<p>Eiðer to lutel ⁊ to muchel scal þu<i>n</i>chen eft hom baþe.</p>
+<p>Þer me scal ure werkes weien bi&#x200A;foran þe heuen king.</p>
+<p>and ȝeuen us ure swinkes lan eft<i>er</i> ure erninge.</p>
+<p><span class = "linenum">65</span>
+<b>Ech mon mid þ̵ he hauet. mei buggen houene riche.</b></p>
+
+<span class = "pagenum">34</span>
+<a name = "page34" id = "page34"> </a>
+
+<span class = "folionum">f. 61 r</span>
+
+<p>þe mare haueþ ⁊ þe þe lesse<big>;</big> baþe hi | muȝen iliche.</p>
+<p>Al&#x200A;se mid his p`e´nie alse oðer mið his punde.</p>
+<p>þ̵ is þe wunderlukeste chep<big>;</big> þ̵ eni mon efre funde.</p>
+<p>⁊ þe ðe mare ne mai don<big>;</big> do hit mid his gode þonke.</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+Alse wel se þe þe haueð golde fele manke.</p>
+<p>⁊ oft god kon mare þonc þen þe him ȝeueð lesse.</p>
+<p>⁊ his werkes ⁊ his weȝes his milce. ⁊ rihtwisnesse.</p>
+<p><b>lutel lac is gode lof<big>;</big> þ̵</b> kumeð of gode wille.</p>
+<p>⁊ ec&#x200A;lete muchel ȝeue of þan þe herte is ille.</p>
+<p><span class = "linenum">75</span>
+Houene ⁊ horþe he ouer sich. his eȝen boð swa brichte.</p>
+<p>Su<i>n</i>ne ⁊ mone ⁊ houen fur boð þestre aȝein his lihte.</p>
+<p>Nis him noht for&#x200A;holen ni hud. swa muchele boð his mihte.</p>
+<p>nis hit ne swa derne [idon] ne [a] swa þostre nihte.</p>
+<p>he wat wet þenkeð ⁊ hwet doð alle q<i>ui</i>ke wihte.</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+<b>Nis na lau<i>er</i>d swich se is c<i>ri</i>st</b>. ne king swuch ure
+drihten.</p>
+<p>houene ⁊ orðe ⁊ al þ̵ is biloken is in his honde.</p>
+<span class = "sidenote">
+82. <i>ịṣ his</i> MS.<br />
+83. After <i>fuȝeles in</i>, <i>k</i> deleted.</span>
+<p>he deð al þ̵ his wil is<big>;</big> a wettre ⁊ alonde.</p>
+<p>He makede fisses in þe se ⁊ fuȝeles in þe lifte.</p>
+<p>he wit ⁊ waldeð alle þing ⁊ scop alle scefte.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+he is hord buten horde ⁊ ende buten ende.</p>
+<p>he ane is eure an ilche stude wende þer þu wende.</p>
+<p>he is buuen us ⁊ bi&#x200A;noþen. bi&#x200A;foren ⁊
+bi&#x200A;hinden.</p>
+<p>þe þe deð godes wille uwer he mei him finden.</p>
+<p><b>Helche rune he iherð ⁊</b> wat alle deden.</p>
+<p><span class = "linenum">90</span>
+he þurþ&#x200A;sicheþ uches monnes þonc. Wi hwat scal us to rede.</p>
+<p>We þ̵ brokeð godes hese ⁊ gulteð swa ilome.</p>
+<p>hwet scule we seggen oðer don et þe muchele dome.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 61 v</span>
+
+<p>Þa þe luueden unriht ⁊ ufel lif | leden.</p>
+<p>Wet sculen ho seggen oðer don<big>;</big> þen þe engles bon
+of&#x200A;dred.</p>
+<p><span class = "linenum">95</span>
+<b>hwet sculen we bere<i>n</i></b> biforen us mid hom scule we
+iquemen.</p>
+<p>þo þe neure god ne dude þe houenliche deme.</p>
+<p>þer sculen bon doule swa fole þ̵ wulleð us for&#x200A;wreien.</p>
+<p>⁊ nabbeð hi naþing forȝeten of al þ̵ ho iseȝen.</p>
+
+<span class = "pagenum">36</span>
+<a name = "page36" id = "page36"> </a>
+
+<p>Al þ̵ we mis&#x200A;duden her<big>;</big> ho hit wulleð kuðe
+þere.</p>
+<span class = "sidenote">
+100. Supplied from MS. e.</span>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+[buten wé habbe hit íbét. ðe hwile wé her wére]</p>
+<p>Al ho habbeð in hore write<big>;</big> þ̵ we mis&#x200A;duden
+here.</p>
+<p>þach we nusten ne ni&#x200A;seȝen. ho weren ure ifere.</p>
+<p><b>Hwet sculen ordlinghe`s´ don.</b> þa swicen ⁊ ta forsworene</p>
+<p>hwi boð fole iclepede. ⁊ swa lut icorene.</p>
+<span class = "sidenote">
+105. <i>ẉ hwon</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+wi hwi weren ho bi&#x200A;ȝeten to hwon weren ho iborene.</p>
+<p>þ̵ scule<i>n</i> bon to deþe idemet. ⁊ eure ma for&#x200A;lorene.</p>
+<p>Ech .M<i>on</i>. scal him solue þer bi&#x200A;clepie ⁊
+bideme<i>n</i>.</p>
+<span class = "sidenote">
+108. <i>temen</i>] <i>demen</i> MS.</span>
+<p>his aȝen werch ⁊ his þonc te witnesse he scal <i>t</i>emen.</p>
+<p>ne mei him na .M<i>on</i>. alsa wel demen ne alswa rihte</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+for nan ne knauð him ase ȝere<big>;</big> buten ane drihte.</p>
+<span class = "sidenote">
+111. before <i>werkes</i>, <i>werhes</i> deleted.</span>
+<p>Ech .M<i>on</i>. wat him solue best<big>;</big> his werkes. ⁊ his
+wille.</p>
+<p>Þe ðe lest wat bi&#x200A;seiþ ofte mest<big>;</big> þe hit al wat is
+stille.</p>
+<p>nis nan witnesse alse muchel se mo<i>n</i>ne`s´ aȝen horte.</p>
+<p>Wa se seið þ̵ he bo hal. him solf wat best his smirte.</p>
+<p><span class = "linenum">115</span>
+<b>Ech .M<i>on</i>. scal h[i]m solf demen</b> to deðe oðer to liue.</p>
+<p>þa witnesse of his aȝen werch<big>;</big> hine þer&#x200A;to scal
+driue.</p>
+<p>Al þet ech .M<i>on</i> haueð idon soððen he com to mo<i>n</i>ne</p>
+
+<span class = "folionum">f. 62 r</span>
+
+<p>sculde he | hit sechen o boke iwriten he scal iþenchen þenne.</p>
+<p>Ah drihten ne demeð nenne .M<i>on</i>. eft<i>er</i> his
+biginnigge.</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+ah al his lif scal bon suilch boð his endinge.</p>
+<p><b>ȝef þ̵ his uuel al hit is uuel</b> ⁊ God ȝefe god his ende.</p>
+<p>God ȝeue þ̵ ure ende bo god. ⁊ wite þ̵ he us lende.</p>
+<p>þe .M<i>on</i>. þ̵ uuel don na god. ne neure god lif leden.</p>
+<p>er deð ⁊ dom come to his dure he mei him sare adreden.</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+þ̵ he ne muȝe þenne biden are. for þ̵ itit ilome.</p>
+<p>for&#x200A;þi he is wis þe biet ⁊ bit ⁊ bet bi&#x200A;fore dome.</p>
+<p><b>Wenne deð is attere dure</b> wel late he biddeþ are.</p>
+<p>Wel late he latheð uuel werc<big>;</big> þe ne mei hit don ne
+mare.</p>
+<p>þ̵ achten we to leuen wel. for ure drihten solf hit seide.</p>
+<span class = "sidenote">
+130. <i>þing̣chþ</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+A hwilke time se eure .M<i>on</i>. of þinchþ his mis&#x200A;dede.</p>
+
+<span class = "pagenum">38</span>
+<a name = "page38" id = "page38"> </a>
+
+<p>Oþer raþer oðer later<big>;</big> milce he scal imeten.</p>
+<span class = "sidenote">
+132. <i>þe</i>] <i>we</i> MS.</span>
+<p>Ac <i>þ</i>e þ̵ þer naf[ð] nocht ibet<big>;</big> wel muchel he haueð
+to beten.</p>
+<p><b>Monimon seit hwa rechð of pine þe scal habben þende</b>.</p>
+<p>Ne bidde ich na bet bo alesed a domes dei of bende.</p>
+<p><span class = "linenum">135</span>
+lutel he wat wet is pine. ⁊ lutel he hit scaweð</p>
+<p>hwice hete is þer þa saule wuneð hu biter wind þer blaweð.</p>
+<p>hefde he bon þer enne dei oðer twa bare tide<big>;</big></p>
+<p>nolde he for al middenerd þe þerdde þer abiden.</p>
+<p>þet habbeð iseid þ[e] comen þonen þa hit wisten mid iwissen.</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+wa wurð sorȝe seueȝer. for souenihte blisse.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 62 v</span>
+
+<p><b>In hure blisse þe | þe ende haueð.</b> for endelese pine.</p>
+<p>betere is wori water drunch<big>;</big> þen atter meind mid wine.</p>
+<p>Swines brede is swiðe swete. swa is of wilde dore.</p>
+<span class = "sidenote">
+144. <i>abuh</i>] <i>abuṭẹh</i> MS.</span>
+<p>alto dore he is abuh<big>;</big> þe ȝefð þer fore his swore.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+Ful wombe mei lihtliche speken of hunger. ⁊ of festen<big>;</big></p>
+<p>swa mei of pine þe ne cnauð þe scal a ilesten.</p>
+<p>Hefð he ifonded su<i>m</i>me stunde<big>;</big> he wolde al seggen
+oðer.</p>
+<p>Et lete him were wif. child. suster. feder ⁊ broðer.</p>
+<p><b>Al he walde ⁊ oðerluker don ⁊ oðerluker þenche<i>n</i></b></p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+Wenne he bi&#x200A;þohte on helle fur þe nawiht ne mei quenchen.</p>
+<p>Eure he walde her inne wawe ⁊ ine wene wunien<big>;</big></p>
+<span class = "sidenote">
+152. Before <i>þe</i>, <i>me</i> deleted.</span>
+<p>Wið þ̵ þe mihte helle pine bi&#x200A;flien ⁊ bi&#x200A;sunien</p>
+<p>Et lete him were al world wele ⁊ orðliche blisse.</p>
+<p>for to þ̵ muchele blisse cumen is murþe mid iwisse.</p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+<b>Iwule nu cumen eft to þe dome þ̵ ich er ow of sede</b></p>
+<p>A þa dei ⁊ at ta dome us helpe c<i>ri</i>st ⁊ rede.</p>
+<p>þer we muȝen bon eþe offerd ⁊ herde us adrede<i>n</i>.</p>
+<p>þer he scal al son him bi&#x200A;foren his word ⁊ ec his deden.</p>
+<p>Al scal þer bon þenne cud þer me<i>n</i> luȝen her ent stelen.</p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+Al scal þer bon þa<i>n</i>ne unwron<big>;</big> þ̵ men wruȝen her ⁊
+helen.</p>
+<p>We sculen alre monne lif iknauwen al&#x200A;se ure ahen.</p>
+<p>þer sculen eueni<i>n</i>gges bon þe riche ⁊ þe laȝe.</p>
+<span class = "sidenote">
+163. <i>skamie</i>] <i>smakie</i> MS.</span>
+<p>Ne scal na mon skamie þer ne þerf he him a&#x200A;dreden.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 63 r</span>
+
+<p>Gif him her of&#x200A;þincþ | his gult ⁊ bet his misdede.</p>
+<p><span class = "linenum">165</span>
+for him ne scameþ ne ne gromeð þe sculen bon iborȝen.</p>
+
+<span class = "pagenum">40</span>
+<a name = "page40" id = "page40"> </a>
+
+<p><b>Ach þo&#x200A;þre</b> habbeþ scome ⁊ grome ⁊ oft fele sorȝe.</p>
+<p><b>Þe do<i>m</i> scal sone bon idon</b> ne lest he nawiht
+lo<i>n</i>ge.</p>
+<p>ne scal him na mon mene þer of st<i>re</i>ngþe ne of wronge.</p>
+<p>þe sculen habbe herdne dom þa her weren herde.</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+þa þe uuele holden wreche men ⁊ uuele laȝe redde.</p>
+<p>Ec efter þ̵ he efþ idon sal þer þenne [beon] idemet.</p>
+<span class = "sidenote">
+172. Supplied from MS.&nbsp;e.</span>
+<p>[bliðe mei hé ðenne beon. þe god háfð wel icwemed]</p>
+<p><b>Alle þa þi sprunge boþ</b> of adam ⁊ of eue.</p>
+<p>Alle hi sculen cumen þider for soðe we hit ileueð.</p>
+<p><span class = "linenum">175</span>
+þa þe habbeð wel idon efter hore mihte.</p>
+<p>to houene riche hi sculen faren forð mid ure drihte.</p>
+<p>Þa þe habbeð doules werc idon. ⁊ þer inne bo ifunde.</p>
+<span class = "sidenote">
+178. <i>mid ṃịḍ</i> MS.</span>
+<p>hi sculen faren forð mid him in to helle grunde.</p>
+<p>Þer hi scule<i>n</i> wunien a buten are ⁊ ende.</p>
+<p><span class = "linenum">180</span>
+Ne brekeþ neure drihte helle gate for lesen hi of bende.</p>
+<p><b>Nis na sullic þech hom bo wa ⁊ hom bo uneade.</b></p>
+<p>Ne scal neure eft c<i>ri</i>st þolie deþ for lesen hom of deaþe.</p>
+<p>Enes drihten helle brec his fro<i>n</i>d he ut brochte.</p>
+<p>him solf he þolede deð for him . wel dore he hom bohte.</p>
+<p><span class = "linenum">185</span>
+Nalde hit mei do for mei. ne sust<i>er</i> for broðer.</p>
+<p>nalde hit sune do for fader. ne na mon for oðer.</p>
+<p><b>Vre alre lau<i>er</i>d</b> for his þrelles ipined wes a rode.</p>
+<p>vre bendes he unbon[d] ⁊ bohte us mid his blode.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 63 v</span>
+
+<p>We ȝeueð | uneðe for his luue a stuche of ure brede.</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+Ne þenke we noht þ̵ he scal deme þa q<i>ui</i>ke ⁊ þa dede.</p>
+<p>Muchele luue he us cudde. walde we hit und<i>er</i>sto<i>n</i>de</p>
+<p>þ̵ ure eldre misduden<big>;</big> we habbeð uuele on honde.</p>
+<p>Deþ com in þis middenerde þurh þes doules honde.</p>
+<p>⁊ sake ⁊ sorȝe ⁊ swinc a wat<i>er</i>e ⁊ a londe.</p>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+<b>Vre forme fader</b> gult. we abuȝeð alle.</p>
+<span class = "sidenote">
+196. Supplied from MS.&nbsp;e.</span>
+<p>[eal his óf spring efter hi<i>m</i>. en hearme is
+bi&#x200A;fealle.]</p>
+<p>þurst ⁊ hunger. chele ⁊ hete. helde ⁊ unhelðe.</p>
+<p>þurh him deð com in þis middenerd ⁊ oðer uniselðe.</p>
+<p>Nere na&#x200A;mon elles ded ne sec ne nan unsele.</p>
+
+<span class = "pagenum">42</span>
+<a name = "page42" id = "page42"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">200</span>
+ac mihten libben eure ma a blisse ⁊ a hele.</p>
+<p>lutel hit þu<i>n</i>cheð moni mon. ac muchel wes þa su<i>n</i>ne.</p>
+<p>for hwam alle þolieð deð þe comen of hore cunne.</p>
+<span class = "sidenote">
+203. <i>ḥọṛẹ ure</i> MS.</span>
+<p><b>Hore sunne</b> ⁊ ec ure aȝen sare us mei of&#x200A;þinche.</p>
+<p>þurh su<i>n</i>ne we libbeð alle in sorȝe ⁊ in swinke.</p>
+<p><span class = "linenum">205</span>
+Suððen God nom swa muchele wrake for are misdede<big>;</big></p>
+<p>We þe swa muchel ⁊ swa ofte mis&#x200A;doð. we muȝen eðe us
+adrede.</p>
+<span class = "sidenote">
+207. <i>bare</i>] <i>þare</i> MS.</span>
+<p>Adam and his of&#x200A;spru<i>n</i>g for are <i>b</i>are sunne.</p>
+<p>Wes fele undret wintre an helle pine ⁊ an unwunne.</p>
+<p>þa þe ledden hore lif mid unriht ⁊ mid wrange.</p>
+<span class = "sidenote">
+210. <i>do</i>] <i>doṇ</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">210</span>
+buten hit gode`s´ milce do ho sculen bon þer wel longe.</p>
+<p>Godes wisdom is wel muchel ⁊ alswa is his mihte</p>
+<p>⁊ nis his milce naut lesse. ac bi þan ilke iwichte.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 64 r</span>
+
+<p><b>Mare he ane mei</b> for&#x200A;ȝeuen. þen | al folc gulte
+cunne.</p>
+<p>Sulf douel mihte habbe<i>n</i> milce. ȝif he hit bigunne.</p>
+<p><span class = "linenum">215</span>
+Þa þe godes milce secheð<big>;</big> he iwis mei ha ifi<i>n</i>den.</p>
+<p>Ac helle king is are&#x200A;les with þa þe he mei binden.</p>
+<p>þe þe deþ is wille mest<big>;</big> he haueð wurst mede.</p>
+<span class = "sidenote">
+218. <i>baþ̵</i> MS. &nbsp; <i>scal</i>] <i>scab</i> MS.</span>
+<p>His ba<i>þ</i> scal bon wallinde. his bað sca<i>l</i> bon
+berni<i>n</i>de glede.</p>
+<p><b>Wurst he deð his gode frond<big>;</big></b> þenne his fulle
+fond<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+God scilde alle godes frond. a wih swilche freonde.</p>
+<p>Neure in helle hi com. ne þer ne come reche.</p>
+<p>þach ich elches worldes wele. þer me mahte feche</p>
+<p>þ̵ his wulle seggen on þat wise men us seiden.</p>
+<p>⁊ aboken hit writen þer [me] mei hit reden.</p>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+Ich hit wille seggen þan þe hit hom solf nusten.</p>
+<p>warni hom wið hore unfrome. ȝif ho me wulleð lusten.</p>
+<p>vnd<i>er</i>stondeð nu to me edi men ⁊ arme.</p>
+<p>Ich wulle tellen of helle pin<big>;</big> ⁊ wernin ow wið herme.</p>
+<span class = "sidenote">
+229. <i>ịṣ his</i> MS.</span>
+<p>In helle his hunger ⁊ þurst<big>;</big> twa uuele iuere.</p>
+<p><span class = "linenum">230</span>
+þas þolieð þa [þe] weren maket niþinges here.</p>
+<p><b>Þer is waning ⁊ wow.</b> eft<i>er</i> eche streche.</p>
+
+<span class = "pagenum">44</span>
+<a name = "page44" id = "page44"> </a>
+
+<p>ho fareð from hete to hete. ⁊ hech to frure þe wreche.</p>
+<p>þenne hi bið in þere hete<big>;</big> þe chele him þunchet
+blisse.</p>
+<p>þenne hi cumeð eft to þe chele<big>;</big> of hete hi habbeð
+misse.</p>
+<p><span class = "linenum">235</span>
+hi hem deð wa inoch nabbeð hi nane blisse.</p>
+<span class = "sidenote">
+236. <i>wurs</i>] <i>þurs</i> MS.<br />
+237. <i>mọuȝen</i> MS.</span>
+<p><b>Nute hi hweþer hem deþ <i>w</i>urs</b> mid neure nane wisse.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 64 v</span>
+
+<p>hi walkeð eure ⁊ secheð reste | ac `ho´ ne muȝen imeten.</p>
+<p>for&#x200A;þi þe ho nolden þe hwile þ̵ ho mihten here sunne
+beten.</p>
+<p>ho secheð reste þer nis nan. for&#x200A;þi ne muȝen hi es finden.</p>
+<p><span class = "linenum">240</span>
+Ac walkeð weri up ⁊ dun<big>;</big> se wat<i>er</i> deþ mid winde.</p>
+<p>þo boð þa þe weren her a þanke unstedefeste.</p>
+<p>⁊ þa þe gode biheten heste ⁊ nolden hit ileste.</p>
+<p>þa þe god werc bigunnen ⁊ ful enden hit nolden.</p>
+<p><b>Nu witen her.</b> ⁊ nuðe þer. ⁊ nusten hwat hi wolden.</p>
+<p><span class = "linenum">245</span>
+þer is bernunde pich hore saule to baþien inne.</p>
+<p>þa þe ledden here lif in werre ⁊ in winne.</p>
+<p>þer is fur þ̵ is undret fald hattre. þene bo ure.</p>
+<p>Ne mei q<i>ue</i>nchen salt weter ne uersc of þe burne.</p>
+<p>þis is þ̵ fur þ̵ efre bernd ne mei nawiht hit
+que<i>n</i>chen<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">250</span>
+Þer inne boð þa þe was to lof wreche men to swenchen.</p>
+<p>þa þe weren swikelemen ⁊ ful of uuel wrenchen.</p>
+<p>þa þe mihten uuel don. þe þe lef hit wes to þenchen.</p>
+<p>Þe luueden tening ⁊ stale. hordom ⁊ drunken.</p>
+<p>⁊ a doules werche bliþeliche swunken.</p>
+<span class = "sidenote">
+255. <i>lese</i>] <i>lele</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">255</span>
+Þa þe weren swa le<i>s</i>e þ̵ me ho<i>m</i> ne mihte ileuen.</p>
+<p>Med&#x200A;ierne domes men. ⁊ wro<i>n</i>gwise reuen.</p>
+<p>þ̵ oðer mo<i>n</i>nes wif lof. his aȝen et&#x200A;lete.</p>
+<p>þo þe sungede muchel<big>;</big> a drunke ⁊ an ete.</p>
+<p>þe wreche mon binom his ehte. ⁊ leide his on horde.</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+þ̵ lutel let of godes borde. ⁊ godes worde.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 65 r</span>
+
+<p>⁊ þo þe his aȝen nalde ȝeuen þer he isech | þe node</p>
+<p>Ne nalde iheren godes sonde. þenne he hit herde bode.</p>
+<p>Þe þ̵ is oðers mo<i>n</i>nes þing. loure þene hit sculde.</p>
+<p>⁊ weren to gredi of solure ⁊ of golde.</p>
+<p><span class = "linenum">265</span>
+⁊ þa þe untrownesse duden þon þe ho scu`l´den bon holde.</p>
+
+<span class = "pagenum">46</span>
+<a name = "page46" id = "page46"> </a>
+
+<p>⁊ leten þet ho sculden don. ⁊ duden þ̵ ho wolden.</p>
+<span class = "sidenote">
+267. <i>weṇren</i> MS.</span>
+<p>Þa þe weren eure abuten þisse worldes echte.</p>
+<span class = "sidenote">
+269. <i>iquemde</i>] <i>iquende</i> MS.</span>
+<p>⁊ duden al þ̵ þe laþe gast hechte to ⁊ tachte.</p>
+<p>⁊ alle þe þen anigewise doulen i&#x200A;que<i>m</i>de.</p>
+<p><span class = "linenum">270</span>
+Þa boð nu mid him in helle fordon ⁊ fordemet.</p>
+</div>
+<!-- end div lambeth -->
+
+<h5><a name = "chap_VIII_e" id = "chap_VIII_e">
+(EGERTON MS., SECOND COPY.)</a></h5>
+
+<span class = "folionum">f. 69 r</span>
+
+<p>Bute þá þe óf&#x200A;ðufte sare heore mis&#x200A;dede.</p>
+<p class = "indent">⁊ gunne heore gultes beten ⁊ betere líf læde.</p>
+<p>Þer beoð neddren ⁊ snaken. éuete ⁊ frute.</p>
+<p class = "indent">þa tereð. ⁊ freteð. þe uuele speke. þe nið fulle. ⁊
+te prute.</p>
+<p><span class = "linenum">275</span>
+Neure sunne ðer ne scínð. ne mone ne steorre.</p>
+<p class = "indent">þer is muchel godes hate. ⁊ muchel godes eorre.</p>
+<p>Æure ðer ís uuel sméch. ðusternesse ⁊ eie.</p>
+<p class = "indent">nis ðer neure oðer líht. ðene þe swierte leie.</p>
+<p>Þer ligget ladliche fund. in strange raketeȝe.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">280</span>
+þ̵ beoð þa ðe wére mid gode on heuene wel heȝe.</p>
+<p>Þer beoð ateliche fund. ⁊ eisliche wihte.</p>
+<p class = "indent">þas scule þa wrecche í&#x200A;fon. þe suneȝede ðurh
+sihte.</p>
+<span class = "sidenote">
+283. <i>is</i> <i>ịṣ</i> MS.</span>
+<p>Þer is ðe laðe sathanas. ⁊ belzebud sé ealde.</p>
+<p class = "indent">eaðe hi muȝen beo óf&#x200A;dréd. þe híne scule
+bi&#x200A;healde.</p>
+<p><span class = "linenum">285</span>
+Ne mei nan heorte hit iðenche. ne tunge ne can telle.</p>
+<p class = "indent">hu muchel píne na hu uele sunden ínne helle.</p>
+<p>Wið þa pine ðe þer beoð. nelle ich eow naht leoȝen.</p>
+<p class = "indent">nis hit bute gamen ⁊ gléo. eal þ̵ man mei hér
+dreoȝen.</p>
+<p>End ȝut ne deð heo<i>m</i> naht sa wá. ín ða laðe bende.&nbsp;|</p>
+<span class = "sidenote">
+290. After <i>habbe</i>, <i>l</i> erased.</span>
+
+<span class = "folionum">f. 69 v</span>
+
+<p class = "indent">þ̵ hí witeð þ̵ heore píne sceal neure habbe
+ende.</p>
+<p><span class = "linenum">291</span>
+Þar beoð þa heðene men. þé wǽre laȝe&#x200A;liese.</p>
+<p class = "indent">þe nes naht óf godes bi&#x200A;bode. ne óf godes
+hése.</p>
+<p>[U]uele cristene men. hí beoð heore ifere.</p>
+<p class = "indent">þa ðe heore cristen&#x200A;dom. uuele heo`l´de
+hére.</p>
+<p><span class = "linenum">295</span>
+[Ȝ]ut hí beoð á wurse stede. on ðeré helle grunde.</p>
+<p class = "indent">ne sculen hí neure cume<i>n</i> út. for marke ne for
+punde.</p>
+<p>[N]e mei heo<i>m</i> naðer helpen þer. íbede ne elmesse.</p>
+
+<span class = "pagenum">48</span>
+<a name = "page48" id = "page48"> </a>
+
+<p class = "indent">for nis naðer inne helle. áre ne
+for&#x200A;ȝiuenesse.</p>
+<p>Sculde hi<i>m</i> éch man ðe hwile hé muȝe óf ðas helle píne.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">300</span>
+⁊ werni ech hís freond þer wið swa ich habbe mine.</p>
+<p>Þá ðe sculden heo<i>m</i> ne cunne. ich heo<i>m</i> wulle teche.</p>
+<p class = "indent">ich kan beon ȝief ich sceal. lichame ⁊ sawle
+leche.</p>
+<p>Léte wé þ̵ god for&#x200A;but. ealle manne cunne.</p>
+<p class = "indent">⁊ do wé þ̵ hé us hét. ⁊ sculde wé us wið sunne.</p>
+<p><span class = "linenum">305</span>
+Luuie we god mid ure heorte. ⁊ mid al ure mihte.</p>
+<p class = "indent">⁊ ure émcristen eal us sulf. swa us lerde
+drihte.</p>
+<p>Eal þ̵ me rǽt ⁊ eal þ̵ me singð. bi&#x200A;fore godes borde.</p>
+<span class = "sidenote">
+308. <i>eal</i>] <i>Eeal</i> MS.<br />
+309. <i>Ealle</i>] <i>alle</i> MS. &nbsp; <i>níwe</i>] <i>n</i> corr.
+out of <i>r</i>.</span>
+<p class = "indent">eal hít hanget ⁊ bi&#x200A;halt. bi ðisse twam
+worde.</p>
+<p><i>E</i>alle godes laȝe he fulð. ðe níwe ⁊ ða ealde.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">310</span>
+þe ðe ðas twá luue háfð. ⁊ wel hí wule healde.</p>
+<p>Ac hí beoð wunder earueð&#x200A;healde. swá ófte gulteð ealle.</p>
+<p>Fór hít ís strang to stande lange. ⁊ líht ís to fealle.</p>
+<p>[A]ac drihte crist hé ȝíue us strengðe. stande þ̵ wé mote.</p>
+<p class = "indent">⁊ óf ealle ure gultes `unne´ us cume to bote.</p>
+
+<p class = "dropcap">W</p>
+<p><span class = "linenum">315</span>
+é wilnieð éfter woruld wéle. ðe lange ne mei leste.</p>
+<p class = "indent">⁊ leggeð eal ure iswinch. ón ðinȝe unste`de´
+feste.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 70 r</span>
+
+<p>Swunche wé for godes luue. healf þ̵ wé doð for æhte.</p>
+<p class = "indent">ne béo wé naht swá óf bicherd. ne sa uuele
+bi&#x200A;kehte.</p>
+<p>Ȝif wé serueden gode swa wé doð ermínges.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">320</span>
+mare wé hedden en héuene. ðenne eorles hér ⁊ kinges.</p>
+<p>Né muȝen hí werien heo<i>m</i> wið chele. wið þurste ne wið
+hunger.</p>
+<p class = "indent">ne wið ulde. ne wið deaðe. þe uldre ne ðe
+ȝeonger.</p>
+<p>Ac ðer nis hunger ne ðurst. ne dieð. ne unhelðe ne elde.</p>
+<p class = "indent">of þisse riche wé ðencheð ófte. ⁊ of þere to
+selde.</p>
+<p><span class = "linenum">325</span>
+Wé scolden ealle us biðenche ófte. ⁊ wél ilome.</p>
+<p class = "indent">hwét wé beoð to whán wé scule. ⁊ óf hwán wé
+come.</p>
+<p>Hú litle hwíle wé beoþ hér. hú lange elle`s´ hwáre.</p>
+<p class = "indent">hwét wé muȝe habben hér. ⁊ hwét finde þere.</p>
+<p>Ȝíef wé were wise men. ðis wé scolde ðenche.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">330</span>
+bute wé wurðe us íwer. ðeos woruld wule us for&#x200A;drenche.</p>
+<p>Mest ealle men he ȝíueð drinche. óf ane deofles scenche.</p>
+<p class = "indent">hé sceal hi<i>m</i> cunne sculde wél. ȝíf hé híne
+nele screnche.</p>
+
+<span class = "pagenum">50</span>
+<a name = "page50" id = "page50"> </a>
+
+<p class = "dropcap">M</p>
+<p>id ealmihtiȝes godes luue. ute wé us bi&#x200A;werien.</p>
+<p>wið ðises wrecches woreldes luue. þ̵ hé maȝe us derien.</p>
+<p><span class = "linenum">335</span>
+Mid festen ælmes ⁊ ibede. werie wé us wið sunne.</p>
+<p>Mið ða wepne ðe god haueð. bi&#x200A;ȝíten man cunne.</p>
+<p>Léte wé þe brade strét. ⁊ ðene wei bene.</p>
+<span class = "sidenote">
+338. <i>let</i>] <i>ḷec</i> MS.</span>
+<p class = "indent">þe le<i>t</i> þ̵ niȝeðe dél to helle of manne. ⁊ ma
+ich wéne.</p>
+<p>Gá wé ðene nærewne wei. ⁊ ðene wei grene.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">340</span>
+ðer forð fareð litel folc. ac hit is feir ⁊ scéne.</p>
+<p>Þé brade strét is ure íwill. ðe ís us lað to forlǽte.</p>
+<p class = "indent">þa ðe eal folȝeð hís íwill. fareð bi ðusse
+stréte.</p>
+<p>Hí muȝen lihtliche gán mid ðere under&#x200A;hulde.</p>
+<span class = "sidenote">
+344. <i>wude</i>] <i>wade</i> MS.</span>
+
+<span class = "folionum">f. 70 v</span>
+
+<p class = "indent">ðurh ane godlíese w<i>u</i>de `in&#x200A;to´ ane
+bare felde.</p>
+<p><span class = "linenum">345</span>
+[Þ]e nærewei ís godes hése. ðer forð&#x200A;fareð wél fiewe.</p>
+<p class = "indent">þ̵ beoð ða ðe heo<i>m</i> sculdeð ȝeorne wið ǽche
+un&#x200A;ðeawe.</p>
+<p>[Þ]as gað uníeðe ȝeanes ðe clíue. aȝean þe heaȝe hulle.</p>
+<p class = "indent">ðas leteð eal heore aȝen wíll. for godes hése to
+fulle.</p>
+<p>[G]a wé alle þene wei. for he us wule bringe.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">350</span>
+mid te feawe feire men. be&#x200A;foren heuen kinge.</p>
+<p>Þer is ealre murhðe mest. mid englene sange.</p>
+<p class = "indent">ðe ís a þusend wintre ðer. ne ðincð hi<i>m</i> naht
+to lange.</p>
+<p>Þe ðe lest haueð. hafð swa michel þ̵ hé ne bit namare.</p>
+<p class = "indent">þe ða blisse for ðas for&#x200A;lét hít hi<i>m</i>
+mei reowe sare.</p>
+<p><span class = "linenum">355</span>
+[N]e mei nan uuel ne na wane beon inne godes riche.</p>
+<p class = "indent">ðeh þer beoð wununges fele. æch oðer uniliche.</p>
+<p>Sume ðer habbeð lesse murhðe. ⁊ sume habbeð mare.</p>
+<p class = "indent">æfter ðan þe dude her. efter ðan þ̵ he swanc
+sare.</p>
+<p>[N]e sceal ðer beon ne bried ne wín. ne oðer cunnes éste.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">360</span>
+god ane sceal beo eche líf. ⁊ blisse. ⁊ éche reste.</p>
+<p>[N]é sceal ðer beo fah ne græi. ne kuning ne `er´míne.</p>
+<p class = "indent">ne aquierne. ne martres cheole. ne beuer né
+sabelíne.</p>
+<p>[N]e sceal ðer beo sciet ne scrud. ne woruld wele nane.</p>
+<p class = "indent">eal þe murhðe þe me us bi&#x200A;hat. al hít sceal
+beo god ane.</p>
+<p><span class = "linenum">365</span>
+[N]e mei na murhðe. beo swa muchel. se is godes sihte.</p>
+<p>[H]e ís soð sunne ⁊ briht. ⁊ dei ábuten nihte.</p>
+
+<span class = "pagenum">52</span>
+<a name = "page52" id = "page52"> </a>
+
+<p>[H]e is ælches godes ful. nis hi<i>m</i> na wið&#x200A;uten.</p>
+<p class = "indent">na god nis him wane þe wunieð hi<i>m</i> abuten.</p>
+<p>Þer is wéle ábute gane. ⁊ reste abuten swinche.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">370</span>
+þe mei ⁊ nele ðider cume. sare hit hi<i>m</i> sceal óf ðinche.</p>
+
+
+<h5>(EGERTON MS., FIRST COPY.)</h5>
+
+<span class = "folionum">f. 12 v</span>
+
+<p>Þer is blisse a&#x200A;buten treȝe. ⁊ lif a&#x200A;buten deaþe</p>
+<p class = "indent">þe eure scullen wunien þer. bliþe muwen ben eþe</p>
+<p>Þer is ȝeoȝeðe bute ulde. ⁊ hele a&#x200A;buten vn&#x200A;helðe</p>
+<p class = "indent">nis þer so`re´we ne sor. ne neure nan
+vn&#x200A;sealþe</p>
+<p><span class = "linenum">375</span>
+Þer me scal drihte sulf i&#x200A;seon. swa he is mid iwisse</p>
+<p class = "indent">he one mai ⁊ scal al beo. engle ⁊ manne blisse</p>
+<p>And ðeh ne beod heore eȝe naht. alle iliche brihte</p>
+<p class = "indent">ði nabbed hi nouht iliche. alle of godes lihte</p>
+<p>On þisse `liue´ hi neren nout. alle of one mihte</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">380</span>
+ne þer ne scullen hi habben god. alle bi one ȝihte</p>
+<p>Þo scullen more of him seon. þe luuede him her more</p>
+<p class = "indent">⁊ more icnawen ⁊ iwiten. his mihte ⁊ his ore</p>
+<p>On him hi scullen finden alþat man mai to lesten</p>
+<p class = "indent">hali boc hi sculle i&#x200A;seon. al þat hi her
+nusten</p>
+<p><span class = "linenum">385</span>
+Crist scal one beon inou. alle his durlinges</p>
+<p class = "indent">he one is muchele mare ⁊ betere. þanne alle oþere
+þinges</p>
+<p>Inoh he haued þe hine haueð. þe alle þing wealded</p>
+<span class = "sidenote">
+388. <i>hem</i>] <i>e</i> above <i>ị</i> MS.</span>
+<p class = "indent">of him to sene nis no sed. wel hem is þe hine
+bi&#x200A;healdeð</p>
+<p>God is so mere ⁊ swa muchel. in his godcunnesse</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">390</span>
+þ̵ al þ̵ is. ⁊ al þat wes is wurse. þenne he ⁊ lesse</p>
+<p>Ne mai it neure no man oþer segge mid iwisse</p>
+<p class = "indent">hu muchele murhðe habbet þo. þe beod inne godes
+blisse</p>
+
+<p class = "dropcap">T</p>
+<p>o þere blisse us bringe god. þe rixlet abuten ende</p>
+<p class = "indent">þenne he vre soule vn&#x200A;bint. of licames
+bende</p>
+<p><span class = "linenum">395</span>
+Crist ȝyue us leden her swilc lif. ⁊ habben her swilc ende</p>
+<p class = "indent">þat we moten þuder come. wanne we henne wende.
+AmeN.</p>
+
+</div>
+
+
+<!-- second version alone -->
+
+<span class = "pagenum">31</span>
+<a name = "page31" id = "page31"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_VIII_alt" id = "chap_VIII_alt">
+POEMA MORALE</a><br />
+<span class = "smaller smallcaps">(Trinity MS.)</span></h4>
+
+<p class = "mynote center">
+<a href = "#chap_VIII">Lambeth MS</a> (above)<br />
+<a href = "#chap_VIII_parallel">Parallel Texts</a>
+</p>
+
+<div class = "verse">
+
+<span class = "folionum">f. 1 r</span>
+
+<p class = "dropcap">I</p>
+<p>ch am nu elder þan ich was a wintre ⁊ a lore.</p>
+<p>Ich wealde more þan idude mi wit oh to be more</p>
+<p>To longe ich habbe child iben a worde ⁊ a dade.</p>
+<p>Þeih ibie a winter eald to jung ich am on rade.</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+Vnnet lif ich habbe ilad ⁊ ȝiet me þincheð ilade</p>
+<p>Þan ibiðenche me þar&#x200A;on wel sore ime adrade.</p>
+<p>Mast al ich habbe idon is idelnesse ⁊ chilce.</p>
+<p>Wel late ich habbe me bi&#x200A;þoht bute me god do milce.</p>
+<p>Fele idel word ich habbe ispeken seðen ich speken cuðe.</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+⁊ fele ȝeunge dade idon þe me ofðinkeð nuðe.</p>
+<p>Alto lome ich habbe igult a werke ⁊ a worde.</p>
+<p>Alto muchel ic habbe ispend to litel ileid on horde.</p>
+<p>Mast al þat me likede ar nu hit me mislicað.</p>
+<p>Þe mu[c]hel folȝeð his iwil him selfen he biswicað.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+Ich mihte habben bet idon. hadde ich þo iselðe</p>
+<p>Nu ich wolde ac ine mai for elde ⁊ for unhalðe.</p>
+<p>Elde me is bistolen on ar ich hit iwiste</p>
+<p>Ne mai ich isien bifore me for smeche ne for miste.</p>
+<span class = "sidenote">
+19. <i>Ar ȝe</i> MS. &nbsp; <i>juel</i>] <i>j</i> corr. out of
+<i>ȝ</i>.</span>
+<p>Arȝe we beð to don god to juel al to þriste</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+More eie stondeð man of man þan him do of criste.</p>
+<p>Þe wel ne deð þe hwile he mai wel ofte hit sal him rewen.</p>
+<p>Þan alle men sulle ripen þat hie ar sewen.</p>
+<span class = "sidenote">
+23. <i>hebeð</i> MS.</span>
+<p>Do al to gode þat he muȝe ech þe hwile he beð aliue.</p>
+<p>Ne lipne noman to muchel to childe ne to wiue.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 1 v</span>
+
+<p>Þe þe him selfe forȝiet for wiue oðer for childe</p>
+<p><span class = "linenum">26</span>
+He sal cumen on euel stede bute him god be milde.</p>
+<p>Sende god biforen him man þe hwile he mai to heuene</p>
+<p>For betre is on almesse biforen þan ben after seuene.</p>
+<p>Ne bie þe leuere þan þe self ne þi mæi ne þi mowe</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+Sot is þe is oðer mannes frend betere þan his owen.</p>
+
+<span class = "pagenum">33</span>
+<a name = "page33" id = "page33"> </a>
+
+<span class = "sidenote">
+31. After <i>hire were</i>, <i>ac</i> erased.</span>
+<p>Ne hopie wif to hire were ne were to his wiue</p>
+<p>Be for him self afric man þe hwile he beð aliue.</p>
+<p>Wis þe him selue biðencheð þe hwile he mót libben</p>
+<p>For sone willeð him forȝiete þe fremde ⁊ þe sibbe.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+Þe wel ne doð þe hwile he mai ne sal he þan he wolde.</p>
+<p>For manimannes sore iswinc habbeð ofte unholde.</p>
+<p>Ne solde noman don a furst ne laten wel to done</p>
+<span class = "sidenote">
+38. <i>bihoteð</i>] <i>o</i> above <i>ạ</i> MS.</span>
+<p>For maniman bihoteð wel þat hi forȝieteð sone.</p>
+<p>Þe man þe wile siker ben to habben godes blisse.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+Do wel him self þe hwile he mai þanne haueð hes mid iwisse.</p>
+<p>Þe richemen weneð siker ben þu`r´ch wallen ⁊ thurh dichen.</p>
+<p>He deð his aihte an siker stede þe hit sent to heueriche.</p>
+<p>For þar`f he´ ben ofdrad of fure ne of þieue.</p>
+<p>Þar ne mai hit him binime þe loðe ne þe lieue.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+Þar ne þarf he habben care of here ne of ȝielde</p>
+<p>Þider we sendeð ⁊ ec bereð to litel ⁊ to selde.</p>
+<p>Þider `we solden´ drawen ⁊ don wel ofte ⁊ ilome.</p>
+<p>For þar ne sal me us naht binime mid wrong wise dome.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 2 r</span>
+
+<p>Þider we solde ȝierne drawen wolde ȝie me ileuen.</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+For ne mai hit us binime no king ne no sẏrreue.</p>
+<p>Alþat beste þat we habbeð her þider we solde sende.</p>
+<p>For þar we mihte finden eft. ⁊ habben abuten ende.</p>
+<p>Se þe her doð ani god for`to´ haben godes ore.</p>
+<p>Al he hit sal eft finde þar ⁊ hundredfealde more.</p>
+<span class = "sidenote">
+55. <i>holde</i>] <i>o</i> above <i>ạ</i> MS.<br />
+56. <i>ȝieue</i>] <i>ȝ</i> corr. out of <i>G</i>.</span>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+Se þe aihte wile holde wel þe hwile hes muȝe wealden.</p>
+<p>Ȝieue hes for godes luue þanne doð hes wel ihealden.</p>
+<p>For ure swinch ⁊ ure tilðe is ofte wuned to swinde.</p>
+<p>Ac al þat we ȝieueð for godes luue al we hit sulen eft finden.</p>
+<p>Ne sal þar non euel ben unboht ne god unforȝolden.</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+Euel we doð al&#x200A;to muchel ⁊ god lasse þan we solden.</p>
+<p>Se þe mast doð nu to gode ⁊ se last to lothe.</p>
+<p>Eiðer to litel ⁊ to muchel hem sal þunche boðe.</p>
+<p>Þar me sal ure werkes weiȝen bifore þan heuen kinge.</p>
+<p>⁊ ȝieuen us ure werkes lean after ure erni<i>n</i>ge.</p>
+<p><span class = "linenum">65</span>
+Africh man mid þat he haueð mai bugge heueriche</p>
+
+<span class = "pagenum">35</span>
+<a name = "page35" id = "page35"> </a>
+
+<p>Þe þe more haueð ⁊ þe þe lasse boðe iliche.</p>
+<p>Alse on mid his peni se oðer mid his punde</p>
+<p>Þis is þet wunderlukeste ware þat animan funde.</p>
+<p>⁊ se þe more ne mai don mid his gode iþanke.</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+Alse wel se þe þe haued goldes fele manke.</p>
+<p>And ofte god can more þanc þan þe him ȝieueð lasse.</p>
+<p>Al his werkes ⁊ his weies is milce ⁊ rihtwi[s]nesse.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 2 v</span>
+
+<p>Litel lóc is gode lef þe cumeð of gode wille</p>
+<p>⁊ eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille.</p>
+<p><span class = "linenum">75</span>
+Heuene ⁊ erðe he ouer sihð his eien beð ful brihte.</p>
+<p>Nis him no þing forholen swo muchel is his mihte.</p>
+<p>Ne bie hit no swo derne idon ne on swo þuster nihte.</p>
+<p>He wot hwat þencheð ⁊ hwat doð alle quike wihte</p>
+<p>Nis louerd swilch is c<i>ri</i>st ne king swilch ure drihte</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+Boðe ȝiemeð þe his bien bi daie ⁊ bi nihte.</p>
+<p>Heuene ⁊ erðe ⁊ al þat is biloken is in his honden</p>
+<p>He doð al þat his wille is awatere ⁊ alonde.</p>
+<p>He makeð þe fisses in þe sa þe fueles on þe lofte.</p>
+<p>He wit ⁊ wealdeð alle þing ⁊ he sop alle safte.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+He is ord a&#x200A;buten ord ⁊ ende abuten ende</p>
+<p>He is one afre on eche stede wende þar þu wende.</p>
+<p>He is buuen us ⁊ bineðen biforen ⁊ bihinde</p>
+<span class = "sidenote">
+88. <i>godeswille</i> MS.</span>
+<p>Þe godes wille doð aihware he maiȝ him finde</p>
+<p>Elche rune he hereð ⁊ he wot alle dade</p>
+<p><span class = "linenum">90</span>
+He þurh&#x200A;sihð elches mannes þanc wi hwat sal us to rade.</p>
+<p>We þe brekeð godes has ⁊ gulteð swo ilome</p>
+<span class = "sidenote">
+92. After <i>don</i>, an erasure of about ten letters.<br />
+93. <i>unriht</i>] <i>r</i> corr. out of <i>l</i> MS.</span>
+<p>Hwat sulle we seggen oðer don á&#x200A;te muchele dome</p>
+<p>We þe luueden unriht ⁊ euel lif ladden</p>
+<p>Hwat sulle we seggen oðer don þar ængles beð ofdradde</p>
+<p><span class = "linenum">95</span>
+Hwat sulle we beren us biforen mid hwan sulle we iq<i>ue</i>me</p>
+<p>We þe nafre god ne duden þan heuenliche deme.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 3 r</span>
+
+<p>Þar sulle ben deflen swo fele þat willeð us forwreien.</p>
+<p>Nabbeð hie no þing forȝieten of þat hie her iseien.</p>
+
+<span class = "pagenum">37</span>
+<a name = "page37" id = "page37"> </a>
+
+<p>Alþat hie iseien her hie willeð cuðen þare</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+Bute we haben hit ibet þe hwile we here waren.</p>
+<p>Al hie habbeð on here write þat we misduden here.</p>
+<p>Þeih we hes ne niseien hie waren ure iferen.</p>
+<p>Hwat sullen horlinges don þes wichen ⁊ þe forsworene</p>
+<p>Wi swo fele beð icleped swo fewe bed icorene</p>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+Wi hwi waren hie biȝiete to hwan waren hie iborene.</p>
+<p>Þe sulle ben to deaðe idemd ⁊ afremo forlorene.</p>
+<p>Elch man `sal´ þar biclepien himselfen ⁊ ec demen.</p>
+<span class = "sidenote">
+108. <i>His</i>] <i>Hic</i> MS.</span>
+<p>Hi<i>s</i> oȝen werc ⁊ his þanc to witnesse he sal temen.</p>
+<p>Nemai him noman alse wel demen ne alse rihte</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+For non ne cnoweð hine alse wel buten one drihte.</p>
+<p>Man wot him self best his werkes ⁊ his wille.</p>
+<p>Se þe last wot he seið ofte mast se þit al wot is stille</p>
+<p>Nis no witnesse alse muchel se mannes oȝen hierte</p>
+<p>Hwo se seið þat hie beð hol him self wot his smierte.</p>
+<p><span class = "linenum">115</span>
+Elch man sal him selfen demen to deaðe oðer to liue.</p>
+<p>Þe witnesse of his oȝen werc to oðer þan hine sal driue.</p>
+<p>Alþat afri man haueð idon seðen he cam to manne</p>
+<p>Swo he hit iseie abóc iwrite he sal hit þenche þanne.</p>
+<p>Ac drihte ne demeð noman after his biginninge</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+Ac al his lif sal ben teald after his endinge.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 3 v</span>
+
+<p>Ȝief þe endinge is god al hit is god· ⁊ euel ȝief euel is þe
+ende.</p>
+<p>God ȝieue þat ure ende be god ⁊ ȝieue þat he us lende.</p>
+<p>Se man þe nafre nele don god ne nafre god lif lade.</p>
+<p>Are deað ⁊ dom cumeð to his dure he maiȝ hi<i>m</i> sore
+a&#x200A;drade</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+Þat he ne muȝe þanne bidden ore for þat itit ilome.</p>
+<p>For&#x200A;þi he wis þe bit ⁊ biȝiet ⁊ bet bifore dome.</p>
+<p>Þanne þe deað is ate dure wel late he biddeð ore.</p>
+<p>Wel late he lateð euel werc þan he hit ne mai don no more.</p>
+<p>Senne lat þe ⁊ þu nah hi<i>m</i> þan þu hit ne miht do no
+more<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+For&#x200A;þi he is sot þe swo abit to habben godes ore.</p>
+<p>Þeih hweðere we hit leueð wel for drihte self hit sade.</p>
+<p>Elche time sal þe man of&#x200A;þunche his misdade</p>
+
+<span class = "pagenum">39</span>
+<a name = "page39" id = "page39"> </a>
+
+<span class = "sidenote">
+133. After <i>imete</i>, <i>acþ</i> erased.</span>
+<p>Oðer raðer oðer later milce he sal imete.</p>
+<p>Ac þe þe her naueð ibet muchel he haued to bete</p>
+<p><span class = "linenum">135</span>
+Maniman seið hwo reche pine þe sal habben ende</p>
+<p>Ne bidde ich no bet bie ich alesed a domesdai of bende.</p>
+<span class = "sidenote">
+137. <i>ḥis</i> MS. &nbsp; After <i>cnoweð</i>, erasure of
+<i>hwil</i>.</span>
+<p>Litel wot he `h´wat is pine ⁊ litel he cnoweð</p>
+<p>Hwilch hit is þar sowle wunieð hwu biter wind þar bloweð.</p>
+<p>Hadde he ben þar on oðer two bare tiden.</p>
+<span class = "sidenote">
+140. After <i>Nolde</i> erasure of two letters. &nbsp; <i>almidden</i>
+MS.</span>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+Nolde he for al midden&#x200A;eard þe þridde þar abiden.</p>
+<p>Þat habbed isaid þe come þanne þit wiste mid iwisse.</p>
+<p>Wo wurðe soreȝe seue ȝier for seue nihte blisse.</p>
+<p>⁊ ure blisse þe ende haueð for ende&#x200A;lease pine</p>
+<p>Betere is wori water þan atter imengd mid wine.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+Swines brade is wel swete swo is of wilde diere.</p>
+<p>Ac al to diere he hit abuið þe ȝiefð þar&#x200A;fore his swiere.</p>
+<p>Ful wombe mai lihtliche speken of hunger ⁊ of fasten</p>
+<p>Swo mai of pine þe not hwat is pine þe sal ilasten.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 4 r</span>
+
+<p>Hadde fonded sume stunde he wolde seggen oðer</p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+Eðlate him ware wif ⁊ child suster ⁊ fader ⁊ broðer.</p>
+<p>Al he wolde oðerluker don ⁊ oðerluker þenche</p>
+<p>Þan he biðohte an helle fur þat no&#x200A;wiht ne mai quenche.</p>
+<span class = "sidenote">
+153. After <i>wunien</i>, <i>wið þan he mihte</i> erased.</span>
+<p>Afre he wolde her in wo ⁊ in wane wunien</p>
+<p>Wið&#x200A;þan he mihte helle fur biflen ⁊ bisunien.</p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+Eðlate him ware al wele ⁊ erðeliche blisse</p>
+<p>For to þe muchele blisse cume þis murie mid iwisse.</p>
+<span class = "sidenote">
+157. <i>ẹfṭ</i> <i>eft</i> MS.</span>
+<p>¶Ich wulle nu cumen eft to þe dome þe ich eow ar of sade.</p>
+<p>On þe daie ⁊ on þe dome us helpe crist ⁊ rade</p>
+<p>Þar we muȝen ben sore offerd ⁊ harde us ofdrade.</p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+Þar elch sal al isien him biforen his word ⁊ ec his dade.</p>
+<p>Al sal þar ben þanne cuð þat men luȝen her ⁊ halen.</p>
+<p>Al sal þar ben þanne unwrien þat men her hudden ⁊ stalen.</p>
+<p>We sullen alre manne lif icnowen alse ure oȝen</p>
+<p>Þar sullen efninges ben to þe heie ⁊ to þe loȝe.</p>
+<span class = "sidenote">
+165. <i>þiar</i>] <i>a</i> corr. out of <i>e</i>.</span>
+<p><span class = "linenum">165</span>
+Ne sal þeih no man samie þiar ne þarf he him adrade.</p>
+<p>Ȝief him her ofþincheð his gult ⁊ bet his mis&#x200A;dade.</p>
+<p>For hem ne sameð ne ne grameð þe sulle ben iboreȝe</p>
+
+<span class = "pagenum">41</span>
+<a name = "page41" id = "page41"> </a>
+
+<p>Ac þoðre habbeð same ⁊ grame ⁊ oðer fele soreȝe.</p>
+<span class = "sidenote">
+169. <i>sal</i>] <i>þal</i> MS.</span>
+<p>Þe dom <i>s</i>al ben sone idon ne last hit nowiht longe</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+Ne sal him noman mene þar&#x200A;of strencðe ne of wronge</p>
+<p>Þo sulle habben hardne dom þe here waren hardde</p>
+<p>Þo þe euel hielden wreche men ⁊ euel laȝe arerde.</p>
+<span class = "sidenote">
+173. <i>idemð</i> MS.</span>
+<p>Elch after þat he haueð idon sal þar ben þanne idem<i>d</i></p>
+<p>Bliðe mai he þanne ben þe god haueð wel iquemd.</p>
+<p><span class = "linenum">175</span>
+Alle þo þe sprunge beð of ada<i>m</i> ⁊ of eue</p>
+<p>Alle hie sulle þider cume for soðe we hit ileued.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 4 v</span>
+
+<p>Þo þe habbed wel idon after here mihte</p>
+<p>To heueriche hie sulle fare forð mid ure drihte.</p>
+<p>Þo þe deueles werkes habeð idon ⁊ þar&#x200A;inne beð ifunde</p>
+<span class = "sidenote">
+180. After <i>fare</i>, <i>þ</i> elided.</span>
+<p><span class = "linenum">180</span>
+Hie sulle fare forð mid hem in&#x200A;to helle grunde.</p>
+<p>Þar hie sulle wunien abuten ore ⁊ ende.</p>
+<p>Brecð nafre eft crist helle dure for lesen hem of bende</p>
+<p>Nis no sellich þeih hem be wo ⁊ þeih hem be uneaðe</p>
+<p>Ne sal nafre eft crist þolien deað for lesen hem of deaðe.</p>
+<p><span class = "linenum">185</span>
+Ænes drihten helle brac his frend he ut brohte</p>
+<p>Him self he þolede deað for hem wel diere he hes bohte.</p>
+<p>Nolde hit moȝe don for mai ne suster [for] broðer</p>
+<p>Nolde sune don for fader ne no man for oðer.</p>
+<p>Vre alre louerd for his þralles ipined he was arode</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+Ure bendes he unbond ⁊ bohte us mid his blode.</p>
+<p>We ȝieueð uneaðe for his luue a steche of ure breade</p>
+<p>Ne þenche we naht þar þat sal deme þe q<i>ui</i>ca ⁊ þe deade.</p>
+<p>Muchel luue he us kedde wolde we hit understonde.</p>
+<span class = "sidenote">
+194. <i>misduden</i>] <i>u</i> over <i>ẹ</i> MS.</span>
+<p>Þat ure elderne mi`s´duden we habeð euel an honde.</p>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+Deað cam in þis middenærd þurh ealde deueles onde</p>
+<p>⁊ senne ⁊ soreȝe ⁊ iswinch awatere ⁊ [a]londe.</p>
+<p>Vre foremes faderes gult we abugeð alle</p>
+<p>Al his ofsprung after him in harem is biualle</p>
+<p>Þurst ⁊ hunger. chele ⁊ hete ⁊ alle unhalðe.</p>
+<p><span class = "linenum">200</span>
+Þurh deað cam in þis midden&#x200A;eard ⁊ oðer unisalðe.</p>
+<p>Nare noman elles dead ne sic ne unsele</p>
+
+<span class = "pagenum">43</span>
+<a name = "page43" id = "page43"> </a>
+
+<p>Ac mihte libbe afremo ablisse ⁊ an hale.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 5 r</span>
+
+<p>Litel lac is gode lief þe cumeð of gode wille.</p>
+<p>⁊ eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille</p>
+<p><span class = "linenum">205</span>
+Litel hit þuncheð maniman ac muchel was þe senne</p>
+<p>For hwan alle þolieð deað þe comen of here kenne</p>
+<span class = "sidenote">
+207. After <i>muȝe</i>, <i>rewen</i> deleted MS.</span>
+<p>Here senne ⁊ ec ure oȝen us muȝe sore of&#x200A;þunche</p>
+<p>For senne we libeð alle her in soreȝe ⁊ in swunche.</p>
+<p>Seðen god na<i>m</i> swo mukel wrache for one misdede</p>
+<span class = "sidenote">
+210. <i>þo</i> altered to <i>þe</i>.</span>
+<p><span class = "linenum">210</span>
+We þe swo ofte misdoð we muȝen us eaðe ofdrade.</p>
+<p>Adam ⁊ al his ofspreng for one bare senne.</p>
+<p>Was fele hundred wintre an helle a pine ⁊ unwenne.</p>
+<span class = "sidenote">
+213. After <i>lif</i>, an erasure, on which <i>mid</i>.<br />
+214. <i>do</i> corr. out of <i>to</i>.<br />
+215. <i>mulchel</i> MS. &nbsp; After <i>⁊</i>, an erasure.</span>
+<p>Þo þe ladeð here lif mid unrihte ⁊ mid wronge</p>
+<p>Bute hit godes milce do hie sulle wunie þar longe.</p>
+<p><span class = "linenum">215</span>
+Godes wisdom is wel muchel ⁊ alsse is his mihte</p>
+<p>Ac nis his mihte nowiht lasse ac biðer ilke wihte.</p>
+<p>More he one maiȝ forȝieue þan alle folc gulte cunne</p>
+<p>Self deuel mihte habben milce ȝief he hit bigunne.</p>
+<p>Þeþe godes milche secð iwis he mai hes finden</p>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+Ac helle king is ore&#x200A;leas wið þo þe he mai binden.</p>
+<p>Se deð his wille mast he sal habbe werest mede</p>
+<p>His bað sal be wallinde pich his bed barnende glede.</p>
+<p>Werse he doð his gode wines þan his fiendes</p>
+<p>God silde alle godes friend wið swo euele friende.</p>
+<span class = "sidenote">
+225. Before <i>reche</i>, <i>þ</i> erased MS.</span>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+Nafre an helle ine cam ne cumen ich þar ne reche</p>
+<p>Þeih ich aches woreldes wele þare mihte feche.</p>
+<p>Þeih ich wille seggen eow þat wise men us saden</p>
+<p>⁊ [a] boc hit is write þar me hit mai rade.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 5 v</span>
+
+<p>Ic wille seggen hit þo þe hit hem self nesten</p>
+<span class = "sidenote">
+230. After <i>here</i>, an erasure of one letter MS.</span>
+<p><span class = "linenum">230</span>
+⁊ warnin hem wið here unfreme ȝief hie me willeð hlesten.</p>
+<p>Vnderstondeð nu to meward eadimen ⁊ arme</p>
+<p>Ich wille tellen eow of helle pine ⁊ warnin eow wið harme.</p>
+<p>An helle hunger ⁊ þurst euel two iferen.</p>
+<p>Þos pine þolieð þo þe ware meteniðinges here.</p>
+<p><span class = "linenum">235</span>
+Þar is woning ⁊ wop after ache strate</p>
+
+<span class = "pagenum">45</span>
+<a name = "page45" id = "page45"> </a>
+
+<p>Hie fareð fram hate [to] chele fra<i>m</i> chele to hate.</p>
+<p>[Þ]an hie beð in þe hate chele hem þuncheð blisse</p>
+<p>[Þ]an hie cumeð eft to chele of hate hie habbeð misse.</p>
+<p>[E]iðer doð `hem´ wo inoh nabbeð none lisse.</p>
+<p><span class = "linenum">240</span>
+[N]iten hweðer hem doð wers to nafre none wisse.</p>
+<p>[H]ie walkeð afre ⁊ secheð reste ac hie hes ne muȝen imeten.</p>
+<p>[F]or&#x200A;þi þe hie nolde þe hwile hie mihten here senne
+beten.</p>
+<p>[H]ie sec`h´eð reste þar non nis ac hie hies ne muȝen ifinden.</p>
+<p>[A]c walkeð weri up ⁊ dun se water doð mid winde</p>
+<p><span class = "linenum">245</span>
+[Þ]at beð þo þe waren her an þanc unstedefaste</p>
+<p>[⁊] þo þe gode biheten aihte ⁊ hit him ilaste.</p>
+<p>[⁊] þo þe god werc bigunnen ⁊ ful endin hit nolden.</p>
+<span class = "sidenote">
+248. <i>ṃesten</i> MS.</span>
+<p>[N]u waren her ⁊ nu þar ⁊ nesten hwat he wolden</p>
+<p>[Þ]ar is pich þat afre walleð þar sulle wunien inne</p>
+<span class = "sidenote">
+250. After <i>⁊</i>, <i>h</i> erased MS.</span>
+<p><span class = "linenum">250</span>
+[Þ]o þe ladeð here lif on werre ⁊ an unwinne.</p>
+<p>[Þ]ar is fur þis hundredfeald hatere þan be ure.</p>
+<p>[N]e mai hit quenche salt water ne auene stream ne sture.</p>
+<p>[Þ]is is þat fur þat afre barneð ne mai no wiht [hit] quenche.</p>
+<p>[Þ]ar&#x200A;inne beð þe was to lef wreche men to swenche.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 6 r</span>
+
+<p>Þo þe [waren] swikele men ⁊ ful of euele wrenchen.</p>
+<p><span class = "linenum">256</span>
+⁊ þo þe mihten euel don ⁊ lief hit was to þenchen.</p>
+<p>Þe luueden rauing ⁊ stale hordom ⁊ druken</p>
+<span class = "sidenote">
+258. <i>bliðeliche</i>] second <i>i</i> corr. out of <i>l</i>.</span>
+<p>⁊ an defles werkes bliðeliche swunken.</p>
+<p>Þo þe waren swo lease men þat mes ne mihte leuen</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+Medȝierne domes men ⁊ w`r´ongwise reuen.</p>
+<span class = "sidenote">
+261. After <i>was</i>, erasure of three letters MS.</span>
+<p>Þo þe oðer mannes wif was lief her oȝen eðlate</p>
+<p>⁊ þo þe sunegeden muchel on druken ⁊ on ate.</p>
+<span class = "sidenote">
+263. After <i>men</i>, one letter erased.</span>
+<p>Þe wreche men binomen here aihte ⁊ leide his on horde.</p>
+<p>Þe litel lete of godes bode ⁊ of godes worde.</p>
+<p><span class = "linenum">265</span>
+⁊ þe his oȝen nolde ȝieue þar he iseih þe niede</p>
+<p>Ne nolde ihere godes men þan he sat at his biede.</p>
+<p>Þo þe was oðer mannes þing leuere þan hit solde</p>
+<p>⁊ waren alto gradi of siluer ⁊ of golde.</p>
+<p>Þo þe untrewnesse deden þan þe he solden ben holde.</p>
+
+<span class = "pagenum">47</span>
+<a name = "page47" id = "page47"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">270</span>
+⁊ leten al þat hie solden don ⁊ deden þat hie wolden.</p>
+<p>Þo þe waren ȝietceres of þis wereldes aihte</p>
+<p>⁊ dude al þat þe loðe gost hem tihte to ⁊ taihte.</p>
+<p>⁊ Al `þo´ þe ani&#x200A;wise deuel iquemde</p>
+<span class = "sidenote">
+274. <i>hem</i> MS.</span>
+<p>Þo beð mid h<i>i</i>m in helle fordon ⁊ demde.</p>
+<p><span class = "linenum">275</span>
+Bute þo þe ofðuhte sore here misdade</p>
+<p>⁊ Gunne here gultes bete ⁊ betere lif lade.</p>
+<span class = "sidenote">
+277. <i>fruden</i>] <i>d</i> corr. out of <i>ct</i> MS.</span>
+<p>Þar beð naddren ⁊ snaken. eueten ⁊ fruden</p>
+<p>Þe tereð ⁊ freteð þo euele swiken þe niðfule ⁊ þe prude</p>
+<p>Nafre sunne þar ne sineð ne mone ne storre.</p>
+<p><span class = "linenum">280</span>
+Þar is muchel godes hete ⁊ muchel godes oerre.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 6 v</span>
+
+<p>Afre þar is euel smech þiesternesse ⁊ eie</p>
+<p>Nis þar nafre oder liht þan þe swarte leie.</p>
+<p>Þar ligeð ateliche fiend in stronge raketeie</p>
+<p>Þat beð þo þe waren mid god angles swiðe heie.</p>
+<p><span class = "linenum">285</span>
+Þat beð ateliche fiend ⁊ Eiseliche wihten</p>
+<p>Þo sulle þe wreche sowle isien þe sinegeden þurh sihte</p>
+<p>Þar is se loðe sathanas ⁊ belzebub se ealde</p>
+<p>Eaðe he muȝen ben sore ofdrad þe sullen hes bihealde.</p>
+<p>Nemai non herte hit þenche ne tunge hit ne mai telle</p>
+<p><span class = "linenum">290</span>
+Hwu muchele pine ne hwu fele senden in helle</p>
+<p>Of þo pine þe þar bieð nelle ich eow naht lie</p>
+<span class = "sidenote">
+292. <i>mai</i> corr. out of <i>marg</i> MS.</span>
+<p>Nis hit bute gamen ⁊ glie of þat man mai here drie.</p>
+<p>⁊ ȝiet ne doð hem naht alse wo in þe loðe bende</p>
+<p>Swo þat he witen þat here pine sal nafre habben ende</p>
+<p><span class = "linenum">295</span>
+Þar beð þe haðene men þe waren laȝe&#x200A;lease.</p>
+<p>Þe nes naht of godes bode ne of godes hease.</p>
+<p>Euele cristene men hie beð here iferen</p>
+<p>Þo þe here cristendom euele hielden here.</p>
+<p>⁊ ȝiet he beð awerse stede aniðer helle grunde</p>
+<p><span class = "linenum">300</span>
+Ne sullen nafre cumen út for peni ne for punde.</p>
+<p>Ne mai hem noðer helpe þar ibede ne almesse</p>
+
+<span class = "pagenum">49</span>
+<a name = "page49" id = "page49"> </a>
+
+<p>For naht solden bidde þar ore ne forȝieuenesse.</p>
+<p>Silde him elch man þe hwile he mai wið þos helle pine.</p>
+<p>⁊ warnie his frend þar wið swo ich habbe ido mine.</p>
+<p><span class = "linenum">305</span>
+Þo þe silde hem ne cunnen ich hem wille tache</p>
+<p>[I]ch can ben aiðer ȝief isal lichame ⁊ sowle lache.&nbsp;|</p>
+<span class = "sidenote">
+307. After <i>þat</i>, <i>w</i> erased.</span>
+
+<span class = "folionum">f. 7 r</span>
+
+<p>Late we þat god forbet alle mankenne</p>
+<p>⁊ do we þat he us hat ⁊ silde we us wid senne.</p>
+<p>Luue we god mid ure herte ⁊ mid al ure mihte</p>
+<p><span class = "linenum">310</span>
+⁊ ure emcristen alse us self swo us tached drihte.</p>
+<p>Al þat me radeð ⁊ singed bifore godes borde</p>
+<p>Al hit hangeð ⁊ halt bi þese twam worde</p>
+<span class = "sidenote">
+313. <i>godel</i> MS.</span>
+<p>Alle godes laȝes hie fulleð þe newe ⁊ þe ealde</p>
+<p>Þe þe þos two luues halt ⁊ wile hes wel healde.</p>
+<span class = "sidenote">
+315. <i>gulteð</i>] <i>t</i> over <i>ḍ</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">315</span>
+Ac hie bieð wel arefeð&#x200A;heald swo ofte we gulteð alle</p>
+<p>For hit is strong te stonde longe ⁊ liht hit is to falle.</p>
+<p>Ac drihte c<i>ri</i>st ȝeue us strengðe stonde þat we moten</p>
+<p>⁊ of alle ure gultes ȝieue us cume bote.</p>
+<p>We wilnieð after wereldes wele þe longe ne mai ilaste</p>
+<p><span class = "linenum">320</span>
+⁊ legeð mast al ure swinc on þing unstedefaste.</p>
+<p>Swunke [we] for godes luue half þat we doð for eihte.</p>
+<p>Nare we naht swo ofte bicherd ne swo euele bikeihte</p>
+<p>Ȝief we serueden god half þat we doð for erminges</p>
+<p>We mihten habben more an heuene þa[n] ȝierles ⁊ kinges</p>
+<p><span class = "linenum">325</span>
+Ne muȝe we werien naðer ne wið þurst ne wið hunger</p>
+<span class = "sidenote">
+326. After <i>elde</i>, <i>ne wið elde</i> MS.</span>
+<p>Ne wid elde ne wið deað þe elder ne þe ȝeunger</p>
+<p>Ac þar nis hunger ne þurst. deað ne unhalðe ne elde.</p>
+<p>Of þesse riche we þencheð to ofte of þare alto selde.</p>
+<span class = "sidenote">
+329. <i>ilomo</i> MS.</span>
+<p>We solden biþenchen us wel ofte ⁊ ilom<i>e</i></p>
+<p><span class = "linenum">330</span>
+Hwat we beð to hwan we sullen ⁊ of hwan we come.</p>
+<p>Hwu litle hwile we bieð her hwu longe elles ḥware</p>
+<p>Hwat we muȝen habben her ⁊ hwat we findeð þare.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 7 v</span>
+
+<p>Ȝief [we] waren wise men þus we solden þenchen</p>
+<p>Bute we wurðen us iwar þis wereld us wile drenchen</p>
+<p><span class = "linenum">335</span>
+Mast alle men hit ȝieueð drinken of on euele senche</p>
+<p>He sal him cunnen silde wel ȝief hit him nele screnche.</p>
+
+<span class = "pagenum">51</span>
+<a name = "page51" id = "page51"> </a>
+
+<p>Mid al&#x200A;mihtin godes luue úte we us biwerien</p>
+<p>[W]ið þesses wreches woreldes luue þat hit ne muȝe us derien.</p>
+<p>Mid almesse. mid fasten ⁊ mid ibeden werie we us wid senne.</p>
+<p><span class = "linenum">340</span>
+Mid þo wapne þe god haued ȝieue alle man&#x200A;kenne.</p>
+<p>[L]ate we þe brode strate ⁊ þane weiȝ bene</p>
+<p>[Þ]e lat þe nieðe dal to helle of manne me mai wene.</p>
+<span class = "sidenote">
+343. <i>Gowe</i> MS.</span>
+<p>Go we þane narewe pað ⁊ þene wei grene</p>
+<p>[Þ]ar forð fareð wel litel folc ⁊ eche is fair ⁊ isene</p>
+<p><span class = "linenum">345</span>
+[Þ]e brode strate is ure wil. þe is loð te læte.</p>
+<p>[Þ]o þe folȝeð here iwil hie fareð bi þare strate.</p>
+<p>[H]ie muȝen lihtliche cumen mid þare niðer helde</p>
+<p>[Þ]urh one godelease wude to one bare felde</p>
+<p>[Þ]a narewe pað is godes has · þar forð fareð wel feawe</p>
+<p><span class = "linenum">350</span>
+[Þ]at beð þo þe hem sildeð ȝierne wið achen unðeawe.</p>
+<span class = "sidenote">
+351. After <i>uneaðe</i>, <i>cliue</i> deleted MS.</span>
+<p>[Þ]os goð uneaðe aȝien þe cliue ⁊ aȝien þe heie hulle</p>
+<p>[Þ]os leten al here iwil for godes luue to fulle.</p>
+<p>[G]o we alle þane wei for he us wile bringe</p>
+<p>Mid þo feawe faire men bi&#x200A;fore þe heuen kinge</p>
+<p><span class = "linenum">355</span>
+[Þ]ar is alre blisse mast mid angles songe.</p>
+<p>[Þ]e is a þusend wintre þar ne þuncheð hit him naht longe.&nbsp;|</p>
+<span class = "sidenote">
+357. After <i>haueð</i>, <i>bli</i> deleted and <i>sse</i> corr. into
+<i>sswo</i>.</span>
+
+<span class = "folionum">f. 8 r</span>
+
+<p>Þe last haueð blisse he haueð sswo muchel þat he ne bit no more</p>
+<p>Þe þat blisse forgoð hit sal him rewen sore.</p>
+<p>Ne mai non euel ne non wane ben in godes riche</p>
+<p><span class = "linenum">360</span>
+Þeih þar ben wuniinges fele elch oðer uniliche</p>
+<p>Sume þar habbeð lasse blisse ⁊ sume þar habbeð more</p>
+<p>Elch after þat he dude her after þane þe swanc sore</p>
+<p>Ne sal þar ben bread ne win ne oðer kennes este</p>
+<p>God one sal ben ache lif ⁊ blisse ⁊ ache reste.</p>
+<p><span class = "linenum">365</span>
+Ne sal þar ben foh ne grai ne cunin ne ermine</p>
+<p>Ne aquerne ne metheschele ne beuer ne sabeline.</p>
+<p>Ne sal þar ben naðer scat ne srud ne wereldes wele none.</p>
+<p>Al þe blisse þe me us bihat al hit sal ben god one</p>
+<p>Ne mai no blisse ben alse muchel se is godes sihte.</p>
+<p><span class = "linenum">370</span>
+He is soð sunne ⁊ briht ⁊ dai a&#x200A;bute nihte.</p>
+
+<span class = "pagenum">53</span>
+<a name = "page53" id = "page53"> </a>
+
+<p>He is aches godes ful nis him no wiht uten.</p>
+<p>Nones godes hem nis wane þe wunieð him abuten.</p>
+<p>Þar is wele a&#x200A;buten wane ⁊ reste a&#x200A;buten swunche.</p>
+<p>Þe muȝen ⁊ nelleð þider cume hit hem mai of&#x200A;þunche.</p>
+<p><span class = "linenum">375</span>
+Þar is blisse a&#x200A;buten treiȝe ⁊ lif abuten deaðe</p>
+<p>Þo þe afre sulle wunie þar bliðe hie muȝe ben eaðe.</p>
+<p>Þar is ȝieuð abuten elde ⁊ hale abuten unhalðe</p>
+<p>Nis þar sareȝe ne sor non ne nafre unisalðe.</p>
+<p>Þar me drihte self isien swo se is mid iwisse</p>
+<p><span class = "linenum">380</span>
+He one mai ⁊ sal al ben angles ⁊ manne blisse.&nbsp;|</p>
+<span class = "sidenote">
+381. <i>bed</i>, or <i>beð</i>: leaf pared away.</span>
+
+<span class = "folionum">f. 8 v</span>
+
+<p>⁊ þeih ne bed here eien naht alle iliche brihte</p>
+<p>Hi nabbeð naht iliche muchel alle of godes lihte</p>
+<p>On þesse liue he naren naht alle of ore mihte</p>
+<p>Ne þar ne sullen habben god. alle bi one wihte.</p>
+<p><span class = "linenum">385</span>
+Þo sullen more of him isien þe luueden hine more</p>
+<p>⁊ more icnowen ⁊ ec witen his mihte ⁊ his ore</p>
+<p>On him hie sulle finden al þat man mai to hleste</p>
+<p>On him he sullen ec isien al þat hie ar nesten.</p>
+<p>[C]rist sal one bien inoȝh alle his derlinges.</p>
+<p><span class = "linenum">390</span>
+[Þ]e one is muche more ⁊ betere þan alle oðer þinges.</p>
+<p>[I]noh he haueð þe hine haueð þe alle þing wealdeð</p>
+<span class = "sidenote">
+392. After <i>isiene</i>, erasure of one letter.</span>
+<p>[O]f him to isiene nis non sæd swo fair he is to bihelden</p>
+<p>[G]od is swo mere ⁊ swo muchel in his godcunnesse</p>
+<p>[Þ]at al þat elles was ⁊ is is fele werse ⁊ lasse.</p>
+<p><span class = "linenum">395</span>
+[Ne] mai hit nafre noman oðer seggen mid iwisse</p>
+<p>[H]wu muchele murihðe habbeð þo þe beð in godes blisse</p>
+<span class = "sidenote">
+397. After <i>buten</i>, erasure of one letter.</span>
+<p>[T]o þare blisse us bringe god þe rixleð a buten ende.</p>
+<p>[Þ]ane he ure sowle unbint of lichamliche bende</p>
+<p>[C]rist ȝieue us laden her swilch lif ⁊ habben her swilch
+ende<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">400</span>
+[Þ]at we moten þider cumen þane we henne wende.</p>
+
+<h5><span class = "gap">AME</span>N.</h5>
+
+</div>
+
+
+<h4><a name = "chap_VIII_parallel" id = "chap_VIII_parallel">POEMA
+MORALE</a>:<br />
+<span class = "smaller smallcaps">Parallel Texts</span></h4>
+
+<p class = "mynote center">
+<a href = "#page30">Lambeth MS</a><br />
+<a href = "#page31">Trinity MS</a></p>
+
+<table class = "verse" summary = "parallel verse texts">
+<tr>
+<td>
+<h5 class = "smallcaps">(Lambeth MS.)</h5>
+</td>
+<td>
+<h5 class = "smallcaps">(Trinity MS.)</h5>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "indent"><b>ich em nu alder þene ich wes awintre ⁊ a
+lare.</b></p>
+<p class = "indent"><b>Ich welde mare þene ich dede mi `wit´ ahte bon
+mare.</b></p>
+<p><b>Wel longe ich habbe child ibon a worde ⁊ a dede</b></p>
+<p><b>þa`h´ ich bo a wintre ald to ȝung ich em on rede.</b></p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+vnnet lif ich habbe iled. ⁊ ȝet me þingþ ilede.</p>
+<p>þenne ich me bi&#x200A;þenche wel ful sare ich me adrede.</p>
+<p>mest al þ̵ ich habbe idon bi&#x200A;fealt to child&#x200A;hade.</p>
+<p>Wel late ich habbe me bi&#x200A;þocht<big>;</big> bute God me nu
+rede.</p>
+<p>Fole idel word ich habbe iq<i>u</i>eðen soððen ich speke kuðe.</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+fole ȝunge dede idon<big>;</big> þe me of&#x200A;þinchet nuðe.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">I</p>
+<p>ch am nu elder þan ich was a wintre ⁊ a lore.</p>
+<p>Ich wealde more þan idude mi wit oh to be more</p>
+<p>To longe ich habbe child iben a worde ⁊ a dade.</p>
+<p>Þeih ibie a winter eald to jung ich am on rade.</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+Vnnet lif ich habbe ilad ⁊ ȝiet me þincheð ilade</p>
+<p>Þan ibiðenche me þar&#x200A;on wel sore ime adrade.</p>
+<p>Mast al ich habbe idon is idelnesse ⁊ chilce.</p>
+<p>Wel late ich habbe me bi&#x200A;þoht bute me god do milce.</p>
+<p>Fele idel word ich habbe ispeken seðen ich speken cuðe.</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+⁊ fele ȝeunge dade idon þe me ofðinkeð nuðe.</p>
+<p>Alto lome ich habbe igult a werke ⁊ a worde.</p>
+<p>Alto muchel ic habbe ispend to litel ileid on horde.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Mest al þ̵ me likede er nu<big>;</big> hit me mis&#x200A;likeð</p>
+<p>þa muchel fulieð his wil<big>;</big> hine solf he biswikeð.</p>
+<p>Ich mihte habbe bet idon. hefde ich þe iselþe.</p>
+<p>Nu ich walde ah ich ne mei<big>;</big> for elde ⁊ for
+un&#x200A;helþe.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+Elde me is bi&#x200A;stolen on. er ich hit wiste.</p>
+<p>ne michte ich seon bi&#x200A;fore me. for smike ne for miste.</p>
+<p>Erȝe we beoð to done god. ⁊ to ufele al to þriste.</p>
+<p>Mare eie stondeð men of monne þanne hom do of c<i>ri</i>ste.</p>
+<p>þe wel ne doð þe hwile þe ho muȝen. wel oft hit schal
+rowen<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+þenne ȝe mawen sculen ⁊ repen þ̵ ho er sowen.</p>
+<p>Do he to gode þ̵ he muȝe þe hwile þ̵ he bo aliue.</p>
+<p>ne lipnie na mon to | muchel to childe ne to wiue.</p>
+<p>þe him solue forȝet for wiue ne for childe<big>;</big></p>
+<p>he scal cumen in uuel stude bute him God bo milde.</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+<b>Sendeð</b> sum god bi&#x200A;foren eow. þe hw[i]le þ̵ ȝe muȝen to
+houene.</p>
+<p>for betere is an elmesse biforen<big>;</big> þenne boð eft<i>er</i>
+souene.</p>
+<p>Alto lome ich habbe igult a werke ⁊ o worde.</p>
+<p>Al to muchel ich habbe ispent. to litel ihud in horde.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Mast al þat me likede ar nu hit me mislicað.</p>
+<p>Þe mu[c]hel folȝeð his iwil him selfen he biswicað.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+Ich mihte habben bet idon. hadde ich þo iselðe</p>
+<p>Nu ich wolde ac ine mai for elde ⁊ for unhalðe.</p>
+<p>Elde me is bistolen on ar ich hit iwiste</p>
+<p>Ne mai ich isien bifore me for smeche ne for miste.</p>
+<p>Arȝe we beð to don god to juel al to þriste</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+More eie stondeð man of man þan him do of criste.</p>
+<p>Þe wel ne deð þe hwile he mai wel ofte hit sal him rewen.</p>
+<p>Þan alle men sulle ripen þat hie ar sewen.</p>
+<p>Do al to gode þat he muȝe ech þe hwile he beð aliue.</p>
+<p>Ne lipne noman to muchel to childe ne to wiue.&nbsp;|</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+Þe þe him selfe forȝiet for wiue oðer for childe</p>
+<p>He sal cumen on euel stede bute him god be milde.</p>
+<p>Sende god biforen him man þe hwile he mai to heuene</p>
+<p>For betre is on almesse biforen þan ben after seuene.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Ne beo þe loure þene þe solf<big>;</big> ne þin mei. ne þin maȝe.</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+Soht is þ̵ is oðer`s´ monnes frond bet<i>re</i> þen his aȝen.</p>
+<p>Ne lipnie wif to hire were. ne were to his wiue</p>
+<p>bo for him solue ech .M<i>on</i>. þe `h´wile þ̵ he bo aliue.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Ne bie þe leuere þan þe self ne þi mæi ne þi mowe</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+Sot is þe is oðer mannes frend betere þan his owen.</p>
+<p>Ne hopie wif to hire were ne were to his wiue</p>
+<p>Be for him self afric man þe hwile he beð aliue.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Wis is þe to him solue þench</b> þe hwile þe mot libben.</p>
+<p>for sone wule hine forȝeten þe fremede ⁊ þe sibbe.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+þe wel ne deð þe hwile he mai<big>;</big> ne scal wenne he walde.</p>
+<p>Monies monnes sare iswinc habbeð oft un&#x200A;holde.</p>
+<p>Ne scal na mon don afirst. ne slawen wel to done.</p>
+<p>for moni mon bihateð wel þe hit forȝeteð sone.</p>
+<p>Þe .M<i>on</i>. þe wule siker bon to habben Godes blisse.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+do wel him solf hwile þ̵ he mai<big>;</big> þenne haueð he his mid
+iwisse.</p>
+<p>þes riche .M<i>en</i>. weneð bon siker þurh walle ⁊ þurh diche.</p>
+<p>þe deð his echte on sikere stude he hit sent to heueneriche.</p>
+<p>for þer ne þerf he bon of&#x200A;dred of fure ne of þoue</p>
+<p>þer ne | þerf he him binimen þe laðe ne þe loue.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+þer ne þerf he habben kare of ȝeve ne of ȝelde.</p>
+<p>þider he sent. ⁊ solf bereð to lutel ⁊ to selde.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Wis þe him selue biðencheð þe hwile he mót libben</p>
+<p>For sone willeð him forȝiete þe fremde ⁊ þe sibbe.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+Þe wel ne doð þe hwile he mai ne sal he þan he wolde.</p>
+<p>For manimannes sore iswinc habbeð ofte unholde.</p>
+<p>Ne solde noman don a furst ne laten wel to done</p>
+<p>For maniman bihoteð wel þat hi forȝieteð sone.</p>
+<p>Þe man þe wile siker ben to habben godes blisse.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+Do wel him self þe hwile he mai þanne haueð hes mid iwisse.</p>
+<p>Þe richemen weneð siker ben þu`r´ch wallen ⁊ thurh dichen.</p>
+<p>He deð his aihte an siker stede þe hit sent to heueriche.</p>
+<p>For þar`f he´ ben ofdrad of fure ne of þieue.</p>
+<p>Þar ne mai hit him binime þe loðe ne þe lieue.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+Þar ne þarf he habben care of here ne of ȝielde</p>
+<p>Þider we sendeð ⁊ ec bereð to litel ⁊ to selde.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>þider we sculen draȝen</b> ⁊ don wel ofte ⁊ ilome.</p>
+<p>for þer ne scal me us naut binimen mid wrangwise dome.</p>
+<p>þider ȝe sculen ȝorne draȝen. walde ȝe god ileue.</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+for ne mei þ<i>er</i> hit ou binimen king ne reue.</p>
+<p>Al þ̵ beste þ̵ we hefden þider we hit solde senden</p>
+<p>for þer we hit michte finden eft. ⁊ habben buten ende.</p>
+<p>Þo þe er doð eni God for habben godes are.</p>
+<p>al he hit scal finden eft þer ⁊ hundred fald mare.</p>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+Þe þet echte wile halden wel hwile þe he muȝe es welden.</p>
+<p>Giue hies for godes luue<big>;</big> þenne deþ hes wel ihalden.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Þider `we solden´ drawen ⁊ don wel ofte ⁊ ilome.</p>
+<p>For þar ne sal me us naht binime mid wrong wise dome.&nbsp;|</p>
+<p>Þider we solde ȝierne drawen wolde ȝie me ileuen.</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+For ne mai hit us binime no king ne no sẏrreue.</p>
+<p>Alþat beste þat we habbeð her þider we solde sende.</p>
+<p>For þar we mihte finden eft. ⁊ habben abuten ende.</p>
+<p>Se þe her doð ani god for`to´ haben godes ore.</p>
+<p>Al he hit sal eft finde þar ⁊ hundredfealde more.</p>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+Se þe aihte wile holde wel þe hwile hes muȝe wealden.</p>
+<p>Ȝieue hes for godes luue þanne doð hes wel ihealden.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Vre swinc ⁊ ure tilþe is ofte iwoned to swinden.</b></p>
+<p>Ach þ̵ þe we doð for godes luue<big>;</big> eft we sculen al
+finden.</p>
+<p>Ne scal nan ufel bon un&#x200A;bocht. ne nan god unforȝolden.</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+vfel we doþ al to muchel. ⁊ god lesse þe<i>n</i>ne we sculden.</p>
+<p>Þo þe mest doð nu to gode. ⁊ þe lest to laðe.</p>
+<p>Eiðer to lutel ⁊ to muchel scal þu<i>n</i>chen eft hom baþe.</p>
+<p>Þer me scal ure werkes weien bi&#x200A;foran þe heuen king.</p>
+<p>and ȝeuen us ure swinkes lan eft<i>er</i> ure erninge.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>For ure swinch ⁊ ure tilðe is ofte wuned to swinde.</p>
+<p>Ac al þat we ȝieueð for godes luue al we hit sulen eft finden.</p>
+<p>Ne sal þar non euel ben unboht ne god unforȝolden.</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+Euel we doð al&#x200A;to muchel ⁊ god lasse þan we solden.</p>
+<p>Se þe mast doð nu to gode ⁊ se last to lothe.</p>
+<p>Eiðer to litel ⁊ to muchel hem sal þunche boðe.</p>
+<p>Þar me sal ure werkes weiȝen bifore þan heuen kinge.</p>
+<p>⁊ ȝieuen us ure werkes lean after ure erni<i>n</i>ge.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">65</span>
+<b>Ech mon mid þ̵ he hauet. mei buggen houene riche.</b></p>
+<p>þe mare haueþ ⁊ þe þe lesse<big>;</big> baþe hi | muȝen iliche.</p>
+<p>Al&#x200A;se mid his p`e´nie alse oðer mið his punde.</p>
+<p>þ̵ is þe wunderlukeste chep<big>;</big> þ̵ eni mon efre funde.</p>
+<p>⁊ þe ðe mare ne mai don<big>;</big> do hit mid his gode þonke.</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+Alse wel se þe þe haueð golde fele manke.</p>
+<p>⁊ oft god kon mare þonc þen þe him ȝeueð lesse.</p>
+<p>⁊ his werkes ⁊ his weȝes his milce. ⁊ rihtwisnesse.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "linenum">65</span>
+Africh man mid þat he haueð mai bugge heueriche</p>
+<p>Þe þe more haueð ⁊ þe þe lasse boðe iliche.</p>
+<p>Alse on mid his peni se oðer mid his punde</p>
+<p>Þis is þet wunderlukeste ware þat animan funde.</p>
+<p>⁊ se þe more ne mai don mid his gode iþanke.</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+Alse wel se þe þe haued goldes fele manke.</p>
+<p>And ofte god can more þanc þan þe him ȝieueð lasse.</p>
+<p>Al his werkes ⁊ his weies is milce ⁊ rihtwi[s]nesse.&nbsp;|</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>lutel lac is gode lof<big>;</big> þ̵</b> kumeð of gode wille.</p>
+<p>⁊ ec&#x200A;lete muchel ȝeue of þan þe herte is ille.</p>
+<p><span class = "linenum">75</span>
+Houene ⁊ horþe he ouer sich. his eȝen boð swa brichte.</p>
+<p>Su<i>n</i>ne ⁊ mone ⁊ houen fur boð þestre aȝein his lihte.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Litel lóc is gode lef þe cumeð of gode wille</p>
+<p>⁊ eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille.</p>
+<p><span class = "linenum">75</span>
+Heuene ⁊ erðe he ouer sihð his eien beð ful brihte.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Nis him noht for&#x200A;holen ni hud. swa muchele boð his mihte.</p>
+<p>nis hit ne swa derne [idon] ne [a] swa þostre nihte.</p>
+<p>he wat wet þenkeð ⁊ hwet doð alle q<i>ui</i>ke wihte.</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+<b>Nis na lau<i>er</i>d swich se is c<i>ri</i>st</b>. ne king swuch ure
+drihten.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Nis him no þing forholen swo muchel is his mihte.</p>
+<p>Ne bie hit no swo derne idon ne on swo þuster nihte.</p>
+<p>He wot hwat þencheð ⁊ hwat doð alle quike wihte</p>
+<p>Nis louerd swilch is c<i>ri</i>st ne king swilch ure drihte</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+Boðe ȝiemeð þe his bien bi daie ⁊ bi nihte.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>houene ⁊ orðe ⁊ al þ̵ is biloken is in his honde.</p>
+<p>he deð al þ̵ his wil is<big>;</big> a wettre ⁊ alonde.</p>
+<p>He makede fisses in þe se ⁊ fuȝeles in þe lifte.</p>
+<p>he wit ⁊ waldeð alle þing ⁊ scop alle scefte.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+he is hord buten horde ⁊ ende buten ende.</p>
+<p>he ane is eure an ilche stude wende þer þu wende.</p>
+<p>he is buuen us ⁊ bi&#x200A;noþen. bi&#x200A;foren ⁊
+bi&#x200A;hinden.</p>
+<p>þe þe deð godes wille uwer he mei him finden.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Heuene ⁊ erðe ⁊ al þat is biloken is in his honden</p>
+<p>He doð al þat his wille is awatere ⁊ alonde.</p>
+<p>He makeð þe fisses in þe sa þe fueles on þe lofte.</p>
+<p>He wit ⁊ wealdeð alle þing ⁊ he sop alle safte.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+He is ord a&#x200A;buten ord ⁊ ende abuten ende</p>
+<p>He is one afre on eche stede wende þar þu wende.</p>
+<p>He is buuen us ⁊ bineðen biforen ⁊ bihinde</p>
+<p>Þe godes wille doð aihware he maiȝ him finde</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Helche rune he iherð ⁊</b> wat alle deden.</p>
+<p><span class = "linenum">90</span>
+he þurþ&#x200A;sicheþ uches monnes þonc. Wi hwat scal us to rede.</p>
+<p>We þ̵ brokeð godes hese ⁊ gulteð swa ilome.</p>
+<p>hwet scule we seggen oðer don et þe muchele dome.</p>
+<p>Þa þe luueden unriht ⁊ ufel lif | leden.</p>
+<p>Wet sculen ho seggen oðer don<big>;</big> þen þe engles bon
+of&#x200A;dred.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Elche rune he hereð ⁊ he wot alle dade</p>
+<p><span class = "linenum">90</span>
+He þurh&#x200A;sihð elches mannes þanc wi hwat sal us to rade.</p>
+<p>We þe brekeð godes has ⁊ gulteð swo ilome</p>
+<p>Hwat sulle we seggen oðer don á&#x200A;te muchele dome</p>
+<p>We þe luueden unriht ⁊ euel lif ladden</p>
+<p>Hwat sulle we seggen oðer don þar ængles beð ofdradde</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">95</span>
+<b>hwet sculen we bere<i>n</i></b> biforen us mid hom scule we
+iquemen.</p>
+<p>þo þe neure god ne dude þe houenliche deme.</p>
+<p>þer sculen bon doule swa fole þ̵ wulleð us for&#x200A;wreien.</p>
+<p>⁊ nabbeð hi naþing forȝeten of al þ̵ ho iseȝen.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "linenum">95</span>
+Hwat sulle we beren us biforen mid hwan sulle we iq<i>ue</i>me</p>
+<p>We þe nafre god ne duden þan heuenliche deme.&nbsp;|</p>
+<p>Þar sulle ben deflen swo fele þat willeð us forwreien.</p>
+<p>Nabbeð hie no þing forȝieten of þat hie her iseien.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Al þ̵ we mis&#x200A;duden her<big>;</big> ho hit wulleð kuðe
+þere.</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+[buten wé habbe hit íbét. ðe hwile wé her wére]</p>
+<p>Al ho habbeð in hore write<big>;</big> þ̵ we mis&#x200A;duden
+here.</p>
+<p>þach we nusten ne ni&#x200A;seȝen. ho weren ure ifere.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Alþat hie iseien her hie willeð cuðen þare</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+Bute we haben hit ibet þe hwile we here waren.</p>
+<p>Al hie habbeð on here write þat we misduden here.</p>
+<p>Þeih we hes ne niseien hie waren ure iferen.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Hwet sculen ordlinghe`s´ don.</b> þa swicen ⁊ ta forsworene</p>
+<p>hwi boð fole iclepede. ⁊ swa lut icorene.</p>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+wi hwi weren ho bi&#x200A;ȝeten to hwon weren ho iborene.</p>
+<p>þ̵ scule<i>n</i> bon to deþe idemet. ⁊ eure ma for&#x200A;lorene.</p>
+<p>Ech .M<i>on</i>. scal him solue þer bi&#x200A;clepie ⁊
+bideme<i>n</i>.</p>
+<p>his aȝen werch ⁊ his þonc te witnesse he scal <i>t</i>emen.</p>
+<p>ne mei him na .M<i>on</i>. alsa wel demen ne alswa rihte</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+for nan ne knauð him ase ȝere<big>;</big> buten ane drihte.</p>
+<p>Ech .M<i>on</i>. wat him solue best<big>;</big> his werkes. ⁊ his
+wille.</p>
+<p>Þe ðe lest wat bi&#x200A;seiþ ofte mest<big>;</big> þe hit al wat is
+stille.</p>
+<p>nis nan witnesse alse muchel se mo<i>n</i>ne`s´ aȝen horte.</p>
+<p>Wa se seið þ̵ he bo hal. him solf wat best his smirte.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Hwat sullen horlinges don þes wichen ⁊ þe forsworene</p>
+<p>Wi swo fele beð icleped swo fewe bed icorene</p>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+Wi hwi waren hie biȝiete to hwan waren hie iborene.</p>
+<p>Þe sulle ben to deaðe idemd ⁊ afremo forlorene.</p>
+<p>Elch man `sal´ þar biclepien himselfen ⁊ ec demen.</p>
+<p>Hi<i>s</i> oȝen werc ⁊ his þanc to witnesse he sal temen.</p>
+<p>Nemai him noman alse wel demen ne alse rihte</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+For non ne cnoweð hine alse wel buten one drihte.</p>
+<p>Man wot him self best his werkes ⁊ his wille.</p>
+<p>Se þe last wot he seið ofte mast se þit al wot is stille</p>
+<p>Nis no witnesse alse muchel se mannes oȝen hierte</p>
+<p>Hwo se seið þat hie beð hol him self wot his smierte.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">115</span>
+<b>Ech .M<i>on</i>. scal h[i]m solf demen</b> to deðe oðer to liue.</p>
+<p>þa witnesse of his aȝen werch<big>;</big> hine þer&#x200A;to scal
+driue.</p>
+<p>Al þet ech .M<i>on</i> haueð idon soððen he com to mo<i>n</i>ne</p>
+<p>sculde he | hit sechen o boke iwriten he scal iþenchen þenne.</p>
+<p>Ah drihten ne demeð nenne .M<i>on</i>. eft<i>er</i> his
+biginnigge.</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+ah al his lif scal bon suilch boð his endinge.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "linenum">115</span>
+Elch man sal him selfen demen to deaðe oðer to liue.</p>
+<p>Þe witnesse of his oȝen werc to oðer þan hine sal driue.</p>
+<p>Alþat afri man haueð idon seðen he cam to manne</p>
+<p>Swo he hit iseie abóc iwrite he sal hit þenche þanne.</p>
+<p>Ac drihte ne demeð noman after his biginninge</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+Ac al his lif sal ben teald after his endinge.&nbsp;|</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>ȝef þ̵ his uuel al hit is uuel</b> ⁊ God ȝefe god his ende.</p>
+<p>God ȝeue þ̵ ure ende bo god. ⁊ wite þ̵ he us lende.</p>
+<p>þe .M<i>on</i>. þ̵ uuel don na god. ne neure god lif leden.</p>
+<p>er deð ⁊ dom come to his dure he mei him sare adreden.</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+þ̵ he ne muȝe þenne biden are. for þ̵ itit ilome.</p>
+<p>for&#x200A;þi he is wis þe biet ⁊ bit ⁊ bet bi&#x200A;fore dome.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Ȝief þe endinge is god al hit is god· ⁊ euel ȝief euel is þe
+ende.</p>
+<p>God ȝieue þat ure ende be god ⁊ ȝieue þat he us lende.</p>
+<p>Se man þe nafre nele don god ne nafre god lif lade.</p>
+<p>Are deað ⁊ dom cumeð to his dure he maiȝ hi<i>m</i> sore
+a&#x200A;drade</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+Þat he ne muȝe þanne bidden ore for þat itit ilome.</p>
+<p>For&#x200A;þi he wis þe bit ⁊ biȝiet ⁊ bet bifore dome.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Wenne deð is attere dure</b> wel late he biddeþ are.</p>
+<p>Wel late he latheð uuel werc<big>;</big> þe ne mei hit don ne
+mare.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Þanne þe deað is ate dure wel late he biddeð ore.</p>
+<p>Wel late he lateð euel werc þan he hit ne mai don no more.</p>
+<p>Senne lat þe ⁊ þu nah hi<i>m</i> þan þu hit ne miht do no
+more<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+For&#x200A;þi he is sot þe swo abit to habben godes ore.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þ̵ achten we to leuen wel. for ure drihten solf hit seide.</p>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+A hwilke time se eure .M<i>on</i>. of þinchþ his mis&#x200A;dede.</p>
+<p>Oþer raþer oðer later<big>;</big> milce he scal imeten.</p>
+<p>Ac <i>þ</i>e þ̵ þer naf[ð] nocht ibet<big>;</big> wel muchel he haueð
+to beten.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Þeih hweðere we hit leueð wel for drihte self hit sade.</p>
+<p>Elche time sal þe man of&#x200A;þunche his misdade</p>
+<p>Oðer raðer oðer later milce he sal imete.</p>
+<p>Ac þe þe her naueð ibet muchel he haued to bete</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Monimon seit hwa rechð of pine þe scal habben þende</b>.</p>
+<p>Ne bidde ich na bet bo alesed a domes dei of bende.</p>
+<p><span class = "linenum">135</span>
+lutel he wat wet is pine. ⁊ lutel he hit scaweð</p>
+<p>hwice hete is þer þa saule wuneð hu biter wind þer blaweð.</p>
+<p>hefde he bon þer enne dei oðer twa bare tide<big>;</big></p>
+<p>nolde he for al middenerd þe þerdde þer abiden.</p>
+<p>þet habbeð iseid þ[e] comen þonen þa hit wisten mid iwissen.</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+wa wurð sorȝe seueȝer. for souenihte blisse.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "linenum">135</span>
+Maniman seið hwo reche pine þe sal habben ende</p>
+<p>Ne bidde ich no bet bie ich alesed a domesdai of bende.</p>
+<p>Litel wot he `h´wat is pine ⁊ litel he cnoweð</p>
+<p>Hwilch hit is þar sowle wunieð hwu biter wind þar bloweð.</p>
+<p>Hadde he ben þar on oðer two bare tiden.</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+Nolde he for al midden&#x200A;eard þe þridde þar abiden.</p>
+<p>Þat habbed isaid þe come þanne þit wiste mid iwisse.</p>
+<p>Wo wurðe soreȝe seue ȝier for seue nihte blisse.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>In hure blisse þe | þe ende haueð.</b> for endelese pine.</p>
+<p>betere is wori water drunch<big>;</big> þen atter meind mid wine.</p>
+<p>Swines brede is swiðe swete. swa is of wilde dore.</p>
+<p>alto dore he is abuh<big>;</big> þe ȝefð þer fore his swore.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+Ful wombe mei lihtliche speken of hunger. ⁊ of festen<big>;</big></p>
+<p>swa mei of pine þe ne cnauð þe scal a ilesten.</p>
+<p>Hefð he ifonded su<i>m</i>me stunde<big>;</big> he wolde al seggen
+oðer.</p>
+<p>Et lete him were wif. child. suster. feder ⁊ broðer.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>⁊ ure blisse þe ende haueð for ende&#x200A;lease pine</p>
+<p>Betere is wori water þan atter imengd mid wine.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+Swines brade is wel swete swo is of wilde diere.</p>
+<p>Ac al to diere he hit abuið þe ȝiefð þar&#x200A;fore his swiere.</p>
+<p>Ful wombe mai lihtliche speken of hunger ⁊ of fasten</p>
+<p>Swo mai of pine þe not hwat is pine þe sal ilasten.&nbsp;|</p>
+<p>Hadde fonded sume stunde he wolde seggen oðer</p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+Eðlate him ware wif ⁊ child suster ⁊ fader ⁊ broðer.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Al he walde ⁊ oðerluker don ⁊ oðerluker þenche<i>n</i></b></p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+Wenne he bi&#x200A;þohte on helle fur þe nawiht ne mei quenchen.</p>
+<p>Eure he walde her inne wawe ⁊ ine wene wunien<big>;</big></p>
+<p>Wið þ̵ þe mihte helle pine bi&#x200A;flien ⁊ bi&#x200A;sunien</p>
+<p>Et lete him were al world wele ⁊ orðliche blisse.</p>
+<p>for to þ̵ muchele blisse cumen is murþe mid iwisse.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Al he wolde oðerluker don ⁊ oðerluker þenche</p>
+<p>Þan he biðohte an helle fur þat no&#x200A;wiht ne mai quenche.</p>
+<p>Afre he wolde her in wo ⁊ in wane wunien</p>
+<p>Wið&#x200A;þan he mihte helle fur biflen ⁊ bisunien.</p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+Eðlate him ware al wele ⁊ erðeliche blisse</p>
+<p>For to þe muchele blisse cume þis murie mid iwisse.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+<b>Iwule nu cumen eft to þe dome þ̵ ich er ow of sede</b></p>
+<p>A þa dei ⁊ at ta dome us helpe c<i>ri</i>st ⁊ rede.</p>
+<p>þer we muȝen bon eþe offerd ⁊ herde us adrede<i>n</i>.</p>
+<p>þer he scal al son him bi&#x200A;foren his word ⁊ ec his deden.</p>
+<p>Al scal þer bon þenne cud þer me<i>n</i> luȝen her ent stelen.</p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+Al scal þer bon þa<i>n</i>ne unwron<big>;</big> þ̵ men wruȝen her ⁊
+helen.</p>
+<p>We sculen alre monne lif iknauwen al&#x200A;se ure ahen.</p>
+<p>þer sculen eueni<i>n</i>gges bon þe riche ⁊ þe laȝe.</p>
+<p>Ne scal na mon skamie þer ne þerf he him a&#x200A;dreden.</p>
+<p>Gif him her of&#x200A;þincþ | his gult ⁊ bet his misdede.</p>
+<p><span class = "linenum">165</span>
+for him ne scameþ ne ne gromeð þe sculen bon iborȝen.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>¶Ich wulle nu cumen eft to þe dome þe ich eow ar of sade.</p>
+<p>On þe daie ⁊ on þe dome us helpe crist ⁊ rade</p>
+<p>Þar we muȝen ben sore offerd ⁊ harde us ofdrade.</p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+Þar elch sal al isien him biforen his word ⁊ ec his dade.</p>
+<p>Al sal þar ben þanne cuð þat men luȝen her ⁊ halen.</p>
+<p>Al sal þar ben þanne unwrien þat men her hudden ⁊ stalen.</p>
+<p>We sullen alre manne lif icnowen alse ure oȝen</p>
+<p>Þar sullen efninges ben to þe heie ⁊ to þe loȝe.</p>
+<p><span class = "linenum">165</span>
+Ne sal þeih no man samie þiar ne þarf he him adrade.</p>
+<p>Ȝief him her ofþincheð his gult ⁊ bet his mis&#x200A;dade.</p>
+<p>For hem ne sameð ne ne grameð þe sulle ben iboreȝe</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Ach þo&#x200A;þre</b> habbeþ scome ⁊ grome ⁊ oft fele sorȝe.</p>
+<p><b>Þe do<i>m</i> scal sone bon idon</b> ne lest he nawiht
+lo<i>n</i>ge.</p>
+<p>ne scal him na mon mene þer of st<i>re</i>ngþe ne of wronge.</p>
+<p>þe sculen habbe herdne dom þa her weren herde.</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+þa þe uuele holden wreche men ⁊ uuele laȝe redde.</p>
+<p>Ec efter þ̵ he efþ idon sal þer þenne [beon] idemet.</p>
+<p>[bliðe mei hé ðenne beon. þe god háfð wel icwemed]</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Ac þoðre habbeð same ⁊ grame ⁊ oðer fele soreȝe.</p>
+<p>Þe dom <i>s</i>al ben sone idon ne last hit nowiht longe</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+Ne sal him noman mene þar&#x200A;of strencðe ne of wronge</p>
+<p>Þo sulle habben hardne dom þe here waren hardde</p>
+<p>Þo þe euel hielden wreche men ⁊ euel laȝe arerde.</p>
+<p>Elch after þat he haueð idon sal þar ben þanne idem<i>d</i></p>
+<p>Bliðe mai he þanne ben þe god haueð wel iquemd.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Alle þa þi sprunge boþ</b> of adam ⁊ of eue.</p>
+<p>Alle hi sculen cumen þider for soðe we hit ileueð.</p>
+<p><span class = "linenum">175</span>
+þa þe habbeð wel idon efter hore mihte.</p>
+<p>to houene riche hi sculen faren forð mid ure drihte.</p>
+<p>Þa þe habbeð doules werc idon. ⁊ þer inne bo ifunde.</p>
+<p>hi sculen faren forð mid him in to helle grunde.</p>
+<p>Þer hi scule<i>n</i> wunien a buten are ⁊ ende.</p>
+<p><span class = "linenum">180</span>
+Ne brekeþ neure drihte helle gate for lesen hi of bende.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "linenum">175</span>
+Alle þo þe sprunge beð of ada<i>m</i> ⁊ of eue</p>
+<p>Alle hie sulle þider cume for soðe we hit ileued.&nbsp;|</p>
+<p>Þo þe habbed wel idon after here mihte</p>
+<p>To heueriche hie sulle fare forð mid ure drihte.</p>
+<p>Þo þe deueles werkes habeð idon ⁊ þar&#x200A;inne beð ifunde</p>
+<p><span class = "linenum">180</span>
+Hie sulle fare forð mid hem in&#x200A;to helle grunde.</p>
+<p>Þar hie sulle wunien abuten ore ⁊ ende.</p>
+<p>Brecð nafre eft crist helle dure for lesen hem of bende</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Nis na sullic þech hom bo wa ⁊ hom bo uneade.</b></p>
+<p>Ne scal neure eft c<i>ri</i>st þolie deþ for lesen hom of deaþe.</p>
+<p>Enes drihten helle brec his fro<i>n</i>d he ut brochte.</p>
+<p>him solf he þolede deð for him . wel dore he hom bohte.</p>
+<p><span class = "linenum">185</span>
+Nalde hit mei do for mei. ne sust<i>er</i> for broðer.</p>
+<p>nalde hit sune do for fader. ne na mon for oðer.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Nis no sellich þeih hem be wo ⁊ þeih hem be uneaðe</p>
+<p>Ne sal nafre eft crist þolien deað for lesen hem of deaðe.</p>
+<p><span class = "linenum">185</span>
+Ænes drihten helle brac his frend he ut brohte</p>
+<p>Him self he þolede deað for hem wel diere he hes bohte.</p>
+<p>Nolde hit moȝe don for mai ne suster [for] broðer</p>
+<p>Nolde sune don for fader ne no man for oðer.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Vre alre lau<i>er</i>d</b> for his þrelles ipined wes a rode.</p>
+<p>vre bendes he unbon[d] ⁊ bohte us mid his blode.</p>
+<p>We ȝeueð | uneðe for his luue a stuche of ure brede.</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+Ne þenke we noht þ̵ he scal deme þa q<i>ui</i>ke ⁊ þa dede.</p>
+<p>Muchele luue he us cudde. walde we hit und<i>er</i>sto<i>n</i>de</p>
+<p>þ̵ ure eldre misduden<big>;</big> we habbeð uuele on honde.</p>
+<p>Deþ com in þis middenerde þurh þes doules honde.</p>
+<p>⁊ sake ⁊ sorȝe ⁊ swinc a wat<i>er</i>e ⁊ a londe.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Vre alre louerd for his þralles ipined he was arode</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+Ure bendes he unbond ⁊ bohte us mid his blode.</p>
+<p>We ȝieueð uneaðe for his luue a steche of ure breade</p>
+<p>Ne þenche we naht þar þat sal deme þe q<i>ui</i>ca ⁊ þe deade.</p>
+<p>Muchel luue he us kedde wolde we hit understonde.</p>
+<p>Þat ure elderne mi`s´duden we habeð euel an honde.</p>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+Deað cam in þis middenærd þurh ealde deueles onde</p>
+<p>⁊ senne ⁊ soreȝe ⁊ iswinch awatere ⁊ [a]londe.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+<b>Vre forme fader</b> gult. we abuȝeð alle.</p>
+<p>[eal his óf spring efter hi<i>m</i>. en hearme is
+bi&#x200A;fealle.]</p>
+<p>þurst ⁊ hunger. chele ⁊ hete. helde ⁊ unhelðe.</p>
+<p>þurh him deð com in þis middenerd ⁊ oðer uniselðe.</p>
+<p>Nere na&#x200A;mon elles ded ne sec ne nan unsele.</p>
+<p><span class = "linenum">200</span>
+ac mihten libben eure ma a blisse ⁊ a hele.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Vre foremes faderes gult we abugeð alle</p>
+<p>Al his ofsprung after him in harem is biualle</p>
+<p>Þurst ⁊ hunger. chele ⁊ hete ⁊ alle unhalðe.</p>
+<p><span class = "linenum">200</span>
+Þurh deað cam in þis midden&#x200A;eard ⁊ oðer unisalðe.</p>
+<p>Nare noman elles dead ne sic ne unsele</p>
+<p>Ac mihte libbe afremo ablisse ⁊ an hale.&nbsp;|</p>
+<p>Litel lac is gode lief þe cumeð of gode wille.</p>
+<p>⁊ eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>lutel hit þu<i>n</i>cheð moni mon. ac muchel wes þa su<i>n</i>ne.</p>
+<p>for hwam alle þolieð deð þe comen of hore cunne.</p>
+<p><b>Hore sunne</b> ⁊ ec ure aȝen sare us mei of&#x200A;þinche.</p>
+<p>þurh su<i>n</i>ne we libbeð alle in sorȝe ⁊ in swinke.</p>
+<p><span class = "linenum">205</span>
+Suððen God nom swa muchele wrake for are misdede<big>;</big></p>
+<p>We þe swa muchel ⁊ swa ofte mis&#x200A;doð. we muȝen eðe us
+adrede.</p>
+<p>Adam and his of&#x200A;spru<i>n</i>g for are <i>b</i>are sunne.</p>
+<p>Wes fele undret wintre an helle pine ⁊ an unwunne.</p>
+<p>þa þe ledden hore lif mid unriht ⁊ mid wrange.</p>
+<p><span class = "linenum">210</span>
+buten hit gode`s´ milce do ho sculen bon þer wel longe.</p>
+<p>Godes wisdom is wel muchel ⁊ alswa is his mihte</p>
+<p>⁊ nis his milce naut lesse. ac bi þan ilke iwichte.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "linenum">205</span>
+Litel hit þuncheð maniman ac muchel was þe senne</p>
+<p>For hwan alle þolieð deað þe comen of here kenne</p>
+<p>Here senne ⁊ ec ure oȝen us muȝe sore of&#x200A;þunche</p>
+<p>For senne we libeð alle her in soreȝe ⁊ in swunche.</p>
+<p>Seðen god na<i>m</i> swo mukel wrache for one misdede</p>
+<p><span class = "linenum">210</span>
+We þe swo ofte misdoð we muȝen us eaðe ofdrade.</p>
+<p>Adam ⁊ al his ofspreng for one bare senne.</p>
+<p>Was fele hundred wintre an helle a pine ⁊ unwenne.</p>
+<p>Þo þe ladeð here lif mid unrihte ⁊ mid wronge</p>
+<p>Bute hit godes milce do hie sulle wunie þar longe.</p>
+<p><span class = "linenum">215</span>
+Godes wisdom is wel muchel ⁊ alsse is his mihte</p>
+<p>Ac nis his mihte nowiht lasse ac biðer ilke wihte.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Mare he ane mei</b> for&#x200A;ȝeuen. þen | al folc gulte
+cunne.</p>
+<p>Sulf douel mihte habbe<i>n</i> milce. ȝif he hit bigunne.</p>
+<p><span class = "linenum">215</span>
+Þa þe godes milce secheð<big>;</big> he iwis mei ha ifi<i>n</i>den.</p>
+<p>Ac helle king is are&#x200A;les with þa þe he mei binden.</p>
+<p>þe þe deþ is wille mest<big>;</big> he haueð wurst mede.</p>
+<p>His ba<i>þ</i> scal bon wallinde. his bað sca<i>l</i> bon
+berni<i>n</i>de glede.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>More he one maiȝ forȝieue þan alle folc gulte cunne</p>
+<p>Self deuel mihte habben milce ȝief he hit bigunne.</p>
+<p>Þeþe godes milche secð iwis he mai hes finden</p>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+Ac helle king is ore&#x200A;leas wið þo þe he mai binden.</p>
+<p>Se deð his wille mast he sal habbe werest mede</p>
+<p>His bað sal be wallinde pich his bed barnende glede.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Wurst he deð his gode frond<big>;</big></b> þenne his fulle
+fond<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+God scilde alle godes frond. a wih swilche freonde.</p>
+<p>Neure in helle hi com. ne þer ne come reche.</p>
+<p>þach ich elches worldes wele. þer me mahte feche</p>
+<p>þ̵ his wulle seggen on þat wise men us seiden.</p>
+<p>⁊ aboken hit writen þer [me] mei hit reden.</p>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+Ich hit wille seggen þan þe hit hom solf nusten.</p>
+<p>warni hom wið hore unfrome. ȝif ho me wulleð lusten.</p>
+<p>vnd<i>er</i>stondeð nu to me edi men ⁊ arme.</p>
+<p>Ich wulle tellen of helle pin<big>;</big> ⁊ wernin ow wið herme.</p>
+<p>In helle his hunger ⁊ þurst<big>;</big> twa uuele iuere.</p>
+<p><span class = "linenum">230</span>
+þas þolieð þa [þe] weren maket niþinges here.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Werse he doð his gode wines þan his fiendes</p>
+<p>God silde alle godes friend wið swo euele friende.</p>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+Nafre an helle ine cam ne cumen ich þar ne reche</p>
+<p>Þeih ich aches woreldes wele þare mihte feche.</p>
+<p>Þeih ich wille seggen eow þat wise men us saden</p>
+<p>⁊ [a] boc hit is write þar me hit mai rade.&nbsp;|</p>
+<p>Ic wille seggen hit þo þe hit hem self nesten</p>
+<p><span class = "linenum">230</span>
+⁊ warnin hem wið here unfreme ȝief hie me willeð hlesten.</p>
+<p>Vnderstondeð nu to meward eadimen ⁊ arme</p>
+<p>Ich wille tellen eow of helle pine ⁊ warnin eow wið harme.</p>
+<p>An helle hunger ⁊ þurst euel two iferen.</p>
+<p>Þos pine þolieð þo þe ware meteniðinges here.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Þer is waning ⁊ wow.</b> eft<i>er</i> eche streche.</p>
+<p>ho fareð from hete to hete. ⁊ hech to frure þe wreche.</p>
+<p>þenne hi bið in þere hete<big>;</big> þe chele him þunchet
+blisse.</p>
+<p>þenne hi cumeð eft to þe chele<big>;</big> of hete hi habbeð
+misse.</p>
+<p><span class = "linenum">235</span>
+hi hem deð wa inoch nabbeð hi nane blisse.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "linenum">235</span>
+Þar is woning ⁊ wop after ache strate</p>
+<p>Hie fareð fram hate [to] chele fra<i>m</i> chele to hate.</p>
+<p>[Þ]an hie beð in þe hate chele hem þuncheð blisse</p>
+<p>[Þ]an hie cumeð eft to chele of hate hie habbeð misse.</p>
+<p>[E]iðer doð `hem´ wo inoh nabbeð none lisse.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Nute hi hweþer hem deþ <i>w</i>urs</b> mid neure nane wisse.</p>
+<p>hi walkeð eure ⁊ secheð reste | ac `ho´ ne muȝen imeten.</p>
+<p>for&#x200A;þi þe ho nolden þe hwile þ̵ ho mihten here sunne
+beten.</p>
+<p>ho secheð reste þer nis nan. for&#x200A;þi ne muȝen hi es finden.</p>
+<p><span class = "linenum">240</span>
+Ac walkeð weri up ⁊ dun<big>;</big> se wat<i>er</i> deþ mid winde.</p>
+<p>þo boð þa þe weren her a þanke unstedefeste.</p>
+<p>⁊ þa þe gode biheten heste ⁊ nolden hit ileste.</p>
+<p>þa þe god werc bigunnen ⁊ ful enden hit nolden.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "linenum">240</span>
+[N]iten hweðer hem doð wers to nafre none wisse.</p>
+<p>[H]ie walkeð afre ⁊ secheð reste ac hie hes ne muȝen imeten.</p>
+<p>[F]or&#x200A;þi þe hie nolde þe hwile hie mihten here senne
+beten.</p>
+<p>[H]ie sec`h´eð reste þar non nis ac hie hies ne muȝen ifinden.</p>
+<p>[A]c walkeð weri up ⁊ dun se water doð mid winde</p>
+<p><span class = "linenum">245</span>
+[Þ]at beð þo þe waren her an þanc unstedefaste</p>
+<p>[⁊] þo þe gode biheten aihte ⁊ hit him ilaste.</p>
+<p>[⁊] þo þe god werc bigunnen ⁊ ful endin hit nolden.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>Nu witen her.</b> ⁊ nuðe þer. ⁊ nusten hwat hi wolden.</p>
+<p><span class = "linenum">245</span>
+þer is bernunde pich hore saule to baþien inne.</p>
+<p>þa þe ledden here lif in werre ⁊ in winne.</p>
+<p>þer is fur þ̵ is undret fald hattre. þene bo ure.</p>
+<p>Ne mei q<i>ue</i>nchen salt weter ne uersc of þe burne.</p>
+<p>þis is þ̵ fur þ̵ efre bernd ne mei nawiht hit
+que<i>n</i>chen<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">250</span>
+Þer inne boð þa þe was to lof wreche men to swenchen.</p>
+<p>þa þe weren swikelemen ⁊ ful of uuel wrenchen.</p>
+<p>þa þe mihten uuel don. þe þe lef hit wes to þenchen.</p>
+<p>Þe luueden tening ⁊ stale. hordom ⁊ drunken.</p>
+<p>⁊ a doules werche bliþeliche swunken.</p>
+<p><span class = "linenum">255</span>
+Þa þe weren swa le<i>s</i>e þ̵ me ho<i>m</i> ne mihte ileuen.</p>
+<p>Med&#x200A;ierne domes men. ⁊ wro<i>n</i>gwise reuen.</p>
+<p>þ̵ oðer mo<i>n</i>nes wif lof. his aȝen et&#x200A;lete.</p>
+<p>þo þe sungede muchel<big>;</big> a drunke ⁊ an ete.</p>
+<p>þe wreche mon binom his ehte. ⁊ leide his on horde.</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+þ̵ lutel let of godes borde. ⁊ godes worde.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>[N]u waren her ⁊ nu þar ⁊ nesten hwat he wolden</p>
+<p>[Þ]ar is pich þat afre walleð þar sulle wunien inne</p>
+<p><span class = "linenum">250</span>
+[Þ]o þe ladeð here lif on werre ⁊ an unwinne.</p>
+<p>[Þ]ar is fur þis hundredfeald hatere þan be ure.</p>
+<p>[N]e mai hit quenche salt water ne auene stream ne sture.</p>
+<p>[Þ]is is þat fur þat afre barneð ne mai no wiht [hit] quenche.</p>
+<p>[Þ]ar&#x200A;inne beð þe was to lef wreche men to swenche.&nbsp;|</p>
+<p><span class = "linenum">255</span>
+Þo þe [waren] swikele men ⁊ ful of euele wrenchen.</p>
+<p>⁊ þo þe mihten euel don ⁊ lief hit was to þenchen.</p>
+<p>Þe luueden rauing ⁊ stale hordom ⁊ druken</p>
+<p>⁊ an defles werkes bliðeliche swunken.</p>
+<p>Þo þe waren swo lease men þat mes ne mihte leuen</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+Medȝierne domes men ⁊ w`r´ongwise reuen.</p>
+<p>Þo þe oðer mannes wif was lief her oȝen eðlate</p>
+<p>⁊ þo þe sunegeden muchel on druken ⁊ on ate.</p>
+<p>Þe wreche men binomen here aihte ⁊ leide his on horde.</p>
+<p>Þe litel lete of godes bode ⁊ of godes worde.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>⁊ þo þe his aȝen nalde ȝeuen þer he isech | þe node</p>
+<p>Ne nalde iheren godes sonde. þenne he hit herde bode.</p>
+<p>Þe þ̵ is oðers mo<i>n</i>nes þing. loure þene hit sculde.</p>
+<p>⁊ weren to gredi of solure ⁊ of golde.</p>
+<p><span class = "linenum">265</span>
+⁊ þa þe untrownesse duden þon þe ho scu`l´den bon holde.</p>
+<p>⁊ leten þet ho sculden don. ⁊ duden þ̵ ho wolden.</p>
+<p>Þa þe weren eure abuten þisse worldes echte.</p>
+<p>⁊ duden al þ̵ þe laþe gast hechte to ⁊ tachte.</p>
+<p>⁊ alle þe þen anigewise doulen i&#x200A;que<i>m</i>de.</p>
+<p><span class = "linenum">270</span>
+Þa boð nu mid him in helle fordon ⁊ fordemet.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "linenum">265</span>
+⁊ þe his oȝen nolde ȝieue þar he iseih þe niede</p>
+<p>Ne nolde ihere godes men þan he sat at his biede.</p>
+<p>Þo þe was oðer mannes þing leuere þan hit solde</p>
+<p>⁊ waren alto gradi of siluer ⁊ of golde.</p>
+<p>Þo þe untrewnesse deden þan þe he solden ben holde.</p>
+<p><span class = "linenum">270</span>
+⁊ leten al þat hie solden don ⁊ deden þat hie wolden.</p>
+<p>Þo þe waren ȝietceres of þis wereldes aihte</p>
+<p>⁊ dude al þat þe loðe gost hem tihte to ⁊ taihte.</p>
+<p>⁊ Al `þo´ þe ani&#x200A;wise deuel iquemde</p>
+<p>Þo beð mid h<i>i</i>m in helle fordon ⁊ demde.</p>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<table class = "verse" summary = "parallel verse texts">
+<tr>
+<td>
+<h5>(EGERTON MS., SECOND COPY.)</h5>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Bute þá þe óf&#x200A;ðufte sare heore mis&#x200A;dede.</p>
+<p class = "indent">⁊ gunne heore gultes beten ⁊ betere líf læde.</p>
+<p>Þer beoð neddren ⁊ snaken. éuete ⁊ frute.</p>
+<p class = "indent">þa tereð. ⁊ freteð. þe uuele speke. þe nið fulle. ⁊
+te prute.</p>
+<p><span class = "linenum">275</span>
+Neure sunne ðer ne scínð. ne mone ne steorre.</p>
+<p class = "indent">þer is muchel godes hate. ⁊ muchel godes eorre.</p>
+<p>Æure ðer ís uuel sméch. ðusternesse ⁊ eie.</p>
+<p class = "indent">nis ðer neure oðer líht. ðene þe swierte leie.</p>
+<p>Þer ligget ladliche fund. in strange raketeȝe.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">280</span>
+þ̵ beoð þa ðe wére mid gode on heuene wel heȝe.</p>
+<p>Þer beoð ateliche fund. ⁊ eisliche wihte.</p>
+<p class = "indent">þas scule þa wrecche í&#x200A;fon. þe suneȝede ðurh
+sihte.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "linenum">275</span>
+Bute þo þe ofðuhte sore here misdade</p>
+<p>⁊ Gunne here gultes bete ⁊ betere lif lade.</p>
+<p>Þar beð naddren ⁊ snaken. eueten ⁊ fruden</p>
+<p>Þe tereð ⁊ freteð þo euele swiken þe niðfule ⁊ þe prude</p>
+<p>Nafre sunne þar ne sineð ne mone ne storre.</p>
+<p><span class = "linenum">280</span>
+Þar is muchel godes hete ⁊ muchel godes oerre.&nbsp;|</p>
+<p>Afre þar is euel smech þiesternesse ⁊ eie</p>
+<p>Nis þar nafre oder liht þan þe swarte leie.</p>
+<p>Þar ligeð ateliche fiend in stronge raketeie</p>
+<p>Þat beð þo þe waren mid god angles swiðe heie.</p>
+<p><span class = "linenum">285</span>
+Þat beð ateliche fiend ⁊ Eiseliche wihten</p>
+<p>Þo sulle þe wreche sowle isien þe sinegeden þurh sihte</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þer is ðe laðe sathanas. ⁊ belzebud sé ealde.</p>
+<p class = "indent">eaðe hi muȝen beo óf&#x200A;dréd. þe híne scule
+bi&#x200A;healde.</p>
+<p><span class = "linenum">285</span>
+Ne mei nan heorte hit iðenche. ne tunge ne can telle.</p>
+<p class = "indent">hu muchel píne na hu uele sunden ínne helle.</p>
+<p>Wið þa pine ðe þer beoð. nelle ich eow naht leoȝen.</p>
+<p class = "indent">nis hit bute gamen ⁊ gléo. eal þ̵ man mei hér
+dreoȝen.</p>
+<p>End ȝut ne deð heo<i>m</i> naht sa wá. ín ða laðe bende.&nbsp;|</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">290</span>
+þ̵ hí witeð þ̵ heore píne sceal neure habbe ende.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Þar is se loðe sathanas ⁊ belzebub se ealde</p>
+<p>Eaðe he muȝen ben sore ofdrad þe sullen hes bihealde.</p>
+<p>Nemai non herte hit þenche ne tunge hit ne mai telle</p>
+<p><span class = "linenum">290</span>
+Hwu muchele pine ne hwu fele senden in helle</p>
+<p>Of þo pine þe þar bieð nelle ich eow naht lie</p>
+<p>Nis hit bute gamen ⁊ glie of þat man mai here drie.</p>
+<p>⁊ ȝiet ne doð hem naht alse wo in þe loðe bende</p>
+<p>Swo þat he witen þat here pine sal nafre habben ende</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þar beoð þa heðene men. þé wǽre laȝe&#x200A;liese.</p>
+<p class = "indent">þe nes naht óf godes bi&#x200A;bode. ne óf godes
+hése.</p>
+<p>[U]uele cristene men. hí beoð heore ifere.</p>
+<p class = "indent">þa ðe heore cristen&#x200A;dom. uuele heo`l´de
+hére.</p>
+<p><span class = "linenum">295</span>
+[Ȝ]ut hí beoð á wurse stede. on ðeré helle grunde.</p>
+<p class = "indent">ne sculen hí neure cume<i>n</i> út. for marke ne for
+punde.</p>
+<p>[N]e mei heo<i>m</i> naðer helpen þer. íbede ne elmesse.</p>
+<p class = "indent">for nis naðer inne helle. áre ne
+for&#x200A;ȝiuenesse.</p>
+<p>Sculde hi<i>m</i> éch man ðe hwile hé muȝe óf ðas helle píne.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">300</span>
+⁊ werni ech hís freond þer wið swa ich habbe mine.</p>
+<p>Þá ðe sculden heo<i>m</i> ne cunne. ich heo<i>m</i> wulle teche.</p>
+<p class = "indent">ich kan beon ȝief ich sceal. lichame ⁊ sawle
+leche.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "linenum">295</span>
+Þar beð þe haðene men þe waren laȝe&#x200A;lease.</p>
+<p>Þe nes naht of godes bode ne of godes hease.</p>
+<p>Euele cristene men hie beð here iferen</p>
+<p>Þo þe here cristendom euele hielden here.</p>
+<p>⁊ ȝiet he beð awerse stede aniðer helle grunde</p>
+<p><span class = "linenum">300</span>
+Ne sullen nafre cumen út for peni ne for punde.</p>
+<p>Ne mai hem noðer helpe þar ibede ne almesse</p>
+<p>For naht solden bidde þar ore ne forȝieuenesse.</p>
+<p>Silde him elch man þe hwile he mai wið þos helle pine.</p>
+<p>⁊ warnie his frend þar wið swo ich habbe ido mine.</p>
+<p><span class = "linenum">305</span>
+Þo þe silde hem ne cunnen ich hem wille tache</p>
+<p>[I]ch can ben aiðer ȝief isal lichame ⁊ sowle lache.&nbsp;|</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Léte wé þ̵ god for&#x200A;but. ealle manne cunne.</p>
+<p class = "indent">⁊ do wé þ̵ hé us hét. ⁊ sculde wé us wið sunne.</p>
+<p><span class = "linenum">305</span>
+Luuie we god mid ure heorte. ⁊ mid al ure mihte.</p>
+<p class = "indent">⁊ ure émcristen eal us sulf. swa us lerde
+drihte.</p>
+<p>Eal þ̵ me rǽt ⁊ eal þ̵ me singð. bi&#x200A;fore godes borde.</p>
+<p class = "indent">eal hít hanget ⁊ bi&#x200A;halt. bi ðisse twam
+worde.</p>
+<p><i>E</i>alle godes laȝe he fulð. ðe níwe ⁊ ða ealde.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">310</span>
+þe ðe ðas twá luue háfð. ⁊ wel hí wule healde.</p>
+<p>Ac hí beoð wunder earueð&#x200A;healde. swá ófte gulteð ealle.</p>
+<p>Fór hít ís strang to stande lange. ⁊ líht ís to fealle.</p>
+<p>[A]ac drihte crist hé ȝíue us strengðe. stande þ̵ wé mote.</p>
+<p class = "indent">⁊ óf ealle ure gultes `unne´ us cume to bote.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Late we þat god forbet alle mankenne</p>
+<p>⁊ do we þat he us hat ⁊ silde we us wid senne.</p>
+<p>Luue we god mid ure herte ⁊ mid al ure mihte</p>
+<p><span class = "linenum">310</span>
+⁊ ure emcristen alse us self swo us tached drihte.</p>
+<p>Al þat me radeð ⁊ singed bifore godes borde</p>
+<p>Al hit hangeð ⁊ halt bi þese twam worde</p>
+<p>Alle godes laȝes hie fulleð þe newe ⁊ þe ealde</p>
+<p>Þe þe þos two luues halt ⁊ wile hes wel healde.</p>
+<p><span class = "linenum">315</span>
+Ac hie bieð wel arefeð&#x200A;heald swo ofte we gulteð alle</p>
+<p>For hit is strong te stonde longe ⁊ liht hit is to falle.</p>
+<p>Ac drihte c<i>ri</i>st ȝeue us strengðe stonde þat we moten</p>
+<p>⁊ of alle ure gultes ȝieue us cume bote.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<span class = "linenum">315</span>
+<p class = "dropcap">W</p>
+<p>é wilnieð éfter woruld wéle. ðe lange ne mei leste.</p>
+<p class = "indent">⁊ leggeð eal ure iswinch. ón ðinȝe unste`de´
+feste.&nbsp;|</p>
+<p>Swunche wé for godes luue. healf þ̵ wé doð for æhte.</p>
+<p class = "indent">ne béo wé naht swá óf bicherd. ne sa uuele
+bi&#x200A;kehte.</p>
+<p>Ȝif wé serueden gode swa wé doð ermínges.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">320</span>
+mare wé hedden en héuene. ðenne eorles hér ⁊ kinges.</p>
+<p>Né muȝen hí werien heo<i>m</i> wið chele. wið þurste ne wið
+hunger.</p>
+<p class = "indent">ne wið ulde. ne wið deaðe. þe uldre ne ðe
+ȝeonger.</p>
+<p>Ac ðer nis hunger ne ðurst. ne dieð. ne unhelðe ne elde.</p>
+<p class = "indent">of þisse riche wé ðencheð ófte. ⁊ of þere to
+selde.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>We wilnieð after wereldes wele þe longe ne mai ilaste</p>
+<p><span class = "linenum">320</span>
+⁊ legeð mast al ure swinc on þing unstedefaste.</p>
+<p>Swunke [we] for godes luue half þat we doð for eihte.</p>
+<p>Nare we naht swo ofte bicherd ne swo euele bikeihte</p>
+<p>Ȝief we serueden god half þat we doð for erminges</p>
+<p>We mihten habben more an heuene þa[n] ȝierles ⁊ kinges</p>
+<p><span class = "linenum">325</span>
+Ne muȝe we werien naðer ne wið þurst ne wið hunger</p>
+<p>Ne wid elde ne wið deað þe elder ne þe ȝeunger</p>
+<p>Ac þar nis hunger ne þurst. deað ne unhalðe ne elde.</p>
+<p>Of þesse riche we þencheð to ofte of þare alto selde.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">325</span>
+Wé scolden ealle us biðenche ófte. ⁊ wél ilome.</p>
+<p class = "indent">hwét wé beoð to whán wé scule. ⁊ óf hwán wé
+come.</p>
+<p>Hú litle hwíle wé beoþ hér. hú lange elle`s´ hwáre.</p>
+<p class = "indent">hwét wé muȝe habben hér. ⁊ hwét finde þere.</p>
+<p>Ȝíef wé were wise men. ðis wé scolde ðenche.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">330</span>
+bute wé wurðe us íwer. ðeos woruld wule us for&#x200A;drenche.</p>
+<p>Mest ealle men he ȝíueð drinche. óf ane deofles scenche.</p>
+<p class = "indent">hé sceal hi<i>m</i> cunne sculde wél. ȝíf hé híne
+nele screnche.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>We solden biþenchen us wel ofte ⁊ ilom<i>e</i></p>
+<p><span class = "linenum">330</span>
+Hwat we beð to hwan we sullen ⁊ of hwan we come.</p>
+<p>Hwu litle hwile we bieð her hwu longe elles ḥware</p>
+<p>Hwat we muȝen habben her ⁊ hwat we findeð þare.&nbsp;|</p>
+<p>Ȝief [we] waren wise men þus we solden þenchen</p>
+<p>Bute we wurðen us iwar þis wereld us wile drenchen</p>
+<p><span class = "linenum">335</span>
+Mast alle men hit ȝieueð drinken of on euele senche</p>
+<p>He sal him cunnen silde wel ȝief hit him nele screnche.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "dropcap">M</p>
+<p>id ealmihtiȝes godes luue. ute wé us bi&#x200A;werien.</p>
+<p>wið ðises wrecches woreldes luue. þ̵ hé maȝe us derien.</p>
+<p><span class = "linenum">335</span>
+Mid festen ælmes ⁊ ibede. werie wé us wið sunne.</p>
+<p>Mið ða wepne ðe god haueð. bi&#x200A;ȝíten man cunne.</p>
+<p>Léte wé þe brade strét. ⁊ ðene wei bene.</p>
+<p class = "indent">þe le<i>t</i> þ̵ niȝeðe dél to helle of manne. ⁊ ma
+ich wéne.</p>
+<p>Gá wé ðene nærewne wei. ⁊ ðene wei grene.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">340</span>
+ðer forð fareð litel folc. ac hit is feir ⁊ scéne.</p>
+<p>Þé brade strét is ure íwill. ðe ís us lað to forlǽte.</p>
+<p class = "indent">þa ðe eal folȝeð hís íwill. fareð bi ðusse
+stréte.</p>
+<p>Hí muȝen lihtliche gán mid ðere under&#x200A;hulde.</p>
+<p class = "indent">ðurh ane godlíese w<i>u</i>de `in&#x200A;to´ ane
+bare felde.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Mid al&#x200A;mihtin godes luue úte we us biwerien</p>
+<p>[W]ið þesses wreches woreldes luue þat hit ne muȝe us derien.</p>
+<p>Mid almesse. mid fasten ⁊ mid ibeden werie we us wid senne.</p>
+<p><span class = "linenum">340</span>
+Mid þo wapne þe god haued ȝieue alle man&#x200A;kenne.</p>
+<p>[L]ate we þe brode strate ⁊ þane weiȝ bene</p>
+<p>[Þ]e lat þe nieðe dal to helle of manne me mai wene.</p>
+<p>Go we þane narewe pað ⁊ þene wei grene</p>
+<p>[Þ]ar forð fareð wel litel folc ⁊ eche is fair ⁊ isene</p>
+<p><span class = "linenum">345</span>
+[Þ]e brode strate is ure wil. þe is loð te læte.</p>
+<p>[Þ]o þe folȝeð here iwil hie fareð bi þare strate.</p>
+<p>[H]ie muȝen lihtliche cumen mid þare niðer helde</p>
+<p>[Þ]urh one godelease wude to one bare felde</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">345</span>
+[Þ]e nærewei ís godes hése. ðer forð&#x200A;fareð wél fiewe.</p>
+<p class = "indent">þ̵ beoð ða ðe heo<i>m</i> sculdeð ȝeorne wið ǽche
+un&#x200A;ðeawe.</p>
+<p>[Þ]as gað uníeðe ȝeanes ðe clíue. aȝean þe heaȝe hulle.</p>
+<p class = "indent">ðas leteð eal heore aȝen wíll. for godes hése to
+fulle.</p>
+<p>[G]a wé alle þene wei. for he us wule bringe.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">350</span>
+mid te feawe feire men. be&#x200A;foren heuen kinge.</p>
+<p>Þer is ealre murhðe mest. mid englene sange.</p>
+<p class = "indent">ðe ís a þusend wintre ðer. ne ðincð hi<i>m</i> naht
+to lange.</p>
+<p>Þe ðe lest haueð. hafð swa michel þ̵ hé ne bit namare.</p>
+<p class = "indent">þe ða blisse for ðas for&#x200A;lét hít hi<i>m</i>
+mei reowe sare.</p>
+<p><span class = "linenum">355</span>
+[N]e mei nan uuel ne na wane beon inne godes riche.</p>
+<p class = "indent">ðeh þer beoð wununges fele. æch oðer uniliche.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>[Þ]a narewe pað is godes has · þar forð fareð wel feawe</p>
+<p><span class = "linenum">350</span>
+[Þ]at beð þo þe hem sildeð ȝierne wið achen unðeawe.</p>
+<p>[Þ]os goð uneaðe aȝien þe cliue ⁊ aȝien þe heie hulle</p>
+<p>[Þ]os leten al here iwil for godes luue to fulle.</p>
+<p>[G]o we alle þane wei for he us wile bringe</p>
+<p>Mid þo feawe faire men bi&#x200A;fore þe heuen kinge</p>
+<p><span class = "linenum">355</span>
+[Þ]ar is alre blisse mast mid angles songe.</p>
+<p>[Þ]e is a þusend wintre þar ne þuncheð hit him naht longe.&nbsp;|</p>
+<p>Þe last haueð blisse he haueð sswo muchel þat he ne bit no more</p>
+<p>Þe þat blisse forgoð hit sal him rewen sore.</p>
+<p>Ne mai non euel ne non wane ben in godes riche</p>
+<p><span class = "linenum">360</span>
+Þeih þar ben wuniinges fele elch oðer uniliche</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Sume ðer habbeð lesse murhðe. ⁊ sume habbeð mare.</p>
+<p class = "indent">æfter ðan þe dude her. efter ðan þ̵ he swanc
+sare.</p>
+<p>[N]e sceal ðer beon ne bried ne wín. ne oðer cunnes éste.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">360</span>
+god ane sceal beo eche líf. ⁊ blisse. ⁊ éche reste.</p>
+<p>[N]é sceal ðer beo fah ne græi. ne kuning ne `er´míne.</p>
+<p class = "indent">ne aquierne. ne martres cheole. ne beuer né
+sabelíne.</p>
+<p>[N]e sceal ðer beo sciet ne scrud. ne woruld wele nane.</p>
+<p class = "indent">eal þe murhðe þe me us bi&#x200A;hat. al hít sceal
+beo god ane.</p>
+<p><span class = "linenum">365</span>
+[N]e mei na murhðe. beo swa muchel. se is godes sihte.</p>
+<p>[H]e ís soð sunne ⁊ briht. ⁊ dei ábuten nihte.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Sume þar habbeð lasse blisse ⁊ sume þar habbeð more</p>
+<p>Elch after þat he dude her after þane þe swanc sore</p>
+<p>Ne sal þar ben bread ne win ne oðer kennes este</p>
+<p>God one sal ben ache lif ⁊ blisse ⁊ ache reste.</p>
+<p><span class = "linenum">365</span>
+Ne sal þar ben foh ne grai ne cunin ne ermine</p>
+<p>Ne aquerne ne metheschele ne beuer ne sabeline.</p>
+<p>Ne sal þar ben naðer scat ne srud ne wereldes wele none.</p>
+<p>Al þe blisse þe me us bihat al hit sal ben god one</p>
+<p>Ne mai no blisse ben alse muchel se is godes sihte.</p>
+<p><span class = "linenum">370</span>
+He is soð sunne ⁊ briht ⁊ dai a&#x200A;bute nihte.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>[H]e is ælches godes ful. nis hi<i>m</i> na wið&#x200A;uten.</p>
+<p class = "indent">na god nis him wane þe wunieð hi<i>m</i> abuten.</p>
+<p>Þer is wéle ábute gane. ⁊ reste abuten swinche.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">370</span>
+þe mei ⁊ nele ðider cume. sare hit hi<i>m</i> sceal óf ðinche.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>He is aches godes ful nis him no wiht uten.</p>
+<p>Nones godes hem nis wane þe wunieð him abuten.</p>
+<p>Þar is wele a&#x200A;buten wane ⁊ reste a&#x200A;buten swunche.</p>
+<p>Þe muȝen ⁊ nelleð þider cume hit hem mai of&#x200A;þunche.</p>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<table class = "verse" summary = "parallel verse texts">
+<tr>
+<td>
+<h5>(EGERTON MS., FIRST COPY.)</h5>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þer is blisse a&#x200A;buten treȝe. ⁊ lif a&#x200A;buten deaþe</p>
+<p class = "indent">þe eure scullen wunien þer. bliþe muwen ben eþe</p>
+<p>Þer is ȝeoȝeðe bute ulde. ⁊ hele a&#x200A;buten vn&#x200A;helðe</p>
+<p class = "indent">nis þer so`re´we ne sor. ne neure nan
+vn&#x200A;sealþe</p>
+<p><span class = "linenum">375</span>
+Þer me scal drihte sulf i&#x200A;seon. swa he is mid iwisse</p>
+<p class = "indent">he one mai ⁊ scal al beo. engle ⁊ manne blisse</p>
+<p>And ðeh ne beod heore eȝe naht. alle iliche brihte</p>
+<p class = "indent">ði nabbed hi nouht iliche. alle of godes lihte</p>
+<p>On þisse `liue´ hi neren nout. alle of one mihte</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">380</span>
+ne þer ne scullen hi habben god. alle bi one ȝihte</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "linenum">375</span>
+Þar is blisse a&#x200A;buten treiȝe ⁊ lif abuten deaðe</p>
+<p>Þo þe afre sulle wunie þar bliðe hie muȝe ben eaðe.</p>
+<p>Þar is ȝieuð abuten elde ⁊ hale abuten unhalðe</p>
+<p>Nis þar sareȝe ne sor non ne nafre unisalðe.</p>
+<p>Þar me drihte self isien swo se is mid iwisse</p>
+<p><span class = "linenum">380</span>
+He one mai ⁊ sal al ben angles ⁊ manne blisse.&nbsp;|</p>
+<p>⁊ þeih ne bed here eien naht alle iliche brihte</p>
+<p>Hi nabbeð naht iliche muchel alle of godes lihte</p>
+<p>On þesse liue he naren naht alle of ore mihte</p>
+<p>Ne þar ne sullen habben god. alle bi one wihte.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þo scullen more of him seon. þe luuede him her more</p>
+<p class = "indent">⁊ more icnawen ⁊ iwiten. his mihte ⁊ his ore</p>
+<p>On him hi scullen finden alþat man mai to lesten</p>
+<p class = "indent">hali boc hi sculle i&#x200A;seon. al þat hi her
+nusten</p>
+<p><span class = "linenum">385</span>
+Crist scal one beon inou. alle his durlinges</p>
+<p class = "indent">he one is muchele mare ⁊ betere. þanne alle oþere
+þinges</p>
+<p>Inoh he haued þe hine haueð. þe alle þing wealded</p>
+<p class = "indent">of him to sene nis no sed. wel hem is þe hine
+bi&#x200A;healdeð</p>
+<p>God is so mere ⁊ swa muchel. in his godcunnesse</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">390</span>
+þ̵ al þ̵ is. ⁊ al þat wes is wurse. þenne he ⁊ lesse</p>
+<p>Ne mai it neure no man oþer segge mid iwisse</p>
+<p class = "indent">hu muchele murhðe habbet þo. þe beod inne godes
+blisse</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "linenum">385</span>
+Þo sullen more of him isien þe luueden hine more</p>
+<p>⁊ more icnowen ⁊ ec witen his mihte ⁊ his ore</p>
+<p>On him hie sulle finden al þat man mai to hleste</p>
+<p>On him he sullen ec isien al þat hie ar nesten.</p>
+<p>[C]rist sal one bien inoȝh alle his derlinges.</p>
+<p><span class = "linenum">390</span>
+[Þ]e one is muche more ⁊ betere þan alle oðer þinges.</p>
+<p>[I]noh he haueð þe hine haueð þe alle þing wealdeð</p>
+<p>[O]f him to isiene nis non sæd swo fair he is to bihelden</p>
+<p>[G]od is swo mere ⁊ swo muchel in his godcunnesse</p>
+<p>[Þ]at al þat elles was ⁊ is is fele werse ⁊ lasse.</p>
+<p><span class = "linenum">395</span>
+[Ne] mai hit nafre noman oðer seggen mid iwisse</p>
+<p>[H]wu muchele murihðe habbeð þo þe beð in godes blisse</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "dropcap">T</p>
+<p>o þere blisse us bringe god. þe rixlet abuten ende</p>
+<p class = "indent">þenne he vre soule vn&#x200A;bint. of licames
+bende</p>
+<p><span class = "linenum">395</span>
+Crist ȝyue us leden her swilc lif. ⁊ habben her swilc ende</p>
+<p class = "indent">þat we moten þuder come. wanne we henne wende.
+AmeN.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>[T]o þare blisse us bringe god þe rixleð a buten ende.</p>
+<p>[Þ]ane he ure sowle unbint of lichamliche bende</p>
+<p>[C]rist ȝieue us laden her swilch lif ⁊ habben her swilch
+ende<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">400</span>
+[Þ]at we moten þider cumen þane we henne wende.</p>
+<h5><span class = "gap">AME</span>N.</h5>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+
+<span class = "pagenum">54</span>
+<a name = "page54" id = "page54"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_IX" id = "chap_IX">
+IX. ANCRENE WISSE</a><br />
+<span class = "smaller smallcaps">(Corpus MS.)</span></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“i. Corpus Christi College, Cambridge, 402 (A); on vellum, 215 × 150
+mm.... There are glosses in red pencil and words underlined in red.</p>
+
+<p>“The MS. belongs to the second quarter of the thirteenth century. It
+cannot be earlier than 1225 A.D., for it mentions the Dominicans and
+Franciscans, and it is probably later than 1230. It is the most correct,
+but it has additions to the original, such as 62/46&ndash;64/62,
+64/73&ndash;78.</p>
+
+<p>“ii. Caius College, Cambridge, 234 (B); on vellum, 124 × 93 mm.; 368
+pages; late thirteenth century. Pages 1-185 consist of extracts from the
+AR, but not in the order of the other manuscripts (ES iii. 536).</p>
+
+<p>“iii. Cotton Nero A 14, British Museum (N); on vellum, 146 × 114 mm.;
+written in the second quarter of the thirteenth century. Its contents
+are ff. 1-120r, the Ancren Riwle; 120v-123v, <a href = "#chap_XVIII">The
+Orison</a>.</p>
+
+<p>“iv. Cotton Titus D 18, British Museum (T); on vellum, 158 × 120 mm.;
+148 folios in double columns, written from f. 14, where AR begins, to
+the end, about 1220 A.D.”</p>
+
+</div>
+
+<h5 class = "smallcaps">A. The Seven Deadly Sins</h5>
+
+<div class = "mynote">
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX_alt">A (Caius MS.)</a></p>
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX_b">B (Corpus MS.)</a><br />
+<a href = "#chap_IX_b_alt">B (Cotton MSS.)</a></p>
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX_parallel">A (Parallel Texts)</a><br />
+<a href = "#chap_IX_b_parallel">B (Parallel Texts)</a></p>
+</div>
+
+<div class = "prose">
+
+<p class = "folionum">[f.&nbsp;56&nbsp;r]</p>
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>vs mine leoue sustren iþe wildernesse
+þer ȝe gað<big>;</big> in · wið godes folc toward ierusalemes lond · þ̵
+is þe riche of heouene<big>;</big> beoð þulliche beastes · þulliche
+wurmes. ne nat ich na sunne þ̵ ne mei beon ilead oðer to an of ham
+seouene<big>;</big> oðer to hare streones. vnsteaðeluest bileaue aȝein
+godes lare · nis hit te spece
+<span class = "linenum">5</span>
+of prude inobedience? Herto falleð sygaldren · false teolunges · lefunge
+o swefne · o nore · ⁊ on alle wicchecreftes. Neomunge of husel in eani
+heaued sunne · oðer ei oþer sacrement nis hit te spece of prude þ̵ ich
+cleopede p<i>re</i>su<i>m</i>ptio · ȝef me wat hwuch sunne hit · is ·
+[f.&nbsp;56&nbsp;v] ȝef me hit nat nawt · þenne is hit ȝemeles under
+<span class = "linenum">10</span>
+accidie · þ̵ ich slawðe cleopede. þe ne warneð oðer of his uuel oðer of
+his biȝete · nis hit slaw ȝemeles oðer attri onde? teoheði mis ·
+edhalden cwide · fundles oðer lane · oðer þerwið mis&#x200A;fearen · nis
+hit spece of ȝisceunge<big>;</big> ⁊ aneS cunnes þeofðe? Edhalden oðres
+hure ou<i>er</i> his rihte t<i>er</i>me nis hit strong reaflac
+hwa&#x200A;se ȝelden hit mei þe is
+<span class = "linenum">15</span>
+under ȝisceunge? Ȝef me ȝemeð wurse ei þing ileanet · oðer bitaht to
+witene · þen he wene þe ah hit · nis hit oðer triccherie · oðer ȝemeles
+of slawðe? alswa is dusi heast oðer folliche ipliht trowðe · longe beon
+unbischpet · falsliche gan to schrift · oðer to longe abiden · ne teache
+p<i>ate</i>r no<i>ste</i>r godchild ne Credo · þeos ⁊ alle þulliche beoð
+ilead to
+<span class = "linenum">20</span>
+slawðe · þ̵ is þe feorðe moder of þe seoue sunnen. Þe dronc drunch oðer
+ei þing dude · hwer þurh na child ne schulde beon on hire istreonet ·
+oðer þ̵ istreonede schulde forwurðen · nis þis strong monslaht of
+galnesse awakenet? Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche nomen ne
+mahte namon rikenin · ah i þeo þe ich habbe
+<span class = "linenum">25</span>
+iseid<big>;</big> alle oþre beoð bilokene. Ant nis ich wene namon þe ne
+mei understonden him of his sunne nomeliche under sum of þe ilke imeane
+þe beoð her iwritene. Of þeose seoue beastes ⁊ of hare streones i
+wildernesse of anlich lif · is iseid herto · þe alle þe forfearinde
+fondið to fordonne. Þe liun of prude sleað alle þe prude ·
+<span class = "linenum">30</span>
+<span class = "pagenum">56</span>
+<a name = "page56" id = "page56"> </a>
+alle þe beoð hehe ⁊ ou<i>er</i>hohe iheortet. Þe attri neddre · þe
+ontfule ⁊ te luðere iþonket. Wreaðfule<big>;</big> þe vnicorne. Alswa of
+þe oþre o rawe. to godd ha beoð isleine · ah [f.&nbsp;57&nbsp;r] ha
+libbeð to þe feond · ⁊ beoð alle in his hond. ⁊ seruið him in his curt
+euch of þe meoster þe him to falleð.
+<span class = "linenum">35</span></p>
+
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>e
+prude beoð his bem<i>er</i>es · draheð wind inward wið worltlich
+hereword · ⁊ eft wið idel ȝelp puffeð hit ut ward as þe bemeres doð ·
+makieð noise ⁊ lud dream to schawin hare orhel · ah ȝef ha wel þohten of
+godes bemeres of þe englene bemen þe schulen o fowr half þe world biuore
+þe grurefule dom grisliche blawen · Ariseð
+<span class = "linenum">40</span>
+deade ariseð cumeð to drihtines dom forte beon idemet · þear na prud
+bem<i>er</i>e, ne schal beon iborhen · ȝef ha þohten þis wel<big>;</big>
+ha walden inohreaðe i þe deofles seruise dimlukeR bemin. Of þeose
+bem<i>er</i>es seið Jeremie · <em>Onager solitari<i>us</i> in desiderio
+anime sue attraxit uentum amoris sui</em> · Of þe wind drahinde in for
+luue
+<span class = "linenum">45</span>
+of hereword seið as ich seide.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">S</span>umme
+iuglurs beoð þe ne cunnen seruin of nan oþer gleo bute makien cheres ·
+wrenche þe muð mis · schulen wið ehnen. Of þis meoster seruið þe unseli
+ontfule i þe deofles curt · to bringen o lahtre hare ondfule
+lau<i>er</i>d · ȝef ei seið wel oðer deð wel<big>;</big> ne mahen
+<span class = "linenum">50</span>
+ha nanes weis lokin þider wið riht ehe of god heorte · ah winkið o þ̵
+half ⁊ bihaldeð o&#x200A;luft ȝef þer is eawt to edwiten · oðer ladliche
+þiderward schuleð mið eiðer. Hwen ha ihereð þ̵ god<big>;</big> skleatteð
+þe earen adun · ah þe lust aȝein þ̵ uuel<big>;</big> is eau<i>er</i> wid
+open · þenne he wrencheð þe muð<big>;</big> hwen he turneð god to uuel ·
+⁊ ȝef hit is sumdel
+<span class = "linenum">55</span>
+uuel · þurh mare lastunge wrencheð hit to wurse · þeos beoð
+forecwidderes hare ahne p<i>ro</i>phetes · þeos bodieð · biuoren hu þe
+eateliche deoflen schulen ȝet ageasten ham wið hare grennunge · ⁊
+[f.&nbsp;57&nbsp;v] hu ha schulen ham seolf grennin ⁊ niuelin ⁊ makien
+sur semblant for þe muchele angoise i þe pine of helle. Ah for&#x200A;þi
+ha
+<span class = "linenum">60</span>
+beoð þe leasse to meanen þ̵ ha biuoren hond leornið hare meoster to
+makien grim chere.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>e
+wreaðule biuore þe feond skirmeð mid cniues · ⁊ is his cnif warpere · ⁊
+pleieð mid sweordes · bereð ha<i>m</i> bi þe scharp ord up
+<span class = "pagenum">58</span>
+<a name = "page58" id = "page58"> </a>
+on his tunge. Sweord ⁊ cnif eiðer beoð scharpe ⁊ keoruinde word
+<span class = "linenum">65</span>
+þ̵ he warpeð from him ⁊ skirmeð toward oþre · ⁊ he bodeð hu þe deoflen
+schulen pleien wið him mid hare scharpe eawles · skirmi wið hi<i>m</i>
+abuten ⁊ dusten ase pilche clut euch toward oðer · ant wið helle
+sweordes asneasen him þurh ut · þ̵ beoð kene ant eateliche ant keoruinde
+pineN.
+<span class = "linenum">70</span></p>
+
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>e
+slawe lið ⁊ slepeð o þe deofles bearm as his deore deorling · ⁊ te
+deouel leið his tutel dun to his eare · ⁊ tuteleð him al þ̵ he wule. for
+swa hit is sikerliche to hwa<i>m</i> se is idel of god<big>;</big>
+meaðeleð þe feond ȝeorne · ⁊ te idele underueð luueliche his lare. Jdel
+⁊ ȝemeles is þes deofleS bearnes slep · ah he schal o domesdei grimliche
+abreiden
+<span class = "linenum">75</span>
+wið þe dredfule dream of þe englene bemen · ⁊ in helle wontreaðe
+echeliche wakieN. <em>Surgite aiunt mortui surgite ⁊ uenite ad iudicium
+saluatoriS.</em></p>
+
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>e
+ȝiscere is his eskibah · feareð abuten esken · ⁊ bisiliche stureð him to
+rukelin to gederes muchele ⁊ monie ruken · blaweð þrin
+<span class = "linenum">80</span>
+⁊ blent him seolf · peaðereð ⁊ makeð þrin figures of augrim · as þes
+rikeneres doð þe habbeð muche to rikenin. Þis is al þe canges blisse ⁊
+te feond bihalt tis gomen ⁊ laheð þ̵ he bersteð. Wel un
+[f.&nbsp;58&nbsp;r] derstont euch wis mon þ̵ gold ba ⁊ seoluer · ⁊ euch
+eorðlich ahte · nis bute eorðe ⁊ ahte esken þe ablendeð euch moN þe ham
+in blaweð · þ̵
+<span class = "linenum">85</span>
+is þe bolheð him þurh ham i<i>n</i> heorte prude. Ant al þ̵ he rukeleð ⁊
+gedereð to&#x200A;gederes · ⁊ ethalt of ei þing þ̵ nis bute esken mare
+þen hit neodeð<big>;</big> schal in helle wurðen him tadden ⁊ neddren ·
+⁊ ba as ysaie seið · schulen beon of wurmes<big>;</big> his cuuertur ⁊
+his hwitel · þe nalde þerwið neodfule feden ne schruden.
+<em>Subt<i>er</i> te sternet<i>ur</i>
+<span class = "linenum">90</span>
+tinea ⁊ op<i>er</i>imentum tuum uermiS.</em></p>
+
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>e
+ȝiuere glutun is þe feondes manciple · ah he stikeð eauer iceler oðer
+icuchene · his heorte is i þe disscheS · his þoht al i þe neppes · his
+lif i þe tunne · his sawle i þe crohhe · Kimeð biuoren his lau<i>er</i>d
+bismuddet ⁊ bismulret · a disch in his an hond · a scale in his
+<span class = "linenum">95</span>
+oðer. Meaðeleð mis wordes · wigleð as fordrunke mon þe haueð imunt to
+fallen · bihalt his greate wombe · ⁊ te deouel lahheð. Þeose þreatið þus
+godd þurh ysaie · <em>Serui mei comedent ⁊ uos esurietis ⁊ c’.</em>
+<span class = "pagenum">60</span>
+<a name = "page60" id = "page60"> </a>
+Mine men schulen eoten ⁊ ow schal eauer hungrin · ⁊ ȝe schule beon
+feorle world buten ende. <em>Q<i>ua</i>ntum glorificauit se ⁊ in
+deliciis
+<span class = "linenum">100</span>
+fuit<big>;</big> tantu<i>m</i> date illi tormen<i>t</i>um ⁊ luctum · In
+apocal<i>ipsi</i> · Cont<i>ra</i> unu<i>m</i> poculum q<i>uo</i>d
+miscuit miscete ei duo</em>. Ȝef þe kealche&#x200A;cuppe wallinde bres
+to drinken · Ȝeot in his wide þrote þ̵ he swelte inwið. aȝein an ȝef him
+twa. þullich is godes dom aȝein ȝiuere ⁊ druncwile iþe apocalipse.
+<span class = "linenum">105</span></p>
+</div>
+
+<!-- end first version A-->
+
+
+<!-- second version A-->
+
+<span class = "pagenum">55</span>
+<a name = "page55" id = "page55"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_IX_alt" id = "chap_IX_alt">
+ANCREN RIWLE</a><br />
+<span class = "smaller smallcaps">(Caius MS.)</span></h4>
+
+<h5 class = "smallcaps">A. The Seven Deadly Sins</h5>
+
+<div class = "mynote">
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX">A (Corpus MS.)</a> (above)</p>
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX_b">B (Corpus MS.)</a><br />
+<a href = "#chap_IX_b_alt">B (Cotton MSS.)</a></p>
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX_parallel">A (Parallel Texts)</a><br />
+<a href = "#chap_IX_b_parallel">B (Parallel Texts)</a></p>
+</div>
+
+<div class = "prose">
+
+<p class = "folionum">[p.&nbsp;126]</p>
+<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>us
+<span class = "sidenote">
+3. <i>sulliche</i> MS.<br />
+11. <i>bigete</i>] <i>b</i> corr. out of <i>l</i>.<br />
+16. <i>tricherie</i>] over <i>c</i>, contraction mark for
+<i>er</i>.</span>
+mine leoue frend iþe wildernesse þat ge [p.&nbsp;127] gat in wid godes
+folc toward ier<i>usa</i>l<i>e</i>mes londe þat is þe riche of
+heouene<big>;</big> beod <i>þ</i>ulliche bestes þulliche wurmes · Ne nat
+ich nan sunne þat ne mai beon ilad · oþer to an of ham seoluen oþer to
+hare streones · vnstaþelfast bi&#x200A;leaue · agein hali lare · nis hit
+of
+<span class = "linenum">5</span>
+p<i>ru</i>de i<i>n</i>obedience? Herto falled sigaldren · false
+teolunges · Lefunge o nore. o swefne ⁊ alle wicchecraftes. Neominge of
+husel in ei heaued sunne · oþer ai oþer sac<i>re</i>ment · nis hit spece
+of p<i>ru</i>de<big>;</big> þat ich cleopede p<i>re</i>su<i>m</i>pciun ·
+gif me wat hwat sunne hit is. Gif me hit nat naut<big>;</big> þenne is
+hit gemeles vnder accidie · þat ich slouþe cleopede.
+<span class = "linenum">10</span>
+þe þat ne warned oþer of his uuel · oþer of his bigete · nis hit slaþ
+gemeles oþer attri onde? To thehewen mis · et halden cwude · fundes oþer
+lane · nis þis giscunge<big>;</big> þeofþe. at&#x200A;halden oþeres hure
+ouer his richte terme · nis hit strong reflac. þat is under
+gissunge<big>;</big> gif me gemed wurse ai þing [p.&nbsp;128] ilened ·
+oþer bitahted te witene þen
+<span class = "linenum">15</span>
+he wene þat hit ah · nis oþer tricherie · oþer gemeles of slauþe. Alswa
+is dusi hest · oþer folliche iplicht trouþe Longe beon
+un&#x200A;bischbed · falsliche gan to schrifte · oþer to longe abiden ·
+Ne teachen god&#x200A;child p<i>ate</i>r n<i>oste</i>r · Ne Credo · þeos
+⁊ alle þulliche · beod ilad to slauþe · þat is þe feorþe moder of þe
+seoue sunnen · þeo dronc druch
+<span class = "linenum">20</span>
+oþer ai þing dude hwer þurh na child ne shulde beon on hire istreoned ·
+oþer þat istreonede shulde for&#x200A;wurþen<big>;</big> Nis þis strong
+monslaht of galnasse awakened<big>;</big> Alle sunnen sunderliche bi
+hare nomeliche nome ne mahte na&#x200A;mon rikenen. Ah iþeo þat ich
+habbe iseid<big>;</big> alle oþere beod bilokene. An nis ich wene namon
+þat ne mai
+<span class = "linenum">25</span>
+under&#x200A;stonden him of his sunnen nomeliche wnder su<i>m</i>me of
+þe ilke þat imene<big>;</big> þe beod þer i writene.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">[O]</span>f
+þeos sewe beastes ⁊ of hare strenes iwildernesse of anlich lif is iseid
+hiderto [p.&nbsp;129] þe alle þe forfarinde fondet te fordonne. þe Leon
+of p<i>ru</i>de slead alle þe p<i>ru</i>de. Alle þat beod
+<span class = "linenum">30</span>
+<span class = "pagenum">57</span>
+<a name = "page57" id = "page57"> </a>
+hehe ⁊ for hehe iheorted. þe aetri neddre<big>;</big> þe
+ond&#x200A;fule. ⁊ þe luþere iþonked. wredfule þe unicorne. Al swa of
+þen oþer areawe. to god ha beod isleine · Ah ha libbed to þe feond ⁊
+beod alle in is hird · ⁊ serued him in his curt · Euch of þe mester þet
+him to falleð.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E
+<span class = "sidenote">
+43. <i>seid</i>] <i>d</i> above a blotted letter.</span>
+p<i>ru</i>de beod his bemeres · Drahed wind inward · of worldlich
+<span class = "linenum">35</span>
+hereword · ⁊ eft wid idel ige`l´p puffed hit utward · as þe bemares dod.
+Makied noise ⁊ lud drem to shawen hare p<i>ru</i>de. Ah gif ha uel
+þothten · of godes bemeres of þe englene bemen · þat shulen afour half
+þe word · bi&#x200A;fore þe grurefule dom g<i>ri</i>sliche blawen ·
+Arised deade arised · Cumed to drichtines domes for&#x200A;to beon
+idemed · þer na pr<i>u</i>d
+<span class = "linenum">40</span>
+bemere ne shal beon iboregen · Gif ha þohten wel þis · ha walden inoh
+raþe iþe deoueles seruise dimluker bemen. Of þeose bemeres sei`d´
+[p.&nbsp;130] Jeremie · <em>Onager solitarius in desiderio suo attraxit
+uentum amoris sui</em> · Of þe wind drahinde in for luue of
+hereword<big>;</big> seid as ich seide.
+<span class = "linenum">45</span></p>
+
+<p><span class = "dropcap">[S]</span>umme
+<span class = "sidenote">
+48, 49. <i>eondfule</i>, <i>ondfule</i>] <i>d</i> above in darker
+ink.<br />
+51. <i>out</i>] <i>ont</i> MS.<br />
+53. <i>eawid</i> MS.<br />
+55. On lower margin in a later hand: <i>Prude and nid · and lecherie ·
+Grede and idelhed · coueitise and glotunie beod seouen ded
+Sundes</i>.</span>
+iugelurs beod þe ne cunen seruin of nan oþer gleo buten maken cheres ·
+wrenchen þe mud mis shuli wid þe ehnen. of þis mester seruid þe unseli
+eon`d´fule iþe deoueles curt · to bringen a lahtre hare on`d´fule
+leouerð. gef ei ded wel oþer seid wel<big>;</big> ne mahen ha nanes weis
+liki þiderwarð wid richt ehe of god heorte · Ah
+<span class = "linenum">50</span>
+winked o&#x200A;þet half ⁊ bi&#x200A;halded a&#x200A;luft gif þer is
+o<i>u</i>t to et&#x200A;wite oþer<big>;</big> ladliche þiderward shuled
+mid eiþer. hwen ha ihered þat god skletteð þe earen adun · Ah þe lust
+a&#x200A;gein þet uuel is ea wid opene. þenne wrenched þe mud
+mis<big>;</big> hwen he turned þet god to uuel · ⁊ gef hit is
+[p.&nbsp;131] sumdel uuel<big>;</big> þurh more lastunge wrenched hit to
+<span class = "linenum">55</span>
+wurse. þeos beod for&#x200A;quiddares hare ahne p<i>ro</i>ph<i>et</i>es.
+þeos bodied biuoren hu þe ateliche deouelen shulen get agastan ham wid
+hare grennunge · ⁊ hu ha shulen ham seolf grennen ⁊ niwelen · ⁊ makien
+sur semblant · for þe muchele angoise iþe pine of helle. Ah forþi ha
+beod þe lesse te meanen · þat ha bi&#x200A;foren hont leorned ha meoster
+te
+<span class = "linenum">60</span>
+makien grim chere.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E
+<span class = "sidenote">
+67. <i>apilche</i> MS.</span>
+wreadfule biuoren þe feond skirmed mid kniwes · is his knif warpare · ⁊
+pleied mid sweordes · bered ham bi þe sharpe ord
+<span class = "pagenum">59</span>
+<a name = "page59" id = "page59"> </a>
+open his tunge. swerd ⁊ knif eiþer beoð sherpe ⁊ keorwinde&nbsp;: word
+þat he warped from him ⁊ skirmed toward oþere. And he boded hu
+<span class = "linenum">65</span>
+þe deouelen shulen pleien wid him · mid hare sharpe eawles · Skirmin wid
+him abuten · ⁊ dusten as a pilche [p.&nbsp;132] clut · Euch toward oþere
+· ⁊ wid helle sweordes asnesen þurh ut þat beod kene ⁊ eateliche
+keorwinde pinen.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E slauwe lid ⁊ sleped oþe deoules
+barm as his deore deorling · ⁊
+<span class = "linenum">70</span>
+þe deouel leid his tutel dun to his earen · ⁊ tutelid him al þat he
+eawer uule. for swa hit is sikerliche to hwam se is idel of god ·
+Meaþeled þe feond georne. ⁊ þe idele underweng luueliche his lare · Idel
+⁊ gemeles is þes deoueles bernes slep · Ah he shal a domes dai grimliche
+abreiden · wid þe dredfule drem of þe englene bemen · ⁊ in
+<span class = "linenum">75</span>
+helle wondrede etheliche wakien · <em>Surgite mortui qui jacetis in
+sepulcris · surgite ⁊ venite ad Judiciu<i>m</i> saluatoris</em>.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E
+<span class = "sidenote">
+81. <i>rich`k´eneneres</i> MS.</span>
+gissere is his eskebah · fared abuten esken · ⁊ bisiliche stured him te
+rukelen te&#x200A;gederes · muchele ⁊ monie ruken · blawed þer
+[p.&nbsp;133] in · ⁊ blend him seolf · paþered ⁊ maked þer&#x200A;in
+figures of
+<span class = "linenum">80</span>
+augrim · As þeos rich`k´eneres dod þat habbed muche te rikenen. þis is
+þes kanges blisse · ⁊ þe feond bi&#x200A;hald þis gomen · ⁊ lahed þat he
+bersteð. wel under&#x200A;stonde þis euch mon · þat gold ba ⁊ seoluer ·
+⁊ euch worldlich ahte · nis buten eorðe ⁊ esken þat ablent euchmon þat
+in ham blaweð · þat is þat þat bolehed ham þurh ham in heorte
+<span class = "linenum">85</span>
+prude. And al þat he rukeled ⁊ gedered to&#x200A;gedere · ⁊ ethalt of
+ani þing þat nis buten esken mare þen hit neodeð<big>;</big> shal in
+helle wurden him tadden ⁊ neddren · ⁊ ba as ysaie seið shulen beon of
+wurmes his cuuertur ⁊ his `þ´witel þat neolden war&#x200A;wið neodfule
+feden ⁊ shruden. <em>Subt<i>er</i> te st<i>er</i>net<i>ur</i> tinea ⁊
+op<i>er</i>im<i>en</i>tu<i>m</i> tuu<i>m</i></em>
+<span class = "linenum">90</span>
+<em>u<i>er</i>mis</em>.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>e
+giuere glutun is þes deoules manciple · Ah he stiked eauer iceler oþer
+icuche [p.&nbsp;134] ne · his heorte is iþe dishes · his þoht al iþe
+nappes · his lif iþe tunne · his saule iþe crohhe · kimed bi woren his
+lauert bi&#x200A;smudded ⁊ bi&#x200A;smured · A dich in his an hond · A
+scale in
+<span class = "linenum">95</span>
+his oþer · Meadeled mis wordes wigeled as for drunken · mon þat haued
+mint to fallen · bi&#x200A;halt his greate wombe. ⁊ þe deouel lahheð.
+þeos þreated þus god þurh ysaie · <em>Serui mei co<i>m</i>mede<i>n</i>t
+⁊ uos esurietis</em>
+<span class = "pagenum">61</span>
+<a name = "page61" id = "page61"> </a>
+⁊ c’. Mine men shulen eoten · ⁊ ow shal eawer hungren · ⁊ ge shulen beon
+feondes fode world buten ende. <em>Q<i>ua</i>ntu<i>m</i> gl[ori]ficauit
+<span class = "linenum">100</span>
+se ⁊ in deliciis fuit<big>;</big> tantu<i>m</i> date illi
+tormentu<i>m</i> ⁊ luctum · Apocalip<i>sis</i> · Contr<i>a</i>
+unu<i>m</i> q<i>uo</i>d miscuit date illi duo</em> · gef þen
+kelche&#x200A;cuppe wallinde bras te drinken · geot in his wide þrote ·
+þat he swelte in wið. agein gef him twa. þullich is godes dom agein
+giwere ⁊ druncwile iþe apocalipse.
+<span class = "linenum">105</span></p>
+</div>
+
+<!-- end second version A-->
+
+<!-- first version B -->
+
+<h5 class = "smallcaps">
+<a name = "chap_IX_b" id = "chap_IX_b">IX. ANCRENE WISSE</a>
+(Corpus MS.)<br />
+B. The Outer Rule</h5>
+
+<div class = "mynote">
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX">A (Corpus MS.)</a><br />
+<a href = "#chap_IX_alt">A (Caius MS.)</a></p>
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX_b_alt">B (Cotton MSS.)</a></p>
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX_parallel">A (Parallel Texts)</a><br />
+<a href = "#chap_IX_b_parallel">B (Parallel Texts)</a></p>
+</div>
+
+<div class = "prose">
+
+<p>[f.&nbsp;112&nbsp;v] Ȝe mine leoue sustren bute ȝef neod ow driue ⁊
+ower meistre hit reade · ne schulen habbe na beast bute cat ane. Ancre
+þe haueð ahte · þuncheð bet husewif ase Marthe wes · ne lihtliche ne mei
+ha nawt beo Marie marthe suster wið griðfullnesse [f.&nbsp;113&nbsp;r]
+of heorte. for þenne mot ha þenchen of þe kues foddre · of heorde
+<span class = "linenum">5</span>
+monne hure · Olhnin þe heiward · wearien hwen he punt hire · ⁊ ȝelden
+þah þe hearmes. ladlich þing is hit wat crist hwen me makeð i tune man
+of ancre ahte. Nu þenne ȝef eani mot nedlunge habben hit · loki þ̵ hit
+namon ne eili ne ne hearmi · ne þ̵ hire þoht ne beo nawiht þron
+ifestnet. ancre ne ah to habben na þing þ̵ utward drahe hire
+<span class = "linenum">10</span>
+heorte. <b>N</b>a chaffere ne driue ȝe · ancre þ̵ is chepilt · þ̵ is ·
+buð forte sullen efter biȝete · ha chepeð hire sawle þe chapmon of
+helle. þing þah þ̵ ha wurcheð ha mei þurh hire meistres read<big>;</big>
+for hire neode sullen · hali men sumhwile liueden bi hare honden.</p>
+
+<p><b>N</b>awt deore dehtren ne wite ȝe in ower hus of oðer monne
+<span class = "linenum">15</span>
+þinges · ne ahte ne claðes · ne boistes · ne chartres · Scoren ne
+cyrograffes · ne þe chirch uestemenz · ne þe calices · bute neode oðer
+strengðe hit makie<big>;</big> oðer muchel eie. Of swuch witunge is
+muchel vuel ilumpen ofte siðen. <b>I</b>N wið ower wanes ne leote ȝe
+namon slepeN ·
+<span class = "pagenum">62</span>
+<a name = "page62" id = "page62"> </a>
+Ȝef muchel neod mid alle makeð breoken ower hus · hwil hit eauer is
+<span class = "linenum">20</span>
+ibroken · habbeð þrinne wið ow a wummon of cleane lif deies ant nihteS.
+<span class = "smallcaps"><b>F</b>or</span> þi þ̵ wepmen ne seoð ow ne
+ȝe ham · wel mei don of ower clað beo hit hwit beo hit blac bute hit beo
+unorne · warm ⁊ wel iwraht · felles wel itawet · ⁊ habbeð ase monie as
+ow to neodeð to bedde ⁊ to rugge.
+<span class = "linenum">25</span></p>
+
+<p><b>N</b>est flesch ne schal nan werien linnene clað bute hit beo of
+hearde ⁊ of greate heorden. Stamin habbe hwa&#x200A;se wule ·
+hwa&#x200A;se wule beo buten. Ȝe schulen in an hetter ant igurd liggen ·
+swa leoðeliche þah þ̵ ȝe mahen honden put [f.&nbsp;113&nbsp;v] ten
+þer&#x200A;under. Nest lich nan ne gurde hire wið na cunne
+gurdles&nbsp;: bute þurh schriftes leaue. Ne
+<span class = "linenum">30</span>
+beore nan irn ne here · ne ilespiles felles · ne ne beate hire
+þer&#x200A;wið<big>;</big> ne wið scurge i&#x200A;leadet · wið holin ne
+wið breres · ne biblodgi hire seolf<big>;</big> wið&#x200A;ute schriftes
+leaue · nohwer ne binetli hire · ne ne beate bi&#x200A;uoren · ne na
+keoruunge ne keorue · ne ne neome ed eanes to luðere disceplines ·
+te<i>m</i>ptaciuns forte acwenchen · ne for na bote
+<span class = "linenum">35</span>
+aȝein cundeliche secnesses · nan uncundelich lechecreft ne leue ȝe ne ne
+fondin · wið&#x200A;uten ower meistres read<big>;</big> leste ow stonde
+wurse. <b>O</b>wer schon i winter beon meoke · greate ⁊ warme. I sumer
+ȝe habbeð leaue bearuot gan ⁊ sitten ⁊ lihte scheos werieN ·
+<b>H</b>osen wið ute vampez<big>;</big> ligge in hwa&#x200A;se likeð ·
+<b>I</b>scheoed ne slepe ȝe nawt · ne
+<span class = "linenum">40</span>
+noh wer bute i bedde. Sum wummon inohreaðe wereð þe brech of here ful
+wel icnottet · þe streapeles dun to þe vet ilacet ful feaste · ah eauer
+is best þe swete ⁊ te swote heorte. Me is leou<i>er</i>e þ̵ ȝe þolien
+wel an heard word<big>;</big> þen an heard here. Ȝef ȝe muhen beo
+wimpelles ⁊ ȝe wel wullen<big>;</big> beoð bi warme cappen · ⁊
+þer&#x200A;uppon hwite oðer blake veiles.
+<span class = "linenum">45</span>
+Anc<i>re</i>n summe sungið in hare wimplunge<big>;</big> na leasse þen
+leafdis. Ah þah seið sum þ̵ hit limpeð to euch wummon cundeliche forte
+werien wimpel · Nai · wimpel ne heaued clað nowðer ne nempneð hali
+writ<big>;</big> ah wriheles ane · Ad corinthios · <em>Mulier uelet
+caput suu<i>m</i></em> · Wummon seið þe apostle schal wreon hire heaued.
+wrihen he seið
+<span class = "linenum">50</span>
+nawt wimpliN. wrihen ha schal hire scheome · as eue sunfule dohteR · i
+mungunge of þe sunne þ̵ schende us on earst alle · ant nawt drahe þe
+wriheles to tiffunge ⁊ to prude · Eft wule [f.&nbsp;114&nbsp;r]
+<span class = "pagenum">64</span>
+<a name = "page64" id = "page64"> </a>
+þe apostle þ̵ wummon wreo i chirche hire neb ȝetten · leste uuel þoht
+arise þurh hire onsihðe · <em>Et hoc <i>est</i> propt<i>er</i>
+ang<i>e</i>los</em>. hwi þenne
+<span class = "linenum">55</span>
+þu chirch ancre iwimplet openest þi neb to wepmonnes ehe<big>;</big>
+toȝeines þe sist men<big>;</big> spekeð þe apostle · ȝef þu þe ne
+hudest. ah ȝef þ̵ ei þing wriheð þi neb from monnes ehe · beo hit wah
+beo hit clað · i wel i rund windowe · wel mei duhen ancre of oðer
+wimplunge. Toȝeines þe þe þ<i>us</i> ne dest<big>;</big> spekeð þe
+apostle nawt toȝeines oþre · þ̵
+<span class = "linenum">60</span>
+hare ahne wah wriheð wið euch&#x200A;monnes sihðe. þer awakenið ofte
+wake þohtes of · ⁊ werkes oðerhwileS. Hwa&#x200A;se wule beon
+isehen<big>;</big> þah ha atiffi hire nis nawt muche wunder<big>;</big>
+ah to godes ehnen ha is lufsumre<big>;</big> þe is for þe luue of
+him<big>;</big> untiffet wið&#x200A;uteN. <b>R</b>ing ne broche ne habbe
+ȝe · ne gurdel imembret · ne glouen ne nan swuch
+<span class = "linenum">65</span>
+þing þ̵ ow ne deh to habben. A meoke surpliz ȝe mahen in hat sumer
+werien. <b>E</b>auer me is leou<i>er</i>e se ȝe doð greattre werkes.
+<b>N</b>e makie ȝe nane purses forte freondin ow wið · bute to þeo þ̵
+ower meistre ȝeueð ow his leaue · ne huue ne blod&#x200A;binde of seolc
+· ne laz buten leaue · Ah schapieð ⁊ seowið ⁊ mendið chirche claðes · ⁊
+poure monne hettren.
+<span class = "linenum">70</span>
+na swuch þing ne schule ȝe ȝeouen wið&#x200A;uteN schriftes leaue ·
+namare þen neomen · þ̵ ȝe ne seggen hi<i>m</i> fore<big>;</big> as of
+oðre þinges · kun oðer cuððe · hu ofte ȝe under uengen · hulonge ȝe
+edheolden. tendre of cunne limpeð nawt ancre beonne. A mon wes of
+religiun · ⁊ com to him efter help his fleschliche broðer · ⁊ he tahte
+him to his þridde
+<span class = "linenum">75</span>
+breðer · þe wes dead biburiet.
+<span class = "sidenote">
+75. <i>to his</i>] <i>is</i> on erasure.<br />
+76. <i>breðer</i>] <i>er</i> on erasure.<br />
+77. Before <i>nis</i>, <i>d</i> erased.</span>
+Þe ondswerede wundrinde · Nai q<i>uo</i>ð he nis he dead? ant ich
+q<i>uo</i>ð þe hali mon [f.&nbsp;114&nbsp;v] am dead gasteliche. Na
+fleschlich freond ne easki me fleschlich froure. Amices ⁊ parures ·
+worldliche leafdis mahen inoh wurchen · ant ȝef ȝe ham
+makieð<big>;</big> ne makie ȝe þrof na mustreisun · veine gloire attreð
+alle
+<span class = "linenum">80</span>
+gode þeawes · ⁊ alle gode werkes. Criblin ne schal nan of ow for luue ne
+for hure. Taueles ne forbeode ich nawt. Ȝef sum riueð surpliz oðeR
+measse kemese<big>;</big> oþre riuunges ne riue ha nawt nomeliche
+oueregede · bute for muche neode. <b>H</b>elpeð ow wið ower ahne swinc
+se forð se ȝe eauer mahen to schriden ow seoluen ⁊ feden ȝef
+<span class = "linenum">85</span>
+neod is · ⁊ þeo þe ow seruið. <b>A</b>s sein Jerome leareð · ne beo ȝe
+neauer longe ne lihtliche of sum&#x200A;þing allunges idel · for anan
+rihtes þe feond beot hire his werc þe i godes werc ne swinkeð · ⁊
+tuteleð anan toward hire. foR hwil he sið hire bisi<big>;</big> he
+þencheð þus · for nawt ich schulde nu cume neh hire<big>;</big> ne mei
+ha nawt iȝemen to lustni
+<span class = "linenum">90</span>
+<span class = "pagenum">66</span>
+<a name = "page66" id = "page66"> </a>
+mi lare. Of idelnesse awakeneð muchel flesches fondunge. <em>Iniquitas
+Sodome<big>;</big> saturitas panis ⁊ ocium</em> · þ̵ is · SodomeS
+cwedschipe com of idelnesse ⁊ of ful wombe. Irn þ̵ lið stille gedereð
+sone rust · weater þe ne stureð nawt<big>;</big> readliche stinkeð.</p>
+
+<p><b>A</b>ncre ne schal nawt forwurðe scolmeistre · ne turnen ancre
+husto
+<span class = "linenum">95</span>
+childrene scole · hire meiden mei learen sum oðer meiden · þ̵ were pliht
+of to leornin among<i>e</i> wepmen · oðer bimong gromes. ah ancre ne ah
+to ȝemen bute godd ane · þah bi hire meistres read ha mei sum rihten ⁊
+helpen to learen. Ȝe ne schulen senden leattres · ne underuon leattres ·
+ne writen bute leaue. Ȝe schulen beon i doddet ·
+<span class = "linenum">100</span>
+oðer ȝef ȝe wulleð ischauen fowr siðen i þe ȝer · to lihtin ower heaued
+· beo bi þe her ieueset<big>;</big> [f.&nbsp;115&nbsp;r] hwa&#x200A;se
+swa is leouere · ant as ofte ileten blod ⁊ ȝef neod iS<big>;</big> oftre
+· Þe mei beo þer buten<big>;</big> ich hit mei wel þolien. Hwen ȝe beoð
+<span class = "sidenote">
+104. After <i>beoð</i>, <i>al greiðe</i> struck out.<br />
+120. <i>towundre</i> MS.</span>
+ilete blod<big>;</big> ȝe ne schule don na þing þe þreo dahes þ̵ ow
+greueð · ah talkið to ower
+<span class = "linenum">105</span>
+meidnes · ⁊ wið þeawfule talen schurteð ow to&#x200A;gederes. Ȝe maheN
+swa don ofte hwen ow þuncheð heuie<big>;</big> oðer beoð for sum
+worltlich þing sare oðer seke · þah euch worltlich froure is unwurðe to
+ancre. <b>S</b>wa wisliche witeð ow in ower blodletunge<big>;</big> ⁊
+haldeð ow i swuch reste<big>;</big> þ̵ ȝe longe þreft<i>er</i> mahen i
+godes seruise þe monluker swinken ·
+<span class = "linenum">110</span>
+ant alswa hwen ȝe feleð eani secnesse. Muchel sotschipe hit is leosen
+for an dei<big>;</big> tene oðer tweolue. <b>V</b>esscheð ow
+hwer&#x200A;se neod is as ofte as ȝe wulleð · ⁊ ower oþre þinges. Nes
+neauer fulðe godd leof · þah pou<i>er</i>te ⁊ unorneschipe beon him
+licwurðe. <b>V</b>Nderstondeð eauer of alle þeose þinges · þ̵ nan nis
+heast ne forbod þ̵
+<span class = "linenum">115</span>
+beoð of þe uttre riwle · þet is lute strengðe of. for hwon þ̵ te inre
+beo wel iwist as ich seide i þe frumðe · þeos mei beon ichanget
+hwer&#x200A;se eani neod oðer eani skile hit easkeð · efter þ̵ ha best
+mei þe leafdi riwle seruin as hire eadmode þuften · ah sikerliche
+wið&#x200A;uten hire þe leafdi feareð to wundre.</p>
+
+
+<p><b>A</b>ncre þe naueð nawt neh
+<span class = "linenum">120</span>
+honde hire fode<big>;</big> beoð bisie twa wummen. An eauer þe leaue ed
+hame<big>;</big> an oþer þe wende ut · hwenne driueð neod · ⁊ þeo beo
+ful
+<span class = "pagenum">68</span>
+<a name = "page68" id = "page68"> </a>
+unorne wið&#x200A;uten euch tiffunge · oðer a lutel þuftene<big>;</big>
+oðer of feier ealde. Bi þe wei as ha geað<big>;</big> ga singinde hire
+beoden · ne ne halde na tale wið mon ne wið wummon · ne sitte ne ne
+stonde · bute þ̵
+<span class = "linenum">125</span>
+leaste þet ha eauer mei ear þen ha ham cume. Nohwider elles ne ga
+[f.&nbsp;115&nbsp;v] heo bute þider as me send hire · wið&#x200A;ute
+leaue · ne ne eote ha ne ne drinke ute · Þe oþer beo eauer inne · ne
+wið&#x200A;ute þe ȝeten&nbsp;: ne ga wið&#x200A;ute leaue. Ba beon
+obedient to hare dame in alle þing · bute i sunne ane · na þing nabben
+þet heo hit nute · ne underuo na
+<span class = "linenum">130</span>
+þing · ne ne ȝeoue nowðer<big>;</big> wið&#x200A;uten hire leaue. Na mon
+ne leote ȝe in · ne þe ȝung<i>re</i> ne speoke wið namon bute leaue · ne
+ga ha nawt ut of tune&nbsp;: wið&#x200A;uten siker fere · ȝef hit swa
+mei beon<big>;</big> ne ne ligge ute. ȝef heo ne con oboke<big>;</big>
+segge bi pa<i>te</i>r n<i>ost</i>res · ant bi auez hire ures · ⁊ wurche
+þ̵ me hat hire wið ute gruchu<i>n</i>ge. habbe eauer hire
+<span class = "linenum">135</span>
+earen opene toward hire dame. Nowðer of þe wummen ne beore from hare
+dame · ne ne bringe to hire nane idele talen<big>;</big> ne neowe
+tidinges · ne bitweonen ham seolf<big>;</big> ne singen ne ne speoken na
+ne worldliche spechen · ne lahhen swa ne pleien<big>;</big> þet ei mon
+þ̵ hit sehe<big>;</big> mahte hit to uuel turnen. Ouer alle þinges
+leasunges ⁊ luðere wordes
+<span class = "linenum">140</span>
+heatien. hare her beo icoruen · hare heaued clað sitte lahe ·
+<span class = "sidenote">
+141. <i>laḥhe</i> MS.<br />
+161. <i>hond</i> MS.</span>
+eiðer ligge ane. Hare cop beo hehe isticchet · ⁊ bute broche.
+na&#x200A;mon ne seo ham unleppet ne open heaued. lah locunge habben.
+Heo ne schulen cussen na&#x200A;mon · ne cuðmon ne cunnes mon · ne for
+na cuððe cluppen · ne weschen hare heaued · ne lokin feaste o na
+mon<big>;</big> ne toggin
+<span class = "linenum">145</span>
+wið ne pleien. Hare weden beon of swuch schape · ⁊ al hare aturn
+swuch<big>;</big> þet hit beo edscene hwerto ha beoð iturnde. Hare lates
+lokin warliche · þ̵ nan ne mahe edwiten ham<big>;</big> in hus ne ut of
+hus. On
+<span class = "pagenum">70</span>
+<a name = "page70" id = "page70"> </a>
+alle wise forbeoren to wreaðen hare dame · ⁊ as ofte as heo hit
+doð<big>;</big> ear ha drinken oþer eoten<big>;</big> makien
+[f.&nbsp;116&nbsp;r] hare venie · o cneon
+<span class = "linenum">150</span>
+dun biuoren hire ⁊ seggen · mea culpa · ⁊ underuon þe penitence þ̵ ha
+leið up&#x200A;on hire lutinde hire lahe. Þe ancre þrefter neauer mare
+þ̵ ilke gult ne upbreide for na wreaððe · bute ȝef ha eft sone falle i
+þ̵ ilke · ah do hit allunge ut of hire heorte. Ȝef ei strif ariseð
+bitweone þe wummen<big>;</big> þe ancre makie eiðer to makien oþer venie
+o cneon to þer
+<span class = "linenum">155</span>
+eorðe · ⁊ eiðer rihte up oþer<big>;</big> ⁊ cussen on ende · ant te
+ancre legge on eiðer<big>;</big> sum penitence · mare up o þe ilke þe
+greatluker gulte. Þis is a þing witen ha wel þ̵ is gode
+leouest<big>;</big> Sahtnesse ⁊ some · ⁊ te feond laðest · for&#x200A;þi
+he is eauer umben to arearen sum leaððe. Nu sið þe sweoke wel · þ̵ hwen
+fur is wel o brune<big>;</big> ⁊ me wule þ̵ hit aga<big>;</big>
+<span class = "linenum">160</span>
+me sundreð þe brondes · ⁊ he deð <i>n</i>ond þ̵ ilke. luue is
+ih<i>es</i>u c<i>ri</i>stes fur · þ̵ he wule þ̵ bleasie aa i þin heorte
+· ant te deouel blaweð forte puffen hit ut. Hwen his blawunge ne geineð
+nawt · he bringeð up sum uuel word · oðer sum oþer nohtunge · hwer þurh
+ha to hurten eiðer fro<i>m</i>mard oþer · ⁊ te hali gastes fuR cwencheð
+hwen þe
+<span class = "linenum">165</span>
+brondes þurh wreaððe beoð isundret. forþi halden ham i luue feaste to
+gederes · Ant ne beo ha<i>m</i> nawt of hwen þe feond blawe · nomeliche
+ȝef monie beon iueietsomet<big>;</big> ⁊ wel wið luue ontende. Þah þe
+ancre on hire meidnes for openliche gultes legge penitence<big>;</big>
+to þe preost noðeleater schriuen ham hwen neod is · ah eauer þah wið
+leaue. Ȝef ha
+<span class = "linenum">170</span>
+ne cunnen nawt þe mete g<i>ra</i>ceS · seggen in hare stude<big>;</big>
+p<i>ate</i>r n<i>oste</i>r biuoren<big>;</big> ⁊ aue Maria · ⁊
+eft<i>er</i> mete alswa · ant a Credo mare · ⁊ segge þ<i>us</i> on ende
+· feader · Sune · hali gast al mihti godd · ȝeoue ure dame his
+g<i>ra</i>ce · [f.&nbsp;116&nbsp;v] se lengre se mare · ⁊ leue hire ⁊ us
+ba neomen god ende · for&#x200A;ȝelde alle þe us god doð · ⁊ milci hare
+sawle þe us god
+<span class = "linenum">175</span>
+idon habbeð · hare sawle ⁊ alle cristene sawleS.</p>
+
+<span class = "pagenum">72</span>
+<a name = "page72" id = "page72"> </a>
+
+<p><span class = "sidenote">
+177. <i>gruchesi</i>] <i>ch</i> on an erasure.</span>
+<b>B</b>itweone mel ne gruchesi ȝe nawt · nowðer frut ne
+oðerhwet<big>;</big> ne drinken bute leaue . ⁊ te leaue beo liht in al
+þ̵ nis sunne. Ed te mete na word · oðer lut<big>;</big> ⁊ teo stille.
+Alswa efter þe ancre complie · aþet p<i>ri</i>me · ne don na þing ne
+seggen<big>;</big> hweR&#x200A;þurh hire silence mahe
+<span class = "linenum">180</span>
+beon isturbet. <b>N</b>an ancre seruant ne ahte bi rihte to easkin iset
+hure · bute mete ⁊ hure þ̵ ha mei flutte bi<big>;</big> ant godes milce.
+Ne mis&#x200A;leue nan godd<big>;</big> hwet&#x200A;se tide of þe ancre
+· þ̵ he hire trukie. þe meidnes wið&#x200A;uten ȝef ha seruið þe ancre
+alswa as ha ahen · hare hure schal beon þe hehe blisse of heouene.
+Hwa&#x200A;se haueð ehe of hope toward
+<span class = "linenum">185</span>
+se heh bure<big>;</big> gleadliche wule ha seruui ⁊ lihtliche alle wa ·
+⁊ alle teone þolien. wið eise ⁊ wið este ne buð me nawt bliSSe.</p>
+
+
+<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e
+<span class = "sidenote">
+191. <i>ȝef</i> above <i>þurh</i> deleted.</span>
+ancres ahen þis leaste stucche reden to ower wummen euche wike eanes ·
+aþet ha hit cunnen. Ant muche neod is þ̵ ȝe neomen to ham muche ȝeme ·
+for ȝe mahen muchel beon þurh ham i&#x200A;godet · ⁊
+<span class = "linenum">190</span>
+iwurset. On oðer half ȝef þet ha sungið þurh ower ȝemeles<big>;</big> ȝe
+schule beo bicleopet þrof biuore þe hehe deme · ⁊ for&#x200A;þi as ow is
+muche neod · ⁊ ham ȝet mare<big>;</big> ȝeornliche leareð ham to halden
+hare riwle · ba for ow ⁊ for ham seolf<big>;</big> liðeliche ⁊ luueliche
+· for swuch ah wummone lare to beonne · luuelich ⁊ liðe · ⁊ selthwenne
+sturne. Ba is riht þ̵ ha
+<span class = "linenum">195</span>
+ow dreden ⁊ luuien · ant þah þ̵ ter beo eauer mare of luue<big>;</big>
+þen of drede · þenne schal hit wel fearen · Me schal healden eoli ⁊ win
+ba i wunden efter godes lare · ah mare of softe eoli<big>;</big> þen of
+[f.&nbsp;117&nbsp;r] bitinde win . þ̵ is Mare of liðe wordes<big>;</big>
+þen of suhinde · for þer of kimeð þinge best<big>;</big> þ̵ is luue eie.
+lihtliche ⁊ sweteliche foRȝeoued
+<span class = "linenum">200</span>
+ham hare gultes · hwen ha ham icnaweð ⁊ bihateð bote. <b>A</b>se forð
+<span class = "pagenum">74</span>
+<a name = "page74" id = "page74"> </a>
+as ȝe mahen of mete ⁊ of claðes · ⁊ of oþre þinges þet neode of flesch
+easkeð<big>;</big> beoð large toward ham<big>;</big> þah ȝe nearowe beon
+⁊ hearde to ow seoluen. Swa deð þe wel blaweð<big>;</big> went te
+nearewe of þe horn to his ahne muð<big>;</big> ant utward þ̵ wide. Ant
+ȝe don alswa as ȝe wulleð þ̵
+<span class = "linenum">205</span>
+ower beoden bemin wel ⁊ dremen<big>;</big> i drihtines earen · nawt ane
+to ower ahnes<big>;</big> ah to alle folkes heale · as ure lau<i>er</i>d
+leue þurh þe g<i>ra</i>ce of him seolf þ̵ hit swa mote ameN. <b>H</b>wen
+ower sustres meidnes cumeð to ow to froure<big>;</big> cumeð to ham to
+þe þurl<big>;</big> earunder ⁊ ouerunder · eanes oðer twien · ⁊ gað
+aȝein sone<big>;</big> to ower note gastelich ·
+<span class = "linenum">210</span>
+ne biuore Complie ne sitte ȝe nawt for ham ouer riht time · swa þ̵ hare
+cume beo na lure of ower religiun<big>;</big> ah gastelich biȝete. ȝef
+þer is eani word iseid þ̵ mahte hurten heorte<big>;</big> ne beo hit
+nawt iboren ut<big>;</big> ne ibroht to oþer ancre<big>;</big> þ̵ is eð
+hurte. To him hit schal beon iseid<big>;</big> þe lokeð ham alle. Twa
+niht is inoh þ̵ ei beo edhalden · ant þ̵ beo
+<span class = "linenum">215</span>
+ful seldene · ne for heom ne breoke silence ed te mete<big>;</big> ne
+for blodletunge · bute ȝef sum muche god oðer neod hit makie. Þe ancre
+ne hire meiden ne plohien `nane´ worldliche gomenes ed te þurle · ne ne
+ticki to&#x200A;gederes · foR ase seið seint Beornard. vnwurðe þing is
+to euch gastelich mon · ⁊ nomeliche to ancre<big>;</big> euch swuch
+fleschlich
+<span class = "linenum">220</span>
+froure · ⁊ hit binimeð gastelich þ̵ is wið&#x200A;ute met utnume murhðe
+· ⁊ þ̵ is uuel change as is iseid þruppe.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">O</span>f
+<span class = "sidenote">
+225. <i>godes</i>] <i>d</i> corr. out of <i>g</i> MS.</span>
+þis boc redeð hwen ȝe beoð eise euche dei<big>;</big> leasse oðer mare.
+Jch hopie þ̵ hit [f.&nbsp;117&nbsp;v] schal beon ow ȝef ȝe hit redeð
+ofte<big>;</big> swiðe biheue<big>;</big> þurh godes muchele grace ·
+elles ich hefde uuele bitohe
+<span class = "linenum">225</span>
+mi muchele hwile. Me were leou<i>er</i>e godd hit wite do me toward
+rome<big>;</big> þen forte biginnen hit eft forte donne. Ȝef ȝe findeð
+þ̵ ȝe doð alswa as ȝe redeð<big>;</big> þonckið godd ȝeorne · ȝef ȝe ne
+doð nawt<big>;</big> biddeð godes are · ⁊ beoð umben þeronuuen þ̵ ȝe hit
+bet halden efter ower mihte.
+<span class = "linenum">230</span></p>
+
+<p><span class = "dropcap">F</span>eader · Sune · hali gast · an almihti
+godd wite ow in hiS warde · he gleadie ow ⁊ frouri ow mine leoue sustren
+· ant for al þ̵ ȝe for him dreheð ⁊ dreaieð · ne ȝeoue ow neauer leasse
+· þen al&#x200A;to&#x200A;gedere him seoluen · Beo he aa iheiet from
+world in&#x200A;to worlde aa on ecnesse · AMeN.</p>
+
+<p><b>A</b>se ofte aS ȝe habbeð ired eawiht her on<big>;</big> greteð þe
+leafdi
+<span class = "linenum">235</span>
+wið aN aue<big>;</big> for him þ̵ swonc her&#x200A;abuten · Jnoh meaðful
+ich am þe bidde se lutel ·
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]"
+/>
+Explicit · <b>J</b>þench o þi writere i&#x200A;þine beoden sum
+chearre<big>;</big> ne beo hit ne se lutel. Hit turneð þe to
+gode<big>;</big> þ̵ tu bidest for oþre.</p>
+
+</div>
+
+<!-- end first version B -->
+
+
+<!-- second version B -->
+
+<h5 class = "smallcaps">
+<a name = "chap_IX_b_alt" id = "chap_IX_b_alt">ANCREN RIWLE</a>
+(Cotton MS. Nero)<br />
+B. The Outer Rule</h5>
+
+<div class = "mynote">
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX">A (Corpus MS.)</a><br />
+<a href = "#chap_IX_alt">A (Caius MS.)</a></p>
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX_b">B (Corpus MS.)</a> (above)</p>
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX_parallel">A (Parallel Texts)</a><br />
+<a href = "#chap_IX_b_parallel">B (Parallel Texts)</a></p>
+
+<p>In this section, N is Nero (the primary MS); C Cleopatra; T Titus.
+The Notes explain:</p>
+
+<p class = "inset">
+Passages in C (mostly interlined or marginal) which are not in N are
+inserted between asterisks in the text of the latter. The collations ...
+show the other divergences of C and those of T from&nbsp;N; when not
+followed by any letter they give the readings of&nbsp;T; those followed
+by C are the readings of&nbsp;C, while B indicates agreement of T and C
+as against&nbsp;N.</p>
+
+<p>Spacing of asterisks is as in the original. Longer paragraphs have
+been broken up for easier cross-reference. In the printed text, each
+paragraph began with a large drop capital, except the final paragraph
+beginning “ase ofte ase ȝe readeð ...”.</p>
+
+</div>
+
+<table class = "ancren" summary = "parallel texts">
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p class = "folionum">[f.&nbsp;116&nbsp;r]</p>
+<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e
+mine leoue sustren *bute ȝef neod ow driue* ne schulen habben no best .
+bute kat one. ancre þet haueð eihte þuncheð bet husewif ase marthe was .
+þen ancre . ne none weis ne mei heo beon marie . *marthe suster&nbsp;*
+mid griðfulnesse of heorte. Vor þeonne mot heo þenchen of þe kues foddre
+and of
+<span class = "linenum">5</span>
+heordemonne huire . oluhnen þene heiward . warien hwon me punt hire ⁊
+ȝelden þauh ðe hermes. wat crist þis is lodlich þing . hwon <span class
+= "tag">me</span> [f.&nbsp;116&nbsp;v] makeð mone i<i>n</i> tune of
+ancre eihte. Þauh ȝif eni mot nede habben ku&nbsp;: loke ðet heo none
+mo<i>n</i>ne ne eilie&nbsp;: ne ne hermie . ne þet hire þouht ne beo
+nout þeron i&#x200A;uestned.</p>
+</td>
+<td class = "sidenote">
+8. <i>me me</i> MS.<br />
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>1. mine ... sustren <i>om.</i><br />
+2. schule ȝe&nbsp;C || haue || na | nan&nbsp;C || beast&nbsp;B || cat ||
+ane&nbsp;B || þe&nbsp;C<br />
+3. haues || ahte | achte&nbsp;C || semes || bet<i>er</i>e&nbsp;B ||
+as&nbsp;B || wes&nbsp;C || þen ancre <i>om.</i> B nanes | for `lihtliche
+oðer´ nanes&nbsp;C<br />
+4. weies || mai || ho | ha&nbsp;C || beo || wið&nbsp;B<br />
+5. for þenne&nbsp;B || ho | ha&nbsp;C || cuwes&nbsp;C || and
+<i>om.</i>&nbsp;B<br />
+6. þe heordes || hure&nbsp;C || Olcne | olchni&nbsp;C || þe&nbsp;B ||
+haiward | haiwart&nbsp;C || hwen he&nbsp;B || pundes<br />
+7. ȝelde&nbsp;B || þah | þach&nbsp;C || harmes&nbsp;B || ladli |
+ladlich&nbsp;C || þing is wat c<i>ri</i>st hwen&nbsp;B<br />
+8. mo<i>n</i> || makes&nbsp;B || i<i>n</i> tune man | itune man&nbsp;C
+|| ancres&nbsp;B || ahte | achte&nbsp;C || Nu þenne <i>latter
+deleted</i>, þah <i>in margin</i> | Nu þach&nbsp;C || ȝef&nbsp;C ||
+ani&nbsp;B<br />
+9. nedinge | nedunge&nbsp;C || haue || ku] hit&nbsp;B || hit na
+mo<i>n</i>&nbsp;B || eile | eili&nbsp;C || harme | harmi&nbsp;C</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p>ancre ne ouh nout
+<span class = "linenum">10</span>
+to habben no þing þet drawe utward hire heorte. none cheffare ne driue
+<span class = "tag">ȝe</span>. ancre þet is cheapild .*&nbsp;þe buð for
+te sullen efter biȝete&nbsp;* heo cheapeð hire soule&nbsp;: þe chepmon
+of helle. *Þing þah þ̵ ha wurcheð<big>;</big> ha mei wel þurh hire
+meistres read<big>;</big> for hire neode sullen. þah swa dernliche as ha
+mei for misliche mon<i>n</i>e wordes.* Ne wite ȝe
+<span class = "linenum">15</span>
+nout i<i>n</i> oure huse of oðer mo<i>n</i>nes þinges . ne eihte . ne
+cloðes . ne nout ne vnderuo ȝe ðe chirche uestimenz ne þene caliz bute
+ȝif *&nbsp;neod oðer* strencðe hit makie&nbsp;: oðer muchel eie. vor of
+swuche witunge is i&#x200A;kumen muchel `vuel´ oftesiðen.
+wiði<i>n</i>nen ower woanes&nbsp;: ne lete ȝe nenne mon slepen. ȝif
+muchel neode mid alle makeð breken
+<span class = "linenum">20</span>
+<span class = "pagenum">63</span>
+<a name = "page63" id = "page63"> </a>
+ower hus&nbsp;: þeo hwule ðet hit eu<i>er</i> is i broken&nbsp;: loke
+þet ȝe habben þeri<i>n</i>e mid ou one wu<i>m</i>mon of clene liue .
+deies ⁊ nihtes.</p>
+</td>
+<td class = "sidenote">
+12. <i>ȝe</i> over an erasure.<br />
+19. <i>vuel</i> on margin.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>10. ni || þoht | þocht&nbsp;C || nawt | nawicht&nbsp;C ||
+ter&#x200A;on | þron&nbsp;C || ifestnet || Anker || ah | ach&nbsp;C ||
+nawt T <i>om.</i>&nbsp;C<br />
+11. haue || no þing <i>om.</i>&nbsp;T || nan&nbsp;C || utward drahe |
+utwart draȝe&nbsp;C || Na&nbsp;B || chaffare | cheffere&nbsp;C<br />
+12. Anker || chapmon chepilt&nbsp;<ins class = "edcorr"
+title = "added by editor">C</ins><br />
+13. ho | ha&nbsp;C || cheapes | cheapeð&nbsp;C || sawle | saule
+to&nbsp;C || chapmo<i>n</i> | chepmo<i>n</i>&nbsp;C<br />
+15. Nawt ne | Naut ne&nbsp;C || ȝe <i>om.</i>&nbsp;C<br />
+16. owre | ouwer&nbsp;C || hus&nbsp;B || of <i>om.</i>&nbsp;B ||
+mon<i>n</i>e&nbsp;C || ahte | achte&nbsp;C || claðes || ne nout ...
+caliz <i>om.</i> C, <i>then interlined</i> `bute neod ... eie´ || ne ...
+ȝe <i>om.</i><br />
+17. Nawt te <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘churche’">chirche</ins>
+uestemenz ne þe chaliz || ȝif ... oðer <i>om.</i><br />
+18. stre<i>n</i>gðe || make || vor <i>om.</i>&nbsp;B || swuch |
+swich&nbsp;C || lokinge | witing&nbsp;C<br />
+19. muchel bifallen | muchel uuel ilu<i>m</i>pen&nbsp;C || vuel
+<i>om.</i> || siðe || Inwið&nbsp;B || owre || wahes | wanes&nbsp;C ||
+lete ȝe <i>bis</i><br />
+20. na wepmo<i>n</i> | nan mo<i>n</i>&nbsp;C || ȝef&nbsp;C ||
+muche&nbsp;B || ned | neod&nbsp;C || wið makes&nbsp;B || to breke |
+breoken&nbsp;C<br />
+21. owre || þe <i>om.</i>&nbsp;B || hwil&nbsp;B || ðet <i>om.</i>&nbsp;B
+|| eau<i>er</i>&nbsp;B || loke þet ȝe <i>om.</i>&nbsp;B || haues |
+habbeð&nbsp;C || ter&#x200A;inne | þrinne&nbsp;C<br />
+22. wið ow&nbsp;B || a | an&nbsp;C || cleane lif&nbsp;B || daies ||
+nichtes&nbsp;C</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p><span class = "dropcap">U</span>or&#x200A;ði
+þet no mon ne i&#x200A;sihð ou . ne ȝe ne i&#x200A;seoð nenne mon&nbsp;:
+<span class = "tag">wel mei don</span> of ower cloðes . beon heo
+hwite&nbsp;: beon heo blake. bute þet heo beon unorne ⁊ warme ⁊ wel i
+wrouhte. uelles wel i tauwed.
+<span class = "linenum">25</span>
+⁊ habbeð ase monie ase ou to neodeð . to bedde and eke to rugge.</p>
+</td>
+<td class = "sidenote">
+23, 24. <i>welmeidon</i> MS.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+
+<p>23. For&nbsp;B || na nan&nbsp;C || seo | sið&nbsp;C || ow&nbsp;B ||
+ne iseoð <i>om</i>.&nbsp;B || ham | him&nbsp;C<br />
+24. duhen || owre | ouwer&nbsp;C || clað&nbsp;B || beo hit hwit beo hit
+blac bute hit beo&nbsp;B<br />
+25. ⁊ <i>om.</i>&nbsp;B || warm&nbsp;B || iwraht | iwracht&nbsp;C ||
+felles&nbsp;B || iteawet | itauwet&nbsp;C<br />
+26. habbes || as ow&nbsp;B || to nedes || eke <i>om.</i>&nbsp;B</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p><span class = "dropcap">N</span>exst fleshe ne schal non werien no
+linnene cloð bute ȝif hit beo of herde and of greate heorden. stamin
+`habbe´ hwo&#x200A;se wule. and hwo&#x200A;se wule mei beon buten. ȝe
+schullen liggen in on heater and i gurd. ne bere ȝe non iren . ne here .
+ne [f.&nbsp;117&nbsp;r] irspiles felles.
+<span class = "linenum">30</span>
+ne ne beate`ou´þer mide. ne mid schurge i&#x200A;leðered&nbsp;: ne
+i&#x200A;leaded. ne mid holie . ne mid breres . ne ne biblodge hire
+sulf&nbsp;: wið&#x200A;uten schriftes leaue . ne ne nime et enes to
+ueole disceplines. ower schon beon greate and warme. Ine sumer ȝe habbeð
+leaue uorto gon and sitten baruot. and hosen wið&#x200A;uten uaumpez .
+and ligge ine ham&nbsp;: hwo&#x200A;so likeð. Su<i>m</i>
+<span class = "linenum">35</span>
+wu<i>m</i>on i&#x200A;nouh&#x200A;reaðe . wereð þe brech of heare fulwel
+i&#x200A;knotted . and þe strapeles adun to hire uet. i laced ful
+ueste.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+
+<p>27. Nest flesch&nbsp;B || nan&nbsp;B || werie || no <i>om.</i> ||
+nan&nbsp;C || cloð <i>om.</i>&nbsp;B || ȝif <i>om.</i>&nbsp;B<br />
+28. harde&nbsp;B || heordes || were&nbsp;C || hwa&nbsp;B || wile<br />
+29. and <i>om.</i> || hwa&nbsp;B || nule<big>;</big> beo wið uten || mei
+beon <i>om.</i>&nbsp;C || schuln in | schulen in&nbsp;C || an&nbsp;B ||
+hatter | hetter&nbsp;C<br />
+30. gurd liggen | igurd liggen&nbsp;C || were nan irn | beore nan
+iren&nbsp;C || haire || ylespiles&nbsp;B<br />
+31. hire þerwið&nbsp;B || wið&nbsp;B || i leðered ne <i>om.</i>&nbsp;B
+|| ileadet&nbsp;B || ne <i>om.</i>&nbsp;B<br />
+32. wið holin | wið holine&nbsp;C || wið&nbsp;B || ne blodeke | ne
+bibloðgi&nbsp;C || selue<i>n</i> | seolf&nbsp;C || ute&nbsp;C ||
+schirches<br />
+33. nine <i>for</i> ne ne || neome&nbsp;C || ateanes | ed eanes&nbsp;C
+|| feole&nbsp;B || disciplines | diciplines&nbsp;C || owre ||
+scheon&nbsp;C<br />
+34. I | In&nbsp;C || haue<i>n</i> || barefot to Gan ⁊ sitten | barfot
+gan ⁊ sitten&nbsp;C<br />
+35. and <i>om.</i>&nbsp;B || Hose || uampez | uampeð&nbsp;C || and
+<i>om.</i>&nbsp;B || ham <i>om</i>.&nbsp;B || hwa se like | hwase
+wule&nbsp;C<br />
+36. mon || inohraðe | inochraðe&nbsp;C || weres te brec || haire |
+here&nbsp;C || icnotten | icnotted&nbsp;C || and <i>om.</i>&nbsp;B<br />
+37. strapples || dun to þe fet&nbsp;B || faste</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p>ȝif ȝe muwen beon wimpel leas&nbsp;: *⁊ ȝe wel wullen* beoð bi warme
+keppen . and þeruppon *oðer hwite oðer* blake ueiles. *Ancren
+su<i>m</i>me sungið in ha[re] wimlunge na lesse þene lefdị Sum seið þ̵
+hit limped . to e[i] wu<i>m</i>mon cu<i>n</i>deliche<big>;</big>
+<span class = "linenum">40</span>
+for&#x200A;te weri[en] wimpel. Nai . Wimpel ne hef[ed] nouðer ne nemneð
+hali writ<big>;</big> ah wriheles of heuet. Ad cor[inth.]
+<em>M<i>u</i>lier uelet cap<i>ut</i> suu<i>m</i></em>. Wu<i>m</i>mon
+seið þe apostel schal wrihen hi[re] heauet. wrihen he seið naut wimplin.
+wrihen ha schal hire scheome as sunfule eue dohte[r<big>;</big>] i
+mu<i>n</i>gunge of þe su<i>n</i>ne þ̵ sch[en]de us erst alle ⁊ naut
+<span class = "linenum">45</span>
+drah[en] þ̵ wriheles te tiffung ⁊ te p<i>ru</i>[e]. Eft wule seinte
+pauel þ̵
+<span class = "pagenum">65</span>
+<a name = "page65" id = "page65"> </a> wu<i>m</i>m[o<i>n</i>] wreo i
+chirche hire neb ȝette leste vuel þoht arise þurh hir[e] on&#x200A;sihðe
+⁊ <em>h<i>oc</i> <i>est</i> · p<i>ro</i>p<i>ter</i> ang[e]los</em>.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>37. <i>For</i> ȝif ... bi, T <i>has</i> habbes || ȝef ȝe mahen
+(<i>over</i> muchel <i>del.</i>) beo wimpelles&nbsp;C<br />
+38. cappes | cappen&nbsp;C || and ... wimlunge <i>in</i> l.&nbsp;52
+<i>om.</i> || þruppo<i>n</i>&nbsp;C<br />
+39. ueilles&nbsp;C</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p>Hwi þenne þu chirche ancre al beo þu iwimplet<big>;</big> openest þah
+þi neb to weopmones ehe . Te ȝeines þe. þe isist men spekeð seinte
+pauel. Ah ȝef ei þing
+<span class = "linenum">50</span>
+wriheð<big>;</big> þi neb fro<i>m</i> mo<i>n</i>nes ehe<big>;</big> beo
+hit wah beo hit clað i&#x200A;þi p<i>ar</i>lures þurl<big>;</big> wel
+mei duhen ancre of oðer <span class = "tag">wimlu<i>ng</i>e</span>.*
+Hwo&#x200A;se wule beon i&#x200A;seien . þauh heo atiffe
+hire<big>;</big> nis nout muchel wunder&nbsp;. auh to godes eien . heo
+is lufsumere þet is uor ðe luue of him<big>;</big> untiffed
+wið&#x200A;uten. Ring . ne broche nabbe ȝe . ne gurdel <span class =
+"tag">i&#x200A;me<i>m</i>bred</span> .
+<span class = "linenum">55</span>
+ne glouen . ne no swuch þing þet ou . ne deih for&#x200A;to habben.
+*vnderstondeð . þ̵ of alle þeose þinges nis nan hest ne forbot for alle
+ha beoð of þe vttere riwle þ̵ is lute strencðe of<big>;</big> for hwon
+þ̵ te inre beo wel iwist as ic seide i þe frumðe . <i>ha</i> mei beon
+ichanget hwer&#x200A;se euer ei neod oder eni skile hit askeð .
+eft<i>er</i> þ̵ <span class = "tag">ha</span> mei ase
+<span class = "linenum">60</span>
+þuften . best seruin þe leafdi riwle.*</p>
+</td>
+<td class = "sidenote">
+52. <i>wimlumpe</i> MS.<br />
+55. <i>i menbred</i> MS.<br />
+59. <i>ha</i>] <i>&amp;</i> MS.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>52. hwa&nbsp;B<br />
+53. wile || isehen | iseȝen&nbsp;C || of alle þ hire cume<i>n</i> to
+<i>add</i>. || þah | þach&nbsp;C || ho | ha&nbsp;C || atiffen |
+atifi&nbsp;C || ham | na | nan&nbsp;C || muche&nbsp;B<br />
+54. Ah | ach&nbsp;C || ehne | echne<i>n</i>&nbsp;C || ho | ha&nbsp;C ||
+lufsumer || þe is&nbsp;C || for&nbsp;B<br />
+55. untiffet&nbsp;B || ni || ni || i membret<br />
+56. ni gloues || na | nan&nbsp;C || swich&nbsp;C || ow&nbsp;B || deah ||
+i burð&nbsp;C || for <i>om.</i>&nbsp;B</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p><span class = "dropcap">E</span>uer
+me is leouere . so ȝe don gretture werkes. ne makie none purses . uorte
+ureonden ou mide .* bute to þeo þ̵ ower meistre ȝeoueð ow his
+leaue*<big>;</big> ne blodbendes of seolke .* ne laz . bute
+leaue*<big>;</big> auh schepieð and seouweð and amendeð chirche cloðes .
+and poure
+<span class = "linenum">65</span>
+monne cloðes. no þing ne schule ȝe ȝiuen&nbsp;: wið&#x200A;uten
+schriftes leaue. helpeð mid ower owune swinke so uorð so ȝe muwen to
+schruden ou suluen and *feden ȝef neod is* þeo ðet ou serueð . ase seint
+ierome lereð&nbsp;: ne beo ȝe neu<i>er</i> idel . uor anonrihtes ðe
+ueond beot hire his werc&nbsp;: þet ine godes werke ne wurcheð . and he
+tuteleð anon|rihtes
+<span class = "linenum">70</span>
+touward hire. uor þeo hwule [f.&nbsp;117&nbsp;v] þet he isihð hire
+bisi&nbsp;.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>62. Eauer&nbsp;B || leu<i>er</i>e | leoure&nbsp;C || se&nbsp;B ||
+gratt<i>er</i>e | grett<i>er</i>e <ins class = "edcorr"
+title = "added by editor">C</ins> || Ne ... cloðes <i>in</i> l.&nbsp;66
+<i>om.</i> || make ȝe&nbsp;C || nane&nbsp;C<br />
+63. forto freonden ow wið&nbsp;C<br />
+64. blod binden of seolc&nbsp;C<br />
+65. Ach schap`i´eð ⁊ seoweð ⁊ mendeð (e <i>over</i> ạ)&nbsp;C ||
+claðes&nbsp;C<br />
+66. menne hettren&nbsp;C || Na | nan || `swuc´&nbsp;C || ȝeoue<i>n</i>
+bute ȝe hauen chirches leaue || ȝeuen&nbsp;C<br />
+67. Helpes || wið&nbsp;B || owre || ahne | achne&nbsp;C || swinc |
+swinch&nbsp;C || se forð se&nbsp;B || muhen | muchȝen&nbsp;C<br />
+68. ow seluen | ow seoluen&nbsp;C || ta þ̵ ow serue<i>n</i> | ow
+seruið&nbsp;C || As&nbsp;B || sein<br />
+69. leares | leareð&nbsp;C || neau<i>er</i>&nbsp;B || `allu<i>n</i>ge´
+idel `⁊ se forð as ȝe mahen´&nbsp;C || for&nbsp;B || ananrihtes |
+ananrichtes&nbsp;C || te || feond | feont&nbsp;C || bedes.<br />
+70. þe&nbsp;C || i | in&nbsp;C || werc&nbsp;B || swinkes |
+swinkeð&nbsp;C || he <i>om.</i>&nbsp;B || tuteles | anan&nbsp;B<br />
+71. toward | towart&nbsp;C || for hwil he&nbsp;B || seos |
+sið&nbsp;C</p>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p>`he´ þencheð þus . vor nout ich schulde nu kumen neih
+hire<big>;</big> ne mei heo nout i&#x200A;hwulen uorto her`c´nen mine
+lore. of idelnesse awakeneð
+<span class = "pagenum">67</span>
+<a name = "page67" id = "page67"> </a> muchel flesshes fondunge .
+<em>Iniq<i>ui</i>tas sodome . sat<i>ur</i>itas panis ⁊
+ociu<i>m</i></em>. þet is. al sodomes cweadschipe kom of
+idelnesse&nbsp;: ⁊ of ful
+<span class = "linenum">75</span>
+wombe. Iren þet lið stille<big>;</big> gedereð sone rust . and water þet
+ne stureð nout readliche stinkeð. ancre ne schal nout forwurðen
+scolme`i´stre&nbsp;: ne turnen hire ancre hus<big>;</big> to childrene
+scole. hire meiden mei þauh techen su<i>m</i> lutel meiden. þet were
+dute of forto leornen among gromes . auh ancre ne ouh forto ȝemen bute
+god one. *þah
+<span class = "linenum">80</span>
+bi hire meistres read<big>;</big> ha mei su<i>m</i> rihten ⁊ helpe te
+leren.*</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>72. he þe swike þenches t<i>us</i> || for&nbsp;B || noht |
+naut&nbsp;C || ischulde nu cume to hire | cumen nu nech hire&nbsp;C ||
+mai<br />
+73. ho | ha&nbsp;C || nawt | naut&nbsp;C || ȝeme nu | iȝemen&nbsp;C ||
+to&nbsp;B || lustne<i>n</i> mi | lustin min&nbsp;C || lare&nbsp;B ||
+wakene<i>n</i><br />
+74. muchele || flesches&nbsp;B || fondinges<br />
+75. al <i>om.</i>&nbsp;B || sodome || cwedschipe&nbsp;C || com&nbsp;B<br
+/>
+76. wambe || Irn þ̵ lis || Gederes || muche&nbsp;C || and
+<i>om.</i>&nbsp;B<br />
+77. stures || nawt | naut&nbsp;C || raðliche | readiliche&nbsp;C ||
+stinkes || ȝe ne schule sende lettres. | Ne underfo lettres bute
+leaue&nbsp;C || nawt | naut&nbsp;C || forwurðe&nbsp;B || scolemeister ||
+scol <i>above erasure</i>&nbsp;C<br />
+78. hire <i>om.</i>&nbsp;B || ancres || childre`ne´ schole&nbsp;C ||
+Hire ... leren <i>in l.</i> 81 <i>om.</i><br />
+79. þauh <i>om.</i>&nbsp;C || learen&nbsp;C || lute&nbsp;C ||
+of<big>;</big> to&nbsp;C<br />
+80. bimong gremes&nbsp;C || Ach&nbsp;C || nach to ȝeme&nbsp;C ||
+ane&nbsp;C</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e
+ne schulen senden lettres . ne underuon lettres . ne writen&nbsp;: buten
+leaue. ȝe schulen beon i&#x200A;dodded four siðen iðe ȝere&nbsp;: uorto
+lihten ower heaued. *oðer ȝef ȝe wulled ischauen. hwa se wule ieveset.
+ah ha mot te oft<i>er</i>e weschen ⁊ kemben hire heauet*<big>;</big> and
+ase ofte ileten
+<span class = "linenum">85</span>
+blod . and oftere ȝif neod is . and hwo so mei beon þer wið
+uten<big>;</big> ich hit mei wel i þolien. hwon ȝe beoð i&#x200A;leten
+blod . ȝe ne schulen don no þing þeo þreo dawes<big>;</big> þet ou greue
+. auh talkeð mid ower meidenes.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>82. und<i>er</i>fon || bute<br />
+83. schule&nbsp;C || beo || idoddet&nbsp;C || iþ<i>e</i> ȝer fiftene
+siðe || ȝer C uorto ... heauet <i>in l.&nbsp;85 om.</i> || to lichten
+ower heauet&nbsp;C<br />
+85. ⁊ fowr siðe ilet<i>en</i> &nbsp; ⁊ as ofte ilete blod &nbsp; `⁊ ȝef
+neod is oftere´&nbsp;C<br />
+86. oftre || ned || and ... þolien <i>om.</i>&nbsp;C || Hwa se mai wel
+beo wið ute<i>n</i>: ich hit mai þolie<i>n</i><br />
+87. Hwon ... blod <i>om.</i>&nbsp;C || Hwe<i>n</i> || arn schule C do
+þreo daies na þi<i>n</i>g þ̵ ow greues || don `þeo´ þreo daȝes nan þing
+þ̵ ow greueð&nbsp;C<br />
+88. Ah ach&nbsp;C || talkes || to&nbsp;B || owre seruant &nbsp; ower
+meidnes&nbsp;C</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p>and mid þeaufule talen&nbsp;: schurteð ou to gederes. ȝe muwen don so
+ofte&nbsp;: hwon ou þuncheð heuie . oðer beoð uor sume worldliche þinge
+<span class = "linenum">90</span>
+sorie&nbsp;: oðer seke. So wisliche witeð ou i<i>n</i> our
+blod&#x200A;letunge&nbsp;: and holdeð ou ine swuche reste . þet ȝe longe
+þer efter muwen ine godes seruise þe monluker swinken . and also hwon ȝe
+i&#x200A;ueleð eni secnesse . vor muchel sotschipe hit is. uorto
+[f.&nbsp;118r] uorleosen uor one deie . tene oðer tweolue. Wassheð ou
+hwar se ȝe habbeð neode&nbsp;: ase ofte
+<span class = "linenum">95</span>
+ase ȝe wulleð.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>89. wið&nbsp;B || þeawfule &nbsp; þeufule&nbsp;C || tales: schurtes
+ow &nbsp; schurtið&nbsp;C || muhen &nbsp; muȝe&nbsp;C || swa don ofte
+hwen ow&nbsp;B<br />
+90. þu<i>n</i>ches || heui&nbsp;C || arn || for sum&nbsp;B ||
+worldlich&nbsp;C || þing&nbsp;B<br />
+91. sari&nbsp;B || Swa B wislich&nbsp;C || wites || Of ower blodletunge
+<i>in marg.</i>&nbsp;C || ow&nbsp;B || owre &nbsp; ower&nbsp;C ||
+blodletinge<br />
+92. haldes &nbsp; haldeð&nbsp;C || ow&nbsp;B || iswuch &nbsp; in
+swich&nbsp;C || rest || þraft<i>er</i> &nbsp; þreft<i>er</i>&nbsp;C ||
+muhen &nbsp; muȝen&nbsp;C || ine <i>om.</i>&nbsp;C || i&#x200A;godes<br
+/>
+93. þe <i>om.</i>&nbsp;C || wurchen&nbsp;C || alswa &nbsp; alse&nbsp;C
+|| hwen&nbsp;B || felen &nbsp; feleð&nbsp;C || ani&nbsp;B<br />
+94. vor <i>om.</i>&nbsp;B || muche&nbsp;B || sotchipe&nbsp;C || uorto
+<i>om.</i>&nbsp;C || to lose &nbsp; leosen&nbsp;C || for an&nbsp;B ||
+dai &nbsp; dei&nbsp;C<br />
+95. twelue &nbsp; tweọlue&nbsp;C || Vas <i>del.</i> wasches <i>in
+marg.</i> wescheð&nbsp;C || ow&nbsp;B || hwer&nbsp;B || ned is &nbsp;
+neod is&nbsp;C || as&nbsp;B<br />
+96. as&nbsp;B || wiln &nbsp; <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘wulh’">wull<i>et</i></ins>&nbsp;C ||
+Ouwer meidnes riwle <i>in marg.</i>&nbsp;C</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p><span class = "dropcap">A</span>ncre
+þet naueð nout neih honde hire uode&nbsp;: beoð bisie two wu<i>m</i>men
+. on ðet bi&#x200A;leaue eu<i>er</i> ethom . an oðer þet wende ut hwon
+hit is neod . and þeo beo ful unorne *oðer a lute þuhten*
+<span class = "pagenum">69</span>
+<a name = "page69" id = "page69"> </a>
+oðer of feir elde and biðe weie ase heo geð . go singinde hire beoden .
+<span class = "linenum">100</span>
+ne ne holde heo nout none tale mid mon ne mid wu<i>m</i>mon . ne ne
+sitte ne ne stonde bute þet leste þet heo <span class = "tag">mei</span>
+er þen heo kume hom. nouhwuder elles ne go heo<big>;</big> bute þider
+ase me sent hire. wið&#x200A;ute leaue&nbsp;: ne ete heo ne ne drinke
+ute. þe oðer beo eu<i>er</i> i<i>n</i>ne . ne wið&#x200A;ute þe ȝeate ne
+go heo nout wið&#x200A;ute leaue. boðe beon obedient to hore
+<span class = "linenum">105</span>
+dame i<i>n</i> alle þinges<big>;</big> bute ine sūnne one.</p>
+</td>
+<td class = "sidenote">
+102. After <i>mei</i> erasure of one letter.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>97. Anker || þe&nbsp;C || naues || nawt | naut&nbsp;C || neh hond |
+nech hont&nbsp;C || fode&nbsp;B || beos || bisi || twa wimmen&nbsp;B<br
+/>
+98. an&nbsp;B || þe&nbsp;C || leaue eau<i>er</i> <i>with erasure of two
+letters before</i> || eauer leaue&nbsp;C || at hame | ed hame&nbsp;C ||
+þe&nbsp;C<br />
+99. hwen&nbsp;B || ned driues | neod driueð&nbsp;C || tat<br />
+100. of <i>om.</i> || feiȝer&nbsp;C || ealde&nbsp;B || and
+<i>om.</i>&nbsp;B || wei || as&nbsp;B || ho Gas | ha geað&nbsp;C ||
+Ga&nbsp;B || seiende | segginde&nbsp;C || beodes<br />
+101. Ni ne || halde&nbsp;B || heo nout <i>om.</i>&nbsp;B || na |
+nan&nbsp;C || wið&nbsp;B || wið&nbsp;B || ni sitte ne stonde | Ne sitten
+ne stonden&nbsp;C<br />
+102. þe&nbsp;B || leaste || ho | ha&nbsp;C || ear&nbsp;B || þenne&nbsp;C
+|| ho | ha&nbsp;C || ham cume&nbsp;B<br />
+103. Nohwider | Nochwder&nbsp;C || ga&nbsp;B || heo <i>om.</i> ||
+ha&nbsp;C || as&nbsp;B || mo<i>n</i> sendes<br />
+104. eote&nbsp;C || ho | ha&nbsp;C || eauer&nbsp;B<br />
+105. ȝate | ȝete&nbsp;C || ga&nbsp;B || heo <i>om.</i> | ha&nbsp;C ||
+nout <i>om.</i>&nbsp;B || Baðe | ba&nbsp;C || hare&nbsp;C<br />
+106. þing&nbsp;B || in&nbsp;B || ane&nbsp;B</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p>no þing nabben heo<big>;</big> þet hore dame hit nute . ne ne
+underuon no þing . ne ne ȝiuen wið&#x200A;uten hire leaue. Nenne mon ne
+leten heo in . ne ðe ȝungre ne speke mid none monne&nbsp;: bute leaue .
+ne ne go nout ut of tune . wið&#x200A;uten siker uere . ne ne ligge ute.
+ȝif heo ne con o boke&nbsp;: sigge bi p<i>ate</i>r n<i>ostr</i>es
+<span class = "linenum">110</span>
+and bi auez hire vres . and wurche þet me hat hire wið&#x200A;uten
+gruc|chunge. habbe euer hire earen opene touward hire dame. nouðer of ðe
+wu<i>m</i>men ne beren urom hore dame . ne ne bringen to hire . none
+idele talen&nbsp;: ne neowe tiþinges . ne bitweonen ha<i>m</i> sulf ne
+singen . ne ne speken none worldliche spechen . ne lauhwen ne ne pleien
+so ðet
+<span class = "linenum">115</span>
+ei mon þet hit iseie . muhte [f.&nbsp;118&nbsp;v] hit to v`u´el
+t<i>ur</i>nen. ou<i>er</i> alle þing leasunge and luðere wordes .
+hatien. Hore her beo i&#x200A;koruen&nbsp;.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>106. Na | Nan&nbsp;C || heo <i>om.</i><br />
+107. ho | heo C <i>for</i> hore dame || ni vnderfo | Ne underuo&nbsp;C
+|| na | nan&nbsp;C || ȝiue | ȝeouen&nbsp;C || <i>add</i> nowðer |
+nouðer&nbsp;C<br />
+108. leue || Na | Nan&nbsp;C || heo <i>om.</i>&nbsp;B || ni || ðe ȝungre
+<i>om.</i>&nbsp;C || speoken&nbsp;C || mid none monne <i>om.</i>&nbsp;C
+|| wið na wepmo<i>n</i><br />
+109. wið ute&nbsp;B || leue || Ne ga&nbsp;B || noht | naut&nbsp;C<br />
+110. fere&nbsp;B || ȝef&nbsp;C || ho | ha&nbsp;C || on&nbsp;C ||
+segge&nbsp;B<br />
+111. auees&nbsp;C || wurche ⁊ do hwat&nbsp;C || mo<i>n</i> bides ||
+wið&#x200A;ute || grucchinge&nbsp;B<br />
+112. eau<i>er</i>&nbsp;B || eares || toward | towart&nbsp;C || lafdi ||
+Nowðer<br />
+113. of þe wummen <i>om.</i>&nbsp;C || of þe familiers ne beo
+fra<i>m</i> hire lafdi ni ni bringe nowðer || ne beore ne ne bringe to
+heore dame&nbsp;C || none <i>om.</i>&nbsp;B<br />
+114. tales || newe || tidinges&nbsp;C || bitwenen&nbsp;B || self |
+seolf&nbsp;C || ne ne singen&nbsp;C || ni ne speken | ne ne speoken ham
+seolf&nbsp;C<br />
+115. none <i>om.</i>&nbsp;C || nane speches || lahhen swa ne pleien þ̵ |
+lachȝen swa ne pleiȝen þ̵&nbsp;C<br />
+116. ani || sehe | sechȝe&nbsp;C || mihte | machte&nbsp;C || hit
+<i>om.</i>&nbsp;C || turnen hit<br />
+117. þi<i>n</i>ge || leasinges | leasing&nbsp;C || uuele&nbsp;C ||
+hare&nbsp;C || beon&nbsp;C || icoruen&nbsp;B</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p>hore heuedcloð sitte lowe. eiðer ligge one. Hore hesmel beo heie
+istihd<big>;</big> al wið&#x200A;ute broche. no mon ne i&#x200A;seo ham
+unweawed . ne open heaued. *Inwið þe wanes ha muhe werie scapeloris hwen
+mantel
+<span class = "linenum">120</span>
+ham heuegeð . ute<big>;</big> gan i&#x200A;mantlet þe heauet
+i&#x200A;hudeket.* louh lokunge habben. heo ne schulen cussen nenne mon
+.* ne <span class = "tag">cuð</span>&#x200A;mon ne cunes mo<i>n</i> . ne
+for nan cuððe cluppen* ne uor luue cluppen . ne kuð ne unkuð . ne
+wasshen hore heaued . ne loken ueste o none monne . ne toggen mid
+him<big>;</big> ne pleien. hore weaden beon of swuche scheape
+<span class = "linenum">125</span>
+⁊ alle hore aturn swuch<big>;</big> þet hit beo eðcene hwarto heo beoð
+i&#x200A;turnde. hore lates loken warliche . þet non ne edwite ham ne
+ine huse ne ut of huse.</p>
+</td>
+<td class = "sidenote">
+122. <i>cuð</i> corr. out of <i>enð</i>.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>118. hore ... i hudeket <i>om.</i> || hare&nbsp;C || clað&nbsp;C ||
+lachȝe&nbsp;C || ane&nbsp;C || hare cop beo hechȝe isticched&nbsp;C<br
+/>
+119. al <i>om.</i>&nbsp;C || na&nbsp;C || seo&nbsp;C ||
+unlepped&nbsp;C<br />
+121. Lah lokinge | Lach locunge&nbsp;C<br />
+122. Eiðer ligge ane <i>add.</i> || ho | ha&nbsp;C || schulen
+<i>om.</i>&nbsp;C || schule || cusse&nbsp;B || na | nan&nbsp;C ||
+cu<i>n</i>nes<br />
+123. ni || na || ne uor ... unkuð <i>om.</i>&nbsp;B<br />
+124. ne ... heaued <i>om.</i> | nene weschen hare&nbsp;C || Ni ||
+loke&nbsp;B || faste || o na | on an&nbsp;C || mo<i>n</i>&nbsp;B<br />
+125. toggle | toggi&nbsp;C || wið&nbsp;B || him <i>om.</i>&nbsp;B ||
+pleiȝen&nbsp;C || Hare&nbsp;B || wede | weden&nbsp;C || beo || swuch |
+swich&nbsp;C || schape&nbsp;B<br />
+126. al || ⁊ of swic aturn þ̵ `hit´&nbsp;C || eðscene | edsene&nbsp;C ||
+hwerto&nbsp;B || ho | ha&nbsp;C || beon&nbsp;B<br />
+127. Hare&nbsp;B || werliche&nbsp;C || nan&nbsp;B || etwite <i>over</i>
+wite <i>del.</i>&nbsp;C || ne <i>om.</i>&nbsp;B || i<i>n</i>
+hus&nbsp;B<br />
+128. hus</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p>on alle wise uorberen to wreððen hore dame . and ase ofte
+<span class = "pagenum">71</span>
+<a name = "page71" id = "page71"> </a> ase heo hit doð er heo drinken
+oðer eten . makien hore uenie akneon adun to þer eorðe biuoren
+hire&nbsp;: ⁊ sigge <em>mea culpa</em> . and underuon
+<span class = "linenum">130</span>
+ðe penitence&nbsp;: ðet heo leið upon hire lutende hire louwe. þe ancre
+neu<i>er</i> more þer efter þene ilke gult ne upb[r]eide hire&nbsp;: uor
+none wreððe . bute ȝif heo eft sone ualle iðet ilke . auh do hit allunge
+ut of hire heorte. and ȝif eni strif ariseð bitweonen ðe
+wu<i>m</i>men<big>;</big> ðe ancre makie eiðer of ha<i>m</i> to makien
+oðer venie akneon to ðer eorðe . and
+<span class = "linenum">135</span>
+eiðer rihte up oðer&nbsp;: ⁊ kussen ha<i>m</i> on ende . and þe ancre
+legge on eiðer su<i>m</i> penitence. More upon þeo ilke&nbsp;: ðet
+gretluker haueð agult.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>128. forbeoren&nbsp;B || wradðen | wraððen&nbsp;C || hare&nbsp;C ||
+as&nbsp;B<br />
+129. as&nbsp;B || ho | ha&nbsp;C || don || ear || ho | ha&nbsp;C ||
+eoten&nbsp;C || Maken&nbsp;C || hire&nbsp;B || o cneos |
+acneon&nbsp;C<br />
+130. dun || to þer eorðe <i>om.</i>&nbsp;B || bifore | biforen&nbsp;C ||
+segge<i>n</i>&nbsp;B || vnd<i>er</i> fo<br />
+131. penitance&nbsp;C || ho | ha&nbsp;C || leis || ha<i>m</i>&nbsp;B ||
+lutinde&nbsp;C || lahe | lachȝe&nbsp;C || anker<br />
+132. þilke gult neau<i>er</i> mare þr aft<i>er</i> | þer efter
+neau<i>er</i> mare þilke gult&nbsp;C || hire <i>om.</i>&nbsp;B ||
+for&nbsp;B || na | nan&nbsp;C<br />
+133. wraððe&nbsp;B || ȝef&nbsp;C || ho | ha&nbsp;C || sones falle&nbsp;B
+|| i þat ilke | i þilke&nbsp;C || Ah | Ach&nbsp;C<br />
+134. and <i>om.</i>&nbsp;B || ȝef&nbsp;C || ani&nbsp;B || rises ||
+bitwene<i>n</i> ham utewið<big>;</big> | bitwene þe wi<i>m</i>men&nbsp;C
+|| þe anker<br />
+135. make&nbsp;B || of ham <i>om.</i>&nbsp;B || make&nbsp;B || þe
+oðer&nbsp;C || o cneos | o cneon&nbsp;C || dun to þe | to þe&nbsp;C<br
+/>
+136. richte&nbsp;C || cussen on&nbsp;B || te anker leie<br />
+137. penitance&nbsp;C || Mare&nbsp;B || up o þ̵ ilke | up on
+þilke&nbsp;C || þe&nbsp;C || greatluker || gulte&nbsp;B</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p>þis is o þing wute `ȝe´ [f.&nbsp;119&nbsp;r] wel to soðe ðet is gode
+leouest<big>;</big> seih[t]nesse ⁊ some. ⁊ þe ueonde loðest. and
+for&#x200A;þi he is eu<i>er</i> umbe to arearen sume wreððe. nu isihð ðe
+deouel wel ðet hwon þet fur
+<span class = "linenum">140</span>
+is wel o brune . ⁊ me wule ðet hit go ut&nbsp;: me sundreð ðe brondes .
+and he deð `also´ onond þet ilke. luue is ih<i>es</i>u cristes fur þet
+he wule ðet blasie i<i>n</i> vre heorte . and þe deouel bloweð forto
+puffen hit ut . and hwon his blowinge ne geineð nout&nbsp;: þeonne
+bringeð he up su<i>m</i> luðer word . oðer su<i>m</i> oþer
+nouhtunge&nbsp;: hwar þuruh heo to hurteð eiðer
+<span class = "linenum">145</span>
+uro<i>m</i>mard oðer<big>;</big> and þe holi gostes fur<big>;</big>
+acwencheð hwon ðe brondes þuruh wreððe<big>;</big> beoð
+i&#x200A;sundred. and for&#x200A;þi holden ha<i>m</i> ine luue ueste
+to&#x200A;gederes&nbsp;.</p>
+</td>
+<td class = "sidenote">
+138. <i>ȝe</i> added in margin.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>138. is <i>om.</i>&nbsp;C || a | an&nbsp;C || wite<i>n</i>&nbsp;B ||
+ho | ha&nbsp;C || to soðe <i>om.</i>&nbsp;B || godd | god&nbsp;C ||
+leuest<br />
+139. sahtnesse | sachtnesse&nbsp;C || somentale || te feond | þe
+feont&nbsp;C || laðest&nbsp;B || and <i>om.</i>&nbsp;B || eau<i>er</i>
+umben&nbsp;B<br />
+140. reare | arere&nbsp;C || su<i>m</i> laððe&nbsp;B || seos |
+sið&nbsp;C || te swike | þe sweoke&nbsp;C || hwe<i>n</i> fur&nbsp;B<br
+/>
+141. onbrune&nbsp;C || mo<i>n</i> wile || Ga&nbsp;B || mon sundres te ||
+brendes&nbsp;C<br />
+142. dos hond to þ̵ ilke | deð þ̵ ilke&nbsp;C || fuir || wile<br />
+143. owre || te || blawes | blaweð&nbsp;C<br />
+144. and <i>om.</i>&nbsp;B || hwe<i>n</i>&nbsp;B || blast |
+blawunge&nbsp;C || Geines || nawt | naut&nbsp;C || þeonne
+<i>om.</i>&nbsp;B || he bringes | he bringeð&nbsp;C<br />
+145. luðer <i>om.</i> || hwat | nochtunge&nbsp;C || hwer&nbsp;B || þurh
+| þurch&nbsp;C || ho | ha&nbsp;C || hurren&nbsp;B<br />
+146. framward | fro<i>m</i>mart&nbsp;C || te || hali gastes&nbsp;B ||
+cwenches | cwencheð&nbsp;C || hwe<i>n</i><br />
+147. þurh | þurch&nbsp;C || wraððe&nbsp;B || beo<i>n</i> isundret || and
+<i>om.</i>&nbsp;B || halde | halden&nbsp;C || iluue | inluue&nbsp;C ||
+faste | feste&nbsp;C</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p>and ne beo ha<i>m</i> nout of<big>;</big> hwon ðe ueond blowe . and
+nomeliche ȝif monie beoð i ueied somed<big>;</big> and wel mid luue
+ontende. Þauh ðe ancre on hire meidenes uor openliche gultes . legge
+penitence
+<span class = "linenum">150</span>
+neu<i>er</i> ðe later to ðe preoste schriuen ha<i>m</i> ofte . auh
+eu<i>er</i> þauh mid leaue. and ȝif heo ne kunnen nout ðe mete
+graces&nbsp;: siggen i<i>n</i> hore stude<big>;</big> p<i>ate</i>r .
+n<i>oste</i>r . ⁊ aue maria biuoren mete . and efter mete also . ⁊ credo
+moare . and siggen þus on ende . veder ⁊ sune ⁊ holi gost . ⁊ on almihti
+god<big>;</big> he ȝiue ure dame his grace<big>;</big> so lengre so more
+.
+<span class = "linenum">155</span>
+⁊ leue hire ⁊ us boðe nimen god endinge . ⁊ forȝelde alle ðet us god doð
+. ⁊ milce hore soulen&nbsp;: þet us god i don habbeð . hore soulen
+<span class = "pagenum">73</span>
+<a name = "page73" id = "page73"> </a>
+⁊ alle cristene soulen. am<i>en</i>.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>148. nawt | naut&nbsp;C || hwe<i>n</i>&nbsp;B || feo<i>n</i>d |
+feont&nbsp;C || blawe&nbsp;B || and <i>om.</i>&nbsp;B<br />
+149. nomeli || ȝef&nbsp;C || beon&nbsp;B || ifest to Gedere || iueiȝet
+somet&nbsp;C || wel <i>om.</i> || wið&nbsp;B || ontendet<br />
+150. Þah | þach&nbsp;C || þe <i>om.</i> || anker || seruanz ||
+for&nbsp;B || Giltes || leie || penitance&nbsp;C<br />
+151. to p<i>re</i>ost no ðe lat<i>er</i>e | to þe preost no ðe
+latere&nbsp;C || Ah | Ach&nbsp;C || eau<i>er</i>&nbsp;B || þah |
+þach&nbsp;C || wið&nbsp;B<br />
+152. and <i>om.</i>&nbsp;B || ȝef&nbsp;C || ho | ha&nbsp;C || cunen noht
+| cunne naut&nbsp;C || te || seggen&nbsp;B || hare&nbsp;C<br />
+153. studen&nbsp;C || Pat<i>er</i> n<i>oste</i>r biforen | p<i>ate</i>r
+n<i>oste</i>r biuoren&nbsp;C || maria. Aft<i>er</i> mete alswa | marie.
+eft<i>er</i> mete alse&nbsp;C<br />
+154. a crede&nbsp;C || mare&nbsp;B || seggen | segge&nbsp;C || fader
+sune&nbsp;B || ⁊ <i>om.</i> || hali gast&nbsp;B<br />
+155. ⁊ <i>om.</i>&nbsp;B || an&nbsp;B || almichtin&nbsp;C || godd || he
+<i>om.</i>&nbsp;B || ȝeoue&nbsp;C || lauedi || se&nbsp;B || se
+mare&nbsp;B<br />
+156. baðe | ba&nbsp;C || nime | neome&nbsp;C || ende&nbsp;B || ⁊
+<i>om.</i>&nbsp;B || þe&nbsp;C<br />
+157. don || heore&nbsp;C || sawle | saule&nbsp;C || ⁊ þ̵ us | þe
+us&nbsp;C || haue<i>n</i> || hore soulen <i>om.</i>&nbsp;C || sawle<br
+/>
+158. sawle | saule&nbsp;C || am<i>en</i> <i>om.</i>&nbsp;B</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p>Bitweonen mele ne gruselie ȝe nout . nouðer frut<big>;</big> `ne´
+oðerhwat . ne `ne´ drinken wið&#x200A;uten leaue . [f.&nbsp;119&nbsp;v]
+auh þe leaue beo liht i<i>n</i> alle þeo þinges<big>;</big> þer nis
+sunne. Ette mete
+<span class = "linenum">160</span>
+no word . oðer lut . ⁊ þeo beon stille. also efter ðe ancre
+cu<i>m</i>plie uort midmorwen . ne don no þing . ne ne siggen . hwar
+þuruh hire silence muwe beon i&#x200A;sturbed. non ancre seruant ne
+ouhte mid rihte uorto asken i&#x200A;sette huire<big>;</big> bute mete ⁊
+cloð&nbsp;: þet heo mei vlutten bi . ⁊ godes milce. ne mis&#x200A;leue
+no<i>n</i> god<big>;</big> hwat so bitide of ðe ancre&nbsp;:
+<span class = "linenum">165</span>
+þet he hire trukie. Þe meidenes wið&#x200A;uten ȝif heo serueð ðe ancre
+also ase heo owen<big>;</big> hore hure schal beon ðe eche blisse of
+heouene. hwo&#x200A;so haueð eie hope touward so heie hure&nbsp;:
+gledliche wule heo seruen ⁊ lihtliche alle wo and alle teone þolien. Mid
+eise ne mid este<big>;</big> ne kumeð me nout toþer heouene.
+<span class = "linenum">170</span></p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>158. Bitwene&nbsp;B || meal | mel&nbsp;C || gruse | gruuesi&nbsp;C ||
+ȝe <i>om.</i>&nbsp;C || nawt | naut&nbsp;C<br />
+159. nowðer | nouðer&nbsp;C || fruit || oðer hwet&nbsp;C || ni |
+ne&nbsp;C || drinke || bute&nbsp;B<br />
+160. ⁊ te | ⁊ þe&nbsp;C || licht&nbsp;C || al þ̵ nis&nbsp;B || At te |
+ed þe&nbsp;C || na | nan&nbsp;C<br />
+161. ⁊ ta stille | ⁊ þeo stille&nbsp;C || Alswa&nbsp;B || aft<i>er</i>
+ancres&nbsp;B || aðet p<i>ri</i>me | oðet prime&nbsp;C<br />
+162. ni do þi<i>n</i>g ne segge | ne don nan þing ne seggen&nbsp;C ||
+hwer þurh | hwar þurch&nbsp;C<br />
+163. muhe | muȝe&nbsp;C || beo dest<i>ur</i>bet | beon to sturbed&nbsp;C
+|| Nan&nbsp;B || ancres seruante || ah | achte&nbsp;C || bi&nbsp;B<br />
+164. richte&nbsp;C || to&nbsp;B || iset hure&nbsp;B || ant&nbsp;C ||
+clað&nbsp;B || ho | ha&nbsp;C || mai || flutte&nbsp;B<br />
+165. nan&nbsp;B || godd || hwet&nbsp;C || se tide&nbsp;B || anker<br />
+166. <i>over</i> trukie faile&nbsp;C || þeo þ̵ arn
+wið&#x200A;ute<i>n</i> || meidnes&nbsp;C || ȝef&nbsp;C || ho | ha&nbsp;C
+|| serue<i>n</i> | seruið&nbsp;C || anker<br />
+167. alswa as&nbsp;B || hom ahen | ha achȝen&nbsp;C || hare&nbsp;C ||
+beo<br />
+168. Hwa se&nbsp;B || haues || ehe of | eȝe of&nbsp;C || toward |
+towart&nbsp;C || se&nbsp;B || heh | hech&nbsp;C || gladli wile || ho |
+ha&nbsp;C || seruin&nbsp;C<br />
+169. lichtliche&nbsp;C || wa&nbsp;B || tene || wið&nbsp;B || este
+ne&nbsp;C || wið&nbsp;B || eise&nbsp;C<br />
+170. bueð mon nawt blisse | buð me naut blisse&nbsp;C</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e
+ancren owen þis lutle laste stucchen reden to our wu<i>m</i>men
+eu<i>er</i>iche wike enes uort ðet heo hit kunnen. and muche neod is ou
+beoðe&nbsp;: ðet ȝe nimen to ha<i>m</i> <span class = "tag">gode</span>
+ȝeme . vor ȝe muwen muchel þuruh ha<i>m</i> beon i&#x200A;goded. and
+i&#x200A;wursed on oðer halue. ȝif heo sunegeð þuruh ower
+ȝemeleaste<big>;</big> ȝe schulen beon bicleoped þer&#x200A;of biuoren
+þe
+<span class = "linenum">175</span>
+heie demare . and for&#x200A;þi ase ou is muche neod . ⁊ ha<i>m</i> is
+ȝete more<big>;</big> ȝeorneliche techeð ha<i>m</i> to holden hore
+riulen&nbsp;.</p>
+</td>
+<td class = "sidenote">
+173. After <i>gode ḍẹ</i> MS.
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>171. ancres&nbsp;B || ahen | achȝe&nbsp;C || laste lutle&nbsp;B ||
+stucche | stuche&nbsp;C || rede || owre | ower&nbsp;C || seruanz<br />
+172. euche | uche&nbsp;C || eanes&nbsp;B || til þ̵ ho | oðet `til´
+ha&nbsp;C || cunne<i>n</i>&nbsp;B || ned || is þ̵ ȝe&nbsp;B<br />
+173. neomen&nbsp;C || to ham nimen || god || muche&nbsp;C || for&nbsp;B
+|| muhen | mughe&nbsp;C || muchel <i>om.</i>&nbsp;C || muche ||
+þurh&nbsp;B<br />
+174. hom beo || igodet&nbsp;B || wursnet. | iwurset.&nbsp;C || On&nbsp;B
+|| half&nbsp;B || ȝef&nbsp;C || ho | ha&nbsp;C || suneheþ |
+sungeð&nbsp;C<br />
+175. þurh | þurch&nbsp;C || owre || ȝemeles | ȝemeles`chipe´&nbsp;C ||
+schule beo bicleopet || þrof | þref&nbsp;C || bifore | biforen&nbsp;C<br
+/>
+176. hehe | hechȝe&nbsp;C || deme | dom&nbsp;C || and <i>om.</i>&nbsp;B
+|| as&nbsp;B || ow&nbsp;B || ned || hom | heom&nbsp;C || is
+<i>om.</i>&nbsp;B || ȝette | ȝet&nbsp;C || mare&nbsp;B<br />
+177. ȝeornliche || leares | leareð&nbsp;C || halde<i>n</i> hare&nbsp;B
+|| riwle | riuwlen&nbsp;C</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p>boðe uor ou&nbsp;: ⁊ for ha<i>m</i> suluen . liðeliche þauh ⁊
+luueliche<big>;</big> uor swuch ouh wu<i>m</i>mone lore to beon .
+luuelich and liðe and seldwhonne sturne. Boðe hit is riht þet heo ou
+[f.&nbsp;120&nbsp;r] dreden ⁊ luuien . auh þet ðer beo . more
+eu<i>er</i>
+<span class = "linenum">180</span>
+of luue&nbsp;: þen of drede. þeonne schal hit wel uaren. Me schal helden
+eoli and win beoðe i&#x200A;ne wunden, efter godere lore . auh more of
+þe softe eolie<big>;</big> þen of þe bitinde wine . þet is . more of
+liðe wordes&nbsp;: þen of suwinde . vor þerof kumeð þinge
+best<big>;</big> þet is luue&#x200A;eie. lihtliche ⁊ sweteliche uorȝiueð
+ha<i>m</i> hore gultes&nbsp;: hwon heo ha<i>m</i> iknoweð and
+<span class = "linenum">185</span>
+bihoteð bote.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>177. baðe | ba`þe´&nbsp;C || for ow&nbsp;B<br />
+178. seolf&nbsp;B || þauh <i>om.</i>&nbsp;B || luuelice&nbsp;C ||
+for&nbsp;B || swich&nbsp;C || ah | ach&nbsp;C || wu<i>m</i>mones
+lare&nbsp;B || of religiun <i>add.</i><br />
+179. <i>second</i> and <i>om.</i>&nbsp;C || seldscene |
+selthwenne&nbsp;C || Baðe | ba`þe´&nbsp;C || hit <i>om.</i>&nbsp;B ||
+richt&nbsp;C<br />
+180. ho | he <i>corr. out of</i> ha&nbsp;C || ow&nbsp;B || ah |
+ach&nbsp;C || ter || eau<i>er</i> mare | mare eau<i>er</i>&nbsp;C<br />
+181. of þe || þe<i>n</i>ne&nbsp;B || fare<i>n</i>&nbsp;B || Mo<i>n</i>
+|| heolde<br />
+182. baðe | ba&nbsp;C || i<i>n</i>&nbsp;B || wundes | wundesi <i>erasure
+of two letters</i>&nbsp;C || aft<i>er</i> || godes lare&nbsp;B || Ah |
+Ach&nbsp;C || mare&nbsp;B || þe <i>om.</i>&nbsp;B<br />
+183. eoli&nbsp;B || þenne&nbsp;C || þe <i>om.</i>&nbsp;B || bitende ||
+win&nbsp;B || ma | ma`re´&nbsp;C || þenne&nbsp;C<br />
+184. suhiende | sturne&nbsp;C || for&nbsp;B || cumes | kimeð&nbsp;C ||
+Lichtliche&nbsp;C<br />
+185. swetelich || for ȝiues | forȝeoueð&nbsp;C || hare&nbsp;C ||
+hwen&nbsp;B || ho | ha&nbsp;C || arn cnawe | icnaweð&nbsp;C<br />
+186. bihaten | bihateð</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+
+<span class = "pagenum">75</span>
+<a name = "page75" id = "page75"> </a>
+
+<p><span class = "dropcap">S</span>e
+uorð ase ȝe muwen of drunch and of mete and of cloð and of oðer þinges
+þet neode of fleshe askeð&nbsp;: beoð large touward ha<i>m</i>&nbsp;:
+þauh ȝe ðe neruwure beon and te herdure to ou suluen . vor so deð þe wel
+bloweð . went þene neruwure ende of þe horne to his owune
+<span class = "linenum">190</span>
+muðe . ⁊ utward þene wide. and ȝe don also . ase ȝe wulleð þet ower
+beoden bemen ⁊ dreamen wel&nbsp;: ine drihtenes earen . and nout one to
+ower ones<big>;</big> auh to alle uolkes heale . ase ure lou<i>er</i>d
+leue þuruh ðe grace of hi<i>m</i>sulf . þet hit so mote beon.
+am<i>en</i>.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>187. Ase | Alse&nbsp;C || forð as&nbsp;B || muhen | muȝen&nbsp;C ||
+baðe <i>add.</i> || drinch || of drunch and <i>om.</i>&nbsp;C || and
+<i>after</i> mete <i>om.</i> || claðes&nbsp;B<br />
+188. oðre&nbsp;C || þi<i>n</i>g || ned || flesch | fles&nbsp;C || askes
+|| beos || toward&nbsp;B<br />
+189. þah | þach&nbsp;C || ðe <i>om.</i>&nbsp;B || narewe beon ⁊ harde to
+ow seolue<i>n</i>&nbsp;B || vor <i>om.</i> || `for´&nbsp;C || Swa |
+swa&nbsp;C || dos<br />
+190. þ̵ || blawes | blaweð&nbsp;C || wendes || te | þe&nbsp;C || narewe
+|| ende <i>om.</i> || `ende´&nbsp;C || horn&nbsp;B || toward || ahne |
+achne&nbsp;C<br />
+191. muð&nbsp;B || te | þe&nbsp;C || do alswa as&nbsp;B || wiln |
+<ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘wull’">wull<i>et</i></ins>&nbsp;C ||
+owre beodes<br />
+192. beme<i>n</i> wel ⁊&nbsp;B || i drihtines | i<i>n</i>
+drichtines&nbsp;C || eare || and <i>om.</i>&nbsp;B || Nawt | naut&nbsp;C
+|| ane&nbsp;B<br />
+193. owre || anres | a`u´nes&nbsp;C || Ah | ach&nbsp;C || folkes&nbsp;B
+|| as&nbsp;B || lau<i>er</i>d&nbsp;B || þurh | þurch&nbsp;C<br />
+194. hi<i>m</i>self | him seolf&nbsp;C || swa mote&nbsp;B || beon.
+am<i>en</i> <i>om.</i>&nbsp;B</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p><span class = "dropcap">O</span>
+&nbsp;þisse boc redeð eu<i>er</i>iche deie&nbsp;: hwon ȝe beoð eise .
+eu<i>er</i>iche deie
+<span class = "linenum">195</span>
+lesse oðer more. uor ich hopie þet hit schal beon ou ȝif ȝe hit redeð
+ofte&nbsp;: swuðe biheue þuruh godes grace . and elles ich heuede vuele
+bitowen muchel of mine hwule. God hit wot me were leouere uorto don me
+touward rome<big>;</big> þen uorto biginnen hit eft forto donne. and ȝif
+ȝe iuindeð þet ȝe doð also ase ȝe redeð<big>;</big> þonkeð god ȝeorne .
+<span class = "linenum">200</span>
+and ȝif ȝe ne doð nout<big>;</big> biddeð godes ore .
+[f.&nbsp;120&nbsp;v] and beoð umbe þer abuten&nbsp;: þet ȝe hit bet hol
+holden&nbsp;: efter ower mihte.
+Veder and sune and holi gost . and on almihti god&nbsp;: he wite ou in
+his warde. he gledie ou and froure ou<big>;</big> mine leoue sustren.
+and for al þet ȝe uor him drieð and suffreð . he ne ȝiue ou neu<i>er</i>
+lesse huire þen
+<span class = "linenum">205</span>
+alto gedere him suluen. he beo eu<i>er</i> i&#x200A;heid from worlde to
+worlde . eu<i>er</i> on ecchenesse. amen.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>195. Of&nbsp;C || þis&nbsp;B || redes || eu<i>er</i>iche deie
+<i>om.</i>&nbsp;B || hwe<i>n</i>&nbsp;B || arn || aise&nbsp;C || euche
+dai | uchedei&nbsp;C<br />
+196. mare&nbsp;B || uor <i>om.</i>&nbsp;B || þet <i>om.</i> || ow&nbsp;B
+|| ȝef&nbsp;C<br />
+197. hit <i>add.</i>&nbsp;B || reden || swiðe&nbsp;B || biheoue ||
+þurh&nbsp;B || `godes´&nbsp;C || and <i>om.</i>&nbsp;B || hafde |
+hefde&nbsp;C<br />
+198. bitohen | bitochȝen uuele&nbsp;C || muche hwile&nbsp;B || God ...
+wot <i>om.</i>&nbsp;B || leu<i>er</i>e | leoure&nbsp;C || deu le set
+<i>add.</i>&nbsp;B<br />
+199. to do&nbsp;B || toward | towart&nbsp;C || for to | for te&nbsp;C<br
+/>
+200. and <i>om.</i>&nbsp;B || ȝef&nbsp;C || finde<i>n</i> |
+findeð&nbsp;C || don alswa as&nbsp;B || rede<i>n</i>. þonkes godd<br />
+201. and <i>om.</i>&nbsp;B || ȝef&nbsp;C || don || nawt | naut&nbsp;C ||
+biddes godd || are&nbsp;B || beos || umbe<i>n</i>&nbsp;B<br />
+202. þer onuuen | þer an ouen&nbsp;C || hit bett<i>er</i>e halde<i>n</i>
+| hit halden&nbsp;C || aft<i>er</i> owre mihte | eft<i>er</i> ower
+michte&nbsp;C || Fad<i>er</i> sune. haligast an&nbsp;B<br />
+203. almichti&nbsp;C || godd || he <i>om.</i>&nbsp;B || ow&nbsp;B<br />
+204. gladie || ow&nbsp;B || frouri&nbsp;C || ow&nbsp;B || leue sustre<br
+/>
+205. for&nbsp;B || drehen oðer drehden | dreȝeð ⁊ dreiȝeð&nbsp;C || he
+<i>om.</i>&nbsp;B || ni ȝiue | Ne ȝeoue&nbsp;C || ow&nbsp;B ||
+neau<i>er</i>&nbsp;B || lasse || hure&nbsp;C<br />
+206. selue<i>n</i> | seoluen&nbsp;C || Beo he&nbsp;B || ai ihehet |
+eau<i>er</i> ihechȝet&nbsp;C || fra<i>m</i> || into&nbsp;B<br />
+207. a on ecnesse | `a on echnesse´&nbsp;C</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td class = "prose" rowspan = "2">
+<p>ase ofte ase ȝe readeð out o þisse boc<big>;</big> greteð þe lefdi
+mid one aue marie uor him ðet makede þeos riwle . and for hi<i>m</i> þet
+hire wrot and swonc her abuten. Inouh meðful ich am<big>;</big> þet
+bidde so lutel.
+<span class = "linenum">210</span></p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+<tr>
+<!-- <td></td> -->
+<td class = "collation">
+<p>208. As C | as&nbsp;B || hauen red | habbeð ired&nbsp;C || oht o þis
+boc | eawet þron&nbsp;C || Gretes ure || lauedi | lafdi&nbsp;C || wið
+an&nbsp;B<br />
+209. marie <i>om.</i>&nbsp;B || for&nbsp;B || þ̵ swanc her
+abute<i>n</i>. | þe swong her abute<i>n</i>.&nbsp;C<br />
+210. Inouh ... lutel <i>om.</i> || `Jnoh meðful ic am þe bidde se
+lutel´&nbsp;C</p>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<!-- end second version -->
+
+<!-- combined version -->
+
+<h5 class = "smallcaps">
+<a name = "chap_IX_parallel" id = "chap_IX_parallel">
+IX. ANCRENE WISSE</a>
+(Parallel Texts)<br />
+A. The Seven Deadly Sins</h5>
+
+<div class = "mynote">
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX">A (Corpus MS.)</a><br />
+<a href = "#chap_IX_alt">A (Caius MS.)</a></p>
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX_b">B (Corpus MS.)</a><br />
+<a href = "#chap_IX_b_alt">B (Cotton MSS.)</a></p>
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX_b_parallel">B (Parallel Texts)</a></p>
+</div>
+
+<table class = "prose" summary = "parallel prose texts">
+<tr>
+<td>
+<h5 class = "smallcaps">(Corpus MS.)</h5>
+</td>
+<td>
+<h5 class = "smallcaps">(Caius MS.)</h5>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>vs mine leoue sustren iþe wildernesse
+þer ȝe gað<big>;</big> in · wið godes folc toward ierusalemes lond · þ̵
+is þe riche of heouene<big>;</big> beoð þulliche beastes · þulliche
+wurmes. ne nat ich na sunne þ̵ ne mei beon ilead oðer to an of ham
+seouene<big>;</big> oðer to hare streones. vnsteaðeluest bileaue aȝein
+godes lare · nis hit te spece
+<span class = "linenum">5</span>
+of prude inobedience? Herto falleð sygaldren · false teolunges · lefunge
+o swefne · o nore · ⁊ on alle wicchecreftes. Neomunge of husel in eani
+heaued sunne · oðer ei oþer sacrement nis hit te spece of prude þ̵ ich
+cleopede p<i>re</i>su<i>m</i>ptio · ȝef me wat hwuch sunne hit · is ·
+ȝef me hit nat nawt · þenne is hit ȝemeles under
+<span class = "linenum">10</span>
+accidie · þ̵ ich slawðe cleopede. þe ne warneð oðer of his uuel oðer of
+his biȝete · nis hit slaw ȝemeles oðer attri onde? teoheði mis ·
+edhalden cwide · fundles oðer lane · oðer þerwið mis&#x200A;fearen · nis
+hit spece of ȝisceunge<big>;</big> ⁊ aneS cunnes þeofðe? Edhalden oðres
+hure ou<i>er</i> his rihte t<i>er</i>me nis hit strong reaflac
+hwa&#x200A;se ȝelden hit mei þe is
+<span class = "linenum">15</span>
+under ȝisceunge? Ȝef me ȝemeð wurse ei þing ileanet · oðer bitaht to
+witene · þen he wene þe ah hit · nis hit oðer triccherie · oðer ȝemeles
+of slawðe? alswa is dusi heast oðer folliche ipliht trowðe · longe beon
+unbischpet · falsliche gan to schrift · oðer to longe abiden · ne teache
+p<i>ate</i>r no<i>ste</i>r godchild ne Credo · þeos ⁊ alle þulliche beoð
+ilead to
+<span class = "linenum">20</span>
+slawðe · þ̵ is þe feorðe moder of þe seoue sunnen. Þe dronc drunch oðer
+ei þing dude · hwer þurh na child ne schulde beon on hire istreonet ·
+oðer þ̵ istreonede schulde forwurðen · nis þis strong monslaht of
+galnesse awakenet? Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche nomen ne
+mahte namon rikenin · ah i þeo þe ich habbe
+<span class = "linenum">25</span>
+iseid<big>;</big> alle oþre beoð bilokene. Ant nis ich wene namon þe ne
+mei understonden him of his sunne nomeliche under sum of þe ilke imeane
+þe beoð her iwritene.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>us
+mine leoue frend iþe wildernesse þat ge gat in wid godes folc toward
+ier<i>usa</i>l<i>e</i>mes londe þat is þe riche of heouene<big>;</big>
+beod <i>þ</i>ulliche bestes þulliche wurmes · Ne nat ich nan sunne þat
+ne mai beon ilad · oþer to an of ham seoluen oþer to hare streones ·
+vnstaþelfast bi&#x200A;leaue · agein hali lare · nis hit of
+<span class = "linenum">5</span>
+p<i>ru</i>de i<i>n</i>obedience? Herto falled sigaldren · false
+teolunges · Lefunge o nore. o swefne ⁊ alle wicchecraftes. Neominge of
+husel in ei heaued sunne · oþer ai oþer sac<i>re</i>ment · nis hit spece
+of p<i>ru</i>de<big>;</big> þat ich cleopede p<i>re</i>su<i>m</i>pciun ·
+gif me wat hwat sunne hit is. Gif me hit nat naut<big>;</big> þenne is
+hit gemeles vnder accidie · þat ich slouþe cleopede.
+<span class = "linenum">10</span>
+þe þat ne warned oþer of his uuel · oþer of his bigete · nis hit slaþ
+gemeles oþer attri onde? To thehewen mis · et halden cwude · fundes oþer
+lane · nis þis giscunge<big>;</big> þeofþe. at&#x200A;halden oþeres hure
+ouer his richte terme · nis hit strong reflac. þat is under
+gissunge<big>;</big> gif me gemed wurse ai þing ilened · oþer bitahted
+te witene þen
+<span class = "linenum">15</span>
+he wene þat hit ah · nis oþer tricherie · oþer gemeles of slauþe. Alswa
+is dusi hest · oþer folliche iplicht trouþe Longe beon
+un&#x200A;bischbed · falsliche gan to schrifte · oþer to longe abiden ·
+Ne teachen god&#x200A;child p<i>ate</i>r n<i>oste</i>r · Ne Credo · þeos
+⁊ alle þulliche · beod ilad to slauþe · þat is þe feorþe moder of þe
+seoue sunnen · þeo dronc druch
+<span class = "linenum">20</span>
+oþer ai þing dude hwer þurh na child ne shulde beon on hire istreoned ·
+oþer þat istreonede shulde for&#x200A;wurþen<big>;</big> Nis þis strong
+monslaht of galnasse awakened<big>;</big> Alle sunnen sunderliche bi
+hare nomeliche nome ne mahte na&#x200A;mon rikenen. Ah iþeo þat ich
+habbe iseid<big>;</big> alle oþere beod bilokene. An nis ich wene namon
+þat ne mai
+<span class = "linenum">25</span>
+under&#x200A;stonden him of his sunnen nomeliche wnder su<i>m</i>me of
+þe ilke þat imene<big>;</big> þe beod þer i writene.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Of þeose seoue beastes ⁊ of hare streones i wildernesse of anlich lif
+· is iseid herto · þe alle þe forfearinde fondið to fordonne. Þe liun of
+prude sleað alle þe prude ·
+<span class = "linenum">30</span>
+alle þe beoð hehe ⁊ ou<i>er</i>hohe iheortet. Þe attri neddre · þe
+ontfule ⁊ te luðere iþonket. Wreaðfule<big>;</big> þe vnicorne. Alswa of
+þe oþre o rawe. to godd ha beoð isleine · ah ha libbeð to þe feond · ⁊
+beoð alle in his hond. ⁊ seruið him in his curt euch of þe meoster þe
+him to falleð.
+<span class = "linenum">35</span></p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">[O]</span>f
+þeos sewe beastes ⁊ of hare strenes iwildernesse of anlich lif is iseid
+hiderto þe alle þe forfarinde fondet te fordonne. þe Leon of
+p<i>ru</i>de slead alle þe p<i>ru</i>de. Alle þat beod
+<span class = "linenum">30</span>
+hehe ⁊ for hehe iheorted. þe aetri neddre<big>;</big> þe
+ond&#x200A;fule. ⁊ þe luþere iþonked. wredfule þe unicorne. Al swa of
+þen oþer areawe. to god ha beod isleine · Ah ha libbed to þe feond ⁊
+beod alle in is hird · ⁊ serued him in his curt · Euch of þe mester þet
+him to falleð.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>e
+prude beoð his bem<i>er</i>es · draheð wind inward wið worltlich
+hereword · ⁊ eft wið idel ȝelp puffeð hit ut ward as þe bemeres doð ·
+makieð noise ⁊ lud dream to schawin hare orhel · ah ȝef ha wel þohten of
+godes bemeres of þe englene bemen þe schulen o fowr half þe world biuore
+þe grurefule dom grisliche blawen · Ariseð
+<span class = "linenum">40</span>
+deade ariseð cumeð to drihtines dom forte beon idemet · þear na prud
+bem<i>er</i>e, ne schal beon iborhen · ȝef ha þohten þis wel<big>;</big>
+ha walden inohreaðe i þe deofles seruise dimlukeR bemin. Of þeose
+bem<i>er</i>es seið Jeremie · <em>Onager solitari<i>us</i> in desiderio
+anime sue attraxit uentum amoris sui</em> · Of þe wind drahinde in for
+luue
+<span class = "linenum">45</span>
+of hereword seið as ich seide.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E
+p<i>ru</i>de beod his bemeres · Drahed wind inward · of worldlich
+<span class = "linenum">35</span>
+hereword · ⁊ eft wid idel ige`l´p puffed hit utward · as þe bemares dod.
+Makied noise ⁊ lud drem to shawen hare p<i>ru</i>de. Ah gif ha uel
+þothten · of godes bemeres of þe englene bemen · þat shulen afour half
+þe word · bi&#x200A;fore þe grurefule dom g<i>ri</i>sliche blawen ·
+Arised deade arised · Cumed to drichtines domes for&#x200A;to beon
+idemed · þer na pr<i>u</i>d
+<span class = "linenum">40</span>
+bemere ne shal beon iboregen · Gif ha þohten wel þis · ha walden inoh
+raþe iþe deoueles seruise dimluker bemen. Of þeose bemeres sei`d´
+Jeremie · <em>Onager solitarius in desiderio suo attraxit uentum amoris
+sui</em> · Of þe wind drahinde in for luue of hereword<big>;</big> seid
+as ich seide.
+<span class = "linenum">45</span></p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "dropcap">S</span>umme
+iuglurs beoð þe ne cunnen seruin of nan oþer gleo bute makien cheres ·
+wrenche þe muð mis · schulen wið ehnen. Of þis meoster seruið þe unseli
+ontfule i þe deofles curt · to bringen o lahtre hare ondfule
+lau<i>er</i>d · ȝef ei seið wel oðer deð wel<big>;</big> ne mahen
+<span class = "linenum">50</span>
+ha nanes weis lokin þider wið riht ehe of god heorte · ah winkið o þ̵
+half ⁊ bihaldeð o&#x200A;luft ȝef þer is eawt to edwiten · oðer ladliche
+þiderward schuleð mið eiðer. Hwen ha ihereð þ̵ god<big>;</big> skleatteð
+þe earen adun · ah þe lust aȝein þ̵ uuel<big>;</big> is eau<i>er</i> wid
+open · þenne he wrencheð þe muð<big>;</big> hwen he turneð god to uuel ·
+⁊ ȝef hit is sumdel
+<span class = "linenum">55</span>
+uuel · þurh mare lastunge wrencheð hit to wurse · þeos beoð
+forecwidderes hare ahne p<i>ro</i>phetes · þeos bodieð · biuoren hu þe
+eateliche deoflen schulen ȝet ageasten ham wið hare grennunge · ⁊ hu ha
+schulen ham seolf grennin ⁊ niuelin ⁊ makien sur semblant for þe muchele
+angoise i þe pine of helle. Ah for&#x200A;þi ha
+<span class = "linenum">60</span>
+beoð þe leasse to meanen þ̵ ha biuoren hond leornið hare meoster to
+makien grim chere.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">[S]</span>umme
+iugelurs beod þe ne cunen seruin of nan oþer gleo buten maken cheres ·
+wrenchen þe mud mis shuli wid þe ehnen. of þis mester seruid þe unseli
+eon`d´fule iþe deoueles curt · to bringen a lahtre hare on`d´fule
+leouerð. gef ei ded wel oþer seid wel<big>;</big> ne mahen ha nanes weis
+liki þiderwarð wid richt ehe of god heorte · Ah
+<span class = "linenum">50</span>
+winked o&#x200A;þet half ⁊ bi&#x200A;halded a&#x200A;luft gif þer is
+o<i>u</i>t to et&#x200A;wite oþer<big>;</big> ladliche þiderward shuled
+mid eiþer. hwen ha ihered þat god skletteð þe earen adun · Ah þe lust
+a&#x200A;gein þet uuel is ea wid opene. þenne wrenched þe mud
+mis<big>;</big> hwen he turned þet god to uuel · ⁊ gef hit is sumdel
+uuel<big>;</big> þurh more lastunge wrenched hit to
+<span class = "linenum">55</span>
+wurse. þeos beod for&#x200A;quiddares hare ahne p<i>ro</i>ph<i>et</i>es.
+þeos bodied biuoren hu þe ateliche deouelen shulen get agastan ham wid
+hare grennunge · ⁊ hu ha shulen ham seolf grennen ⁊ niwelen · ⁊ makien
+sur semblant · for þe muchele angoise iþe pine of helle. Ah forþi ha
+beod þe lesse te meanen · þat ha bi&#x200A;foren hont leorned ha meoster
+te
+<span class = "linenum">60</span>
+makien grim chere.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>e
+wreaðule biuore þe feond skirmeð mid cniues · ⁊ is his cnif warpere · ⁊
+pleieð mid sweordes · bereð ha<i>m</i> bi þe scharp ord up
+on his tunge. Sweord ⁊ cnif eiðer beoð scharpe ⁊ keoruinde word
+<span class = "linenum">65</span>
+þ̵ he warpeð from him ⁊ skirmeð toward oþre · ⁊ he bodeð hu þe deoflen
+schulen pleien wið him mid hare scharpe eawles · skirmi wið hi<i>m</i>
+abuten ⁊ dusten ase pilche clut euch toward oðer · ant wið helle
+sweordes asneasen him þurh ut · þ̵ beoð kene ant eateliche ant keoruinde
+pineN.
+<span class = "linenum">70</span></p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E
+wreadfule biuoren þe feond skirmed mid kniwes · is his knif warpare · ⁊
+pleied mid sweordes · bered ham bi þe sharpe ord
+open his tunge. swerd ⁊ knif eiþer beoð sherpe ⁊ keorwinde&nbsp;: word
+þat he warped from him ⁊ skirmed toward oþere. And he boded hu
+<span class = "linenum">65</span>
+þe deouelen shulen pleien wid him · mid hare sharpe eawles · Skirmin wid
+him abuten · ⁊ dusten as a pilche clut · Euch toward oþere · ⁊ wid helle
+sweordes asnesen þurh ut þat beod kene ⁊ eateliche keorwinde pinen.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>e
+slawe lið ⁊ slepeð o þe deofles bearm as his deore deorling · ⁊ te
+deouel leið his tutel dun to his eare · ⁊ tuteleð him al þ̵ he wule. for
+swa hit is sikerliche to hwa<i>m</i> se is idel of god<big>;</big>
+meaðeleð þe feond ȝeorne · ⁊ te idele underueð luueliche his lare. Jdel
+⁊ ȝemeles is þes deofleS bearnes slep · ah he schal o domesdei grimliche
+abreiden
+<span class = "linenum">75</span>
+wið þe dredfule dream of þe englene bemen · ⁊ in helle wontreaðe
+echeliche wakieN. <em>Surgite aiunt mortui surgite ⁊ uenite ad iudicium
+saluatoriS.</em></p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<span class = "dropcap">[Þ]</span>E slauwe lid ⁊ sleped oþe deoules barm
+as his deore deorling · ⁊
+<span class = "linenum">70</span>
+þe deouel leid his tutel dun to his earen · ⁊ tutelid him al þat he
+eawer uule. for swa hit is sikerliche to hwam se is idel of god ·
+Meaþeled þe feond georne. ⁊ þe idele underweng luueliche his lare · Idel
+⁊ gemeles is þes deoueles bernes slep · Ah he shal a domes dai grimliche
+abreiden · wid þe dredfule drem of þe englene bemen · ⁊ in
+<span class = "linenum">75</span>
+helle wondrede etheliche wakien · <em>Surgite mortui qui jacetis in
+sepulcris · surgite ⁊ venite ad Judiciu<i>m</i> saluatoris</em>.
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>e
+ȝiscere is his eskibah · feareð abuten esken · ⁊ bisiliche stureð him to
+rukelin to gederes muchele ⁊ monie ruken · blaweð þrin
+<span class = "linenum">80</span>
+⁊ blent him seolf · peaðereð ⁊ makeð þrin figures of augrim · as þes
+rikeneres doð þe habbeð muche to rikenin. Þis is al þe canges blisse ⁊
+te feond bihalt tis gomen ⁊ laheð þ̵ he bersteð. Wel un derstont euch
+wis mon þ̵ gold ba ⁊ seoluer · ⁊ euch eorðlich ahte · nis bute eorðe ⁊
+ahte esken þe ablendeð euch moN þe ham in blaweð · þ̵
+<span class = "linenum">85</span>
+is þe bolheð him þurh ham i<i>n</i> heorte prude. Ant al þ̵ he rukeleð ⁊
+gedereð to&#x200A;gederes · ⁊ ethalt of ei þing þ̵ nis bute esken mare
+þen hit neodeð<big>;</big> schal in helle wurðen him tadden ⁊ neddren ·
+⁊ ba as ysaie seið · schulen beon of wurmes<big>;</big> his cuuertur ⁊
+his hwitel · þe nalde þerwið neodfule feden ne schruden.
+<em>Subt<i>er</i> te sternet<i>ur</i>
+<span class = "linenum">90</span>
+tinea ⁊ op<i>er</i>imentum tuum uermiS.</em></p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>E
+gissere is his eskebah · fared abuten esken · ⁊ bisiliche stured him te
+rukelen te&#x200A;gederes · muchele ⁊ monie ruken · blawed þer in · ⁊
+blend him seolf · paþered ⁊ maked þer&#x200A;in figures of
+<span class = "linenum">80</span>
+augrim · As þeos rich`k´eneres dod þat habbed muche te rikenen. þis is
+þes kanges blisse · ⁊ þe feond bi&#x200A;hald þis gomen · ⁊ lahed þat he
+bersteð. wel under&#x200A;stonde þis euch mon · þat gold ba ⁊ seoluer ·
+⁊ euch worldlich ahte · nis buten eorðe ⁊ esken þat ablent euchmon þat
+in ham blaweð · þat is þat þat bolehed ham þurh ham in heorte
+<span class = "linenum">85</span>
+prude. And al þat he rukeled ⁊ gedered to&#x200A;gedere · ⁊ ethalt of
+ani þing þat nis buten esken mare þen hit neodeð<big>;</big> shal in
+helle wurden him tadden ⁊ neddren · ⁊ ba as ysaie seið shulen beon of
+wurmes his cuuertur ⁊ his `þ´witel þat neolden war&#x200A;wið neodfule
+feden ⁊ shruden. <em>Subt<i>er</i> te st<i>er</i>net<i>ur</i> tinea ⁊
+op<i>er</i>im<i>en</i>tu<i>m</i> tuu<i>m</i></em>
+<span class = "linenum">90</span>
+<em>u<i>er</i>mis</em>.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>e
+ȝiuere glutun is þe feondes manciple · ah he stikeð eauer iceler oðer
+icuchene · his heorte is i þe disscheS · his þoht al i þe neppes · his
+lif i þe tunne · his sawle i þe crohhe · Kimeð biuoren his lau<i>er</i>d
+bismuddet ⁊ bismulret · a disch in his an hond · a scale in his
+<span class = "linenum">95</span>
+oðer. Meaðeleð mis wordes · wigleð as fordrunke mon þe haueð imunt to
+fallen · bihalt his greate wombe · ⁊ te deouel lahheð. Þeose þreatið þus
+godd þurh ysaie · <em>Serui mei comedent ⁊ uos esurietis ⁊ c’.</em>
+Mine men schulen eoten ⁊ ow schal eauer hungrin · ⁊ ȝe schule beon
+feorle world buten ende. <em>Q<i>ua</i>ntum glorificauit se ⁊ in
+deliciis
+<span class = "linenum">100</span>
+fuit<big>;</big> tantu<i>m</i> date illi tormen<i>t</i>um ⁊ luctum · In
+apocal<i>ipsi</i> · Cont<i>ra</i> unu<i>m</i> poculum q<i>uo</i>d
+miscuit miscete ei duo</em>. Ȝef þe kealche&#x200A;cuppe wallinde bres
+to drinken · Ȝeot in his wide þrote þ̵ he swelte inwið. aȝein an ȝef him
+twa. þullich is godes dom aȝein ȝiuere ⁊ druncwile iþe apocalipse.
+<span class = "linenum">105</span></p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>e
+giuere glutun is þes deoules manciple · Ah he stiked eauer iceler oþer
+icuche ne · his heorte is iþe dishes · his þoht al iþe nappes · his lif
+iþe tunne · his saule iþe crohhe · kimed bi woren his lauert
+bi&#x200A;smudded ⁊ bi&#x200A;smured · A dich in his an hond · A scale
+in
+<span class = "linenum">95</span>
+his oþer · Meadeled mis wordes wigeled as for drunken · mon þat haued
+mint to fallen · bi&#x200A;halt his greate wombe. ⁊ þe deouel lahheð.
+þeos þreated þus god þurh ysaie · <em>Serui mei co<i>m</i>mede<i>n</i>t
+⁊ uos esurietis</em>
+⁊ c’. Mine men shulen eoten · ⁊ ow shal eawer hungren · ⁊ ge shulen beon
+feondes fode world buten ende. <em>Q<i>ua</i>ntu<i>m</i> gl[ori]ficauit
+<span class = "linenum">100</span>
+se ⁊ in deliciis fuit<big>;</big> tantu<i>m</i> date illi
+tormentu<i>m</i> ⁊ luctum · Apocalip<i>sis</i> · Contr<i>a</i>
+unu<i>m</i> q<i>uo</i>d miscuit date illi duo</em> · gef þen
+kelche&#x200A;cuppe wallinde bras te drinken · geot in his wide þrote ·
+þat he swelte in wið. agein gef him twa. þullich is godes dom agein
+giwere ⁊ druncwile iþe apocalipse.
+<span class = "linenum">105</span></p>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+
+<h5 class = "smallcaps">
+<a name = "chap_IX_b_parallel" id = "chap_IX_b_parallel">
+ANCRENE WISSE</a> (Parallel Texts)<br />
+B. The Outer Rule</h5>
+
+<div class = "mynote">
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX">A (Corpus MS.)</a><br />
+<a href = "#chap_IX_alt">A (Caius MS.)</a></p>
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX_b">B (Corpus MS.)</a><br />
+<a href = "#chap_IX_b_alt">B (Cotton MSS.)</a></p>
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_IX_parallel">A (Parallel Texts)</a></p>
+</div>
+
+<table class = "prose" summary = "parallel prose texts">
+<tr>
+<td>
+<h5 class = "smallcaps">(Corpus MS.)</h5>
+</td>
+<td>
+<h5 class = "smallcaps">(Cotton MS. Nero)</h5>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p> Ȝe mine leoue sustren bute ȝef neod ow driue ⁊ ower meistre hit
+reade · ne schulen habbe na beast bute cat ane. Ancre þe haueð ahte ·
+þuncheð bet husewif ase Marthe wes · ne lihtliche ne mei ha nawt beo
+Marie marthe suster wið griðfullnesse of heorte. for þenne mot ha
+þenchen of þe kues foddre · of heorde
+<span class = "linenum">5</span>
+monne hure · Olhnin þe heiward · wearien hwen he punt hire · ⁊ ȝelden
+þah þe hearmes. ladlich þing is hit wat crist hwen me makeð i tune man
+of ancre ahte. Nu þenne ȝef eani mot nedlunge habben hit · loki þ̵ hit
+namon ne eili ne ne hearmi · ne þ̵ hire þoht ne beo nawiht þron
+ifestnet. ancre ne ah to habben na þing þ̵ utward drahe hire
+<span class = "linenum">10</span>
+heorte. <b>N</b>a chaffere ne driue ȝe · ancre þ̵ is chepilt · þ̵ is ·
+buð forte sullen efter biȝete · ha chepeð hire sawle þe chapmon of
+helle. þing þah þ̵ ha wurcheð ha mei þurh hire meistres read<big>;</big>
+for hire neode sullen · hali men sumhwile liueden bi hare honden.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e mine leoue sustren *bute ȝef neod
+ow driue* ne schulen habben no best . bute kat one. ancre þet haueð
+eihte þuncheð bet husewif ase marthe was . þen ancre . ne none weis ne
+mei heo beon marie . *marthe suster&nbsp;* mid griðfulnesse of heorte.
+Vor þeonne mot heo þenchen of þe kues foddre and of
+<span class = "linenum">5</span>
+heordemonne huire . oluhnen þene heiward . warien hwon me punt hire ⁊
+ȝelden þauh ðe hermes. wat crist þis is lodlich þing . hwon me makeð
+mone i<i>n</i> tune of ancre eihte. Þauh ȝif eni mot nede habben
+ku&nbsp;: loke ðet heo none mo<i>n</i>ne ne eilie&nbsp;: ne ne hermie .
+ne þet hire þouht ne beo nout þeron i&#x200A;uestned. ancre ne ouh nout
+<span class = "linenum">10</span>
+to habben no þing þet drawe utward hire heorte. none cheffare ne driue
+ȝe. ancre þet is cheapild .*&nbsp;þe buð for te sullen efter
+biȝete&nbsp;* heo cheapeð hire soule&nbsp;: þe chepmon of helle. *Þing
+þah þ̵ ha wurcheð<big>;</big> ha mei wel þurh hire meistres
+read<big>;</big> for hire neode sullen. þah swa dernliche as ha mei for
+misliche mon<i>n</i>e wordes.*</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "break">
+<b>N</b>awt deore dehtren ne wite ȝe in ower hus of oðer monne
+<span class = "linenum">15</span>
+þinges · ne ahte ne claðes · ne boistes · ne chartres · Scoren ne
+cyrograffes · ne þe chirch uestemenz · ne þe calices · bute neode oðer
+strengðe hit makie<big>;</big> oðer muchel eie. Of swuch witunge is
+muchel vuel ilumpen ofte siðen. <b>I</b>N wið ower wanes ne leote ȝe
+namon slepeN ·
+Ȝef muchel neod mid alle makeð breoken ower hus · hwil hit eauer is
+<span class = "linenum">20</span>
+ibroken · habbeð þrinne wið ow a wummon of cleane lif deies ant
+nihteS.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Ne wite ȝe
+<span class = "linenum">15</span>
+nout i<i>n</i> oure huse of oðer mo<i>n</i>nes þinges . ne eihte . ne
+cloðes . ne nout ne vnderuo ȝe ðe chirche uestimenz ne þene caliz bute
+ȝif *&nbsp;neod oðer* strencðe hit makie&nbsp;: oðer muchel eie. vor of
+swuche witunge is i&#x200A;kumen muchel `vuel´ oftesiðen.
+wiði<i>n</i>nen ower woanes&nbsp;: ne lete ȝe nenne mon slepen. ȝif
+muchel neode mid alle makeð breken
+<span class = "linenum">20</span>
+ower hus&nbsp;: þeo hwule ðet hit eu<i>er</i> is i broken&nbsp;: loke
+þet ȝe habben þeri<i>n</i>e mid ou one wu<i>m</i>mon of clene liue .
+deies ⁊ nihtes.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "smallcaps"><b>F</b>or</span> þi þ̵ wepmen ne seoð ow
+ne ȝe ham · wel mei don of ower clað beo hit hwit beo hit blac bute hit
+beo unorne · warm ⁊ wel iwraht · felles wel itawet · ⁊ habbeð ase monie
+as ow to neodeð to bedde ⁊ to rugge.
+<span class = "linenum">25</span></p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "break">
+<span class = "dropcap">U</span>or&#x200A;ði þet no mon ne i&#x200A;sihð
+ou . ne ȝe ne i&#x200A;seoð nenne mon&nbsp;: wel mei don of ower cloðes
+. beon heo hwite&nbsp;: beon heo blake. bute þet heo beon unorne ⁊ warme
+⁊ wel i wrouhte. uelles wel i tauwed.
+<span class = "linenum">25</span>
+⁊ habbeð ase monie ase ou to neodeð . to bedde and eke to rugge.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "break">
+<b>N</b>est flesch ne schal nan werien linnene clað bute hit beo of
+hearde ⁊ of greate heorden. Stamin habbe hwa&#x200A;se wule ·
+hwa&#x200A;se wule beo buten. Ȝe schulen in an hetter ant igurd liggen ·
+swa leoðeliche þah þ̵ ȝe mahen honden put ten þer&#x200A;under. Nest
+lich nan ne gurde hire wið na cunne gurdles&nbsp;: bute þurh schriftes
+leaue. Ne
+<span class = "linenum">30</span>
+beore nan irn ne here · ne ilespiles felles · ne ne beate hire
+þer&#x200A;wið<big>;</big> ne wið scurge i&#x200A;leadet · wið holin ne
+wið breres · ne biblodgi hire seolf<big>;</big> wið&#x200A;ute schriftes
+leaue · nohwer ne binetli hire · ne ne beate bi&#x200A;uoren · ne na
+keoruunge ne keorue · ne ne neome ed eanes to luðere disceplines ·
+te<i>m</i>ptaciuns forte acwenchen · ne for na bote
+<span class = "linenum">35</span>
+aȝein cundeliche secnesses · nan uncundelich lechecreft ne leue ȝe ne ne
+fondin · wið&#x200A;uten ower meistres read<big>;</big> leste ow stonde
+wurse.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "break">
+<span class = "dropcap">N</span>exst fleshe ne schal non werien no
+linnene cloð bute ȝif hit beo of herde and of greate heorden. stamin
+`habbe´ hwo&#x200A;se wule. and hwo&#x200A;se wule mei beon buten. ȝe
+schullen liggen in on heater and i gurd. ne bere ȝe non iren . ne here .
+ne irspiles felles.
+<span class = "linenum">30</span>
+ne ne beate`ou´þer mide. ne mid schurge i&#x200A;leðered&nbsp;: ne
+i&#x200A;leaded. ne mid holie . ne mid breres . ne ne biblodge hire
+sulf&nbsp;: wið&#x200A;uten schriftes leaue . ne ne nime et enes to
+ueole disceplines.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>O</b>wer schon i winter beon meoke · greate ⁊ warme. I sumer ȝe
+habbeð leaue bearuot gan ⁊ sitten ⁊ lihte scheos werieN · <b>H</b>osen
+wið ute vampez<big>;</big> ligge in hwa&#x200A;se likeð ·
+<b>I</b>scheoed ne slepe ȝe nawt · ne
+<span class = "linenum">40</span>
+noh wer bute i bedde. Sum wummon inohreaðe wereð þe brech of here ful
+wel icnottet · þe streapeles dun to þe vet ilacet ful feaste · ah eauer
+is best þe swete ⁊ te swote heorte. Me is leou<i>er</i>e þ̵ ȝe þolien
+wel an heard word<big>;</big> þen an heard here. Ȝef ȝe muhen beo
+wimpelles ⁊ ȝe wel wullen<big>;</big> beoð bi warme cappen · ⁊
+þer&#x200A;uppon hwite oðer blake veiles.
+<span class = "linenum">45</span>
+Anc<i>re</i>n summe sungið in hare wimplunge<big>;</big> na leasse þen
+leafdis. Ah þah seið sum þ̵ hit limpeð to euch wummon cundeliche forte
+werien wimpel · Nai · wimpel ne heaued clað nowðer ne nempneð hali
+writ<big>;</big> ah wriheles ane&nbsp;·</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>ower schon beon greate and warme. Ine sumer ȝe habbeð leaue uorto gon
+and sitten baruot. and hosen wið&#x200A;uten uaumpez . and ligge ine
+ham&nbsp;: hwo&#x200A;so likeð. Su<i>m</i>
+<span class = "linenum">35</span>
+wu<i>m</i>on i&#x200A;nouh&#x200A;reaðe . wereð þe brech of heare fulwel
+i&#x200A;knotted . and þe strapeles adun to hire uet. i laced ful ueste.
+ȝif ȝe muwen beon wimpel leas&nbsp;: *⁊ ȝe wel wullen* beoð bi warme
+keppen . and þeruppon *oðer hwite oðer* blake ueiles. *Ancren
+su<i>m</i>me sungið in ha[re] wimlunge na lesse þene lefdị Sum seið þ̵
+hit limped . to e[i] wu<i>m</i>mon cu<i>n</i>deliche<big>;</big>
+<span class = "linenum">40</span>
+for&#x200A;te weri[en] wimpel. Nai . Wimpel ne hef[ed] nouðer ne nemneð
+hali writ<big>;</big> ah wriheles of heuet.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Ad corinthios · <em>Mulier uelet caput suu<i>m</i></em> · Wummon seið
+þe apostle schal wreon hire heaued. wrihen he seið
+<span class = "linenum">50</span>
+nawt wimpliN. wrihen ha schal hire scheome · as eue sunfule dohteR · i
+mungunge of þe sunne þ̵ schende us on earst alle · ant nawt drahe þe
+wriheles to tiffunge ⁊ to prude&nbsp;·</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Ad cor[inth.] <em>M<i>u</i>lier uelet cap<i>ut</i> suu<i>m</i></em>.
+Wu<i>m</i>mon seið þe apostel schal wrihen hi[re] heauet. wrihen he seið
+naut wimplin. wrihen ha schal hire scheome as sunfule eue
+dohte[r<big>;</big>] i mu<i>n</i>gunge of þe su<i>n</i>ne þ̵ sch[en]de
+us erst alle ⁊ naut
+<span class = "linenum">45</span>
+drah[en] þ̵ wriheles te tiffung ⁊ te p<i>ru</i>[e].</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Eft wule þe apostle þ̵ wummon wreo i chirche hire neb ȝetten · leste
+uuel þoht arise þurh hire onsihðe · <em>Et hoc <i>est</i> propt<i>er</i>
+ang<i>e</i>los</em>. hwi þenne
+<span class = "linenum">55</span>
+þu chirch ancre iwimplet openest þi neb to wepmonnes ehe<big>;</big>
+toȝeines þe sist men<big>;</big> spekeð þe apostle · ȝef þu þe ne
+hudest. ah ȝef þ̵ ei þing wriheð þi neb from monnes ehe · beo hit wah
+beo hit clað · i wel i rund windowe · wel mei duhen ancre of oðer
+wimplunge. Toȝeines þe þe þ<i>us</i> ne dest<big>;</big> spekeð þe
+apostle nawt toȝeines oþre · þ̵
+<span class = "linenum">60</span>
+hare ahne wah wriheð wið euch&#x200A;monnes sihðe. þer awakenið ofte
+wake þohtes of · ⁊ werkes oðerhwileS. Hwa&#x200A;se wule beon
+isehen<big>;</big> þah ha atiffi hire nis nawt muche wunder<big>;</big>
+ah to godes ehnen ha is lufsumre<big>;</big> þe is for þe luue of
+him<big>;</big> untiffet wið&#x200A;uteN.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Eft wule seinte pauel þ̵ wu<i>m</i>m[o<i>n</i>] wreo i chirche hire
+neb ȝette leste vuel þoht arise þurh hir[e] on&#x200A;sihðe ⁊
+<em>h<i>oc</i> <i>est</i> · p<i>ro</i>p<i>ter</i> ang[e]los</em>. Hwi
+þenne þu chirche ancre al beo þu iwimplet<big>;</big> openest þah þi neb
+to weopmones ehe . Te ȝeines þe. þe isist men spekeð seinte pauel. Ah
+ȝef ei þing
+<span class = "linenum">50</span>
+wriheð<big>;</big> þi neb fro<i>m</i> mo<i>n</i>nes ehe<big>;</big> beo
+hit wah beo hit clað i&#x200A;þi p<i>ar</i>lures þurl<big>;</big> wel
+mei duhen ancre of oðer wimlu<i>ng</i>e.* Hwo&#x200A;se wule beon
+i&#x200A;seien . þauh heo atiffe hire<big>;</big> nis nout muchel
+wunder&nbsp;. auh to godes eien . heo is lufsumere þet is uor ðe luue of
+him<big>;</big> untiffed wið&#x200A;uten.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>R</b>ing ne broche ne habbe ȝe · ne gurdel imembret · ne glouen ne
+nan swuch
+<span class = "linenum">65</span>
+þing þ̵ ow ne deh to habben. A meoke surpliz ȝe mahen in hat sumer
+werien.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Ring . ne broche nabbe ȝe . ne gurdel i&#x200A;me<i>m</i>bred .
+<span class = "linenum">55</span>
+ne glouen . ne no swuch þing þet ou . ne deih for&#x200A;to habben.
+*vnderstondeð . þ̵ of alle þeose þinges nis nan hest ne forbot for alle
+ha beoð of þe vttere riwle þ̵ is lute strencðe of<big>;</big> for hwon
+þ̵ te inre beo wel iwist as ic seide i þe frumðe . <i>ha</i> mei beon
+ichanget hwer&#x200A;se euer ei neod oder eni skile hit askeð .
+eft<i>er</i> þ̵ ha mei ase
+<span class = "linenum">60</span>
+þuften . best seruin þe leafdi riwle.*</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>E</b>auer me is leou<i>er</i>e se ȝe doð greattre werkes.
+<b>N</b>e makie ȝe nane purses forte freondin ow wið · bute to þeo þ̵
+ower meistre ȝeueð ow his leaue · ne huue ne blod&#x200A;binde of seolc
+· ne laz buten leaue · Ah schapieð ⁊ seowið ⁊ mendið chirche claðes · ⁊
+poure monne hettren.
+<span class = "linenum">70</span>
+na swuch þing ne schule ȝe ȝeouen wið&#x200A;uteN schriftes leaue ·
+namare þen neomen&nbsp;·</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "break">
+<span class = "dropcap">E</span>
+uer me is leouere . so ȝe don gretture werkes. ne makie none purses .
+uorte ureonden ou mide .* bute to þeo þ̵ ower meistre ȝeoueð ow his
+leaue*<big>;</big> ne blodbendes of seolke .* ne laz . bute
+leaue*<big>;</big> auh schepieð and seouweð and amendeð chirche cloðes .
+and poure
+<span class = "linenum">65</span>
+monne cloðes. no þing ne schule ȝe ȝiuen&nbsp;: wið&#x200A;uten
+schriftes leaue.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þ̵ ȝe ne seggen hi<i>m</i> fore<big>;</big> as of oðre þinges · kun
+oðer cuððe · hu ofte ȝe under uengen · hulonge ȝe edheolden. tendre of
+cunne limpeð nawt ancre beonne. A mon wes of religiun · ⁊ com to him
+efter help his fleschliche broðer · ⁊ he tahte him to his þridde
+<span class = "linenum">75</span>
+breðer · þe wes dead biburiet. Þe ondswerede wundrinde · Nai q<i>uo</i>ð
+he nis he dead? ant ich q<i>uo</i>ð þe hali mon am dead gasteliche. Na
+fleschlich freond ne easki me fleschlich froure. Amices ⁊ parures ·
+worldliche leafdis mahen inoh wurchen · ant ȝef ȝe ham
+makieð<big>;</big> ne makie ȝe þrof na mustreisun · veine gloire attreð
+alle
+<span class = "linenum">80</span>
+gode þeawes · ⁊ alle gode werkes. Criblin ne schal nan of ow for luue ne
+for hure. Taueles ne forbeode ich nawt. Ȝef sum riueð surpliz oðeR
+measse kemese<big>;</big> oþre riuunges ne riue ha nawt nomeliche
+oueregede · bute for muche neode.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>H</b>elpeð ow wið ower ahne swinc se forð se ȝe eauer mahen to
+schriden ow seoluen ⁊ feden ȝef
+<span class = "linenum">85</span>
+neod is · ⁊ þeo þe ow seruið.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>helpeð mid ower owune swinke so uorð so ȝe muwen to schruden ou
+suluen and *feden ȝef neod is* þeo ðet ou serueð&nbsp;.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>A</b>s sein Jerome leareð · ne beo ȝe neauer longe ne lihtliche of
+sum&#x200A;þing allunges idel · for anan rihtes þe feond beot hire his
+werc þe i godes werc ne swinkeð · ⁊ tuteleð anan toward hire. foR hwil
+he sið hire bisi<big>;</big> he þencheð þus · for nawt ich schulde nu
+cume neh hire<big>;</big> ne mei ha nawt iȝemen to lustni
+<span class = "linenum">90</span>
+mi lare. Of idelnesse awakeneð muchel flesches fondunge. <em>Iniquitas
+Sodome<big>;</big> saturitas panis ⁊ ocium</em> · þ̵ is · SodomeS
+cwedschipe com of idelnesse ⁊ of ful wombe. Irn þ̵ lið stille gedereð
+sone rust · weater þe ne stureð nawt<big>;</big> readliche stinkeð.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>ase seint ierome lereð&nbsp;: ne beo ȝe neu<i>er</i> idel . uor
+anonrihtes ðe ueond beot hire his werc&nbsp;: þet ine godes werke ne
+wurcheð . and he tuteleð anonrihtes
+<span class = "linenum">70</span>
+touward hire. uor þeo hwule þet he isihð hire bisi . `he´ þencheð þus .
+vor nout ich schulde nu kumen neih hire<big>;</big> ne mei heo nout
+i&#x200A;hwulen uorto her`c´nen mine lore. of idelnesse awakeneð
+muchel flesshes fondunge . <em>Iniq<i>ui</i>tas sodome .
+sat<i>ur</i>itas panis ⁊ ociu<i>m</i></em>. þet is. al sodomes
+cweadschipe kom of idelnesse&nbsp;: ⁊ of ful
+<span class = "linenum">75</span>
+wombe. Iren þet lið stille<big>;</big> gedereð sone rust . and water þet
+ne stureð nout readliche stinkeð.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "break">
+<b>A</b>ncre ne schal nawt forwurðe scolmeistre · ne turnen ancre husto
+<span class = "linenum">95</span>
+childrene scole · hire meiden mei learen sum oðer meiden · þ̵ were pliht
+of to leornin among<i>e</i> wepmen · oðer bimong gromes. ah ancre ne ah
+to ȝemen bute godd ane · þah bi hire meistres read ha mei sum rihten ⁊
+helpen to learen.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>ancre ne schal nout forwurðen scolme`i´stre&nbsp;: ne turnen hire
+ancre hus<big>;</big> to childrene scole. hire meiden mei þauh techen
+su<i>m</i> lutel meiden. þet were dute of forto leornen among gromes .
+auh ancre ne ouh forto ȝemen bute god one. *þah
+<span class = "linenum">80</span>
+bi hire meistres read<big>;</big> ha mei su<i>m</i> rihten ⁊ helpe te
+leren.*</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Ȝe ne schulen senden leattres · ne underuon leattres · ne writen bute
+leaue. Ȝe schulen beon i doddet ·
+<span class = "linenum">100</span>
+oðer ȝef ȝe wulleð ischauen fowr siðen i þe ȝer · to lihtin ower heaued
+· beo bi þe her ieueset<big>;</big> hwa&#x200A;se swa is leouere · ant
+as ofte ileten blod ⁊ ȝef neod iS<big>;</big> oftre · Þe mei beo þer
+buten<big>;</big> ich hit mei wel þolien. Hwen ȝe beoð ilete
+blod<big>;</big> ȝe ne schule don na þing þe þreo dahes þ̵ ow greueð ·
+ah talkið to ower
+<span class = "linenum">105</span>
+meidnes · ⁊ wið þeawfule talen schurteð ow to&#x200A;gederes. Ȝe maheN
+swa don ofte hwen ow þuncheð heuie<big>;</big> oðer beoð for sum
+worltlich þing sare oðer seke · þah euch worltlich froure is unwurðe to
+ancre.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "break">
+<span class = "dropcap">Ȝ</span>
+e ne schulen senden lettres . ne underuon lettres . ne writen&nbsp;:
+buten leaue. ȝe schulen beon i&#x200A;dodded four siðen iðe ȝere&nbsp;:
+uorto lihten ower heaued. *oðer ȝef ȝe wulled ischauen. hwa se wule
+ieveset. ah ha mot te oft<i>er</i>e weschen ⁊ kemben hire
+heauet*<big>;</big> and ase ofte ileten
+<span class = "linenum">85</span>
+blod . and oftere ȝif neod is . and hwo so mei beon þer wið
+uten<big>;</big> ich hit mei wel i þolien. hwon ȝe beoð i&#x200A;leten
+blod . ȝe ne schulen don no þing þeo þreo dawes<big>;</big> þet ou greue
+. auh talkeð mid ower meidenes. and mid þeaufule talen&nbsp;: schurteð
+ou to gederes. ȝe muwen don so ofte&nbsp;: hwon ou þuncheð heuie . oðer
+beoð uor sume worldliche þinge
+<span class = "linenum">90</span>
+sorie&nbsp;: oðer seke.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>S</b>wa wisliche witeð ow in ower blodletunge<big>;</big> ⁊ haldeð
+ow i swuch reste<big>;</big> þ̵ ȝe longe þreft<i>er</i> mahen i godes
+seruise þe monluker swinken ·
+<span class = "linenum">110</span>
+ant alswa hwen ȝe feleð eani secnesse. Muchel sotschipe hit is leosen
+for an dei<big>;</big> tene oðer tweolue. <b>V</b>esscheð ow
+hwer&#x200A;se neod is as ofte as ȝe wulleð&nbsp;·</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>So wisliche witeð ou i<i>n</i> our blod&#x200A;letunge&nbsp;: and
+holdeð ou ine swuche reste . þet ȝe longe þer efter muwen ine godes
+seruise þe monluker swinken . and also hwon ȝe i&#x200A;ueleð eni
+secnesse. vor muchel sotschipe hit is. uorto uorleosen uor one deie.
+tene oðer tweolue. Wassheð ou hwar se ȝe habbeð neode&nbsp;: ase ofte
+<span class = "linenum">95</span>
+ase ȝe wulleð.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>⁊ ower oþre þinges. Nes neauer fulðe godd leof · þah pou<i>er</i>te ⁊
+unorneschipe beon him licwurðe. <b>V</b>Nderstondeð eauer of alle þeose
+þinges · þ̵ nan nis heast ne forbod þ̵
+<span class = "linenum">115</span>
+beoð of þe uttre riwle · þet is lute strengðe of. for hwon þ̵ te inre
+beo wel iwist as ich seide i þe frumðe · þeos mei beon ichanget
+hwer&#x200A;se eani neod oðer eani skile hit easkeð · efter þ̵ ha best
+mei þe leafdi riwle seruin as hire eadmode þuften · ah sikerliche
+wið&#x200A;uten hire þe leafdi feareð to wundre.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>A</b>ncre þe naueð nawt neh
+<span class = "linenum">120</span>
+honde hire fode<big>;</big> beoð bisie twa wummen. An eauer þe leaue ed
+hame<big>;</big> an oþer þe wende ut · hwenne driueð neod · ⁊ þeo beo
+ful
+unorne wið&#x200A;uten euch tiffunge · oðer a lutel þuftene<big>;</big>
+oðer of feier ealde. Bi þe wei as ha geað<big>;</big> ga singinde hire
+beoden · ne ne halde na tale wið mon ne wið wummon · ne sitte ne ne
+stonde · bute þ̵
+<span class = "linenum">125</span>
+leaste þet ha eauer mei ear þen ha ham cume. Nohwider elles ne ga heo
+bute þider as me send hire · wið&#x200A;ute leaue · ne ne eote ha ne ne
+drinke ute · Þe oþer beo eauer inne · ne wið&#x200A;ute þe ȝeten&nbsp;:
+ne ga wið&#x200A;ute leaue.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "break">
+<span class = "dropcap">A</span>ncre þet naueð nout neih honde hire
+uode&nbsp;: beoð bisie two wu<i>m</i>men . on ðet bi&#x200A;leaue
+eu<i>er</i> ethom . an oðer þet wende ut hwon hit is neod . and þeo beo
+ful unorne *oðer a lute þuhten* oðer of feir elde and biðe weie ase heo
+geð . go singinde hire beoden .
+<span class = "linenum">100</span>
+ne ne holde heo nout none tale mid mon ne mid wu<i>m</i>mon . ne ne
+sitte ne ne stonde bute þet leste þet heo mei er þen heo kume hom.
+nouhwuder elles ne go heo<big>;</big> bute þider ase me sent hire.
+wið&#x200A;ute leaue&nbsp;: ne ete heo ne ne drinke ute. þe oðer beo
+eu<i>er</i> i<i>n</i>ne . ne wið&#x200A;ute þe ȝeate ne go heo nout
+wið&#x200A;ute leaue.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Ba beon obedient to hare dame in alle þing · bute i sunne ane · na
+þing nabben þet heo hit nute · ne underuo na
+<span class = "linenum">130</span>
+þing · ne ne ȝeoue nowðer<big>;</big> wið&#x200A;uten hire leaue. Na mon
+ne leote ȝe in · ne þe ȝung<i>re</i> ne speoke wið namon bute leaue · ne
+ga ha nawt ut of tune&nbsp;: wið&#x200A;uten siker fere · ȝef hit swa
+mei beon<big>;</big> ne ne ligge ute. ȝef heo ne con oboke<big>;</big>
+segge bi pa<i>te</i>r n<i>ost</i>res · ant bi auez hire ures · ⁊ wurche
+þ̵ me hat hire wið ute gruchu<i>n</i>ge. habbe eauer hire
+<span class = "linenum">135</span>
+earen opene toward hire dame. Nowðer of þe wummen ne beore from hare
+dame · ne ne bringe to hire nane idele talen<big>;</big> ne neowe
+tidinges · ne bitweonen ham seolf<big>;</big> ne singen ne ne speoken na
+ne worldliche spechen · ne lahhen swa ne pleien<big>;</big> þet ei mon
+þ̵ hit sehe<big>;</big> mahte hit to uuel turnen.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>boðe beon obedient to hore
+<span class = "linenum">105</span>
+dame i<i>n</i> alle þinges<big>;</big> bute ine sūnne one. no þing
+nabben heo<big>;</big> þet hore dame hit nute . ne ne underuon no þing .
+ne ne ȝiuen wið&#x200A;uten hire leaue. Nenne mon ne leten heo in . ne
+ðe ȝungre ne speke mid none monne&nbsp;: bute leaue . ne ne go nout ut
+of tune . wið&#x200A;uten siker uere . ne ne ligge ute. ȝif heo ne con o
+boke&nbsp;: sigge bi p<i>ate</i>r n<i>ostr</i>es
+<span class = "linenum">110</span>
+and bi auez hire vres . and wurche þet me hat hire wið&#x200A;uten
+grucchunge. habbe euer hire earen opene touward hire dame. nouðer of ðe
+wu<i>m</i>men ne beren urom hore dame . ne ne bringen to hire . none
+idele talen&nbsp;: ne neowe tiþinges . ne bitweonen ha<i>m</i> sulf ne
+singen . ne ne speken none worldliche spechen . ne lauhwen ne ne pleien
+so ðet
+<span class = "linenum">115</span>
+ei mon þet hit iseie . muhte hit to v`u´el t<i>ur</i>nen.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Ouer alle þinges leasunges ⁊ luðere wordes
+<span class = "linenum">140</span>
+heatien. hare her beo icoruen · hare heaued clað sitte lahe · eiðer
+ligge ane. Hare cop beo hehe isticchet · ⁊ bute broche. na&#x200A;mon ne
+seo ham unleppet ne open heaued. lah locunge habben.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>ou<i>er</i> alle þing leasunge and luðere wordes . hatien. Hore her
+beo i&#x200A;koruen . hore heuedcloð sitte lowe. eiðer ligge one. Hore
+hesmel beo heie istihd<big>;</big> al wið&#x200A;ute broche. no mon ne
+i&#x200A;seo ham unweawed . ne open heaued. *Inwið þe wanes ha muhe
+werie scapeloris hwen mantel
+<span class = "linenum">120</span>
+ham heuegeð . ute<big>;</big> gan i&#x200A;mantlet þe heauet
+i&#x200A;hudeket.* louh lokunge habben.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Heo ne schulen cussen na&#x200A;mon · ne cuðmon ne cunnes mon · ne
+for na cuððe cluppen · ne weschen hare heaued · ne lokin feaste o na
+mon<big>;</big> ne toggin
+<span class = "linenum">145</span>
+wið ne pleien. Hare weden beon of swuch schape · ⁊ al hare aturn
+swuch<big>;</big> þet hit beo edscene hwerto ha beoð iturnde. Hare lates
+lokin warliche · þ̵ nan ne mahe edwiten ham<big>;</big> in hus ne ut of
+hus.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>heo ne schulen cussen nenne mon .* ne cuð&#x200A;mon ne cunes
+mo<i>n</i> . ne for nan cuððe cluppen* ne uor luue cluppen . ne kuð ne
+unkuð . ne wasshen hore heaued . ne loken ueste o none monne . ne toggen
+mid him<big>;</big> ne pleien. hore weaden beon of swuche scheape
+<span class = "linenum">125</span>
+⁊ alle hore aturn swuch<big>;</big> þet hit beo eðcene hwarto heo beoð
+i&#x200A;turnde. hore lates loken warliche . þet non ne edwite ham ne
+ine huse ne ut of huse.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>On alle wise forbeoren to wreaðen hare dame · ⁊ as ofte as heo hit
+doð<big>;</big> ear ha drinken oþer eoten<big>;</big> makien hare venie
+· o cneon
+<span class = "linenum">150</span>
+dun biuoren hire ⁊ seggen · mea culpa · ⁊ underuon þe penitence þ̵ ha
+leið up&#x200A;on hire lutinde hire lahe. Þe ancre þrefter neauer mare
+þ̵ ilke gult ne upbreide for na wreaððe · bute ȝef ha eft sone falle i
+þ̵ ilke · ah do hit allunge ut of hire heorte. Ȝef ei strif ariseð
+bitweone þe wummen<big>;</big> þe ancre makie eiðer to makien oþer venie
+o cneon to þer
+<span class = "linenum">155</span>
+eorðe · ⁊ eiðer rihte up oþer<big>;</big> ⁊ cussen on ende · ant te
+ancre legge on eiðer<big>;</big> sum penitence&nbsp;·</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>on alle wise uorberen to wreððen hore dame . and ase ofte ase heo hit
+doð er heo drinken oðer eten . makien hore uenie akneon adun to þer
+eorðe biuoren hire&nbsp;: ⁊ sigge <em>mea culpa</em> . and underuon
+<span class = "linenum">130</span>
+ðe penitence&nbsp;: ðet heo leið upon hire lutende hire louwe. þe ancre
+neu<i>er</i> more þer efter þene ilke gult ne upb[r]eide hire&nbsp;: uor
+none wreððe . bute ȝif heo eft sone ualle iðet ilke . auh do hit allunge
+ut of hire heorte. and ȝif eni strif ariseð bitweonen ðe
+wu<i>m</i>men<big>;</big> ðe ancre makie eiðer of ha<i>m</i> to makien
+oðer venie akneon to ðer eorðe . and
+<span class = "linenum">135</span>
+eiðer rihte up oðer&nbsp;: ⁊ kussen ha<i>m</i> on ende . and þe ancre
+legge on eiðer su<i>m</i> penitence.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>mare up o þe ilke þe greatluker gulte. Þis is a þing witen ha wel þ̵
+is gode leouest<big>;</big> Sahtnesse ⁊ some · ⁊ te feond laðest ·
+for&#x200A;þi he is eauer umben to arearen sum leaððe. Nu sið þe sweoke
+wel · þ̵ hwen fur is wel o brune<big>;</big> ⁊ me wule þ̵ hit
+aga<big>;</big>
+<span class = "linenum">160</span>
+me sundreð þe brondes · ⁊ he deð <i>n</i>ond þ̵ ilke. luue is
+ih<i>es</i>u c<i>ri</i>stes fur · þ̵ he wule þ̵ bleasie aa i þin heorte
+· ant te deouel blaweð forte puffen hit ut. Hwen his blawunge ne geineð
+nawt · he bringeð up sum uuel word · oðer sum oþer nohtunge · hwer þurh
+ha to hurten eiðer fro<i>m</i>mard oþer · ⁊ te hali gastes fuR cwencheð
+hwen þe
+<span class = "linenum">165</span>
+brondes þurh wreaððe beoð isundret. forþi halden ham i luue feaste to
+gederes&nbsp;·</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>More upon þeo ilke&nbsp;: ðet gretluker haueð agult. þis is o þing
+wute `ȝe´ wel to soðe ðet is gode leouest<big>;</big> seih[t]nesse ⁊
+some. ⁊ þe ueonde loðest. and for&#x200A;þi he is eu<i>er</i> umbe to
+arearen sume wreððe. nu isihð ðe deouel wel ðet hwon þet fur
+<span class = "linenum">140</span>
+is wel o brune . ⁊ me wule ðet hit go ut&nbsp;: me sundreð ðe brondes .
+and he deð `also´ onond þet ilke. luue is ih<i>es</i>u cristes fur þet
+he wule ðet blasie i<i>n</i> vre heorte . and þe deouel bloweð forto
+puffen hit ut . and hwon his blowinge ne geineð nout&nbsp;: þeonne
+bringeð he up su<i>m</i> luðer word . oðer su<i>m</i> oþer
+nouhtunge&nbsp;: hwar þuruh heo to hurteð eiðer
+<span class = "linenum">145</span>
+uro<i>m</i>mard oðer<big>;</big> and þe holi gostes fur<big>;</big>
+acwencheð hwon ðe brondes þuruh wreððe<big>;</big> beoð
+i&#x200A;sundred. and for&#x200A;þi holden ha<i>m</i> ine luue ueste
+to&#x200A;gederes&nbsp;.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Ant ne beo ha<i>m</i> nawt of hwen þe feond blawe · nomeliche ȝef
+monie beon iueietsomet<big>;</big> ⁊ wel wið luue ontende. Þah þe ancre
+on hire meidnes for openliche gultes legge penitence<big>;</big> to þe
+preost noðeleater schriuen ham hwen neod is · ah eauer þah wið leaue.
+Ȝef ha
+<span class = "linenum">170</span>
+ne cunnen nawt þe mete g<i>ra</i>ceS · seggen in hare stude<big>;</big>
+p<i>ate</i>r n<i>oste</i>r biuoren<big>;</big> ⁊ aue Maria · ⁊
+eft<i>er</i> mete alswa · ant a Credo mare · ⁊ segge þ<i>us</i> on ende
+· feader · Sune · hali gast al mihti godd · ȝeoue ure dame his
+g<i>ra</i>ce · se lengre se mare · ⁊ leue hire ⁊ us ba neomen god ende ·
+for&#x200A;ȝelde alle þe us god doð · ⁊ milci hare sawle þe us god
+<span class = "linenum">175</span>
+idon habbeð · hare sawle ⁊ alle cristene sawleS.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>and ne beo ha<i>m</i> nout of<big>;</big> hwon ðe ueond blowe . and
+nomeliche ȝif monie beoð i ueied somed<big>;</big> and wel mid luue
+ontende. Þauh ðe ancre on hire meidenes uor openliche gultes . legge
+penitence
+<span class = "linenum">150</span>
+neu<i>er</i> ðe later to ðe preoste schriuen ha<i>m</i> ofte . auh
+eu<i>er</i> þauh mid leaue. and ȝif heo ne kunnen nout ðe mete
+graces&nbsp;: siggen i<i>n</i> hore stude<big>;</big> p<i>ate</i>r .
+n<i>oste</i>r . ⁊ aue maria biuoren mete . and efter mete also . ⁊ credo
+moare . and siggen þus on ende . veder ⁊ sune ⁊ holi gost . ⁊ on almihti
+god<big>;</big> he ȝiue ure dame his grace<big>;</big> so lengre so more
+.
+<span class = "linenum">155</span>
+⁊ leue hire ⁊ us boðe nimen god endinge . ⁊ forȝelde alle ðet us god doð
+. ⁊ milce hore soulen&nbsp;: þet us god i don habbeð . hore soulen
+⁊ alle cristene soulen. am<i>en</i>.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "break">
+<b>B</b>itweone mel ne gruchesi ȝe nawt · nowðer frut ne
+oðerhwet<big>;</big> ne drinken bute leaue . ⁊ te leaue beo liht in al
+þ̵ nis sunne. Ed te mete na word · oðer lut<big>;</big> ⁊ teo stille.
+Alswa efter þe ancre complie · aþet p<i>ri</i>me · ne don na þing ne
+seggen<big>;</big> hweR&#x200A;þurh hire silence mahe
+<span class = "linenum">180</span>
+beon isturbet. <b>N</b>an ancre seruant ne ahte bi rihte to easkin iset
+hure · bute mete ⁊ hure þ̵ ha mei flutte bi<big>;</big> ant godes milce.
+Ne mis&#x200A;leue nan godd<big>;</big> hwet&#x200A;se tide of þe ancre
+· þ̵ he hire trukie. þe meidnes wið&#x200A;uten ȝef ha seruið þe ancre
+alswa as ha ahen · hare hure schal beon þe hehe blisse of heouene.
+Hwa&#x200A;se haueð ehe of hope toward
+<span class = "linenum">185</span>
+se heh bure<big>;</big> gleadliche wule ha seruui ⁊ lihtliche alle wa ·
+⁊ alle teone þolien. wið eise ⁊ wið este ne buð me nawt bliSSe.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Bitweonen mele ne gruselie ȝe nout . nouðer frut<big>;</big> `ne´
+oðerhwat . ne `ne´ drinken wið&#x200A;uten leaue . auh þe leaue beo liht
+i<i>n</i> alle þeo þinges<big>;</big> þer nis sunne. Ette mete
+<span class = "linenum">160</span>
+no word . oðer lut . ⁊ þeo beon stille. also efter ðe ancre
+cu<i>m</i>plie uort midmorwen . ne don no þing . ne ne siggen . hwar
+þuruh hire silence muwe beon i&#x200A;sturbed. non ancre seruant ne
+ouhte mid rihte uorto asken i&#x200A;sette huire<big>;</big> bute mete ⁊
+cloð&nbsp;: þet heo mei vlutten bi . ⁊ godes milce. ne mis&#x200A;leue
+no<i>n</i> god<big>;</big> hwat so bitide of ðe ancre&nbsp;:
+<span class = "linenum">165</span>
+þet he hire trukie. Þe meidenes wið&#x200A;uten ȝif heo serueð ðe ancre
+also ase heo owen<big>;</big> hore hure schal beon ðe eche blisse of
+heouene. hwo&#x200A;so haueð eie hope touward so heie hure&nbsp;:
+gledliche wule heo seruen ⁊ lihtliche alle wo and alle teone þolien. Mid
+eise ne mid este<big>;</big> ne kumeð me nout toþer heouene.
+<span class = "linenum">170</span></p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "break">
+<span class = "dropcap">Ȝ</span>e ancres ahen þis leaste stucche reden
+to ower wummen euche wike eanes · aþet ha hit cunnen. Ant muche neod is
+þ̵ ȝe neomen to ham muche ȝeme · for ȝe mahen muchel beon þurh ham
+i&#x200A;godet · ⁊
+<span class = "linenum">190</span>
+iwurset. On oðer half ȝef þet ha sungið þurh ower ȝemeles<big>;</big> ȝe
+schule beo bicleopet þrof biuore þe hehe deme · ⁊ for&#x200A;þi as ow is
+muche neod · ⁊ ham ȝet mare<big>;</big> ȝeornliche leareð ham to halden
+hare riwle · ba for ow ⁊ for ham seolf<big>;</big> liðeliche ⁊ luueliche
+· for swuch ah wummone lare to beonne · luuelich ⁊ liðe · ⁊ selthwenne
+sturne.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "break">
+<span class = "dropcap">Ȝ</span>
+e ancren owen þis lutle laste stucchen reden to our wu<i>m</i>men
+eu<i>er</i>iche wike enes uort ðet heo hit kunnen. and muche neod is ou
+beoðe&nbsp;: ðet ȝe nimen to ha<i>m</i> gode ȝeme . vor ȝe muwen muchel
+þuruh ha<i>m</i> beon i&#x200A;goded. and i&#x200A;wursed on oðer halue.
+ȝif heo sunegeð þuruh ower ȝemeleaste<big>;</big> ȝe schulen beon
+bicleoped þer&#x200A;of biuoren þe
+<span class = "linenum">175</span>
+heie demare . and for&#x200A;þi ase ou is muche neod . ⁊ ha<i>m</i> is
+ȝete more<big>;</big> ȝeorneliche techeð ha<i>m</i> to holden hore
+riulen . boðe uor ou&nbsp;: ⁊ for ha<i>m</i> suluen . liðeliche þauh ⁊
+luueliche<big>;</big> uor swuch ouh wu<i>m</i>mone lore to beon .
+luuelich and liðe and seldwhonne sturne.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Ba is riht þ̵ ha
+<span class = "linenum">195</span>
+ow dreden ⁊ luuien · ant þah þ̵ ter beo eauer mare of luue<big>;</big>
+þen of drede · þenne schal hit wel fearen · Me schal healden eoli ⁊ win
+ba i wunden efter godes lare · ah mare of softe eoli<big>;</big> þen of
+bitinde win . þ̵ is Mare of liðe wordes<big>;</big> þen of suhinde · for
+þer of kimeð þinge best<big>;</big> þ̵ is luue eie. lihtliche ⁊
+sweteliche foRȝeoued
+<span class = "linenum">200</span>
+ham hare gultes · hwen ha ham icnaweð ⁊ bihateð bote.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Boðe hit is riht þet heo ou dreden ⁊ luuien . auh þet ðer beo . more
+eu<i>er</i>
+<span class = "linenum">180</span>
+of luue&nbsp;: þen of drede. þeonne schal hit wel uaren. Me schal helden
+eoli and win beoðe i&#x200A;ne wunden, efter godere lore . auh more of
+þe softe eolie<big>;</big> þen of þe bitinde wine . þet is . more of
+liðe wordes&nbsp;: þen of suwinde . vor þerof kumeð þinge
+best<big>;</big> þet is luue&#x200A;eie. lihtliche ⁊ sweteliche uorȝiueð
+ha<i>m</i> hore gultes&nbsp;: hwon heo ha<i>m</i> iknoweð and
+<span class = "linenum">185</span>
+bihoteð bote.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>A</b>se forð as ȝe mahen of mete ⁊ of claðes · ⁊ of oþre þinges
+þet neode of flesch easkeð<big>;</big> beoð large toward ham<big>;</big>
+þah ȝe nearowe beon ⁊ hearde to ow seoluen. Swa deð þe wel
+blaweð<big>;</big> went te nearewe of þe horn to his ahne
+muð<big>;</big> ant utward þ̵ wide. Ant ȝe don alswa as ȝe wulleð þ̵
+<span class = "linenum">205</span>
+ower beoden bemin wel ⁊ dremen<big>;</big> i drihtines earen · nawt ane
+to ower ahnes<big>;</big> ah to alle folkes heale · as ure lau<i>er</i>d
+leue þurh þe g<i>ra</i>ce of him seolf þ̵ hit swa mote ameN.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "break">
+<span class = "dropcap">S</span>
+e uorð ase ȝe muwen of drunch and of mete and of cloð and of oðer þinges
+þet neode of fleshe askeð&nbsp;: beoð large touward ha<i>m</i>&nbsp;:
+þauh ȝe ðe neruwure beon and te herdure to ou suluen . vor so deð þe wel
+bloweð . went þene neruwure ende of þe horne to his owune
+<span class = "linenum">190</span>
+muðe . ⁊ utward þene wide. and ȝe don also . ase ȝe wulleð þet ower
+beoden bemen ⁊ dreamen wel&nbsp;: ine drihtenes earen . and nout one to
+ower ones<big>;</big> auh to alle uolkes heale . ase ure lou<i>er</i>d
+leue þuruh ðe grace of hi<i>m</i>sulf . þet hit so mote beon.
+am<i>en</i>.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>H</b>wen ower sustres meidnes cumeð to ow to froure<big>;</big>
+cumeð to ham to þe þurl<big>;</big> earunder ⁊ ouerunder · eanes oðer
+twien · ⁊ gað aȝein sone<big>;</big> to ower note gastelich ·
+<span class = "linenum">210</span>
+ne biuore Complie ne sitte ȝe nawt for ham ouer riht time · swa þ̵ hare
+cume beo na lure of ower religiun<big>;</big> ah gastelich biȝete. ȝef
+þer is eani word iseid þ̵ mahte hurten heorte<big>;</big> ne beo hit
+nawt iboren ut<big>;</big> ne ibroht to oþer ancre<big>;</big> þ̵ is eð
+hurte. To him hit schal beon iseid<big>;</big> þe lokeð ham alle. Twa
+niht is inoh þ̵ ei beo edhalden · ant þ̵ beo
+<span class = "linenum">215</span>
+ful seldene · ne for heom ne breoke silence ed te mete<big>;</big> ne
+for blodletunge · bute ȝef sum muche god oðer neod hit makie. Þe ancre
+ne hire meiden ne plohien `nane´ worldliche gomenes ed te þurle · ne ne
+ticki to&#x200A;gederes · foR ase seið seint Beornard. vnwurðe þing is
+to euch gastelich mon · ⁊ nomeliche to ancre<big>;</big> euch swuch
+fleschlich
+<span class = "linenum">220</span>
+froure · ⁊ hit binimeð gastelich þ̵ is wið&#x200A;ute met utnume murhðe
+· ⁊ þ̵ is uuel change as is iseid þruppe.</p>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "break">
+<span class = "dropcap">O</span>
+f þis boc redeð hwen ȝe beoð eise euche dei<big>;</big> leasse oðer
+mare. Jch hopie þ̵ hit schal beon ow ȝef ȝe hit redeð ofte<big>;</big>
+swiðe biheue<big>;</big> þurh godes muchele grace · elles ich hefde
+uuele bitohe
+<span class = "linenum">225</span>
+mi muchele hwile. Me were leou<i>er</i>e godd hit wite do me toward
+rome<big>;</big> þen forte biginnen hit eft forte donne. Ȝef ȝe findeð
+þ̵ ȝe doð alswa as ȝe redeð<big>;</big> þonckið godd ȝeorne · ȝef ȝe ne
+doð nawt<big>;</big> biddeð godes are · ⁊ beoð umben þeronuuen þ̵ ȝe hit
+bet halden efter ower mihte.
+<span class = "linenum">230</span></p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "break">
+<span class = "dropcap">O</span>
+&nbsp;þisse boc redeð eu<i>er</i>iche deie&nbsp;: hwon ȝe beoð eise .
+eu<i>er</i>iche deie
+<span class = "linenum">195</span>
+lesse oðer more. uor ich hopie þet hit schal beon ou ȝif ȝe hit redeð
+ofte&nbsp;: swuðe biheue þuruh godes grace . and elles ich heuede vuele
+bitowen muchel of mine hwule. God hit wot me were leouere uorto don me
+touward rome<big>;</big> þen uorto biginnen hit eft forto donne. and ȝif
+ȝe iuindeð þet ȝe doð also ase ȝe redeð<big>;</big> þonkeð god ȝeorne .
+<span class = "linenum">200</span>
+and ȝif ȝe ne doð nout<big>;</big> biddeð godes ore . and beoð umbe þer
+abuten&nbsp;: þet ȝe hit bet hol holden&nbsp;: efter ower mihte.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "break">
+<span class = "dropcap">F</span>eader · Sune · hali gast · an almihti
+godd wite ow in hiS warde · he gleadie ow ⁊ frouri ow mine leoue sustren
+· ant for al þ̵ ȝe for him dreheð ⁊ dreaieð · ne ȝeoue ow neauer leasse
+· þen al&#x200A;to&#x200A;gedere him seoluen · Beo he aa iheiet from
+world in&#x200A;to worlde aa on ecnesse · AMeN.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Veder and sune and holi gost . and on almihti god&nbsp;: he wite ou
+in his warde. he gledie ou and froure ou<big>;</big> mine leoue sustren.
+and for al þet ȝe uor him drieð and suffreð . he ne ȝiue ou neu<i>er</i>
+lesse huire þen
+<span class = "linenum">205</span>
+alto gedere him suluen. he beo eu<i>er</i> i&#x200A;heid from worlde to
+worlde . eu<i>er</i> on ecchenesse. amen.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>A</b>se ofte aS ȝe habbeð ired eawiht her on<big>;</big> greteð þe
+leafdi
+<span class = "linenum">235</span>
+wið aN aue<big>;</big> for him þ̵ swonc her&#x200A;abuten · Jnoh meaðful
+ich am þe bidde se lutel ·
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]"
+/>
+Explicit · <b>J</b>þench o þi writere i&#x200A;þine beoden sum
+chearre<big>;</big> ne beo hit ne se lutel. Hit turneð þe to
+gode<big>;</big> þ̵ tu bidest for oþre.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "break">
+ase ofte ase ȝe readeð out o þisse boc<big>;</big> greteð þe lefdi mid
+one aue marie uor him ðet makede þeos riwle . and for hi<i>m</i> þet
+hire wrot and swonc her abuten. Inouh meðful ich am<big>;</big> þet
+bidde so lutel.
+<span class = "linenum">210</span></p>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<!-- end combined version -->
+
+<span class = "pagenum">76</span>
+<a name = "page76" id = "page76"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_X" id = "chap_X">
+X. IN DIEBUS DOMINICIS</a></h4>
+
+<p class = "mynote">
+“Lambeth 487: see [<a href = "#chap_VIII">VIII, Poema Morale</a>].”</p>
+
+<p class = "headnote"><span class = "headnote">
+The Privileges of Sunday</span></p>
+
+
+<div class = "prose">
+
+<p class = "folionum">[f.&nbsp;15&nbsp;v]</p>
+<p><span class = "dropcap">[L]</span><span class =
+"smallcaps">eofemen</span>
+<span class = "sidenote">
+4. In MS. <i>su sunedei</i>.<br />
+11. <i>sunfulle wrecche</i> with marks of transposition in MS.<br />
+18. <i>þing</i>] <i>þurg</i> MS.<br />
+25. <i>snau</i>] <i>swnau</i> MS.</span>
+ȝef ȝe lusten wuleð. ⁊ ȝe willeliche hit under&#x200A;stonden we eow
+wulleð [f.&nbsp;16&nbsp;r] suteliche seggen of þa fredome þe limpeð to
+þan deie þe is iclepeð <span class = "tag">sunedei</span>. Sunedei is
+ihaten þes lauerdes dei ⁊ ec þe dei of blisse ⁊ of lisse ⁊ of alle
+irest. On þon deie þa engles of heofene ham iblissieð.
+<span class = "linenum">5</span>
+forði þe þa ermi<i>n</i>g saulen habbeð rest of heore pine. Gif hwa wule
+witen hwa erest bi won reste þam wrecche saule to soþe ic eow segge. þet
+wes s<i>an</i>c<i>t</i>e paul þe apostel and mihhal þe archangel heo
+tweien eoden et sume time in&#x200A;to helle alswa heo<i>m</i> drihten
+het for to lokien hu hit þer ferde. Mihhal eode bi&#x200A;foren ⁊ paul
+co<i>m</i> efter ⁊ þa
+<span class = "linenum">10</span>
+scawede mihhal to s<i>an</i>c<i>t</i>e paul þa <span class =
+"tag">wrecche sunfulle</span> þe þer were wuniende [.] þer&#x200A;efter
+he him sceawede heȝe treon eisliche beorninde et foren helle ȝete. and
+uppon þan treon he him sceawede þe wrecche saulen a&#x200A;honge.
+Su<i>m</i>me bi þa fet. su<i>m</i>me bi þa honden. su<i>m</i>me bi þe
+tunge. su<i>m</i>me bi þe eȝen. su<i>m</i>me bi þe hefede. su<i>m</i>me
+bi þer
+<span class = "linenum">15</span>
+heorte. Seodðan he him sceaude an ouen on berni<i>n</i>de fure he warp
+ut of him seofe leies uwil[c]an of seolcuðre heowe þe alle weren
+eateliche to bi&#x200A;haldene ⁊ muchele strengre þen eani <span class =
+"tag">þ<i>in</i>g</span> to þolien. ⁊ þer wið&#x200A;i<i>n</i>nen weren
+swiðe feole saule a&#x200A;honge. Ȝette he him sceawede ane welle of
+fure ⁊ alle hire stremes urnen fur berni<i>n</i>de. ⁊ þa
+<span class = "linenum">20</span>
+welle bi&#x200A;wisten .xii. meister [f.&nbsp;16&nbsp;v] deoflen swilc
+ha weren kinges to pinen þer wiðinnen þa earmi<i>n</i>g saulen þe
+for&#x200A;gult weren; ⁊ heore aȝene pine neure nere þe lesse þah heo
+meistres weren. Eft<i>er</i> þon he him sceawede þe sea of helle ⁊
+i<i>n</i>nan þan sea weren .vii. bittere uþe. þe forme wes <span class =
+"tag">snau</span> . þat oðer is. þet þridde fur. þet feorðe blod. þe
+<span class = "linenum">25</span>
+fifte neddren. þe siste smorðer. þe seofeþe ful stunch. heo wes wurse to
+þolien þenne efreni of alle þa oðre pine. Innan þan ilke sea weren
+un&#x200A;aneo<i>m</i>ned deor su<i>m</i>me feðer fotetd. Su<i>m</i>me
+al bute fet . ⁊ heore eȝen weren al swilc swa fur. ⁊ heore eþem scean
+swa deð þe leit a&#x200A;monge þunre. þas ilke nefre ne swiken ne dei ne
+niht to
+<span class = "linenum">30</span>
+brekene þa ermi<i>n</i>g licome of þa ilca men þe on þisse liue her hare
+<span class = "pagenum">77</span>
+<a name = "page77" id = "page77"> </a>
+sc<i>ri</i>ft enden nalden. Su<i>m</i>me of þan mo<i>n</i>ne sare wepeð.
+Su<i>m</i>me swa deor lude remeð. su<i>m</i>me þer g<i>ra</i>ninde
+sikeð. su<i>m</i>me þer reowliche gneȝeð his aȝene&#x200A;tunge.
+Su<i>m</i>me þer wepeð. ⁊ alle heore teres beoð berni<i>n</i>de gleden
+glide<i>n</i>de ouer heore aȝene nebbe. ⁊ swiðe reowliche
+<span class = "linenum">35</span>
+ilome ȝeiȝeð ⁊ ȝeorne bisecheð þat me ham ibureȝe fro<i>m</i> þam uuele
+pinan [.] of þas pinan speked .d<i>aui</i>d. þe halie witeȝe. ⁊ þus
+seið. <b>Misere`re´ nost<i>ri</i> d<i>omi</i>ne quia penas inferni
+sustinere no<i>n</i> possumus.</b> Lauerd haue merci of us forðon þa
+pinen of helle we ham ne maȝen iðolien. [f.&nbsp;17&nbsp;r]
+Seoð&#x200A;þan he him sceawede <span class = "tag">an<i>e</i></span>
+stude
+<span class = "linenum">40</span>
+<span class = "sidenote">
+40. <i>ane</i>] <i>and</i> MS.<br />
+46. <i>wụalde</i> MS.<br />
+53. <i>wẹreðful</i> MS.<br />
+56. <i>þunres</i>] <i>wunres</i> MS.</span>
+i<i>n</i>ne&#x200A;midde warðe helle. ⁊ bi&#x200A;foren þam ilke stude
+were<i>n</i> seofen clusterlokan þar neh ne mihte nan liuiende mon gan
+for þan ufele breðe ⁊ þer wið&#x200A;i<i>n</i>na he him sceawede gan
+`on´ ald mon þ̵ .iiii. deoflen ledden abuten. þa escade paul to mihhal
+hwet þe alde mo<i>n</i> were. þa cweð mihhal heh engel he wes an biscop
+on eoðre liue þe nefre
+<span class = "linenum">45</span>
+nalde c<i>ri</i>stes laȝen lokien ne halden. ofter he <span class =
+"tag">walde</span> an&#x200A;uppon his underlinges mid wohe motien ⁊
+longe dringan þenne he walde salmes singen oðer eani oðer god don.
+Herefter iseh paul hwer .iii. deoflen ledden an meiden swiðe
+unbisorȝeliche<big>;</big> `⁊´ ȝeorne escade to mihhal hwi me heo swa
+ledde. þa cweð mihhal. heo wes an meiden on oðer liue
+<span class = "linenum">50</span>
+þ̵ wel wiste hire licome in alle clenesse. Ah heo nalde nefre nan oðer
+god don. Elmesȝeorn nes heo nefre. ah prud heo wes swiðe ⁊ modi. ⁊
+liȝere ⁊ swikel. ⁊ <span class = "tag">wreðful</span> ⁊ ontful. ⁊ forði
+heo bið wuniende inne þisse pine. Nu bi&#x200A;gon paul to wepen
+wunderliche. ⁊ mihhal heh engel þer weop forð mid him. þa co<i>m</i> ure
+drihten of heueneriche to
+<span class = "linenum">55</span>
+heo<i>m</i> on <span class = "tag"><i>þ</i>unres</span> liche ⁊ þus
+cweð. A hwi wepest þu paul. paul him onswerde. Lauerð ic biwepe þas
+monifolde pine þe ic her in helle iseo. þa cweð ure lauerd. A hwi nalden
+heo witen mine [f.&nbsp;17&nbsp;v] laȝe þe hwile heo weren en eorðe? þa
+seide paul him mildeliche to&#x200A;ȝeines. Louerd nu ic bidde þe ȝef
+þin wille is þ̵ þu heom ȝefe
+<span class = "linenum">60</span>
+reste la hwure þen su<i>n</i>ne dei a þet cume domesdei. þa cweð drihten
+to him. paul wel ic wat hwer ic&#x200A;sceal milcien. Ic heom
+wulle&#x200A;milcien þe weren eft<i>er</i>ward mine milce þa hwile heo
+on liue weren. þa wes s<i>an</i>c<i>t</i>e paul swiðe wa. ⁊ abeh him
+redliche to his lauerdes fet ⁊ on halsien hine gon mid þas ilke weord þe
+ȝe maȝen iheren. Lauerd
+<span class = "linenum">65</span>
+<span class = "pagenum">78</span>
+<a name = "page78" id = "page78"> </a>
+he cweð þa. Nu ic þe bidde for þine kinedome ⁊ for þine engles. ⁊ for
+þine muchele milce. ⁊ for alle þine weorkes. ⁊ for alle þine haleȝen. ⁊
+ec þine icorene. þat þu heom milcie þes þe redþer þ̵ ic to heo<i>m</i>
+com ⁊ reste ȝefe þen sunne&#x200A;dei a þ̵ cume þin heh domes dei. þa
+onswerede him drihten mildere steuene. Aris nu paul aris. Ic ha<i>m</i>
+<span class = "linenum">70</span>
+ȝeue reste al swa þu ibeden hauest fro<i>m</i> non on sat<i>er</i>dei a
+þa cume monedeis lihting. þ̵ efre forð to domes dei. Nu leofe breðre ȝe
+habbeð iherð hwa erest bi won reste þa<i>m</i> forgulte saule. Nu
+bi&#x200A;cum`e´ð hit þerfore to uwilche c<i>ri</i>stene monne mucheles
+þe mare to haliȝen ⁊ to wurðien þe<i>n</i>ne dei þe is icleped
+sunne&#x200A;dei. for of þam deie ure
+<span class = "linenum">75</span>
+lauerd seolf seið. <b>Dies d<i>omi</i>nicus est dies leticie ⁊
+requiei.</b> [f.&nbsp;18&nbsp;r] Sunne&#x200A;dei is dei of blisse ⁊ of
+alle ireste. <b>Non facietur in ea aliquid nisi deum orare manducare ⁊
+bibere cu<i>m</i> pace et leticia.</b> Ne beo in hire naþing iwrat bute
+chirche bisocnie ⁊ beode to criste ⁊ eoten ⁊ dri<i>n</i>ken mid griðe ⁊
+mid
+<span class = "linenum">80</span>
+gledscipe. <b>Sicut dici<i>tur</i>. pax in t<i>er</i>ra. pax in celo.
+pax int<i>er</i> homines.</b> for swa is iset. grið on eorðe. ⁊ grið on
+hefene. ⁊ grið bitwenen uwilc c<i>ri</i>stene mo<i>n</i>ne. eft ure
+lauerd seolf seit. <b>Maledictus h<i>om</i>o qui no<i>n</i> custodit
+sabatum.</b> Amansed beo þe mon þe sunne&#x200A;dei nulle iloken. And
+for&#x200A;þi leofemen uw`i´lc
+<span class = "linenum">85</span>
+sunne dei is to locan al swa ester dei for heo is muneȝing of his halie
+ariste from deðe to liue. ⁊ muneȝeing of þam halie gast þe he sende in
+his apostles on þon dei þe is icleped wit&#x200A;sunne&#x200A;dei. ec we
+understondeð þ̵ on sunne&#x200A;dei drihten cumeð to demene al
+mon&#x200A;cun; we aȝen þene sunne&#x200A;dei swiþeliche wel to wurþien.
+<span class = "linenum">90</span>
+⁊ on alle clenesse to locan. for heo hafð mid hire þreo wurdliche mihte
+þe ȝe iheren maȝen.
+<span class = "sidenote">
+93. <i>ȝeueð ... eorðe</i> added on margin.<br />
+94-5. <i>hem heō rested</i> MS.<ins class = "mycorr" title =
+"separated by anomalous :"> | </ins><i>þa</i>] <i>þ̵a</i> MS.<br />
+99. <i>ferde</i> MS.</span>
+ðet forme mihte is þ̵ heo on eorðe `ȝeueð reste to alle eorðe´ þrelles
+wepmen ⁊ wifmen of heore þrel&#x200A;weorkes. þet oðer mihte is on
+heouene. for þi þa engles <span class = "tag">heo<i>m</i> rested</span>
+mare þe<i>n</i>n on su<i>m</i> oðer dei. þ̵ þridde mihte is þ̵ <span
+class = "tag"><i>þ</i>a</span>
+<span class = "linenum">95</span>
+ermi<i>n</i>g saule habbeð ireste i<i>n</i>ne helle [f.&nbsp;18&nbsp;v]
+of heore muchele pine. Hwa efre þenne ilokie wel þene sunne&#x200A;dei.
+oðer þa oðer halie daȝes þe mon beot in chirche to lokien swa þe
+sunne&#x200A;dei. beo heo dal&#x200A;neominde of heofene riches
+blisse<big>;</big> mid þan <span class = "tag">fedre</span>.
+<span class = "pagenum">79</span>
+<a name = "page79" id = "page79"> </a>
+⁊ mid þan sunne. ⁊ mid þan halie gast abuten ende. ameN.
+<span class = "linenum">100</span>
+<em>Quod ip<i>s</i>e prestare dignetur qui uiuit ⁊ regnat deus.
+p<i>er</i> om<i>ni</i>a secula seculor<i>um</i>. AmeN.</em></p>
+</div>
+
+
+<h4><a name = "chap_XI" id = "chap_XI">
+XI. HIC DICENDUM EST DE PROPHETA</a></h4>
+
+<p class = "mynote">
+“As for piece x.” <i>Described under <a href = "#chap_VIII">VIII, Poema
+Morale</a>.</i></p>
+
+
+<div class = "prose">
+
+<p><span class = "dropcap">[M]</span><b>issus</b>
+<span class = "sidenote">
+4. After <i>erat ṣṭ</i> MS.<br />
+10. <i>for</i>] <i>fro</i> MS.</span>
+<b>est ieremias in puteum ⁊ stetit ibi usq<i>ue</i> ad os. Qui
+cu<i>m</i> aliqu<i>am</i>diu ibi stetisset<big>;</big> debilitatum est
+corp<i>us</i> eius. ⁊ ta<i>n</i>dem dimissis funib<i>us</i> subtractus
+est. Et cu<i>m</i> eor<i>um</i> duriciam. quia debilis <span class =
+"tag">erat</span> sustinere no<i>n</i> posset. allati sunt panni de domo
+regia ⁊</b>
+<span class = "linenum">5</span>
+<b>circumpositi sunt funib<i>us</i> ne [e]or<i>um</i> duricia
+lederetuR.</b> Leofemen we uindeð in halie boc. þ̵. ieremie þe
+p<i>ro</i>ph<i>et</i>e stod in ane putte. ⁊ þ̵ in þe uenne up to his
+muðe ⁊ þa he hefede þer ane hwile istonde. þa bi&#x200A;co<i>m</i> his
+licome swiðe feble. ⁊ me nom rapes ⁊ caste i<i>n</i> to hi<i>m</i> <span
+class = "tag">for</span> to draȝen hine ut of þisse putte.
+<span class = "linenum">10</span>
+Ah his licome wes se swiðe feble<big>;</big> þ̵ he ne mihte noht iþolie
+þe herdnesse of þe rapes. þa sende me claðes ut of þes kinges huse for
+to bi&#x200A;winden þe rapes. þ̵ his licome þe feble wes ne sc`e´olde
+noht wursien. Leofemen þeos ilke weord þe ic habbe her iseit habbeð
+muchele bi tacnu<i>n</i>ge [f.&nbsp;19&nbsp;r] ⁊ god ha beoð to heren
+and muchele
+<span class = "linenum">15</span>
+betere to et halden. Is hit god for to hiheren godes weordes and heom
+athalden? ȝe fuliwis. for ure lauerd godalmihtin seið in þan halie god
+spelle. <b>Beati qui audiunt uerbum dei ⁊ c<i>us</i>todiu<i>n</i>t
+ill<i>u</i>d</b>. Ædie ⁊ blessede beon alle þeo þe ihereð godes weordes
+⁊ heom athaldeð. Nu ȝe habbeð iherd wulc hit is for to iheren godes
+<span class = "linenum">20</span>
+weordes ⁊ heom ethalden. Nu we sculen heow sceawen hwilc hit is
+heo<i>m</i> for to heren ⁊ nawiht for to ethalden. for seint gregori
+seið. <b>Melius est uiam ueritatis non agnoscere<big>;</big> q<i>ua</i>m
+post agnitam retroire.</b> Betre hit is þ̵ mon ne iknawe noht þe wei to
+godalmihtin þe he hine icnawe ⁊ seodðe hine for&#x200A;hoȝie<big>;</big>
+and on oðer
+<span class = "linenum">25</span>
+stude he seið. <b>Qui obturat aures suas ne audiat legem dei<big>;</big>
+orac<i>i</i>o eius erit exec<i>ra</i>bilis.</b> Þe mon þe tuneð his eren
+in halie chirche to&#x200A;ȝeines <span class = "tag">godes</span> laȝe
+and nule noht iheren þe weordes þe of
+<span class = "pagenum">80</span>
+<a name = "page80" id = "page80"> </a>
+<span class = "sidenote">
+28. <i>goḷdes</i> MS.<br />
+34. <i>liggeð</i>] <i>i</i> above <i>ẹ</i> MS.</span>
+him beoð. his beoden beoð aweriede ⁊ unwurðe gode. <b>Puteus est peccati
+p<i>ro</i>funditas. quia q<i>ua</i>m diu stas in luto<big>;</big> tam
+diu
+<span class = "linenum">30</span>
+iaces in mortali peccato.</b> Þes put bitacneð deopnesse of sunne. for
+alse longe alse we liggeð in heueð sunnen<big>;</big> al þa hwile we
+sto[n]deð in þe putte. ⁊ þ̵ in þe uenne up to þe muðe al&#x200A;se þeos
+men doð þe <span class = "tag">liggeð</span> inne eubruche ⁊ ine
+glutenerie ⁊ ine manaðas. ⁊ ineprude. ⁊ ine oðre fule sunnen. ⁊ þ̵ beoð
+riche men [f.&nbsp;19&nbsp;v] alremest
+<span class = "linenum">35</span>
+þe habbeð þas muchele prude i<i>n</i> þis world. þe habbeð fe`i´re
+huses. ⁊ feire hames. ⁊ feire wifes. ⁊ feire children. feire hors ⁊
+feire claþes. heauekes ⁊ hundes. castles ⁊ tunes. her&#x200A;uppon heo
+þench`e´ð muchele mare þen uppo<i>n</i> godalmihtin þe al þis heom haueð
+isend þa þe liggeð i<i>n</i>ne swilc sunne. ⁊ ne þencheð noht for to
+arisen<big>;</big> heo delueð
+<span class = "linenum">40</span>
+deihwamliche heore put deoppre ⁊ deoppre. <b>vnde
+p<i>ro</i>ph<i>et</i>a. No<i>n</i> claudit sup<i>er</i> te puteus os
+suu<i>m</i> nisi clauseris os tuum.</b> þe p<i>ro</i>ph<i>et</i>e seið.
+þ̵ þe put ne tuneð noht lihtliche his muð ouer us bute we tunen ure muð.
+ah ȝif we tuneð ure muð<big>;</big>
+<span class = "sidenote">
+44. <i>we</i>] <i>þe</i> MS.<br />
+46. After <i>haueð</i>, <i>ạḷ</i> MS.<br />
+49. Before <i>grace</i>, <i>ḷụụẹ</i> MS.</span>
+þe<i>n</i>ne do <span class = "tag"><i>w</i>e</span> alse þe mon þe
+delueð ene put feower daȝe`s´ oðer fiue ⁊ þenne
+<span class = "linenum">45</span>
+he <span class = "tag">haueð</span> hine alra le<i>n</i>gest
+idoluen<big>;</big> þenne ualleð he þer&#x200A;inne. þ̵. him brekeð þe
+sweore. þ̵. is þ̵ he ualleð in to helle pine þer neuer eft ne cumeð of
+bote. Ah leofemen godalmihtin haueð isceaweð us wel muchele <span class
+= "tag">g<i>ra</i>ce</span>. þenne he haueð geuen us to beon mud freo.
+þ̵. we maȝe<i>n</i> mid ure muðe bringen us ut of þisse
+putte<big>;</big> þe
+<span class = "linenum">50</span>
+bitacneð þeo deopnesse of sunne. ⁊ þ̵ þurh þreo herde weies þe þus beoð
+ihaten. <b>Cordis contricione. Oris confessione. Operis
+satisfactione.</b> þurð heorte bireusunke . þurh muðes openunge. þurh
+dede wel endinge. <b>Cordis cont<i>ri</i>tione morit<i>ur</i>
+peccatum.</b> [f.&nbsp;20&nbsp;r] <b>oris confessione defertur ad
+tumulum. op<i>er</i>is satisfact<i>i</i>one
+<span class = "linenum">55</span>
+tumulatur in p<i>er</i>petuum.</b> þe[nne] we beoð sari in ure heorte þ̵
+we isuneged habbeð þenne slage we ure sunne; þene we to sunbote cumeð.
+þenne do we bi ure sunne al swa me deað bi þe deade. for eft<i>er</i>þan
+þ̵ þe mon bið dead me leið þene licome in þere þruh. Al swa þu leist
+þine sunne i<i>n</i> þare þruh<big>;</big> hwenne þu
+<span class = "linenum">60</span>
+scrift underuongest of þe sunnen þe þu idon hauest to&#x200A;ȝeines
+godes wille. þenne þu hauest þine su<i>n</i>nen ibet<big>;</big>
+eft<i>er</i> þines scriftes
+<span class = "pagenum">81</span>
+<a name = "page81" id = "page81"> </a>
+wissunge. þenne buriest þu þine su<i>n</i>nen and bringest heom ut of
+þine on walde. <b>P<i>er</i> ieremiam notat<i>u</i>r quilibet peccator
+qui in suo peccato moram facit.</b> Bi ieremie þe p<i>ro</i>ph<i>et</i>e
+we aȝen to understo<i>n</i>den
+<span class = "linenum">65</span>
+ulcne mon sunfulle. þ̵. lið i<i>n</i> heuie sunne ⁊ þurh soðe
+sc<i>ri</i>ft his sunbendes nule slakien. <b>funiculi amaritudines
+penitencie significa<i>n</i>t.</b> Þe rapes þe weren icast to
+him<big>;</big> bitacneð þe herdnesse of scrifte. for nis nan of us se
+strong þe hefde idon þre hef[ed] sunnen þ̵ his licome nere swiðe feble
+er he hefde idreȝen þet
+<span class = "linenum">70</span>
+sc<i>ri</i>ft þe þer to bilimpeð. <b>panni circu<i>m</i>positi
+funib<i>us</i><big>;</big> eccl<i>es</i>ie sac<i>ra</i>menta
+significant. quib<i>us</i> penitencie duricia mitigatur.</b>
+<span class = "sidenote">
+73, 74. MS. defective.<br />
+75. Before <i>halie ureisuns</i>, <i>ạ</i>.</span>
+þas kinges hus bitacneð hali chirch[e. þa] claðes þ̵ weren isende ut of
+þ[es kinges huse] for to binden þe rapes [f.&nbsp;20&nbsp;v]
+mid<big>;</big> bitacnet þe <span class = "tag">halie ureisuns</span> þe
+me singeð in halie ch`i´rche. ⁊ þe halie sac<i>ra</i>me<i>n</i>s
+<span class = "linenum">75</span>
+þe me sacreð in alesnesse of alla sunfulle. Leofemen nu ȝe habbeð iherð
+of þis putte þe bitacni<i>n</i>ge þe ic habbe embe ispeken. ⁊ þe
+bitacninge of þe p<i>ro</i>ph<i>et</i>e. ⁊ þ̵. þe rapes bitacneð. ⁊ hwat
+þa claðes bi&#x200A;tacneð þe þe rapes weren mide biwu<i>n</i>den.
+Ihereð nuðe whulche þinges wunieð in þisse putte. þer wunieð fower
+cunnes
+<span class = "linenum">80</span>
+wurmes inne. þ̵ fordoð nuðe al þeos midelerd. þer wunieð in&#x200A;ne
+faȝe neddren. ⁊ beoreð atter u<i>n</i>der heore tunge. Blake tadden ⁊
+habbeð atter uppon `heore´ heorte. ȝeluwe froggen. ⁊ crabben. Crabbe is
+an manere of fissce in þere sea. þis fis is of swulc cunde. þ̵. euer se
+he mare strengðdeð him to
+<span class = "linenum">85</span>
+sw[i]mminde mid þe watere<big>;</big> se he mare swi<i>m</i>með abac. ⁊
+þe alde crabbe seide to þe ȝu<i>n</i>ge. hwi ne swi<i>m</i>mest þu forð
+warð in þere sea alse oðer fisses doð `⁊´ heo seide. leofe moder swim þu
+foren me ⁊ tech me hu ic scal swi<i>m</i>men forðward ⁊ [heo]
+bi&#x200A;gon to swi<i>m</i>men forðward mid þe streme. ⁊ swam hire
+þer&#x200A;aȝen. þas
+<span class = "linenum">90</span>
+faȝe neddre bitacneð þis faȝe folc þe wuneð i<i>n</i> þisse weor`l´de.
+þe speket alse feire bi&#x200A;foren heore eue<i>n</i>c<i>ri</i>sten`e´
+[f.&nbsp;21&nbsp;r] alse heo heom walde in to heore bosme puten. ⁊ swa
+sone se hi beoð iturnd awey fro<i>m</i> heom<big>;</big> heom
+to&#x200A;twiccheð ⁊ to&#x200A;draȝeð mid ufele weordes. <b>Hii eciam
+sunt doctores ⁊ falsi xp<i>isti</i>ani.</b> Þos men þe þus
+<span class = "linenum">95</span>
+to&#x200A;draȝeð heore euenc<i>ri</i>stene bi&#x200A;hinden heo habbeð
+þe nome of c<i>ri</i>stene ah þah heo beoð c<i>ri</i>stes unwines ⁊ beoð
+monslaȝen for
+<span class = "pagenum">82</span>
+<a name = "page82" id = "page82"> </a>
+heo slaȝeð heore aȝene saule. ⁊ bringeð heon in to þare eche pine of
+helle. þos blaca tadden þ̵ habbeð þ̵ atter uppon heore heorte.
+bi&#x200A;tacneð þes riche men þe habbeð þes mucheles weorldes ehte ⁊ na
+<span class = "linenum">100</span>
+maȝen noht itimien þar&#x200A;of to eten ne to drinken ne na god don
+þer&#x200A;of for þe luue of godalmihtin þe haueð hit heom al geuen.
+<span class = "sidenote">
+103. <i>ḥeorðe</i> MS.<br />
+107. <i>þeos ȝeolowe claþes</i> MS.<br />
+108. <i>iṣ is</i> MS.<br />
+109. <i>lumeð</i>] <i>luuieð</i> MS.<br />
+111. <i>sclode</i> MS.</span>
+ah liggeð þer&#x200A;uppon alse þe tadde deð in þere <span class =
+"tag">eorðe</span> þ̵ neure ne mei itimien to eten hire
+fulle<big>;</big> swa heo is afered leste þeo eorðe hire trukie. þeos
+ilke ehte þe þeos þus ouerliggeð heom turneð to swart
+<span class = "linenum">105</span>
+atter for heo falleð þer&#x200A;þurh in to þer stronge pine þet na mon
+ne mei tellen. <span class = "tag">Þeos ȝeol`e´we</span> [froggen
+bi&#x200A;tacneð þeos wimmen þe claþeð heom mid ȝeoluwe] <span class =
+"tag">claþe</span>. for þe ȝeolewe clað <span class = "tag">is</span>
+þes deofles helfter. þeos wi<i>m</i>men þe þus <span class =
+"tag">lu<i>m</i>eð</span> beoð þes deofles musestoch iclepede. for þenne
+þe mon wule tilden his musestoch he bindeð
+<span class = "linenum">110</span>
+uppon þa swike chese ⁊ bret hine for þon þ̵ he <span class =
+"tag">scolde</span> swote smelle. and þurh þe [f.&nbsp;21&nbsp;v] sweote
+smel of þe chese<big>;</big> he bicherreð monie mus to þe stoke. Alswa
+doð monie of þas wi<i>m</i>men heo smurieð heom mid blanchet þ̵ is þes
+deofles sape ⁊ claþeð heom mid ȝeoluwe claþe þ̵ is þes deofles
+helft<i>er</i>. ⁊ seodðan heo lokieð
+<span class = "linenum">115</span>
+in þe scawere. þ̵ is þes deofles hindene. Þus heo doð for to feiren heom
+seoluen. ⁊ to draȝen lechurs to ham. ah heo fuleð heom soluen
+þer&#x200A;mide. Nu leofemen for godes lufe witeð how wið þes deofles
+musestoch ⁊ witeð eow þet ȝe ne beo noht þe foaȝe neddre. ne þe blake
+tadde. ne þe ȝolewe frogge. þe feder. ⁊ þe sune. ⁊ þe
+<span class = "linenum">120</span>
+halie gast. iscild us þer&#x200A;wið. ⁊ wið alle sunnen a buten
+e<i>n</i>de. <em>per om<i>n</i>ia s<i>e</i>c<i>u</i>la
+s<i>e</i>c<i>u</i>lor<i>um</i>.</em> AmeN.</p>
+
+</div>
+
+
+<h4><a name = "chap_XII" id = "chap_XII">
+XII. SERMONS FOR PALM SUNDAY AND EASTER DAY</a></h4>
+
+<p class = "mynote">
+“Trinity College, Cambridge, B. 14. 52. See [<a href =
+"#chap_VIII">VIII, Poema Morale</a>].”</p>
+
+
+<p class = "headnote"><span class = "headnote">
+Quia Mitis Sum et Humilis Corde</span></p>
+
+<h5 class = "smallcaps">A. Dominica Palmarum</h5>
+
+<div class = "prose">
+
+<p class = "folionum">[f.&nbsp;42&nbsp;v]</p>
+<p><span class = "dropcap">T</span><em>urbe que p<i>re</i>cedebant
+d<i>omi</i>n<i>u</i>m. ⁊ que sequebant<i>ur</i> clamaba<i>nt</i>
+dicentes. osanna filio d<i>aui</i>d<big>;</big>
+b<i>e</i>n<i>e</i>dict<i>us</i> qui uenit i<i>n</i> no<i>m</i>i<i>n</i>e
+d<i>omi</i>ni.</em> It is custume þ̵ ech chirchsocne goð þis dai
+ap<i>ro</i>ce`ssi´on. ⁊ þis wune haueð þe
+<span class = "pagenum">83</span>
+<a name = "page83" id = "page83"> </a>
+biginnigge of þe holie p<i>ro</i>cession. þe ure [f.&nbsp;43&nbsp;r]
+helende makede
+<span class = "linenum">5</span>
+to&#x200A;ward te stede þer he wolde deð þolen. <em><b>E</b>t cu<i>m</i>
+ueniss<i>et</i> bethfage ad monte<i>m</i> o<i>liuarum</i>. Mittens
+[duos] de dis<i>cipulis</i> iussit adduci asina<i>m</i> ⁊ sedit
+sup<i>er</i> eam</em>. Þo þe co<i>m</i> to bethfage Swo hatte þe þrop þe
+p<i>re</i>ste one wunien. bi sides ier<i>usa</i>l<i>e</i>m on þe fot of
+þe dune þe men clepen mu<i>n</i>t oliuete. þo sende tweien of hise
+diciples
+<span class = "linenum">10</span>
+in&#x200A;to þe bureh of ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. ⁊ bed hem bringen á
+wig one te riden. noðer stede. ne palefrei. ne fair mule. ac þeh he
+[were] alre lou<i>er</i>des lou<i>er</i>d. ⁊ alre kingene ki[n]g.
+naþeles he sende aft<i>er</i> þe alre unwurþeste wig one to riden. ⁊ þ̵
+is asse. ⁊ gaf us forbisne of admodnesse on his dede. alse he doð on
+oðre stede on his speche þus
+<span class = "linenum">15</span>
+queðinde. <em><b>D</b>iscite a me<big>;</big> q<i>uia</i> mitis sum ⁊
+humil<i>is</i> cord<i>e</i>.</em> lerneð of me for þ̵ ich am milde ⁊
+admod on herte. ⁊ þo tweien sander bodes ferden ⁊ cudden in þe bureh. þ̵
+þe helende was þider ward. ⁊ funden an asse mid fole. ⁊ ledden hit
+to&#x200A;genes him. ⁊ þe holie apostles leiden he`re´ cloþes
+þer&#x200A;uppe ⁊ ure helende rod þer&#x200A;one<big>;</big>
+<span class = "linenum">20</span>
+into þe holie burh.
+<span class = "sidenote">
+21. <i>folc</i> added in margin in different ink.</span>
+⁊ þ̵ burh`folc´ hihten þe hege strete ⁊ bihe<i>n</i>gen it mid palmes. ⁊
+mid oðre riche wedes. þer he wolde þurh&#x200A;faren to þe holi
+te<i>m</i>ple. ⁊ wenden ut togenes him. ⁊ beren on here honde blostme
+sum palm twig. ⁊ sum boh of oliue alse þe holie boc seið.
+<em><b>O</b>ccurrunt turbe cu<i>m</i> florib<i>us</i> ⁊ palmis redemtori
+o[b]uiam.</em>
+<span class = "linenum">25</span>
+<em>⁊c’.</em> Ðet [f.&nbsp;43&nbsp;v] folc com to&#x200A;genes him.
+mid&#x200A;blostmen. ⁊ mid&#x200A;palmes. ⁊ understoden him mid
+p<i>ro</i>cession. swo me ki[n]g shal. ⁊ þo þe ferden biforen him. ⁊ ðo
+þe after him comen. remden lude stefne þus q<i>ue</i>ðinde.
+<em>[<b>O</b>]sanna f<i>ilio</i> d<i>auid</i> b<i>enedictus</i>
+q<i>ui</i> u<i>enit</i> i<i>n</i> n<i>omine</i> d<i>omini</i>.</em>
+Silof dauiðes bern blesced bie he þe cumeð a godes name.
+<span class = "linenum">30</span>
+⁊ þo children þe were<i>n</i> biforen diden alse þe godspel seið.
+<em><b>P</b>ueri hebreor<i>um</i> <ins class = "edcorr" title =
+"corrected by editor from ‘v{iam} p{ro}’">v<i>estimenta</i>
+p<i>rosternebant</i></ins> ⁊c’</em> Þe children briggeden þe wei biforen
+ure drihten. sume mid here cloðes. ⁊ sume mid boges þe hie breken of þe
+trewes ⁊ swo him brohten in&#x200A;to þe holie te<i>m</i>ple. alse in
+his heorðliche heg settle. Þus makede ure helende his holie
+p<i>ro</i>cession.
+<span class = "linenum">35</span>
+fro betfage to ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. ⁊ elhc cristene man makeð þis
+dai p<i>ro</i>cession fro chirche to chirche. ⁊ eft agen. ⁊ bitocneð þe
+holie p<i>ro</i>cession þe he makede þis dai. ⁊ þ̵ mai ech man
+understonden. þe wot wat bitocneð þese tweie names. betfage. ⁊
+ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. <em><b>B</b>etfage
+int<i>er</i>p<i>re</i>tat<i>ur</i>
+<span class = "pagenum">84</span>
+<a name = "page84" id = "page84"> </a>
+dom<i>us</i> bucce. <i>ue</i>l buccaru<i>m</i> siue maxillar<i>um</i>. ⁊
+signif<i>icat</i></em>
+<span class = "linenum">40</span>
+<em>eccl<i>es</i>ia<i>m</i> in q<i>ua</i> bucce fungu<i>n</i>t<i>ur</i>
+off<i>ici</i>o suo pecc<i>at</i>a <i>con</i>fite<i>n</i>do uenia<i>m</i>
+postula<i>n</i>do. d<i>eu</i>m laudando. Carne<i>m</i> xpi<i>sti</i>
+ma<i>n</i>duca<i>n</i>do. ⁊ sanguine<i>m</i> ei<i>us</i> bib<i>e</i>ndo.
+gr<i>ati</i>as agendo.</em> Betfage is cleped on englisse muðene hus. ⁊
+bitocneð holie chirche. þ̵ men noten inne here muðes wike. þanne hie
+seien
+<span class = "linenum">45</span>
+here sinnes. ⁊ forgiuenesse bidden. ⁊ ure lou<i>er</i>d ih<i>es</i>u
+x<i>r</i>i<i>st</i> herien. ⁊ bruken his fles ⁊ his blod. þ̵ his þe holi
+husel. ⁊ him [f.&nbsp;44&nbsp;r] þanken.
+<em><b>I</b>er<i>usa</i>l<i>e</i>m int<i>er</i>p<i>re</i>tat<i>ur</i>
+uisio pacis ⁊ ite<i>m</i> sig<i>nificat</i> eccl<i>es</i>iam. in
+q<i>ua</i> pax uera uidet<i>ur</i>. du<i>m</i> passio x<i>rist</i>i
+recolit<i>ur</i>. et pacis osc<i>u</i>l<i>u</i>m dat<i>ur</i>.</em>
+Ier<i>usa</i>l<i>e</i>m is cleped soð of sahtnesse.
+<span class = "linenum">50</span>
+⁊ bitocneð holie chirche þer bileffulle men inne beð sehte. þenne
+p<i>re</i>st c<i>ri</i>stes þroweinge minegeð. ⁊ of þe calice
+understondeð tocne of sehtnesse. þ̵ is messe cos. ⁊ þe folc sent. ⁊
+þer&#x200A;mide bitocneð þ̵ ure drihten is þureh þe holie loc wið
+bileffulle men maked sehte. ⁊ þerfore chirche haueð þe tocninge of
+bethphage þenne
+<span class = "linenum">55</span>
+þe p<i>ro</i>ession ut goð of ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. ⁊ eft þenne
+it&#x200A;in cumeð. Nime we þenne geme gif ure p<i>ro</i>cession bi
+maked aft<i>er</i> ure helendes p<i>ro</i>cession. On his
+p<i>ro</i>cession ferde sume biforen him ⁊ makede his weie
+to&#x200A;ward ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. ⁊ sume briggeden þe asse mid
+here cloðes. ⁊ sume mid boges þe hie breken of þe trewes. Ðo þe þe weie
+<span class = "linenum">60</span>
+makeden biforen him. bien folkes lorþeawes. bisshopes ⁊ p<i>re</i>stēs.
+þe mid here wise lore rideð.
+<span class = "sidenote">
+62. <i>maked</i> MS.<br />
+64. <i>hereweldede</i> MS.</span>
+⁊ <span class = "tag">make<i>ð</i></span> godes weie in to mannes
+heorte. Ðo þe briggeden þe asse mid here cloðes. ben þo þe wisseð þe
+folc mid faire forbisne of <span class = "tag">here weldede</span>. Ðo
+þe briggeden þe asse mid þe brokene boges. ben þo þe leren þe folc to
+understonden god noht mid
+<span class = "linenum">65</span>
+wel dede. ac mid wise speche. þo þe aft<i>er</i> hi<i>m</i> comen ben þo
+þe here lif [leden] alse here lorðeawes hem lereð. þo þe bisides weren
+on his riht half. ben þo þe clene lif leden to quemende gode<big>;</big>
+noht for hereworde. þo þe on his lift hond comen ben þo þe clenliche
+liuen [f.&nbsp;44&nbsp;v] noht forto q<i>ue</i>mende gode<big>;</big> ac
+for hereword to haue<i>n</i>. Ðe
+<span class = "linenum">70</span>
+asse þe ure helende uppe set. ben þo forsinegede þe hauen al here þonc
+uppen eorðliche richeise. ⁊ sinne hem is loð to leten. ⁊ unwill[i]che to
+bete. for hem þincheð þ̵ godes hese heuieliche semeð. ⁊ naðeles gif hie
+ful don hie shulen on heuene endelese mede fon.
+<span class = "pagenum">85</span>
+<a name = "page85" id = "page85"> </a>
+Ure lou<i>er</i>d ih<i>es</i>u x<i>r</i>i<i>st</i> þe makede i<i>n</i>to
+ier<i>usa</i>l<i>e</i>m þis dai his holie p<i>ro</i>cession. þe ech
+chirche to&#x200A;dai minegeð. wisse ⁊ fulste us swo to folgen his holi
+eorliche p<i>ro</i>cession þ̵ we mo ben on þe holie p<i>ro</i>cession þe
+he wile maken adomes dai mid hise chosene<big>;</big> fro þe dome
+i<i>n</i> to heuene. <em>Q<i>uod</i> nob<i>is</i> p<i>re</i>stet
+q<i>ui</i> <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘s{e}c{u}la’">s<i>e</i>cla</ins>
+p<i>er</i> o<i>mn</i>ia regnat.</em>
+<span class = "linenum">80</span></p>
+
+</div>
+
+
+<h5 class = "smallcaps">B. In Die Pasche</h5>
+
+<p class = "headnote"><span class = "headnote">
+Panis Angelicus Fit Panis Hominum</span></p>
+
+<div class = "prose">
+<p><span class = "dropcap">H</span><span class = "smallcaps">ec</span>
+<span class = "sidenote">
+86. <i>bidded</i> MS.</span>
+<em>est dies q<i>uam</i> fecit d<i>omi</i>n<i>u</i>s exultem<i>us</i> ⁊
+letem<i>ur</i> in ea.</em> Þis dai haueð ure drihten maked to gladien. ⁊
+to blissen us þonked wurðe him. ⁊ giarked þ̵ holie gestni<i>n</i>ge. þe
+he offe spe`c´ð þus q<i>ue</i>ðinde. <em><b>E</b>cce
+p<i>ra</i>ndiu<i>m</i> meu<i>m</i> paratu<i>m</i>.</em> Mi bord
+<span class = "linenum">85</span>
+is maked. ⁊ us <span class = "tag">bidde<i>ð</i></span> alle
+þer&#x200A;to þus seggende. <em><b>V</b>enite
+p<i>ra</i>ndiu<i>m</i>.</em> Cumeð to borde ⁊ understondeð bred. ac er
+þenne þe holie bord bugen. ⁊ þ̵ bred understonde do we alse þe
+ap<i>ostel</i> bad. seiende þus. <em>P<i>ro</i>bet au<i>tem</i> se
+ip<i>su</i>m h<i>om</i>o. ⁊ sic d<i>e</i> pane illo edat ⁊ d<i>e</i>
+calice bibat.</em> P<i>ro</i>ue ech man him seluen. ⁊ gif he feleð
+<span class = "linenum">90</span>
+þ̵ he is wurðe þer&#x200A;to<big>;</big> þenne understonde he þ̵ husel.
+⁊ drinke of þe calice. þe man hit understo<i>n</i>deð wurðliche þe cumeð
+þerto on bicumeliche wise. ⁊ mid bicumeliche wede. ⁊ on bicumeliche
+time. On bicumeliche wise [f.&nbsp;45&nbsp;r] cumeð þe man þe Erest
+sheweð p<i>re</i>ste his sinnes ⁊ forleteð ⁊ bim<i>ur</i>neð ⁊ nimeð
+þerof god wissinge. ⁊ oðer
+<span class = "linenum">95</span>
+siðe þe holie acxen uppen his heued. ⁊ þe six pinen þe þerto bilien.
+<em>s<i>cilicet</i> vigilias. labores. saccu<i>m</i>. i<i>n</i>edia.
+siti<i>m</i>.</em> þ̵ is wecche ⁊ swinch. harde cloðes. smerte dintes.
+selde eten ⁊ lesse drinken. Þridde siðe palm sunedeies
+p<i>ro</i>cession. feorðe siðes shereðuresdaies absolucio[n] þe liðe þe
+sinne bendes. þe fifte siðe crepe to cruche on
+<span class = "linenum">100</span>
+lange fridai[.] sixte siðe on ester euen gon abuten þe fantston. þe
+bitocneð þe holie sepulc<i>re</i>. ⁊ þe seueðe siðe þ̵ holie bord bugen
+⁊ þ̵ bred bruken. bicumeliche wede ben tweire kinne. lichamliche ⁊
+gostliche. þe lichamliche wedes ben manie kinnes. ac of hem ne speke ich
+noht ac do of þe gostliche. þe ben ec fele kinnes. ⁊ alle hie bien
+<span class = "linenum">105</span>
+faire hi<i>m</i> þe þe husel underfoð. ac two þer&#x200A;offe ben swiche
+þ̵ no man ne mai under&#x200A;fo. him selue<i>n</i> to hele bute he haue
+here oðer on him. þe
+<span class = "pagenum">86</span>
+<a name = "page86" id = "page86"> </a>
+ben þus clepede. <em><b>V</b>estis innoce<i>n</i>cie. <b>V</b>estis
+m<i>isericord</i>ie.</em> an is loðlesnesse oðe`r´ sinbote.
+<em><b>V</b>estis innocencie restituit<i>ur</i> in baptismo dicente
+sac<i>er</i>dote. [A]ccipe ueste<i>m</i> ca<i>n</i>dida<i>m</i> ⁊</em>
+<span class = "linenum">110</span>
+<em>i<i>m</i>mac<i>u</i>lata<i>m</i>.</em> loðlesnesse understondeð þe
+man at his folcni<i>n</i>ge. ⁊ þ̵ bitocneð þe c<i>ri</i>sme cloð. þe þe
+p<i>re</i>st bi&#x200A;windeð þ̵ child mide. ⁊ þus seið. Underfo shrud
+wit ⁊ clene. þis shrud haueð ech man on him aft<i>er</i> his
+fulcni<i>n</i>ge. alle þe wile þe he hi<i>m</i> beregeð þ̵ he ne do ne
+ne q<i>ue</i>ðe. ne ne ðenche no þing for þat he bie unwurðere
+gode<big>;</big>
+<span class = "linenum">115</span>
+[f.&nbsp;45&nbsp;v] ne loðere men<big>;</big> þe iuele is soule. Þis
+wede is wel bicumeliche ⁊ biheue ech man to hauen þenne he husel
+underfoð. Ðet oðer gostliche shrud ich embe spece<big>;</big> is
+mildhertnesse. þe is nemed ec<big>;</big> armhertnesse armheorted is þe
+man. þe swiðere reoweð his sinne. ⁊ he he<i>m</i> for&#x200A;let ⁊ bet.
+⁊ milce bit. alse ure drihte<i>n</i> bad seien þus.
+<span class = "linenum">120</span>
+<em><b>M</b>iserere a<i>n</i>i<i>m</i>e tue place<i>n</i>s
+d<i>e</i>o.</em> haue reoðe of þin ogen sovle. þenne likeste gode.
+Mildheorted beð þe man þe reouð his nehgebures unselðe. ⁊ likeð here
+alre selðe ⁊ ofþinð sore wrecche mannes wanrede. ⁊ freureð hem mid his
+wel dede.
+<span class = "sidenote">
+125. <i>þise</i>] <i>þis</i> MS.</span>
+No ma<i>n</i> þe sineged haueð ne mai wið&#x200A;uten <span class =
+"tag">þis<i>e</i></span> wedes holi husel u<i>n</i>derfon<big>;</big>
+bute to eche harme
+<span class = "linenum">125</span>
+his soule ⁊ lichame ⁊ ech ma<i>n</i> þe hit u<i>n</i>derfoð
+wið&#x200A;uten eiðer þese wedes shal ben shameliche driuen ut of þis
+holi gestni<i>n</i>ge. ⁊ bu<i>n</i>den togedere his honden. ⁊ his fet. ⁊
+worpen i<i>n</i> to þe ateliche pit of helle bi ure drihtenes word þe
+seið to swiche men. <em><b>A</b>mice q<i>uo</i>m<i>odo</i> huc
+i<i>n</i>t<i>ra</i>sti n<i>on</i> h<i>abe</i>ns ueste<i>m</i>
+nupciale<i>m</i>.</em> ⁊c hwu come þu ider
+<span class = "linenum">130</span>
+in mid u<i>n</i>bicumliche weden. þis dai is bicumelich time husel to
+u<i>n</i>derfon. <em>Q<i>ui</i>a h<i>ec</i> dies q<i>uam</i>
+fec<i>it</i> d<i>omi</i>n<i>us</i>. n<i>on</i> q<i>uod</i> mag<i>is</i>
+ha<i>n</i>c q<i>uam</i> alias. s<i>ed</i> q<i>uia</i> maiora q<i>uam</i>
+<i>i</i>n aliis á morte resurge<i>n</i>do. ⁊ nos á morte
+resuscitando.</em> for þ̵ þis makede ure drihte<i>n</i> þe makede alle
+oðre. ac he kidde oðerluker his mihte.
+<span class = "linenum">135</span>
+⁊ ma<i>n</i>kin more milce dide on þis dai<big>;</big> þanne on ani
+oðre. Ðo he aros of deaðe [⁊] rerde us mid hi<i>m</i>. <em><b>V</b>nde
+exultem<i>us</i> ⁊ letem<i>ur</i> i<i>n</i> ea.</em> he us fette ut of
+helle wowe. ⁊ þer&#x200A;mide us gledede. ⁊ gif we hi<i>m</i> folgieð he
+gifð us heuene wele ⁊ þer&#x200A;mide. us blisseð to dai þonked. wurðe
+hi<i>m</i>. for&#x200A;þi þis dai is cleped est<i>re</i>ne dai. þ̵ is
+aristes dai. for
+<span class = "linenum">140</span>
+þ̵ þe he þis dai aros of deaðe. ⁊ we alle don<big>;</big>
+[f.&nbsp;46&nbsp;r] þanne we holi husel unde`r´nimen. gif we ben þe[r]
+togenes on clene liflode. ⁊ on
+<span class = "pagenum">87</span>
+<a name = "page87" id = "page87"> </a>
+rihte leue. ⁊ wið alle men sehte. Ure lou<i>er</i>d þe us bit to þis
+gestni<i>n</i>ge. ⁊ bri<i>n</i>ge us to `his´ holi fleis ⁊ to his holi
+blod ⁊ leue us he<i>m</i> to bruken. ⁊ þus q<i>ue</i>dinde.
+<em><b>A</b>ccipite ⁊ co<i>m</i>medite ex h<i>oc</i> o<i>mne</i>s</em>
+<span class = "linenum">145</span>
+<em>h<i>ic</i> <i>est</i> e<i>nim</i> c<i>alix</i> s<i>anguinis</i>
+m<i>ei</i> n<i>ovi</i>.</em> ⁊ c’ Understondeð þis ⁊ brukeð it alle. for
+it is mi lichame þe giu shal alle lesen. he bet us ec his holi blod þe
+shal ben shad giu to lesende ⁊ seið þ̵ þese two þing bien ure bileue.
+<em><b>C</b>aro mea u<i>er</i>e <i>est</i> cib<i>us</i> ⁊ sanguis
+m<i>eu</i>s u<i>er</i>e <i>est</i> pot<i>us</i>.</em> Mi fleis is wis
+mete. ⁊ mi blod iwis dri<i>n</i>ke ⁊ aft<i>er</i> þ̵
+<span class = "linenum">150</span>
+he seið. <em><b>N</b>isi ma<i>n</i>ducau<i>er</i>itis carne<i>m</i>
+filii h<i>ominis</i> ⁊ b<i>iberitis</i> e<i>ius</i> s<i>anguinem</i>
+n<i>on</i> h<i>abebitis</i> u<i>itam</i> i<i>n</i> uob<i>is</i>.</em> Ne
+muge haue<i>n</i> no lif on giu bute ge liue<i>n</i> bi mi fleis ⁊ bi mi
+blod. þ̵ husel þe ge understonden<big>;</big> is his holi fleis ⁊ his
+blod. Erest it beð ouelete ⁊ win. ⁊ þureh þe holi word þe ure helende
+hi<i>m</i> self seide mid his holi
+<span class = "linenum">155</span>
+muð<big>;</big> ⁊ eft<i>er</i> hi<i>m</i> p<i>re</i>st he<i>m</i> seið
+atte swimesse t<i>ur</i>neð þe bred to fleis ⁊ þe win to blod.
+<em><b>S</b>et in carne remanet forma color ⁊ sapor.</em> ac on þe holi
+fleis bileueð þe shap ⁊ hiu. ⁊ smul of ouelete. ⁊ on þe holi blod héw ⁊
+smul of win. More mihte doð ure helende þenne þe holi word þe he þurh
+his muð spec. þanne he giueð ma<i>n</i>nes cuinde.
+<span class = "linenum">160</span>
+[his fleis ⁊ his blod.] ⁊ Naþeles þanne man eteð ⁊ drinkeð þureh þe
+lichames cunde þ̵ bred wurð to fleis. ⁊ þe drinke to blod. for þi mai
+godes word t<i>ur</i>nen þe ouelete to fleis. ⁊ þ̵ win to blod. ⁊ swo
+doð. ⁊ þ̵ is þe felefolde heste. þe is alre hestene heste þ̵ alle
+c<i>ri</i>stene men agen to dai to note<i>n</i>. for þ̵ þis dai is
+cleped estre dai
+<span class = "linenum">165</span>
+þ̵ is estene da[i]. ⁊ te este is husel. ⁊ no man ne mai seien
+husel<big>;</big> wu god it is. <em><b>Q</b><i>ui</i>a <i>est</i>
+p<i>re</i>ciu<i>m</i> mu<i>n</i>di.</em> for it is wurð al þe wereld. ⁊
+bet<i>er</i>e þene [f.&nbsp;46&nbsp;v] al þe wereld. þis is þe holi
+manne þe ure driht<i>en</i> sende alse snow sleðrende alse þe
+p<i>ro</i>ph<i>et</i>e seið. <em><b>P</b>luit ill<i>is</i> ma<i>n</i>na
+ad ma<i>n</i>duca<i>n</i>d<i>um</i> ⁊ pane<i>m</i> celi dedit eis.</em>
+<span class = "linenum">170</span>
+<em>[P]ane<i>m</i> ang<i>e</i>lor<i>um</i> ma<i>n</i>ducau<i>it</i>
+h<i>om</i>o.</em> he let he<i>m</i> reine ma<i>n</i>ne to
+bi&#x200A;liue. ⁊ gef he<i>m</i> bred of heuene. ⁊ men ete<i>n</i>
+englene [bred]. <em><b>M</b>anna
+i<i>n</i>t<i>er</i>p<i>re</i>tat<i>ur</i>. q<i>ui</i>d <i>est</i>
+h<i>oc</i>?</em> Manne bitocneð wat is tis<big>;</big> ⁊ þo ure
+drihte<i>n</i> sende þis mete fro heuene þe israelisse folke<big>;</big>
+it warð on eches muð wat mete se he mest luuede. ⁊ bitocneð holi
+<span class = "linenum">175</span>
+husel<big>;</big> þe ech c<i>ri</i>steman understont nuðe. þe is þe
+ma<i>n</i>ne hegeste sweteste este þe is of sinne clensed. oðer bigunne
+to clensende. ⁊ alre bit<i>er</i>e bit<i>er</i>est eches mannes soule þe
+ne haueð alle michele sinnes
+<span class = "pagenum">88</span>
+<a name = "page88" id = "page88"> </a>
+forleten. ⁊ bet.
+<span class = "sidenote">
+179. <i>þe</i>] <i>þa</i> MS.<br />
+189. <i>driste</i>] <i>d</i> corr. out of <i>e</i>.</span>
+oðer bigunnen alse <span class = "tag">þ<i>e</i></span> ap<i>ostel</i>
+seið. <em><b>Q</b><i>ui</i> ma<i>n</i>ducat c<i>orpus</i> d<i>omini</i>
+⁊ b<i>ibit</i> ⁊c.</em> Ech þe understandeð þ̵ holi husel
+<span class = "linenum">180</span>
+unwurðliche he understant hi<i>m</i> seluen eche pine. ⁊ endelese wowe.
+Nime we nu geme ure ech agen hi<i>m</i> seluen. gif we bien cumen on
+bicumeliche wise. þ̵ is to soð shrifte. to hol[i] axen a palm
+sunedai<big>;</big> to p<i>ro</i>cession. a shereðursdai to absoluciun.
+a langefridai to holi c<i>ru</i>che. an ester euen to p<i>ro</i>cession.
+⁊ gif we ben cumene mid
+<span class = "linenum">185</span>
+bicumeliche wede. of lodlesnesse þ̵ is clensinge. swo þ̵ we hauen ure
+sinnes forleten. ⁊ bi shriftes wissenge bet. oðer bigu<i>n</i>nen to
+beten. ⁊ milce bidden. þanne muge we bicumeliche to godes
+bord<big>;</big> bugen. ⁊ his bode wurðliche bruken. ⁊ þureh þe holi
+este cumen to <span class = "tag">driste</span>. <em>Quod nobis prestet
+qui hodie surrex<i>it</i> ⁊ uiuit c<i>um</i> deo p<i>at</i>re
+<span class = "linenum">190</span>
+in unitate sp<i>iritu</i>s s<i>an</i>c<i>t</i>i.</em></p>
+
+</div>
+
+
+<h4><a name = "chap_XIII" id = "chap_XIII">
+XIII. VICES AND VIRTUES</a></h4>
+
+<p class = "mynote">
+“Stowe 34, British Museum: of the early part of the thirteenth century;
+written on vellum, 223 × 160 mm., by three scribes, with numerous
+corrections by at least three other hands.”</p>
+
+<h5 class = "smallcaps">
+<a name = "chap_XIII_a" id = "chap_XIII_a">
+A. The Ark of Holy Church</a></h5>
+
+<div class = "prose">
+
+<p class = "folionum">[f.&nbsp;14&nbsp;v]</p>
+<p><span class = "dropcap">Ð</span>e gastliche hierdes ðe scule<i>n</i>
+boðe loki<i>n</i> ⁊ stiere<i>n</i>. ðo ðe bieð i<i>n</i> ðare
+woreld<big>;</big> ⁊ ec `ðo´ ðe bieð ute. hie folȝið noe ðane gode
+stieres&#x200A;ma<i>n</i>n ðe god<i>e</i> was swiðe lief. ⁊ ȝecweme. For
+ðare muchele hersumnesse ðe he maniȝe wi<i>n</i>tre swanc. ær he `ða´
+arche mihte habbe<i>n</i> ȝemaked. ⁊ seððen hie swa stierd<i>e</i> on ðe
+muchele
+<span class = "linenum">5</span>
+wilde flode. ðe ouerȝiede all midde<i>n</i>eard. mang stro<i>n</i>ge
+wi<i>n</i>des ⁊ stormes ðat he ðarof ne forleas naþing. ðe godd
+hi<i>m</i> hadde betaht to liue ⁊ to lo<i>n</i>de to
+bri<i>n</i>ge<i>n</i>.
+<span class = "sidenote">
+8. <!-- inconsistent xiii for XIII --> <i>gastliche</i>] <i>e</i> above
+erasure.<br />
+14. <i>lokieð</i> MS.<br />
+19. <i>gewer</i>] <i>w</i> above <i>ụ̇</i>.
+<span class = "mynote">Body text has <i>ȝewer</i>.</span><br />
+<i>rad</i>] <i>d</i> above erasure.<br />
+21. <i>seid</i> MS.</span>
+Swa scule ða <span class = "tag">gastlich`e´</span>
+stieres&#x200A;me<i>n</i>n. `steren´ ða arche of ðe hali cherche ðat hie
+ðarof ne for&#x200A;liesen ne lichame ne saule. For none wi<i>n</i>de of
+ma<i>n</i>nliche fandi<i>n</i>ge. [f.&nbsp;15&nbsp;r]
+<span class = "linenum">10</span>
+Ne for none storme of dieuliche fandi<i>n</i>ge. ⁊ eft on faire wedere
+ne bien hie naht to sikere. forðan swo maniȝe litle dropes of maniȝes
+ke<i>n</i>nes ȝemeleastes mihte<i>n</i> cume<i>n</i> in to ðe saule bote
+ðat hie mihte<i>n</i> sinke<i>n</i>. mid alle hire biȝeates. Ac <span
+class = "tag">lokie<i>n</i></span> hie alle ðe wið&#x200A;i<i>n</i>nen
+scipes borde wuniȝeð. þ̵ hie bie<i>n</i> hersum. ⁊ leðebeiȝe here
+stieres ma<i>n</i>ne.
+<span class = "linenum">15</span>
+swa swa hie willeð cume<i>n</i> to ðe liuiende land<i>e</i> mid saule ⁊
+mid
+<span class = "pagenum">89</span>
+<a name = "page89" id = "page89"> </a>
+lichame. And hlesteð hwat ðe hlauerd seið. ðe ðat scip auh to ðe
+stieresma<i>n</i>ne<i>n</i> ⁊ to alle ðe ðar inne wuniȝeð.
+<em>Q<i>ui</i> uos audit me audit</em>. Se ðe <span class =
+"tag">ȝe`w´er</span> <span class = "tag">ra`d´</span> hlest he seið. he
+hlest me selue<i>n</i>. ⁊ se ðe ȝew forsakþ ⁊ ȝewere lare he forsakþ
+fullȝewiss me seluen. Þis he
+<span class = "linenum">20</span>
+<span class = "tag">sei<i>ð</i></span> to ða
+stieresma<i>n</i>ne<i>n</i>. On michele hahte we fareð alle ðe fareð
+<em>i<i>n</i> h<i>oc</i> mare magnu<i>m</i></em>. on ðessere michele sea
+of ðare bitere woreld. Of ure stieresma<i>n</i> is ȝewriten
+<em>Asce<i>n</i>du<i>n</i>t usq<i>ue</i> ad celos. ⁊
+desce<i>n</i>du<i>nt</i> usq<i>ue</i> ad abissos</em>. Hie stieð up to
+heuene mid here gastliche þohtes for to sceawi<i>n</i> ðe michele merhðe
+of heuene riche.
+<span class = "linenum">25</span>
+for to sceawi<i>n</i> ðe wi<i>n</i>des ⁊ ðe euele stormes. ðe cumeð of
+deules blastes ⁊ for us te warni<i>n</i> þ̵ ure ropes ne
+to&#x200A;breke<i>n</i>. ðe bieð i&#x200A;broide<i>n</i> mid þrie
+strænges. Of rihte ileaue. ⁊ of faste hope te god<i>e</i>. And of ðare
+soðe luue ðe is ihote<i>n</i> carite ðe Crist mæst luueð.
+<span class = "sidenote">
+30. <i>nielnesse</i>] on margin <i>abissos</i>.<br />
+35. <i>tobrekd</i> MS.: in lower margin, qui cu<i>m</i> in forma dei
+e`s´set no<i>n</i> rapina<i>m</i> arbit<i>ra</i>tus <i>est</i> semet.<br
+/>
+42. <i>Ȝif</i>] <i>ȝ</i> corr. out of <i>G</i>.<br />
+44. <i>bowes</i>] <i>w</i> corr. out of <i>u</i>.</span>
+Eft hit seið ðat hie stikð niðer i<i>n</i> to <span class =
+"tag">nielnesse</span> mid here ðohtes. for us eft to
+<span class = "linenum">30</span>
+warni<i>n</i> wið ðo stanroches of ðe hard<i>e</i> hierte ðe næure ne
+wile nexi<i>n</i>. for none wat<i>er</i>e of wisdome. Ac ȝif ðar
+cu<i>m</i>þ scip to hit tobrekð. Alswo doð ðat unwise ma<i>n</i>n ðe
+cu<i>m</i>þ to ðan unbiliefde ma<i>n</i>ne ðe ne wile ne ne mai godes
+lare understa<i>n</i>de<i>n</i> for his h<i>er</i>te hardnesse[.] he
+<span class = "tag">tobrek<i>ð</i></span> ȝif he ani god wille hafð.
+forðan he hert his gode wille
+<span class = "linenum">35</span>
+⁊ hie tobrecþ. [f.&nbsp;15&nbsp;v] mid þelliche wordes. Hwat dest
+þu<big>;</big> he seið ðu dalst al ðat tu hafst. Wile ðu hleste<i>n</i>.
+spelleres. ⁊ pr`i´estes. ⁊ munekes. ⁊ þese hadede ma<i>n</i>ne<i>n</i>.
+Ne scalt ðu næure habben god<big>;</big> Hie wolde<i>n</i> for`i´swelȝen
+all ðe woreld ȝif hie mihte<i>n</i>. be trewe ma<i>n</i>n ⁊ halt
+ti<i>n</i> god. þu finst feawe ðe wile ȝiue<i>n</i> ðe ani þi<i>n</i>g.
+bute
+<span class = "linenum">40</span>
+hie wite<i>n</i> hwarfore. Ðe unware ma<i>n</i>n ðe ðis ȝeherð. ðingþ
+ðat he seið hi<i>m</i> god rad. <span class = "tag">Ȝif</span> he arrer
+dede litel te gode. ðar after he doð michel`e´ lasse. ⁊ swo he forfarð.
+for ðan ðe he his priestes lare ne his ræd lesten ne folȝin ne wile
+Carite sprat his <span class = "tag">bowes</span> o<i>n</i> bræde ⁊
+o<i>n</i> le<i>n</i>gðe swiðe ferr. Hie me haueð ido<i>n</i>
+speke<i>n</i>. forðer ðane ic
+<span class = "linenum">45</span>
+hadde ȝeþouht. Ac nu ic wile wænden to ðe hali mihtes al&#x200A;swo ich
+ær hadde iȝu<i>n</i>nen be god<i>e</i>s fultume. Ac me þincþ ðat tu
+lokest aweiward ⁊ heuiliche latst. And hit is me to muchel iswinch ðar
+<span class = "pagenum">90</span>
+<a name = "page90" id = "page90"> </a>
+embe to þe<i>n</i>nke<i>n</i> oðer to speke<i>n</i>, bute ȝif ðu woldest
+mid god wille ðar&#x200A;to lheste<i>n</i>. ⁊ hes understande<i>n</i>.
+<span class = "linenum">50</span></p>
+
+
+<h5><b>Hu andswereð ðe saule ⁊ seið&nbsp;:</b></h5>
+
+<p><span class = "dropcap">I</span>ch
+<span class = "sidenote">
+54. <i>tæche</i>] <i>c</i> corr. out of <i>s</i>.</span>
+ðe bidde for ðan ilche hlauerd ðe ðe iscop me to helpe. ðat alswo ðu
+hauest ȝegu<i>n</i>ne<i>n</i> ⁊ ðane gru<i>n</i>dwall ileid. Of ðese
+hali mihtes ðat tu hes forð&#x200A;bri<i>n</i>ge ⁊ me hes <span class =
+"tag">tæche</span>. forðan hie bieð me swiðe unbecnawe for ðe maniȝe
+unðeawes ðe ic mid me to longe
+<span class = "linenum">55</span>
+habbe ihafd. Ac nu ic hes wile lete<i>n</i>. ⁊ mid godes fultume of
+he<i>m</i> ȝeswike<i>n</i>. And mi<i>n</i> ȝeþanc to ðine lore
+healde<i>n</i>. For ðare hali mihte ðe cariteð is icleped ic ðe beseche
+⁊ bidde ðat tu ðese halwe<i>n</i>de lore o<i>n</i> write sette. for ðan
+ic am michel þe<i>n</i>chi<i>n</i>d<i>e</i> ðar hwile ðe ic o<i>n</i>
+ðese wrecche lichame am wuniende. ⁊ ofte forȝete ðat me god<big>;</big>
+wære
+<span class = "linenum">60</span>
+te healde<i>n</i>. and ec sum oðer saule hit wile helpe<i>n</i>.</p>
+
+
+<h5><span class = "folionum">f. 16 r]</span>
+<b>Hu andswereð scadwisnesse. ⁊ þus seið.</b></h5>
+
+<p><span class = "dropcap">Ð</span>as
+<span class = "sidenote">
+67. <i>seid</i> MS.<br />
+71. <i>wid</i> MS.</span>
+þe me þincþ þu wilt godes lore bliðeliche understonden. ⁊
+lierni<i>n</i>. ⁊ ðat me likeð swiðe wel. forði ðat hit seið on ðe hali
+godspelle. <em>Q<i>ui</i> <i>est</i> ex deo uerba dei audit.</em> Se ðe
+is of god<i>e</i> he
+<span class = "linenum">65</span>
+harkeð bleðeliche godes wordes. Nu me cu<i>m</i>þ on iþanke an forbisne.
+þe <em>sa<i>n</i>ct<i>us</i> Gregori<i>us</i></em> us <span class =
+"tag">sei<i>ð</i></span>&nbsp;: <em>Q<i>ui</i> uirtutes sine humilitate
+<i>con</i>gregat q<i>ua</i>si i<i>n</i> ue<i>n</i>to puluere<i>m</i>
+portat.</em> Se ðe gadereð mihtes wiðute<i>n</i> eadmodnesse he seið. he
+is ilich ðo ma<i>n</i>ne ðe berð dust amideward<i>e</i> ðe wi<i>n</i>de.
+For ði me þingþ þ̵ is wisdo<i>m</i> ðat we
+<span class = "linenum">70</span>
+alre ðinge arst speken of ðessere hali mihte <span class =
+"tag">wi<i>ð</i></span>&#x200A;uten hwam no<i>n</i> ne mai bie<i>n</i>
+wið&#x200A;healde<i>n</i> te none freme ne te none gode.</p>
+
+
+
+<h5><a name = "chap_XIII_b" id = "chap_XIII_b">
+B.</a><br />
+<span class = "folionum">f. 47 r]</span>
+<b>Of teares.</b></h5>
+
+<p><span class = "dropcap">W</span>ite
+<span class = "sidenote">
+73. <i>speked</i> MS.<br />
+74. <i>inede</i>] <i>n</i> corr. out of <i>h</i>.<br />
+80. <i>is</i> corr. out of <i>þ</i>.</span>
+ðu to soðe ðat þese teares ðe we embe <span class =
+"tag">speke<i>ð</i></span> hie bieð iwis godes ȝiue. ⁊ swiðe niedfulle
+to ðan <span class = "tag">inede</span> þat iherd sculen [bien] of gode.
+Of hem sade ðe p<i>ro</i>phete&nbsp;: <em>Fuerunt m<i>ihi</i></em>
+<span class = "linenum">75</span>
+<em>lacrime me[e] panes die ac nocte.</em> Mine teares he sade me
+<span class = "pagenum">91</span>
+<a name = "page91" id = "page91"> </a>
+waren bred daiȝ ⁊ niht swa gode hie þouhten. Of oþres kennes teares he
+sade&nbsp;: <em>Lac<i>ri</i>mis meis stratu<i>m</i> meum
+rigabo&nbsp;:</em> Ich scal watrien min bedd mid mine teares. Ðies bedd
+tacneð þe <em><i>con</i>sciencia</em>. þat <span class = "tag">is</span>
+þat inȝied wiðinnen. Þar ðe gode sawle
+<span class = "linenum">80</span>
+haueð hire reste<big>;</big> þar haueð se eule sawle hire pine. For þi
+he sade þat he wolde mid teares wascen þat inȝied þar of ðe his herte
+him wreiȝede. Ne finde we nawher þat godd wernde ani þing ðe ani
+ma<i>n</i>n mid teares him besouhte. Godd sante to Ezechie þe kinge be
+his p<i>ro</i>phete. ⁊ sade&nbsp;: <em>Dispone domui tue quia morieris ⁊
+tu</em>
+<span class = "linenum">85</span>
+<em>⁊ non uiues.</em> Becweð þine [f.&nbsp;47&nbsp;v] cwide he sade. for
+ðan þu scalt bien dead. ⁊ naht ne scalt tu libben. Ðe king warð sari.
+<span class = "sidenote">
+88. <i>lað</i>] <i>ð</i> corr. out of&nbsp;<i>d</i>.<br />
+89. <i>þat</i> on an erasure.<br />
+97. <i>god</i>] MS. <i>gode</i>, with <i>e</i> partly erased.<br />
+102. <i>ȝif</i>] <i>Gif</i> MS.</span>
+alswa richeise is <span class = "tag">lað</span> to laten ⁊ swiðe lef to
+libben. He wante þo to ðe wauȝe ⁊ dede <span class = "tag">þat</span>
+betste. `a´ hlauerd godd sade he þench nu ðat ich ðe habbe ȝe luued. ⁊
+for þine luue bliðeliche idon. ⁊ ȝif me ȝiet
+<span class = "linenum">90</span>
+a litel ferst for þine godnesse. Ðies was god inȝied. þ̵ he mihte his
+gode dade forðsceawin þa þe he niede hadde. For þi him ȝeherde godd ⁊
+sade to is <i>pro</i>phete ðe was ham ward. Wand aȝean cwað he ⁊ sai to
+þe kinge. <em>Vidi lacrimam tua<i>m</i>.</em> Ich iseih cwað he þine
+tear. ⁊ ich iherde þine bene. Þu scalt ȝiet libben fiftene ȝear.
+<span class = "linenum">95</span>
+Swa michel ich habbe ieiht þi lif. Ðanne ðu on michele niede gode wilt
+beseken þanne is ðe wel <span class = "tag">god</span> þ̵ þu muȝe
+forðdraȝen sume gode dade. þin hierte bieð ðe gladdere. ⁊ ðe sikerliker
+ðu miht bidden. Segge we nu forð mid þe p<i>ro</i>phete <em>Ciba nos
+pane lacrimar<i>um</i>.</em> Hlauerd fed us mid ðo breade of swete
+teares. ⁊ <em>potu<i>m</i> da nobis
+<span class = "linenum">100</span>
+in lacrimis in me<i>n</i>sura.</em> ⁊ ȝif us drinken of oðreskennes
+teares ⁊ ðat mid imete. Ðat ich wile þat ðu wel be iwarned. <span class
+= "tag"><i>ȝ</i>if</span> godd ðe ȝifð þese swete teares þat non win in
+ðare world nis swa swete. ⁊ alswa alswa man to michel mai drinken of
+ðare wine alswa mai ðe mann to michel wepen. þeih hie swete bien. ⁊ for
+ði þe is god
+<span class = "linenum">105</span>
+þ̵ þu beseke at gode one mihte. ðe hatte <em>discrecio</em>. þat is
+[f.&nbsp;48&nbsp;r] sckelewisnesse.</p>
+
+
+<p><span class = "dropcap">H</span>ie
+<span class = "sidenote">
+115. <i>herborȝin</i>] <i>ȝ</i> on erasure.<br />
+118. <i>eldest</i>] hole in MS.<br />
+121. <i>ði</i> on erasure.</span>
+is swiðe beheue mang alle ðe oðre mihtes. Ðis ðe hali faderes seggeð Hie
+is moder of alle ðe oðre mihtes. ðar ðe
+<span class = "pagenum">92</span>
+<a name = "page92" id = "page92"> </a>
+he rixið ne mai naure man forfaren. þe hire wile rixin ⁊ folȝin. Hit
+<span class = "linenum">110</span>
+seið <em>in uitas patru<i>m</i></em>. ðat at sume sal waren ðe hali
+faderes to&#x200A;gedere igadered. ⁊ waren spekinde betwen hem on
+`h´williche wise me mihte rihtist ⁊ sikerest to gode cumen. Sum sade
+þurh fasten. sum þurh wacche<i>n</i>. sum ðurh bede. sum sade þurh
+hersumnesse. sum sade ðurh annesse. sum sade ðurh <span class =
+"tag">herborȝin</span>
+<span class = "linenum">115</span>
+wrecche me<i>n</i>n. ⁊ feden ⁊ screden. Sum sade ðurh seke me<i>n</i>n
+to lokin. ⁊ on manieskennes wisen hie namden after ðan þe þat hali
+goddspell seið. Ða sade on of ða <span class = "tag">eldes[t]</span> ⁊
+on of ða wisest. Ðurh alle ðesen we habbeð iseȝen ⁊ iherd swiðe maniȝe
+ȝeborȝen. ⁊ manie of alle ðesen inamde mihten forfaren for þi ðat hem
+trukede
+<span class = "linenum">120</span>
+<em>discrecio</em>. þat is scadwisnesse and skele. For <span class =
+"tag">ði</span> sume deden michel mare þan hie mihtin wel andin Sume
+deden to litel. Sume deden euele. ⁊ wenden wel don. Sume wel
+a&#x200A;gunnen ⁊ euele andeden. Ac naure ne ȝeseiȝe we manne þat hadde
+þese hali mihte mid him þat he aure misferde[.] beȝete se ðe muge.
+<span class = "linenum">125</span></p>
+
+<p><span class = "dropcap">P</span>erseuerancia
+<span class = "sidenote">
+128. <i>ihoten</i>] <i>io</i> corr. by erasure.<br />
+129. Before <i>ðe</i>, <i>ðe</i> erased.
+<span class = "mynote">
+The word <i>ðe</i> occurs twice in line 129.</span><br />
+132. On margin <i>Ew</i>angelista in red.<br />
+133. <i>ðurȝ</i>] <i>durȝ</i> MS.<br />
+134. <i>`hwat´</i> on erasure.</span>
+hatte an hali mihte. Hie nis naht [f.&nbsp;48&nbsp;v] to laten for ðan
+hie makeð ðanne man ðe godd `h´is. to sant þ̵ he þurwuneð on his
+godnesse. On ðare ealde laȝe hit was <span class = "tag">i[h]oten</span>
+þ̵ alle dier. <span class = "tag">ðe</span> me gode scolde offrin þat
+hie lokeden wel ðat <span class = "tag">ðe</span> tail ware on auriche
+netene. Þat tocneð ðat ilke mann ðe gode ani seruise
+<span class = "linenum">130</span>
+offreð. þat he þar on þurȝwunie[.] on ðessere newe laȝe sade crist.
+<em><span class = "tag">Qvi</span> p<i>er</i>seuerauerit usq<i>ue</i> in
+finem hic saluus erit.</em> Se <span class = "tag"><i>ð</i>urȝ</span>
+wuneð on his godnesse ðe he hafð agunnen he worð iborȝen ⁊ naht elles
+for none gode þe he don hafð. hwat `hwat´ it is.</p>
+
+
+<h5><b>Ratio dicit a<i>n</i>i<i>m</i>e&nbsp;:</b></h5>
+<span class = "linenum">135</span>
+
+<p><span class = "dropcap">L</span>ieue
+<span class = "sidenote">
+136. <i>habbe</i> above <i>write</i> deleted.<br />
+137. <i>þ̵</i>] <i>þ̵ạ</i> MS.<br />
+138. <i>ȝif</i>] <i>Gif</i> MS.<br />
+139. <i>alche</i>] <i>c</i> corr. out of <i>l</i>.</span>
+`saule´, ðis little writt ic `habbe´ sare beswonken he it wat<span class
+= "tag"> þ̵ </span>wot alle þing for ðe to wissin. for ðe to warnin. ⁊
+for ðe to helpen ⁊ for ðe to berȝin. <span class =
+"tag"><i>ȝ</i>if</span> ðu wilt wel hit understonden ⁊ liernin ⁊ folȝin
+⁊ [h]ealden wið&#x200A;uten <span class = "tag">alche</span> twene þu
+miht mid godes felste ðe
+<span class = "pagenum">93</span>
+<a name = "page93" id = "page93"> </a>
+berȝen ⁊ heuneriches merchþe mid þese halie mihtes sike`r´liche
+<span class = "linenum">140</span>
+iwinnen.</p>
+
+
+<h5><b>N<i>un</i>c autor loq<i>ui</i>t<i>ur</i>
+final<i>ite</i>r.</b></h5>
+
+<p><span class = "dropcap">H</span>vte
+<span class = "sidenote">
+<ins class = "mycorr" title = "error for 143">142</ins>. <i>þankin</i>]
+<i>a</i> over <i>ẹ</i>.<br />
+146. <i>swunken</i>] <i>u</i> over <i>ị</i>.<br />
+148. <i>liueð</i>] <i>i</i> over <i>ẹ</i>.<br />
+149. <i>forȝeit</i>] <i>i</i> over erasure.</span>
+we nu <span class = "tag">þ`a´nkin</span> ⁊ herien ure hlauerde almihtin
+gode of ðese witte and of ðese wisdome. ðe we hier habbeð igadered of
+`h´ishorde. ⁊ of maniȝes [f.&nbsp;49&nbsp;r] haliȝes mannes ȝeswinkes þe
+michel
+<span class = "linenum">145</span>
+<span class = "tag">sw`u´nken</span> for ðe luue of gode. ⁊ for us to
+wissin. Hit is riht ðat we heriȝen ⁊ þankin ⁊ bledscin fader ⁊ sune ⁊
+hali gast on ða hali þri<i>n</i>nesse. se ðe is on soð godd in onnesse.
+se ðe <span class = "tag">l`i´ueð</span> ⁊ rixeð aure ma a woreld. amen.
+Ðat ne <span class = "tag">forȝeit</span> ðu naure. þat ðu godd ne
+heriȝe. ⁊ þanke of alle gode. Alswa swa we habbeð niede him to bidden be
+<span class = "linenum">150</span>
+daiȝ ⁊ be nihte. ⁊ ofte ⁊ ȝelome alswa hit is niede<big>;</big> him to
+heriȝen. Amen.</p>
+
+<p><em>Veni creator sp<i>iritu</i>s mentes tuor<i>um</i> uisita implet
+sup<i>er</i>na gr<i>aci</i>a que tu creasti p`e´ctora.</em></p>
+
+</div>
+
+
+<!-- first version -->
+
+<span class = "pagenum">94</span>
+<a name = "page94" id = "page94"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_XIV" id = "chap_XIV">
+XIV. LAȜAMON</a></h4>
+
+<h5 class = "smallcaps">The Brut (MS. Caligula)</h5>
+
+<div class = "mynote">
+<p>i. Cotton Caligula A 9, British Museum (C); on vellum, 216 × 153 mm.;
+192 folios in double columns of 32 to 34 lines, written by two scribes
+in the first quarter of the thirteenth century. It is bound up with
+another manuscript containing the <a href = "#chap_XX">Owl and the
+Nightingale</a> and other pieces.</p>
+
+<p>ii. Cotton Otho C 13, British Museum (O); injured in the fire of
+1731; on vellum; 145 folios in double columns of 38 lines; written in
+one hand, of the third quarter of the thirteenth century.</p>
+
+<p>.... Mistakes common to both versions have been derived from an
+intermediate manuscript X.</p>
+
+<hr class = "tiny" />
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_XIV_alt">MS. Otho</a><br />
+<a href = "#chap_XIV_parallel">Parallel Texts</a>
+</p>
+
+</div>
+
+<div class = "verse">
+
+<span class = "folionum">f. 81 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>Vnder þan comen tiðende<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to vortiger þan
+kinge.</p>
+<p>þ̵ ouer sæ weoren icumen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; swiðe selcuðe
+gumen.</p>
+<p>Jnne þere Temese<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to londe heo weore<i>n</i>
+icu<i>m</i>men.</p>
+<p>þreo scipen gode<big>;</big> &nbsp; &nbsp; comen mid þan flode.</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+þreo hundred cnihten<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Alse hit weoren
+kinges.</p>
+<p>wið&#x200A;uten þan scipen mo<i>n</i>nen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe
+weoren þer wið&#x200A;inne<i>n</i>.</p>
+<p>þis weoren þa færeste men<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat auere her
+comen.</p>
+<p>Ah heo weore hæðene<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þ̵ wes hærm þa
+mare.</p>
+<p>Uortiger heom sende to<big>;</big> &nbsp; &nbsp; And axede hu heo
+weoren idon.</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+Ȝif heo grið sohten<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ of his
+freond&#x200A;scipe rohte<i>n</i>.</p>
+<p>heo wisliche and&#x200A;swerden<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Swa heo wel
+cuðen.</p>
+<p>⁊ seiden þ̵ heo walden<big>;</big> &nbsp; &nbsp; speken wið þan
+kinge.</p>
+<p>⁊ Leofliche him heren<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ hælden hine for
+hærre.</p>
+<p>And swa heo gunnen wenden<big>;</big> &nbsp; &nbsp; fforð to þan
+kinge.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+Þa wes Uortigerne þa ki<i>n</i>g<big>;</big> &nbsp; &nbsp; In
+Cantuarie&#x200A;buri.</p>
+<p>þer he mid his hirede<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Hæhliche spilede.</p>
+<p>þer þas cnihtes come<i>n</i><big>;</big> &nbsp; &nbsp;
+Bi&#x200A;fore<i>n</i> þan folc&#x200A;kinge.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 81 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>Sone swa heo | hine imetten<big>;</big> &nbsp; &nbsp; fæire heo hine
+igrætten.</p>
+<p>⁊ seiden þat heo him wolden<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hæren iþisse
+londe.</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+ȝif he heom wolde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; mid rihten
+at&#x200A;halden.</p>
+<p>Þa and&#x200A;swerede vortig<i>er</i><big>;</big> &nbsp; &nbsp; of
+elchen vuele he wes war.</p>
+<p>An alle mine iliue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe ich iluued habbe.</p>
+<p>bi dæie no bi nihtes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ne sæh ich nauere ær
+swulche cnihtes.</p>
+<p>for eouwer cume<i>n</i> ich æm bliðe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ mid
+me ȝe sculle<i>n</i> bilæfuen.</p>
+<span class = "sidenote">
+25. <i>bimi ne</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+⁊ eouwer wille ich wulle driȝen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; bi mine quicke
+liuen.</p>
+<p>Ah of eou ich wulle iwiten<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þurh soðen
+eouwer wurð&#x200A;scipen.</p>
+<p>whæt cnihte<i>n</i> ȝe seon<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ whænnenen ȝe
+icumen beon.</p>
+<span class = "sidenote">
+27. <i>whæt</i>] <i>whahæt</i> MS.</span>
+<p>⁊ whar ȝe wullen beon treowe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; alde ⁊ æc
+neowe.</p>
+<p>þa answerede þe oðer<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat wes þe aldeste
+broðer.</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+lust me nu lauerd king<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ ich þe wullen
+cuðen.</p>
+
+<span class = "pagenum">96</span>
+<a name = "page96" id = "page96"> </a>
+
+<p>what cnihtes we beoð<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ whanene we icumen
+seoð.</p>
+
+<p class = "dropcap">I</p>
+<p>ch hatte he<i>n</i>ges<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hors is mi
+broðer.</p>
+<p>we beoð of alemai<i>n</i>ne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; aðelest alre
+londe.</p>
+<p>of þat ilken ænde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe angles is ihaten.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+Beoð in ure londe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; selcuðe tiðende.</p>
+<span class = "sidenote">
+36. <i>his</i>] <i>hī</i> MS.</span>
+<p>vmbe fiftene ȝer<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat folc hi[s]
+isomned.</p>
+<p>Al ure iledene folc<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ heore loten
+werpeð.</p>
+<span class = "sidenote">
+38. <i>falled</i>] <i>faled</i> MS.</span>
+<p>vppen þan þe hit fal[l]ed<big>;</big> &nbsp; &nbsp; he scal uaren of
+londe.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 81 v<sup>2</sup></span>
+
+<p>Bilæuen scul | len þa fiue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þa sexte scal
+forð liðe.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+ut of þan leode<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to u[n]cuðe londe.</p>
+<p>Ne beo he na swa leof mon<big>;</big> &nbsp; &nbsp; uorð he scal
+liðen.</p>
+<p>For þer is folc swiðe muchel<big>;</big> &nbsp; &nbsp; mære þene heo
+walden.</p>
+<p>þa wif færeð mid childe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; swa þe deor
+wilde.</p>
+<p>Æueralche ȝere<big>;</big> heo bereð child þere<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+þ̵ beoð an us feole<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat we færen scolden.</p>
+<p>Ne mihte we bilæue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; for liue ne for
+dæðe.</p>
+<p>Ne for nauer nane þinge<big>;</big> &nbsp; &nbsp; for þan
+folc&#x200A;kinge.</p>
+<p>þus we uerden þere<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ for&#x200A;þi beoð nu
+here.</p>
+<span class = "sidenote">
+49. <i>luste</i> MS.</span>
+<p>to sechen vnder lu<i>f</i>te<big>;</big> &nbsp; &nbsp; lond ⁊ godne
+lauerd.</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+Nu þu hæfuest iherd lauerd ki[n]g<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Soð of us
+þurh alle þi[n]g.</p>
+<p>Þa a<i>n</i>swarede vortiger<big>;</big> &nbsp; &nbsp; of alc an
+vfele he wes war.</p>
+<p>Ich ileue þe cniht<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þ̵ þu me sugge
+soð&#x200A;riht.</p>
+<p>⁊ wulche beoð æoure ileuen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þ̵ ȝe on
+ileueð.</p>
+<p>⁊ eoure leofue godd<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe ȝe to luted.</p>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+þa and&#x200A;swarede Hænges<big>;</big> &nbsp; &nbsp; cnihtene alre
+fæirest.</p>
+<span class = "sidenote">
+56. <i>muchel</i> over erasure.</span>
+<p>Nis in al þis kine&#x200A;lond<big>;</big> &nbsp; &nbsp; cniht swa
+muchel ne swa strong.</p>
+<p>We habbeð gode`s´ gode<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe we luuieð an ure
+mode.</p>
+<span class = "sidenote">
+58. <i>mid mid</i> MS.</span>
+<p>þa we habbeð hope to<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ heoreð heom mid
+mihte.</p>
+<p>Þe an hæhte phebus<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe oðer
+Saturn<i>us</i>.</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+þe þridde hæhte wode<i>n</i><big>;</big> &nbsp; &nbsp; þ̵ is an weoli
+godd.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 82 r<sup>1</sup></span>
+
+<p>þe feorðe hæh | [te] Jupit<i>er</i><big>;</big> &nbsp; &nbsp; of alle
+þi<i>n</i>ge he is whar.</p>
+<p>þe fifte hæhte Mercuri<i>us</i><big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat
+<i>i</i>s þe hæhste ouer us.</p>
+<span class = "sidenote">
+62. <i>is</i>] <i>us</i> MS.</span>
+<p>þæ sæxte hæhte appollin<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þ̵ is a godd wel
+idon.</p>
+
+<span class = "pagenum">98</span>
+<a name = "page98" id = "page98"> </a>
+
+<p>þe seoueðe hatte teruagant<big>;</big> &nbsp; &nbsp; an hæh godd in
+ure lon.</p>
+<p><span class = "linenum">65</span>
+Ȝet we habbeð anne læuedi<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe hæh is ⁊
+mæhti.</p>
+<span class = "sidenote">
+64. <i>seoðueðe</i> MS.</span>
+<p>heh heo is ⁊ hali<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hired&#x200A;men heo
+luuieð for&#x200A;þi.</p>
+<p>heo js ihate Frææ<big>;</big> &nbsp; &nbsp; wel heo heom dihteð.</p>
+<span class = "sidenote">
+67. <i>dihteð</i>] <i>ð</i> corr. out of <i>s</i>.</span>
+<p>Ah for alle ure goden deore<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þa we scullen
+hæren.</p>
+<p>Woden hehde þa hæhste laȝe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; an ure ælderne
+dæȝen.</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+he heom wes leof<big>;</big> &nbsp; &nbsp; æfne al swa heore lif.</p>
+<p>he wes heore walden<big>;</big> &nbsp; &nbsp; And heom wurðscipe
+duden.</p>
+<p>þene feorðe dæi iþere wike<big>;</big> &nbsp; &nbsp; heo ȝifuen him
+to wurðscipe.</p>
+<p>Þa þunre heo ȝiuen þu<i>n</i>res dæi<big>;</big> &nbsp; &nbsp;
+for&#x200A;þi þat heo heom helpen mæi.</p>
+<p>Freon heore læfdi<big>;</big> &nbsp; &nbsp; heo ȝiuen hire
+fridæi.</p>
+<p><span class = "linenum">75</span>
+Saturnus heo ȝiuen sætterdæi<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þene sunne heo
+ȝiuen sonedæi.</p>
+<span class = "sidenote">
+76. <i>Monenen heo ȝifuenen</i> MS.</span>
+<p>Monen heo ȝifuen mone&#x200A;dæi<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Tidea heo
+ȝeuen tis&#x200A;dæi.</p>
+<p>þus seide hæ[n]gest<big>;</big> &nbsp; &nbsp; cnihten alre
+hendest.</p>
+<p>Þa answerede vortig<i>er</i><big>;</big> &nbsp; &nbsp; of ælchen vfel
+he wæs wær.</p>
+<p>Cnihtes ȝe beoð me leofue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ah þas tiðende me
+beoð laðe.</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+eouwer ileuen beoð vnwraste<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Ȝe ne ileoueð noht
+an criste.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 82 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>Ah ȝe ileoueð a þene wurse<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe godd seolf
+awariede.</p>
+<span class = "sidenote">
+80. <i>ileuen</i> written over <i>ilauerd</i> deleted. &nbsp;
+<i>cristre</i> MS.</span>
+<p>eoure godes ne beoð nohtes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; In helle heo
+niðer liggeð.</p>
+<p>Ah neoðeles ich wulle eou at&#x200A;hælde<big>;</big> &nbsp; &nbsp;
+An mine anwalde.</p>
+<p>for norð Beoð þa Peohtes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; swiðe ohte
+cnihtes.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+þe ofte ledeð in mine londe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ferde swiðe
+stronge.</p>
+<p>⁊ ofte dod me muchele scome<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ þerfore ich
+habbe grome.</p>
+<p>⁊ ȝif ȝe me wulleð wræken<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ heore hæfden me
+biȝeten.</p>
+<p>Ich eou wullen ȝeuen lond<big>;</big> &nbsp; &nbsp; muchel seolueR ⁊
+gold.</p>
+<p>Þa andswerede hængest<big>;</big> &nbsp; &nbsp; cnihtene alre
+feirest.</p>
+<p><span class = "linenum">90</span>
+Ȝif hit wulle saturnus<big>;</big> &nbsp; &nbsp; al hit scal iwurðe
+þus.</p>
+<span class = "sidenote">
+86. <i>me</i>] <i>e</i> corr. out of <i>u</i>.</span>
+<p>⁊ Woden ure lauerd<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe we on
+bi&#x200A;liueð.</p>
+<p>Hengest no<i>m</i> læue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ to scipen gon
+liðe.</p>
+<p>þer wes moni cniht strong<big>;</big> &nbsp; &nbsp; heo droȝen heore
+scipe<i>n</i> uppe þe lo<i>n</i>d.</p>
+<p>forð wenden dringches<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to vortigerne þan
+kenge.</p>
+<p><span class = "linenum">95</span>
+Biuoren wende hengest<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ hors him alre
+hændest.</p>
+
+<span class = "sidenote">
+93. <i>uppe</i> on an erasure.</span>
+
+<span class = "pagenum">100</span>
+<a name = "page100" id = "page100"> </a>
+
+<p>Seoððen þa alemainisce men<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þa aðele
+weore<i>n</i> an deden.</p>
+<p>⁊ seoððen heo senden him to<big>;</big> &nbsp; &nbsp; heore sæxisce
+cnihtes wel idon.</p>
+<p>hengestes cunnesmen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; of his aldene
+cudðe.</p>
+<p>heo comen in to halle<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hændeliche alle.</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+Bett weoren iscrudde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ bed weoren iuædde.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 82 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>hængest | swaine<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þene vortigernes.
+þeines.</p>
+<span class = "sidenote">
+100. <i>Bett</i> corr. out of <i>Bette</i>.</span>
+<p>þa wes vortigernes hired<big>;</big> &nbsp; &nbsp; for hehne
+ihalden.</p>
+<span class = "sidenote">
+102. <i>ihaldenḍẹ</i> MS.</span>
+
+<p>Bruttes weoren særi<big>;</big> &nbsp; &nbsp; for swulchere
+isihðe.</p>
+<p>Nes hit nawiht longe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat ne comen to þan
+kinge.</p>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+Cnihtes sunen uiue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þa i&#x200A;faren hafden
+biliue.</p>
+<p>heo sæiden to þan kinge<big>;</big> &nbsp; &nbsp; neowe
+tiðe<i>n</i>den.</p>
+<p>nu forð&#x200A;rihtes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Icume<i>n</i> beoð þa
+peohtes.</p>
+<p>þurh þi lond heo ærneð<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ hærȝieð ⁊
+berneð.</p>
+<p>⁊ al þene norð ænde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; iuald to þa<i>n</i>
+gru<i>n</i>de.</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+her&#x200A;of þu most ræden<big>;</big> &nbsp; &nbsp; oðer all we beoð
+dæden.</p>
+<p>Þe king hine bi&#x200A;þohte<big>;</big> &nbsp; &nbsp; whæt he don
+mihte.</p>
+<p>he sende to þan innen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; after al his
+monnen.</p>
+<p>þer com hengest þer com hors<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þer com
+m<i>a</i>ni mon ful oht.</p>
+<p>þer come<i>n</i> þa saxisce men<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hengestes
+cunnes&#x200A;men.</p>
+<p><span class = "linenum">115</span>
+⁊ þa Alemainisce cnihtes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe beoð gode to
+fihte.</p>
+<p>þis isæh þe king vortiger<big>;</big> &nbsp; &nbsp; bliðe wes he þa
+þer.</p>
+<p>Þa peohtes duden heore iwune<big>;</big> &nbsp; &nbsp; a þas hælf
+þere humbre. heo weoren icume.</p>
+<p>⁊ þe king VortigeR<big>;</big> &nbsp; &nbsp; of heore cume wes ful
+war.</p>
+<p>To&#x200A;gadere heo comen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ feole þer
+of&#x200A;sloȝen.</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+þer wes feht swide strong<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Comp swiðe
+sturne.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 82 v<sup>2</sup></span>
+
+<p>Þe Peohtes weoren ofte&#x200A;iwuned<big>;</big> &nbsp; &nbsp;
+Vortige[r]ne to ou<i>er</i> | cumen.</p>
+<p>⁊ þa heo þohten a[l]swa<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Ah hit ilomp an
+oðer þa.</p>
+<p>for hit wes heom al hele<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat hængest wes
+þere.</p>
+<p>⁊ þa cnihtes stronge<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe comen of
+saxelo<i>n</i>de.</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+⁊ þa ohte alemanisce<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe þider comen mid
+horse.</p>
+<p>Swiðe monie peohtes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; heo sloȝen iþan
+fehte.</p>
+<span class = "sidenote">
+113. <i>muni</i> MS.</span>
+<p>feondliche heo fuhten<big>;</big> &nbsp; &nbsp; feollen þa fæie.</p>
+<span class = "sidenote">
+116. <i>þa þa</i> MS.</span>
+
+<span class = "pagenum">102</span>
+<a name = "page102" id = "page102"> </a>
+
+<p>Þa þe non wes icumen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þa weoren Peohtes
+ouer&#x200A;cumen.</p>
+<p>⁊ swuðe heo awæi floȝen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; an ælche helue heo
+forð fluȝen.</p>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+⁊ alle dai heo fluȝen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; monie ⁊ vnnifoȝe.</p>
+<p>Þe king vortigerne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; wende to herberwe.</p>
+<p>⁊ æuere him weore<i>n</i> on&#x200A;uast<big>;</big> &nbsp; &nbsp;
+Hors ⁊ hængest.</p>
+<p>Hængest wes þan kinge leof<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ him lindesaȝe
+ȝef.</p>
+<p>and he ȝæf horse<big>;</big> &nbsp; &nbsp; madmes inoȝe.</p>
+<p><span class = "linenum">135</span>
+⁊ alle heore cnihtes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; he swiðe wel dihte.</p>
+<span class = "sidenote">
+133. <i>leof<big>;</big> ⁊ him linde</i> over an erasure.</span>
+<p>⁊ hit gode stu<i>n</i>de<big>;</big> &nbsp; &nbsp; stod a þan
+ilke.</p>
+<p>Ne durste nauere peohtes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; cumen i þan
+londes.</p>
+<p>no ræueres no utlaȝen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þ̵ heo neoren sone
+of&#x200A;slæȝen.</p>
+<p>⁊ hængest swiðe fæire<big>;</big> &nbsp; &nbsp; herede þane king.</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+Þa ilo<i>m</i>p hit in ane time<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þ̵ þe king wes
+swiðe bliðe.</p>
+<span class = "sidenote">
+137. <i>peohtestes</i> MS.</span>
+<p>An ane hæȝe dæie<big>;</big> &nbsp; &nbsp; imong his duȝeðe
+monnen.</p>
+<p>Hengest hine bi&#x200A;þohte<big>;</big> &nbsp; &nbsp; what he don
+mihte.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 83 r<sup>1</sup></span>
+
+<p>for he wolde wið þan ki<i>n</i>ge<big>;</big> &nbsp; &nbsp;
+holde<i>n</i> | runi<i>n</i>ge.</p>
+<p>þan kinge he eode to<big>;</big> foren<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊
+fæire hine gon greten.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+Þe king sone up stod<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ sætte hine bi him
+seoluen.</p>
+<span class = "sidenote">
+144. <i>gonḍẹ</i> MS.</span>
+<p>heo drunken heo dremden<big>;</big> &nbsp; &nbsp; blisse wes among
+heom.</p>
+<span class = "sidenote">
+146. <i>heoṇ dremden</i> MS.</span>
+
+<p>Þa queð hengest to þan kinge<big>;</big> &nbsp; &nbsp; lauerd hærcne
+tiðende.</p>
+<p>⁊ ich þe wulle ræcchen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; deorne runen.</p>
+<p>ȝif þu mine lare<big>;</big> &nbsp; &nbsp; wel wult lusten.</p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+⁊ noht halden to wraððe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat ich wel leare.</p>
+<p>þe king answarede<big>;</big> &nbsp; &nbsp; swa henges hit wolde.</p>
+<p>Þa sæide hængest<big>;</big> &nbsp; &nbsp; cnihten alre fæirest.</p>
+<p>lauerd ich habbe moni a dæi<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þine monscipe
+ihæȝed.</p>
+<p>⁊ þin holde mon ibeo<i>n</i><big>;</big> &nbsp; &nbsp; i richen þine
+hirede.</p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+⁊ in ælche fæhte<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hæhst of þine
+cnihte<i>n</i>.</p>
+<p>⁊ ich habbe ofte ihærd<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hohfulle ronen.</p>
+<p>Imong þine hired&#x200A;monnen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; heo hatieð
+þe swiðe.</p>
+<span class = "sidenote">
+156. <i>ronenen</i> MS.</span>
+<p>In to þan bare dæðe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ȝif heo hit dursten
+cuðe.</p>
+<p>Ofte heo stilleliche spækeð<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ spilieð mid
+runen.</p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+of twam ȝu<i>n</i>ge monnen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat feor wunieð
+hennen.</p>
+
+<span class = "sidenote">
+159. <i>stilledliche</i> MS.</span>
+
+<p>þe an hæhte VtheR<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe oðer ambrosie.</p>
+
+<span class = "pagenum">104</span>
+<a name = "page104" id = "page104"> </a>
+
+<p>þe þridde hæhte Co[n]stance<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þes wes king i
+þisse `lond´.</p>
+<p>⁊ he her wes of&#x200A;slaȝen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þurh
+swicfulle laȝen.</p>
+<p>Nu wulleð cume þa oðere<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ wræken heore
+broðer.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 83 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>Al forbær | nen þi lond<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ slæn þine
+leoden.</p>
+<p><span class = "linenum">166</span>
+þe seoluen ⁊ þine duȝeðen; &nbsp; &nbsp; driuen ut of londe.</p>
+<p>⁊ þus suggeð þine men<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þer heo somned
+sitteð.</p>
+<p>for þa twene broðere<big>;</big> &nbsp; &nbsp; beoð `beyne´
+kine&#x200A;borne.</p>
+<p>Of androeinnes kunne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þas aðele bruttes.</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+⁊ þus þine duȝeðe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; stille þe fordemed.</p>
+
+<span class = "sidenote">
+168. <i>beyne</i> added in margin, <i>beoren</i> deleted.</span>
+
+<p>Ah ich þe wulle ræde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Of muchele þire
+neode.</p>
+<p>þ̵ þu bi&#x200A;ȝite <i>cn</i>ihtes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þa gode
+beoð to fihte.</p>
+<p>⁊ bi&#x200A;tache me ænne castel<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Oðer ane
+kineliche burh.</p>
+<span class = "sidenote">
+172. <i>cnihtes</i>] <i>mihtest</i> MS.</span>
+<p>þat ich mai inne ligge<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þa while þa ich
+libbe.</p>
+<p><span class = "linenum">175</span>
+Ic am uor þe iuaid<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þær&#x200A;fore ic wene
+beon dæd.</p>
+<p>fare þer ic auer fare<big>;</big> &nbsp; &nbsp; næm ich næuere bute
+care.</p>
+<p>Buten ich ligge faste<big>;</big> &nbsp; &nbsp; biclused inne
+castle.</p>
+<p>ȝif þu þis me wult don<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Ich hit wulle mid
+luue a&#x200A;fon.</p>
+<p>⁊ ich wulle biliue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; senden after mine
+wiue.</p>
+<p><span class = "linenum">180</span>
+þat is a sexisc wimmon<big>;</big> &nbsp; &nbsp; of wisdome wel
+idon.</p>
+<p>⁊ after rouwe<i>n</i>ne<big>;</big> mire dohter; &nbsp; &nbsp; þe me
+is swiðe deore.</p>
+<p>Þenne ich habbe mi wif<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ mine
+wine&#x200A;maies.</p>
+<p>⁊ ich beo i þine londe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; fulliche
+at&#x200A;stonde.</p>
+<p>þa bet ich wullen hiren þe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ȝif þu þis
+ȝettest me.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 83 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>Þa answerede vortiger<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Of ælchen vuele he
+wes | war.</p>
+<p><span class = "linenum">186</span>
+Nim cnihtes biliue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ send æfter þine wiue.</p>
+<p>⁊ æfter þine children<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þan ȝu<i>n</i>gen ⁊
+þan olden.</p>
+<p>⁊ æfter þine cunnen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ afeoh heom mid
+wunne.</p>
+<p>þenne heo to þe cumeð<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þu scat habben
+gærsume.</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+hæhliche heom to uede<i>n</i><big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ wurðliche
+scruden.</p>
+<p>Ah nulle ich castel na burh<big>;</big> &nbsp; &nbsp; nane þe
+bi&#x200A;techen.</p>
+<p>for men me wolden scenden<big>;</big> &nbsp; &nbsp; I mine
+kine&#x200A;lond.</p>
+<p>for ȝe haldeð þa hæðene laȝe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat stod on
+eoure ælderen dæȝe.</p>
+<span class = "sidenote">
+192. <i>kine kine lond</i> MS.</span>
+<p>⁊ we haldeð cristes laȝe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ wulleð auere an
+ure dæȝe.</p>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+Þa ȝet spæc hængest<big>;</big> &nbsp; &nbsp; cnihten alre hendest.</p>
+
+<span class = "pagenum">106</span>
+<a name = "page106" id = "page106"> </a>
+
+<p>lauerd ich wulle þin iwil<big>;</big> &nbsp; &nbsp; driȝe<i>n</i> her
+⁊ ouer&#x200A;al.</p>
+<span class = "sidenote">
+197. <i>don ḍoṇ</i> MS.</span>
+<p>⁊ don al mine dæde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; æfter þine ræde.</p>
+<p>Nu ic wulle biliue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; sende afteR mine
+wiue.</p>
+<p>⁊ æfter mire dohter<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe me is swa deore.</p>
+<p><span class = "linenum">200</span>
+⁊ æfter ohte mo<i>n</i>nen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þa bezste of mine
+cunne.</p>
+<p>And þu ȝif me swa muchel lond<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to stonden a
+mire aȝere ho<i>n</i>d.</p>
+<p>Swa wule anes bule hude<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Ælches weies
+ouer&#x200A;spræden.</p>
+<p>feor from ælche castle<big>;</big> &nbsp; &nbsp; amidden ane
+ualde.</p>
+<p>þen<i>n</i>e ne mai þe atwite<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe hæne ne þe
+riche.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 83 v<sup>2</sup></span>
+
+<p>þ̵ þu æi hæhne | burhȝe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hæðene monne habbe
+bi&#x200A;tæht.</p>
+<p><span class = "linenum">206</span>
+Þe king him iȝette<big>;</big> &nbsp; &nbsp; swa hengest ȝirnde.</p>
+<p>Hengest nom læue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ forð he gon liðe.</p>
+<p>⁊ æfter his wiue sende sonde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to his aȝene
+lo<i>n</i>de.</p>
+<p>⁊ he seolf wende ȝeond þis lo<i>n</i>d<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to
+sechen ænne bræ[d]ne fæld.</p>
+<p><span class = "linenum">210</span>
+þer he mihte wel spræde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; On his feire hude.</p>
+<p>He com æn enne ende<big>;</big> &nbsp; &nbsp; In enne fæire
+uelde.</p>
+<p>he hafde ane hude<big>;</big> &nbsp; &nbsp; bi&#x200A;ȝite to his
+neode.</p>
+<span class = "sidenote">
+207. <i>nom</i> corr. out of <i>mom</i>.</span>
+<p>o ane wilde bule<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe wes wunder ane
+strong.</p>
+<p>He hæfden ænne wisne mon<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe wel cuðe a
+craften.</p>
+<p><span class = "linenum">215</span>
+þe nom þas hude<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ a bord leide.</p>
+<p>and whætte his særes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; alse he schæren
+wolde.</p>
+<p>Of þere hude he kærf enne þwong<big>;</big> &nbsp; &nbsp; swiðe
+s<i>m</i>al ⁊ swiðe long.</p>
+<p>Nes þe þwong noht swiðe bræd<big>;</big> &nbsp; &nbsp; buten swulc a
+twines þræd.</p>
+<span class = "sidenote">
+217. <i>swal</i> MS.</span>
+<p>þa al islit wes þe þong<big>;</big> &nbsp; &nbsp; He wes wunder ane
+long.</p>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+a&#x200A;buten he bilæde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; muche del of
+londe.</p>
+<p>He bigon to deluen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; dic swiðe muchele.</p>
+<p>þer&#x200A;uppe stenene wal<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe wes strong
+oueral.</p>
+<p>ane burh he arerde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; muchele ⁊ mare.</p>
+<p>Þa þe burh we<i>s</i> al ȝare<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þa scop he
+hire nome.</p>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+he hæhte heo ful iwis<big>;</big> &nbsp; &nbsp; KaeR&#x200A;Carrai an
+Bruttisc.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 84 r<sup>1</sup></span>
+
+<p>⁊ ænglis | ce cnihtes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; heo Cleopeden
+þwong&#x200A;Chastre.</p>
+<p>Nu and auere mare<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe nome sto[n]deð
+þere.</p>
+<span class = "sidenote">
+224. <i>wes</i>] <i>wel</i> MS.</span>
+<p>⁊ for nan odere gome<big>;</big> &nbsp; &nbsp; næueden þæ burh þene
+nome.</p>
+<p>a þet come densce men<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and driuen ut þa
+bruttes.</p>
+
+<span class = "pagenum">108</span>
+<a name = "page108" id = "page108"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">230</span>
+þene þridde nome heo þer sætte<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊
+lane&#x200A;castel hine hæhten.</p>
+<p>⁊ for swulche gomen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þæ tun hafde þas þreo
+nomen.</p>
+<p>Vnder þan com liðen hider<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hengestes wif mid
+hire scipen.</p>
+<p>heo hæfde to iueren<big>;</big> &nbsp; &nbsp; fiftene
+hu<i>n</i>d<i>r</i>ed ridern.</p>
+<p>mid hire come<i>n</i> to iwiten<big>;</big> &nbsp; &nbsp; muchele
+æhtene scipen.</p>
+<p><span class = "linenum">235</span>
+þer comen inne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; muchel of hengestes cunne.</p>
+
+<span class = "sidenote">
+233. <i>hūd’ed</i> MS.</span>
+
+<p>⁊ Rouwe<i>n</i> his dohter<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe him we`s´
+swide deore.</p>
+<p>Hit wes umbe&#x200A;while<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þ̵ com þe ilke
+time.</p>
+<p>þ̵ iȝarked wes þa burh<big>;</big> &nbsp; &nbsp; mid þan alre
+bezste.</p>
+<p>He<i>n</i>gest com to þan kinge<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ bad him
+gistninge.</p>
+<p><span class = "linenum">240</span>
+⁊ seide þ̵ he hafde an in<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Iȝarked
+to&#x200A;ȝeines him.</p>
+<p>⁊ bad þat he come þer&#x200A;to<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ he scolde
+beon fæire under&#x200A;fon.</p>
+<p>⁊ þe king him ȝette<big>;</big> &nbsp; &nbsp; swa hengest hit
+wolde.</p>
+<p>Hit com to þan time<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þ̵ þe king gon forð
+liðe.</p>
+<p>Mið þan deoreste monnen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; of alle his
+duȝeðe.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 84 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>forð he gon buȝen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; | þ̵ he to burh com.</p>
+<p><span class = "linenum">246</span>
+he bi&#x200A;heold þene wal<big>;</big> &nbsp; &nbsp; up and dun
+ouer&#x200A;al.</p>
+<p>al him wel likede<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þ̵ he o<i>n</i>
+lokede.</p>
+<p>He wende in to halle<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ his heleðes mid him
+alle.</p>
+<p>Bemen heo bleowen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; gome<i>n</i> men gunnen
+cleopien.</p>
+<p><span class = "linenum">250</span>
+Bord heo hetten breden<big>;</big> &nbsp; &nbsp; cnihtes setten þer
+to.</p>
+<p>heo æten heo drunken<big>;</big> &nbsp; &nbsp; dræm wes iburhȝen.</p>
+<p>þa þe duȝeðe hafde iȝeten<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þa wes heom þa
+bet iloten.</p>
+<p>Hængest eode in to þan inne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þer wunede
+Rouwenne.</p>
+<p>he heo lette scruden<big>;</big> &nbsp; &nbsp; mid vnime`te´
+prude.</p>
+<p><span class = "linenum">255</span>
+al þ̵ scrud þe heo hafde on<big>;</big> &nbsp; &nbsp; heo weoren
+<i>s</i>wiðe wel ibon.</p>
+<span class = "sidenote">
+255. <i>swiðe</i>] <i>iwiðe</i> MS.</span>
+<p>heo weoren mid þan bezste<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ibrusted mid
+golde.</p>
+<p>heo bar an hir<i>e</i> honde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Ane guldene
+bolle.</p>
+<p>I&#x200A;uulled mid wine<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe wes wunder ane
+god.</p>
+<p>hæȝe ibore<i>n</i>ne men<big>;</big> &nbsp; &nbsp; heo lædden to
+hallen.</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+biuoren þan kinge<big>;</big> &nbsp; &nbsp; f<i>æi</i>rest alre
+þinge.</p>
+<p>Reowen sæt acneowe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ Cleopede to þan
+kinge.</p>
+<p>⁊ þus ærest sæide<big>;</big> &nbsp; &nbsp; In ænglene londe.</p>
+<p>lauerd king wæs hæil<big>;</big> &nbsp; &nbsp; for þine kime ich æm
+uæin.</p>
+<span class = "sidenote">
+260. <i>farrest</i> MS.</span>
+<p>Þe king þis ihærde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ nuste what heo
+seide.</p>
+
+<span class = "pagenum">110</span>
+<a name = "page110" id = "page110"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">265</span>
+þe king vortigerne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; fræinede his cnihtes
+sone.</p>
+<p>what weoren þat speche<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe þ̵ maide
+spilede.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 84 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>Þa andswere | de Keredic<big>;</big> &nbsp; &nbsp; a cniht swiðe
+sellic.</p>
+<p>he wes þe bezste latimer<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat ær com
+her.</p>
+<p>lust me nu lauerd king<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ ich þe wulle
+cuðen.</p>
+<p><span class = "linenum">270</span>
+whæt seið Rouwenne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; fæirest wimmonnen.</p>
+<p>Hit beoð tiðende<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Inne
+sæxe&#x200A;londe.</p>
+<span class = "sidenote">
+272. <i>gladẹieð</i> MS.</span>
+<p>whær swa æi duȝeðe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; gladieð of
+drenche<big>;</big></p>
+<p>þat freond sæiðe to freonde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Mid fæire loten
+hende.</p>
+<p>leofue freond wæs hail<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe oðer sæið drinc
+hail.</p>
+<p><span class = "linenum">275</span>
+þe ilke þat halt þene nap<big>;</big> &nbsp; &nbsp; he hine drinkeð
+up.</p>
+<p>oder uul me þideR fareð<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ bi&#x200A;techeð
+his iuere<i>n</i>.</p>
+<span class = "sidenote">
+273. <i>sæiðe</i>] <i>ð</i> corr. out of <i>d</i>.</span>
+<p>þenne þat uul beoð icumen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þenne cusseoð heo
+þreoien.</p>
+<span class = "sidenote">
+276. <i>bi&#x200A;thecheð</i> MS.</span>
+
+<p>þis beoð sele laȝen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Inne
+saxe&#x200A;londe.</p>
+<p>⁊ Inne alemaine<big>;</big> &nbsp; &nbsp; heo beoð ihalden aðele.</p>
+<p><span class = "linenum">280</span>
+Þis iherde uortiger<big>;</big> &nbsp; &nbsp; of alche<i>n</i> uuele he
+wes war.</p>
+<p>⁊ seide hit an bruttisc<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ne cuðe he nan
+ænglisc.</p>
+<p>maiden Rouwenne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; drinc bluðeliche þenne.</p>
+<p>Þat maide dronc up þat win<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ lette don oðer
+þer&#x200A;in.</p>
+<p>⁊ bi&#x200A;tæhten þan kinge<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ⁊ þrien hine
+custe.</p>
+<p><span class = "linenum">285</span>
+⁊ þurh þa ilke leode<i>n</i><big>;</big> &nbsp; &nbsp; þa laȝen comen to
+þissen londe.</p>
+<p>wæs&#x200A;hail ⁊ drinc&#x200A;hæil. &nbsp; &nbsp; moni mon
+þer&#x200A;of is fain<big>;</big></p>
+<p>Rouwenne þe hende<big>;</big> &nbsp; &nbsp; sat bi þan kinge.</p>
+<p>þe king heo ȝeorne biheold<big>;</big> &nbsp; &nbsp; heo was him an
+heorte leof.</p>
+<p>ofte he heo custe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ofte he heo clupte.</p>
+<p><span class = "linenum">290</span>
+Al his mod ⁊ his main<big>;</big> &nbsp; &nbsp; halde to þan
+mæidene.</p>
+
+<span class = "sidenote">
+280. <i>alchel</i> MS.</span>
+
+<span class = "folionum">f. 84 v<sup>2</sup></span>
+
+<p>Þe wurse wes þer | ful neh<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe in ælche
+gomene iS ful ræh.</p>
+<p>þe wurse ne dude næuere god<big>;</big> &nbsp; &nbsp; he mæingde þas
+kinge`s´ mod.</p>
+<p>he murnede ful swiðe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to habben þat
+mæide<i>n</i> to wiue.</p>
+<p>Þat wes swide ladlic þing<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat þe cristine
+king.</p>
+<p><span class = "linenum">295</span>
+luuede þat haðene maide<big>;</big> &nbsp; &nbsp; leoden to hærme.</p>
+<p>þ̵ maiden wes þan kinge leof<big>;</big> &nbsp; &nbsp; æfne alse his
+aȝene lif.</p>
+<p>he bad hengest his dring<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ȝiuen him þat
+maide child.</p>
+<p>He<i>n</i>gest funde an his ræd<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to don þ̵
+þe king him bed.</p>
+<p>he ȝef him Rouwenne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; wimmon swiðe hende.</p>
+
+</div>
+
+<!-- end first version -->
+
+<!-- second version -->
+
+<span class = "pagenum">95</span>
+<a name = "page95" id = "page95"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_XIV_alt" id = "chap_XIV_alt">
+LAȜAMON</a></h4>
+
+<h5 class = "smallcaps">The Brut (MS. Otho)</h5>
+
+
+<div class = "mynote">
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_XIV">MS. Caligula</a> (above)<br />
+<a href = "#chap_XIV_parallel">Parallel Texts</a>
+</p>
+
+<p>Line numbers are taken from the longer Caligula text. In the
+original, they were printed in the gutter, between the two versions.</p>
+
+</div>
+
+<div class = "verse">
+
+<span class = "folionum">f. 65 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>vnder þan com tẏdinge&nbsp;: to vortiger þan kinge.</p>
+<p>þat ouer séé weren icome<big>;</big> &nbsp; &nbsp; swiþe selliche
+gomes.</p>
+<p>þreo sipes gode<big>;</big> &nbsp; &nbsp; i&#x200A;come were mid þan
+flode</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+þar&#x200A;on þreo hundred cnihtes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; alse hit
+were kempes.</p>
+<p>þes weren þe faireste men þat euere come here.</p>
+<p>ac hii weren heþene þat was har[m] þe more.</p>
+<p>þeos comen to þan kinge and faire hine grette.</p>
+<p>and seide þat hii wolde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; him sarui in his
+lo<i>n</i>de</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+ȝif vs þou wolle<big>;</big> &nbsp; &nbsp; mid rihte
+at&#x200A;holde.</p>
+<p>þo answerede vortiger<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat of eche vuele he
+was war.</p>
+<p>In al mine lifue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat ich ileued
+habbe<big>;</big></p>
+<p>Bi dai no bi nihte<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Ne seh ich soche
+cnihtes.</p>
+<p>for ȝou ich ham bliþe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and mid me ȝe solle
+bi&#x200A;lefue.</p>
+<p>Ac forst ich wolle wite<big>;</big> &nbsp; &nbsp; for ȝoure mochele
+worsipe.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 65 v<sup>2</sup></span>
+
+<p>wat cnihtes | beo ȝeo<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and wanene ȝeo
+i&#x200A;comen beo.</p>
+<p>þo answerede þe oþer<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat was þe elder
+broþer.</p>
+
+<span class = "pagenum">97</span>
+<a name = "page97" id = "page97"> </a>
+
+<p>Ich hatte Hengest<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Hors hatte min
+broþer.</p>
+<p>we beoþ of Alemaine<big>;</big> &nbsp; &nbsp; of one riche londe.</p>
+<p>of þan ilke hende &nbsp; &nbsp; þat Ænglis his ihote.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+Beoþ in vre londe &nbsp; &nbsp; wonder þenges gonde.</p>
+<p>bi eche fiftene ȝer. &nbsp; &nbsp; þat folk his i&#x200A;somned.</p>
+<p>And werpeþ þare hire lotes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; fo[r] to londes
+seche.</p>
+<span class = "sidenote">
+38. <i>vp</i>] <i>vt</i> MS.</span>
+<p>v<i>p</i> wan þat lot falleþ<big>;</big> &nbsp; &nbsp; he mot neod
+wende.</p>
+<p>Ne beo he noht so riche<big>;</big> &nbsp; &nbsp; he mot lond
+seche.</p>
+<p>For&#x200A;þe wifues goþ þare mid childe<big>;</big> &nbsp; &nbsp;
+alse þe deor wilde.</p>
+<p>bi euereche ȝere<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hii goþ mid childe
+þere.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+Þat lot on vs ful<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat we faren solde.</p>
+<p>Ne moste we bi&#x200A;lefue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; for life ne for
+deaþe.</p>
+<p>þus hit fareþ þere<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þar&#x200A;fore we beoþ
+nou here.</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+Nou þou hauest ihord louerd king<big>;</big> &nbsp; &nbsp; soþ of vs and
+no lesing.</p>
+<p>þo saide vortiger &nbsp; &nbsp; þat was wis and swiþe war.</p>
+<p>And woche beoþ ȝoure biléue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat ȝeo an
+bi&#x200A;léfeþ.</p>
+<p>We habbeþ godes gode<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe we louieð in
+mode.</p>
+<p>þe on hatte phebus<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe oþer Saturnus</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+þe þri[d]de hatte Woden<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat was a mihti
+þing.</p>
+<p>þe feorþe hatte Jubiter &nbsp; &nbsp; of alle þinges He his
+war.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 66 r<sup>1</sup></span>
+
+<p>þe fifþe hatte Merchuri<i>us</i><big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat his þe
+hehest ouer vs.</p>
+<span class = "sidenote">
+63. <i>þe</i>] <i>e</i> partly destroyed.</span>
+<p>þe sixte hatte appolin<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat his a god of
+gret win.</p>
+
+<span class = "pagenum">99</span>
+<a name = "page99" id = "page99"> </a>
+
+<p>þe soueþe hatte Teruagant<big>;</big> &nbsp; &nbsp; an heh god in vre
+lond.</p>
+<p><span class = "linenum">65</span>
+Ȝet we habbeþ an leafdi<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat heh his and
+mihti.</p>
+<p>ȝeo his i&#x200A;hote frea. &nbsp; &nbsp; heredmen hire louieþ.</p>
+<p>To alle þeos godes &nbsp; &nbsp; we worsipe wercheþ.</p>
+<p>And for hire loue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þeos daȝes we heom
+ȝefue.</p>
+<p>Mone we ȝefue monedaẏ. &nbsp; &nbsp; Tẏdea we ȝefue tisdei.</p>
+<p>Woden we ȝefue wendesdei. &nbsp; &nbsp; Þane þonre we ȝefue
+þorisdai.</p>
+<p>Frea þane fridaẏ. &nbsp; &nbsp; Saturnus þane sateresdai.</p>
+<p>þus saide Hengest<big>;</big> &nbsp; &nbsp; cniht alre hendest.</p>
+<p>þo answerede vortiger<big>;</big> &nbsp; &nbsp; of alle harme he was
+war.</p>
+<p>Cnihtes ȝeo beoþ me leofue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ac ȝoure
+bilefues me beoþ loþe.</p>
+<p>Ac ich wolle ou at&#x200A;holde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; in min
+anwolde.</p>
+<p>For norþ beoþ þe peutes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; swiþe ohte
+cnihtes.</p>
+<p>þat ofte doþ me same<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and þar&#x200A;vore
+ich habbe grame.</p>
+<p>And ȝef ȝe wolleþ me wreke<big>;</big> &nbsp; &nbsp; of [hire] wiþere
+dedes<big>;</big></p>
+<p>Ich ȝou wolle ȝeue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ȝeftes swiþe deore.</p>
+<p>þo saide Hengest<big>;</big> &nbsp; &nbsp; al hit sal iworþe þus.</p>
+<p>Hengest nam lefue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and to sipe gan
+wende.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 66 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>And al hire | godes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hii beore to londe.</p>
+
+<span class = "pagenum">101</span>
+<a name = "page101" id = "page101"> </a>
+
+<p>Forþ hii wende alle<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to vortiger his
+halle.</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+Bed weren i&#x200A;scrud<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and bet weren
+ived.</p>
+<span class = "sidenote">
+101. <i>swenise</i> MS.</span>
+<p>Hengestes sweines<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þane vortiger his
+cnihtes.</p>
+<p>Bruttes weren sori<big>;</big> &nbsp; &nbsp; for þan ilke sihte.</p>
+<p>Nas noht longe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat ne come tẏdinge.</p>
+<p>þat þo forþ&#x200A;rihtes &nbsp; &nbsp; icomen were þe peutes.</p>
+<p>Oueral þin lond hii erneþ<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and sleaþ þin
+folk and bearneþ.</p>
+<p>and alle þane norþ ende<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hii falleþ to þan
+gru<i>n</i>de.</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+her&#x200A;of þou most reade<big>;</big> &nbsp; &nbsp; oþer alle we beoþ
+deade.</p>
+<p>Þe king sende his sonde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to þeos cnihtes
+hinne.</p>
+<p>þat hii swiþe sone &nbsp; &nbsp; to him seolue come.</p>
+<p>þar com Hengest and his broþer<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and manian
+oþer.</p>
+<p>þat þe king vortiger<big>;</big> &nbsp; &nbsp; bliþe was þo þer.</p>
+<p>Þe Peutes dude hire wone<big>;</big> &nbsp; &nbsp; a þis half vmbre
+hii were icome.</p>
+<p>And þe king vortiger<big>;</big> &nbsp; &nbsp; of hire come was
+war.</p>
+<p>To&#x200A;gadere hii comen<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and manie þar
+of&#x200A;sloȝen.</p>
+<p>þe peutes weren ofte iwoned<big>;</big> &nbsp; &nbsp; vortiger to
+ouercome.</p>
+<p>And þo iþohten al so<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ac hit bi&#x200A;ful
+oþerweies þo.</p>
+<p>for hii hadde mochel care<big>;</big> &nbsp; &nbsp; for Hengest was
+þare.</p>
+<p>for swiþe manie peutes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hii sloȝen in þan
+fihte.</p>
+
+<span class = "pagenum">103</span>
+<a name = "page103" id = "page103"> </a>
+
+<p>þo þat non was icome<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þo were Peutes
+ouer&#x200A;come.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 66 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>And swiþe hii awey | floȝe. &nbsp; &nbsp; on euereche side.</p>
+<p>and vortiger þe king<big>;</big> &nbsp; &nbsp; wende aȝen to his
+hin.</p>
+<p>and to hengest an his cnihtes &nbsp; &nbsp; he ȝef riche ȝeftes.</p>
+<p>Ne dorste neuere peutes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; come in þisse
+londe.</p>
+<p>þat hii nere sone of&#x200A;slaȝe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and idon
+of lifdaȝe.</p>
+<p>and Hengest swiþe hendeliche<big>;</big> &nbsp; &nbsp; cwemde þan
+kinge.</p>
+<span class = "sidenote">
+140. After <i>þe</i>, <i>ṛeṇ</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+Þo hit bi&#x200A;ful in on time<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat þe king
+was swiþe bliþe.</p>
+<p>Hengest wolde wiþ þan kinge<big>;</big> &nbsp; &nbsp; holde
+rouni<i>n</i>g.</p>
+<p>þane kinge he come bi&#x200A;vore &nbsp; &nbsp; and faire hine
+grette.</p>
+<p>Þo saide hengest to þan kinge<big>;</big> &nbsp; &nbsp; louerd hercne
+tẏdinge.</p>
+<p>And ich þe wolle telle<big>;</big> &nbsp; &nbsp; of deorne
+rouni<i>n</i>ges.</p>
+<p>ȝef þou mine lore &nbsp; &nbsp; wel wolt i&#x200A;hure.</p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+And noht holde to wraþþe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ȝef ich þe wel
+leore.</p>
+<p>And þe king answerede<big>;</big> &nbsp; &nbsp; alse Hengest hit
+wolde.</p>
+<p>louerd ofte ich habbe ihord<big>;</big> &nbsp; &nbsp; among þine
+cnihtes.</p>
+<p>þat hii þe hatieþ swiþe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; into þare bare
+deathe.</p>
+<p>Ofte hii stille spekeþ. &nbsp; &nbsp; of two ȝonge
+cheldre<i>n</i>.</p>
+<p>þe on hatte vther<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe oþer Aurelie.</p>
+
+<span class = "pagenum">105</span>
+<a name = "page105" id = "page105"> </a>
+
+<p>þe þridde hehte Constance<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat þou dedest to
+deaþe.</p>
+<p>Nou wolleþ come þe oþer<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and wreken hire
+broþer.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 66 v<sup>2</sup></span>
+
+<p>Al for&#x200A;bearne þi lond<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and slean þine
+leo | de.</p>
+<p><span class = "linenum">167</span>
+And þus seggeþ þine men<big>;</big> &nbsp; &nbsp; stille bi&#x200A;twine
+heom.</p>
+<p>Ac ich þe wolle reade<big>;</big> &nbsp; &nbsp; of mochele þine
+neode.</p>
+<p>þat þou biȝete cnihtes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat gode beon to
+fihte.</p>
+<p>And bi&#x200A;tak me one castel<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat ich mai
+on wonie.</p>
+<p><span class = "linenum">175</span>
+For ich ham for þe i&#x200A;veiþed<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat ich
+wene beo dead.</p>
+<p>þare ware ich euere vare<big>;</big> &nbsp; &nbsp; nam ich neuere
+boute care.</p>
+<p>Bote ihc ligge faste<big>;</big> &nbsp; &nbsp; bi&#x200A;clused in on
+castle.</p>
+<p>Ȝef þou þis woldes don<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Mi wif solde come
+sone.</p>
+<p>and mi dohter Rowenne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and moche of mine
+cunne.</p>
+<p>Wan we þos beoþ in londe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; folliche
+at&#x200A;stonde.</p>
+<p>þe bet we wolleþ cweme þe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ȝef þou þis wolt
+granti me.</p>
+<p><span class = "linenum">185</span>
+þo answerede vortiger<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat of ech vuele was
+war.</p>
+<p>Nim cnihtes swiþe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and send after þine
+wifue.</p>
+<p>And after þine childre<i>n</i><big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe ȝong and
+þe heoldre</p>
+<p>And after þine cunne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and onderfang heom mid
+winne.</p>
+<p>wane hii to þe comeþ<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þou salt habbe
+garisome.</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+hehliche heom to fede<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and worþliche to
+scrude.</p>
+<p>Ac nelle ich Castel ne Borh<big>;</big> &nbsp; &nbsp; nanne þe
+bi&#x200A;take.</p>
+<p>For men me wolde sende<big>;</big> &nbsp; &nbsp; in mine
+kinelonde.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 67 r<sup>1</sup></span>
+
+<p>ȝef | ich heþene men<big>;</big> &nbsp; &nbsp; londes
+bi&#x200A;toke.</p>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+þe ȝet spac hengest<big>;</big> &nbsp; &nbsp; cniht alre hendest.</p>
+
+<span class = "pagenum">107</span>
+<a name = "page107" id = "page107"> </a>
+
+<p>louerd nou ich wolle<big>;</big> &nbsp; &nbsp; don al þine wille.</p>
+<p>Nou ich wolle bliue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; sende after mine
+wifue.</p>
+<p>And þou ȝef me so mochel lond<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to stonde on
+min owe hond.</p>
+<p>Ase wole a Bole hude<big>;</big> &nbsp; &nbsp; in grene
+ouer&#x200A;sprede.</p>
+<p>For fram eche Castle<big>;</big> &nbsp; &nbsp; a&#x200A;midde one
+felde.</p>
+<p>þanne ne mai þe atwite<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe pore no þe
+riche.</p>
+<p><span class = "linenum">205</span>
+þat þou eni heh Borh<big>;</big> &nbsp; &nbsp; heþene Man
+bi&#x200A;takest.</p>
+<p>And þe ki<i>n</i>g him ȝaf<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat lutel þat he
+ȝornde.</p>
+<p>Hengest nam lefue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and forþ he gan
+wende.</p>
+<p>And after his wifue he sende sonde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; to his
+owene londe.</p>
+<p>And him seolf wende<big>;</big> &nbsp; &nbsp; oueral to
+bi&#x200A;holde.</p>
+<p><span class = "linenum">210</span>
+ware he mihte wel sprede<big>;</big> &nbsp; &nbsp; his Bole hude.</p>
+<p>Hengest hadde one wisneman<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat wel couþe of
+crafte.</p>
+<p><span class = "linenum">215</span>
+He nam þeos bole hude<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and a borde laide.</p>
+<p>þar of he makede ane þwang<big>;</big> &nbsp; &nbsp; swiþe smal and
+swiþe lang.</p>
+<span class = "sidenote">
+218. <i>atwined</i> MS.</span>
+<p>Nas þe þwang noht brod &nbsp; &nbsp; bote ase hit were a twined
+þred.</p>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+A&#x200A;boute þar&#x200A;mid he leide<big>;</big> &nbsp; &nbsp; moche
+deal of londe.</p>
+<p>He lette þo delue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; on euerech halue.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 67 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>þar vppe stonene wal<big>;</big> &nbsp; &nbsp; swiþe | strong
+oueral.</p>
+<p>ane castel he arerde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; fair to
+bi&#x200A;holde.</p>
+<p>þo þe Borh was al ȝarue<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þo sette he hire
+name.</p>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+he hehte hire foliwis<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Caẏr&#x200A;Karri in
+Bruttesse.</p>
+<p>and Englisse cnihtes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Þwangchestre.</p>
+<p>Nou and euere more<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe name stondeþ
+þ[are].</p>
+<p>forte þat Dence men &nbsp; &nbsp; driuen vt þe cnihtes.</p>
+
+<span class = "pagenum">109</span>
+<a name = "page109" id = "page109"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">230</span>
+þane þridde name þar sette<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and leane Castel
+hine cleopede.</p>
+<p>vnder þan com liþe hider<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Hengestes wif mid
+hire sipes.</p>
+<p>ȝeo hadde to ivere<big>;</big> &nbsp; &nbsp; fiftene hundred
+Rideres.</p>
+<p>And Rowen his dohter<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat was him swiþe
+deore.</p>
+<p>Hit was bi on wile<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat com þe ilke
+time.</p>
+<p>þat `i´ȝarked was þe borh<big>;</big> &nbsp; &nbsp; mid þan alre
+beste.</p>
+<p>And Hengest wende to þan kinge<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and bad hine
+to gẏstni<i>n</i>ge.</p>
+<p><span class = "linenum">240</span>
+And seide þat he hadde on In<big>;</big> &nbsp; &nbsp; hi&#x200A;makede
+to&#x200A;ȝenes him.</p>
+<p>And þe king him grantede<big>;</big> &nbsp; &nbsp; alse Hengest
+wolde.</p>
+<p><span class = "linenum">245</span>
+Forþ hii gonne wende<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat hii come to þan
+ende.</p>
+<p>þe king bi&#x200A;heold þane wal<big>;</big> &nbsp; &nbsp; vp and dun
+oueral.</p>
+<p>Al him wel likede<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat he on lokede.</p>
+<p>He wende in to halle<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and his cnihtes mid
+him alle.</p>
+<p><span class = "linenum">250</span>
+Bordes hii lette sprede<big>;</big> &nbsp; &nbsp; cnihtes þar to
+sete.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 67 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>hii eoten | hii drongken<big>;</big> &nbsp; &nbsp; blisse was
+a&#x200A;mang heom.</p>
+<p>Hengest we<i>n</i>de to þe in<i>n</i>e<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þar
+Rowenne was hinne.</p>
+<p>he hire lette scrude<big>;</big> &nbsp; &nbsp; mid onimete prude.</p>
+<p>Ȝeo bar in hire hond<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ane goldene bolle.</p>
+<p>Hi&#x200A;fulled mid w[i]ne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ne mihte non be
+rich[ere].</p>
+<p>Hehȝe ibore me<i>n</i><big>;</big> &nbsp; &nbsp; hire ladde in to
+halle.</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+bi&#x200A;vore þan kinge<big>;</big> &nbsp; &nbsp; fairest alle
+þing.</p>
+<p>Rowenne sat a cnouwe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and seide to
+þa<i>n</i> kinge.</p>
+<p>þus erest ȝeo spac<big>;</big> &nbsp; &nbsp; in Englene lond.</p>
+<p>Louerd king wassaẏl<big>;</big> &nbsp; &nbsp; for * þine comes me
+beoþ hail.</p>
+<p>Þe ki<i>n</i>g hit ihorde<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and nuste wat ȝeo
+saide.</p>
+
+<span class = "pagenum">111</span>
+<a name = "page111" id = "page111"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">265</span>
+þe king vortigerne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; haxede his cnihte`s´.</p>
+<p>wat were þe speche<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat þe maide speke.</p>
+<p>Þo answerede<big>;</big> Keþereh<big>;</big> &nbsp; &nbsp; cniht mid
+þe wisest.</p>
+<span class = "sidenote">
+268. <i>wone</i> MS.</span>
+<p>he was þe beste latimer<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat euere wone[de]
+her.</p>
+<p>Lust nou mi louerd king<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and ich þe wolle
+cuðen.</p>
+<p><span class = "linenum">270</span>
+wat seiþ Rowenne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; fairest of al wommanne.</p>
+<p>Hit his þe wone<big>;</big> &nbsp; &nbsp; Ine sax&#x200A;londe.</p>
+<span class = "sidenote">
+273. <i>dringe</i>] MS. defective here.</span>
+<p>þat freond saiþ to his freond<big>;</big> &nbsp; &nbsp; wane he sal
+[dri]nge.</p>
+<p>leofue freond wassail<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe oþer saiþ
+dringhail.</p>
+<p><span class = "linenum">275</span>
+þe ilke þat halt þane nap<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þane dringe dringþ
+vp.</p>
+<span class = "sidenote">
+276. <i>aȝeines</i>] MS. defective here.</span>
+<p>And aȝ[ein]es me hine fulþ<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and takeþ his
+ivere.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 67 v<sup>2</sup></span>
+
+<p>Þis beoþ þe | lawes<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ine
+sax&#x200A;londe.</p>
+<p><span class = "linenum">280</span>
+þis ihorde vortiger<big>;</big> &nbsp; &nbsp; of eche vuele he was
+war.</p>
+<p>And saide hit on Bruttesse<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ne couþe he noht
+on Œnglisse.</p>
+<p>Maẏde Rowenne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; dring bloþeliche þanne.</p>
+<p>Þat maide drong vt þat win<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and lette don
+oþer þar&#x200A;in.</p>
+<p>And bi&#x200A;tahte þan kinge<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and he hit vp
+swipte.</p>
+<p><span class = "linenum">285</span>
+And þorh þisne ilke game<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þe lawe come to
+londe.</p>
+<p>wassaẏl and dring&#x200A;haẏl<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat mani
+me<i>n</i> lofuieþ.</p>
+<p>Þe faire Rowenne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; sat bi þan kinge.</p>
+<p>þe king hire ȝeorne bi&#x200A;heold<big>;</big> &nbsp; &nbsp; ȝeo was
+him leof on heorte.</p>
+<p>Ofte he hire custe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; and ofte he hire
+clupte.</p>
+<p>Þe worse was þare wel neh<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat to soche game
+his wel sleh.</p>
+<p>þe worse þat neuere ne doþ god<big>;</big> &nbsp; &nbsp; he meẏnde
+þare þes kinges mod</p>
+<p>þe king mornede swiþe<big>;</big> &nbsp; &nbsp; for habbe hire to
+wifue.</p>
+<p>þat was swiþe loþlich þing<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat þe cristene
+king.</p>
+<p><span class = "linenum">295</span>
+louede þat Maide heaþene<big>;</big> &nbsp; &nbsp; folk to harme.</p>
+<p>To Hengest bad þe king<big>;</big> &nbsp; &nbsp; þat he þat maide
+ȝefue him.</p>
+<p>Hengest funde on his Reade<big>;</big> &nbsp; &nbsp; don þat þe king
+him beade.</p>
+<p>He ȝef him Rowenne<big>;</big> &nbsp; &nbsp; womman swiþe hende.</p>
+
+</div>
+
+<!-- end second version -->
+
+<!-- parallel versions -->
+
+<h4><a name = "chap_XIV_parallel" id = "chap_XIV_parallel">
+LAȜAMON</a><br />
+<span class = "smaller smallcaps">
+The Brut: Parallel Versions</span></h4>
+
+
+<div class = "mynote">
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_XIV">MS. Caligula</a><br />
+<a href = "#chap_XIV_alt">MS. Otho</a></p>
+
+<p>Each line of verse has been split at the caesura.</p>
+</div>
+
+<table class = "verse" summary = "parallel verse texts">
+<tr>
+<td>
+<h5 class = "smallcaps">MS. Caligula</h5>
+</td>
+<td>
+<h5 class = "smallcaps">MS. Otho</h5>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>
+<p>Vnder þan comen tiðende<big>;</big><br />
+to vortiger þan kinge.</p>
+<p>þ̵ ouer sæ weoren icumen<big>;</big><br />
+swiðe selcuðe gumen.</p>
+<p>Jnne þere Temese<big>;</big><br />
+to londe heo weore<i>n</i> icu<i>m</i>men.</p>
+</td>
+<td>
+<p>vnder þan com tẏdinge&nbsp;:<br />
+to vortiger þan kinge.</p>
+<p>þat ouer séé weren icome<big>;</big><br />
+swiþe selliche gomes.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þreo scipen gode<big>;</big><br />
+comen mid þan flode.</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+þreo hundred cnihten<big>;</big><br />
+Alse hit weoren kinges.</p>
+<p>wið&#x200A;uten þan scipen mo<i>n</i>nen<big>;</big><br />
+þe weoren þer wið&#x200A;inne<i>n</i>.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þreo sipes gode<big>;</big><br />
+i&#x200A;come were mid þan flode</p>
+<p>þar&#x200A;on þreo hundred cnihtes<big>;</big><br />
+alse hit were kempes.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þis weoren þa færeste men<big>;</big><br />
+þat auere her comen.</p>
+<p>Ah heo weore hæðene<big>;</big><br />
+þ̵ wes hærm þa mare.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þes weren þe faireste men þat euere come here.</p>
+<p>ac hii weren heþene þat was har[m] þe more.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Uortiger heom sende to<big>;</big><br />
+And axede hu heo weoren idon.</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+Ȝif heo grið sohten<big>;</big><br />
+⁊ of his freond&#x200A;scipe rohte<i>n</i>.</p>
+<p>heo wisliche and&#x200A;swerden<big>;</big><br />
+Swa heo wel cuðen.</p>
+<p>⁊ seiden þ̵ heo walden<big>;</big><br />
+speken wið þan kinge.</p>
+<p>⁊ Leofliche him heren<big>;</big><br />
+⁊ hælden hine for hærre.</p>
+<p>And swa heo gunnen wenden<big>;</big><br />
+fforð to þan kinge.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+Þa wes Uortigerne þa ki<i>n</i>g<big>;</big><br />
+In Cantuarie&#x200A;buri.</p>
+<p>þer he mid his hirede<big>;</big><br />
+Hæhliche spilede.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þer þas cnihtes come<i>n</i><big>;</big><br />
+Bi&#x200A;fore<i>n</i> þan folc&#x200A;kinge.</p>
+<p>Sone swa heo hine imetten<big>;</big><br />
+fæire heo hine igrætten.</p>
+<p>⁊ seiden þat heo him wolden<big>;</big><br />
+hæren iþisse londe.</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+ȝif he heom wolde<big>;</big><br />
+mid rihten at&#x200A;halden.</p>
+<p>Þa and&#x200A;swerede vortig<i>er</i><big>;</big><br />
+of elchen vuele he wes war.</p>
+<p>An alle mine iliue<big>;</big><br />
+þe ich iluued habbe.</p>
+<p>bi dæie no bi nihtes<big>;</big><br />
+ne sæh ich nauere ær swulche cnihtes.</p>
+<p>for eouwer cume<i>n</i> ich æm bliðe<big>;</big><br />
+⁊ mid me ȝe sculle<i>n</i> bilæfuen.</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+⁊ eouwer wille ich wulle driȝen<big>;</big><br />
+bi mine quicke liuen.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þeos comen to þan kinge and faire hine grette.</p>
+<p>and seide þat hii wolde<big>;</big><br />
+him sarui in his lo<i>n</i>de</p>
+<p>ȝif vs þou wolle<big>;</big><br />
+mid rihte at&#x200A;holde.</p>
+<p>þo answerede vortiger<big>;</big><br />
+þat of eche vuele he was war.</p>
+<p>In al mine lifue<big>;</big><br />
+þat ich ileued habbe<big>;</big></p>
+<p>Bi dai no bi nihte<big>;</big><br />
+Ne seh ich soche cnihtes.</p>
+<p>for ȝou ich ham bliþe<big>;</big><br />
+and mid me ȝe solle bi&#x200A;lefue.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Ah of eou ich wulle iwiten<big>;</big><br />
+þurh soðen eouwer wurð&#x200A;scipen.</p>
+<p>whæt cnihte<i>n</i> ȝe seon<big>;</big><br />
+⁊ whænnenen ȝe icumen beon.</p>
+<p>⁊ whar ȝe wullen beon treowe<big>;</big><br />
+alde ⁊ æc neowe.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Ac forst ich wolle wite<big>;</big><br />
+for ȝoure mochele worsipe.</p>
+<p>wat cnihtes beo ȝeo<big>;</big><br />
+and wanene ȝeo i&#x200A;comen beo.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þa answerede þe oðer<big>;</big><br />
+þat wes þe aldeste broðer.</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+lust me nu lauerd king<big>;</big><br />
+⁊ ich þe wullen cuðen.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þo answerede þe oþer<big>;</big><br />
+þat was þe elder broþer.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>what cnihtes we beoð<big>;</big><br />
+⁊ whanene we icumen seoð.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "dropcap">I</p>
+<p>ch hatte he<i>n</i>ges<big>;</big><br />
+hors is mi broðer.</p>
+<p>we beoð of alemai<i>n</i>ne<big>;</big><br />
+aðelest alre londe.</p>
+<p>of þat ilken ænde<big>;</big><br />
+þe angles is ihaten.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+Beoð in ure londe<big>;</big><br />
+selcuðe tiðende.</p>
+<p>vmbe fiftene ȝer<big>;</big><br />
+þat folc hi[s] isomned.</p>
+<p>Al ure iledene folc<big>;</big><br />
+⁊ heore loten werpeð.</p>
+<p>vppen þan þe hit fal[l]ed<big>;</big><br />
+he scal uaren of londe.</p>
+<p>Bilæuen scul len þa fiue<big>;</big><br />
+þa sexte scal forð liðe.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+ut of þan leode<big>;</big><br />
+to u[n]cuðe londe.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Ich hatte Hengest<big>;</big><br />
+Hors hatte min broþer.</p>
+<p>we beoþ of Alemaine<big>;</big><br />
+of one riche londe.</p>
+<p>of þan ilke hende<br />
+þat Ænglis his ihote.</p>
+<p>Beoþ in vre londe<br />
+wonder þenges gonde.</p>
+<p>bi eche fiftene ȝer.<br />
+þat folk his i&#x200A;somned.</p>
+<p>And werpeþ þare hire lotes<big>;</big><br />
+fo[r] to londes seche.</p>
+<p>v<i>p</i> wan þat lot falleþ<big>;</big><br />
+he mot neod wende.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Ne beo he na swa leof mon<big>;</big><br />
+uorð he scal liðen.</p>
+<p>For þer is folc swiðe muchel<big>;</big><br />
+mære þene heo walden.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Ne beo he noht so riche<big>;</big><br />
+he mot lond seche.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þa wif færeð mid childe<big>;</big><br />
+swa þe deor wilde.</p>
+<p>Æueralche ȝere<big>;</big><br />
+heo bereð child þere<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+þ̵ beoð an us feole<big>;</big><br />
+þat we færen scolden.</p>
+<p>Ne mihte we bilæue<big>;</big><br />
+for liue ne for dæðe.</p>
+<p>Ne for nauer nane þinge<big>;</big><br />
+for þan folc&#x200A;kinge.</p>
+</td>
+<td>
+<p>For&#x200A;þe wifues goþ þare mid childe<big>;</big><br />
+alse þe deor wilde.</p>
+<p>bi euereche ȝere<big>;</big><br />
+hii goþ mid childe þere.</p>
+<p>Þat lot on vs ful<big>;</big><br />
+þat we faren solde.</p>
+<p>Ne moste we bi&#x200A;lefue<big>;</big><br />
+for life ne for deaþe.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þus we uerden þere<big>;</big><br />
+⁊ for&#x200A;þi beoð nu here.</p>
+<p>to sechen vnder lu<i>f</i>te<big>;</big><br />
+lond ⁊ godne lauerd.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þus hit fareþ þere<big>;</big><br />
+þar&#x200A;fore we beoþ nou here.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+Nu þu hæfuest iherd lauerd ki[n]g<big>;</big><br />
+Soð of us þurh alle þi[n]g.</p>
+<p>Þa a<i>n</i>swarede vortiger<big>;</big><br />
+of alc an vfele he wes war.</p>
+<p>Ich ileue þe cniht<big>;</big><br />
+þ̵ þu me sugge soð&#x200A;riht.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Nou þou hauest ihord louerd king<big>;</big><br />
+soþ of vs and no lesing.</p>
+<p>þo saide vortiger<br />
+þat was wis and swiþe war.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>⁊ wulche beoð æoure ileuen<big>;</big><br />
+þ̵ ȝe on ileueð.</p>
+<p>⁊ eoure leofue godd<big>;</big><br />
+þe ȝe to luted.</p>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+þa and&#x200A;swarede Hænges<big>;</big><br />
+cnihtene alre fæirest.</p>
+<p>Nis in al þis kine&#x200A;lond<big>;</big><br />
+cniht swa muchel ne swa strong.</p>
+</td>
+<td>
+<p>And woche beoþ ȝoure biléue<big>;</big><br />
+þat ȝeo an bi&#x200A;léfeþ.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>We habbeð gode`s´ gode<big>;</big><br />
+þe we luuieð an ure mode.</p>
+<p>þa we habbeð hope to<big>;</big><br />
+⁊ heoreð heom mid mihte.</p>
+</td>
+<td>
+<p>We habbeþ godes gode<big>;</big><br />
+þe we louieð in mode.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þe an hæhte phebus<big>;</big><br />
+þe oðer Saturn<i>us</i>.</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+þe þridde hæhte wode<i>n</i><big>;</big><br />
+þ̵ is an weoli godd.</p>
+<p>þe feorðe hæh [te] Jupit<i>er</i><big>;</big><br />
+of alle þi<i>n</i>ge he is whar.</p>
+<p>þe fifte hæhte Mercuri<i>us</i><big>;</big><br />
+þat <i>i</i>s þe hæhste ouer us.</p>
+<p>þæ sæxte hæhte appollin<big>;</big><br />
+þ̵ is a godd wel idon.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þe on hatte phebus<big>;</big><br />
+þe oþer Saturnus</p>
+<p>þe þri[d]de hatte Woden<big>;</big><br />
+þat was a mihti þing.</p>
+<p>þe feorþe hatte Jubiter<br />
+of alle þinges He his war.</p>
+<p>þe fifþe hatte Merchuri<i>us</i><big>;</big><br />
+þat his þe hehest ouer vs.</p>
+<p>þe sixte hatte appolin<big>;</big><br />
+þat his a god of gret win.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þe seoueðe hatte teruagant<big>;</big><br />
+an hæh godd in ure lon.</p>
+<p><span class = "linenum">65</span>
+Ȝet we habbeð anne læuedi<big>;</big><br />
+þe hæh is ⁊ mæhti.</p>
+<p>heh heo is ⁊ hali<big>;</big><br />
+hired&#x200A;men heo luuieð for&#x200A;þi.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þe soueþe hatte Teruagant<big>;</big><br />
+an heh god in vre lond.</p>
+<p>Ȝet we habbeþ an leafdi<big>;</big><br />
+þat heh his and mihti.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>heo js ihate Frææ<big>;</big><br />
+wel heo heom dihteð.</p>
+<p>Ah for alle ure goden deore<big>;</big><br />
+þa we scullen hæren.</p>
+</td>
+<td>
+<p>ȝeo his i&#x200A;hote frea.<br />
+heredmen hire louieþ.</p>
+<p>To alle þeos godes<br />
+we worsipe wercheþ.</p>
+<p>And for hire loue<big>;</big><br />
+þeos daȝes we heom ȝefue.</p>
+<p>Mone we ȝefue monedaẏ.<br />
+Tẏdea we ȝefue tisdei.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Woden hehde þa hæhste laȝe<big>;</big><br />
+an ure ælderne dæȝen.</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+he heom wes leof<big>;</big><br />
+æfne al swa heore lif.</p>
+<p>he wes heore walden<big>;</big><br />
+And heom wurðscipe duden.</p>
+<p>þene feorðe dæi iþere wike<big>;</big><br />
+heo ȝifuen him to wurðscipe.</p>
+<p>Þa þunre heo ȝiuen þu<i>n</i>res dæi<big>;</big><br />
+for&#x200A;þi þat heo heom helpen mæi.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Woden we ȝefue wendesdei.<br />
+Þane þonre we ȝefue þorisdai.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Freon heore læfdi<big>;</big><br />
+heo ȝiuen hire fridæi.</p>
+<p><span class = "linenum">75</span>
+Saturnus heo ȝiuen sætterdæi<big>;</big><br />
+þene sunne heo ȝiuen sonedæi.</p>
+<p>Monen heo ȝifuen mone&#x200A;dæi<big>;</big><br />
+Tidea heo ȝeuen tis&#x200A;dæi.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Frea þane fridaẏ.<br />
+Saturnus þane sateresdai.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þus seide hæ[n]gest<big>;</big><br />
+cnihten alre hendest.</p>
+<p>Þa answerede vortig<i>er</i><big>;</big><br />
+of ælchen vfel he wæs wær.</p>
+<p>Cnihtes ȝe beoð me leofue<big>;</big><br />
+ah þas tiðende me beoð laðe.</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+eouwer ileuen beoð vnwraste<big>;</big><br />
+Ȝe ne ileoueð noht an criste.</p>
+<p>Ah ȝe ileoueð a þene wurse<big>;</big><br />
+þe godd seolf awariede.</p>
+<p>eoure godes ne beoð nohtes<big>;</big><br />
+In helle heo niðer liggeð.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þus saide Hengest<big>;</big><br />
+cniht alre hendest.</p>
+<p>þo answerede vortiger<big>;</big><br />
+of alle harme he was war.</p>
+<p>Cnihtes ȝeo beoþ me leofue<big>;</big><br />
+ac ȝoure bilefues me beoþ loþe.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Ah neoðeles ich wulle eou at&#x200A;hælde<big>;</big><br />
+An mine anwalde.</p>
+<p>for norð Beoð þa Peohtes<big>;</big><br />
+swiðe ohte cnihtes.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+þe ofte ledeð in mine londe<big>;</big><br />
+ferde swiðe stronge.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Ac ich wolle ou at&#x200A;holde<big>;</big><br />
+in min anwolde.</p>
+<p>For norþ beoþ þe peutes<big>;</big><br />
+swiþe ohte cnihtes.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>⁊ ofte dod me muchele scome<big>;</big><br />
+⁊ þerfore ich habbe grome.</p>
+<p>⁊ ȝif ȝe me wulleð wræken<big>;</big><br />
+⁊ heore hæfden me biȝeten.</p>
+<p>Ich eou wullen ȝeuen lond<big>;</big><br />
+muchel seolueR ⁊ gold.</p>
+<p>Þa andswerede hængest<big>;</big><br />
+cnihtene alre feirest.</p>
+<p><span class = "linenum">90</span>
+Ȝif hit wulle saturnus<big>;</big><br />
+al hit scal iwurðe þus.</p>
+<p>⁊ Woden ure lauerd<big>;</big><br />
+þe we on bi&#x200A;liueð.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þat ofte doþ me same<big>;</big><br />
+and þar&#x200A;vore ich habbe grame.</p>
+<p>And ȝef ȝe wolleþ me wreke<big>;</big><br />
+of [hire] wiþere dedes<big>;</big></p>
+<p>Ich ȝou wolle ȝeue<big>;</big><br />
+ȝeftes swiþe deore.</p>
+<p>þo saide Hengest<big>;</big><br />
+al hit sal iworþe þus.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Hengest no<i>m</i> læue<big>;</big><br />
+⁊ to scipen gon liðe.</p>
+<p>þer wes moni cniht strong<big>;</big><br />
+heo droȝen heore scipe<i>n</i> uppe þe lo<i>n</i>d.</p>
+<p>forð wenden dringches<big>;</big><br />
+to vortigerne þan kenge.</p>
+<p><span class = "linenum">95</span>
+Biuoren wende hengest<big>;</big><br />
+⁊ hors him alre hændest.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Hengest nam lefue<big>;</big><br />
+and to sipe gan wende.</p>
+<p>And al hire godes<big>;</big><br />
+hii beore to londe.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Seoððen þa alemainisce men<big>;</big><br />
+þa aðele weore<i>n</i> an deden.</p>
+<p>⁊ seoððen heo senden him to<big>;</big><br />
+heore sæxisce cnihtes wel idon.</p>
+<p>hengestes cunnesmen<big>;</big><br />
+of his aldene cudðe.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>heo comen in to halle<big>;</big><br />
+hændeliche alle.</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+Bett weoren iscrudde<big>;</big><br />
+⁊ bed weoren iuædde.</p>
+<p>hængest swaine<big>;</big><br />
+þene vortigernes. þeines.</p>
+<p>þa wes vortigernes hired<big>;</big><br />
+for hehne ihalden.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Forþ hii wende alle<big>;</big><br />
+to vortiger his halle.</p>
+<p>Bed weren i&#x200A;scrud<big>;</big><br />
+and bet weren ived.</p>
+<p>Hengestes sweines<big>;</big><br />
+þane vortiger his cnihtes.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Bruttes weoren særi<big>;</big><br />
+for swulchere isihðe.</p>
+<p>Nes hit nawiht longe<big>;</big><br />
+þat ne comen to þan kinge.</p>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+Cnihtes sunen uiue<big>;</big><br />
+þa i&#x200A;faren hafden biliue.</p>
+<p>heo sæiden to þan kinge<big>;</big><br />
+neowe tiðe<i>n</i>den.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Bruttes weren sori<big>;</big><br />
+for þan ilke sihte.</p>
+<p>Nas noht longe<big>;</big><br />
+þat ne come tẏdinge.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>nu forð&#x200A;rihtes<big>;</big><br />
+Icume<i>n</i> beoð þa peohtes.</p>
+<p>þurh þi lond heo ærneð<big>;</big><br />
+⁊ hærȝieð ⁊ berneð.</p>
+<p>⁊ al þene norð ænde<big>;</big><br />
+iuald to þa<i>n</i> gru<i>n</i>de.</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+her&#x200A;of þu most ræden<big>;</big><br />
+oðer all we beoð dæden.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þat þo forþ&#x200A;rihtes<br />
+icomen were þe peutes.</p>
+<p>Oueral þin lond hii erneþ<big>;</big><br />
+and sleaþ þin folk and bearneþ.</p>
+<p>and alle þane norþ ende<big>;</big><br />
+hii falleþ to þan gru<i>n</i>de.</p>
+<p>her&#x200A;of þou most reade<big>;</big><br />
+oþer alle we beoþ deade.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þe king hine bi&#x200A;þohte<big>;</big><br />
+whæt he don mihte.</p>
+<p>he sende to þan innen<big>;</big><br />
+after al his monnen.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Þe king sende his sonde<big>;</big><br />
+to þeos cnihtes hinne.</p>
+<p>þat hii swiþe sone<br />
+to him seolue come.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þer com hengest þer com hors<big>;</big><br />
+þer com m<i>a</i>ni mon ful oht.</p>
+<p>þer come<i>n</i> þa saxisce men<big>;</big><br />
+hengestes cunnes&#x200A;men.</p>
+<p><span class = "linenum">115</span>
+⁊ þa Alemainisce cnihtes<big>;</big><br />
+þe beoð gode to fihte.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þar com Hengest and his broþer<big>;</big><br />
+and manian oþer.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þis isæh þe king vortiger<big>;</big><br />
+bliðe wes he þa þer.</p>
+<p>Þa peohtes duden heore iwune<big>;</big><br />
+a þas hælf þere humbre. heo weoren icume.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þat þe king vortiger<big>;</big><br />
+bliþe was þo þer.</p>
+<p>Þe Peutes dude hire wone<big>;</big><br />
+a þis half vmbre hii were icome.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>⁊ þe king VortigeR<big>;</big><br />
+of heore cume wes ful war.</p>
+<p>To&#x200A;gadere heo comen<big>;</big><br />
+⁊ feole þer of&#x200A;sloȝen.</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+þer wes feht swide strong<big>;</big><br />
+Comp swiðe sturne.</p>
+</td>
+<td>
+<p>And þe king vortiger<big>;</big><br />
+of hire come was war.</p>
+<p>To&#x200A;gadere hii comen<big>;</big><br />
+and manie þar of&#x200A;sloȝen.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þe Peohtes weoren ofte&#x200A;iwuned<big>;</big><br />
+Vortige[r]ne to ou<i>er</i> cumen.</p>
+<p>⁊ þa heo þohten a[l]swa<big>;</big><br />
+Ah hit ilomp an oðer þa.</p>
+<p>for hit wes heom al hele<big>;</big><br />
+þat hængest wes þere.</p>
+<p>⁊ þa cnihtes stronge<big>;</big><br />
+þe comen of saxelo<i>n</i>de.</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+⁊ þa ohte alemanisce<big>;</big><br />
+þe þider comen mid horse.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þe peutes weren ofte iwoned<big>;</big><br />
+vortiger to ouercome.</p>
+<p>And þo iþohten al so<big>;</big><br />
+ac hit bi&#x200A;ful oþerweies þo.</p>
+<p>for hii hadde mochel care<big>;</big><br />
+for Hengest was þare.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Swiðe monie peohtes<big>;</big><br />
+heo sloȝen iþan fehte.</p>
+<p>feondliche heo fuhten<big>;</big><br />
+feollen þa fæie.</p>
+</td>
+<td>
+<p>for swiþe manie peutes<big>;</big><br />
+hii sloȝen in þan fihte.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þa þe non wes icumen<big>;</big><br />
+þa weoren Peohtes ouer&#x200A;cumen.</p>
+<p>⁊ swuðe heo awæi floȝen<big>;</big><br />
+an ælche helue heo forð fluȝen.</p>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+⁊ alle dai heo fluȝen<big>;</big><br />
+monie ⁊ vnnifoȝe.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þo þat non was icome<big>;</big><br />
+þo were Peutes ouer&#x200A;come.</p>
+<p>And swiþe hii awey floȝe.<br />
+on euereche side.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þe king vortigerne<big>;</big><br />
+wende to herberwe.</p>
+<p>⁊ æuere him weore<i>n</i> on&#x200A;uast<big>;</big><br />
+Hors ⁊ hængest.</p>
+</td>
+<td>
+<p>and vortiger þe king<big>;</big><br />
+wende aȝen to his hin.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Hængest wes þan kinge leof<big>;</big><br />
+⁊ him lindesaȝe ȝef.</p>
+<p>and he ȝæf horse<big>;</big><br />
+madmes inoȝe.</p>
+<p><span class = "linenum">135</span>
+⁊ alle heore cnihtes<big>;</big><br />
+he swiðe wel dihte.</p>
+<p>⁊ hit gode stu<i>n</i>de<big>;</big><br />
+stod a þan ilke.</p>
+</td>
+<td>
+<p>and to hengest an his cnihtes<br />
+he ȝef riche ȝeftes.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Ne durste nauere peohtes<big>;</big><br />
+cumen i þan londes.</p>
+<p>no ræueres no utlaȝen<big>;</big><br />
+þ̵ heo neoren sone of&#x200A;slæȝen.</p>
+<p>⁊ hængest swiðe fæire<big>;</big><br />
+herede þane king.</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+Þa ilo<i>m</i>p hit in ane time<big>;</big><br />
+þ̵ þe king wes swiðe bliðe.</p>
+<p>An ane hæȝe dæie<big>;</big><br />
+imong his duȝeðe monnen.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Ne dorste neuere peutes<big>;</big><br />
+come in þisse londe.</p>
+<p>þat hii nere sone of&#x200A;slaȝe<big>;</big><br />
+and idon of lifdaȝe.</p>
+<p>and Hengest swiþe hendeliche<big>;</big><br />
+cwemde þan kinge.</p>
+<p>Þo hit bi&#x200A;ful in on time<big>;</big><br />
+þat þe king was swiþe bliþe.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Hengest hine bi&#x200A;þohte<big>;</big><br />
+what he don mihte.</p>
+<p>for he wolde wið þan ki<i>n</i>ge<big>;</big><br />
+holde<i>n</i> runi<i>n</i>ge.</p>
+<p>þan kinge he eode to<big>;</big> foren<big>;</big><br />
+⁊ fæire hine gon greten.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+Þe king sone up stod<big>;</big><br />
+⁊ sætte hine bi him seoluen.</p>
+<p>heo drunken heo dremden<big>;</big><br />
+blisse wes among heom.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Hengest wolde wiþ þan kinge<big>;</big><br />
+holde rouni<i>n</i>g.</p>
+<p>þane kinge he come bi&#x200A;vore<br />
+and faire hine grette.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þa queð hengest to þan kinge<big>;</big><br />
+lauerd hærcne tiðende.</p>
+<p>⁊ ich þe wulle ræcchen<big>;</big><br />
+deorne runen.</p>
+<p>ȝif þu mine lare<big>;</big><br />
+wel wult lusten.</p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+⁊ noht halden to wraððe<big>;</big><br />
+þat ich wel leare.</p>
+<p>þe king answarede<big>;</big><br />
+swa henges hit wolde.</p>
+<p>Þa sæide hængest<big>;</big><br />
+cnihten alre fæirest.</p>
+<p>lauerd ich habbe moni a dæi<big>;</big><br />
+þine monscipe ihæȝed.</p>
+<p>⁊ þin holde mon ibeo<i>n</i><big>;</big><br />
+i richen þine hirede.</p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+⁊ in ælche fæhte<big>;</big><br />
+hæhst of þine cnihte<i>n</i>.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Þo saide hengest to þan kinge<big>;</big><br />
+louerd hercne tẏdinge.</p>
+<p>And ich þe wolle telle<big>;</big><br />
+of deorne rouni<i>n</i>ges.</p>
+<p>ȝef þou mine lore<br />
+wel wolt i&#x200A;hure.</p>
+<p>And noht holde to wraþþe<big>;</big><br />
+ȝef ich þe wel leore.</p>
+<p>And þe king answerede<big>;</big><br />
+alse Hengest hit wolde.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>⁊ ich habbe ofte ihærd<big>;</big><br />
+hohfulle ronen.</p>
+<p>Imong þine hired&#x200A;monnen<big>;</big><br />
+heo hatieð þe swiðe.</p>
+<p>In to þan bare dæðe<big>;</big><br />
+ȝif heo hit dursten cuðe.</p>
+</td>
+<td>
+<p>louerd ofte ich habbe ihord<big>;</big><br />
+among þine cnihtes.</p>
+<p>þat hii þe hatieþ swiþe<big>;</big><br />
+into þare bare deathe.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Ofte heo stilleliche spækeð<big>;</big><br />
+⁊ spilieð mid runen.</p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+of twam ȝu<i>n</i>ge monnen<big>;</big><br />
+þat feor wunieð hennen.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Ofte hii stille spekeþ.<br />
+of two ȝonge cheldre<i>n</i>.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þe an hæhte VtheR<big>;</big><br />
+þe oðer ambrosie.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þe on hatte vther<big>;</big><br />
+þe oþer Aurelie.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þe þridde hæhte Co[n]stance<big>;</big><br />
+þes wes king i þisse `lond´.</p>
+<p>⁊ he her wes of&#x200A;slaȝen<big>;</big><br />
+þurh swicfulle laȝen.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þe þridde hehte Constance<big>;</big><br />
+þat þou dedest to deaþe.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Nu wulleð cume þa oðere<big>;</big><br />
+⁊ wræken heore broðer.</p>
+<p><span class = "linenum">165</span>
+Al forbær nen þi lond<big>;</big><br />
+⁊ slæn þine leoden.</p>
+<p>þe seoluen ⁊ þine duȝeðen;<br />
+driuen ut of londe.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Nou wolleþ come þe oþer<big>;</big><br />
+and wreken hire broþer.</p>
+<p>Al for&#x200A;bearne þi lond<big>;</big><br />
+and slean þine leo de.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>⁊ þus suggeð þine men<big>;</big><br />
+þer heo somned sitteð.</p>
+<p>for þa twene broðere<big>;</big><br />
+beoð `beyne´ kine&#x200A;borne.</p>
+<p>Of androeinnes kunne<big>;</big><br />
+þas aðele bruttes.</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+⁊ þus þine duȝeðe<big>;</big><br />
+stille þe fordemed.</p>
+</td>
+<td>
+<p>And þus seggeþ þine men<big>;</big><br />
+stille bi&#x200A;twine heom.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Ah ich þe wulle ræde<big>;</big><br />
+Of muchele þire neode.</p>
+<p>þ̵ þu bi&#x200A;ȝite <i>cn</i>ihtes<big>;</big><br />
+þa gode beoð to fihte.</p>
+<p>⁊ bi&#x200A;tache me ænne castel<big>;</big><br />
+Oðer ane kineliche burh.</p>
+<p>þat ich mai inne ligge<big>;</big><br />
+þa while þa ich libbe.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Ac ich þe wolle reade<big>;</big><br />
+of mochele þine neode.</p>
+<p>þat þou biȝete cnihtes<big>;</big><br />
+þat gode beon to fihte.</p>
+<p>And bi&#x200A;tak me one castel<big>;</big><br />
+þat ich mai on wonie.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">175</span>
+Ic am uor þe iuaid<big>;</big><br />
+þær&#x200A;fore ic wene beon dæd.</p>
+<p>fare þer ic auer fare<big>;</big><br />
+næm ich næuere bute care.</p>
+<p>Buten ich ligge faste<big>;</big><br />
+biclused inne castle.</p>
+<p>ȝif þu þis me wult don<big>;</big><br />
+Ich hit wulle mid luue a&#x200A;fon.</p>
+<p>⁊ ich wulle biliue<big>;</big><br />
+senden after mine wiue.</p>
+<p><span class = "linenum">180</span>
+þat is a sexisc wimmon<big>;</big><br />
+of wisdome wel idon.</p>
+</td>
+<td>
+<p>For ich ham for þe i&#x200A;veiþed<big>;</big><br />
+þat ich wene beo dead.</p>
+<p>þare ware ich euere vare<big>;</big><br />
+nam ich neuere boute care.</p>
+<p>Bote ihc ligge faste<big>;</big><br />
+bi&#x200A;clused in on castle.</p>
+<p>Ȝef þou þis woldes don<big>;</big><br />
+Mi wif solde come sone.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>⁊ after rouwe<i>n</i>ne<big>;</big> mire dohter;<br />
+þe me is swiðe deore.</p>
+<p>Þenne ich habbe mi wif<big>;</big><br />
+⁊ mine wine&#x200A;maies.</p>
+</td>
+<td>
+<p>and mi dohter Rowenne<big>;</big><br />
+and moche of mine cunne.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>⁊ ich beo i þine londe<big>;</big><br />
+fulliche at&#x200A;stonde.</p>
+<p>þa bet ich wullen hiren þe<big>;</big><br />
+ȝif þu þis ȝettest me.</p>
+<p><span class = "linenum">185</span>
+Þa answerede vortiger<big>;</big><br />
+Of ælchen vuele he wes war.</p>
+<p>Nim cnihtes biliue<big>;</big><br />
+⁊ send æfter þine wiue.</p>
+<p>⁊ æfter þine children<big>;</big><br />
+þan ȝu<i>n</i>gen ⁊ þan olden.</p>
+<p>⁊ æfter þine cunnen<big>;</big><br />
+⁊ afeoh heom mid wunne.</p>
+<p>þenne heo to þe cumeð<big>;</big><br />
+þu scat habben gærsume.</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+hæhliche heom to uede<i>n</i><big>;</big><br />
+⁊ wurðliche scruden.</p>
+<p>Ah nulle ich castel na burh<big>;</big><br />
+nane þe bi&#x200A;techen.</p>
+<p>for men me wolden scenden<big>;</big><br />
+I mine kine&#x200A;lond.</p>
+<p>for ȝe haldeð þa hæðene laȝe<big>;</big><br />
+þat stod on eoure ælderen dæȝe.</p>
+<p>⁊ we haldeð cristes laȝe<big>;</big><br />
+⁊ wulleð auere an ure dæȝe.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Wan we þos beoþ in londe<big>;</big><br />
+folliche at&#x200A;stonde.</p>
+<p>þe bet we wolleþ cweme þe<big>;</big><br />
+ȝef þou þis wolt granti me.</p>
+<p>þo answerede vortiger<big>;</big><br />
+þat of ech vuele was war.</p>
+<p>Nim cnihtes swiþe<big>;</big><br />
+and send after þine wifue.</p>
+<p>And after þine childre<i>n</i><big>;</big><br />
+þe ȝong and þe heoldre</p>
+<p>And after þine cunne<big>;</big><br />
+and onderfang heom mid winne.</p>
+<p>wane hii to þe comeþ<big>;</big><br />
+þou salt habbe garisome.</p>
+<p>hehliche heom to fede<big>;</big><br />
+and worþliche to scrude.</p>
+<p>Ac nelle ich Castel ne Borh<big>;</big><br />
+nanne þe bi&#x200A;take.</p>
+<p>For men me wolde sende<big>;</big><br />
+in mine kinelonde.</p>
+<p>ȝef ich heþene men<big>;</big><br />
+londes bi&#x200A;toke.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+Þa ȝet spæc hængest<big>;</big><br />
+cnihten alre hendest.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þe ȝet spac hengest<big>;</big><br />
+cniht alre hendest.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>lauerd ich wulle þin iwil<big>;</big><br />
+driȝe<i>n</i> her ⁊ ouer&#x200A;al.</p>
+<p>⁊ don al mine dæde<big>;</big><br />
+æfter þine ræde.</p>
+</td>
+<td>
+<p>louerd nou ich wolle<big>;</big><br />
+don al þine wille.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Nu ic wulle biliue<big>;</big><br />
+sende afteR mine wiue.</p>
+<p>⁊ æfter mire dohter<big>;</big><br />
+þe me is swa deore.</p>
+<p><span class = "linenum">200</span>
+⁊ æfter ohte mo<i>n</i>nen<big>;</big><br />
+þa bezste of mine cunne.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Nou ich wolle bliue<big>;</big><br />
+sende after mine wifue.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>And þu ȝif me swa muchel lond<big>;</big><br />
+to stonden a mire aȝere ho<i>n</i>d.</p>
+<p>Swa wule anes bule hude<big>;</big><br />
+Ælches weies ouer&#x200A;spræden.</p>
+<p>feor from ælche castle<big>;</big><br />
+amidden ane ualde.</p>
+<p>þen<i>n</i>e ne mai þe atwite<big>;</big><br />
+þe hæne ne þe riche.</p>
+<p><span class = "linenum">205</span>
+þ̵ þu æi hæhne burhȝe<big>;</big><br />
+hæðene monne habbe bi&#x200A;tæht.</p>
+<p>Þe king him iȝette<big>;</big><br />
+swa hengest ȝirnde.</p>
+<p>Hengest nom læue<big>;</big><br />
+⁊ forð he gon liðe.</p>
+<p>⁊ æfter his wiue sende sonde<big>;</big><br />
+to his aȝene lo<i>n</i>de.</p>
+<p>⁊ he seolf wende ȝeond þis lo<i>n</i>d<big>;</big><br />
+to sechen ænne bræ[d]ne fæld.</p>
+<p><span class = "linenum">210</span>
+þer he mihte wel spræde<big>;</big><br />
+On his feire hude.</p>
+<p>He com æn enne ende<big>;</big><br />
+In enne fæire uelde.</p>
+<p>he hafde ane hude<big>;</big><br />
+bi&#x200A;ȝite to his neode.</p>
+<p>o ane wilde bule<big>;</big><br />
+þe wes wunder ane strong.</p>
+</td>
+<td>
+<p>And þou ȝef me so mochel lond<big>;</big><br />
+to stonde on min owe hond.</p>
+<p>Ase wole a Bole hude<big>;</big><br />
+in grene ouer&#x200A;sprede.</p>
+<p>For fram eche Castle<big>;</big><br />
+a&#x200A;midde one felde.</p>
+<p>þanne ne mai þe atwite<big>;</big><br />
+þe pore no þe riche.</p>
+<p>þat þou eni heh Borh<big>;</big><br />
+heþene Man bi&#x200A;takest.</p>
+<p>And þe ki<i>n</i>g him ȝaf<big>;</big><br />
+þat lutel þat he ȝornde.</p>
+<p>Hengest nam lefue<big>;</big><br />
+and forþ he gan wende.</p>
+<p>And after his wifue he sende sonde<big>;</big><br />
+to his owene londe.</p>
+<p>And him seolf wende<big>;</big><br />
+oueral to bi&#x200A;holde.</p>
+<p>ware he mihte wel sprede<big>;</big><br />
+his Bole hude.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>He hæfden ænne wisne mon<big>;</big><br />
+þe wel cuðe a craften.</p>
+<p><span class = "linenum">215</span>
+þe nom þas hude<big>;</big><br />
+⁊ a bord leide.</p>
+<p>and whætte his særes<big>;</big><br />
+alse he schæren wolde.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Hengest hadde one wisneman<big>;</big><br />
+þat wel couþe of crafte.</p>
+<p>He nam þeos bole hude<big>;</big><br />
+and a borde laide.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Of þere hude he kærf enne þwong<big>;</big><br />
+swiðe s<i>m</i>al ⁊ swiðe long.</p>
+<p>Nes þe þwong noht swiðe bræd<big>;</big><br />
+buten swulc a twines þræd.</p>
+<p>þa al islit wes þe þong<big>;</big><br />
+He wes wunder ane long.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þar of he makede ane þwang<big>;</big><br />
+swiþe smal and swiþe lang.</p>
+<p>Nas þe þwang noht brod<br />
+bote ase hit were a twined þred.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+a&#x200A;buten he bilæde<big>;</big><br />
+muche del of londe.</p>
+<p>He bigon to deluen<big>;</big><br />
+dic swiðe muchele.</p>
+<p>þer&#x200A;uppe stenene wal<big>;</big><br />
+þe wes strong oueral.</p>
+<p>ane burh he arerde<big>;</big><br />
+muchele ⁊ mare.</p>
+<p>Þa þe burh we<i>s</i> al ȝare<big>;</big><br />
+þa scop he hire nome.</p>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+he hæhte heo ful iwis<big>;</big><br />
+KaeR&#x200A;Carrai an Bruttisc.</p>
+<p>⁊ ænglis ce cnihtes<big>;</big><br />
+heo Cleopeden þwong&#x200A;Chastre.</p>
+<p>Nu and auere mare<big>;</big><br />
+þe nome sto[n]deð þere.</p>
+<p>⁊ for nan odere gome<big>;</big><br />
+næueden þæ burh þene nome.</p>
+</td>
+<td>
+<p>A&#x200A;boute þar&#x200A;mid he leide<big>;</big><br />
+moche deal of londe.</p>
+<p>He lette þo delue<big>;</big><br />
+on euerech halue.</p>
+<p>þar vppe stonene wal<big>;</big><br />
+swiþe strong oueral.</p>
+<p>ane castel he arerde<big>;</big><br />
+fair to bi&#x200A;holde.</p>
+<p>þo þe Borh was al ȝarue<big>;</big><br />
+þo sette he hire name.</p>
+<p>he hehte hire foliwis<big>;</big><br />
+Caẏr&#x200A;Karri in Bruttesse.</p>
+<p>and Englisse cnihtes<big>;</big><br />
+Þwangchestre.</p>
+<p>Nou and euere more<big>;</big><br />
+þe name stondeþ þ[are].</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>a þet come densce men<big>;</big><br />
+and driuen ut þa bruttes.</p>
+</td>
+<td>
+<p>forte þat Dence men<br />
+driuen vt þe cnihtes.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">230</span>
+þene þridde nome heo þer sætte<big>;</big><br />
+⁊ lane&#x200A;castel hine hæhten.</p>
+<p>⁊ for swulche gomen<big>;</big><br />
+þæ tun hafde þas þreo nomen.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þane þridde name þar sette<big>;</big><br />
+and leane Castel hine cleopede.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Vnder þan com liðen hider<big>;</big><br />
+hengestes wif mid hire scipen.</p>
+<p>heo hæfde to iueren<big>;</big><br />
+fiftene hu<i>n</i>d<i>r</i>ed ridern.</p>
+<p>mid hire come<i>n</i> to iwiten<big>;</big><br />
+muchele æhtene scipen.</p>
+<p><span class = "linenum">235</span>
+þer comen inne<big>;</big><br />
+muchel of hengestes cunne.</p>
+</td>
+<td>
+<p>vnder þan com liþe hider<big>;</big><br />
+Hengestes wif mid hire sipes.</p>
+<p>ȝeo hadde to ivere<big>;</big><br />
+fiftene hundred Rideres.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>⁊ Rouwe<i>n</i> his dohter<big>;</big><br />
+þe him we`s´ swide deore.</p>
+<p>Hit wes umbe&#x200A;while<big>;</big><br />
+þ̵ com þe ilke time.</p>
+<p>þ̵ iȝarked wes þa burh<big>;</big><br />
+mid þan alre bezste.</p>
+<p>He<i>n</i>gest com to þan kinge<big>;</big><br />
+⁊ bad him gistninge.</p>
+<p><span class = "linenum">240</span>
+⁊ seide þ̵ he hafde an in<big>;</big><br />
+Iȝarked to&#x200A;ȝeines him.</p>
+<p>⁊ bad þat he come þer&#x200A;to<big>;</big><br />
+⁊ he scolde beon fæire under&#x200A;fon.</p>
+</td>
+<td>
+<p>And Rowen his dohter<big>;</big><br />
+þat was him swiþe deore.</p>
+<p>Hit was bi on wile<big>;</big><br />
+þat com þe ilke time.</p>
+<p>þat `i´ȝarked was þe borh<big>;</big><br />
+mid þan alre beste.</p>
+<p>And Hengest wende to þan kinge<big>;</big><br />
+and bad hine to gẏstni<i>n</i>ge.</p>
+<p>And seide þat he hadde on In<big>;</big><br />
+hi&#x200A;makede to&#x200A;ȝenes him.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>⁊ þe king him ȝette<big>;</big><br />
+swa hengest hit wolde.</p>
+<p>Hit com to þan time<big>;</big><br />
+þ̵ þe king gon forð liðe.</p>
+<p>Mið þan deoreste monnen<big>;</big><br />
+of alle his duȝeðe.</p>
+</td>
+<td>
+<p>And þe king him grantede<big>;</big><br />
+alse Hengest wolde.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">245</span>
+forð he gon buȝen<big>;</big><br />
+þ̵ he to burh com.</p>
+<p>he bi&#x200A;heold þene wal<big>;</big><br />
+up and dun ouer&#x200A;al.</p>
+<p>al him wel likede<big>;</big><br />
+þ̵ he o<i>n</i> lokede.</p>
+<p>He wende in to halle<big>;</big><br />
+⁊ his heleðes mid him alle.</p>
+<p>Bemen heo bleowen<big>;</big><br />
+gome<i>n</i> men gunnen cleopien.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Forþ hii gonne wende<big>;</big><br />
+þat hii come to þan ende.</p>
+<p>þe king bi&#x200A;heold þane wal<big>;</big><br />
+vp and dun oueral.</p>
+<p>Al him wel likede<big>;</big><br />
+þat he on lokede.</p>
+<p>He wende in to halle<big>;</big><br />
+and his cnihtes mid him alle.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">250</span>
+Bord heo hetten breden<big>;</big><br />
+cnihtes setten þer to.</p>
+<p>heo æten heo drunken<big>;</big><br />
+dræm wes iburhȝen.</p>
+<p>þa þe duȝeðe hafde iȝeten<big>;</big><br />
+þa wes heom þa bet iloten.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Bordes hii lette sprede<big>;</big><br />
+cnihtes þar to sete.</p>
+<p>hii eoten hii drongken<big>;</big><br />
+blisse was a&#x200A;mang heom.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Hængest eode in to þan inne<big>;</big><br />
+þer wunede Rouwenne.</p>
+<p>he heo lette scruden<big>;</big><br />
+mid vnime`te´ prude.</p>
+<p><span class = "linenum">255</span>
+al þ̵ scrud þe heo hafde on<big>;</big><br />
+heo weoren <i>s</i>wiðe wel ibon.</p>
+<p>heo weoren mid þan bezste<big>;</big><br />
+ibrusted mid golde.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Hengest we<i>n</i>de to þe in<i>n</i>e<big>;</big><br />
+þar Rowenne was hinne.</p>
+<p>he hire lette scrude<big>;</big><br />
+mid onimete prude.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>heo bar an hir<i>e</i> honde<big>;</big><br />
+Ane guldene bolle.</p>
+<p>I&#x200A;uulled mid wine<big>;</big><br />
+þe wes wunder ane god.</p>
+<p>hæȝe ibore<i>n</i>ne men<big>;</big><br />
+heo lædden to hallen.</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+biuoren þan kinge<big>;</big><br />
+f<i>æi</i>rest alre þinge.</p>
+<p>Reowen sæt acneowe<big>;</big><br />
+⁊ Cleopede to þan kinge.</p>
+<p>⁊ þus ærest sæide<big>;</big><br />
+In ænglene londe.</p>
+<p>lauerd king wæs hæil<big>;</big><br />
+for þine kime ich æm uæin.</p>
+<p>Þe king þis ihærde<big>;</big><br />
+⁊ nuste what heo seide.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Ȝeo bar in hire hond<big>;</big><br />
+ane goldene bolle.</p>
+<p>Hi&#x200A;fulled mid w[i]ne<big>;</big><br />
+ne mihte non be rich[ere].</p>
+<p>Hehȝe ibore me<i>n</i><big>;</big><br />
+hire ladde in to halle.</p>
+<p>bi&#x200A;vore þan kinge<big>;</big><br />
+fairest alle þing.</p>
+<p>Rowenne sat a cnouwe<big>;</big><br />
+and seide to þa<i>n</i> kinge.</p>
+<p>þus erest ȝeo spac<big>;</big><br />
+in Englene lond.</p>
+<p>Louerd king wassaẏl<big>;</big><br />
+for * þine comes me beoþ hail.</p>
+<p>Þe ki<i>n</i>g hit ihorde<big>;</big><br />
+and nuste wat ȝeo saide.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">265</span>
+þe king vortigerne<big>;</big><br />
+fræinede his cnihtes sone.</p>
+<p>what weoren þat speche<big>;</big><br />
+þe þ̵ maide spilede.</p>
+<p>Þa andswere de Keredic<big>;</big><br />
+a cniht swiðe sellic.</p>
+<p>he wes þe bezste latimer<big>;</big><br />
+þat ær com her.</p>
+<p>lust me nu lauerd king<big>;</big><br />
+⁊ ich þe wulle cuðen.</p>
+<p><span class = "linenum">270</span>
+whæt seið Rouwenne<big>;</big><br />
+fæirest wimmonnen.</p>
+<p>Hit beoð tiðende<big>;</big><br />
+Inne sæxe&#x200A;londe.</p>
+<p>whær swa æi duȝeðe<big>;</big><br />
+gladieð of drenche<big>;</big></p>
+</td>
+<td>
+<p>þe king vortigerne<big>;</big><br />
+haxede his cnihte`s´.</p>
+<p>wat were þe speche<big>;</big><br />
+þat þe maide speke.</p>
+<p>Þo answerede<big>;</big> Keþereh<big>;</big><br />
+cniht mid þe wisest.</p>
+<p>he was þe beste latimer<big>;</big><br />
+þat euere wone[de] her.</p>
+<p>Lust nou mi louerd king<big>;</big><br />
+and ich þe wolle cuðen.</p>
+<p>wat seiþ Rowenne<big>;</big><br />
+fairest of al wommanne.</p>
+<p>Hit his þe wone<big>;</big><br />
+Ine sax&#x200A;londe.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þat freond sæiðe to freonde<big>;</big><br />
+Mid fæire loten hende.</p>
+<p>leofue freond wæs hail<big>;</big><br />
+þe oðer sæið drinc hail.</p>
+<p><span class = "linenum">275</span>
+þe ilke þat halt þene nap<big>;</big><br />
+he hine drinkeð up.</p>
+<p>oder uul me þideR fareð<big>;</big><br />
+⁊ bi&#x200A;techeð his iuere<i>n</i>.</p>
+<p>þenne þat uul beoð icumen<big>;</big><br />
+þenne cusseoð heo þreoien.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þat freond saiþ to his freond<big>;</big><br />
+wane he sal [dri]nge.</p>
+<p>leofue freond wassail<big>;</big><br />
+þe oþer saiþ dringhail.</p>
+<p>þe ilke þat halt þane nap<big>;</big><br />
+þane dringe dringþ vp.</p>
+<p>And aȝ[ein]es me hine fulþ<big>;</big><br />
+and takeþ his ivere.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þis beoð sele laȝen<big>;</big><br />
+Inne saxe&#x200A;londe.</p>
+<p>⁊ Inne alemaine<big>;</big><br />
+heo beoð ihalden aðele.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Þis beoþ þe lawes<big>;</big><br />
+ine sax&#x200A;londe.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">280</span>
+Þis iherde uortiger<big>;</big><br />
+of alche<i>n</i> uuele he wes war.</p>
+<p>⁊ seide hit an bruttisc<big>;</big><br />
+ne cuðe he nan ænglisc.</p>
+<p>maiden Rouwenne<big>;</big><br />
+drinc bluðeliche þenne.</p>
+<p>Þat maide dronc up þat win<big>;</big><br />
+⁊ lette don oðer þer&#x200A;in.</p>
+<p>⁊ bi&#x200A;tæhten þan kinge<big>;</big><br />
+⁊ þrien hine custe.</p>
+<p><span class = "linenum">285</span>
+⁊ þurh þa ilke leode<i>n</i><big>;</big><br />
+þa laȝen comen to þissen londe.</p>
+<p>wæs&#x200A;hail ⁊ drinc&#x200A;hæil.<br />
+moni mon þer&#x200A;of is fain<big>;</big></p>
+<p>Rouwenne þe hende<big>;</big><br />
+sat bi þan kinge.</p>
+<p>þe king heo ȝeorne biheold<big>;</big><br />
+heo was him an heorte leof.</p>
+<p>ofte he heo custe<big>;</big><br />
+ofte he heo clupte.</p>
+<p><span class = "linenum">290</span>
+Al his mod ⁊ his main<big>;</big><br />
+halde to þan mæidene.</p>
+</td>
+<td>
+<p>þis ihorde vortiger<big>;</big><br />
+of eche vuele he was war.</p>
+<p>And saide hit on Bruttesse<big>;</big><br />
+ne couþe he noht on Œnglisse.</p>
+<p>Maẏde Rowenne<big>;</big><br />
+dring bloþeliche þanne.</p>
+<p>Þat maide drong vt þat win<big>;</big><br />
+and lette don oþer þar&#x200A;in.</p>
+<p>And bi&#x200A;tahte þan kinge<big>;</big><br />
+and he hit vp swipte.</p>
+<p>And þorh þisne ilke game<big>;</big><br />
+þe lawe come to londe.</p>
+<p>wassaẏl and dring&#x200A;haẏl<big>;</big><br />
+þat mani me<i>n</i> lofuieþ.</p>
+<p>Þe faire Rowenne<big>;</big><br />
+sat bi þan kinge.</p>
+<p>þe king hire ȝeorne bi&#x200A;heold<big>;</big><br />
+ȝeo was him leof on heorte.</p>
+<p>Ofte he hire custe<big>;</big><br />
+and ofte he hire clupte.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þe wurse wes þer ful neh<big>;</big><br />
+þe in ælche gomene iS ful ræh.</p>
+<p>þe wurse ne dude næuere god<big>;</big><br />
+he mæingde þas kinge`s´ mod.</p>
+<p>he murnede ful swiðe<big>;</big><br />
+to habben þat mæide<i>n</i> to wiue.</p>
+<p>Þat wes swide ladlic þing<big>;</big><br />
+þat þe cristine king.</p>
+<p><span class = "linenum">295</span>
+luuede þat haðene maide<big>;</big><br />
+leoden to hærme.</p>
+<p>þ̵ maiden wes þan kinge leof<big>;</big><br />
+æfne alse his aȝene lif.</p>
+</td>
+<td>
+<p>Þe worse was þare wel neh<big>;</big><br />
+þat to soche game his wel sleh.</p>
+<p>þe worse þat neuere ne doþ god<big>;</big><br />
+he meẏnde þare þes kinges mod</p>
+<p>þe king mornede swiþe<big>;</big><br />
+for habbe hire to wifue.</p>
+<p>þat was swiþe loþlich þing<big>;</big><br />
+þat þe cristene king.</p>
+<p>louede þat Maide heaþene<big>;</big><br />
+folk to harme.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>he bad hengest his dring<big>;</big><br />
+ȝiuen him þat maide child.</p>
+<p>He<i>n</i>gest funde an his ræd<big>;</big><br />
+to don þ̵ þe king him bed.</p>
+<p>he ȝef him Rouwenne<big>;</big><br />
+wimmon swiðe hende.</p>
+</td>
+<td>
+<p>To Hengest bad þe king<big>;</big><br />
+þat he þat maide ȝefue him.</p>
+<p>Hengest funde on his Reade<big>;</big><br />
+don þat þe king him beade.</p>
+<p>He ȝef him Rowenne<big>;</big><br />
+womman swiþe hende.</p>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<!-- end parallel versions -->
+
+
+<span class = "pagenum">112</span>
+<a name = "page112" id = "page112"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_XV" id = "chap_XV">
+XV. ORM</a></h4>
+
+<h5 class = "smallcaps">The Ormulum</h5>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“Junius 1, Bodleian Library, Oxford: an oblong folio, written in
+double columns on 118 leaves of parchment varying considerably in size,
+the largest being 508 × 200 mm.; about 1210 A.D., and an autograph, but
+corrected by a second and third hand.”</p>
+
+<p>Further detail from Notes volume:</p>
+
+<p class = "inset">
+“Orm supplemented the current graphic methods by devices of his own.
+Thus he systematically doubled a consonant after a short vowel in a
+closed syllable, so tunnderrstanndenn 109. Whether he meant thereby to
+indicate shortness of the vowel or length of the consonant is
+disputed.... Where the consonant after an open syllable is in fact
+short, Orm often places a breve over the preceding short vowel....
+Likewise he uses very seldom an almost horizontal accent to indicate
+vowel length, as á 174, but more frequently, as if to emphasize his
+warning against possible error, doubles it ... even for greater
+insistence trebles it ... mostly before final&nbsp;t.</p>
+
+<p class = "inset">
+“Furthermore, Orm invented a special symbol {g} with a flat top
+projecting on both sides for the guttural stop g, reserving the
+continental g for the dzh sound in such words as egge (edge), leggen,
+seggen: the latter occurs in this extract only in gluternesse 167, and
+that by mistake.”</p>
+
+<p>This page image shows all three “g” forms, with Orm’s unique {g} in
+the first line, and insular “g” in the third. Note that the ordinary
+(“continental”) “g” form is regularly used in “ng”.</p>
+
+<p class = "illustration">
+<a href = "images/orm_g.png" target = "_blank">
+<img src = "images/orm_g_thumb.png" width = "263" height = "58"
+alt = "page image showing forms of g" /></a>
+</p>
+
+<p>In this e-text, ordinary capital G was used for capital insular
+g&nbsp;(ᵹ), because font support for the correct form Ᵹ (hex A77D) is
+extemely limited. The printed linenotes almost always use yogh (ȝ) for
+insular g (ᵹ), plain g for Orm’s unique {g}. Lines have been split at
+the caesura for cleaner display.</p>
+</div>
+
+<div class = "verse">
+
+<p class = "dropcap">F</p>
+<p>orrþrihht anan se iesu crist.<br />
+Wass borenn off hiss moderr<big>;</big></p>
+<p>ᵹho wand hi<i>mm</i> sone iwinndeclū́t.<br />
+⁊ leᵹᵹde himm inn a`n´ cribbe.</p>
+<p>Acc uss birrþ wĭtenn þ̵ he warrþ.<br />
+All wiþþ hiss aᵹhenn wille.</p>
+<p>Vnnorne. ⁊ wrecche ⁊ usell child<big>;</big><br />
+Inn ure mennisscnesse&nbsp;:</p>
+<span class = "sidenote">
+5. <i>heffness</i>] erasure of <i>o</i> after <i>he</i>; so also in
+<i>hefennlike</i>, l.&nbsp;8; <i>werelld</i>, l.&nbsp;9, &amp;c.; see
+notes.</span>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+Forr þ̵ he wollde inn heffness ærd<big>;</big><br />
+Vss alle makenn riche.</p>
+<p>¶ ⁊ he þ̵ all þiss middellærd.<br />
+Onn alle wise shrideþþ<big>;</big></p>
+
+<span class = "folionum">f. 34 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>He wollde wundenn | ben forr uss.<br />
+I wrecche wi<i>nn</i>de clutess.</p>
+<p>Forr þ̵ he wollde shridenn uss<big>;</big><br />
+Wiþþ hefennlike wæde·</p>
+<p>¶ ⁊ he þ̵ all þiss werelld shop·<br />
+⁊ alle shaffte stereþþ<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+He lēt hi<i>mm</i> baþe bindenn her.<br />
+Wiþþ bandess fēt ⁊ hande<big>;</big></p>
+<p>Forr þ̵ he wollde unnbindenn uss.<br />
+Off hellepiness bandess.</p>
+<p>¶ ⁊ heffne. ⁊ lifft. ⁊ land. ⁊ sæ.<br />
+Wiþþ {g}oddcunndnesse filleþþ<big>;</big></p>
+<span class = "sidenote">
+13. <i>full naru</i> over an erasure.</span>
+<p>Þatt illke child. tatt tær wass leᵹᵹd.<br />
+Inn an full naru cribbe<big>;</big></p>
+<p>Forr þ̵ he wollde ᵹifenn uss.<br />
+All heffness rume riche.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+¶ ⁊ he þ̵ fedeþþ enn{g}le þed.<br />
+⁊ alle cwike shaffte<big>;</big></p>
+<p>He laᵹᵹ all alls hiss wille wass.<br />
+Biforenn asse i cribbe.</p>
+<p>Swa summ he wære ᵹifenn hi<i>mm</i><big>;</big><br />
+To wurrþenn hi<i>mm</i> to fode.</p>
+<p>Forr þ̵ he wollde brinn{g}enn uss<big>;</big><br />
+Vpp inntill heffness blisse.</p>
+<p>⁊ ᵹifenn uss hi<i>mm</i> sellfenn þær<big>;</big><br />
+Wiþþ enn{g}less eche fode.</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+¶ Þuss {g}odess sune allmahhtiᵹ {g}odd<big>;</big><br />
+Warrþ wrecche mann onn erþe.</p>
+<p>Forr swa to bri<i>nn</i>genn mann&#x200A;kinn onn<big>;</big><br />
+To ᵹernenn afft<i>err</i> litell.</p>
+<p>Forr þ̵ he lufeþþ alle þa<big>;</big><br />
+þ̵ hise laᵹhess haldenn.</p>
+<p>⁊ lufenn forr þe lufe off hi<i>mm</i><big>;</big><br />
+To libbenn her onn erþe.</p>
+<p>Full wrecchelike inn uselldom<big>;</big><br />
+Off metess. ⁊ off claþess.</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+¶ ⁊ tatt te laferrd iesu crist.<br />
+Wass leᵹᵹd inn asse cribbe.</p>
+<p>Þatt tacneþþ uss. þ̵ he co<i>mm</i> her.<br />
+To wurrþenn mann onn erþe.</p>
+<p>Wiþþ mannkinn. þ̵ wass stunnt. ⁊ dill<big>;</big><br />
+⁊ skill læs swa su<i>mm</i> asse.</p>
+<p>¶ ⁊ asse. þohh itt litell be.<br />
+Itt hafeþþ mikell afell.</p>
+<p>To berenn upp well mikell sæm<big>;</big><br />
+Giff mann itt doþ þæronne.</p>
+
+<span class = "pagenum">113</span>
+<a name = "page113" id = "page113"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">30</span>
+⁊ swa wass neh all follc þ̵ daᵹᵹ.<br />
+Þatt c<i>ri</i>st co<i>mm</i> her to manne.</p>
+<p>Neh all itt wass þa strang inoh.<br />
+To þewwtenn laþe {g}astess.</p>
+<p>To berenn upp þ̵ laþe sæm<big>;</big><br />
+To don all þeᵹᵹre wille.</p>
+<p>¶ ⁊ þurrh þ̵ {g}odd wass wurrþenn mann.<br />
+Forr ure miccle nede<big>;</big></p>
+
+<span class = "sidenote">
+34. <i>þatt witt tu wel</i> substituted at bottom of column for <i>þatt
+seȝȝþ þe boc</i> in text.<br />
+37. <i>kald</i> over an erasure.</span>
+
+<p>Þurrh þ̵ wass he. `þatt witt tu wel.´<br />
+All wiþþ hiss lefe wille.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 34 v<sup>2</sup></span>
+
+<p>Niþþredd. ⁊ wannsedd wunnderrliᵹ.<br />
+⁊ laᵹhedd inn hi<i>mm</i> | sellfenn.</p>
+<p><span class = "linenum">36</span>
+Forr o þ̵ hallf þ̵ he wass mann<big>;</big><br />
+Mann mihhte hi<i>mm</i> fon. ⁊ pinenn.</p>
+<p>Wiþþ hāt. ⁊ kald. wiþþ nesshe. ⁊ harrd·<br />
+Wiþþ pine off þrisst. ⁊ hunngerr.</p>
+<p>⁊ cwellenn himm mann mihhte wel<big>;</big><br />
+Inn ure mennisscnesse.</p>
+<p>⁊ {g}odd wass wurrþenn swa forr uss<big>;</big><br />
+Gḗt lasse þann an enn{g}ell.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+Forr mann ne maᵹᵹ nohht enn{g}ell sen<big>;</big><br />
+Ne tăkenn hi<i>mm</i> ne bindenn.</p>
+
+<span class = "sidenote">
+41. <i>pinenn</i>] <i>i</i> over an erasure. &nbsp; <i>næfre</i>]
+<i>r</i> changed into <i>n</i> by erasure.<br />
+42. <i>godd warrþ</i> over an erasure.<br />
+45. <i>unorneliȝ</i> with erasure over the first <i>n</i>.</span>
+
+<p>Ne pinenn hi<i>mm</i>. ne cwellenn hi<i>mm</i>.<br />
+Forr he ne deᵹeþþ næfre.</p>
+<p>Acc drihhtin {g}odd warrþ her forr þe<br />
+Gēt lasse þann hiss enn{g}ell.</p>
+<p>⁊ lahᵹhre inoh. forr þi þatt he<big>;</big><br />
+Þe wollde ᵹifenn bisne.</p>
+<p>Þatt te birrþ aᵹᵹ þe sellfenn her<big>;</big><br />
+Þurrh soþ mecnesse laᵹhenn.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+⁊ lætenn swiþe unorneliᵹ<big>;</big><br />
+⁊ litell off þe sellfenn.</p>
+
+<p>&nbsp;</p>
+
+<span class = "linenum">¶</span>
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p class = "stanza">
+att hirdess wokenn o þ̵at nahht.<br />
+Þatt crist wass borenn onne<big>;</big></p>
+<p>Þatt wass swa su<i>mm</i> hiss wille wass.<br />
+Forr þ̵ itt shollde tacnenn.</p>
+<p>Þatt he forr&#x200A;þi wass wurrþenn mann<big>;</big><br />
+Forr þ̵ he wollde sammnenn.</p>
+<p>An flocc off menn till cristenndom<big>;</big><br />
+⁊ till þe rihhte læfe.</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+Þatt sholldenn wurrþenn hise shep<big>;</big><br />
+Þurrh here unnshaþiᵹnesse.</p>
+<p>⁊ sholldenn habbenn oferr he<i>mm</i><big>;</big><br />
+Bisscopess. prestess. dæcness</p>
+<p>Forr þ̵ teᵹᵹ sholldenn hirdess ben<big>;</big><br />
+To ᵹemenn he<i>mm</i>. ⁊ {g}ætenn.</p>
+<p>⁊ ec forr þ̵ he wollde ben.<br />
+Himm sellf ūt numenn hirde.</p>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+Swa þ̵ he wollde hiss aᵹhenn lif<big>;</big><br />
+Forr hise shep forrlætenn.</p>
+<p>¶ Þatt {g}odess enn{g}ell co<i>mm</i> o nihht.<br />
+Swa su<i>mm</i> ðe {g}oddspell kiþeþþ.</p>
+<p>To spekenn wiþþ&#x200A;þa wake menn.<br />
+Þatt wokenn heore faldess<big>;</big></p>
+<p>⁊ tatt he comm þ̵ nihht till he<i>mm</i>.<br />
+Wiþþ heoffness lihht. ⁊ leome.</p>
+<p>⁊ tatt teᵹᵹ wærenn forr þ̵ lihht.<br />
+⁊ forr ðatt enn{g}less sihhþe.</p>
+<p>Forr dredde swiþe fasste anan.<br />
+Swa summ þe {g}oddspell kiþeþþ<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+⁊ ec þatt {g}odess enn{g}ell toc.<br />
+To frofrenn he<i>mm</i> wiþþ worde.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 35 r<sup>1</sup></span>
+
+<p>All þ̵ wass don | þurrh iesu c<i>ri</i>st.<br />
+Forr mikell þin{g} to tacnenn.</p>
+
+<span class = "pagenum">114</span>
+<a name = "page114" id = "page114"> </a>
+
+<p>¶ Itt tacneþþ uss þatt ure {g}odd.<br />
+Well offte senndeþþ enn{g}less.</p>
+<p>Inn till þiss middell&#x200A;ærd. tatt iss.<br />
+All full off þesst<i>err</i>nesse&nbsp;:</p>
+<p>Þatt iss off all þ̵ ifell iss<big>;</big><br />
+Inn alle kinne sinne<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">65</span>
+Itt tacneþþ þ̵ he senndeþþ hemm<big>;</big><br />
+Inn till þiss þeossterrnesse.</p>
+<p>To frofrenn þa þ̵ wakenn wel<big>;</big><br />
+Onnᵹæness laþe {g}astess.</p>
+<p>⁊ stanndenn inn to shildenn he<i>mm</i><big>;</big><br />
+Fra deofless swikedomess.</p>
+<p>⁊ all þ̵ flocc þ̵ he<i>mm</i> iss sētt<big>;</big><br />
+To ᵹemenn. ⁊ to {g}ætenn.</p>
+<p>To frofrenn swillke senndeþþ {g}odd.<br />
+Enn{g}less. ⁊ hallᵹhe sawless.</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+⁊ aᵹᵹ þeᵹᵹ cumenn dun till þa<big>;</big><br />
+Wiþþ heoffness lihht. ⁊ leome.</p>
+<p>Þatt iss wiþþ witt. ⁊ {g}od innsihht<big>;</big><br />
+Inn alle kinne þin{g}e.</p>
+<p>Forr drihhtin ᵹifeþþ her hiss þeww<big>;</big><br />
+{g}od witt. ⁊ mahht. ⁊ wille.</p>
+<p>To stanndenn ᵹæn þe laþe {g}ast.<br />
+⁊ ᵹæn all þ̵ he læreþþ.</p>
+<p>Acc aᵹᵹ þeᵹᵹ sinndenn þohh swa þehh<big>;</big><br />
+Well swiþe sare off&#x200A;dredde.</p>
+<p><span class = "linenum">75</span>
+Off domess daᵹᵹes starrke dom<big>;</big><br />
+⁊ off þe demess irre.</p>
+<p>All all swa su<i>mm</i> þa wăke menn<big>;</big><br />
+Well swiþe offdredde wærenn.</p>
+<p>Off heoffness brihhte lihht ⁊ lem <big>;</big><br />
+⁊ off þ̵ enn{g}less sihhþe.</p>
+<p>Ace hihht. ⁊ hope o drihhtin {g}odd.<br />
+⁊ onn hiss mildheorrtnesse<big>;</big></p>
+<p>Þatt frofreþþ hemm. ⁊ beldeþþ he<i>mm</i><big>;</big><br />
+To follᵹhenn {g}odess lare.</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+To fandenn ᵹiff þeᵹᵹ muᵹhenn swa<big>;</big><br />
+ðe demess are winnenn.</p>
+<p>⁊ tatt wass uss bitacnedd wel<big>;</big><br />
+Þurrh ðatt tatt {g}odess enn{g}ell.</p>
+<p>Toc sone anan wiþþ milde word<big>;</big><br />
+ða wăke menn to frofrenn.</p>
+<p>For<i>r</i> þ̵ he wisste wel þ̵ teᵹᵹ<big>;</big><br />
+Off hi<i>mm</i> forrdredde wærenn.</p>
+<p>Forr {g}odess enn{g}ell frofreþþ mann<big>;</big><br />
+Giff þ̵ he seþ hi<i>mm</i> færedd.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+Forr {g}odess enn{g}ell iss full mec<big>;</big><br />
+⁊ soffte. ⁊ milde. ⁊ bliþe.</p>
+<p>¶ ⁊ defell iss all full off niþ<big>;</big><br />
+⁊ full off {g}ra<i>mm</i>cunndnesse.</p>
+<p>⁊ full off hĕte towarrd mann<big>;</big><br />
+⁊ full off modiᵹnesse</p>
+<p>⁊ ᵹiff he seþ þe mann forrdredd<big>;</big><br />
+He wile hi<i>mm</i> skerrenn mare.</p>
+<p>⁊ ræfenn himm hiss rihhte witt<big>;</big><br />
+⁊ shetenn inn hiss herrte.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 35 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>Acc whas itt iss þ̵ wæpnedd iss.<br />
+Wiþþ fulle trowwþe o criste<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">91</span>
+Þohh þ̵ he {g}risliᵹ defell seo.<br />
+Niss he rihht nohht forrfæredd.</p>
+<p>¶ Þatt enn{g}ell seᵹᵹde ðatt he wass<big>;</big><br />
+Þa cumenn forr to kiþenn.</p>
+<p>O {g}odess hallfe þær till he<i>mm</i>.<br />
+A`n´ swiþe mikell blisse.</p>
+<p>Þatt shollde ben till all þe follc.<br />
+Þatt seᵹᵹde he forr þ̵ tanne<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">95</span>
+Wass cumenn i þiss middellærd.<br />
+Full mikell blisse. ⁊ sellðe.</p>
+<p>Till alle `þa´ þ̵ sholldenn wel<big>;</big><br />
+O {g}odess sune lefenn.</p>
+<p>O iesu c<i>ri</i>st. tatt borenn wass.<br />
+þ̵ illke nahht to manne.</p>
+
+<span class = "pagenum">115</span>
+<a name = "page115" id = "page115"> </a>
+
+<p>¶ He seᵹᵹde þ̵ te laferrd crist.<br />
+Wass borenn her to manne.</p>
+<p>Nohht o þe nahht. acc o þe daᵹᵹ.<br />
+Forr mikell þing to tacnenn.</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+Forr daᵹᵹess lihht bitacneþþ uss<big>;</big><br />
+All eche lifess blisse</p>
+<p>⁊ nahht bitacneþþ all þ̵ wa<big>;</big><br />
+Þ̷ iss i<i>nn</i> helle pine.</p>
+<p>⁊ c<i>ri</i>st wass borenn i þiss lif<big>;</big><br />
+To lesenn uss off helle.</p>
+<p>Forr þ̵ he wollde ᵹifenn uss<big>;</big><br />
+Wiþþ enn{g}less eche blisse.</p>
+<p>¶ ⁊ tatt wass uss bitacnedd ec.<br />
+Þurrh þ̵ tatt {g}odess enn{g}ell.</p>
+<span class = "sidenote">
+105. <i>awwredd</i> in MS.</span>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+Wass aww<i>n</i>edd till ða wăke menn<big>;</big><br />
+Wiþþ heffness lihht ⁊ leme.</p>
+<p>Forr {g}odess sune iesu crist<big>;</big><br />
+Wass wurrþenn mann onn erþe.</p>
+<p>To ᵹifenn heoffness lihht. ⁊ lem<big>;</big><br />
+Þ̷ follc. þ̵ shollde hi<i>mm</i> follᵹhenn.</p>
+
+<p class = "stanza">
+¶ Þatt {g}odd all&#x200A;mahhtiᵹ wurrþenn wass.<br />
+Gun{g} child i<i>nn</i> ure ki<i>n</i>de.</p>
+<p>⁊ wrecche child. off wrecche kinn<big>;</big><br />
+ðatt doþ uss tunnderrstanndenn.</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+Þatt uss birrþ mikell lufenn crist.<br />
+⁊ lofenn hi<i>mm</i> ⁊ wurrþenn.</p>
+<p>Off þatt he wollde hi<i>mm</i> sellfenn swa<big>;</big><br />
+Forr ure lufe laᵹhenn.</p>
+<p>⁊ off þatt he warrþ wrecche mann<big>;</big><br />
+Forr uss to makenn riche.</p>
+<p>Wiþþ enn{g}less upp inn heoffness ærd<big>;</big><br />
+Wiþþ&#x200A;utenn ende i blisse.</p>
+<p>Annd þurrh þ̵ tatt tær awwnedd wass.<br />
+An here off {g}odess enn{g}less.</p>
+<p><span class = "linenum">115</span>
+Þatt time þ̵ te laferrd crist.<br />
+Wass borenn her to manne<big>;</big></p>
+<p>Þurrh þ̵ wass uss don þær full wel.<br />
+To sen. ⁊ tunnderrstanndenn.</p>
+<p>Þatt enn{g}less stanndenn aᵹᵹ occ aᵹᵹ.<br />
+To lofenn {g}odd ⁊ wurrþenn.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 35 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>¶ ⁊ þurrh þ̵ illke wass uss ec.<br />
+Don full wel tunnderrstanndenn.</p>
+<p>Þatt uss birrþ lofenn drihhtin aᵹᵹ<big>;</big><br />
+Wiþþ innwarrd herrtess tunge.</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+⁊ þannkenn hi<i>mm</i> þ̵ miccle {g}od<big>;</big><br />
+Þatt he doþ uss onn erþe.</p>
+<p>¶ ⁊ þurrh þ̵ illke wass uss ec.<br />
+Don full wel tunnderrstanndenn.</p>
+<p>Þatt crist all enn{g}le þede ki<i>n</i>{g}.<br />
+Wass borenn her to manne.</p>
+<p>Alls iff he ᵹæn þe laþe {g}ast.<br />
+Wiþþ hĕre wollde fihhtenn.</p>
+<span class = "sidenote">
+124. <i>walde</i>] After <i>l</i>, <i>l</i> erased.</span>
+<p>To winnenn adam. ⁊ hiss kinn<big>;</big><br />
+V̋t off þe defless walde.</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+⁊ settenn enn{g}less oferr he<i>mm</i><big>;</big><br />
+To ᵹemenn he<i>mm</i> ⁊ {g}ætenn.</p>
+<p>⁊ forr to shildenn hemm onn&#x200A;ᵹæn<big>;</big><br />
+ðe deofless laþe wiless.</p>
+<p>¶ Annd {g}odess enn{g}less wærenn þa<big>;</big><br />
+Well swiþe glade wurrþenn.</p>
+<p>Off ðatt tatt {g}odd wass wurrþenn mann.<br />
+Forr þ̵ teᵹᵹ wisstenn alle.</p>
+<p>Þatt teᵹᵹre {g}en{g}e shollde ben<big>;</big><br />
+Wiþþ {g}ode sawless ekedd.</p>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+⁊ wurrþedd ec. ⁊ all forrþi<big>;</big><br />
+Þeᵹᵹ wærenn swiþe bliþe.</p>
+<p>⁊ all forr þi þeᵹᵹ sun{g}enn þa.<br />
+ðiss san{g} wiþþ mikell blisse.</p>
+
+<span class = "pagenum">116</span>
+<a name = "page116" id = "page116"> </a>
+
+<p>Si drihhtin upp inn heffness ærd<big>;</big><br />
+Wurrþshipe. ⁊ loff. ⁊ wullderr.</p>
+<p>⁊ upp&#x200A;onn erþe {g}riþþ. ⁊ friþþ<big>;</big><br />
+Þurrh {g}odess mildherrtnesse.</p>
+<p>Till iwhillc mann þ̵ habbenn shall<big>;</big><br />
+{g}od herte ⁊ `aᵹᵹ´ {g}od wille.</p>
+<p><span class = "linenum">135</span>
+¶ Þiss sun{g}enn þeᵹᵹ. forr&#x200A;þi þ̵ teᵹᵹ.<br />
+Full wel þær unnderrstodenn.</p>
+<span class = "sidenote">
+134. <i>aᵹᵹ</i> added in margin and <i>god</i> corrected out of
+<i>gode</i>, so too in ll.&nbsp;147, 154.</span>
+<p>Þatt teᵹᵹre {g}en{g}e shollde ben<big>;</big><br />
+Þurrh hallᵹhe sawles. ekedd.</p>
+<p>Þurrh whatt biforenn drihhtin {g}odd·<br />
+Giff þ̵ itt waxenn mihhte.</p>
+<p>Wurrþshipe ⁊ wullderr shollde ben<big>;</big><br />
+Swa su<i>mm</i> itt waxenn wære.</p>
+<p>⁊ ec forr þatt teᵹᵹ wisstenn wel.<br />
+Þatt {g}odd co<i>mm</i> her to manne.</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+Forr þ̵ he wollde {g}riþþ ⁊ friþþ.<br />
+⁊ soþ sahhtnesse settenn.</p>
+<p>Bitwenenn drihhtin heffness king<big>;</big><br />
+⁊ mannkinn her onn erþe.</p>
+<p>Þatt mann kinn shollde muᵹhenn wel<big>;</big><br />
+Vpp cumenn i<i>nn</i> till heffne.</p>
+<p>Þatt heffness here mihhte swa<big>;</big><br />
+Þurrh hallᵹhe sawless waxenn.</p>
+<p>Þurrh whatt bi&#x200A;forenn drihhtin {g}odd<big>;</big><br />
+Wurrþshipe waxenn shollde.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+Giff þ̵ himm mihhte waxenn ohht<big>;</big><br />
+⁊ wurrþenn bettre ⁊ mare.</p>
+<p>¶ Þatt {g}riþþ wass sett till alle þa.<br />
+Swa su<i>mm</i> þe {g}oddspell kiþeþþ.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 35 v<sup>2</sup></span>
+
+<p>Þatt sholl | denn wurrþenn {g}ode&#x200A;menn<big>;</big><br />
+⁊ habbenn `aᵹᵹ´ {g}od&#x200A;wille.</p>
+<p>Till þa þ̵ sholldenn unnderrfon<big>;</big><br />
+Wiþþ blisse cristess come.</p>
+<p>⁊ nohht till þa þ̵ sholldenn hi<i>mm</i><big>;</big><br />
+Forrhoᵹhenn ⁊ forrwerrpenn.</p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+Forr niss nohht {g}odess {g}riþþ wiþþ þa<big>;</big><br />
+Þ̷ wiþþrenn {g}odd onn&#x200A;ᵹæness.</p>
+<p>Acc helle wawenn iss till þa<big>;</big><br />
+All afft<i>err</i> þeᵹᵹre wrihhte.</p>
+<p>¶ ⁊ her mann unnderrstanndenn maᵹᵹ<big>;</big><br />
+Whillc mann iss drihhtin cweme.</p>
+<p>Þatt illke mann iss drihhtin lef<big>;</big><br />
+Þ̷ hafeþþ {g}ode wille.</p>
+<p>Forr wha&#x200A;se itt iss þatt illke mann<br />
+Þatt hafeþþ `aᵹᵹ´ {g}od wille</p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+Þatt illke mann ne sinnᵹheþþ nohht.<br />
+Ne {g}illteþþ hise þannkess.</p>
+<p>Ne towarrd {g}odd· ne towarrd mann<big>;</big><br />
+Giff þ̵ he maᵹᵹ hi<i>mm</i> lokenn.</p>
+<p>⁊ ᵹiff þ̵ iss þ̵ he missdoþ.<br />
+Onn aniᵹ kinne wise<big>;</big></p>
+<p>Itt reweþþ hi<i>mm</i>. ⁊ sone anan<big>;</big><br />
+He sta<i>nn</i>t itt inn to betenn.</p>
+
+<span class = "sidenote">
+159. <i>enngell comm o nahht</i> over an erasure.</span>
+<p>¶ Þatt {g}odess e<i>nn</i>{g}ell co<i>mm</i> o nahht.<br />
+Wiþþ heffness lihht onn erþe<big>;</big></p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+Þatt tacneþþ þ̵ tiss middellærd.<br />
+Wass full off þessterrnesse.</p>
+<p>Þurrh illkess kinness hæþenndom.<br />
+Inn iwhillc unnclænnesse<big>;</big></p>
+<p>Þatt time þ̵ te laferrd crist.<br />
+Wass borenn her to manne.</p>
+<p>To ᵹifenn heffness lihht. ⁊ lem<big>;</big><br />
+Þ̷ follc þ̵ shollde hi<i>mm</i> cwemenn.</p>
+<p>¶ ⁊ tatt tatt enn{g}ell nohht ne co<i>mm</i>.<br />
+Till kin{g}ess ne till erless.</p>
+
+<span class = "pagenum">117</span>
+<a name = "page117" id = "page117"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">165</span>
+Ne till þ̵ laþe riche flocc.<br />
+Þatt follᵹheþþ modiᵹnesse<big>;</big></p>
+<p>Þatt doþ uss tunnderrstanndenn wel<big>;</big><br />
+Þ̷ drihhtin {g}odd forrwerrpeþþ.</p>
+<p>All modiᵹleᵹᵹc. ⁊ {g}reditleᵹᵹc&nbsp;:<br />
+⁊ irre. ⁊ gluterrnesse.</p>
+<p>⁊ all þ̵ follᵹheþþ horedom.<br />
+⁊ swikedom onn erþe.</p>
+<p>Þatt mann maᵹᵹ findenn allre mast.<br />
+I þa þ̵ sinndenn riche.</p>
+<span class = "sidenote">
+170. <i>þatt</i>] between <i>þ</i> and <i>a</i> an erasure.</span>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+þatt {g}odess enn{g}ell awwnedd wass.<br />
+In aness weress hewe<big>;</big></p>
+<p>Þatt wass forr&#x200A;þi þ̵ enn{g}ell maᵹᵹ.<br />
+Wiþþ hiss drihhtiness wille.</p>
+<p>Hi<i>mm</i> awwnenn alls he wære a mann.<br />
+I manness limess alle.</p>
+<p>I bodiᵹ. þ̵ he doþ hi<i>mm</i> inn<big>;</big><br />
+Off hefennlike kinde.</p>
+<span class = "sidenote">
+174. Added lengthwise on the margin.</span>
+<p>¶ `⁊ {g}odd wiþþ enn{g}less gife uss. á.<br />
+To brukenn heffness blisse.´</p>
+
+<p class = "center">Am<i>æn</i>.</p>
+
+</div>
+
+
+<h4><a name = "chap_XVI" id = "chap_XVI">
+XVI. SAWLES WARDE</a></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“i. Bodleian 34, Oxford (B); on vellum, 165 × 120 mm.; written in one
+hand throughout about 1210 A.D.... It has lost two leaves after f. 80,
+which is very faint and defective. Entries in fourteenth-century hands
+connect it with Ledbury, Godstow, and Magna Coworne (Much Cowarne) in
+Herefordshire. The text is printed from this manuscript up to its end at
+127/4.</p>
+
+<p>“The writing is sometimes difficult to decipher; the letters are
+often crowded and hesitating, a, e, o are sometimes hard to distinguish.
+Doubts are permissible in the following cases, hwen <i>or</i> hwon
+118/24, ihaten <i>or</i> ihoten 37, hondon <i>or</i> honden 51; in sent
+55, the last letter wavers between t and d; in ȝemelese 56, ȝ appears to
+have been corrected out of g; after mei 60, there is a half-formed c;
+under the second o of preoouin 72, there is what looks like a casual pen
+mark, not a dot of erasure; in seoueuald 287, d is corrected out of t,
+or the reverse.</p>
+
+<p>“ii. Royal 17 A 27, British Museum (R); on vellum, 160 × 117 mm.;
+early thirteenth century. Has all the pieces in B except Hali Meidenhad,
+with the addition of an incomplete copy of the Oreisun of Seinte Marie
+(printed in OEH i., p. 305). This manuscript supplies the end here from
+127/4.</p>
+
+<p>“iii. Cotton Titus D 18, British Museum (T). See [<a href =
+"#chap_IX">IX, Ancrene Wisse</a>].”</p>
+</div>
+
+
+<p class = "headnote"><span class = "headnote">
+Si Sciret Paterfamilias</span></p>
+
+
+<div class = "prose">
+
+<span class = "folionum">f. 72 r]</span>
+
+<h5><b>her bigineð<big>;</big> sawles warde.</b></h5>
+
+<p><span class = "dropcap">S</span>i
+<em>sciret paterfamilias q<i>ua</i> hora fur uent<i>ur</i>us
+e<i>ss</i>et<big>;</big> vigilaret utiq<i>ue</i> ⁊ no<i>n</i> sineret
+p<i>er</i>fodi domu<i>m</i> sua<i>m</i>.</em> <b>U</b>re lau<i>er</i>d i
+þe godspel teacheð us þurh abisne. hu we ahen wearliche to biwiten us
+seoluen wið þe unwiht of helle. ⁊ wið his wernches.
+<span class = "linenum">5</span>
+ȝef þes lau<i>er</i>d wiste he seið. hwenne ⁊ hwuch time. þe þeof walde
+cume to his hus<big>;</big> he walde wakien. ne nalde he nawt þolien þe
+þeof forte breoken hire. <b>Þ</b>is hus þe ure lau<i>er</i>ð spekeð
+of<big>;</big> is seolf þe mon inwið þe monnes wit. I þis hus. is þe
+huse lau<i>er</i>d. ant te fulitohe wif<big>;</big> mei beon wil ihaten.
+þ̵ ga þe hus eft<i>er</i> hire<big>;</big> ha diht hit al to wundre.
+<span class = "linenum">10</span>
+bute wit ase lau<i>er</i>d chasti hire þe bet<i>er</i>e. ⁊
+bi&#x200A;neome hire muchel of þ̵ ha walde. ant tah walde al hire hird
+folhin hire ouer al<big>;</big> gef wit ne forbude ham. for alle hit
+beoð untohene. ⁊ rechelese hinen<big>;</big> bute ȝef he ham rihte. Ant
+hwucche beoð þeos hinen<big>;</big> Su<i>m</i>me beoð wið&#x200A;vten. ⁊
+su<i>m</i>me wið in&#x200A;nen. þeo wið&#x200A;vten beoð. þe monnes fif
+<span class = "linenum">15</span>
+wittes. Sihðe. ⁊ heru<i>n</i>ge. smechunge. ⁊ smeallunge. ⁊ euch limes
+felunge. þeos beoð hinen vnder wit. as under huse lau<i>er</i>d.
+<span class = "sidenote">
+17. <!-- inconsistent xvi for XVI --> <i>hwer</i>] <i>r</i> over
+<i>ṭ</i>.<br />
+37. After <i>gastelich</i>, <i>e</i> erased.</span>
+⁊ <span class = "tag">hwer</span> se he is ȝemeles<big>;</big> nis hare
+nan þe ne feareð ofte untoheliche. ⁊ gulteð ilome. oðer ifol
+semblant<big>;</big> oder in vuel dede. In wið beoð his hinen. in se
+moni mislich þonc to cwemen wel þe husewif<big>;</big> aȝein godes
+<span class = "linenum">20</span>
+wille. ⁊ swerieð somet reaðliche. þ̵ eft<i>er</i> hire hit schal
+[f.&nbsp;72&nbsp;v] gan.
+<span class = "pagenum">118</span>
+<a name = "page118" id = "page118"> </a>
+þah we hit ne here nawt<big>;</big> we mahen `iþþlen´ hare nurhð. ⁊ hare
+untohe bere. a þet hit cume forð. ⁊ ba wið eie. ⁊ wið luue tuhte ham þe
+bet<i>er</i>e. Ne bið neau<i>er</i> his hus for þeos hinen wel iwist.
+for hwen þ̵ he slepe. oðer ohwider from hame. þ̵ is hwen mon forȝet his
+wit.
+<span class = "linenum">25</span>
+⁊ let ham i&#x200A;wurðen. ah ne bihoueð hit nawt. þ̵ tis hus beo
+irobbet. for þer is inne þe tre[sor] þ̵ godd ȝef him seolf fore. þ̵ is
+monnes sawle. forte breoke þis hus eft<i>er</i> þis tresor. þ̵ godd
+bohte mid his deað. ⁊ lette lif o rode<big>;</big> is moni þeof
+a&#x200A;buten ba bi dei ⁊ bi niht. vnseheliche gasttes wið alle
+unwreaste þeawes. ⁊ a&#x200A;ȝein euch god þeaw. þe biwiteð
+<span class = "linenum">30</span>
+iþis hus godes deore castel . vnder wittes wissunge þ̵ is huse
+lau<i>er</i>d. is eau<i>er</i> hire unþeaw forte sechen inȝong<i>e</i>
+abute þe wahes to a&#x200A;murðrin hire þrinne. þ̵ heaued þrof is þe
+feont. þe meistreð ham alle aȝeines him ⁊ his keis. þe husebonde þ̵ is
+wit. warneð his hus þ<i>us</i>. vre lau<i>er</i>d haueð ileanett him
+froure of his dehtren. þ̵ beoð to
+<span class = "linenum">35</span>
+vnderstonden þe fowr heaued þeawes. þe earste is warschipe icleopet. ant
+te oþer is ihaten <span class = "tag">gasteli`c´h</span> strengðe. ⁊ te
+þridde is meað. rihtwisnesse þe feorðe. <b>W</b>it þe husbonde godes
+cunestable cleopeð warschipe [f.&nbsp;73&nbsp;r] forð. ⁊ makid hire
+durewart. þe warliche loki hwam ha leote in ⁊ ut. ⁊ of feor bihalde alle
+þe cuminde. hwuch beo wurðe
+<span class = "linenum">40</span>
+inȝong<i>e</i> to habben<big>;</big> oðer beon bisteke<i>n</i> þrute.
+Strengðe stont nest hire. þ̵ ȝef ei wule in<big>;</big> warschipes
+vn&#x200A;þonkes. warni strengðe fore. þ̵ is hire suster<big>;</big> ⁊
+heo hit ut warpe. þe þridde sust<i>er</i> þ̵ is meað. hire he makeð
+meistre ou<i>er</i> his willesfule hirð þ̵ we ear of speken. þ̵ ha leare
+ham mete . þ̵ me meosure hat. þe middel of twa uueles . for
+<span class = "linenum">45</span>
+þ̵ is þeaw in euch stude ⁊ tuht forte halden. ⁊ hateð ham alle þ̵ nan of
+ham aȝein hire<big>;</big> nohwer wid vnmeoð<big>;</big> ne ga
+ou<i>er</i> mete. þe feorðe suster rihtwisnesse. sit on hest as deme . ⁊
+beateð þeo þe aȝulteð. ⁊ cruneð þeo þe wel doð. ⁊ demeð euchan his dom
+eft<i>er</i> his rihte. for dret of hire nimeð his hirð euch
+eft<i>er</i> þ̵ he is warde to witene . þe
+<span class = "linenum">50</span>
+ehnen hare. þe muð his. þe earen hare. þe hondon hare. ⁊ euch alswa of
+þe oþre wit þ̵ onont him ne schal nan un&#x200A;þeaw cumen iN.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">A</span>s
+<span class = "sidenote">
+58. Before <i>leane</i>, <i>feier</i> erased.<br />
+73. <i>enbreueḍt</i> MS.</span>
+þis is ido þus. ⁊ is al stille þrinne<big>;</big> warschipe þ̵ áá is
+waker is offearet lest sum for&#x200A;truste him. ⁊ feole
+o&#x200A;slepe. ⁊ forȝeme his warde. ⁊ sent ham. in a sonde. þ̵ ha wel
+cnaweð. of feorren icumen. forte
+<span class = "linenum">55</span>
+offearen þeo þe beoð [f.&nbsp;73&nbsp;v] ou<i>er</i> hardi. ⁊ þeo þe
+ȝemelese beoð<big>;</big>
+<span class = "pagenum">119</span>
+<a name = "page119" id = "page119"> </a>
+halden ham wakere. he is underuon in. ⁊ swiðe bihalden of ha<i>m</i>
+alle. for lonc he is. ⁊ <span class = "tag">leane</span>. ⁊ his leor
+deaðlich. ⁊ blac ⁊ elheowet. ⁊ euch her þunc`h´eð þ̵ stont in his heaued
+up<big>;</big> warschipe hat hi<i>m</i> tellen biuoren. hwet he beo ⁊
+hweonene he co<i>m</i>me ⁊ hwet he þer seche. Ne mei
+<span class = "linenum">60</span>
+ich he seið. nohwer speoken. bute ich habbe god lust<big>;</big> lustnið
+me þenne. fearlac ich hatte. ant am deaðes sonde. ⁊ deaðes munegunge. ⁊
+am icumen biuore hire to warnin ow of hire cume. warschipe þ̵ best con
+bisetten hire wordes. ⁊ ec hire werkes<big>;</big> spekeð for ham alle.
+⁊ freineð hweonene he cume. ⁊ hwuch hird ha leade. fearlac
+<span class = "linenum">65</span>
+hire ontswereð. Ich nat nawt þe time<big>;</big> for ha ne seide hit me
+nawt. ah eau<i>er</i> lokið hwenne. for hire wune is to cumen bi stale
+ferliche ⁊ unmundlunge hwen me least weneð. of hire hird þ̵ tu easkest.
+Ich þe ondswerie. ha lihteð hwer se ha eau<i>er</i> kimeð wið a þusent
+deoflen. ⁊ euch an bereð a gret boc al of sunnen iwriten wið swarte
+smeale
+<span class = "linenum">70</span>
+leattres. ⁊ an unrude raketehe gled&#x200A;read of fure. forte binden ⁊
+to drahen in to in&#x200A;warde helle. hwuch se he mei preoouin þurh his
+boc þ̵ is on euch sunne <span class =
+"tag">enbre[f.&nbsp;74&nbsp;r]uet</span>. þ̵ he wið wil. oðer wið word.
+oðer wið werc. wrahtte in al his lif siðe. bute þ̵ he haueð i&#x200A;bet
+earþon wið soð schrift. ⁊ wið deadbote. ant warschipe hire easkeð.
+Hweonene
+<span class = "linenum">75</span>
+cumest tu fearlac deaðes munegunge. Ich cume he seið of helle. Of helle
+ha seið warschipe. ⁊ hauest tu isehen helle? Ȝe seið fearlac
+wit<i>er</i>liche. ofte ⁊ ilome. Nu seið þenne warschipe. forþi trowðe
+treoweliche tele us hwuch is helle. ⁊ hwet tu hauest isehen þrin. ant
+ich he seið fearlac omi trowðe bluðeliche. nawt tah eft<i>er</i> þ̵ hit
+is. for þ̵ ne mei na
+<span class = "linenum">80</span>
+tunge `tellen´. ah eft<i>er</i> þ̵ ich mei ⁊ con<big>;</big> þer towart
+ich chulle readien.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">H</span>elle
+is [wid] wið&#x200A;ute met. ⁊ deop wið&#x200A;ute grunde. ful of brune
+uneuenlich . for ne mei nan eorðlich fur euenin þer towart. ful of
+stench unþolelich. for ne mahte in eorðe na cwic þing<i>e</i> hit
+þolien. ful of sorhe untalelich. for ne mei na muð for wrecchedom
+<span class = "linenum">85</span>
+ne for wa<big>;</big> rikenin hit ne tellen. Se þicke is þrinne þe
+þost<i>er</i>nesse<big>;</big> þ̵ me hire mei grapin. for þ̵ fur. ne
+ȝeueð na liht. ah blent ham þe ehnen. þe þer beoð wið a smorðrinde smeke
+smeche forcuðest. ⁊ tah iþ̵ ilke swarte þeost<i>er</i>nesse swarte
+þinges ha iseoð as deoflen þ̵ ham meallið ⁊ derueð áá ⁊ dreccheð wið
+alles cunnes pinen. ⁊ iteilede
+<span class = "linenum">90</span>
+draken g<i>ri</i>`s´liche ase deoflen þe forswolheð ham ihal. ⁊ speoweð
+ham
+<span class = "pagenum">120</span>
+<a name = "page120" id = "page120"> </a>
+[f.&nbsp;74&nbsp;v] eft ut biuoren ⁊ bihinden. oðer hwile torendeð ham ⁊
+to&#x200A;cheoweð ham euch greot. ant heo eft iwurðeð hal. to a swuch
+bale bute bote as ha ear weren. ant ful wel ha i&#x200A;seoð ham to
+grisle ⁊ to grure. ⁊ to echen hare pine. þe laðe helle wurmes. tadden ⁊
+froggen.
+<span class = "linenum">95</span>
+þe freoteð ham ut te ehnen. ⁊ te nease g<i>ri</i>stles. ant snikeð in. ⁊
+ut neddren. ⁊ eauraskes. nawt ilich þeose her<big>;</big> ah hundret
+siðe g<i>ri</i>sluker et muð. ⁊ et earen. ed ehne<i>n</i>. ⁊ ed neauele.
+ant ed te breoste holke as meaðen iforrotet flesch eau<i>er</i>ȝete
+þickest. þer is remu<i>n</i>ge iþe brune. ⁊ toðes hechelunge iþe snawi
+weattres. ferliche ha flutteð from þe
+<span class = "linenum">100</span>
+heate<big>;</big> in&#x200A;to þe chele. Ne neau<i>er</i> nuten ha of
+þeos twa<big>;</big> hweðer ham þuncheð wurse. for eiðer is unþolelich.
+ant iþis ferliche mong<i>e</i> þe leat<i>er</i>e þurh þe earre derueð þe
+mare. þ̵ fur ham forbearneð al to colen calde. þ̵ pich ha<i>m</i>
+forwalleð aðet ha beon for&#x200A;mealte. ⁊ eft acwikieð anan to drehen
+al þ̵ ilke<big>;</big> ant muchedeale wurse á wið&#x200A;uten
+<span class = "linenum">105</span>
+ende. Ant tis ilke unhope is ham meast pine. þ̵ nan naueð neau<i>er</i>
+mare hope of nan a&#x200A;couerunge. Ah aren sikere of euch uuel to
+þurh&#x200A;leasten iwa from world in to worlde áá on echnesse. Euch
+aþrusmeð oðer. ⁊ euch is oðres pine. Ant euchan heateð oðer. ⁊ him
+seoluen as [f.&nbsp;75&nbsp;r] þe blake deouel. ⁊ eau<i>er</i> se ha i
+þis world luueden
+<span class = "linenum">110</span>
+ha<i>m</i> mare<big>;</big> se ha þer heatieð ham swiðere. ⁊ eiðer
+curseð oðer. ⁊ fret of þe oðres earen. ⁊ te nease alswa. Ich habbe
+bigunne to tellen of þing þ̵ ich ne mahte nawt bringe to eni ende. þah
+ich hefde a þusent tungen of stele ⁊ talde aðet ha were<i>n</i> alle
+forwerede. Ah þencheð nu her þurh hwuch þe measte pine beo<big>;</big>
+for þe leaste pine is
+<span class = "linenum">115</span>
+se heard þ̵ hefde a mon i&#x200A;slein ba mi feader. ⁊ mi moder ant al
+þe ende of mi cun. ⁊ i&#x200A;do me seoluen al þe scheome ⁊ te hearm þ̵
+cwic mon mahte þolien. ⁊ ich isehe þes mon i þe ilke leaste pine. þ̵ ich
+iseh in helle<big>;</big> Ich walde ȝef hit mahte beon. þolien a þusent
+deaðes to a&#x200A;rudden him ut þrof. swa is þe sihðe g<i>ri</i>slich ⁊
+reowðful to bihalden.
+<span class = "linenum">120</span>
+for þah neau<i>er</i> nere nan oðer pine bute to i&#x200A;seon
+eau<i>er</i> þe unseli gastes. ⁊ hare g<i>ri</i>sliche schape. biseon on
+hare g<i>ri</i>mfule. ⁊ grurefule nebbes. ⁊ heren hare rarunge. ⁊ hu ha
+wið hokeres edwiteð ⁊ up breideð euchan his sunnen. þis schenðlac ⁊ te
+grure of ham were unimete pine<big>;</big> ⁊ hure þolien ⁊
+a&#x200A;beoren hare unirude duntes wið
+<span class = "linenum">125</span>
+mealles istelet. ⁊ wið hare eawles gled&#x200A;reade hare dustlunges. as
+þah hit were a pilche&#x200A;clut euchan towart oðer imisliche pinen. O
+helle
+<span class = "pagenum">121</span>
+<a name = "page121" id = "page121"> </a>
+deaðes hus. wununge of wanunge. of grure ant of granunge. heatel
+[f.&nbsp;75&nbsp;v] ham. ⁊ heard wan. of alle wontreaðes. buri of bale.
+⁊ bold of eau<i>er</i> euch bitternesse . þu laðest lont of alle. þu
+dorc stude ifullet
+<span class = "linenum">130</span>
+of alle dreorinesses. Ich cwakie of g<i>ri</i>sle ⁊ of grure. ⁊ euch ban
+schekeð me. ⁊ euch her me rueð up of þi munegunge.
+<span class = "sidenote">
+133. <i>bicuhhe</i> MS.</span>
+for nis þer na steuene <span class = "tag">bi<i>t</i>uhhe</span> þe
+fordemde bute wu<i>m</i>me. ⁊ wa is me. ⁊ wa beo þe. ⁊ wa beo þe. wa ha
+ȝeieð. ⁊ wa ha habbeð ne of al þ̵ eau<i>er</i> wa is<big>;</big> ne
+schal ha<i>m</i> neau<i>er</i> wontin. þe swuch wununge of earneð. for
+ei hwilinde
+<span class = "linenum">135</span>
+blisse her o þisse worlde<big>;</big> wel were him ȝef þ̵ he
+neau<i>er</i> ibore nere. bi þis ȝe mahen sumdel witen hwuch is helle.
+for i&#x200A;wis ich habbe þrin isehen a þusent siðe wurse. ⁊ from
+þeonne kimeð deað wið a þusent deoflen hiderwart as ich seide. ant ich
+com þ<i>us</i> q<i>uo</i>ð fearlac forte warnin ow fore<big>;</big> ⁊
+tellen ow þeos tidinges.
+<span class = "linenum">140</span></p>
+
+<p><span class = "dropcap">N</span>v
+<span class = "sidenote">
+<ins class = "mycorr"
+title = "printed out of sequence, after note for l. 159">142</ins>.
+<i>donne</i>] the second <i>n</i> corr. out of&nbsp;<i>t</i>.<br />
+145. <i>of</i> over <i>ạ</i> MS.</span>
+lau<i>er</i>d godd q<i>uo</i>ð warschipe wardi us ⁊ werie. ⁊ rihte us ⁊
+reade hwet us beo to <span class = "tag">donne</span>. ant we beon þe
+warre ⁊ wakere to witen us on euch half under godes wengen. ȝef we wel
+werieð ⁊ witeð ure hus ⁊ godes deore tresor þ̵ he haueð bitaht
+us<big>;</big> cume deað hwen he wule. Ne þurue we nowðer beon `of´dred
+for hire. ne
+<span class = "linenum">145</span>
+for helle. for ure deað bið deore godd ⁊ i<i>n</i>&#x200A;ȝong in to
+heouene. of þeos fikelinde world<big>;</big> ne of hire false
+blisse&nbsp;: ne neome we neau<i>er</i> ȝeme. for al þ̵ is on eorðe. nis
+bute as a schadewe<big>;</big> for al wurðeð [f.&nbsp;76&nbsp;r] to noht
+bute þ̵ deore tresor godes deorewurðe feh þ̵ is us bitaht to witene. Ich
+habbe þeruore sar care for ich iseo seið warschipe hu þe
+<span class = "linenum">150</span>
+unwhiht wið his ferd ase liun iburst. ȝeað abuten ure hus sechinde
+ȝeornliche hu he hit forswolhe. ⁊ tis ich mei seið warschipe warnin ow
+of his lað ⁊ for his wrenches. ah ich ne mei nawt aȝeines his
+strengðe.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">D</span>o
+<span class = "sidenote">
+159. <i>ȝenis</i> MS.</span>
+nu q<i>uo</i>ð strengðe. warschipe suster þ̵ te limpet to þe ⁊ warne us
+of his wiheles. for of al his strengðe ne drede
+<span class = "linenum">155</span>
+we nawiht. for nis his strengðe noht wurð bute hwer&#x200A;se he ifindeð
+eðeliche. ⁊ wake unwarnede of treowe bileaue. þe apostle seið. Etstont.
+þen feont. ⁊ he flið anan riht. schulde we þenne fleon him? <span class
+= "tag">ȝe nis</span> godd ure scheld. ⁊ alle beoð ure wepnen of his
+deore g<i>ra</i>ce. ant godd is on ure half. ⁊ stont bi us ifehte. ȝef
+he schute
+<span class = "linenum">160</span>
+towart me wið weole ⁊ wunne of þe world. wið este of flesches lustes. of
+þulliche nesche wepnen ich mahte carien summes weis. ah ne mei
+<span class = "pagenum">122</span>
+<a name = "page122" id = "page122"> </a>
+me na þing heardes offearen. ne nowcin. ne na wone falsi min heorte ne
+wursi mi bileaue towart him þ̵ ȝeueð me alle mine strengðen.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">F</span>or
+<span class = "sidenote">
+166. <i>caṛien</i> MS.<br />
+170. <i>we</i>] <i>weị</i> MS.</span>
+ba me ah. q<i>uo</i>ð meað. ant for heart of nowcin. ⁊ for wone of
+<span class = "linenum">165</span>
+wunne dreden. ⁊ <span class = "tag">carien</span>. for moni for to
+muchel heard of wa þ̵ he d`r´eheð. forȝet ure lau<i>er</i>d. ant ma þah
+for nesche ant for flesches licunge for [f.&nbsp;76&nbsp;v] ȝemeð ham
+ofte. bituhhen heard ⁊ nesche. bituhhe wa of þis world ant to muche
+wunne. bituhhe muchel ⁊ lutel is in euch worldlich þing þe middel wei
+ȝuldene. ȝef <span class = "tag">we</span> hire haldeð
+<span class = "linenum">170</span>
+þenne gawe sikerliche ne þerf us nowðer for deað ne for deouel dreden.
+hwet&#x200A;se beo of heardes ne drede ich nawiht nesches for ne mei·na
+wunne. ne na flesches licunge ne licomlich este bringe me ou<i>er</i> þe
+midel of mesure. ⁊ of mete.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">R</span>ihtwissnesse spekeð nu. Mi
+sust<i>er</i> ha seið warschipe þe haueð
+<span class = "linenum">175</span>
+wit. ⁊ schad bituhhe god. ⁊ uuel. ⁊ wat hwet is in euch þing<i>e</i> to
+cheosen ⁊ to schunien<big>;</big> readeð us ⁊ leareð forte ȝeme lutel
+alle fallinde þing. ⁊ witen warliche þeo þe schulen á lesten. ⁊ seið as
+ha soð seið þ̵ þurh unweotenesse ne mei ha nawt sunegin. ⁊ tah nis nawt
+siker of þe unwihtes strengde as þeo þe halt hire wac
+<span class = "linenum">180</span>
+þah ha beo muche wurð. ⁊ ure alre ehnen demeð hire unmihti onont hire
+seoluen to etstonden wið his. t<i>ur</i>nes ⁊ deð ase þe wise. Mi
+sust<i>er</i> strengðe is swiðe bald. ⁊ seið þ̵ nawiht heardes ne mei
+hire offearen. ah þah ha ne trust nawt on hire ahne wepnen<big>;</big>
+ah deð o goðes g<i>ra</i>ce ⁊ þ̵ ich demi riht ⁊ wisdom to donne. Mi
+<span class = "linenum">185</span>
+þridde sust<i>er</i>. meað spekeð of þe middel sti. bituhhe riht ⁊ luft
+þ̵ lut cunnen halden. [f.&nbsp;77&nbsp;r] ⁊ seið inesche ha is bald. ⁊
+heard mei hire offearen. ⁊ for&#x200A;þi ne ȝelpeð ha of na sikernesse
+ant deð as þe wise. Mi meoster is to do riht forte demen ant ich deme me
+seolf þ̵ ich þurh me ne do hit nawt<big>;</big> for al þ̵ god is of godd
+þ̵ we her
+<span class = "linenum">190</span>
+habbeð. Nu is riht þenne þ̵ we demen us seolf eau<i>er</i> unmihtie to
+werien ⁊ to witen us oðer ei god to halden wið ute godes helpe. Þe
+rihtwise godd wule þ̵ we demen us seolf eðeliche ⁊ lahe. Ne beo we
+neau<i>er</i> swucche<big>;</big> for þenne demeð he us muche wurð ⁊
+gode ant halt for his dehtren. for þah mi forme sust<i>er</i> war beo of
+euch uuel<big>;</big>
+<span class = "linenum">195</span>
+ant min oðer strong beo to ȝeines euch nowcin<big>;</big> ant mi þridde
+meaðul in alles cunnes estes<big>;</big> ⁊ ich do riht ⁊ deme. bute we
+wið al
+<span class = "pagenum">123</span>
+<a name = "page123" id = "page123"> </a>
+þis milde beon ⁊ meoke<big>;</big> ⁊ halden us wake. godd mei mid rihte
+fordemen us of al þis þurh ure prude. ant for&#x200A;þi is riht dom þet
+we al ure god þonkin him ane. <b>W</b>jit þe husebonde godes cunestable
+hereð
+<span class = "linenum">200</span>
+alle hare sahen ⁊ þonkeð god ȝeorne wið swiðe glead heorte of se riche
+lane as beoð þeos sustren his fowr dehtren þ̵ he haueð ileanet him on
+helpe forte wite wel ⁊ werien his castel. ⁊ godes deorewurðe feh. þ̵ is
+biloke þrinne.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>e willesfule husewif halt hire al
+stille. ant al þ̵ hird þ̵ ha wes
+<span class = "linenum">205</span>
+i wunet to dreaien eft<i>er</i> hire<big>;</big> turneð
+[f.&nbsp;77&nbsp;v] ham treowliliche to wit hare lau<i>er</i>d. ⁊ to
+þeos fowr sustren. <b>V</b>mben ane stunde spekeð eft warschipe. ⁊ seið
+ich iseo a sonde cumen swide gledd icheret. feier ⁊ freolich ⁊ leofliche
+aturnet. let him in seið wit ȝef godd wule he bringeð us gleade
+tidinges. ant þ̵ us were muche
+<span class = "linenum">210</span>
+neod. for fearlac deaðes sonde haueð wið his<big>;</big> offearet us
+swiðe mid alle. warschipe let him in. ⁊ he gret wit þen lau<i>er</i>d. ⁊
+al þ̵ hird seoðen. wið lahhinde chere. ant ha ȝeldeð him his gretunge. ⁊
+beoð alle ilihtet ⁊ igleadet ham þu<i>n</i>cheð of his on&#x200A;sihðe.
+for al þ̵ hus schineð. ⁊ schimmeð of his leome. he easkeð ham ȝef ham
+biluueð to
+<span class = "linenum">215</span>
+heren him ane hwile. ȝe q<i>uo</i>ð ha rihtwisnesse. wel us biluueð hit.
+⁊ wel is riht þ̵ we þe liðeliche lustnin.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">H</span>ercnið nu þenne he seið. ⁊ ȝeornliche
+understondeð. [I]ch am murðes sonde. ⁊ munegunge of eche lif. ant liues
+luue i&#x200A;haten ⁊ cume riht from heouene þ̵ ich habbe isehen nu ant
+ofte ear
+<span class = "linenum">220</span>
+þe blisse þ̵ na monnes tunge ne mei of tellen. þe iblescede godd iseh ow
+offruhte. ⁊ sumdel drupnin of þ̵ fearlac talde of deað. ⁊ of helle. ant
+sende me to gleadien ow. nawt for&#x200A;þi þ̵ hit ne beo al soð þ̵ he
+seide. ⁊ þ̵ schulen alle uuele fondin. ⁊ ifinden. Ah ȝe wið þe fulst of
+godd ne þurue na þi<i>n</i>g dreden for he sit on [f.&nbsp;78&nbsp;r] he
+þ̵ is
+<span class = "linenum">225</span>
+ow on helpe. ⁊ is al wealdent þ̵ haueð ow to witene.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">A</span>
+<span class = "sidenote">
+229. After <i>habbe</i>, <i>him ofte</i> deleted MS.<br />
+234. <i>mine</i> above <i>meine</i> MS. |<br />
+after <i>habbe</i>, <i>ofsee</i> deleted MS.</span>
+&nbsp;seið warschipe welcume liues luue. ant for þe luue of godd seolf
+ȝef þu eauer sehe him<big>;</big> tele us sumhwet of him. ⁊ of his eche
+blisse. ȝe iseoð q<i>uo</i>ð liues luue<big>;</big> Murhdes sonde. Ich
+<span class = "tag">habbe</span> isehen him ofte nawt tah alswa as he
+is<big>;</big> for aȝein þe brihtnesse ⁊ te
+<span class = "linenum">230</span>
+liht of his leor. þe sunne gleam is dosc ⁊ þuncheð a&#x200A;schadewe.
+ant for&#x200A;þi ne mahte ich nawt aȝein þe leome of his wlite lokin ne
+<span class = "pagenum">124</span>
+<a name = "page124" id = "page124"> </a>
+bihalden<big>;</big> bute þurh a schene schawere bituhhe me ⁊ him þ̵
+schilde <span class = "tag">mine</span> ehnen. Swa ich <span class =
+"tag">habbe</span> ofte isehen þe hali þru<i>m</i>nesse. feader ⁊ sune.
+⁊ hali gast. þreo an unto&#x200A;dealet. ah lutle hwile ich mahte þolie
+<span class = "linenum">235</span>
+þe leome. ah su<i>m</i>mes weis ich mahte bihalden ure lau<i>er</i>d
+ih<i>es</i>u c<i>ri</i>st. godes sune þ̵ bohte us o rode. Hu he sit
+blisful on his feader riht half þ̵ is al wealdent rixleð i þ̵ eche lit
+bute linnunge. se unimete feier<big>;</big> þ̵ te engles ne beoð
+neau<i>er</i> ful on him to bihalden. ant ȝet ich iseh etscene þe studen
+of his wunden. ⁊ hu he schaweð ham his
+<span class = "linenum">240</span>
+feader to cuðen hu he luuede us ⁊ hu he wes buhsum to him þe sende him
+swa to alesen us ⁊ bisecheð him a for mo<i>n</i>cu<i>n</i>nes heale.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">E</span>ft<i>er</i>
+<span class = "sidenote">
+245. After <i>se</i>, <i>wle</i> deleted.<br />
+255. <i>ha</i>] <i>ha ha</i> MS.<br />
+266. <i>cunfessurs</i>] <i>urs</i> above <i>ọṛẹṣ</i> MS.</span>
+him ich iseh on heh ou<i>er</i> alle heouenliche þe eadi meiden his
+moder marie i ne<i>m</i>pnet sitten in [f.&nbsp;78&nbsp;v] a trone se
+swiðe briht wid ȝimmes i stirret. ⁊ hire wlite <span class =
+"tag">se</span> weoleful<big>;</big> þ̵ euch eorðlich liht<big>;</big>
+is
+<span class = "linenum">245</span>
+þeoster þe[r]o&#x200A;ȝeines. þear ich iseh as ha bit hire deore wurðe
+sune se ȝeornliche. ⁊ se inwardliche for þeo þ̵ hire seruið. ⁊ he hire
+ȝetteð blideliche al þ̵ ha bi secheð. Þet liht þa ich ne mahte lengre
+þolien<big>;</big> Ich biseh to þe engles ⁊ to þe archangles ant to þe
+oðre<big>;</big> þe beoð buuen ham. iblescede gastes þe beoð a biuore
+godd ⁊ seruið him
+<span class = "linenum">250</span>
+eau<i>er</i>. ⁊ singeð a unwergeð. Nihe wordes þer beoð. ah hu ha beoð
+i&#x200A;ordret ⁊ sunderliche isette. þe an buue þe oðre. ⁊ euchanes
+meoster were long to tellen. Se muche murhðe ich hefde on hare on
+sihðe<big>;</big> þ̵ ne mahte `ich´ longe hwile elles hwider lokin.
+<b>E</b>ft<i>er</i> ham ich iseh towart te p<i>at</i>riarches. ⁊ te
+p<i>ro</i>ph<i>et</i>es þe makied swuch murhðe þ̵ <span class =
+"tag">ha</span>
+<span class = "linenum">255</span>
+aren nuðe i þ̵ ilke lont of blisse þ̵ ha hefden of feor igret ear on
+eorðe ⁊ seoð nu al þ̵ isoðet. þ̵ ha hefden longe ear icwiddet of ure
+lau<i>er</i>d as he hefde ischawed ha<i>m</i> igastelich sihðe.
+<b>I</b>ch iseh þe apostles poure. ⁊ lah on eorðe. ifullet ⁊ bigoten al
+of unimete blisse sitten i trones. ant al under hare uet þ̵ heh is i þe
+worlde. ȝarowe forte
+<span class = "linenum">260</span>
+demen i þe dei of dome kinges ⁊ keiseres. ⁊ alle cunreadnes of alle
+cunnes ledenes. [f.&nbsp;79&nbsp;r] <b>I</b>ch biheolt te Martyrs. ⁊
+hare unimete murhðe þe þoleden her pinen. ⁊ deað for ure lau<i>er</i>d.
+⁊ lihtliche talden to alles cunnes neowcins. ⁊ eorðliche tintreohen
+aȝeines þe blisse þ̵ godd in hare heorte schawede ham to cumene.
+<b>E</b>ft<i>er</i> ham
+<span class = "linenum">265</span>
+ich biheolt þe <span class = "tag">cunfessurs</span> hird þe liueden
+igod lif. ⁊ haliche deiden.
+<span class = "pagenum">125</span>
+<a name = "page125" id = "page125"> </a>
+þe schineð as doð steorren iþe eche blissen. ⁊ seoð godd in his wlite þ̵
+haueð alle teares iwipet of hare ehnen. <b>I</b>ch iseh þ̵ schene ⁊ þ̵
+brihte fer`r´eden of þe eadi meidnes ilikest towart engles. ant
+feolohlukest wið ham blissin ⁊ gleadien. þe libbinde iflesche
+ou<i>er</i>gað
+<span class = "linenum">270</span>
+flesches lahe ant ou<i>er</i>cumeð cunde þe leadeð heouenlich lif in
+eorðe as ha wunieð hare murhðe. ⁊ hare blisse. þe feierl`e´ac of hare
+wlite. þe swetnesse of hare song<big>;</big> ne mei na tunge tellen.
+Alle ha singeð þe þer beoð. Ah hare song ne mahe nane buten heo singen.
+Se swote sme`a´l ham folheð hwider&#x200A;se ha wendeð. þ̵ me mahte
+libben
+<span class = "linenum">275</span>
+aa bi þe swotnesse. hwam se heo bisecheð fore<big>;</big> is sikerliche
+iborhen. for aȝein hare bisocnen<big>;</big> godd him seolf ariseð þ̵
+alle þe oðre halhen sittende ihereð.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">S</span>wiðe wel q<i>uo</i>ð warschipe likeð
+us þ̵ tu seist. Ah nu þu hauest se wel iseið of euch a
+setnesse<big>;</big> of þe seli sunder lepes sumhwet sei
+<span class = "linenum">280</span>
+us nu hwuch blisse is to alle iliche meane<big>;</big> ⁊ liues luue hire
+ondswereð. [f.&nbsp;79&nbsp;v] Þe imeane blisse is seouenfald. lengðe of
+lif. wit. ⁊ luue. ⁊ of þe luue a gleadunge. wið&#x200A;ute met murie.
+loft song. ⁊ lihtschipe. ant sikernesse. is þe seoueðe. þah ich þis seið
+warschipe sumdel understonde<big>;</big> þu most unwreo þis witerluker ⁊
+openin to þeos oðre.
+<span class = "linenum">285</span>
+ant hit schal beon seið liues luue warschipe as þu wilnest.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">H</span>a
+<span class = "sidenote">
+291. After <i>⁊ godes</i>, an erasure MS.</span>
+liuieð á in awlite. þ̵ is brihtre seoueuald. ⁊ schenre þen þe sunne. ant
+eau<i>er</i> in a strengðe to don buten euch swinc al þ̵ ha wulleð. ⁊
+eau<i>er</i> mare in a steal in al þ̵ eauer god is wið&#x200A;ute
+wonunge. wið&#x200A;uten euch þing þ̵ mahe hearmin oðer eilin.
+<span class = "linenum">290</span>
+in al þ̵ eau<i>er</i> is. softe oðer swote. ⁊ hare lif is godes sihðe.
+<span class = "tag">⁊ godes</span> cnawlechunge as ure lau<i>er</i>d
+seide. þ̵ is q<i>uo</i>ð he eche lif to seon ⁊ cnawen sod godd. ⁊ him þ̵
+he sende ih<i>es</i>u c<i>ri</i>st ure lau<i>er</i>d to ure alesnesse ⁊
+beoð for þi ilich him iþe ilke wlite þ̵ he is. for ha seoð him as he is.
+nebbe to nebbe. <b>H</b>a beoð se wise þ̵ ha witen
+<span class = "linenum">295</span>
+alle godes reades. his runes ⁊ his domes þe derne beoð. ⁊ deopre þen eni
+sea dingle. ha seoð igodd alle þing. ⁊ witen of al þ̵ is ⁊ wes ⁊
+eau<i>er</i> schal iwurden. hwet hit beo. hwi. ⁊ hwerto ⁊ hwer&#x200A;of
+hit bigunne. <b>H</b>a luuieð god wið&#x200A;ute met. for þ̵ ha
+understondeð hu he haueð bi ham idon þurh his muchele godlec ⁊ hwet ha
+ahen his
+<span class = "linenum">300</span>
+deorewurde milce to ȝelden. ant euch&#x200A;an luueð oðer ase muchel
+<span class = "pagenum">126</span>
+<a name = "page126" id = "page126"> </a>
+as him seoluen. <b>S</b>e gleade ha beoð of godd<big>;</big> þ̵ al is
+hare blisse. se muchel
+<span class = "sidenote">
+303. This leaf of the MS. defective.<br />
+312, 313. MS. defective here.<br />
+320-2. MS. defective here and at ll.&nbsp;337-9.</span>
+<span class = "tag">[f.&nbsp;80&nbsp;r]</span> þ̵ ne mei hit munne na
+muð. ne spealie [na speche] for þi þ̵ euchan luueð oðer as him seoluen.
+Euchan haueð of odres god ase muche murhðe as of his ahne. bi þis ȝe
+mahen seon ⁊ witen.
+<span class = "linenum">305</span>
+þ̵ euchan haueð sunderlepes ase feole gleadschipes<big>;</big> as ha
+beod monie alle. ⁊ euch of þe ilke gleadschipes is to eau<i>er</i>
+euch&#x200A;an ase muche gleadunge<big>;</big> as his ahne sunderliche.
+ȝet ou<i>er</i> al þis. hwen euchan luueð godd mare þen him seoluen. ⁊
+þen alle þe odre<big>;</big> mare he gleadeð of godd wið&#x200A;uten ei
+etlunge þen of his ahne gleadunge.
+<span class = "linenum">310</span>
+⁊ of alle þe oðres. Neomeð nu þenne ȝeme ȝef neau<i>er</i> anes heorte
+ne mei in hire [und]eruon hire ahne gleadunge sunderliche. [iseide. se
+unim]ete muchel is þe anlepi blisse. þ̵ ha nimeð i[n] hi[re] þus monie.
+⁊ þus muchele. for&#x200A;þi seide ure lau<i>er</i>d to þeo þe him
+hefden icwemet. <em>Intra in gaudiu<i>m</i>. et c’.</em> Ga q<i>uo</i>ð
+he in&#x200A;to þi
+<span class = "linenum">315</span>
+lau<i>er</i>des blisse. þu most al gan þrin. ant al beon bigotten þrin
+for in þe ne mei hit nanesweis neomen in. her&#x200A;of ha herieð godd ⁊
+singeð á un&#x200A;werget eau<i>er</i> iliche lusti in þis loft songes.
+as hit iwriten is. <em>Beati q<i>ui</i> habitant. et c’.</em> Eadi beoð
+þeo lau<i>er</i>d. þe iþin hus wunieð. ha schulen herien þe from [worlde
+i<i>n</i>to worlde]. <b>H</b>a beoð
+<span class = "linenum">320</span>
+alle ase li[hte ⁊ ase swifte as þe sunne.] gleam þe sc[heot from est
+into west. ase þin ehe[f.&nbsp;80&nbsp;v]lid tuneð ant openeð for hwer
+se eau<i>er</i> þe gast wule þe bodi is anan&#x200A;riht wið&#x200A;ute
+lettunge. for ne mei ham na þing aȝeines etstonden. for euch&#x200A;an
+is al&#x200A;mihti to don al þ̵ he wule. ȝe makie to cwakien heouene ba
+⁊ eorðe wið his an finger.
+<span class = "linenum">325</span>
+<b>S</b>ikere ha beoð of al þis. of þulli lif. of þulli wit. of þulli
+luue ⁊ gleadunge þrof. ⁊ of þulli blisse. þ̵ hit ne me neauer mare
+lutlin ne wursin. ne neome nan ende.
+<span class = "sidenote">
+329. <i>seh</i>] <i>neh</i> MS.<br />
+339. MS. Bod. ends with <i>igarc</i>; the rest is from MS. Royal 17 A
+27.</span>
+þis lutle ich habbe iseid of þ̵ ich iseh in heouene ah nower neh
+ne&#x200A;<span class = "tag"><i>s</i>eh</span> ich al. ne þ̵ ȝet þ̵ ich
+[iseh. ne] ne con ich half tellen. <b>W</b>it<i>er</i>[liche quoð]
+warschipe. wel we understondeð
+<span class = "linenum">330</span>
+þ̵ tu hauest ibeo þear ⁊ soð hauest iseid trof. eft<i>er</i> þi sihðe.
+ant wel is him þ̵ is war. ⁊ bisið him hu he mahe beast halden his hus þ̵
+godes tresor is in aȝeines godes unwine þe weorreð þer towart a wið
+unþeawes. for þet. schal bringen hi<i>m</i> þider as he schal. al þis þ̵
+tu hauest ispeken of an hundret siðe mare of blisse buten euch bale
+<span class = "linenum">335</span>
+<span class = "pagenum">127</span>
+<a name = "page127" id = "page127"> </a>
+folhin ⁊ ifinden. Q<i>uo</i>ð strengðe hwen hit swa is<big>;</big> hwet
+mei tweamen us from godd ⁊ hald[en us þeonne. ich] am siker ine godd.
+[þ̵ ne schal lif ne deað<big>;</big> ne wa] ne wunne nowðer [to dealen
+us ant his luue. ah al þis] us haueð igarc <span class =
+"tag">[f.&nbsp;10&nbsp;r]</span> ket. ȝef we as treowe tresures witeð
+wel his tresor þ̵ is bitaht us to&#x200A;halden. as we schulen ful wel
+undeR his wengen.
+<span class = "linenum">340</span></p>
+
+<p><span class = "dropcap">V</span>arpeð ut quoð warschipe<big>;</big>
+farlac ure fa. nis nawt riht þ̵ an hus halde þeos tweien. for þeR as
+murðes sonde is<big>;</big> ⁊ soð luue of eche lif. farlac is fleme. nu
+ut quoð strenðe farlac ne schaltu na leng<i>er</i>e leuen in uRe ende.
+nu q<i>uo</i>ð `he´ ich seide for god al þ̵ ich seide. ⁊ þah hit muri
+nere nes na lessere mi tale þe<i>n</i> wes murhðes
+<span class = "linenum">345</span>
+sondes ne unbihefre to ow. þah hit ne beo so licwurðe ne icweme. Eiðer
+of ow haueð his stunde to speokene. ne nis i<i>n</i>ckeR noðres tale to
+schunien in his time. þu warnest of wa. he telleð of wunne. muche neod
+is þ̵ me ow ba ȝeornliche hercni. Flute nu faRlac þah. hwil liues luue
+is heRinne. ⁊ þole wið efne heorte þe dom of rihtwisnesse.
+<span class = "linenum">350</span>
+for þu schal[t]. ful bliðeliche beon under&#x200A;fon in as ofte as
+liues luue stutteð forto spekene.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">N</span>v
+is wil þ̵ husewif al stille. þ̵ eR wes so willesful. Al&#x200A;ituht
+efter wittes wissunge þ̵ is husebonde. ⁊ Al þ̵ hird halt him stille. þ̵
+wes i&#x200A;wunet to beon fulitohen ⁊ don efteR wil haRe lefdi. Ant
+<span class = "linenum">355</span>
+nawt efteR wit<big>;</big> lustneð nu his lare. ⁊ fondeð eueR euchan
+efteR þ̵ him limpeð to. þ<i>urh</i> þeos twa sonden. þ̵ ha i&#x200A;heRd
+habbeð. ⁊ þ̵ fowr sustren lerden þruppe for euch unþeawes inȝong his
+warde te witene. ant&#x200A;te waRden treowliche.
+[f.&nbsp;10&nbsp;v]</p>
+
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>vs
+ah mon te þenchen ofte Ant ilome. Ant wið þulliche þohtes
+<span class = "linenum">360</span>
+awecchen his heorte. þe islep of ȝemeles for&#x200A;ȝet hire sawle
+heale. efter þeos twa sonden. <b>F</b>rom helle sihðe biseon<big>;</big>
+to þe blisse of heouene. To habben farlac of þ̵ an<big>;</big> luue
+toward þ̵ oðeR. ant leaden him ant hinen. þ̵ beoð his limen alle. nawt
+efteR wil þe untohe lefdi ⁊ his lust leareð. ah efteR þ̵ wit wule þ̵ is
+husebonde. tuhten ⁊ teachen þ̵ wit ga
+<span class = "linenum">365</span>
+eueR biuore ant teache wil efter him. to al þ̵ he dihteð ⁊ demeð to
+donne. ant wið þe fowR sustren<big>;</big> þer&#x200A;fore þe fowr heued
+þeawes. WaRschipe. Strencðe in godd. Ant Með. Ant <b>R</b>ihtwisnesse.
+witen godes treosor þ̵ is his ahne sawle. iþe hus of þe bodi<big>;</big>
+from þe þeof
+<span class = "pagenum">128</span>
+<a name = "page128" id = "page128"> </a>
+of helle. þulli þoht makeð mon te fleon alle unþeawes ant ontent his
+<span class = "linenum">370</span>
+heorte toward þe blisse of heouene. þ̵ ure lauerd ȝeue us þ<i>urh</i>
+his hali milce þ̵ wið þe fedeR. ant e sune a<i>n</i>t e hali gast rixleð
+in þreo had á buten ende. AMEN.</p>
+
+<p><b>P</b>ar seinte charite biddeð a pateR nost<i>er</i> for iohan þ̵
+þeos boc w<i>ra</i>t.
+<span class = "linenum">375</span></p>
+
+</div>
+
+<div class = "verse">
+<p class = "dropcap indent">H</p>
+<p class = "indent">wa se þis writ haueð ired.</p>
+<p class = "indent"><b>A</b>nt crist him haueð swa isped.</p>
+<p class = "indent"><b>I</b>ch bidde p<i>ar</i> seinte charite.</p>
+<p class = "indent"><b>Þ</b>et ȝe bidden ofte for me.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">380</span>
+<b>A</b>a p<i>ate</i>R n<i>oste</i>R. ant aue maRie.</p>
+<p class = "indent"><b>Þ</b>et ich mote þ̵ lif heR drehen.</p>
+<p class = "indent"><b>A</b>nt ure lauerd wel i&#x200A;cwemen.</p>
+<p class = "indent"><b>I</b> Mi ȝuheðe ⁊ in min elde.</p>
+<p class = "indent"><b>Þ</b><span class = "smallcaps">e</span>t ich mote
+ih<i>es</i>u crist mi sawle ȝelden.</p>
+
+<p class = "deepset">AMEN.</p>
+
+</div>
+
+
+<h4><a name = "chap_XVII" id = "chap_XVII">
+XVII. SAINT KATHERINE</a></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“As for <a href = "#chap_XVI">Sawles Warde</a>. The text of this
+extract is from the Royal MS.”</p>
+
+</div>
+
+<p class = "headnote"><span class = "headnote">
+Clara per Progenitores</span></p>
+
+
+<div class = "prose">
+<p><span class = "folionum">[f.&nbsp;11&nbsp;r]</span>
+<span class = "dropcap">C</span>onstantin. ant Maxence weren on ane time
+as in keiseres stude hehest i rome. ah constantin ferde þurh þe
+burhme<i>n</i>ne read in&#x200A;to fronc&#x200A;londe. ant wunede summe
+hwiles þer for þe burhes neode. ant Maxence storede þe refschipe in
+rome. weox umbehwiles wreððe him bitweonen. ant comen to þe fehte.
+<span class = "linenum">5</span>
+þes maxence wes ouercumen. ant fleh into alixaundre. Constantin walde
+efter. ant warpen him þeonne. ah so wide him weox weorre on euch halue.
+<span class = "sidenote">
+8. After <i>an</i>, <i>e</i> erased <br />
+<i>ẏrie</i> MS.</span>
+ant nomeliche in <span class = "tag">an</span> lond <span class =
+"tag">y<i>li</i>rie</span> hatte. þ̵ ter he etstutte. Þa Maxence iherde
+þis<big>;</big> þ̵ he wes of him siker. ant of his cume karles. warð
+king of þat lond þ̵ lei into rome. as duden meast
+<span class = "linenum">10</span>
+alle þe oðere of þe world. bigon anan as wedwulf to weorrin hali
+chirche. ant dreie<i>n</i> cristene men þe lut þ̵ ter weren alle to
+<span class = "pagenum">129</span>
+<a name = "page129" id = "page129"> </a>
+heðenedom heðene as he wes. Summe þurh muchele ȝeoue ant misliche meden.
+Summe þ<i>urh</i> farlac of his fule þreates. Oleast wið stronge tintreo
+ant licomliche pinen. Þe fif ⁊ þrittuðe ȝer of his
+<span class = "linenum">15</span>
+rixlunge he set okine&#x200A;seotle i þe moder&#x200A;burh
+[f.&nbsp;11&nbsp;v] of alixaundres riche. he sende heste. ⁊ bode so wide
+so þ̵ lond wes. þ̵ poure ba ⁊ riche comen biuoren hi<i>m</i> to þe
+temple iþe tun of his heðene godes. euchan wið his lac<big>;</big> forto
+wurgin ham wið. comen alle to his bode. ⁊ euchan bi `hi´s euene biuoren
+Maxence seolf to wurgen his
+<span class = "linenum">20</span>
+mawmez. þe riche roðeren ⁊ schep ⁊ bule hwa so mahte brohte to lake. þe
+poure cwike briddes in þis ilke burh wes wuniende a meide<i>n</i> swiðe
+ȝung of ȝeres twa wone of twenti.
+<span class = "sidenote">
+24. <i>wastun</i> MS.<br />
+28. <i>þ̵i</i> MS.<br />
+33. <i>of ... god</i> from C.</span>
+feie`r´ ⁊ freolich o wlite ⁊ o <span class = "tag">wastu<i>m</i></span>.
+ah ȝet þ̵ wes mare wurð steðeluest wið&#x200A;innen of treowe bileaue.
+anes kinges cost hehte anlepi dohter icuret clergesse. kat<i>er</i>ine
+<span class = "linenum">25</span>
+inempnet. þis meiden wes boðen federles ⁊ moderles of hire child-hade,
+ah þah ha ȝung were<big>;</big> ha heold hire aldrene hird wisliche ⁊
+warliche iþe eritage. ⁊ iþe herd þ̵ com of hire burde. nawt for <span
+class = "tag"><i>þ</i>i</span> hire þuhte god to habben monie under hire
+⁊ beon icleopet lefdi þ̵ feole telleð wel to. ah ba ha wes offearet of
+scheome ⁊ of sunne.
+<span class = "linenum">30</span>
+þ̵ þeo weren to&#x200A;dreuet oðer mis&#x200A;ferden þ̵ hire
+forð-federes hefden ifostred. For hire seolf ne kepte heo nawt of þe
+world. þ<i>us</i> lo for hare sake ane dale [f.&nbsp;12&nbsp;r] heo
+et&#x200A;heold [of hire eldrene god] ⁊ spende al þ̵ oðer in neodful ⁊
+i<i>n</i> nakede.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>eos
+<span class = "sidenote">
+35. After <i>lates</i>, <i>f</i> erased.</span>
+milde meoke meiden þes lufsum lefdi mid lasteles <span class =
+"tag">lates</span> ne
+<span class = "linenum">35</span>
+luuede heo nane lihte plohen ne nane luue ronnes. nalde heo nane songes.
+ne nane luue&#x200A;runes leornin ne lustnin ah eauer ha hefde on
+hali&#x200A;writ ehnen oðer horte. oftest ba to gederes. hire feder
+hefde iset hire earliche to leaf ⁊ to lare. ⁊ heo underueng hit
+þ<i>urh</i> þen hali&#x200A;gast so wel þ̵ nan nes hire euening<i>e</i>.
+Modie meistres ⁊
+<span class = "linenum">40</span>
+feole fondeden hire ofte. oswiðe feole halue forto under&#x200A;neomen
+hire. ah nes þer nan þ̵ mahte neuer enes wrenchen hire mid al his crefti
+crokes ut of þe weie. ah swa sone heo ȝeld ham swucche ȝein cleppes. ⁊
+wende hare wiheles uppon ha<i>m</i> seoluen þ̵ al ha i&#x200A;cneowen
+ham crauant ⁊ ouercumen. ⁊ cweðen hire þe meistrie ⁊ te menske al up.
+<span class = "linenum">45</span></p>
+
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>us
+<span class = "sidenote">
+53. After <i>of hire</i>, <i>ḥạ ẉ</i> MS.<br />
+56. <i>þes þes</i> MS.</span>
+hwil ha wiste hire ⁊ þohte aa to witen hire meiden i&#x200A;meiðhad. as
+ha set in a bur of hire burde boldes heo iherde a swuch murhðe
+<span class = "pagenum">130</span>
+<a name = "page130" id = "page130"> </a>
+towart þe awariede mawmetes temple lowing<i>e</i> of þ̵ ahte.
+luding<i>e</i> of þe men. gleowunge [f.&nbsp;12&nbsp;v] of euch gleo to
+herien ⁊ hersumin hare heðene godes. as ha þis iherde ⁊ nuste ȝet hwet
+hit wes. ha sende swiðe for
+<span class = "linenum">50</span>
+to witen hwet wunder hit were. sone so hire sonde com aȝein ⁊ seide hire
+þ̵ soðe<big>;</big> heo swa itend of wreððe wes þ̵ wod ha wurðen walde.
+het up <span class = "tag">of hire</span> hird hwuch as heo walde ant
+wende hire þideward. ifont þer swiðe feole ȝeinde ⁊ ȝurinde. ⁊ þeotinde
+unþuldeliche wið rewfule remes þ̵ cristene weren. ⁊ leafful in godes
+laẏ. ah for dred
+<span class = "linenum">55</span>
+of deað duden <span class = "tag">þes</span> deouel[e]s lac as þe heðene
+duden. hwa wes wurse þen hire heorte iwundet in&#x200A;wið for þe
+wrecches þ̵ heo iseh wraðe werkes wurchen aȝeines godes wille. þohte þah
+as heo wes þuldi ⁊ þolemod so ȝung þing as heo wes. hwet hit mahte
+ȝeinen þah heo hire ane were aȝein so kene keisere ⁊ his kineriche.
+<span class = "linenum">60</span>
+stod stille ane hwile ⁊ hef hire heorte up to þe hehe healent þe iheret
+is in heouene. bisohte him help. ⁊ hap. ⁊ wisdom. as wisliche as al þe
+world is iwald þ<i>urh</i> his wissunge. þrefter wepnede hire mid soðe
+bileaue. ⁊ wrat on hire breoste ant biuoren hire teeð ⁊ tunge of hire
+muð þe hali [f.&nbsp;13&nbsp;r] rode taken. ⁊ com lepinde
+<span class = "linenum">65</span>
+forð al itend of lei of þen hali gast. as þe keiser stod bimong þe
+su<i>n</i>ful slaht of þ̵ islein ahte deoulen to lake þ̵ euch wariet
+weouet of þe mix mawmez ron of þ̵ balefule blod
+al&#x200A;bi&#x200A;blodeget. ⁊ bigon to ȝeien ludere stefne.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">G</span>retinge
+<span class = "sidenote">
+71. <i>ille</i> MS.</span>
+keiser walde. þe bi&#x200A;cumen for þin hehnesse ȝef þu þis
+<span class = "linenum">70</span>
+<span class = "tag">il<i>k</i>e</span> ȝeld þ̵ tu dest to deouelen þ̵
+for&#x200A;deð þe baðe ilicom ⁊ i sawle<big>;</big> ⁊ alle þ̵ hit
+driueð. ȝef þu hit ȝulde ⁊ ȝeue to his wurðmunt þe scheop þe ant al þe
+world. ⁊ al walt þ<i>urh</i> his wisdom. ⁊ al þ̵ ischapen is. ich walde
+keiser igreten þe. ȝef þu understode þ̵ he him ane is to herien
+þ<i>urh</i> hwam ⁊ under hwam
+<span class = "linenum">75</span>
+alle kinges rixleð. ne ne mei na þing wið&#x200A;stonden his
+i&#x200A;wil. þah he muche þolie. þes heouenliche lauerd luueð treowe
+bileaue. ⁊ nowðer blod ne ban of unforgult ahte. ah þ̵ me halde ⁊ heie
+his halewunde heastes. Ne nis na þing hwar þ<i>urh</i> monnes muchele
+medschipe wreððeð him wið mare þen þe schaft of mon<big>;</big> þ̵ he
+scheop. ⁊ ȝef
+<span class = "linenum">80</span>
+schad ba of god ⁊ of uuel þ<i>urh</i> wit ⁊ þ<i>urh</i> wisdom schal
+wurðen
+<span class = "pagenum">131</span>
+<a name = "page131" id = "page131"> </a>
+forð. ut of his witte þ<i>urh</i> þe awariede gast þ̵ he ȝelt þe wur
+[f.&nbsp;13&nbsp;v] ðmunt to unwitlese þing þ̵ te feont wuneð in. þ̵ he
+ahte to godd ⁊ hereð ⁊ hersumeð seheliche schaftes ⁊ blodles ⁊ banles. ⁊
+leomen buten liue. as he schulde his ⁊ heoren. ⁊ alre þinge schuppent þ̵
+is
+<span class = "linenum">85</span>
+godd unsehelich.</p>
+</div>
+
+<p class = "headnote"><span class = "headnote">
+Claruit per Sacros Mores</span></p>
+
+<div class = "prose">
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>e feont þe fint al uuel bimong alle
+his crokinde creftes. wið neauer an ne keccheð he creftluker cang men ne
+leadeð to unbileaue. þen þ̵ he makeð men. þ̵ ahten to witen wel. þ̵ ha
+beoð bi&#x200A;ȝetene. i&#x200A;borene ⁊ broht forð þ<i>urh</i> þe
+heoueneliche feder<big>;</big> to makien
+<span class = "linenum">90</span>
+swucche mawmez of treo. oðer of stan. oðer þ<i>urh</i> mare medschipe.
+of gold oðer of seoluer<big>;</big> ⁊ ȝeouen ham misliche nome. of sunne
+oðer of mone. of wind of wude. of wettres. ⁊ hersumið. ⁊ wurgið as þah
+ha godes weren. ne naueð he þurh oðer þing i þis bileaue ibroht ow bute
+þ̵ ow þuncheð þ̵ ha schulden leasten aa. forþi þ̵ ȝe ne schulen
+<span class = "linenum">95</span>
+ham neu<i>er</i> biginnen. ah þer nis buten an godd þ<i>urh</i> hwam
+witerliche alle weren i&#x200A;wrahte. ⁊ of nawt i þis woorld iset us
+forto frourin. ant to fremien. ⁊ al&#x200A;swa as euch þing hefde
+biginnunge of his godlec<big>;</big> al&#x200A;swa schulden alle habben
+endunge ȝef ha þ̵ [f.&nbsp;14&nbsp;r] walden. engles ⁊ sawlen þurh þ̵ ha
+bigunnen ahten ⁊ mahten endin þurh cunde.
+<span class = "linenum">100</span>
+ah he þurh his milce. ⁊ godlec of his grace makeð ham þ̵ ha beoð in eche
+buten ende. ⁊ ter uore nis na þing euening. ne eche wið godd þ̵ ȝe
+gremieð. for he is hare alre schuppent. ⁊ scheop as in su<i>m</i> time.
+⁊ na time nes neauer þ̵ he ne bigon te beon in.</p>
+</div>
+
+
+<span class = "pagenum">132</span>
+<a name = "page132" id = "page132"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_XVIII" id = "chap_XVIII">
+XVIII. THE ORISON OF OUR LADY</a></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“Cotton Nero A 14, British Museum. See [<a href = "#chap_IX">IX,
+Ancrene Wisse</a>].”</p>
+</div>
+
+
+<p class = "headnote"><span class = "headnote">
+Benedicta Tu in Mulieribus</span></p>
+
+
+<div class = "verse">
+
+<span class = "folionum">f. 120 v</span>
+
+<h5><b>On god ureisun of ure lefdi.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">C</p>
+<p>ristes milde moder seynte marie.</p>
+<p>Mines liues leome mi leoue lefdi.</p>
+<p>to þe ich buwe ⁊ mine kneon ich beie.</p>
+<p>and al min heorte blod to ðe ich offrie.</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+þu ert mire soule liht. ⁊ mine heorte blisse.</p>
+<p>Mi lif ⁊ mi tohope min heale mid iwisse.</p>
+<p>Jch ouh wurðie ðe mid alle mine mihte</p>
+<p>and singge þe lofsong bi daie ⁊ bi nihte.</p>
+<p>vor þu me hauest iholpen aueole kunne wise.</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+and ibrouht of helle in&#x200A;to paradise.</p>
+<p>Jch hit þonkie ðe mi leoue lefdi.</p>
+<p>and þonkie wulle þe hwule ðet ich liuie.</p>
+<p>alle cristene men owen don ðe wur`s´chipe.</p>
+<p>and singen ðe lofsong mid swuðe muchele gledschipe.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+vor ðu ham hauest alesed of deoflene honde.</p>
+<span class = "sidenote">
+16. <i>isend</i>] <i>d</i> corr. out of <i>t</i>.</span>
+<p>and i&#x200A;send mid blisse to englene londe.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 121 r</span>
+
+<p>wel owe we þe luuien mi swete lefdi.</p>
+<p>wel owen we uor þine luue ure heorte beien.</p>
+<p>þu ert briht ⁊ blisful ouer alle wu<i>m</i>men.</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+and god ðu ert ⁊ gode leof ouer alle wepmen.</p>
+<p>alle meidene were wurðeð þe one.</p>
+<p>vor þu ert hore blostme biuoren godes trone.</p>
+<p>nis no wu<i>m</i>mon iboren þet ðe beo iliche.</p>
+<p>ne non þer nis þin eming wið&#x200A;i<i>n</i>ne heoueriche.</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+heih is þi kinestol onuppe cherubine.</p>
+<p>biuoren ðine leoue sune wid&#x200A;i<i>n</i>nen seraphine.</p>
+<p>Murie dreameð engles biuoren þin onsene.</p>
+<p>pleieð ⁊ sw`e´ieð ⁊ singeð. bitweonen.</p>
+<p>Swuðe wel ham likeð biuoren þe to beonne.</p>
+
+<span class = "pagenum">133</span>
+<a name = "page133" id = "page133"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">30</span>
+vor heo neu<i>er</i> ne beoð sead þi ueir to iseonne.</p>
+<p>þine blisse ne mei no wiht understonden.</p>
+<p>vor al is godes riche an&#x200A;under þine honden.</p>
+<p>alle þine ureondes þu makest riche kinges.</p>
+<p>þu ham ȝiuest kinescrud beies ⁊ gold ringes.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+þu ȝiuest eche reste ful of swete blisse.</p>
+<p>þer ðe neure deað ne com<big>;</big> ne herm ne sorinesse.</p>
+<p>þer bloweð i<i>n</i>ne blisse blostmen. hwite ⁊ reade.</p>
+<p>þer ham neu<i>er</i> ne mei. snou. ne uorst iureden,</p>
+<p>þer ne mei non ualuwen. uor þer is eche sumer.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+ne non liuiinde þing woc þer nis ne ȝeomer</p>
+<p>þer heo schulen resten þe her ðe doð wurschipe.</p>
+<p>ȝif heo ȝemeð hore lif cleane urom alle queadschipe.</p>
+<p>þer ne schulen heo neu<i>er</i> karien ne swi`n´ken.</p>
+<p>ne weopen ne murnen ne helle stenches stinken.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+þer me schal ham steoren mid guldene chelle.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 121 v</span>
+
+<p>and schenchen ham eche lif mid englene wille.</p>
+<p>ne mei non heorte þenchen ne no wiht arechen.</p>
+<span class = "sidenote">
+48. <i>techen</i>] <i>tegen</i> MS.</span>
+<p>ne no muð imelen ne no tunge te<i>ch</i>en</p>
+<p>hu muchel god ðu ȝeirkest wið&#x200A;inne paradise.</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+ham þet swinkeð dei ⁊ niht iðine seruise</p>
+<p>al þin hird is i&#x200A;schrud mid hwite ciclatune.</p>
+<p>and alle heo beoð ikruned mid guldene krune.</p>
+<p>heo beoð so read so rose so hwit so þe lilie.</p>
+<p>and eu<i>er</i> more heo beoð gled ⁊ singeð þuruhut murie.</p>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+Mid brihte ȝimstones hore krune is al biset.</p>
+<p>and al heo doð þet ham likeð. so þet no þing ha<i>m</i> ne let.</p>
+<p>þi leoue sune is hore king ⁊ þu ert hore kwene.</p>
+<p>ne beoð heo neu<i>er</i> i&#x200A;dreaued mid winde ne mid reine.</p>
+<p>Mid ham is eu<i>er</i> more dei wið&#x200A;ute nihte.</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+Song wið&#x200A;ute seoruwe ⁊ sib wið&#x200A;ute uihte.</p>
+<p>Mid ham is muruhðe moniuold wið&#x200A;ute teone ⁊ treie.</p>
+<p>Gleobeames ⁊ gome inouh liues wil ⁊ eche pleie.</p>
+<p>þereuore leoue lefdi long hit þuncheð us wrecchen</p>
+
+<span class = "pagenum">134</span>
+<a name = "page134" id = "page134"> </a>
+
+<p>vort þu of þisse erme liue to ðe suluen us fecche.</p>
+<p><span class = "linenum">65</span>
+we ne muwen neuer habben fulle gledschipe.</p>
+<p>er we to þe suluen kumen to þine heie wurschipe.</p>
+<p>Swete Godes moder softe meiden ⁊ wel icoren.</p>
+<p>þin iliche neu<i>er</i> nes ne neu<i>er</i>more ne wurð iboren.</p>
+<p>Moder þu ert ⁊ meiden cleane of alle laste.</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+þuruhtut hei ⁊ holi in englene reste.</p>
+<p>al englene were ⁊ alle holie þing</p>
+<p>Siggeð ⁊ singeð þet tu ert liues welsprung</p>
+<span class = "sidenote">
+73. <i>ðene</i> MS.</span>
+<p>and heo siggeð alle þet ðe ne wonteð neu<i>er</i> ore.</p>
+<p>ne no mon, þet ðe wurðeð ne mei neu<i>er</i> beon
+uorloren.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 122 r</span>
+
+<p>þu ert mire soule [leoue] wið&#x200A;ute leasunge.</p>
+<p><span class = "linenum">76</span>
+efter þine leoue sune<big>;</big> leouest alre þinge.</p>
+<p>al is þe heouene ful of þine blisse.</p>
+<p>and so is al þes middeleard of þine mildheortnesse.</p>
+<span class = "sidenote">
+79. <i>eomodnesse</i> MS.</span>
+<p>So muchel is þi milce ⁊ þin e<i>d</i>modnesse.</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+þet no mon þet ðe ȝeorne bit of helpe ne mei missen.</p>
+<p>ilch mon, þet to þe bisihð þu ȝiuest milce ⁊ ore.</p>
+<p>þauh he ðe habbe swuðe agult ⁊ i&#x200A;dreaued sore.</p>
+<p>þereuore ich ðe bidde holi heouene kwene.</p>
+<span class = "sidenote">
+84. <i>iher</i> MS.</span>
+<p>þet tu ȝif þi wille is iher<i>e</i> mine bene.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+ich ðe bidde lefdi uor þere gretunge.</p>
+<p>þet Gabriel ðe brouhte urom ure heouen kinge.</p>
+<p>and ek ich ðe biseche uor ih<i>es</i>u cristes blode</p>
+<p>þet for ure note was i&#x200A;sched oðere rode.</p>
+<p>vor ðe muchele seoruwe ðet was oðine mode.</p>
+<p><span class = "linenum">90</span>
+þo þu et ðe deaðe him bi&#x200A;uore stode</p>
+<p>þet tu me makie cleane wiðuten ⁊ eke wið&#x200A;i<i>n</i>nen.</p>
+<p>So þet me ne schende none kunnes sunne.</p>
+<p>þene loðe deouel ⁊ alle kunnes dweoluhðe.</p>
+<p>aulem urom me ueor awei mid hore fule fulðe.</p>
+<p><span class = "linenum">95</span>
+Mi leoue lif urom þine luue ne schal me no þing to&#x200A;dealen</p>
+<p>vor oðe is al ilong mi lif ⁊ eke min heale.</p>
+<p>vor þine luue i swinke ⁊ sike wel ilome</p>
+
+<span class = "pagenum">135</span>
+<a name = "page135" id = "page135"> </a>
+
+<p>vor þine luue ich ham ibrouht i<i>n</i> to þeoudome,</p>
+<p>vor þine luue ich uorsoc al þet me leof was.</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+and ȝef ðe al mi suluen. looue lif iþench þu þes.</p>
+<p>þet ich ðe wreðede sume siðe hit me reoweð sore.</p>
+<p>vor cristes fif wunden ðu ȝif me milce ⁊ ore.</p>
+<p>ȝif þu milce nauest of me þet ich wot wel ȝeorne&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 122 v</span>
+
+<p>þet ine helle pine swelten ich schal ⁊ beornen.</p>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+ful wel þu me iseie þauh þu stille were.</p>
+<p>hwar ich was ⁊ hwat i dude þauh þu me uorbere.</p>
+<p>ȝif þu heuedest wreche inumen of mine luðernesse.</p>
+<p>iwis ich heuede al uorloren paradises blisse.</p>
+<p>þu hauest ȝet forboren me uor þine godnesse.</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+and nu ich hopie habben fulle uorȝiuenesse.</p>
+<p>ne wene ich neure uallen in&#x200A;to helle pine.</p>
+<p>hwon ich am to ðe ikumen ⁊ am ðin owune hine</p>
+<p>þin ich am ⁊ wule beon nu ⁊ eu<i>er</i> more.</p>
+<p>vor oðe is al mi lif ilong ⁊ o godes ore.</p>
+<p><span class = "linenum">115</span>
+Mi leoue swete lefdi to þe me longeð swuðe.</p>
+<p>bute ich habbe þine help ne beo ich neu<i>er</i> bliðe.</p>
+<p>ich þe bidde þet tu kume to mine uorð&#x200A;siðe.</p>
+<p>and nomeliche þeonne þine luue kuðe.</p>
+<p>auouh mine soule hwon ich of þisse liue uare</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+and i&#x200A;schild me urom seoruwe ⁊ from eche deaðes kare.</p>
+<p>ȝif þu wult ðet ich iðeo gode ȝeme nim to me.</p>
+<p>vor wel ne wurð me neu<i>er</i> bute hit beo þuruh ðe.</p>
+<p>Mid swuþe luðere lasten mi soule is þuruh&#x200A;bunden.</p>
+<p>ne mei no þing so wel so þu healen mine wunden.</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+to þe one is al mi trust efter þine leoue sune</p>
+<span class = "sidenote">
+126. <i>lune</i>] <i>luue</i> MS.<br />
+127. <i>arine</i> on an erasure.<br />
+128. <i>drawe</i>] <i>w</i> over <i>ị</i> MS.<br />
+130. <i>wreeche</i> MS.</span>
+<p>vor is holie nome of mine liue ȝif me lu<i>n</i>e.</p>
+<p>ne þole þu þene unwine þet he me arine</p>
+<p>ne þet he me dra`w´e in to helle pine.</p>
+<p>nim nu ȝeme to me so me best a beo ðe beo.</p>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+vor þin is þe wurchipe ȝif ich wre<i>c</i>che wel iþeo.</p>
+
+<span class = "pagenum">136</span>
+<a name = "page136" id = "page136"> </a>
+
+<p>þu ne uorsakest nenne mon uor his luðernesse.</p>
+<p>ȝif he `is´ to bote ȝeruh ⁊ bit þe uorȝiuenesse.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 123 r</span>
+
+<p>þu miht lihtliche ȝif þu wult al mi sor aleggen.</p>
+<p>and muchele bet biseon to me þen ich kunne siggen.</p>
+<p><span class = "linenum">135</span>
+þu miht forȝelden lihtliche mine gretunge.</p>
+<p>al mi swinc ⁊ mi sor ⁊ mine kneouwunge.</p>
+<p>Jne me nis noþing feier on to biseonne.</p>
+<span class = "sidenote">
+138. <i>þingþ̵</i> MS.</span>
+<p>Ne no þing þ̵ beo wurðe biuoren þe to beonne.</p>
+<p>þereuore ich þe bidde þ̵ þu me wassc`h´e ⁊ schrude</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+þuruh þine muchele milce þ̵ spert so swuðe wide</p>
+<p>Nis hit ðe no wurðscipe þ̵ þe deouel me to&#x200A;drawe.</p>
+<p>ȝif þu wult hit iðauien iwis he wule ðurchut fawe.</p>
+<p>vor he nolde neu<i>er</i>re þ̵ þu hefedest wurðschipe.</p>
+<p>Ne no mon þ̵ þe wurðeð þ̵ he hedde gledschipe.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+þu hit wost ful ȝeorne þ̵ þe deouel hateð me.</p>
+<p>and nomeliche þereuore þ̵ ich wurðie þe.</p>
+<p>þereuore ich þe bidde þ̵ þu me wite ⁊ werie.</p>
+<p>þet þe deouel me ne drecche ne dweolðe me ne derie.</p>
+<p>So þu dest ⁊ so þu schalt uor ðire mild&#x200A;heortnesse.</p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+þu schalt me aueir dol of heoueriche blisse.</p>
+<p>ȝif ich habbe muchel ibroken, muchel ich wulle beten.</p>
+<p>and do mine schrifte ⁊ þe ueire greten.</p>
+<p>þe hwule þ̵ ich habbe mi lif ⁊ mine heale.</p>
+<p>vrom ðire seruise ne schal me no þing deale.</p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+biuoren þine uote ich wulle liggen ⁊ greden.</p>
+<p>vort ich habbe uorȝiuenesse of mine misdeden.</p>
+<p>Mi lif is þin mi luue is þin mine heorte blod is þin.</p>
+<p>and ȝif ich der se`g´gen mi leoue leafdi þu ert min.</p>
+<p>alle wurðschipe haue þu on heouene and ec on eorðe.</p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+and alle gledschipe haue þu al so ðu ert wurðe.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 123 v</span>
+
+<p>Nu ich þe bi&#x200A;seche ine cristes cherite.</p>
+<p>þet þu þine blescinge ⁊ þine luue ȝiue me.</p>
+
+<span class = "pagenum">137</span>
+<a name = "page137" id = "page137"> </a>
+
+<p>ȝeme mine licame ine clenenesse</p>
+<p>Godalmihti unne me vor his mild&#x200A;heortnesse.</p>
+<p><span class = "linenum">165</span>
+þ̵ ich mote þe iseo in ðire heie blisse.</p>
+<p>and alle mine ureondmen þe bet beo nu to dai.</p>
+<p>þ̵ ich habbe i&#x200A;sungen þe ðesne englissce lai.</p>
+<p>and nu ich þe bi&#x200A;seche vor ðire holinesse.</p>
+<span class = "sidenote">
+169. <i>Munuch</i>] <i>nu</i> on an erasure MS.<br />
+170. <i>biðe</i> MS.</span>
+<p>þet þu bringe þene Munuch to þire glednesse.</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+þet funde ðesne song bi ðe mi looue leafdi.</p>
+<p>Cristes milde moder seinte marie. amen.</p>
+
+<p class = "sidenote">
+Between ll. 163, 4, a line omitted: it was supplied at the top of the
+folio, but cut away by the binder. Zupitza read the traces of the last
+two words as <i>ine eadmodnesse</i>.</p>
+
+</div>
+
+<!-- first version -->
+
+<span class = "pagenum">138</span>
+<a name = "page138" id = "page138"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_XIX" id = "chap_XIX">
+XIX. SAINT JULIANA</a></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“i. Bodleian 34, Oxford (B). ii. Royal 17 A 27, British Museum (R):
+for descriptions see [<a href = "#chap_XVI">XVI, Sawles Warde</a>]. ...
+R&nbsp;is abbreviated ... the joints are often visible.”</p>
+
+<hr class = "tiny" />
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_XIX_alt">Bodleian MS</a><br />
+<a href = "#chap_XIX_parallel">Parallel Texts</a></p>
+</div>
+
+<h5 class = "smallcaps">Royal MS.</h5>
+
+<div class = "prose">
+
+<span class = "folionum">[f.&nbsp;56&nbsp;r]</span>
+<h5><b>Her cumseð þe uie of seinte iuliane. ant telleð of liflade
+hire.</b></h5>
+
+<p><span class = "dropcap">I</span>n ure lauerdes luue þe is feader of
+frumschaft. ant on his deorewurðe sunes nome. ant o þes
+hali&#x200A;gastes. þ̵ glideð of ham baðen. alle lewede men. þ̵
+understonden ne mahen latines ledene.
+<span class = "linenum">5</span>
+liðin. ⁊ lustnin ane meidenes liflade. þ̵ is of latin iturnd into
+englisch. þ̵ te lif&#x200A;hali lefdi. in heouene luuie us þe mare. ant
+of þis lihinde lif&nbsp;: leade us wið hire ern [f.&nbsp;56&nbsp;v]
+dunge. þe is icoren of crist in&#x200A;to þe eche of heouene.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>eos
+meiden. ant tis martir. wes iuliane ine<i>m</i>pnet. in nichomedes
+<span class = "linenum">10</span>
+burh. ⁊ of heðene cun icume<i>n</i>. ant hire fleschliche feder wes
+affrican ihaten. of þe heðene mest þeo þ̵ cristene weren<big>;</big>
+derfliche droh ham to deaðe. ah heo as þeo þ̵ te heouenlich feder
+luuede. leafde al hire aldrene lahen. ⁊ bigon to luuien þene liuiende
+lauerd þe lufsum godd. þ̵ wisseð ant weldeð al þ̵ is on
+worlde<big>;</big> ⁊ al þ̵ iwraht is. Þa wes
+<span class = "linenum">15</span>
+biþon time as redegunge telleð. Maximian þe modi keiser ine Rome heinde
+ant heriende heðene mawmez. wið unmeð muchel hird ⁊ unduhti duheðe. ⁊
+for&#x200A;demde alle þeo<big>;</big> þe on drihtin bilefden. þes
+Maximian luuede an heh mon of cunne ant eke riche of rente elewsius wes
+ihaten. ant weren as feolahes þ<i>urh</i> muche freontschipe.
+<span class = "linenum">20</span>
+þis meidenes feder ⁊ he. weren swiðe wel to gederes. as he sumchere iseh
+hire utnume feir. ant freoliche. he felde hi<i>m</i> iwundet. þ̵
+wið&#x200A;uten
+<span class = "pagenum">140</span>
+<a name = "page140" id = "page140"> </a>
+lechnunge of hire libben he ne mahte. Affrican wiste wel þ̵ he wes freo
+boren. ⁊ þ̵ him walde bicumen a freo boren burde. ant ȝettede h<i>im</i>
+his dohter. ⁊ wes sone [f.&nbsp;57&nbsp;r] ihondsald al hire unwilles.
+ah
+<span class = "linenum">25</span>
+heo truste on him þat ne trukeneð namon<big>;</big> þ̵ trusteð
+treowliche on him. ant euch deis dei eode to ch`i´rche to leornen godes
+lare. ȝeornliche to witen hu ha mahte best witen hire unweommet.
+&nbsp;.&nbsp;&nbsp;.</p>
+
+<p class = "missing">&nbsp;</p>
+
+<p><span class = "sidenote">
+34, 36. <i>ture tur</i> MS.<br />
+37. <i>ciclatur</i> MS.</span>
+ah as ha wende hire summes weis to witene<big>;</big> sende him to
+seggen. þ̵ nalde
+<span class = "linenum">30</span>
+ha lihten swa lahe ne nehlechen him for nan liuiende mon. er þen he were
+under Maximian hehest in rome þ̵ is hehreue. Sone so he iherde þis. he
+bi&#x200A;ȝet et te keiser þ̵ he ȝettede him reue to beonne as þ̵ he
+iȝirnd hefde. ant he as me þa luuede. lette leaden him i<i>n</i>to <span
+class = "tag"><i>c</i>ure</span>. ⁊ te riche riden in. ⁊ tuhen him ȝont
+te tun<big>;</big> from strete to strete.
+<span class = "linenum">35</span>
+ant al þe <span class = "tag"><i>c</i>ur</span> wes bitild. þ̵ he wes
+in. wið purpre wið pal. ⁊ wið <span class =
+"tag">ciclatu<i>n</i></span>. ⁊ deorewurðe claðes. as þe þ̵ heh þing
+hefde to heden. ant þa he hefde þis idon<big>;</big> he sende hire to
+seggen. þ̵ he hefde hire wil iwraht. ⁊ heo schulde his wurchen.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">I</span>uliane
+þe edie i<i>es</i>u cristes leouemon of his blisfule luue balde
+<span class = "linenum">40</span>
+hire seoluen. sende him to onswere [f.&nbsp;57&nbsp;v] bi an of hire
+sonden. Elewsius wite þu hit wel ireadi. wraðði so þu wraðði. no lengre
+nulich hit heolen þe. ȝef þu wult leauen þe lahen þ̵ tu list in. ant
+leuen in godd feder. ⁊ i<i>n</i> his deorewurðe sune. ⁊ iþe hali gast.
+ichulle wel neomen þe. ȝef þu nult no<big>;</big> þu art wundi of me. ⁊
+oðer luue sech þe.
+<span class = "linenum">45</span>
+Þa þe reue iherde þis<big>;</big> he wreððede him swiðe. ⁊ hire feder
+cleopede. ant feng on to tellen him. hu his doht<i>er</i> droh him from
+deie to deie. ant efter þ̵ he wende to habben his iwil so ha him þis
+word sulliche sende. Bi þ̵ ilke godd q<i>uo</i>ð hire feder þ̵ me is lað
+to gremien beo hit soð þ̵ tu seist to wraðer heale seide ha hit. ant nu
+ichulle o great
+<span class = "linenum">50</span>
+<span class = "pagenum">142</span>
+<a name = "page142" id = "page142"> </a>
+grome al biteachen hire þe. to wurchen þi wil. ⁊ al þ̵ te wel likeð as
+mit tin ahne. ⁊ me cleopede hire forð biuoren hire feder. ⁊ he feng
+feire to fondin his dohter Mi deorewurðe dohter hwer&#x200A;fore
+uor&#x200A;sakestu þi sẏ. ant ti selhðe. þe weolen ant te wu<i>n</i>nen
+þ̵ walden awakenin ant waxen of þi wedlac. þ̵ ich þe to reade. for he is
+inoh
+<span class = "linenum">55</span>
+lauerd elewsius ine rome. ⁊ tu maht beon leafdi dohter ȝef þu wel wult.
+Iuliane þe eadie onswerede him ⁊ seide as þeo þat [f.&nbsp;58&nbsp;r]
+ine godd hire hope hefde. ȝef he wule leuen an god al mihti. þenne mei
+he speoken þrof ⁊ inoh raðe speden. ant ȝef þ̵ he nule nawt. ne schal
+wiuen on me. wiue þer his wil is. þa hire feder iherde þis<big>;</big>
+<span class = "linenum">60</span>
+þa feng he to swerien. Bi mi kinewurðe lauerd apollo. ant bi mi deore
+leafdi diane. þ̵ ich muche luuie. ȝef þu haldest her&#x200A;on. ichulle
+leoten deor to&#x200A;teore<i>n</i> ant to&#x200A;luken þe. ⁊ ȝeouen þi
+flesch<big>;</big> fuheles of þe lufte. Iuliane him onswerede ⁊
+softeliche seide. ne wen þu nawiht leoue feder. þ̵ tu affeare me swa.
+for i<i>es</i>u crist godes sune
+<span class = "linenum">65</span>
+þ̵ ich on leue ⁊ luuie as lauerd lufsumest on liue. þah ich beo
+forbernd. ⁊ to&#x200A;loken limel. nulich heronont buhen þe nawiht Þa
+feng eft hire [feder] on wið olhnu<i>n</i>ge to fondi<i>n</i> ȝef he
+mahte eisweis wenden hire heorte. ⁊ seide hire lufsumliche. þ̵ ne
+schulde ha nane wunne lihtliche wilnin<big>;</big> þ̵ he ne schulde
+welden. wið þ̵ ha walde hire þonc wenden
+<span class = "linenum">70</span>
+Nai quoð þ̵ meiden schuldich don me to him þ̵ is alle deoulen bitaht. ⁊
+to eche deð idemet. to furwurðen wið him world abuten ende. for his
+wedlakes weole oðer for eni wunne. for soð ich hit segge un&#x200A;wurð
+is hit me. ichulle þ̵ he hit wite wel. ant tu [f.&nbsp;58&nbsp;v] eke
+mid him þ̵ ich am iweddet to an þ̵ ichulle treowliche to halden ant
+wið&#x200A;uten les
+<span class = "linenum">75</span>
+luuien. þe is unlich him. ⁊ alle worldlich men. ne nullich him nowðer
+leauen. ne lihen for weole ne for wunne. for wa. ne for wunne þet ȝe
+mahen don me. þa feng hire feder te wreððen swiðe ferlich ⁊ swiðe
+hokerliche freinede. Me hwet is he þes were þ̵ tu art to iweddet.
+<span class = "sidenote">
+80. <i>ilenet</i>] MS. defective here.<br />
+89. <i>wraðel</i> MS.<br />
+98. <i>schal</i>] <i>salch</i> MS.</span>
+þ̵ tu hauest wið&#x200A;uten me þine luue <span class =
+"tag">ilene[t]</span> for hwam þu letest lutel of
+<span class = "linenum">80</span>
+<span class = "pagenum">144</span>
+<a name = "page144" id = "page144"> </a>
+þ̵ tu schuldest luuie<i>n</i>. ne ich neuer þ̵ ich wite nes wið him
+icnawen. For gode q<i>uo</i>ð þet meiden þin harm is þe mare nawt forþi
+þet tu nauest ofte iherd of him ȝare. þ̵ is iesu godes sune. þe forto
+lesen moncun þ̵ forloren schulden beon<big>;</big> lette his deo`r´wurðe
+lif on rode. ne ich ne seh him neuer þ̵ me sare for þuncheð. ah ichim
+luuie ant
+<span class = "linenum">85</span>
+leue as on lauerde. ne schal me firsin him from<big>;</big> nowðer
+deouel ne mon. For mi lif quoð hire feder þe schal laðin his luue for þu
+schalt beon ibeaten. mid besmes swa bittre þ̵ tu wummon were. schal to
+<span class = "tag">wraðe<i>r</i></span> heale iwurðen. Swa muche quoð
+ha ich iwurðe him þe leouere<big>;</big> So ich derure þing for his luue
+drehe. þ̵ ti wil is<big>;</big> wurch nu.
+<span class = "linenum">90</span>
+⁊ he het hatterliche strupen hire steortnaket. ⁊ beten hire swa luðere
+þ̵ hire leofliche lich<big>;</big> liðeri al oblode. ⁊ swa ha duden so
+luðere þ̵ te blod ȝet adun of þe ȝerden. ⁊ heo bigon to ȝeien. Beaten so
+ȝe beaten ȝe beliales bu[f.&nbsp;59&nbsp;r]deles. ne mahe ȝe nowðer mi
+luue ne min bileaue lutlen toward him mi lufsum leof mi leowinde lauerd
+ne
+<span class = "linenum">95</span>
+nullich leauen ower read þ̵ for readeð ow seoluen. ne ower mix mawmex þ̵
+beoð þes feondes fetles heien ne herien. for teone ne for tintreow þ̵ ȝe
+mahen timbrin. Na quoð he is hit swa hit <span class =
+"tag">schal</span> sutelin sone. for ichulle biteachen mislich þi bodi
+to elewsium þe riche reue irome ant he schal for&#x200A;swelten ant
+for&#x200A;reden þe efter es wille wið
+<span class = "linenum">100</span>
+allescunnes pinen. ȝe quoð þis meiden þ̵ mei crist welden. for ne mahe
+ȝe nawt don me bute hwet he wule þeauien ow to muchelin mi mede ⁊ te
+murðe þ̵ lið to meiðhades menske for euer so ȝe mare merrið me
+her<big>;</big> so mi crune bið brihtre ⁊ fehere. for ichulle bliðeliche
+drehen euer&#x200A;euch derf for mi deore lauerdes luue. ant softe me
+<span class = "linenum">105</span>
+bið euch derf hwen ich him serui þah þume to elewsium willes
+biteache<big>;</big> ne ȝeue ich for inc nowðer. þ̵ ȝe me mahen harmen.
+for so ȝe mare me her harmeð. so mare [3]e me helpeð seoueuald to
+heouene.
+<span class = "pagenum">146</span>
+<a name = "page146" id = "page146"> </a>
+⁊ ȝef ȝe me doð to deaðe hit bið me deorewurðe ant ich schal þer
+þ<i>urh</i> bliðe bicumen into endelese blissen ant ȝe schulen wrecches
+<span class = "linenum">110</span>
+áwei ower wurðes þ̵ ȝe iboren weren sinken to wraðer heale ow to þe bale
+bitter deope into helle. <b>H</b>ire feder affrican þ<i>urh</i> þis
+bittre teone bitahte hire to elewsium þe luðere [f.&nbsp;59&nbsp;v]
+reue. ant he lette bringen hire biuoren him to his heh seotel as he set
+in dome as reue of þe burhe&nbsp; .&nbsp;&nbsp;.&nbsp;&nbsp;.
+<span class = "linenum">115</span></p>
+
+<p>[f.&nbsp;61&nbsp;r] þa elewsius iseh þis þ̵ ha þus feng on to festnen
+hire seoluen þohte þ̵ he walde anan don hire ut of dahene ⁊ bed swiðe
+bringen hire brune of wallinde breas ant healden on hire heauet þ̵ hit
+urne endelong hire leofliche bodi dun to þe helen ant swa me dude sone.
+ah hire hende healent wiste hire unweommet. elewsius
+<span class = "linenum">120</span>
+warð wod ut of his witte. ant nuste hwet seggen ⁊ het swiðe don hire ut
+of his ehsihðe. ⁊ dreihen hire into darc hus ⁊ p<i>ri</i>sunes pine. ant
+he duden sone. Heo as ha þrinne wes in þeosternesse hire ane feng te
+cleopien to crist ant bidden þeos bone.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">L</span>auerd
+godd al mihti. mi murhðe ant mi mede mi sy ant mi
+<span class = "linenum">125</span>
+selhðe þu isist hu icham bistaðet ant bi&#x200A;stonden festne mi
+bileaue steor me ant streng me. for al mi strencðe is uppon þe. mi
+fedeR. ⁊ mi modeR for ich nulle for&#x200A;saken þe<big>;</big> habbeð
+for&#x200A;saken me ⁊ al mi nest falde cun me heaneð þet schulden mine
+freond beon<big>;</big> beoð me mest feondes ant mine hinen me beoð mest
+heanen ah habbich þin
+<span class = "linenum">130</span>
+anes help icham wil cweme ne leaf þume neuer liuiende lauerd as þu
+wistest daniel bimong þe wode leuns ant te þreo
+chil[f.&nbsp;61&nbsp;v]dren
+<span class = "pagenum">148</span>
+<a name = "page148" id = "page148"> </a>
+ananie zacharie misael inempnet. bi&#x200A;wistest unweo<i>m</i>met from
+þe ferliche fur of þe furneise swa þu wite ant witen me to witen me from
+sunne. lauerd þurh þis lease lif<big>;</big> lead me to lestinde to þe
+hauene
+<span class = "linenum">135</span>
+of heale as þu leddest israeles folc þurh þe reade sea buten schip
+druifot ant hare fan senchtest þ̵ ham efter sohten afal þumine famen ant
+to&#x200A;drif drihtin þen deouel þ̵ me derueð. for ne mei na mon
+wið&#x200A;uten þi strencðe stonden him aȝeines lef me þ̵ ich mote
+i&#x200A;seon him ȝet schent<big>;</big> þ̵ weneð me to schrenchen ant
+schunchen of þe
+<span class = "linenum">140</span>
+weie<big>;</big> þ̵ leadeð to eche lif. wite me from his lað ant wið his
+crefti crokes. wite me wið mine unwines þ̵ tu beo euer iheret ant iheiet
+in heouene ant in eorðe beo þu áá iblescet as þu were ant art. ant euer
+schalt beon in eche blisse. amen.</p>
+
+</div>
+
+<!-- end first version -->
+
+<!-- second version -->
+
+<span class = "pagenum">139</span>
+<a name = "page139" id = "page139"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_XIX_alt" id = "chap_XIX_alt">
+SAINT JULIANA</a></h4>
+
+<h5 class = "smallcaps">Bodleian MS.</h5>
+
+<div class = "mynote">
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_XIX">Royal MS</a> (above)<br />
+<a href = "#chap_XIX_parallel">Parallel Texts</a>
+</p>
+</div>
+
+<div class = "prose">
+
+<span class = "folionum">[f.&nbsp;36&nbsp;v]</span>
+<h5><b>I þe feaderes ⁊ i þe sunes ⁊ i þe hali gastes Name. Her Biginneð
+þe liflade. ant te passiun of seinte Juliene.</b></h5>
+
+<p><span class = "dropcap">I</span>n
+<span class = "sidenote">
+5. <i>bað̣ẹ</i> MS.</span>
+ure lau<i>er</i>des luue þe feader is of frumscheft. ant iþe deore
+wurðmunt of his deorewurðe sune. ⁊ iþe heiunge of þe hali gast. þe of
+ham <span class = "tag">ba</span> glideð. an godd unagin euch godes ful.
+Alle leawede
+<span class = "linenum">5</span>
+men. þe understonden ne muhen latines ledene. lideð ⁊ lusteð þe liflade
+of a meide<i>n</i>. [f.&nbsp;37&nbsp;r] þ̵ is of latin
+iturnd<big>;</big> to englische leode. wið þon þat teos hali leafdi. in
+heouene luuie us þe mare. ⁊ þurh þis lihnide lif<big>;</big> leade us to
+þ̵ eche. þurh hire eadi erndunge. þ̵ c<i>ri</i>st is swiðe icweme.
+<span class = "linenum">10</span></p>
+
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>eos
+<span class = "sidenote">
+12. <i>Alḷ</i> MS.<br />
+15. <i>ileuet</i> MS.</span>
+meiden ⁊ teos martyr þ̵ ich of munne<big>;</big> wes Juliene inempnet. i
+Nichomedese burh. <span class = "tag">Al</span> of heaðene cun icumen ⁊
+akennet. ⁊ hire fleshliche feader affrican hehte. þe heande ⁊ heascede
+mest men þe weren cristene. ⁊ droh ha<i>m</i> þurh derue pinen to deaðe.
+Ah heo as þeo þ̵ te hehe heouenliche lau<i>er</i>d hefde his luue <span
+class = "tag">ile<i>n</i>et</span>. leafde
+<span class = "linenum">15</span>
+hire ealdrene lahen ⁊ bigon to luuien þen áá liuiende goð þe lufsume
+lau<i>er</i>d. þ̵ schupte alle sche`a´ftes ⁊ wealdeð ⁊ wisseð efter þet
+his wil is. al þ̵ ischeapen iS.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">W</span>es
+<span class = "sidenote">
+25. <i>inune</i> MS.</span>
+iþon time as þe redunge telleð. þe modi Maximien keiser irome. heriende.
+⁊ heiende heaðene maumez. wið unimeað
+<span class = "linenum">20</span>
+muchel hird. ⁊ wið heh duheðe. ⁊ fordemde alle þeo þe o drihtin
+bilefden. Þes mihti maximien luuede an eleusium biuoren monie of his
+men. Akennet of heh cun. ⁊ swiðe riche of rente. ⁊ ȝung<i>e</i> mon of
+ȝeres. þes ȝunge mon eleusi<i>us</i>. þ̵ þ<i>us</i> wes wel wið þe
+king<i>e</i>. hefde <span class = "tag">iunne</span> feolahschipe to
+affrican. ⁊ wes iwunet ofte to cumen wið him
+<span class = "linenum">25</span>
+[f.&nbsp;37&nbsp;v] to his in. ⁊ iseon his dohter.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">A</span>s
+<span class = "sidenote">
+36. After <i>were</i>, <i>al</i> erased.</span>
+he hefde en chere bihalden swiðe ȝeorne hire utnumne feire. ⁊ freoliche
+ȝuheðe<big>;</big> felde him iwundet in&#x200A;wið in his heorte wið þe
+flan þe of luue fleoð. swa þ̵ him þuhte þet ne mahte he nanes
+<span class = "pagenum">141</span>
+<a name = "page141" id = "page141"> </a>
+weis wið&#x200A;ute þe lechnunge of hire luue libben. Ant efter lutle
+<span class = "linenum">30</span>
+stounde wið&#x200A;ute long<i>e</i> steuene. wes him seolf sonde to
+affrican hire feader. ⁊ bisohte him ȝeorne þ̵ he hire ȝeue him. ⁊ he
+hire walde menskin wið al þ̵ he mahte. As þe þi<i>n</i>g i þe world þ̵
+he meast luuede. Affrican wiste þ̵ he wes swið freo iboren. ant walde
+wel bicumen him a freo iboren burde. ⁊ ȝetede him his bone. Ha wes
+<span class = "linenum">35</span>
+him sone i&#x200A;hondsald þah hit hire unwil <span class =
+"tag">were</span>. <span class = "smallcaps">Ah</span> ha truste upon
+him þ̵ ne truked na mon. ha trewliche him truste on. ⁊ eode to chirche
+euche daheðes dei. to leornin godes lare. biddinde ȝeorne wið reowfule
+reames. þ̵ he wissede hire o hwuche wise ha mahte witen hire
+meiðhað.</p>
+
+<p class = "missing">&nbsp;
+<span class = "linenum">40</span></p>
+
+<p>Ah heo forte werien hire wið him summe `h´wile&nbsp;:
+[f.&nbsp;38&nbsp;r] sende him to seggen. þ̵ nalde ha nawt lihten se lahe
+to luuien. Ne nalde ha neolechin him for na liuiende mon. ear þen he
+were under Maximien. hehest i Rome. þ̵ is heh reue. He ase timliche as
+he hefde iherd þis. biȝet ed te Keiser þet he ȝette him al þ̵ he walde.
+<span class = "linenum">45</span>
+⁊ lette as me luuede þa leaden him i cure up o fowr hweoles. ⁊ teon him
+ȝeonte tun þron from strete to strete. Al þe cure ou<i>er</i>tild þ̵ he
+wes itohen on<big>;</big> wið purpres ⁊ pelles. wið ciclatuns ⁊ cendals
+⁊ deorewurðe claðes. AS þe þ̵ se heh þing hefde to heden. ant se riche
+refschipe to rihten ⁊ to readen. þa he hefde þus idon. sende hire
+þ<i>us</i>
+<span class = "linenum">50</span>
+to seggen hire wil he hefde iwraht. Nu his ha schulde wurchen. Juliene
+þe eadie ih<i>es</i>u c<i>ri</i>stes leofmon of his blisfule luue balde
+hire seolue<i>n</i>, ⁊ sende him <span class = "tag">al</span> openliche
+bi sonde to seggen. þis word ha send te for nawt þu hauest iswechte.
+wreaðe se þu wreaðe.
+<span class = "sidenote">
+53. <i>al</i>] <i>ṭọ al</i> MS.<br />
+70. <i>ṭreade</i> MS.</span>
+Do þ̵ tu do wult nule ich ne ne mei ich lengre heolen hit te ȝef þu wult
+<span class = "linenum">55</span>
+leauen. þe lahen þet tu liuest in ant leuen i godd feader. ⁊ in his
+deorwurðe sune. ⁊ i þe hali gast folkene froure. an godd
+[f.&nbsp;38&nbsp;v] þ̵ is igret wið euches cunnes gode<big>;</big> Ich
+chule wel neome þe. ⁊ ȝef þ̵ tu nult no<big>;</big> þu art windi of me.
+⁊ oðer luue sech þe. Þa þe hehe reue iherde þis ondswere<big>;</big>
+bigon to wreðen swiðe. ⁊ cleopede hire
+<span class = "linenum">60</span>
+feder&#x200A;forð. ⁊ feng on to tellen. hwuch word ha sende him. Efter
+þ̵ he wende forte habben idon al þ̵ he wilnede. Affrican hire feader
+wundrede him swiðe. ⁊ bigon to swerien. bi þe ilke godes þ̵ me is lað to
+gremien. beo hit soð þ̵ tu seiist<big>;</big> to wraðer heale. ha sehð
+hit. ant
+<span class = "pagenum">143</span>
+<a name = "page143" id = "page143"> </a>
+ich wulle o great grome al biteachen hire þe. ⁊ tu do hire. al þ̵ tu
+<span class = "linenum">65</span>
+wult. He þonkede him. ⁊ heo wes icleopet forð. ⁊ affrican hire feader
+feng on earst feire on<big>;</big> to lokin ȝef he mahte wið eani luue
+speden. Juliene q<i>uo</i>ð he mi deorewurðe dohter. sei me hwi þu
+forsakest þi sy ⁊ ti selhðe? þe weole<i>n</i> ⁊ te wunnen. þe walden
+awakenen. ⁊ waxen of þe wedlac þ̵ ich <span class = "tag">reade</span>
+þe to&nbsp;: hit nis nan
+<span class = "linenum">70</span>
+eðelich þing. þe refschipe of rome. ant tu maht ȝef þu wult. beon
+burhene leafdi. ⁊ of alle þe londes þe þer&#x200A;to liggeð. Juliene þe
+eadie ontswerede him ⁊ seide. ȝef he wule luuien. ⁊ leuen g`o´dd. al
+mihti<big>;</big> þenne mei he [speoken] þrof. ⁊ speden inoh reaðe. for
+ȝef he þ̵ nule no<big>;</big> ich segge þe þ̵ soð is. ne schal he wiuen
+on me. Sei nu
+<span class = "linenum">75</span>
+hwet ti wil is. affrican wreaðede ⁊ [f.&nbsp;39&nbsp;r] swor swiðe
+deopliche. for þe drihtfule godd apollo mi lau<i>er</i>d. ⁊ mi deore
+leafdi þe deorewurðe diane þ̵ ich muche luuie. ȝef þu haldest
+her&#x200A;on<big>;</big> ich schal leote wilde deor to&#x200A;luken ⁊
+toteore þe ⁊ ȝeoue þi flesch fode to fuheles of þe lufte. Juliene him
+ondswerede. ⁊ softeliche seide. Ne lef þu
+<span class = "linenum">80</span>
+nawt leoue feader þ̵ tu offeare me swa<big>;</big> ich swerie aȝein. þe
+ih<i>es</i>u c<i>ri</i>st godes sune. þ̵ ich on leue. ⁊ luuie as
+leoflukest. ⁊ lufsumest lau<i>er</i>d. þah ich cwic beo forbearnd baðe
+lim ⁊ lið ileitinde leie. Nulle ich þe her onont þreate se þu þreate
+buhe ne beien.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">[A]</span>ffrican
+feng eft on. ⁊ to fondin ongon ȝef he mahte eanis weis
+<span class = "linenum">85</span>
+wið olhnunge wenden hire heorte. ⁊ leoftede luueliche. ⁊ seide hire
+sikerliche. Þ̷ ne schulde ha lihtliche wilni na wunne<big>;</big> þ̵ ha
+ne schulde wealden. wið þe<i>re</i>an þ̵ ha walde hire wil wenden. Nai
+q<i>uo</i>ð ha þ̵ nis nawt. schulde ich do me to him. þ̵ alle deoflen is
+bitaht. ⁊ to eche deað fordemet. to forwurðe wið him worlt buten ende
+iþe putte
+<span class = "linenum">90</span>
+of helle? for his wedlackes weole oðer for ei wunne. To soðe ich hit
+segge þe. Vnwurð hit is me. Ich chulle þ̵ he wite hit ful wel. ⁊ tu eke
+mid al<big>;</big> i`c´h am to an iweddet þ̵ ich chulle treowliche
+wiðute leas luuien. þ̵ is unlich him ⁊ alle worltliche men. ne nulle ich
+neauer mare him lihen ne lea[f.&nbsp;39&nbsp;v]uen. for weole ne for
+wunne. for
+<span class = "linenum">95</span>
+wa ne for wontreaðe þ̵ ȝe me mahen wurchen.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">H</span>ire
+<span class = "sidenote">
+99. <i>ileuet</i> MS.<br />
+111. After <i>drehe</i> an erasure of three letters MS.<br />
+112. <i>leggeð</i> corr. out of <i>leggen</i> MS.<br />
+113. <i>þ̵</i>] <i>⁊</i> MS.</span>
+feader feng on to wreaððin swiðe ferliche ⁊ easkede hire hokerliche. Ant
+hwet is he þes were þ̵ tu art to iweddet. þ̵ tu hauest wið&#x200A;ute me
+se forð þi luue <span class = "tag">ile<i>n</i>et</span>. þ̵ tu letest
+lutel. of al þ̵
+<span class = "pagenum">145</span>
+<a name = "page145" id = "page145"> </a>
+tu schuldest luuien. Ne ich nes neauer þ̵ ich wite ȝet. wið him
+<span class = "linenum">100</span>
+icnawen. for gode q<i>uo</i>ð þe meiden þin hearm is þe mare. Nawt
+for&#x200A;þi þ̵ tu nauest iherd of him ȝare. Þ̷ is ih<i>es</i>u godes
+sune. þ̵ forte alesen moncun þ̵ schulde beon forloren al<big>;</big>
+lette lif o rode. Ich ne seh him neau<i>er</i> ⁊ þ̵ me
+of&#x200A;þuncheð. Ah ich him luuie ⁊ wulle don. ⁊ leue on as o
+lau<i>er</i>d. Ne schal me firsen him from. Nowðer
+<span class = "linenum">105</span>
+deouel ne mon. for mi lif q<i>uo</i>ð hire feader þe schal laðin his
+luue. for þu schalt habbe þrof hearm ⁊ scheome baðe ⁊ nu þu schalt on
+alre earst. as on ernesse swa beon ibeaten wið bittere besmen. þ̵ tu
+were wummon of wu<i>m</i>mone bosum to wraðerheale eau<i>er</i> iboren
+iþe worlde. Swa muche q<i>uo</i>ð þ̵ meiden ich beo him þe
+leou<i>er</i>e. se ich
+<span class = "linenum">110</span>
+derfre þing for his luue <span class = "tag">drehe</span>. [wurch] þu þ̵
+ti wil is. Ȝe q<i>uo</i>ð he bliðeliche. ant swiðe heatterliche. strupen
+hire steort naket. ⁊ <span class = "tag">leggeð</span> se
+luðer[f.&nbsp;40&nbsp;r]liche on hire leofliche lich<big>;</big><span
+class = "tag"> <i>þ̵</i> </span>hit liðeri o blode. Me nom hire ⁊ dude
+swa þ̵ hit ȝeat adun of þe ȝerden. ant heo bigon to ȝeien. Beaten se ȝe
+beaten ȝe beliales budeles. ne mahe ȝe nowðer
+<span class = "linenum">115</span>
+mi luue ne mi bileaue lutlin towart te liuiende godd mi leofsume
+leofmon. þe luuewurðe lau<i>er</i>d. ne nulle ich leuen ower read þe
+forreadeð ow seolf. ne þe mix maumez þe beoð þes feondes
+fetles<big>;</big> heien ne herien. for teone ne for tintreohe þ̵ ȝe me
+mahe timbrin. Na nult tu q<i>uo</i>ð affrican. hit schal sone sutelin.
+for ich chulle sende
+<span class = "linenum">120</span>
+þe nu ⁊ biteache þi bodi to eleusiu<i>m</i> þe riche þ̵ reue is
+ou<i>er</i> rome. ant he schal þe forreaden. ⁊ makie to forswelten. as
+his ahne wil is þurh al þet eauer sar iS.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e
+<span class = "sidenote">
+125. <i>mutli</i> MS.</span>
+q<i>uo</i>ð þis meiden þ̵ mei godd welden. ne mahe ȝe nawt do me bute
+þet he wule þeauien ⁊ þolien ow to donne to <span class =
+"tag">mu<i>c</i>li</span> mi mede
+<span class = "linenum">125</span>
+⁊ te murhðe þ̵ lið to meiðhades menske. for eauer se ȝe nu her mearreð
+me mare<big>;</big> se mi crune schal beon brihttre ba ⁊ fehere.
+for&#x200A;þi ich chulle bliðeliche ⁊ wið bliðe heorte drehen eauer euch
+derf. for mi leofmones luue þe lufsume lau<i>er</i>d ⁊ softe me bið euch
+sar in his seruise. þu wult þu seist aȝeoue me to eleusium þe luðere.
+<span class = "linenum">130</span>
+a&#x200A;ȝef [f.&nbsp;40&nbsp;v] me for nawiht ne ȝeoue ich for inc
+nowðer. Þet ȝe mahen ane pine me here. Ah hit ne hearmeð me nawt ah
+helpeð ⁊ heueð up ⁊ makeð mine murhðes monifalde in heouene. ant ȝef ȝe
+<span class = "pagenum">147</span>
+<a name = "page147" id = "page147"> </a>
+doð me to deað. hit bið deore to godd. ⁊ ich schal bliðe bicumen to
+endelese blissen. ant ȝe schulen wrecches wei ower wurðes.
+<span class = "linenum">135</span>
+þ̵ ȝe weren iþe worlt iboren ⁊ i&#x200A;broht forð se wraðer heale ȝe
+schule sinken adun to sar ⁊ to eche sorhe. to bitternesse ant to bale
+deope into helle.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">[A]</span>ffrican
+hire feader bitterliche iteonet bitahtte hire eleusium þe luðere reue of
+rome ⁊ lette bringen hire biuoren his
+<span class = "linenum">140</span>
+eh&#x200A;sihðe. as he set ⁊ demde. þe hehe burh domes. .&nbsp; .&nbsp;
+.&nbsp; .&nbsp;&nbsp;.&nbsp;&nbsp;. </p>
+
+<p class = "folionum">[f.&nbsp;41&nbsp;v]</p>
+<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>a
+<span class = "sidenote">
+143. After <i>hire</i>, <i>ọf</i> MS.<br />
+146. <i>heạlen</i> MS.</span>
+eleusius seh þ̵ ha þ<i>us</i> feng on to festnin hire seoluen isoðe
+bileaue<big>;</big> þohte he walde don <span class = "tag">hire</span>
+anan ut of dahene&nbsp;: ⁊ bed biliue bringen forð brune walli<i>n</i>de
+bres. ⁊ healden hit se wal [f.&nbsp;42&nbsp;r] hat hehe up on hire
+heaued. þ̵ hit urne
+<span class = "linenum">145</span>
+enddelong hire leofliche lich adun to hire <span class =
+"tag">helen</span>. Me dude al as he het. Ah þe worldes wealdent þ̵
+wiste sein iuhan his ewang<i>e</i>liste unhurt iðe ueat of wallinde eoli
+þer he wes i&#x200A;don in. þ̵ ase hal com up þrof<big>;</big> as he wes
+hal meiden. þe ilke liues lau<i>er</i>d. wiste him unwemmet. his brud of
+þe bres þ̵ wes wallinde. swa þ̵ ne þuhte
+<span class = "linenum">150</span>
+hit hire buten ase wlech weater al þ̵ ha felde. Eleusius wod þa nuste
+hwet segen. Ah hehte swiðe don hire ut of his eh&#x200A;sihðe. ⁊ dreaien
+in&#x200A;to dorc hus to prisunes pine ant swa ha wes idon sone.</p>
+
+<p><span class = "dropcap">[H]</span>eo
+<span class = "sidenote">
+159. Between <i>mi</i> and <i>trust</i>, erasure of five letters MS.<br
+/>
+163. <i>heamen</i> MS.<br />
+177. After <i>⁊</i>, <i>þ̣ụṇ</i> MS.</span>
+as ha þrinne wes i þeost<i>er</i>nesse hire ane. feng to
+<span class = "linenum">155</span>
+cleopien to c<i>ri</i>st ⁊ bidde þeos bone. lau<i>er</i>d godd
+al&#x200A;mihti mi murhðe ⁊ mi mede. mi sẏ ⁊ al þe selhðe. þ̵ ich efter
+seche þu sist al hu ich am bisteaðet ⁊ bistonden. festne mi bileaue.
+Riht me ⁊ read me. for al <span class = "tag">mi trust</span> is on þe.
+Steor me ⁊ streng me for al mi strengðe is of þe. Mi feader ⁊ Mi moder
+for&#x200A;þi þ̵ ich nule þe
+<span class = "linenum">160</span>
+forsaken<big>;</big> habbe forsake me. ⁊ al mi nestfalde cun. þ̵ schulde
+beo me best freond<big>;</big> beoð me meast feondes. ⁊ mine
+in&#x200A;hinen<big>;</big> alre meast <span class =
+"tag">hea[r]men</span>. herewurðe healent. habbe [f.&nbsp;42&nbsp;v] ich
+þin anes help. ich am wil&#x200A;cweme ne forleaf þu me nawt luuiende
+lau<i>er</i>d. as þu biwistest daniel bimong þe wode liuns ilatet se
+luðere. ⁊ te þreo
+<span class = "linenum">165</span>
+children þe chearre nalden from þe lahen þ̵ ha schulden luuien.
+<span class = "pagenum">149</span>
+<a name = "page149" id = "page149"> </a>
+Ananie ⁊ Azarie ⁊ Misahel inempnet. Al þu al wealdent biwistest
+ha<i>m</i> unwemmet. wid þ̵ ferliche fur i þe furneise. swa þu wunne of
+þe worlt wite me ⁊ were ⁊ wit<i>er</i>e. ⁊ wisse þurh þi wisdom to wite
+me wið sunne. lau<i>er</i>d liues lattow. lead me þurh þis lease. þis
+lutle
+<span class = "linenum">170</span>
+leastinde lif<big>;</big> to þe hauene of heale. As þu lead`d´est
+isr<i>ae</i>les leode of egipte bute schip dru fot þurh þe reade sea. ⁊
+asenchtest hare uan þe ferden ham efter. ⁊ tu folkes feader. aual mine
+va&#x200A;men. ⁊ tu drihtin to&#x200A;drif þe deouel þ̵ me derueð. for
+ne mei na monnes st`r´engðe wið&#x200A;uten þin stonden him to ȝeines.
+lef me þ̵ ich mote
+<span class = "linenum">175</span>
+mihti meinfule godd iseon him ischeomet ȝet þe weneð me to
+schrenchen.<span class = "tag"> ⁊ </span>schunchen of þe nearowe wei þ̵
+leadeð to eche lif. loke me from his lað liuiende lau<i>er</i>ð. Make me
+war ⁊ wite me wið his crefti crokes. þ̵ ha me ne crechen. were me swa
+wið þen vnwine. helpleses heale. Þ̷ tu beo iheiet ⁊ i&#x200A;heret eaure
+in eorðe. as in
+<span class = "linenum">180</span>
+heouene. [f.&nbsp;43&nbsp;r] Beo þu aa iblescet lau<i>er</i>d as þu were
+ant art ⁊ schalt beon in eche.</p>
+
+</div>
+
+<!-- end second version -->
+
+<!-- parallel versions -->
+
+<h4><a name = "chap_XIX_parallel" id = "chap_XIX_parallel">
+SAINT JULIANA</a><br />
+<span class = "smaller smallcaps">Parallel Texts</span></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_XIX">Royal MS</a><br />
+<a href = "#chap_XIX_alt">Bodleian MS</a>
+</p>
+</div>
+
+<table class = "prose" summary = "parallel prose texts">
+<tr>
+<td>
+<h5 class = "smallcaps">Royal MS.</h5>
+</td>
+<td>
+<h5 class = "smallcaps">Bodleian MS.</h5>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<h5><b>Her cumseð þe uie of seinte iuliane. ant telleð of liflade
+hire.</b></h5>
+</td>
+<td>
+<h5><b>I þe feaderes ⁊ i þe sunes ⁊ i þe hali gastes Name. Her Biginneð
+þe liflade. ant te passiun of seinte Juliene.</b></h5>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "dropcap">I</span>n ure lauerdes luue þe is feader of
+frumschaft. ant on his deorewurðe sunes nome. ant o þes
+hali&#x200A;gastes. þ̵ glideð of ham baðen. alle lewede men. þ̵
+understonden ne mahen latines ledene.
+<span class = "linenum">5</span>
+liðin. ⁊ lustnin ane meidenes liflade. þ̵ is of latin iturnd into
+englisch. þ̵ te lif&#x200A;hali lefdi. in heouene luuie us þe mare. ant
+of þis lihinde lif&nbsp;: leade us wið hire ern dunge. þe is icoren of
+crist in&#x200A;to þe eche of heouene.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">I</span>n
+ure lau<i>er</i>des luue þe feader is of frumscheft. ant iþe deore
+wurðmunt of his deorewurðe sune. ⁊ iþe heiunge of þe hali gast. þe of
+ham ba glideð. an godd unagin euch godes ful. Alle leawede
+<span class = "linenum">5</span>
+men. þe understonden ne muhen latines ledene. lideð ⁊ lusteð þe liflade
+of a meide<i>n</i>. þ̵ is of latin iturnd<big>;</big> to englische
+leode. wið þon þat teos hali leafdi. in heouene luuie us þe mare. ⁊ þurh
+þis lihnide lif<big>;</big> leade us to þ̵ eche. þurh hire eadi
+erndunge. þ̵ c<i>ri</i>st is swiðe icweme.
+<span class = "linenum">10</span></p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>eos
+meiden. ant tis martir. wes iuliane ine<i>m</i>pnet. in nichomedes
+<span class = "linenum">10</span>
+burh. ⁊ of heðene cun icume<i>n</i>. ant hire fleschliche feder wes
+affrican ihaten. of þe heðene mest þeo þ̵ cristene weren<big>;</big>
+derfliche droh ham to deaðe. ah heo as þeo þ̵ te heouenlich feder
+luuede. leafde al hire aldrene lahen. ⁊ bigon to luuien þene liuiende
+lauerd þe lufsum godd. þ̵ wisseð ant weldeð al þ̵ is on
+worlde<big>;</big> ⁊ al þ̵ iwraht is.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">Þ</span>eos
+meiden ⁊ teos martyr þ̵ ich of munne<big>;</big> wes Juliene inempnet. i
+Nichomedese burh. Al of heaðene cun icumen ⁊ akennet. ⁊ hire fleshliche
+feader affrican hehte. þe heande ⁊ heascede mest men þe weren cristene.
+⁊ droh ha<i>m</i> þurh derue pinen to deaðe. Ah heo as þeo þ̵ te hehe
+heouenliche lau<i>er</i>d hefde his luue ile<i>n</i>et. leafde
+<span class = "linenum">15</span>
+hire ealdrene lahen ⁊ bigon to luuien þen áá liuiende goð þe lufsume
+lau<i>er</i>d. þ̵ schupte alle sche`a´ftes ⁊ wealdeð ⁊ wisseð efter þet
+his wil is. al þ̵ ischeapen iS.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þa wes
+<span class = "linenum">15</span>
+biþon time as redegunge telleð. Maximian þe modi keiser ine Rome heinde
+ant heriende heðene mawmez. wið unmeð muchel hird ⁊ unduhti duheðe. ⁊
+for&#x200A;demde alle þeo<big>;</big> þe on drihtin bilefden. þes
+Maximian luuede an heh mon of cunne ant eke riche of rente elewsius wes
+ihaten. ant weren as feolahes þ<i>urh</i> muche freontschipe.
+<span class = "linenum">20</span>
+þis meidenes feder ⁊ he. weren swiðe wel to gederes.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">W</span>es
+iþon time as þe redunge telleð. þe modi Maximien keiser irome. heriende.
+⁊ heiende heaðene maumez. wið unimeað
+<span class = "linenum">20</span>
+muchel hird. ⁊ wið heh duheðe. ⁊ fordemde alle þeo þe o drihtin
+bilefden. Þes mihti maximien luuede an eleusium biuoren monie of his
+men. Akennet of heh cun. ⁊ swiðe riche of rente. ⁊ ȝung<i>e</i> mon of
+ȝeres. þes ȝunge mon eleusi<i>us</i>. þ̵ þ<i>us</i> wes wel wið þe
+king<i>e</i>. hefde iunne feolahschipe to affrican. ⁊ wes iwunet ofte to
+cumen wið him
+<span class = "linenum">25</span>to his in. ⁊ iseon his dohter.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>as he sumchere iseh hire utnume feir. ant freoliche. he felde
+hi<i>m</i> iwundet. þ̵ wið&#x200A;uten lechnunge of hire libben he ne
+mahte. Affrican wiste wel þ̵ he wes freo boren. ⁊ þ̵ him walde bicumen a
+freo boren burde. ant ȝettede h<i>im</i> his dohter. ⁊ wes sone
+ihondsald al hire unwilles. ah
+<span class = "linenum">25</span>
+heo truste on him þat ne trukeneð namon<big>;</big> þ̵ trusteð
+treowliche on him. ant euch deis dei eode to ch`i´rche to leornen godes
+lare. ȝeornliche to witen hu ha mahte best witen hire unweommet. . .</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">A</span>s
+he hefde en chere bihalden swiðe ȝeorne hire utnumne feire. ⁊ freoliche
+ȝuheðe<big>;</big> felde him iwundet in&#x200A;wið in his heorte wið þe
+flan þe of luue fleoð. swa þ̵ him þuhte þet ne mahte he nanes weis
+wið&#x200A;ute þe lechnunge of hire luue libben. Ant efter lutle
+<span class = "linenum">30</span>
+stounde wið&#x200A;ute long<i>e</i> steuene. wes him seolf sonde to
+affrican hire feader. ⁊ bisohte him ȝeorne þ̵ he hire ȝeue him. ⁊ he
+hire walde menskin wið al þ̵ he mahte. As þe þi<i>n</i>g i þe world þ̵
+he meast luuede. Affrican wiste þ̵ he wes swið freo iboren. ant walde
+wel bicumen him a freo iboren burde. ⁊ ȝetede him his bone. Ha wes
+<span class = "linenum">35</span>
+him sone i&#x200A;hondsald þah hit hire unwil were. <span class =
+"smallcaps">Ah</span> ha truste upon him þ̵ ne truked na mon. ha
+trewliche him truste on. ⁊ eode to chirche euche daheðes dei. to leornin
+godes lare. biddinde ȝeorne wið reowfule reames. þ̵ he wissede hire o
+hwuche wise ha mahte witen hire meiðhað.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "missing">&nbsp;</p>
+<p>ah as ha wende hire summes weis to witene<big>;</big> sende him to
+seggen. þ̵ nalde
+<span class = "linenum">30</span>
+ha lihten swa lahe ne nehlechen him for nan liuiende mon. er þen he were
+under Maximian hehest in rome þ̵ is hehreue. Sone so he iherde þis. he
+bi&#x200A;ȝet et te keiser þ̵ he ȝettede him reue to beonne as þ̵ he
+iȝirnd hefde. ant he as me þa luuede. lette leaden him i<i>n</i>to
+<i>c</i>ure. ⁊ te riche riden in. ⁊ tuhen him ȝont te tun<big>;</big>
+from strete to strete.
+<span class = "linenum">35</span>
+ant al þe <i>c</i>ur wes bitild. þ̵ he wes in. wið purpre wið pal. ⁊ wið
+ciclatu<i>n</i>. ⁊ deorewurðe claðes. as þe þ̵ heh þing hefde to heden.
+ant þa he hefde þis idon<big>;</big> he sende hire to seggen. þ̵ he
+hefde hire wil iwraht. ⁊ heo schulde his wurchen.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "missing">&nbsp;
+<span class = "linenum">40</span></p>
+<p>Ah heo forte werien hire wið him summe `h´wile&nbsp;: sende him to
+seggen. þ̵ nalde ha nawt lihten se lahe to luuien. Ne nalde ha neolechin
+him for na liuiende mon. ear þen he were under Maximien. hehest i Rome.
+þ̵ is heh reue. He ase timliche as he hefde iherd þis. biȝet ed te
+Keiser þet he ȝette him al þ̵ he walde.
+<span class = "linenum">45</span>
+⁊ lette as me luuede þa leaden him i cure up o fowr hweoles. ⁊ teon him
+ȝeonte tun þron from strete to strete. Al þe cure ou<i>er</i>tild þ̵ he
+wes itohen on<big>;</big> wið purpres ⁊ pelles. wið ciclatuns ⁊ cendals
+⁊ deorewurðe claðes. AS þe þ̵ se heh þing hefde to heden. ant se riche
+refschipe to rihten ⁊ to readen. þa he hefde þus idon. sende hire
+þ<i>us</i>
+<span class = "linenum">50</span>
+to seggen hire wil he hefde iwraht. Nu his ha schulde wurchen.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "dropcap">I</span>uliane
+þe edie i<i>es</i>u cristes leouemon of his blisfule luue balde
+<span class = "linenum">40</span>
+hire seoluen. sende him to onswere bi an of hire sonden. Elewsius wite
+þu hit wel ireadi. wraðði so þu wraðði. no lengre nulich hit heolen þe.
+ȝef þu wult leauen þe lahen þ̵ tu list in. ant leuen in godd feder. ⁊
+i<i>n</i> his deorewurðe sune. ⁊ iþe hali gast. ichulle wel neomen þe.
+ȝef þu nult no<big>;</big> þu art wundi of me. ⁊ oðer luue sech þe.
+<span class = "linenum">45</span>
+Þa þe reue iherde þis<big>;</big> he wreððede him swiðe. ⁊ hire feder
+cleopede. ant feng on to tellen him. hu his doht<i>er</i> droh him from
+deie to deie. ant efter þ̵ he wende to habben his iwil so ha him þis
+word sulliche sende. Bi þ̵ ilke godd q<i>uo</i>ð hire feder þ̵ me is lað
+to gremien beo hit soð þ̵ tu seist to wraðer heale seide ha hit. ant nu
+ichulle o great
+<span class = "linenum">50</span>
+grome al biteachen hire þe. to wurchen þi wil. ⁊ al þ̵ te wel likeð as
+mit tin ahne. ⁊ me cleopede hire forð biuoren hire feder. ⁊ he feng
+feire to fondin his dohter Mi deorewurðe dohter hwer&#x200A;fore
+uor&#x200A;sakestu þi sẏ. ant ti selhðe. þe weolen ant te wu<i>n</i>nen
+þ̵ walden awakenin ant waxen of þi wedlac. þ̵ ich þe to reade. for he is
+inoh
+<span class = "linenum">55</span>
+lauerd elewsius ine rome. ⁊ tu maht beon leafdi dohter ȝef þu wel wult.
+Iuliane þe eadie onswerede him ⁊ seide as þeo þat ine godd hire hope
+hefde. ȝef he wule leuen an god al mihti. þenne mei he speoken þrof ⁊
+inoh raðe speden. ant ȝef þ̵ he nule nawt. ne schal wiuen on me. wiue
+þer his wil is. þa hire feder iherde þis<big>;</big>
+<span class = "linenum">60</span>
+þa feng he to swerien. Bi mi kinewurðe lauerd apollo. ant bi mi deore
+leafdi diane. þ̵ ich muche luuie. ȝef þu haldest her&#x200A;on. ichulle
+leoten deor to&#x200A;teore<i>n</i> ant to&#x200A;luken þe. ⁊ ȝeouen þi
+flesch<big>;</big> fuheles of þe lufte. Iuliane him onswerede ⁊
+softeliche seide. ne wen þu nawiht leoue feder. þ̵ tu affeare me swa.
+for i<i>es</i>u crist godes sune
+<span class = "linenum">65</span>
+þ̵ ich on leue ⁊ luuie as lauerd lufsumest on liue. þah ich beo
+forbernd. ⁊ to&#x200A;loken limel. nulich heronont buhen þe nawiht</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>Juliene þe eadie ih<i>es</i>u c<i>ri</i>stes leofmon of his blisfule
+luue balde hire seolue<i>n</i>, ⁊ sende him al openliche bi sonde to
+seggen. þis word ha send te for nawt þu hauest iswechte. wreaðe se þu
+wreaðe. Do þ̵ tu do wult nule ich ne ne mei ich lengre heolen hit te ȝef
+þu wult
+<span class = "linenum">55</span>
+leauen. þe lahen þet tu liuest in ant leuen i godd feader. ⁊ in his
+deorwurðe sune. ⁊ i þe hali gast folkene froure. an godd þ̵ is igret wið
+euches cunnes gode<big>;</big> Ich chule wel neome þe. ⁊ ȝef þ̵ tu nult
+no<big>;</big> þu art windi of me. ⁊ oðer luue sech þe. Þa þe hehe reue
+iherde þis ondswere<big>;</big> bigon to wreðen swiðe. ⁊ cleopede hire
+<span class = "linenum">60</span>
+feder&#x200A;forð. ⁊ feng on to tellen. hwuch word ha sende him. Efter
+þ̵ he wende forte habben idon al þ̵ he wilnede. Affrican hire feader
+wundrede him swiðe. ⁊ bigon to swerien. bi þe ilke godes þ̵ me is lað to
+gremien. beo hit soð þ̵ tu seiist<big>;</big> to wraðer heale. ha sehð
+hit. ant ich wulle o great grome al biteachen hire þe. ⁊ tu do hire. al
+þ̵ tu
+<span class = "linenum">65</span>
+wult. He þonkede him. ⁊ heo wes icleopet forð. ⁊ affrican hire feader
+feng on earst feire on<big>;</big> to lokin ȝef he mahte wið eani luue
+speden. Juliene q<i>uo</i>ð he mi deorewurðe dohter. sei me hwi þu
+forsakest þi sy ⁊ ti selhðe? þe weole<i>n</i> ⁊ te wunnen. þe walden
+awakenen. ⁊ waxen of þe wedlac þ̵ ich reade þe to&nbsp;: hit nis nan
+<span class = "linenum">70</span>
+eðelich þing. þe refschipe of rome. ant tu maht ȝef þu wult. beon
+burhene leafdi. ⁊ of alle þe londes þe þer&#x200A;to liggeð. Juliene þe
+eadie ontswerede him ⁊ seide. ȝef he wule luuien. ⁊ leuen g`o´dd. al
+mihti<big>;</big> þenne mei he [speoken] þrof. ⁊ speden inoh reaðe. for
+ȝef he þ̵ nule no<big>;</big> ich segge þe þ̵ soð is. ne schal he wiuen
+on me. Sei nu
+<span class = "linenum">75</span>
+hwet ti wil is. affrican wreaðede ⁊ swor swiðe deopliche. for þe
+drihtfule godd apollo mi lau<i>er</i>d. ⁊ mi deore leafdi þe deorewurðe
+diane þ̵ ich muche luuie. ȝef þu haldest her&#x200A;on<big>;</big> ich
+schal leote wilde deor to&#x200A;luken ⁊ toteore þe ⁊ ȝeoue þi flesch
+fode to fuheles of þe lufte. Juliene him ondswerede. ⁊ softeliche seide.
+Ne lef þu
+<span class = "linenum">80</span>
+nawt leoue feader þ̵ tu offeare me swa<big>;</big> ich swerie aȝein. þe
+ih<i>es</i>u c<i>ri</i>st godes sune. þ̵ ich on leue. ⁊ luuie as
+leoflukest. ⁊ lufsumest lau<i>er</i>d. þah ich cwic beo forbearnd baðe
+lim ⁊ lið ileitinde leie. Nulle ich þe her onont þreate se þu þreate
+buhe ne beien.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þa feng eft hire [feder] on wið olhnu<i>n</i>ge to fondi<i>n</i> ȝef
+he mahte eisweis wenden hire heorte. ⁊ seide hire lufsumliche. þ̵ ne
+schulde ha nane wunne lihtliche wilnin<big>;</big> þ̵ he ne schulde
+welden. wið þ̵ ha walde hire þonc wenden
+<span class = "linenum">70</span>
+Nai quoð þ̵ meiden schuldich don me to him þ̵ is alle deoulen bitaht. ⁊
+to eche deð idemet. to furwurðen wið him world abuten ende. for his
+wedlakes weole oðer for eni wunne. for soð ich hit segge un&#x200A;wurð
+is hit me. ichulle þ̵ he hit wite wel. ant tu eke mid him þ̵ ich am
+iweddet to an þ̵ ichulle treowliche to halden ant wið&#x200A;uten les
+<span class = "linenum">75</span>
+luuien. þe is unlich him. ⁊ alle worldlich men. ne nullich him nowðer
+leauen. ne lihen for weole ne for wunne. for wa. ne for wunne þet ȝe
+mahen don me.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">[A]</span>ffrican
+feng eft on. ⁊ to fondin ongon ȝef he mahte eanis weis
+<span class = "linenum">85</span>
+wið olhnunge wenden hire heorte. ⁊ leoftede luueliche. ⁊ seide hire
+sikerliche. Þ̷ ne schulde ha lihtliche wilni na wunne<big>;</big> þ̵ ha
+ne schulde wealden. wið þe<i>re</i>an þ̵ ha walde hire wil wenden. Nai
+q<i>uo</i>ð ha þ̵ nis nawt. schulde ich do me to him. þ̵ alle deoflen is
+bitaht. ⁊ to eche deað fordemet. to forwurðe wið him worlt buten ende
+iþe putte
+<span class = "linenum">90</span>
+of helle? for his wedlackes weole oðer for ei wunne. To soðe ich hit
+segge þe. Vnwurð hit is me. Ich chulle þ̵ he wite hit ful wel. ⁊ tu eke
+mid al<big>;</big> i`c´h am to an iweddet þ̵ ich chulle treowliche
+wiðute leas luuien. þ̵ is unlich him ⁊ alle worltliche men. ne nulle ich
+neauer mare him lihen ne lea uen. for weole ne for wunne. for
+<span class = "linenum">95</span>
+wa ne for wontreaðe þ̵ ȝe me mahen wurchen.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þa feng hire feder te wreððen swiðe ferlich ⁊ swiðe hokerliche
+freinede. Me hwet is he þes were þ̵ tu art to iweddet. þ̵ tu hauest
+wið&#x200A;uten me þine luue ilene[t] for hwam þu letest lutel of
+<span class = "linenum">80</span>
+þ̵ tu schuldest luuie<i>n</i>. ne ich neuer þ̵ ich wite nes wið him
+icnawen. For gode q<i>uo</i>ð þet meiden þin harm is þe mare nawt forþi
+þet tu nauest ofte iherd of him ȝare. þ̵ is iesu godes sune. þe forto
+lesen moncun þ̵ forloren schulden beon<big>;</big> lette his deo`r´wurðe
+lif on rode. ne ich ne seh him neuer þ̵ me sare for þuncheð. ah ichim
+luuie ant
+<span class = "linenum">85</span>
+leue as on lauerde. ne schal me firsin him from<big>;</big> nowðer
+deouel ne mon. For mi lif quoð hire feder þe schal laðin his luue for þu
+schalt beon ibeaten. mid besmes swa bittre þ̵ tu wummon were. schal to
+wraðe<i>r</i> heale iwurðen. Swa muche quoð ha ich iwurðe him þe
+leouere<big>;</big> So ich derure þing for his luue drehe. þ̵ ti wil
+is<big>;</big> wurch nu.
+<span class = "linenum">90</span>
+⁊ he het hatterliche strupen hire steortnaket. ⁊ beten hire swa luðere
+þ̵ hire leofliche lich<big>;</big> liðeri al oblode. ⁊ swa ha duden so
+luðere þ̵ te blod ȝet adun of þe ȝerden. ⁊ heo bigon to ȝeien. Beaten so
+ȝe beaten ȝe beliales bu deles. ne mahe ȝe nowðer mi luue ne min bileaue
+lutlen toward him mi lufsum leof mi leowinde lauerd ne
+<span class = "linenum">95</span>
+nullich leauen ower read þ̵ for readeð ow seoluen. ne ower mix mawmex þ̵
+beoð þes feondes fetles heien ne herien. for teone ne for tintreow þ̵ ȝe
+mahen timbrin. Na quoð he is hit swa hit schal sutelin sone. for ichulle
+biteachen mislich þi bodi to elewsium þe riche reue irome ant he schal
+for&#x200A;swelten ant for&#x200A;reden þe efter es wille wið
+<span class = "linenum">100</span>
+allescunnes pinen.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">H</span>ire
+feader feng on to wreaððin swiðe ferliche ⁊ easkede hire hokerliche. Ant
+hwet is he þes were þ̵ tu art to iweddet. þ̵ tu hauest wið&#x200A;ute me
+se forð þi luue ile<i>n</i>et. þ̵ tu letest lutel. of al þ̵ tu schuldest
+luuien. Ne ich nes neauer þ̵ ich wite ȝet. wið him
+<span class = "linenum">100</span>
+icnawen. for gode q<i>uo</i>ð þe meiden þin hearm is þe mare. Nawt
+for&#x200A;þi þ̵ tu nauest iherd of him ȝare. Þ̷ is ih<i>es</i>u godes
+sune. þ̵ forte alesen moncun þ̵ schulde beon forloren al<big>;</big>
+lette lif o rode. Ich ne seh him neau<i>er</i> ⁊ þ̵ me
+of&#x200A;þuncheð. Ah ich him luuie ⁊ wulle don. ⁊ leue on as o
+lau<i>er</i>d. Ne schal me firsen him from. Nowðer
+<span class = "linenum">105</span>
+deouel ne mon. for mi lif q<i>uo</i>ð hire feader þe schal laðin his
+luue. for þu schalt habbe þrof hearm ⁊ scheome baðe ⁊ nu þu schalt on
+alre earst. as on ernesse swa beon ibeaten wið bittere besmen. þ̵ tu
+were wummon of wu<i>m</i>mone bosum to wraðerheale eau<i>er</i> iboren
+iþe worlde. Swa muche q<i>uo</i>ð þ̵ meiden ich beo him þe
+leou<i>er</i>e. se ich
+<span class = "linenum">110</span>
+derfre þing for his luue drehe. [wurch] þu þ̵ ti wil is. Ȝe q<i>uo</i>ð
+he bliðeliche. ant swiðe heatterliche. strupen hire steort naket. ⁊
+leggeð se luðer liche on hire leofliche lich<big>;</big> <i>þ̵</i> hit
+liðeri o blode. Me nom hire ⁊ dude swa þ̵ hit ȝeat adun of þe ȝerden.
+ant heo bigon to ȝeien. Beaten se ȝe beaten ȝe beliales budeles. ne mahe
+ȝe nowðer
+<span class = "linenum">115</span>
+mi luue ne mi bileaue lutlin towart te liuiende godd mi leofsume
+leofmon. þe luuewurðe lau<i>er</i>d. ne nulle ich leuen ower read þe
+forreadeð ow seolf. ne þe mix maumez þe beoð þes feondes
+fetles<big>;</big> heien ne herien. for teone ne for tintreohe þ̵ ȝe me
+mahe timbrin. Na nult tu q<i>uo</i>ð affrican. hit schal sone sutelin.
+for ich chulle sende
+<span class = "linenum">120</span>
+þe nu ⁊ biteache þi bodi to eleusiu<i>m</i> þe riche þ̵ reue is
+ou<i>er</i> rome. ant he schal þe forreaden. ⁊ makie to forswelten. as
+his ahne wil is þurh al þet eauer sar iS.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>ȝe quoð þis meiden þ̵ mei crist welden. for ne mahe ȝe nawt don me
+bute hwet he wule þeauien ow to muchelin mi mede ⁊ te murðe þ̵ lið to
+meiðhades menske for euer so ȝe mare merrið me her<big>;</big> so mi
+crune bið brihtre ⁊ fehere. for ichulle bliðeliche drehen
+euer&#x200A;euch derf for mi deore lauerdes luue. ant softe me
+<span class = "linenum">105</span>
+bið euch derf hwen ich him serui þah þume to elewsium willes
+biteache<big>;</big> ne ȝeue ich for inc nowðer. þ̵ ȝe me mahen harmen.
+for so ȝe mare me her harmeð. so mare [3]e me helpeð seoueuald to
+heouene. ⁊ ȝef ȝe me doð to deaðe hit bið me deorewurðe ant ich schal
+þer þ<i>urh</i> bliðe bicumen into endelese blissen ant ȝe schulen
+wrecches
+<span class = "linenum">110</span>
+áwei ower wurðes þ̵ ȝe iboren weren sinken to wraðer heale ow to þe bale
+bitter deope into helle.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">Ȝ</span>e
+q<i>uo</i>ð þis meiden þ̵ mei godd welden. ne mahe ȝe nawt do me bute
+þet he wule þeauien ⁊ þolien ow to donne to mu<i>c</i>li mi mede
+<span class = "linenum">125</span>
+⁊ te murhðe þ̵ lið to meiðhades menske. for eauer se ȝe nu her mearreð
+me mare<big>;</big> se mi crune schal beon brihttre ba ⁊ fehere.
+for&#x200A;þi ich chulle bliðeliche ⁊ wið bliðe heorte drehen eauer euch
+derf. for mi leofmones luue þe lufsume lau<i>er</i>d ⁊ softe me bið euch
+sar in his seruise. þu wult þu seist aȝeoue me to eleusium þe luðere.
+<span class = "linenum">130</span>
+a&#x200A;ȝef me for nawiht ne ȝeoue ich for inc nowðer. Þet ȝe mahen ane
+pine me here. Ah hit ne hearmeð me nawt ah helpeð ⁊ heueð up ⁊ makeð
+mine murhðes monifalde in heouene. ant ȝef ȝe doð me to deað. hit bið
+deore to godd. ⁊ ich schal bliðe bicumen to endelese blissen. ant ȝe
+schulen wrecches wei ower wurðes.
+<span class = "linenum">135</span>
+þ̵ ȝe weren iþe worlt iboren ⁊ i&#x200A;broht forð se wraðer heale ȝe
+schule sinken adun to sar ⁊ to eche sorhe. to bitternesse ant to bale
+deope into helle.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>H</b>ire feder affrican þ<i>urh</i> þis bittre teone bitahte hire
+to elewsium þe luðere reue. ant he lette bringen hire biuoren him to his
+heh seotel as he set in dome as reue of þe burhe . . .
+<span class = "linenum">115</span></p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">[A]</span>ffrican
+hire feader bitterliche iteonet bitahtte hire eleusium þe luðere reue of
+rome ⁊ lette bringen hire biuoren his
+<span class = "linenum">140</span>
+eh&#x200A;sihðe. as he set ⁊ demde. þe hehe burh domes. .&nbsp; .&nbsp;
+.&nbsp; .&nbsp;&nbsp;.&nbsp;&nbsp;.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p> þa elewsius iseh þis þ̵ ha þus feng on to festnen hire seoluen þohte
+þ̵ he walde anan don hire ut of dahene ⁊ bed swiðe bringen hire brune of
+wallinde breas ant healden on hire heauet þ̵ hit urne endelong hire
+leofliche bodi dun to þe helen ant swa me dude sone. ah hire hende
+healent wiste hire unweommet. elewsius
+<span class = "linenum">120</span>
+warð wod ut of his witte. ant nuste hwet seggen ⁊ het swiðe don hire ut
+of his ehsihðe. ⁊ dreihen hire into darc hus ⁊ p<i>ri</i>sunes pine. ant
+he duden sone. Heo as ha þrinne wes in þeosternesse hire ane feng te
+cleopien to crist ant bidden þeos bone.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">[Þ]</span>a eleusius seh þ̵ ha þ<i>us</i>
+feng on to festnin hire seoluen isoðe bileaue<big>;</big> þohte he walde
+don hire anan ut of dahene&nbsp;: ⁊ bed biliue bringen forð brune
+walli<i>n</i>de bres. ⁊ healden hit se wal hat hehe up on hire heaued.
+þ̵ hit urne
+<span class = "linenum">145</span>
+enddelong hire leofliche lich adun to hire helen. Me dude al as he het.
+Ah þe worldes wealdent þ̵ wiste sein iuhan his ewang<i>e</i>liste unhurt
+iðe ueat of wallinde eoli þer he wes i&#x200A;don in. þ̵ ase hal com up
+þrof<big>;</big> as he wes hal meiden. þe ilke liues lau<i>er</i>d.
+wiste him unwemmet. his brud of þe bres þ̵ wes wallinde. swa þ̵ ne þuhte
+<span class = "linenum">150</span>
+hit hire buten ase wlech weater al þ̵ ha felde. Eleusius wod þa nuste
+hwet segen. Ah hehte swiðe don hire ut of his eh&#x200A;sihðe. ⁊ dreaien
+in&#x200A;to dorc hus to prisunes pine ant swa ha wes idon sone.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "dropcap">L</span>auerd
+godd al mihti. mi murhðe ant mi mede mi sy ant mi
+<span class = "linenum">125</span>
+selhðe þu isist hu icham bistaðet ant bi&#x200A;stonden festne mi
+bileaue steor me ant streng me. for al mi strencðe is uppon þe. mi
+fedeR. ⁊ mi modeR for ich nulle for&#x200A;saken þe<big>;</big> habbeð
+for&#x200A;saken me ⁊ al mi nest falde cun me heaneð þet schulden mine
+freond beon<big>;</big> beoð me mest feondes ant mine hinen me beoð mest
+heanen ah habbich þin
+<span class = "linenum">130</span>
+anes help icham wil cweme ne leaf þume neuer liuiende lauerd as þu
+wistest daniel bimong þe wode leuns ant te þreo children ananie zacharie
+misael inempnet. bi&#x200A;wistest unweo<i>m</i>met from þe ferliche fur
+of þe furneise swa þu wite ant witen me to witen me from sunne. lauerd
+þurh þis lease lif<big>;</big> lead me to lestinde to þe hauene
+<span class = "linenum">135</span>
+of heale as þu leddest israeles folc þurh þe reade sea buten schip
+druifot ant hare fan senchtest þ̵ ham efter sohten afal þumine famen ant
+to&#x200A;drif drihtin þen deouel þ̵ me derueð. for ne mei na mon
+wið&#x200A;uten þi strencðe stonden him aȝeines lef me þ̵ ich mote
+i&#x200A;seon him ȝet schent<big>;</big> þ̵ weneð me to schrenchen ant
+schunchen of þe
+<span class = "linenum">140</span>
+weie<big>;</big> þ̵ leadeð to eche lif. wite me from his lað ant wið his
+crefti crokes. wite me wið mine unwines þ̵ tu beo euer iheret ant iheiet
+in heouene ant in eorðe beo þu áá iblescet as þu were ant art. ant euer
+schalt beon in eche blisse. amen.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "dropcap">[H]</span>eo
+as ha þrinne wes i þeost<i>er</i>nesse hire ane. feng to
+<span class = "linenum">155</span>
+cleopien to c<i>ri</i>st ⁊ bidde þeos bone. lau<i>er</i>d godd
+al&#x200A;mihti mi murhðe ⁊ mi mede. mi sẏ ⁊ al þe selhðe. þ̵ ich efter
+seche þu sist al hu ich am bisteaðet ⁊ bistonden. festne mi bileaue.
+Riht me ⁊ read me. for al mi trust is on þe. Steor me ⁊ streng me for al
+mi strengðe is of þe. Mi feader ⁊ Mi moder for&#x200A;þi þ̵ ich nule þe
+<span class = "linenum">160</span>
+forsaken<big>;</big> habbe forsake me. ⁊ al mi nestfalde cun. þ̵ schulde
+beo me best freond<big>;</big> beoð me meast feondes. ⁊ mine
+in&#x200A;hinen<big>;</big> alre meast hea[r]men. herewurðe healent.
+habbe ich þin anes help. ich am wil&#x200A;cweme ne forleaf þu me nawt
+luuiende lau<i>er</i>d. as þu biwistest daniel bimong þe wode liuns
+ilatet se luðere. ⁊ te þreo
+<span class = "linenum">165</span>
+children þe chearre nalden from þe lahen þ̵ ha schulden luuien. Ananie ⁊
+Azarie ⁊ Misahel inempnet. Al þu al wealdent biwistest ha<i>m</i>
+unwemmet. wid þ̵ ferliche fur i þe furneise. swa þu wunne of þe worlt
+wite me ⁊ were ⁊ wit<i>er</i>e. ⁊ wisse þurh þi wisdom to wite me wið
+sunne. lau<i>er</i>d liues lattow. lead me þurh þis lease. þis lutle
+<span class = "linenum">170</span>
+leastinde lif<big>;</big> to þe hauene of heale. As þu lead`d´est
+isr<i>ae</i>les leode of egipte bute schip dru fot þurh þe reade sea. ⁊
+asenchtest hare uan þe ferden ham efter. ⁊ tu folkes feader. aual mine
+va&#x200A;men. ⁊ tu drihtin to&#x200A;drif þe deouel þ̵ me derueð. for
+ne mei na monnes st`r´engðe wið&#x200A;uten þin stonden him to ȝeines.
+lef me þ̵ ich mote
+<span class = "linenum">175</span>
+mihti meinfule godd iseon him ischeomet ȝet þe weneð me to schrenchen. ⁊
+schunchen of þe nearowe wei þ̵ leadeð to eche lif. loke me from his lað
+liuiende lau<i>er</i>ð. Make me war ⁊ wite me wið his crefti crokes. þ̵
+ha me ne crechen. were me swa wið þen vnwine. helpleses heale. Þ̷ tu beo
+iheiet ⁊ i&#x200A;heret eaure in eorðe. as in
+<span class = "linenum">180</span>
+heouene. Beo þu aa iblescet lau<i>er</i>d as þu were ant art ⁊ schalt
+beon in eche.</p>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<!-- end parallel versions -->
+
+
+<!-- first version -->
+
+<h4><a name = "chap_XX" id = "chap_XX">
+XX. THE OWL AND THE NIGHTINGALE</a></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“i. Jesus College, Oxford, E 29 (J); see [<a href = "#chap_VI">VI,
+Alfred</a>]. ii. Cotton Caligula A 9, British Museum (C); see <a href =
+"#chap_XIV">XIV, Laȝamon</a>. They are copies of a common exemplar X,
+which was probably taken directly from the poet’s original. X&nbsp;was
+written by two scribes; the work of the first is represented in ll.
+1-353 of the present selection; that of the second in ll. 354-437; the
+former was accustomed to French scribal methods. The writer of C was a
+mechanical copyist and not at home in English, consequently he
+reproduces X with tolerable accuracy. The scribe of J was more
+independent (see [<a href = "#chap_VI">VI, Alfred</a>, <i>second
+paragraph in the e-text</i>]).”</p>
+
+<hr class = "tiny" />
+
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_XX_alt">Cotton MS.</a><br />
+<a href = "#chap_XX_parallel">Parallel texts</a>
+</p>
+</div>
+
+<h5 class = "smallcaps">Jesus College MS.</h5>
+
+
+<div class = "verse">
+<h5><b>Incip<i>it</i> Alt<i>er</i>cacio int<i>er</i> filomenam ⁊
+Bubonem.</b></h5>
+
+<span class = "folionum">f. 229 r<sup>1</sup></span>
+
+<p class = "dropcap">I</p>
+<p>ch wes in one sumere dale.</p>
+<p>In one swiþe dyele hale.</p>
+<p>I herde ich holde grete tale.</p>
+<p>An vle and one nẏhtegale.</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+Þat playd wes· stif· ⁊ starc· ⁊ stro<i>n</i>g.</p>
+<span class = "sidenote">
+6. <i>among</i>] <i>o</i> corr. out of <i>g</i>.</span>
+<p>Sum hwile softe· ⁊ lud among.</p>
+<p>And eyþer a&#x200A;yeyn oþer swal.</p>
+<p>And let þat vuele mod vt al.</p>
+<p>And eyþer seyde of oþres custe.</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+þat alre wrste þat hi ywuste.</p>
+<p>⁊ hure ⁊ hure of oþres songe.</p>
+<p>hi holde playding swiþe stronge.</p>
+
+<span class = "pagenum">150</span>
+<a name = "page150" id = "page150"> </a>
+
+<p>Þe Nihtegale bi gon þo speke.</p>
+<p>In one hurne of one beche.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+⁊ sat vp one vayre bowe.</p>
+<p><ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘þar’">þat</ins>
+were abute blostme ynowe.</p>
+<p>In ore vaste thikke hegge.</p>
+<p>I meynd myd spire. ⁊ g<i>re</i>ne segge.</p>
+<p>He wes þe gladd<i>re</i>. vor þe ryse.</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+⁊ song a veole cunne wyse.</p>
+<p>Bet þuhte þe drem. þat he were.</p>
+<p>of harpe· ⁊ pipe· þan he nere.</p>
+<p>Bet þuhte þat heo were i&#x200A;shote.</p>
+<p>of harpe· ⁊ pipe· þan of þrote.</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+Þo stod on old stok. þar bẏ side.</p>
+<p>Þar þe vle song hire tyde.</p>
+<p>And wes myd ivi al bi&#x200A;growe.</p>
+<p>Hit wes þare vle erdingstowe.</p>
+<p>Þe Nihtegale hi iseyh.</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+⁊ hi&#x200A;biholdeþ. and ouer&#x200A;seyh.</p>
+<p>⁊ þuhte wel ful of þare vle.</p>
+<p>For me hi halt. lodlich ⁊ fule.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 229 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>vnwyht heo seide a&#x200A;wey þu fleo.</p>
+<p>Me is þe wurs. þat ich þe iseo.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+Iwis for þine wle lete.</p>
+<p>wel ofte ich my song fur&#x200A;lete</p>
+<p>Min heorte atflyhþ· ⁊ falt my tunge.</p>
+<p>hwenne þu art to me i&#x200A;þrunge.</p>
+<p>Me luste bet speten þane singe.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+of þine fule howelynge.</p>
+<p>Þeos vle abod for hit wes eve.</p>
+<p>heo ne myhte no leng bileue.</p>
+<p>vor hire heorte wes so gret.</p>
+<p>þat wel neyh hire fnast at&#x200A;set.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+⁊ warp a word þar after longe.</p>
+<p>hw þynk þe nu bi mine songe.</p>
+<p>Wenestu þat ich ne kunne singe.</p>
+
+<span class = "pagenum">152</span>
+<a name = "page152" id = "page152"> </a>
+
+<p>Þe ich ne cunne of wrytelinge.</p>
+<p>Ilome þu dest me grome.</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+⁊ seist me boþe teone ⁊ schome.</p>
+<p>If ich þe heolde on myne vote.</p>
+<p>So hit bitide þat ich mote.</p>
+<p>⁊ þu were vt of þine ryse.</p>
+<p>þu scholdest singe on oþer wise.</p>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+Þe Nihtegale ȝaf onsware.</p>
+<p>If ich me loki wiþ þe bare.</p>
+<p>⁊ me schilde <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘wiþ’">wit</ins> þe blete.</p>
+<p>Ne recche ich nouht of þine þrete.</p>
+<p>If ich me holde i<i>n</i> myne hegge</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+Ne recche ich neuer hwat þu segge.</p>
+<p>Ich wot þat þu art vnmilde.</p>
+<p>wiþ heom þat ne muwe fro<i>m</i> þe schilde.</p>
+<p>And þu tukest wroþe ⁊ vuele</p>
+<p>Hwar þu myht ouer smale vowele.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 229 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>vor&#x200A;þi þu art loþ al fowel cunne.</p>
+<p><span class = "linenum">66</span>
+⁊ alle heo þe dryueþ heonne.</p>
+<p>⁊ þe bi&#x200A;scrycheþ. ⁊ bi&#x200A;gredeþ</p>
+<p>⁊ wel narewe þe by&#x200A;ledeþ.</p>
+<p>⁊ ek forþe þe sulue mose</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+hire þonkes wolde þe to&#x200A;tose.</p>
+<p>þu art lodlich to bi&#x200A;holde.</p>
+<p>And þu art loþ i<i>n</i> monye volde.</p>
+<p>þi bodi is scort. þi swere is smal.</p>
+<p>Gretture is þin heued ne þu al.</p>
+<span class = "sidenote">
+75. <i>en ... brode</i> on an erasure.</span>
+<p><span class = "linenum">75</span>
+þin éyen beoþ col&#x200A;blake ⁊ brode.</p>
+<p>Ryht so hi were<i>n</i> ipeynt myd wod<i>e</i></p>
+<p>þu starest so þu wille abyten</p>
+<p>Al þat þu myht myd clyure smyte<i>n</i></p>
+<p>þi bile is stif· ⁊ sarp· ⁊ hoked.</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+Riht as on ewel þat is croked.</p>
+<p>þar myd þu clechest eu<i>er</i> amo<i>n</i>g.</p>
+<p>And þat is on of þine song.</p>
+
+<span class = "pagenum">154</span>
+<a name = "page154" id = "page154"> </a>
+
+<p>Ac þu þretest to myne vleysse.</p>
+<p>Mid þine cleures woldest me meysse.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+þe were i&#x200A;cundere to one frogge.</p>
+<p>þat sit at Mulne vnder cogge.</p>
+<p>Snayles. Mus. and fule wihte.</p>
+<p>Beoþ þine cunde ⁊ þine rihte.</p>
+<p>Þu sittest a day and flyhst a niht.</p>
+<p><span class = "linenum">90</span>
+þu cuþest þat þu art on vnwiht.</p>
+<span class = "sidenote">
+91. <i>⁊ and</i> MS.</span>
+<p>þu art lodlich· and unclene.</p>
+<p>Bi þine neste· ich hit mene.</p>
+<p>And ek bi þine fule brode.</p>
+<p>Þu vedest on heo<i>m</i> a wel ful vode.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+
+<p class = "mynote sidenote">
+The “e” in “Þeos” is subscripted in two different printings. It is not
+explained in the Notes.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 230 r<sup>1</sup></span>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p><sub>e</sub>os word ayaf þe nihtegale.</p>
+<p><span class = "linenum">96</span>
+And after þare longe tale.</p>
+<p>Heo song so lude. ⁊ so scharpe.</p>
+<p>Ryht so me g<i>ru</i>lde. schille harpe.</p>
+<p>þeos vle luste þiderward.</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+⁊ heold hire eyen neþerward.</p>
+<p>⁊ sat to&#x200A;swolle ⁊ to bolewe.</p>
+<p>so heo hedde one frogge i`s´wolwe.</p>
+<p>For heo wel wiste. ⁊ was i&#x200A;war.</p>
+<p>þat heo song hire a <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘bisemar’">bysemar</ins>.</p>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+⁊ naþeles heo yaf ondsware.</p>
+<p>hwy nel&#x200A;tu fleon i<i>n</i>to bare.</p>
+<p>And schewi hweþer vnker beo.</p>
+<p>of briht<i>er</i> hewe. of fayrur bleo.</p>
+<p>No. þu hauest scharpe clawe.</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+Ne kepe ich noht þat þu me clawe.</p>
+<p>þu hauest clyures swiþe stro<i>n</i>ge.</p>
+<p>þu twengest þar mid so doþ a tonge.</p>
+<p>þu þoutest so doþ þine ilyche.</p>
+<p>Mid fayre worde me biswike.</p>
+
+<span class = "pagenum">156</span>
+<a name = "page156" id = "page156"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">115</span>
+Ich nolde don þat þu me raddest.</p>
+<p>Ich wiste wel þat þu me misraddest.</p>
+<p>schomye þe vor þine vnrede.</p>
+<p>vn&#x200A;wryen is þi swikehede.</p>
+<p>schild þi swikedo<i>m</i> fro<i>m</i> þe lyhte.</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+And hud þat wowe a&#x200A;mo<i>n</i>g þe ryhte.</p>
+<p>hwanne þu wilt þu vnriht spene.</p>
+<p>Loke þat hit ne beo isene.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 230 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>vor swikedom haueþ schome and het</p>
+<p>If hit is ope. and vnder yete.</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+Ne spedestu nouht mid þin vn&#x200A;wrenche</p>
+<p>For ich am war. and can blenche.</p>
+<p>Ne helpeþ noht· þat þu bo· to þriste.</p>
+<p>Ich wolde vyhte bet myd liste.</p>
+<p>þan þu mid al þine strengþe.</p>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+Ich habbe on brede· ⁊ ek on lengþe.</p>
+<p>Castel god on myne ryse.</p>
+<p>wel fyht þat wel flyhþ. seyþ þe wise.</p>
+<p>Ac lete awey þeos cheste.</p>
+<p>For suche wordes beoþ vnwreste.</p>
+<p><span class = "linenum">135</span>
+And fo we on· myd rihte dome.</p>
+<p>Mid fayre worde. ⁊ myd some.</p>
+<p>þeyh we ne beon at on acorde.</p>
+<p>we mawe bet myd fayre worde.</p>
+<p>wiþ&#x200A;vte cheste· and bute vyhte.</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+Playde mid soþe. ⁊ mid ryhte.</p>
+<p>⁊ may vr eyþer hwat he wile.</p>
+<p>Mid rihte segge. ⁊ myd skile.</p>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>o qwaþ þe vle. hwo schal vs seme.</p>
+<p>þat cunne ⁊ wille riht vs deme.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+Ich wot wel quaþ þe nyhtegale.</p>
+<p>Ne þarf þer of beo no tale.</p>
+<p>Mayster Nichol· of guldeuorde.</p>
+<p>he is wis· and war· of worde.</p>
+
+<span class = "pagenum">158</span>
+<a name = "page158" id = "page158"> </a>
+
+<p>he is of worde swyþe glev.</p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+And him is loþ eurich vnþeu.</p>
+<p>he wot insyht i<i>n</i> euche songe.</p>
+<p>hwo singeþ wel. hwo singeþ wronge.</p>
+<p>And he con schede from þe rihte.</p>
+<p>Þat wowe. þat þuster fro<i>m</i> þe lyhte.</p>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+e vle. one hwile hi bihouhte.</p>
+<p>And after þan þis word up brouhte.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 230 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>Ich graunti wel þa`t´ he vs d<i>e</i>me.</p>
+<p>For þeyh he were hwile breme.</p>
+<p>⁊ leof him wre Nihtingale.</p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+And oþer wyhte gent ⁊ smale.</p>
+<p>Ich wot. he is nu þe acoled.</p>
+<p>Nis he vor þe nouht afoled.</p>
+<p>þat he vor þine olde luue.</p>
+<p>Me a dun legge ⁊ þe a buue.</p>
+<p><span class = "linenum">165</span>
+N[e] schaltu. neuer so him queme.</p>
+<p>þat he vor þe fals dom deme.</p>
+<p>he is nv ripe. ⁊ fast rede.</p>
+<p>Ne luste hym nv to non vnred<i>e</i>.</p>
+<p>Nv him ne lust namore pleye</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+he wile gon a rihte weye.</p>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e nihtegale· wes al ware.</p>
+<p>heo hedde ileorned· wel ihware.</p>
+<p>vle heo seyde seye me soþ.</p>
+<p>hwi dostu þat vnwihtes doþ.</p>
+<p><span class = "linenum">175</span>
+þu singest a nyht ⁊ nouht a&#x200A;day.</p>
+<p>And al þi song is way&#x200A;laway.</p>
+<p>þu miht mid þine songe afere.</p>
+<p>Alle þat hereþ þine ibere.</p>
+<p>Þ[u] scrichest ⁊ yollest to þine fere</p>
+<p><span class = "linenum">180</span>
+þat hit is gryslich to ihere.</p>
+<p>hit þincheþ boþe wise ⁊ snepe.</p>
+<p>Nouht þat þu singe. at þu wepe.</p>
+
+<span class = "pagenum">160</span>
+<a name = "page160" id = "page160"> </a>
+
+<p>þu flyhst a <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘niht’">nyht</ins> and noht a day.</p>
+<p>þar of ich wundri ⁊ wel may.</p>
+<p><span class = "linenum">185</span>
+For <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘vich’">vych</ins>
+þing þat schonyeþ riht.</p>
+<p>hit luuyeþ þust<i>er</i> ⁊ hateþ lyht.</p>
+<p>⁊ euych þing. þat luueþ misded<i>e</i>.</p>
+<span class = "sidenote">
+188. <i>hi</i> corr. out of <i>his</i> MS.</span>
+<p>hi luueþ þust<i>er</i> to his dede.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+
+<span class = "folionum">f. 230 v<sup>2</sup></span>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>eos vle luste swiþe longe.</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+⁊ wes of&#x200A;teoned swiþe stronge.</p>
+<p>heo <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘qwaþ’">quaþ</ins>.
+þu hattest Nihtegale.</p>
+<p>þu mihtest bet hote galegale.</p>
+<p>vor þu hauest to monye tale.</p>
+<p>let þine tunge habbe spale.</p>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+þu wenest þat þes day beo þin owe.</p>
+<p>let me nv habbe myne þrowe.</p>
+<p>Beo nv stille ⁊ let me speke.</p>
+<p>Ich wile beo of þe a wreke.</p>
+<p>⁊ lust hw ich con me bi&#x200A;telle.</p>
+<p><span class = "linenum">200</span>
+Mid rihte soþe wiþ&#x200A;vte spelle.</p>
+<p>þu seyst þat ich me hude a&#x200A;day</p>
+<p>þar to ne segge ich nyk no nay</p>
+<p>⁊ lust ich telle hwer&#x200A;vore</p>
+<p>Al hwi hit is ⁊ hware&#x200A;vore.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 231 r<sup>1</sup></span>
+
+<p>Ich habbe bile stif ⁊ strong<i>e</i>.</p>
+<p><span class = "linenum">206</span>
+⁊ gode cleures scharp ⁊ longe.</p>
+<p>So hit bycumeþ to hauekes cunne.</p>
+<p>hit is myn hyhte· ⁊ my ynne.</p>
+<p>þat ich me drawe to mine cund<i>e</i>.</p>
+<p><span class = "linenum">210</span>
+Ne may me no mo<i>n</i> þar&#x200A;for send<i>e</i>.</p>
+<p>on me hit is wel i sene.</p>
+<p>For rihte cunde ich am so kene.</p>
+<p>vor þi ich am loþ smale vowele.</p>
+<p>Þat fleoþ bi g<i>ru</i>nde ⁊ bi þuuele.</p>
+<p><span class = "linenum">215</span>
+hi me bichirmeþ ⁊ bi&#x200A;gredeþ.</p>
+<p>⁊ heore flockes to me ledeþ.</p>
+
+<span class = "pagenum">162</span>
+<a name = "page162" id = "page162"> </a>
+
+<p>Me is leof to habbe reste.</p>
+<p>And sitte stille in myne neste.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+
+<span class = "folionum">f. 231 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>wenestu þat hauek beo þe wrse.</p>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+Þe crowe bi&#x200A;grede him bi þe m<i>er</i>sche.</p>
+<p>⁊ goþ to him myd heore chyrme.</p>
+<p>Riht so hi wille. wiþ hi<i>m</i> schirme.</p>
+<p>þe hauek foleweþ gode rede.</p>
+<p>He flyhþ his wey ⁊ let hi grede.</p>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+et þu me seyst of oþer þinge.</p>
+<p>⁊ tellest þat ich ne can nouht singe.</p>
+<p>Ac al my reorde is wonyng.</p>
+<p>And to ihere gryslych þing.</p>
+<p>þat nis nouht soþ. ich singe efne.</p>
+<p><span class = "linenum">230</span>
+Mid fulle dreme· ⁊ lude stefne.</p>
+<p>þu wenest þat eoch song beo g<i>ri</i>slich.</p>
+<p>þat þine pipinge nis ilich.</p>
+<p>Mi stefne is bold· ⁊ nouht vnorne.</p>
+<p>heo is ilich one grete horne.</p>
+<p><span class = "linenum">235</span>
+⁊ þin is iliche one pype.</p>
+<p>of one smale weode vnripe.</p>
+<p>Ich [singe] bet þan þu dest.</p>
+<p>Þu chaterest so doþ on yris p<i>re</i>st.</p>
+<p>Ich singe an efne. a&#x200A;ryhte time.</p>
+<p><span class = "linenum">240</span>
+⁊ seþþe hwenne hit is bedtime.</p>
+<p>þe þridde syþe a middel&#x200A;nyhte.</p>
+<p>⁊ so ich myne songe a&#x200A;dihte.</p>
+<p>hwenne ich iseo arise veorre</p>
+<p>oþer day&#x200A;rewe· oþer day&#x200A;steorre.</p>
+<p><span class = "linenum">245</span>
+Ic do god myd myne þrote.</p>
+<p>And warny men to heore note.</p>
+<p>Ac þu singest alle longe nyht.</p>
+<p>From eue þat hit is day&#x200A;liht.</p>
+
+<span class = "pagenum">164</span>
+<a name = "page164" id = "page164"> </a>
+
+<p>⁊ euer lesteþ þin o song,</p>
+<p><span class = "linenum">250</span>
+so longe so þe nyht is long.</p>
+<p>⁊ eu<i>er</i> croweþ þi wrecche crey.</p>
+<p>Þat he ne swikeþ nyht ne day.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 231 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>Mid þine pipinge þu adunest.</p>
+<p>þas mo<i>n</i>nes eren. þar þu wunest.</p>
+<p><span class = "linenum">255</span>
+⁊ makest þi song, so vnwiht.</p>
+<p>þat me ne telleþ. of þe nowiht.</p>
+<p>Eurych mureþe may so lo<i>n</i>ge leste.</p>
+<p>þat heo schal liki wel vnwreste.</p>
+<p>for harpe. ⁊ pipe. ⁊ foweles song.</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+Mislikeþ. if hit is to long.</p>
+<p>Ne beo þe song ne so murie.</p>
+<p>þat he ne sal þinche vnmurie.</p>
+<p>If he i&#x200A;lesteþ ouer vnwille.</p>
+<p>So þu myht þi song aspille.</p>
+<p><span class = "linenum">265</span>
+for hit is soþ Alured hit seyde.</p>
+<p>⁊ me hit. may i<i>n</i> boke rede.</p>
+<p>Eurich þing may lesen his godhed<i>e</i>.</p>
+<p>Mid vnmeþe and ouerdede.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+
+<span class = "folionum">f. 231 v<sup>2</sup></span>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e nyhtegale i<i>n</i> hire þouhte.</p>
+<p><span class = "linenum">270</span>
+At&#x200A;heold al þis. ⁊ longe þouhte.</p>
+<p>hwat heo þar after myhte segge,</p>
+<p>vor heo ne myhte noht a&#x200A;legge.</p>
+<p>þat þe vle hedde hire i&#x200A;seyd.</p>
+<p>vor ho spak boþe riht ⁊ red.</p>
+<p><span class = "linenum">275</span>
+⁊ hire of þuhte þat heo hadde.</p>
+<p>þe speche so feor&#x200A;uorþ iladde.</p>
+<p>⁊ wes aferd þat hire answare</p>
+<p>Ne wrþe nouht a riht ivare.</p>
+<p>Ac noþeles heo spak boldeliche</p>
+<p><span class = "linenum">280</span>
+vor heo is wis þat hardeliche.</p>
+<p>wiþ his fo berþ grete ilete.</p>
+<span class = "sidenote">
+282. <i>þat</i>] <i>hwat</i> MS.</span>
+<p><i>þ</i>at he for arehþe hit ne for&#x200A;lete.</p>
+
+<span class = "pagenum">166</span>
+<a name = "page166" id = "page166"> </a>
+
+<p>vor suych worþ bold if þu flyhst.</p>
+<p>þa`t´ wile fleo if þu swykst.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 232 r<sup>1</sup></span>
+
+<span class = "sidenote">
+285. <i>art</i> MS.</span>
+<p>If he isihþ þat þu <i>n</i>art areh.</p>
+<p><span class = "linenum">286</span>
+he wile of bore wurche bareh.</p>
+<span class = "sidenote">
+287. <i>þe</i> added in margin.</span>
+<p>⁊ for þi· þey `þe´ nyhtegale.</p>
+<p>Were a&#x200A;ferd· heo spak bolde tale.</p>
+
+<p class = "dropcap">H</p>
+<span class = "sidenote">
+<ins class = "edcorr" title = "note added in Corrigenda">289.
+Þule</ins></span>
+<p>vle heo seyde· hwi dostu so.</p>
+<p><span class = "linenum">290</span>
+þu singest a wynter wolawo.</p>
+<p>þu singest so doþ hen a&#x200A;snowe.</p>
+<p>Al þat heo singeþ hit is for wowe.</p>
+<p>A wint<i>er</i> þu singest wroþe ⁊ yom<i>er</i>e.</p>
+<p>⁊ eu<i>er</i> þu art. dumb a sumere.</p>
+<p><span class = "linenum">295</span>
+hit is for þine fule nyþe</p>
+<p>þat þu ne myht. myd vs be bliþe.</p>
+<p>vor þu forbernest· neyh for onde.</p>
+<p>hwenne vre blisse cumeþ to lond<i>e</i>.</p>
+<p>þu farest so doþ þe ille.</p>
+<p><span class = "linenum">300</span>
+Euer&#x200A;ich blisse him is vnwille.</p>
+<p>Grucching· ⁊· luryng. hi<i>m</i> beoþ rade.</p>
+<p>If he iseoþ. þat men beoþ glade.</p>
+<p>he wolde þat he iseye.</p>
+<p>Teres i<i>n</i> eu<i>er</i>iche monnes eye.</p>
+<p><span class = "linenum">305</span>
+Ne roughte þe. þeyh flockes were.</p>
+<p>Imeynd bi toppes· ⁊ bi here.</p>
+<p>Al&#x200A;so þu dost on þire syde.</p>
+<p>For hwanne snouh liþ þikke ⁊ wid<i>e</i>.</p>
+<p>⁊ alle wihtes habbeþ sorewe.</p>
+<p><span class = "linenum">310</span>
+þu singest from eue to amorewe.</p>
+<p>Ac ich mid me alle blisse bringe.</p>
+<p>Ech wiht is glad· for myne þinge.</p>
+<p>⁊ blesseþ hit· hwenne ich cume.</p>
+<p>⁊ hihteþ a&#x200A;yeyn myne cume.</p>
+<p><span class = "linenum">315</span>
+þe blostme. gynneþ sp<i>ri</i>nge ⁊ sp<i>re</i>d<i>e</i>.</p>
+<p>Boþe i<i>n</i> treo ⁊ ek in mede.</p>
+
+<span class = "pagenum">168</span>
+<a name = "page168" id = "page168"> </a>
+
+<p>þe lilie myd hire fayre wlite.</p>
+<p>welcomeþ me þeyh þu hit wite.</p>
+<p>Bid me myd hire fayre bleo.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 232 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>þat ich schulle to hire fleo.</p>
+<p><span class = "linenum">321</span>
+þe rose also myd hire rude.</p>
+<p>þat cumeþ of þe þorne wode.</p>
+<p>Bit me þat ich schulle singe.</p>
+<p>For hire luue one skentynge.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+
+<span class = "folionum">f. 234 r<sup>1</sup></span>
+
+<p>[V]le þu axest me heo seyde.</p>
+<p><span class = "linenum">326</span>
+[I]f ich con eny oþer dede.</p>
+<p>Bute syngen in sume tyde.</p>
+<p>⁊ bringe blisse veor ⁊ wyde.</p>
+<p>hwy axestu of craftes myne.</p>
+<p><span class = "linenum">330</span>
+Beter is myn on þan alle þine.</p>
+<p>Bet<i>er</i> is o song of myne muþe.</p>
+<p>þan al þat þi kun kuþe.</p>
+<p>⁊ lust. ich telle þe hwar&#x200A;vore.</p>
+<p>wostu to hwan· mon wes ibore.</p>
+<p><span class = "linenum">335</span>
+To þare blisse of heueryche.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 234 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>þar eu<i>er</i> is song. ⁊ <ins class = "edcorr" title =
+"corrected by editor from ‘Mureþe iliche.’">Murehþe ilyche.</ins></p>
+<p>þider fundeþ euer ich man.</p>
+<p>þat eny þing of gode can.</p>
+<p>for þi me syngþ i<i>n</i> <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘holi’">holy</ins> chireche.</p>
+<p><span class = "linenum">340</span>
+⁊ clerekes gynneþ songes wrche.</p>
+<p>þat mon yþenche. bi þe songe.</p>
+<p>hwider he shal. ⁊ þar beon longe.</p>
+<p>þat he þe murehþe ne vor&#x200A;yete.</p>
+<span class = "sidenote">
+344. <i>bi gete</i>] <i>bi gethe</i> MS.</span>
+<p>Ac þar of þenche. ⁊ bi&#x200A;gete.</p>
+<p><span class = "linenum">345</span>
+⁊ nyme yeme of chirche stefne.</p>
+<p>hw Murie is þe blisse of heuene.</p>
+<p>Clerekes· Munekes· ⁊ canúnes.</p>
+<p>þar beoþ þos gode wike&#x200A;tunes.</p>
+<p>Ariseþ vp to middel&#x200A;nyhte.</p>
+<p><span class = "linenum">350</span>
+⁊ singeþ of þon heuene&#x200A;lyhte.</p>
+
+<span class = "pagenum">170</span>
+<a name = "page170" id = "page170"> </a>
+
+<p>⁊ preostes vpe londe singeþ.</p>
+<span class = "sidenote">
+352. Wanting in MS.</span>
+<p>[Hwenne þe liht of daye springeþ.]</p>
+<p>⁊ ich heom helpe hwat ic may.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+
+<span class = "folionum">f. 241 r<sup>2</sup></span>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e Nihtegale myd sweche worde.</p>
+<p><span class = "linenum">355</span>
+for monymo<i>n</i> myd speres orde.</p>
+<p>haueþ lutle strengþe. ⁊ mid his schelde.</p>
+<p>Ah naþeles in one felde.</p>
+<p>þurh belde worde ⁊ myd ilete.</p>
+<p>Deþ his iuo· for arehþe swete.</p>
+<p><span class = "linenum">360</span>
+þe wrenne for heo cuþe singe.</p>
+<p>þar com i<i>n</i> þare moreweninge.</p>
+<p>To helpe þare nyhtegale.</p>
+<p>vor heo hadde stefne smale.</p>
+<p>heo hadde gode þrote ⁊ schille.</p>
+<p><span class = "linenum">365</span>
+⁊ fale mo<i>n</i>ne song a wille.</p>
+<p>þe wrenne· wes wel wis iholde.</p>
+<p>vor þeih heo nere ibred a wolde.</p>
+<p>heo wes itowen. am<i>on</i>g mankunne</p>
+<p>⁊ hire wisdo<i>m</i> brouhte þenne.</p>
+<p><span class = "linenum">370</span>
+heo myhte speke hwar heo wolde.</p>
+<p>To&#x200A;fore þe kinge· þah heo scholde.</p>
+<p>lusteþ· heo queþ· leteþ me speke.</p>
+<p>hwat wille ye. þis pays to breke.</p>
+<span class = "sidenote">
+374. <i>þan kinge</i>] <i>þanne</i> MS.</span>
+<p>⁊ do þan [kinge] such schome.</p>
+<p><span class = "linenum">375</span>
+yet nys heo nouþer ded ne lome.</p>
+<p>hunke schal i&#x200A;tyde harm ⁊ schonde.</p>
+<p>If we doþ gryþ&#x200A;bruche on his lond<i>e</i>.</p>
+<p>Leteþ beo and beoþ isome.</p>
+<p>⁊ fareþ riht to eure dome.</p>
+<p><span class = "linenum">380</span>
+⁊ leteþ do<i>m</i> þis playd to breke.</p>
+<p>Al&#x200A;so hit wes erure bi&#x200A;speke.</p>
+
+<p><b>I</b>ch vnne wel queþ þe Nihtegale.</p>
+<p>Ah wrenne· nouht for þine tale.</p>
+
+<span class = "pagenum">172</span>
+<a name = "page172" id = "page172"> </a>
+
+<p>Ac do for myre lauhfulnesse.</p>
+<p><span class = "linenum">385</span>
+Ic nolde þat vnrihtfulnesse.</p>
+<p>Me at þen ende· me ouercome.</p>
+<p>Ic nam of dred. of none dome.</p>
+<p>Bi&#x200A;hote ic habbe· soþ hit is.</p>
+<p>þat maẏster Nichole. þ̵ is wis.</p>
+<p><span class = "linenum">390</span>
+Bi&#x200A;twihen eu deme schulle.</p>
+<p>⁊ yet ic wene þat he wulle.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 241 v<sup>1</sup></span>
+
+<span class = "sidenote">
+392. <i>war</i>] <i>þar</i> MS.</span>
+<p>Ah <i>w</i>ar myhte we hine fynde.</p>
+<p>þe wrenne sat in hore lynde.</p>
+<span class = "sidenote">
+394. <i>ḷyet</i> MS.</span>
+<p>hwat mihte yet quaþ heo his hom.</p>
+<p><span class = "linenum">395</span>
+heo wuneþ at portes&#x200A;hom.</p>
+<p>At one tune in dorsete.</p>
+<p>Bi þare séé in ore vt&#x200A;lete.</p>
+<p>þar he demeþ mony riht dom.</p>
+<p>⁊ diht ⁊ wryt mony wisdom.</p>
+<p><span class = "linenum">400</span>
+⁊ þurh his muþe. ⁊ þurh his honde.</p>
+<p>hit is þe betere in&#x200A;to scotlonde.</p>
+<p>To seche hyne. is lyhtlych þing.</p>
+<p>he naueþ buten o wunyng.</p>
+<p>þ̵ is biscopen muchel schame.</p>
+<p><span class = "linenum">405</span>
+⁊ alle þan þ̵ of his nome.</p>
+<p>habbeþ iherd. ⁊ of his dede.</p>
+<p>hwi nulleþ hi nyme<i>n</i> heo<i>m</i> to rede.</p>
+<p>þ̵ he were myd heom ilome.</p>
+<p>vor teche heo<i>m</i> of his wisdome.</p>
+<p><span class = "linenum">410</span>
+⁊ yeue him rente on vale stude.</p>
+<p>þ̵ he myhte ilome heo<i>m</i> beo myde.</p>
+
+<p><b>C</b>ertes quaþ þe vle. þat is soþ.</p>
+<p>þeos riche men· Muchele mys&#x200A;doþ.</p>
+<p>þat leteþ þane gode man.</p>
+<p><span class = "linenum">415</span>
+þat of so fele þinge can.</p>
+<p>⁊ yeueþ rente wel mislyche.</p>
+<p>⁊ of him leteþ wel lyhtliche.</p>
+
+<span class = "pagenum">174</span>
+<a name = "page174" id = "page174"> </a>
+
+<p>wiþ heore kunne heo beoþ Mildre.</p>
+<p>⁊ yeueþ rente lutle childre.</p>
+<p><span class = "linenum">420</span>
+so heore wit hi demeþ adwole.</p>
+<p>þ̵ eu<i>er</i> abit Mayster Nichole.</p>
+<p>Ah vte we þah· to him fare,</p>
+<p>vor þat is vnk<i>er</i> dom al yare</p>
+
+<p><b>D</b>o we þe Nihtegale seyde.</p>
+<p><span class = "linenum">425</span>
+Ah hwo schal vnk<i>er</i> speche rede.</p>
+<p>⁊ telle to&#x200A;vore vnker dome.</p>
+<p>þar of ic schal þe wel iqueme</p>
+<p>Queþ þe vle. for al ende of orde.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 241 v<sup>2</sup></span>
+
+<p>Telle ic con. word after worde.</p>
+<p><span class = "linenum">430</span>
+⁊ if þe þinkþ þat ic mis&#x200A;rempe.</p>
+<p>þu stond ayeyn and do me crempe.</p>
+<p>Mid þisse worde forþ hi ferden.</p>
+<p>Al bute here and bute verde.</p>
+<p>To portes ham. þer hi bicome.</p>
+<span class = "sidenote">
+435. <i>hw heo sp</i> on an erasure.</span>
+<p><span class = "linenum">435</span>
+Ah hw heo spedde of heore dome.</p>
+<p>Ne can ic eu namore telle.</p>
+<p>her nys namore of þisse spelle.</p>
+<p>Explicit.</p>
+
+</div>
+
+<!-- end first version -->
+
+<!-- second version -->
+
+<h4><a name = "chap_XX_alt" id = "chap_XX_alt">
+THE OWL AND THE NIGHTINGALE</a></h4>
+
+<h5 class = "smallcaps">Cotton MS.</h5>
+
+<div class = "mynote">
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_XX">Jesus College MS.</a> (above)<br />
+<a href = "#chap_XX_parallel">Parallel texts</a>
+</p>
+</div>
+
+<div class = "verse">
+
+<span class = "folionum">f. 233 r<sup>1</sup></span>
+
+<p class = "dropcap">I</p>
+<p>ch was in one sum<i>er</i>e dale.</p>
+<p>In one suþe diȝele hale.</p>
+<p>I herde ich holde grete tale.</p>
+<p>An hule and one niȝtingale.</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+Þat plait was stif ⁊ starc ⁊ stro<i>n</i>g.</p>
+<p>Sum wile softe ⁊ lud among.</p>
+<span class = "sidenote">
+7. <i>asþer</i>. <i>oþer</i> in margin MS.</span>
+<p>An a<i>i</i>þer aȝen oþer sval.</p>
+<p>⁊ let þat wole mod ut al.</p>
+<p>⁊ eiþer seide of oþeres custe.</p>
+<span class = "sidenote">
+10. <i>alẹre</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+þat alre worste þat hi wuste.</p>
+<p>⁊ hure and hure of oþere[s] songe</p>
+<p>Hi holde plaiding suþe stronge.</p>
+
+<span class = "pagenum">151</span>
+<a name = "page151" id = "page151"> </a>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e niȝtingale bigon þe speche.</p>
+<p>In one hurne of one breche.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+⁊ sat upone vaire boȝe.</p>
+<p>þar were abute blosme inoȝe.</p>
+<p>In ore waste þicke hegge.</p>
+<p>Imeind mid spire ⁊ grene segge.</p>
+<p>Ho was þe gladur uor þe rise.</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+⁊ song auele cunne wise.</p>
+<span class = "sidenote">
+21. <i>Bet</i>] <i>Het</i> MS.</span>
+<p><i>B</i>et þuȝte þe dreim þat he were.</p>
+<p>Of harpe ⁊ pipe þan he nere.</p>
+<span class = "sidenote">
+23. <i>is hote</i> MS.</span>
+<p>Bet þuȝte þat he were ishote.</p>
+<p>Of harpe ⁊ pipe þan of þrote.</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+[Þ]o stod on old stoc þarbiside.</p>
+<p>þar þo vle song hire tide.</p>
+<p>⁊ was mid iui al&#x200A;bigrowe.</p>
+<p>Hit was þare hule eardingstowe.</p>
+<p>[Þ]e niȝtingale hi iseȝ.</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+⁊ hi bihold ⁊ ouerseȝ.</p>
+<p>⁊ þuȝte wel wl of þare hule.</p>
+<p>For me hi halt lodlich ⁊ fule.</p>
+<p>vn wiȝt ho sede a&#x200A;wei þu flo.</p>
+<p>Me is þe wrs þat ich þe so.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 233 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>I wis for þine wle lete.</p>
+<p><span class = "linenum">36</span>
+wel oft ich mine song forlete.</p>
+<p>Min horte atfliþ ⁊ falt mi tonge.</p>
+<p>wonne þu art to me iþrunge.</p>
+<p>Me luste bet speten þane singe.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+Of þine fule ȝoȝelinge.</p>
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>os hule abod fort hit was eve.</p>
+<p>Ho ne miȝte no leng bileue.</p>
+<p>vor hire horte was so gret.</p>
+<p>þat welneȝ hire fnast at&#x200A;schet.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+⁊ warp a word þar aft<i>er</i> longe.</p>
+<p>Hu þincþe nu bi mine songe.</p>
+<p>we[n]st þu þat ich ne cunne singe.</p>
+
+<span class = "pagenum">153</span>
+<a name = "page153" id = "page153"> </a>
+
+<p>þeȝ ich ne cunne of writelinge.</p>
+<p>I&#x200A;lome þu dest me g<i>ra</i>me</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+⁊ seist me boþe tone ⁊ schame</p>
+<p>Ȝif ich þe holde on mine uote.</p>
+<p>So hit bitide þat ich mote.</p>
+<p>⁊ þu were vt of þine rise.</p>
+<p>þu sholdest singe an oþer w[i]se.</p>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+e niȝtingale ȝaf answare.</p>
+<p>ȝif ich me loki wit þe bare.</p>
+<p>⁊ me schilde wit þe blete.</p>
+<p>Ne reche ich noȝt of þine þrete.</p>
+<p>ȝif ich me holde in mine hegge.</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+Ne recche ich neu<i>er</i> what þu segge.</p>
+<p>Ich wot þat þu art un&#x200A;milde.</p>
+<span class = "sidenote">
+62. <i>þe</i>] <i>se</i> MS.</span>
+<p>Wiþ hom þat ne muȝe fro<i>m</i> <i>þ</i>e schilde.</p>
+<p>⁊ þu tukest wroþe ⁊ vuele.</p>
+<p>Whar þu miȝt over smale fuȝele.</p>
+<p><span class = "linenum">65</span>
+Vorþi þu art loþ al fuel&#x200A;kunne.</p>
+<p>⁊ alle ho þe driueþ honne.</p>
+<p>⁊ þe bi&#x200A;schricheþ ⁊ bi&#x200A;gredet.</p>
+<p>⁊ wel narewe þe bi&#x200A;ledet.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 233 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>⁊ ek forþe þe sulue mose.</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+Hire þonkes wolde þe totose.</p>
+<p>Þu art lodlich to biholde.</p>
+<p>⁊ þu art loþ in monie volde.</p>
+<p>þi bodi is short þi swore is. smal.</p>
+<p>Grett<i>er</i>e is þin heued þan þu al.</p>
+<p><span class = "linenum">75</span>
+þin eȝene boþ colblake ⁊ brode.</p>
+<p>Riȝt swo ho were<i>n</i> ipei<i>n</i>t mid wode.</p>
+<p>þu starest so þu wille abiten.</p>
+<p>Al þat þu mist mid cliure smiten.</p>
+<p>þi bile is stif ⁊ scharp ⁊ hoked.</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+Riȝt so an owel þat is croked.</p>
+<p>þar&#x200A;mid þu clackes oft`e´ ⁊ longe.</p>
+<p>⁊ þat is on of þine songe.</p>
+
+<span class = "pagenum">155</span>
+<a name = "page155" id = "page155"> </a>
+
+<p>Ac þu þretest to mine fleshe.</p>
+<p>Mid þine cliures woldest me meshe.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+þe were icundur to one frogge.</p>
+<span class = "sidenote">
+86. Line omitted in MS. but there is a mark on margin.</span>
+<p>[Þat sit at mulne under cogge.]</p>
+<p>Snailes, mus ⁊ fule wiȝte.</p>
+<p>Boþ þine cunde ⁊ þine riȝte.</p>
+<span class = "sidenote">
+89. <i>fliȝst</i>] <i>iȝ</i> corr. out of <i>u</i>.</span>
+<p>þu sittest adai and fliȝ[s]t aniȝt.</p>
+<p><span class = "linenum">90</span>
+þu cuþest þat þu art on unwiȝt.</p>
+<p>þu art lodlich ⁊ unclene.</p>
+<p>Bi þine neste ich hit mene.</p>
+<p>⁊ ek bi þine fule brode.</p>
+<p>þu fedest on hom a wel ful fode.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+
+<span class = "folionum">f. 234 r<sup>1</sup></span>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>os word a ȝaf þe niȝtingale.</p>
+<p><span class = "linenum">96</span>
+⁊ aft<i>er</i> þare longe tale.</p>
+<p>He song so lude ⁊ so scharpe.</p>
+<p>Riȝt so me grulde schille harpe.</p>
+<p>þos hule luste þiderward.</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+⁊ hold hire eȝe noþerwa[r]d.</p>
+<p>⁊ sat to svolle ⁊ ibolwe.</p>
+<p>also ho hadde one frogge isuolȝe.</p>
+<p>for ho wel wiste ⁊ was i&#x200A;war.</p>
+<p>þat ho song hire a bisemar.</p>
+<span class = "sidenote">
+105. <i>ȝas</i> corr. in margin to <i>ȝaf</i>.</span>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+⁊ noþeles ho ȝaf andsuare.</p>
+<p>whi nel&#x200A;tu flon in&#x200A;to þe bare.</p>
+<p>⁊ sewi þare unk<i>er</i> bo.</p>
+<p>Of briȝt<i>er</i> howe of uairur blo.</p>
+<p>No þu hauest wel scharpe clawe.</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+Ne kepich noȝt þat þu me clawe.</p>
+<p>þu hauest cliuers su&#x200A;þe stronge.</p>
+<p>þu tuengst þar&#x200A;mid so doþ a tonge.</p>
+<p>þu þoȝtest so doþ þin ilike.</p>
+<p>Mid faire worde me bi&#x200A;swike.</p>
+
+<span class = "pagenum">157</span>
+<a name = "page157" id = "page157"> </a>
+
+<span class = "sidenote">
+115. <i>þat</i>] <i>t</i> added by a second hand.</span>
+<p><span class = "linenum">115</span>
+Ich nolde don þa`t´ þu me raddest.</p>
+<p>Ich wiste wel þat þu me mis&#x200A;raddest.</p>
+<p>Schamie þe for þin unrede.</p>
+<p>vn&#x200A;wroȝen is þi svikelhede.</p>
+<p>Schild þine svikeldom vram þe liȝte.</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+⁊ hud þat woȝe amonȝ þe riȝte.</p>
+<p>þane þu wilt þin unriȝt spene.</p>
+<p>Loke þat hit ne bo i&#x200A;sene.</p>
+<p>vor svikedom haued schome ⁊ hete.</p>
+<p>ȝif hit is ope ⁊ under ȝete.</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+Ne speddestu noȝt mid þine unwrenche.</p>
+<p>for icham war ⁊ can wel blenche.</p>
+<span class = "sidenote">
+127. <i>þriste</i>] <i>wriste</i> MS.</span>
+<p>Ne helpþ noȝt þat þu bo to <i>þ</i>riste.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 234 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>Ich wolde viȝte bet mid liste.</p>
+<p>þan þu mid all þine strengþe.</p>
+<span class = "sidenote">
+130. <i>eck</i> corr. out of <i>ech</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+Ich abbe on brede ⁊ eck on lengþe.</p>
+<p>Castel god on mine rise.</p>
+<p>wel fiȝt þat wel fliȝt seiþ þe wise.</p>
+<p>ac lete we a&#x200A;wei þos cheste.</p>
+<p>vor suiche wordes boþ unwerste.</p>
+<p><span class = "linenum">135</span>
+⁊ fo we on mid riȝte dome.</p>
+<p>Mid faire worde ⁊ mid wsome.</p>
+<p>þeȝ we ne bo at one acorde.</p>
+<p>we muȝe bet mid fawre worde.</p>
+<p>wit&#x200A;ute cheste ⁊ bute fiȝte.</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+Plaidi mid foȝe ⁊ mid riȝte.</p>
+<span class = "sidenote">
+141. <i>he</i>] <i>hi</i> MS.</span>
+<p>⁊ mai hure eiþer wat h<i>e</i> wile.</p>
+<p>Mid riȝte segge ⁊ mid sckile.</p>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<span class = "sidenote">
+143. <i>wo</i>] <i>þu</i> MS.</span>
+<p>o quaþ þe hule <i>wo</i> schal us seme.</p>
+<p>þat kunne ⁊ wille riȝt us deme.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+Ich wot wel quaþ þe niȝtingale.</p>
+<p>Ne þaref þar of bo no tale.</p>
+<p>Maist<i>er</i> nichole of guldeforde.</p>
+<p>He is wis an war of worde.</p>
+
+<span class = "pagenum">159</span>
+<a name = "page159" id = "page159"> </a>
+
+<p>He is of dome suþe gleu.</p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+⁊ him is loþ eurich unþeu.</p>
+<p>He wot in&#x200A;siȝt in eche songe.</p>
+<p>wo singet wel wo singet wronge.</p>
+<p>⁊ he can schede vrom þe riȝte.</p>
+<p>þat woȝe þat þust<i>er</i> from þe liȝte.</p>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+o hule one wile hi bi&#x200A;þoȝte.</p>
+<p>⁊ aft<i>er</i> þan þis word up broȝte.</p>
+<p>Ich granti wel þat he us deme.</p>
+<p>vor þeȝ he were wile breme.</p>
+<p>⁊ lof him were niȝtingale.</p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+⁊ oþer wiȝte gente ⁊ smale.</p>
+<p>Ich wot he is nu suþe acoled.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 234 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>Nis he vor þe noȝt afoled.</p>
+<p>þat he for þine olde lo`u´ue.</p>
+<p>Me adun legge ⁊ þe buue.</p>
+<p><span class = "linenum">165</span>
+Ne schaltu neure so him queme.</p>
+<p>þat he forþe fals dom deme.</p>
+<span class = "sidenote">
+167. A mark in margin apparently calling attention to <i>him</i>,
+MS.</span>
+<p>He is him ripe ⁊ fastrede.</p>
+<p>Ne lust him nu to none unrede.</p>
+<p>Nu him ne lust na more pleie.</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+He wile gon a riȝte weie.</p>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e niȝtingale was al ȝare.</p>
+<p>Ho hadde ilorned wel aiware.</p>
+<p>Hule ho sede seie me soþ.</p>
+<p>wi dostu þat un&#x200A;wiȝtis doþ.</p>
+<p><span class = "linenum">175</span>
+þu singist aniȝt ⁊ noȝt adai.</p>
+<p>⁊ al þi song is wailawai.</p>
+<p>þu miȝt mid þine songe afere.</p>
+<p>alle þat ihereþ þine ibere.</p>
+<p>þu schirchest ⁊ ȝollest to þine fere.</p>
+<p><span class = "linenum">180</span>
+þat hit is grislich to ihere.</p>
+<p>Hit þinchest boþe wise ⁊ snepe.</p>
+<p>Noȝt þat þu singe ac þat þu wepe.</p>
+
+<span class = "pagenum">161</span>
+<a name = "page161" id = "page161"> </a>
+
+<p>þu fliȝst a&#x200A;niȝt ⁊ noȝt adai.</p>
+<p>þar&#x200A;of ich wndri ⁊ wel mai.</p>
+<p><span class = "linenum">185</span>
+vor eurich þing þat schuniet riȝt.</p>
+<p>Hit luueþ þust<i>er</i> ⁊ hatiet liȝt.</p>
+<p>⁊ eurich þing þat is lof misdede.</p>
+<p>Hit luueþ þust<i>er</i> to his dede.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+
+<span class = "folionum">f. 234 v<sup>2</sup></span>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>os hule luste suþe longe.</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+⁊ was of&#x200A;toned suþ`e´ stronge.</p>
+<span class = "sidenote">
+191. <i>Ho quaþ</i> with marks of inversion MS.</span>
+<p>quaþ Ho þu `h´attest niȝtingale.</p>
+<p>Þu miȝtest bet hoten galegale.</p>
+<p>Vor þu hauest to monie tale.</p>
+<p>Lat þine tunge habbe spale.</p>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+þu wenest þat þes dai bo þinoȝe.</p>
+<p>Lat me nu habbe mine þroȝe.</p>
+<p>Bo nu stille ⁊ lat me speke.</p>
+<p>Ich wille bon of þe awreke.</p>
+<p>⁊ lust hu ich con me bitelle.</p>
+<p><span class = "linenum">200</span>
+Mid riȝte soþe wit&#x200A;ute spelle.</p>
+<p>þu seist þat ich me hude adai.</p>
+<p>þar&#x200A;to ne segge ich nich ne nai.</p>
+<p>⁊ lust ich telle þe wareuore.</p>
+<p>al wi hit is ⁊ wareuore.</p>
+<p><span class = "linenum">205</span>
+Ich habbe bile stif ⁊ stronge.</p>
+<p>⁊ gode cliuers scharp ⁊ longe.</p>
+<p>So hit bi&#x200A;cumeþ to hauekes cunne.</p>
+<p>Hit is min hiȝte hit is mi wune.</p>
+<p>þat ich me draȝe to mine cunde.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 235 r<sup>1</sup></span>
+
+<p>Ne mai noman þareuore schende.</p>
+<p><span class = "linenum">211</span>
+On me hit is wel isene.</p>
+<p>vor riȝte cunde ich am so kene.</p>
+<p>vor&#x200A;þi ich am loþ smale foȝle.</p>
+<p>þat floþ bi grunde an bi þuuele.</p>
+<p><span class = "linenum">215</span>
+Hi me bichermet ⁊ bigredeþ.</p>
+<span class = "sidenote">
+216. <i>me</i>] <i>n̤e</i> with <i>i</i> added above: <i>me</i> in
+margin.</span>
+<p>⁊ hore flockes to `m´e ledeþ.</p>
+
+<span class = "pagenum">163</span>
+<a name = "page163" id = "page163"> </a>
+
+<p>Me is lof to habbe reste.</p>
+<p>⁊ sitte stille in mine neste.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+<p>wenestu þat haueck bo þe worse.</p>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+þoȝ crowe bi&#x200A;grede him bi þe m<i>er</i>she.</p>
+<p>⁊ goþ to him mid hore chirme.</p>
+<p>Riȝt so hi wille wit him schirme.</p>
+<span class = "sidenote">
+223. <i>f̣ḷ folȝeþ</i> MS.<br />
+224. <i>hem</i> corr. out of <i>hi</i> MS.</span>
+<p>þe hauec folȝeþ gode rede.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 235 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>⁊ fliȝt his wei ⁊ lat he<i>m</i> grede.</p>
+
+<p class = "dropcap">Ȝ</p>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+et þu me seist of oþ<i>er</i> þinge.</p>
+<p>⁊ telst þat ich ne can noȝt singe</p>
+<p>Ac al mi rorde is woning</p>
+<p>⁊ to `i´hire grislich þing</p>
+<p>þat nis noȝt soþ ich singe efne.</p>
+<p><span class = "linenum">230</span>
+Mid fulle dreme ⁊ lude stefne.</p>
+<p>þu wenist þat ech song bo grislich.</p>
+<p>þat þine pipinge nis ilich.</p>
+<span class = "sidenote">
+233. MS. <i>blod</i> corr. in margin to <i>bold</i>.</span>
+<p>Mi stefne is bold ⁊ noȝt un&#x200A;orne.</p>
+<p>ho is ilich one grete horne.</p>
+<p><span class = "linenum">235</span>
+⁊ þin is ilich one pipe.</p>
+<span class = "sidenote">
+236. <i>woede</i> <i>e</i> added by corrector MS.</span>
+<p>Of one smale w`e´ode un&#x200A;ripe.</p>
+<p>Ich singe bet þan þu dest.</p>
+<p>Þu chat<i>er</i>est so doþ on irish pr`e´ost.</p>
+<p>Ich singe an eue ariȝte time</p>
+<p><span class = "linenum">240</span>
+⁊ soþþe won hit is bedtime.</p>
+<p>þe þridde siþe ad middelniȝte.</p>
+<p>⁊ so ich mine song adiȝte.</p>
+<p>wone ich i&#x200A;so arise vorre.</p>
+<p>Oþer dairim oþer daisterre.</p>
+<p><span class = "linenum">245</span>
+Ich do god mid mine þrote.</p>
+<p>⁊ warni men to hore note.</p>
+<span class = "sidenote">
+247. <i>allelonge</i> MS.</span>
+<p>Ac þu singest alle longe niȝt.</p>
+<p>From eue fort hit is dailiȝt.</p>
+
+<span class = "pagenum">165</span>
+<a name = "page165" id = "page165"> </a>
+
+<p>⁊ eure seist þin o song.</p>
+<p><span class = "linenum">250</span>
+So longe so þe niȝt is long.</p>
+<p>⁊ eure croweþ þi wrecche crei.</p>
+<p>þat he ne swikeþ niȝt ne dai.</p>
+<p>Mid þine pipinge þu a&#x200A;dunest.</p>
+<p>þas monnes earen þar þu wunest.</p>
+<p><span class = "linenum">255</span>
+⁊ makest þine song so unwrþ.</p>
+<p>þa`t´ me ne telþ of þar noȝt wrþ.</p>
+
+<p><b>E</b>urich murȝþe mai so longe ileste.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 235 v<sup>1</sup></span>
+
+<p>þat ho shal liki wel unwreste.</p>
+<p>vor harpe ⁊ pipe ⁊ fuȝeles songe.</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+Mislikeþ ȝif hit is to long.</p>
+<p>Ne bo þe song neu<i>er</i> so murie.</p>
+<p>þat he ne shal þinche wel unmurie.</p>
+<p>ȝef he ilesteþ ouer unwille.</p>
+<p>So þu miȝt þine song aspille.</p>
+<span class = "sidenote">
+265. <i>seiḍde</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">265</span>
+vor hit is soþ alured hit seide.</p>
+<p>⁊ me hit mai ine boke rede.</p>
+<p>Eurich þing mai losen his godhede</p>
+<p>Mid unmeþe ⁊ mid ouerdede.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+
+<span class = "folionum">f. 235 v<sup>2</sup></span>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e niȝtingale in hire þoȝte.</p>
+<span class = "sidenote">
+270. <i>alþis</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">270</span>
+Athold al þis ⁊ longe þoȝte.</p>
+<p>wat ho þar<i>e</i> aft<i>er</i> miȝte segge.</p>
+<p>vor ho ne miȝte noȝt alegge.</p>
+<p>þat þe hule hadde hire ised.</p>
+<p>vor he spac boþe riȝt an red.</p>
+<p><span class = "linenum">275</span>
+An hire ofþuȝte þat ho hadde.</p>
+<p>þe speche so foruorþ iladde.</p>
+<p>An was oferd þat hire answare.</p>
+<p>Ne wrþe noȝt ariȝt i&#x200A;fare.</p>
+<p>Ac noþeles he spac boldeliche.</p>
+<p><span class = "linenum">280</span>
+vor he is wis þat hardeliche.</p>
+<p>wiþ is uo berþ grete ilete.</p>
+<p>þat he uor areȝþe hit ne forlete.</p>
+
+<span class = "pagenum">167</span>
+<a name = "page167" id = "page167"> </a>
+
+<p>vor suich worþ bold ȝif þu fliȝste.</p>
+<span class = "sidenote">
+284. <i>ịṣvicst</i> MS.</span>
+<p>þat wle flo ȝif þu svicst.</p>
+<p><span class = "linenum">285</span>
+Ȝif he isiþ þat þu nart areȝ.</p>
+<span class = "sidenote">
+286. <i>bareȝ</i>] <i>a</i> corr. out of <i>r</i> MS.</span>
+<p>He wile of bore wrchen bareȝ.</p>
+<p>⁊ forþi þeȝ þe niȝtingale.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 236 r<sup>1</sup></span>
+
+<p>were aferd ho spac bolde tale</p>
+
+<p class = "dropcap">H</p>
+<span class = "sidenote">
+289. <i>Þule</i> MS.</span>
+<p>ule ho seide wi dostu so.</p>
+<p><span class = "linenum">290</span>
+þu singest awint<i>er</i> wolawo.</p>
+<p>þu singest so doþ hen asnowe.</p>
+<p>Al þat ho singeþ hit is for wowe.</p>
+<p>A wint<i>er</i>e þu singest wroþe and ȝom<i>er</i>e.</p>
+<p>An`d´ eure þu art dumb a&#x200A;sum<i>er</i>e.</p>
+<p><span class = "linenum">295</span>
+Hit is for þine fule niþe.</p>
+<p>þat þu ne miȝt mid us be bliþe.</p>
+<span class = "sidenote">
+297. <i>foronde</i> MS.</span>
+<p>vor þu forbernest welneȝ for onde,</p>
+<p>wane ure blisse cumeþ to londe.</p>
+<p>þu farest so doþ þe ille.</p>
+<p><span class = "linenum">300</span>
+Evrich blisse him is un&#x200A;wille.</p>
+<p>Grucching ⁊ luring him boþ rade.</p>
+<p>Ȝif he isoþ þat men boþ glade.</p>
+<p>he wolde þat he iseȝe.</p>
+<p>Teres in evrich monnes eȝe.</p>
+<p><span class = "linenum">305</span>
+Ne roȝte he þeȝ flockes were.</p>
+<p>Imeind bi toppes ⁊ bi here.</p>
+<p>Al&#x200A;so þu dost on þire side.</p>
+<p>vor wanne snov liþ þicke ⁊ wide.</p>
+<p>an`d´ alle wiȝtes habbeþ sorȝe.</p>
+<p><span class = "linenum">310</span>
+þu singest from <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘eve’">eue</ins> fort amorȝe.</p>
+<p>Ac ich alle blisse mid me bringe.</p>
+<p>Ech wiȝt is glad for mine þinge.</p>
+<p>⁊ blisseþ hit wanne ich cume.</p>
+<p>⁊ hiȝteþ aȝen mine kume.</p>
+<span class = "sidenote">
+315. <i>þe blostme</i> on an erasure MS.</span>
+<p><span class = "linenum">315</span>
+þe blostme ginneþ sp<i>ri</i>nge ⁊ sp<i>re</i>de</p>
+<p>Boþe ine tro ⁊ ek on mede.</p>
+
+<span class = "pagenum">169</span>
+<a name = "page169" id = "page169"> </a>
+
+<p>þe lilie mid hire faire wlite.</p>
+<p>Wolcumeþ me þat þu hit wte.</p>
+<span class = "sidenote">
+319. <i>Bit</i>] <i>t</i> corr. out of <i>d</i> MS.</span>
+<p>Bit me mid hire faire blo.</p>
+<p><span class = "linenum">320</span>
+Þat ich shulle to hire flo.</p>
+<p>þe rose al&#x200A;so mid hire rude.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 236 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>þat cumeþ ut of þe þorne wode.</p>
+<p>Bit me þat ich shulle singe</p>
+<span class = "sidenote">
+324. <i>ọṇẹ</i> <i>one</i> MS.</span>
+<p>vor hire luue one skentinge.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+
+<p class = "dropcap">H</p>
+<span class = "sidenote">
+325. <i>Hule</i>] <i>Nule</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">325</span>
+ule þu axest me ho seide.</p>
+<p>ȝif ich kon eni oþer dede.</p>
+<p>Bute singen in sume tide.</p>
+<p>an bringe blisse for ⁊ wide.</p>
+<p>wi axestu of craftes mine.</p>
+<p><span class = "linenum">330</span>
+Betere is min on þan alle þine.</p>
+<p>Bet<i>er</i>e is o song of mine muþe.</p>
+<p>þan al þat eure þi kun kuþe.</p>
+<p>An lust ich telle þe wareuore.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 238 r<sup>2</sup></span>
+
+<p>wostu to wan man was ibore.</p>
+<p><span class = "linenum">335</span>
+To þare blisse of houene&#x200A;riche.</p>
+<p>þar eu<i>er</i> is song ⁊ murȝþe iliche.</p>
+<p>þid<i>er</i> fundeþ eurich man.</p>
+<p>þat eniþing of gode kan.</p>
+<p>vor þi me singþ in holi chirche.</p>
+<p><span class = "linenum">340</span>
+an clerkes ginneþ songes wirche.</p>
+<p>þat man iþenche biþe songe.</p>
+<p>wid<i>er</i> he shal ⁊ þar bon longe.</p>
+<p>þat he þe murȝþe ne uorȝete.</p>
+<p>Ac þar of þenche and bi&#x200A;ȝete.</p>
+<p><span class = "linenum">345</span>
+An nime ȝeme of chirche steuene.</p>
+<p>Hu murie is þe blisse of houene.</p>
+<p>Clerkes munekes ⁊ kanunes.</p>
+<p>þar boþ þos gode wicke tunes.</p>
+<p>Ariseþ up to midel&#x200A;niȝte.</p>
+<p><span class = "linenum">350</span>
+An singeþ of þe houene liȝte.</p>
+
+<span class = "pagenum">171</span>
+<a name = "page171" id = "page171"> </a>
+
+<p>An prostes upe londe singeþ.</p>
+<p>wane þe liȝt of daie springeþ.</p>
+<p>An ich hom helpe wat i mai.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+
+<span class = "folionum">f. 245 v<sup>1</sup></span>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e niȝtegale mid swucche worde.</p>
+<p><span class = "linenum">355</span>
+for moniman mid speres orde.</p>
+<p>haueþ lutle strencþe ⁊ mid his [s]chelde.</p>
+<p>Ah neoþeles in one felde.</p>
+<p>Þ<i>urh</i> belde worde an mid ilete.</p>
+<p>Deþ his iuo for arehþe swete.</p>
+<p><span class = "linenum">360</span>
+þe wranne for heo cuþe singe.</p>
+<span class = "sidenote">
+361. <i>more ȝeunge</i> MS.</span>
+<p>þar com in þare moreȝe<i>n</i>[i]nge.</p>
+<p>To helpe þare niȝtegale.</p>
+<p>For þah heo hadde steuene smale.</p>
+<span class = "sidenote">
+364. <i>þorte</i> MS.</span>
+<p>Heo hadde gode þrote ⁊ schille.</p>
+<p><span class = "linenum">365</span>
+An fale manne song awille.</p>
+<p>þe wranne was wel wis iholde.</p>
+<span class = "sidenote">
+367. This line comes after l.&nbsp;378 in MS.<br />
+368. <i>menne</i>] <i>mannēne</i> MS.</span>
+<p>`Vor þeg heo nere ibred awolde.´</p>
+<p>Ho was itoȝen among menne.</p>
+<p>An hire wisdom brohte þenne.</p>
+<p><span class = "linenum">370</span>
+Heo miȝte speke hwar heo walde.</p>
+<p>To&#x200A;uore þe king þah heo scholde.</p>
+<p>Lusteþ heo cwaþ lateþ me speke.</p>
+<p>Hwat wulle ȝe þis pes to&#x200A;breke.</p>
+<span class = "sidenote">
+374. <i>þan kinge</i>] <i>þanne</i> MS.</span>
+<p>An do þan [kinge] swuch schame.</p>
+<p><span class = "linenum">375</span>
+Ȝe[t] nis he nouþer ded ne lame.</p>
+<p>Hunke schal i&#x200A;tide harm ⁊ scho<i>n</i>de.</p>
+<p>Ȝef ȝe doþ griþ&#x200A;bruche on his londe.</p>
+<p>Lateþ beo ⁊ beoþ isome.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 245 v<sup>2</sup></span>
+
+<p>An fareþ riht to ower dome.</p>
+<p><span class = "linenum">380</span>
+An lateþ dom þis plaid to breke.</p>
+<p>Al swo hit was erur bispeke.</p>
+
+<p class = "dropcap">I</p>
+<p>ch an wel cwað þe niȝtegale.</p>
+<p>Ah wranne nawt for þire tale.</p>
+
+<span class = "pagenum">173</span>
+<a name = "page173" id = "page173"> </a>
+
+<p>Ah do for mire lahfulnesse.</p>
+<p><span class = "linenum">385</span>
+Ich nolde þ̵ unriht&#x200A;fulnesse.</p>
+<p>Me at þen ende ouer&#x200A;kome.</p>
+<p>Ich nam of&#x200A;drad of none dome.</p>
+<p>Bi&#x200A;hote ich habbe soþ hit is.</p>
+<p>þat maister nichole þ̵ is wis.</p>
+<p><span class = "linenum">390</span>
+Bi&#x200A;tuxen vs deme schulde.</p>
+<p>An ȝef ich wene þ̵ he wule.</p>
+<p>Ah war mihte we hine finde.</p>
+<p>þe wranne sat in ore linde.</p>
+<p>Hwat nuȝte ȝe cwaþ heo his hom.</p>
+<p><span class = "linenum">395</span>
+He wuneþ at portes&#x200A;hom.</p>
+<p>At one tune ine dorsete.</p>
+<p>Bi þar<i>e</i> see in ore ut&#x200A;lete.</p>
+<p>þar he demeþ manie riȝte dom.</p>
+<p>An diht ⁊ writ mani wisdom.</p>
+<p><span class = "linenum">400</span>
+An þ<i>urh</i> his muþe ⁊ þ<i>urh</i> his honde.</p>
+<p>Hit is þe betere into scot&#x200A;londe.</p>
+<p>To seche hine is lihtlich þing.</p>
+<p>He naueþ bute one woning.</p>
+<p>þ̵ his bischopen muchel schame.</p>
+<p><span class = "linenum">405</span>
+An alle þan þ̵ of his nome.</p>
+<p>Habbeþ ihert. ⁊ of his dede.</p>
+<p>Hwi nulleþ hi nimen heo<i>m</i> to rede.</p>
+<p>þ̵ he were mid heom ilome.</p>
+<span class = "sidenote">
+409. <i>tḥeche</i> MS.</span>
+<p>for teche heom of his wis&#x200A;dome.</p>
+<p><span class = "linenum">410</span>
+An ȝiue him rente auale stude.</p>
+<p>þ̵ he miȝte heom ilome be mide.</p>
+
+<p><span class = "smallcaps"><b>C</b>e</span>rtes cwaþ þe hule þ̵ is
+soð.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 246 v<sup>1</sup></span>
+
+<span class = "sidenote">
+413. <i>misdoð</i>] <i>ð</i> corr. out of some other letter.</span>
+<p>þeos riche men wel muche misdoð.</p>
+<p>þ̵ leteþ þane godemon.</p>
+<p><span class = "linenum">415</span>
+þ̵ of so feole þinge con.</p>
+<p>An ȝiueþ rente wel misliche.</p>
+<p>An of him leteþ wel lihtliche.</p>
+
+<span class = "pagenum">175</span>
+<a name = "page175" id = "page175"> </a>
+
+<p>wið heore cunne heo beoþ mildre.</p>
+<p>An ȝeueþ rente litle childre.</p>
+<p><span class = "linenum">420</span>
+swo heore wit hi demþ adwole.</p>
+<p>þ̵ euer abid maistre nichole.</p>
+<p>Ah ute we þah to him fare.</p>
+<p>For þar is unker dom al ȝare.</p>
+
+<p><span class = "smallcaps"><b>D</b>o</span> we þe niȝtegale seide.</p>
+<p><span class = "linenum">425</span>
+ah wa schal unker speche rede.</p>
+<p>An telle to&#x200A;uore unker deme.</p>
+
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>ar&#x200A;of ich schal þe wel icweme.</p>
+<p>Cwaþ þe houle for al ende of orde.</p>
+<p>Telle ich con word after worde.</p>
+<p><span class = "linenum">430</span>
+An ȝef þe þincþ þ̵ ich mis&#x200A;rempe.</p>
+<span class = "sidenote">
+431. <i>dome</i> MS.</span>
+<p>þu stond aȝei<i>n</i> ⁊ do me crempe.</p>
+<p>Mid þisse worde forþ hi ferden.</p>
+<p>Al bute here and bute uerde.</p>
+<p>To portes&#x200A;ham þ̵ heo bi&#x200A;come.</p>
+<p><span class = "linenum">435</span>
+Ah hu heo spedde of heore dome.</p>
+<span class = "sidenote">
+436. <i>chan</i> MS.</span>
+<p>Ne can ich eu namore telle.</p>
+<p>Her nis na more of þis spelle.</p>
+
+</div>
+
+<!-- end second version -->
+
+<!-- parallel versions -->
+
+<h4><a name = "chap_XX_parallel" id = "chap_XX_parallel">
+THE OWL AND THE NIGHTINGALE</a><br />
+<span class = "smallcaps smaller">Parallel Texts</span></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p class = "center">
+<a href = "#chap_XX">Jesus College MS.</a><br />
+<a href = "#chap_XX_alt">Cotton MS.</a></p>
+</div>
+
+<table class = "verse" summary = "parallel verse texts">
+<tr>
+<td>
+<h5 class = "smallcaps">Jesus College MS.</h5>
+</td>
+<td>
+<h5 class = "smallcaps">Cotton MS.</h5>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td>
+<h5><b>Incip<i>it</i> Alt<i>er</i>cacio int<i>er</i> filomenam ⁊
+Bubonem.</b></h5>
+</td>
+<td></td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "dropcap">I</p>
+<p>ch wes in one sumere dale.</p>
+<p>In one swiþe dyele hale.</p>
+<p>I herde ich holde grete tale.</p>
+<p>An vle and one nẏhtegale.</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+Þat playd wes· stif· ⁊ starc· ⁊ stro<i>n</i>g.</p>
+<p>Sum hwile softe· ⁊ lud among.</p>
+<p>And eyþer a&#x200A;yeyn oþer swal.</p>
+<p>And let þat vuele mod vt al.</p>
+<p>And eyþer seyde of oþres custe.</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+þat alre wrste þat hi ywuste.</p>
+<p>⁊ hure ⁊ hure of oþres songe.</p>
+<p>hi holde playding swiþe stronge.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">I</p>
+<p>ch was in one sum<i>er</i>e dale.</p>
+<p>In one suþe diȝele hale.</p>
+<p>I herde ich holde grete tale.</p>
+<p>An hule and one niȝtingale.</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+Þat plait was stif ⁊ starc ⁊ stro<i>n</i>g.</p>
+<p>Sum wile softe ⁊ lud among.</p>
+<p>An a<i>i</i>þer aȝen oþer sval.</p>
+<p>⁊ let þat wole mod ut al.</p>
+<p>⁊ eiþer seide of oþeres custe.</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+þat alre worste þat hi wuste.</p>
+<p>⁊ hure and hure of oþere[s] songe</p>
+<p>Hi holde plaiding suþe stronge.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þe Nihtegale bi gon þo speke.</p>
+<p>In one hurne of one beche.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+⁊ sat vp one vayre bowe.</p>
+<p><ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘þar’">þat</ins>
+were abute blostme ynowe.</p>
+<p>In ore vaste thikke hegge.</p>
+<p>I meynd myd spire. ⁊ g<i>re</i>ne segge.</p>
+<p>He wes þe gladd<i>re</i>. vor þe ryse.</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+⁊ song a veole cunne wyse.</p>
+<p>Bet þuhte þe drem. þat he were.</p>
+<p>of harpe· ⁊ pipe· þan he nere.</p>
+<p>Bet þuhte þat heo were i&#x200A;shote.</p>
+<p>of harpe· ⁊ pipe· þan of þrote.</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+Þo stod on old stok. þar bẏ side.</p>
+<p>Þar þe vle song hire tyde.</p>
+<p>And wes myd ivi al bi&#x200A;growe.</p>
+<p>Hit wes þare vle erdingstowe.</p>
+<p>Þe Nihtegale hi iseyh.</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+⁊ hi&#x200A;biholdeþ. and ouer&#x200A;seyh.</p>
+<p>⁊ þuhte wel ful of þare vle.</p>
+<p>For me hi halt. lodlich ⁊ fule.&nbsp;|</p>
+<p>vnwyht heo seide a&#x200A;wey þu fleo.</p>
+<p>Me is þe wurs. þat ich þe iseo.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+Iwis for þine wle lete.</p>
+<p>wel ofte ich my song fur&#x200A;lete</p>
+<p>Min heorte atflyhþ· ⁊ falt my tunge.</p>
+<p>hwenne þu art to me i&#x200A;þrunge.</p>
+<p>Me luste bet speten þane singe.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+of þine fule howelynge.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e niȝtingale bigon þe speche.</p>
+<p>In one hurne of one breche.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+⁊ sat upone vaire boȝe.</p>
+<p>þar were abute blosme inoȝe.</p>
+<p>In ore waste þicke hegge.</p>
+<p>Imeind mid spire ⁊ grene segge.</p>
+<p>Ho was þe gladur uor þe rise.</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+⁊ song auele cunne wise.</p>
+<p><i>B</i>et þuȝte þe dreim þat he were.</p>
+<p>Of harpe ⁊ pipe þan he nere.</p>
+<p>Bet þuȝte þat he were ishote.</p>
+<p>Of harpe ⁊ pipe þan of þrote.</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+[Þ]o stod on old stoc þarbiside.</p>
+<p>þar þo vle song hire tide.</p>
+<p>⁊ was mid iui al&#x200A;bigrowe.</p>
+<p>Hit was þare hule eardingstowe.</p>
+<p>[Þ]e niȝtingale hi iseȝ.</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+⁊ hi bihold ⁊ ouerseȝ.</p>
+<p>⁊ þuȝte wel wl of þare hule.</p>
+<p>For me hi halt lodlich ⁊ fule.</p>
+<p>vn wiȝt ho sede a&#x200A;wei þu flo.</p>
+<p>Me is þe wrs þat ich þe so.&nbsp;|</p>
+<p>I wis for þine wle lete.</p>
+<p><span class = "linenum">36</span>
+wel oft ich mine song forlete.</p>
+<p>Min horte atfliþ ⁊ falt mi tonge.</p>
+<p>wonne þu art to me iþrunge.</p>
+<p>Me luste bet speten þane singe.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+Of þine fule ȝoȝelinge.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Þeos vle abod for hit wes eve.</p>
+<p>heo ne myhte no leng bileue.</p>
+<p>vor hire heorte wes so gret.</p>
+<p>þat wel neyh hire fnast at&#x200A;set.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+⁊ warp a word þar after longe.</p>
+<p>hw þynk þe nu bi mine songe.</p>
+<p>Wenestu þat ich ne kunne singe.</p>
+<p>Þe ich ne cunne of wrytelinge.</p>
+<p>Ilome þu dest me grome.</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+⁊ seist me boþe teone ⁊ schome.</p>
+<p>If ich þe heolde on myne vote.</p>
+<p>So hit bitide þat ich mote.</p>
+<p>⁊ þu were vt of þine ryse.</p>
+<p>þu scholdest singe on oþer wise.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>os hule abod fort hit was eve.</p>
+<p>Ho ne miȝte no leng bileue.</p>
+<p>vor hire horte was so gret.</p>
+<p>þat welneȝ hire fnast at&#x200A;schet.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+⁊ warp a word þar aft<i>er</i> longe.</p>
+<p>Hu þincþe nu bi mine songe.</p>
+<p>we[n]st þu þat ich ne cunne singe.</p>
+<p>þeȝ ich ne cunne of writelinge.</p>
+<p>I&#x200A;lome þu dest me g<i>ra</i>me</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+⁊ seist me boþe tone ⁊ schame</p>
+<p>Ȝif ich þe holde on mine uote.</p>
+<p>So hit bitide þat ich mote.</p>
+<p>⁊ þu were vt of þine rise.</p>
+<p>þu sholdest singe an oþer w[i]se.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+Þe Nihtegale ȝaf onsware.</p>
+<p>If ich me loki wiþ þe bare.</p>
+<p>⁊ me schilde <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘wiþ’">wit</ins> þe blete.</p>
+<p>Ne recche ich nouht of þine þrete.</p>
+<p>If ich me holde i<i>n</i> myne hegge</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+Ne recche ich neuer hwat þu segge.</p>
+<p>Ich wot þat þu art vnmilde.</p>
+<p>wiþ heom þat ne muwe fro<i>m</i> þe schilde.</p>
+<p>And þu tukest wroþe ⁊ vuele</p>
+<p>Hwar þu myht ouer smale vowele.&nbsp;|</p>
+<p>vor&#x200A;þi þu art loþ al fowel cunne.</p>
+<p><span class = "linenum">66</span>
+⁊ alle heo þe dryueþ heonne.</p>
+<p>⁊ þe bi&#x200A;scrycheþ. ⁊ bi&#x200A;gredeþ</p>
+<p>⁊ wel narewe þe by&#x200A;ledeþ.</p>
+<p>⁊ ek forþe þe sulue mose</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+hire þonkes wolde þe to&#x200A;tose.</p>
+<p>þu art lodlich to bi&#x200A;holde.</p>
+<p>And þu art loþ i<i>n</i> monye volde.</p>
+<p>þi bodi is scort. þi swere is smal.</p>
+<p>Gretture is þin heued ne þu al.</p>
+<p><span class = "linenum">75</span>
+þin éyen beoþ col&#x200A;blake ⁊ brode.</p>
+<p>Ryht so hi were<i>n</i> ipeynt myd wod<i>e</i></p>
+<p>þu starest so þu wille abyten</p>
+<p>Al þat þu myht myd clyure smyte<i>n</i></p>
+<p>þi bile is stif· ⁊ sarp· ⁊ hoked.</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+Riht as on ewel þat is croked.</p>
+<p>þar myd þu clechest eu<i>er</i> amo<i>n</i>g.</p>
+<p>And þat is on of þine song.</p>
+<p>Ac þu þretest to myne vleysse.</p>
+<p>Mid þine cleures woldest me meysse.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+þe were i&#x200A;cundere to one frogge.</p>
+<p>þat sit at Mulne vnder cogge.</p>
+<p>Snayles. Mus. and fule wihte.</p>
+<p>Beoþ þine cunde ⁊ þine rihte.</p>
+<p>Þu sittest a day and flyhst a niht.</p>
+<p><span class = "linenum">90</span>
+þu cuþest þat þu art on vnwiht.</p>
+<p>þu art lodlich· and unclene.</p>
+<p>Bi þine neste· ich hit mene.</p>
+<p>And ek bi þine fule brode.</p>
+<p>Þu vedest on heo<i>m</i> a wel ful vode.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+e niȝtingale ȝaf answare.</p>
+<p>ȝif ich me loki wit þe bare.</p>
+<p>⁊ me schilde wit þe blete.</p>
+<p>Ne reche ich noȝt of þine þrete.</p>
+<p>ȝif ich me holde in mine hegge.</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+Ne recche ich neu<i>er</i> what þu segge.</p>
+<p>Ich wot þat þu art un&#x200A;milde.</p>
+<p>Wiþ hom þat ne muȝe fro<i>m</i> <i>þ</i>e schilde.</p>
+<p>⁊ þu tukest wroþe ⁊ vuele.</p>
+<p>Whar þu miȝt over smale fuȝele.</p>
+<p><span class = "linenum">65</span>
+Vorþi þu art loþ al fuel&#x200A;kunne.</p>
+<p>⁊ alle ho þe driueþ honne.</p>
+<p>⁊ þe bi&#x200A;schricheþ ⁊ bi&#x200A;gredet.</p>
+<p>⁊ wel narewe þe bi&#x200A;ledet.&nbsp;|</p>
+<p>⁊ ek forþe þe sulue mose.</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+Hire þonkes wolde þe totose.</p>
+<p>Þu art lodlich to biholde.</p>
+<p>⁊ þu art loþ in monie volde.</p>
+<p>þi bodi is short þi swore is. smal.</p>
+<p>Grett<i>er</i>e is þin heued þan þu al.</p>
+<p><span class = "linenum">75</span>
+þin eȝene boþ colblake ⁊ brode.</p>
+<p>Riȝt swo ho were<i>n</i> ipei<i>n</i>t mid wode.</p>
+<p>þu starest so þu wille abiten.</p>
+<p>Al þat þu mist mid cliure smiten.</p>
+<p>þi bile is stif ⁊ scharp ⁊ hoked.</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+Riȝt so an owel þat is croked.</p>
+<p>þar&#x200A;mid þu clackes oft`e´ ⁊ longe.</p>
+<p>⁊ þat is on of þine songe.</p>
+<p>Ac þu þretest to mine fleshe.</p>
+<p>Mid þine cliures woldest me meshe.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+þe were icundur to one frogge.</p>
+<p>[Þat sit at mulne under cogge.]</p>
+<p>Snailes, mus ⁊ fule wiȝte.</p>
+<p>Boþ þine cunde ⁊ þine riȝte.</p>
+<p>þu sittest adai and fliȝ[s]t aniȝt.</p>
+<p><span class = "linenum">90</span>
+þu cuþest þat þu art on unwiȝt.</p>
+<p>þu art lodlich ⁊ unclene.</p>
+<p>Bi þine neste ich hit mene.</p>
+<p>⁊ ek bi þine fule brode.</p>
+<p>þu fedest on hom a wel ful fode.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p><sub>e</sub>os word ayaf þe nihtegale.</p>
+<p><span class = "linenum">96</span>
+And after þare longe tale.</p>
+<p>Heo song so lude. ⁊ so scharpe.</p>
+<p>Ryht so me g<i>ru</i>lde. schille harpe.</p>
+<p>þeos vle luste þiderward.</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+⁊ heold hire eyen neþerward.</p>
+<p>⁊ sat to&#x200A;swolle ⁊ to bolewe.</p>
+<p>so heo hedde one frogge i`s´wolwe.</p>
+<p>For heo wel wiste. ⁊ was i&#x200A;war.</p>
+<p>þat heo song hire a <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘bisemar’">bysemar</ins>.</p>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+⁊ naþeles heo yaf ondsware.</p>
+<p>hwy nel&#x200A;tu fleon i<i>n</i>to bare.</p>
+<p>And schewi hweþer vnker beo.</p>
+<p>of briht<i>er</i> hewe. of fayrur bleo.</p>
+<p>No. þu hauest scharpe clawe.</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+Ne kepe ich noht þat þu me clawe.</p>
+<p>þu hauest clyures swiþe stro<i>n</i>ge.</p>
+<p>þu twengest þar mid so doþ a tonge.</p>
+<p>þu þoutest so doþ þine ilyche.</p>
+<p>Mid fayre worde me biswike.</p>
+<p><span class = "linenum">115</span>
+Ich nolde don þat þu me raddest.</p>
+<p>Ich wiste wel þat þu me misraddest.</p>
+<p>schomye þe vor þine vnrede.</p>
+<p>vn&#x200A;wryen is þi swikehede.</p>
+<p>schild þi swikedo<i>m</i> fro<i>m</i> þe lyhte.</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+And hud þat wowe a&#x200A;mo<i>n</i>g þe ryhte.</p>
+<p>hwanne þu wilt þu vnriht spene.</p>
+<p>Loke þat hit ne beo isene.&nbsp;|</p>
+<p>vor swikedom haueþ schome and het</p>
+<p>If hit is ope. and vnder yete.</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+Ne spedestu nouht mid þin vn&#x200A;wrenche</p>
+<p>For ich am war. and can blenche.</p>
+<p>Ne helpeþ noht· þat þu bo· to þriste.</p>
+<p>Ich wolde vyhte bet myd liste.</p>
+<p>þan þu mid al þine strengþe.</p>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+Ich habbe on brede· ⁊ ek on lengþe.</p>
+<p>Castel god on myne ryse.</p>
+<p>wel fyht þat wel flyhþ. seyþ þe wise.</p>
+<p>Ac lete awey þeos cheste.</p>
+<p>For suche wordes beoþ vnwreste.</p>
+<p><span class = "linenum">135</span>
+And fo we on· myd rihte dome.</p>
+<p>Mid fayre worde. ⁊ myd some.</p>
+<p>þeyh we ne beon at on acorde.</p>
+<p>we mawe bet myd fayre worde.</p>
+<p>wiþ&#x200A;vte cheste· and bute vyhte.</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+Playde mid soþe. ⁊ mid ryhte.</p>
+<p>⁊ may vr eyþer hwat he wile.</p>
+<p>Mid rihte segge. ⁊ myd skile.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>os word a ȝaf þe niȝtingale.</p>
+<p><span class = "linenum">96</span>
+⁊ aft<i>er</i> þare longe tale.</p>
+<p>He song so lude ⁊ so scharpe.</p>
+<p>Riȝt so me grulde schille harpe.</p>
+<p>þos hule luste þiderward.</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+⁊ hold hire eȝe noþerwa[r]d.</p>
+<p>⁊ sat to svolle ⁊ ibolwe.</p>
+<p>also ho hadde one frogge isuolȝe.</p>
+<p>for ho wel wiste ⁊ was i&#x200A;war.</p>
+<p>þat ho song hire a bisemar.</p>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+⁊ noþeles ho ȝaf andsuare.</p>
+<p>whi nel&#x200A;tu flon in&#x200A;to þe bare.</p>
+<p>⁊ sewi þare unk<i>er</i> bo.</p>
+<p>Of briȝt<i>er</i> howe of uairur blo.</p>
+<p>No þu hauest wel scharpe clawe.</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+Ne kepich noȝt þat þu me clawe.</p>
+<p>þu hauest cliuers su&#x200A;þe stronge.</p>
+<p>þu tuengst þar&#x200A;mid so doþ a tonge.</p>
+<p>þu þoȝtest so doþ þin ilike.</p>
+<p>Mid faire worde me bi&#x200A;swike.</p>
+<p><span class = "linenum">115</span>
+Ich nolde don þa`t´ þu me raddest.</p>
+<p>Ich wiste wel þat þu me mis&#x200A;raddest.</p>
+<p>Schamie þe for þin unrede.</p>
+<p>vn&#x200A;wroȝen is þi svikelhede.</p>
+<p>Schild þine svikeldom vram þe liȝte.</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+⁊ hud þat woȝe amonȝ þe riȝte.</p>
+<p>þane þu wilt þin unriȝt spene.</p>
+<p>Loke þat hit ne bo i&#x200A;sene.</p>
+<p>vor svikedom haued schome ⁊ hete.</p>
+<p>ȝif hit is ope ⁊ under ȝete.</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+Ne speddestu noȝt mid þine unwrenche.</p>
+<p>for icham war ⁊ can wel blenche.</p>
+<p>Ne helpþ noȝt þat þu bo to <i>þ</i>riste.&nbsp;|</p>
+<p>Ich wolde viȝte bet mid liste.</p>
+<p>þan þu mid all þine strengþe.</p>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+Ich abbe on brede ⁊ eck on lengþe.</p>
+<p>Castel god on mine rise.</p>
+<p>wel fiȝt þat wel fliȝt seiþ þe wise.</p>
+<p>ac lete we a&#x200A;wei þos cheste.</p>
+<p>vor suiche wordes boþ unwerste.</p>
+<p><span class = "linenum">135</span>
+⁊ fo we on mid riȝte dome.</p>
+<p>Mid faire worde ⁊ mid wsome.</p>
+<p>þeȝ we ne bo at one acorde.</p>
+<p>we muȝe bet mid fawre worde.</p>
+<p>wit&#x200A;ute cheste ⁊ bute fiȝte.</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+Plaidi mid foȝe ⁊ mid riȝte.</p>
+<p>⁊ mai hure eiþer wat h<i>e</i> wile.</p>
+<p>Mid riȝte segge ⁊ mid sckile.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>o qwaþ þe vle. hwo schal vs seme.</p>
+<p>þat cunne ⁊ wille riht vs deme.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+Ich wot wel quaþ þe nyhtegale.</p>
+<p>Ne þarf þer of beo no tale.</p>
+<p>Mayster Nichol· of guldeuorde.</p>
+<p>he is wis· and war· of worde.</p>
+<p>he is of worde swyþe glev.</p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+And him is loþ eurich vnþeu.</p>
+<p>he wot insyht i<i>n</i> euche songe.</p>
+<p>hwo singeþ wel. hwo singeþ wronge.</p>
+<p>And he con schede from þe rihte.</p>
+<p>Þat wowe. þat þuster fro<i>m</i> þe lyhte.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>o quaþ þe hule <i>wo</i> schal us seme.</p>
+<p>þat kunne ⁊ wille riȝt us deme.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+Ich wot wel quaþ þe niȝtingale.</p>
+<p>Ne þaref þar of bo no tale.</p>
+<p>Maist<i>er</i> nichole of guldeforde.</p>
+<p>He is wis an war of worde.</p>
+<p>He is of dome suþe gleu.</p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+⁊ him is loþ eurich unþeu.</p>
+<p>He wot in&#x200A;siȝt in eche songe.</p>
+<p>wo singet wel wo singet wronge.</p>
+<p>⁊ he can schede vrom þe riȝte.</p>
+<p>þat woȝe þat þust<i>er</i> from þe liȝte.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+e vle. one hwile hi bihouhte.</p>
+<p>And after þan þis word up brouhte.&nbsp;|</p>
+<p>Ich graunti wel þa`t´ he vs d<i>e</i>me.</p>
+<p>For þeyh he were hwile breme.</p>
+<p>⁊ leof him wre Nihtingale.</p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+And oþer wyhte gent ⁊ smale.</p>
+<p>Ich wot. he is nu þe acoled.</p>
+<p>Nis he vor þe nouht afoled.</p>
+<p>þat he vor þine olde luue.</p>
+<p>Me a dun legge ⁊ þe a buue.</p>
+<p><span class = "linenum">165</span>
+N[e] schaltu. neuer so him queme.</p>
+<p>þat he vor þe fals dom deme.</p>
+<p>he is nv ripe. ⁊ fast rede.</p>
+<p>Ne luste hym nv to non vnred<i>e</i>.</p>
+<p>Nv him ne lust namore pleye</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+he wile gon a rihte weye.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+o hule one wile hi bi&#x200A;þoȝte.</p>
+<p>⁊ aft<i>er</i> þan þis word up broȝte.</p>
+<p>Ich granti wel þat he us deme.</p>
+<p>vor þeȝ he were wile breme.</p>
+<p>⁊ lof him were niȝtingale.</p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+⁊ oþer wiȝte gente ⁊ smale.</p>
+<p>Ich wot he is nu suþe acoled.&nbsp;|</p>
+<p>Nis he vor þe noȝt afoled.</p>
+<p>þat he for þine olde lo`u´ue.</p>
+<p>Me adun legge ⁊ þe buue.</p>
+<p><span class = "linenum">165</span>
+Ne schaltu neure so him queme.</p>
+<p>þat he forþe fals dom deme.</p>
+<p>He is him ripe ⁊ fastrede.</p>
+<p>Ne lust him nu to none unrede.</p>
+<p>Nu him ne lust na more pleie.</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+He wile gon a riȝte weie.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e nihtegale· wes al ware.</p>
+<p>heo hedde ileorned· wel ihware.</p>
+<p>vle heo seyde seye me soþ.</p>
+<p>hwi dostu þat vnwihtes doþ.</p>
+<p><span class = "linenum">175</span>
+þu singest a nyht ⁊ nouht a&#x200A;day.</p>
+<p>And al þi song is way&#x200A;laway.</p>
+<p>þu miht mid þine songe afere.</p>
+<p>Alle þat hereþ þine ibere.</p>
+<p>Þ[u] scrichest ⁊ yollest to þine fere</p>
+<p><span class = "linenum">180</span>
+þat hit is gryslich to ihere.</p>
+<p>hit þincheþ boþe wise ⁊ snepe.</p>
+<p>Nouht þat þu singe. at þu wepe.</p>
+<p>þu flyhst a <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘niht’">nyht</ins> and noht a day.</p>
+<p>þar of ich wundri ⁊ wel may.</p>
+<p><span class = "linenum">185</span>
+For <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘vich’">vych</ins>
+þing þat schonyeþ riht.</p>
+<p>hit luuyeþ þust<i>er</i> ⁊ hateþ lyht.</p>
+<p>⁊ euych þing. þat luueþ misded<i>e</i>.</p>
+<p>hi luueþ þust<i>er</i> to his dede.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e niȝtingale was al ȝare.</p>
+<p>Ho hadde ilorned wel aiware.</p>
+<p>Hule ho sede seie me soþ.</p>
+<p>wi dostu þat un&#x200A;wiȝtis doþ.</p>
+<p><span class = "linenum">175</span>
+þu singist aniȝt ⁊ noȝt adai.</p>
+<p>⁊ al þi song is wailawai.</p>
+<p>þu miȝt mid þine songe afere.</p>
+<p>alle þat ihereþ þine ibere.</p>
+<p>þu schirchest ⁊ ȝollest to þine fere.</p>
+<p><span class = "linenum">180</span>
+þat hit is grislich to ihere.</p>
+<p>Hit þinchest boþe wise ⁊ snepe.</p>
+<p>Noȝt þat þu singe ac þat þu wepe.</p>
+<p>þu fliȝst a&#x200A;niȝt ⁊ noȝt adai.</p>
+<p>þar&#x200A;of ich wndri ⁊ wel mai.</p>
+<p><span class = "linenum">185</span>
+vor eurich þing þat schuniet riȝt.</p>
+<p>Hit luueþ þust<i>er</i> ⁊ hatiet liȝt.</p>
+<p>⁊ eurich þing þat is lof misdede.</p>
+<p>Hit luueþ þust<i>er</i> to his dede.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>eos vle luste swiþe longe.</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+⁊ wes of&#x200A;teoned swiþe stronge.</p>
+<p>heo <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘qwaþ’">quaþ</ins>.
+þu hattest Nihtegale.</p>
+<p>þu mihtest bet hote galegale.</p>
+<p>vor þu hauest to monye tale.</p>
+<p>let þine tunge habbe spale.</p>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+þu wenest þat þes day beo þin owe.</p>
+<p>let me nv habbe myne þrowe.</p>
+<p>Beo nv stille ⁊ let me speke.</p>
+<p>Ich wile beo of þe a wreke.</p>
+<p>⁊ lust hw ich con me bi&#x200A;telle.</p>
+<p><span class = "linenum">200</span>
+Mid rihte soþe wiþ&#x200A;vte spelle.</p>
+<p>þu seyst þat ich me hude a&#x200A;day</p>
+<p>þar to ne segge ich nyk no nay</p>
+<p>⁊ lust ich telle hwer&#x200A;vore</p>
+<p>Al hwi hit is ⁊ hware&#x200A;vore.&nbsp;|</p>
+<p>Ich habbe bile stif ⁊ strong<i>e</i>.</p>
+<p><span class = "linenum">206</span>
+⁊ gode cleures scharp ⁊ longe.</p>
+<p>So hit bycumeþ to hauekes cunne.</p>
+<p>hit is myn hyhte· ⁊ my ynne.</p>
+<p>þat ich me drawe to mine cund<i>e</i>.</p>
+<p><span class = "linenum">210</span>
+Ne may me no mo<i>n</i> þar&#x200A;for send<i>e</i>.</p>
+<p>on me hit is wel i sene.</p>
+<p>For rihte cunde ich am so kene.</p>
+<p>vor þi ich am loþ smale vowele.</p>
+<p>Þat fleoþ bi g<i>ru</i>nde ⁊ bi þuuele.</p>
+<p><span class = "linenum">215</span>
+hi me bichirmeþ ⁊ bi&#x200A;gredeþ.</p>
+<p>⁊ heore flockes to me ledeþ.</p>
+<p>Me is leof to habbe reste.</p>
+<p>And sitte stille in myne neste.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>os hule luste suþe longe.</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+⁊ was of&#x200A;toned suþ`e´ stronge.</p>
+<p>quaþ Ho þu `h´attest niȝtingale.</p>
+<p>Þu miȝtest bet hoten galegale.</p>
+<p>Vor þu hauest to monie tale.</p>
+<p>Lat þine tunge habbe spale.</p>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+þu wenest þat þes dai bo þinoȝe.</p>
+<p>Lat me nu habbe mine þroȝe.</p>
+<p>Bo nu stille ⁊ lat me speke.</p>
+<p>Ich wille bon of þe awreke.</p>
+<p>⁊ lust hu ich con me bitelle.</p>
+<p><span class = "linenum">200</span>
+Mid riȝte soþe wit&#x200A;ute spelle.</p>
+<p>þu seist þat ich me hude adai.</p>
+<p>þar&#x200A;to ne segge ich nich ne nai.</p>
+<p>⁊ lust ich telle þe wareuore.</p>
+<p>al wi hit is ⁊ wareuore.</p>
+<p><span class = "linenum">205</span>
+Ich habbe bile stif ⁊ stronge.</p>
+<p>⁊ gode cliuers scharp ⁊ longe.</p>
+<p>So hit bi&#x200A;cumeþ to hauekes cunne.</p>
+<p>Hit is min hiȝte hit is mi wune.</p>
+<p>þat ich me draȝe to mine cunde.&nbsp;|</p>
+<p>Ne mai noman þareuore schende.</p>
+<p><span class = "linenum">211</span>
+On me hit is wel isene.</p>
+<p>vor riȝte cunde ich am so kene.</p>
+<p>vor&#x200A;þi ich am loþ smale foȝle.</p>
+<p>þat floþ bi grunde an bi þuuele.</p>
+<p><span class = "linenum">215</span>
+Hi me bichermet ⁊ bigredeþ.</p>
+<p>⁊ hore flockes to `m´e ledeþ.</p>
+<p>Me is lof to habbe reste.</p>
+<p>⁊ sitte stille in mine neste.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>wenestu þat hauek beo þe wrse.</p>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+Þe crowe bi&#x200A;grede him bi þe m<i>er</i>sche.</p>
+<p>⁊ goþ to him myd heore chyrme.</p>
+<p>Riht so hi wille. wiþ hi<i>m</i> schirme.</p>
+<p>þe hauek foleweþ gode rede.</p>
+<p>He flyhþ his wey ⁊ let hi grede.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p>wenestu þat haueck bo þe worse.</p>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+þoȝ crowe bi&#x200A;grede him bi þe m<i>er</i>she.</p>
+<p>⁊ goþ to him mid hore chirme.</p>
+<p>Riȝt so hi wille wit him schirme.</p>
+<p>þe hauec folȝeþ gode rede.&nbsp;|</p>
+<p>⁊ fliȝt his wei ⁊ lat he<i>m</i> grede.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+et þu me seyst of oþer þinge.</p>
+<p>⁊ tellest þat ich ne can nouht singe.</p>
+<p>Ac al my reorde is wonyng.</p>
+<p>And to ihere gryslych þing.</p>
+<p>þat nis nouht soþ. ich singe efne.</p>
+<p><span class = "linenum">230</span>
+Mid fulle dreme· ⁊ lude stefne.</p>
+<p>þu wenest þat eoch song beo g<i>ri</i>slich.</p>
+<p>þat þine pipinge nis ilich.</p>
+<p>Mi stefne is bold· ⁊ nouht vnorne.</p>
+<p>heo is ilich one grete horne.</p>
+<p><span class = "linenum">235</span>
+⁊ þin is iliche one pype.</p>
+<p>of one smale weode vnripe.</p>
+<p>Ich [singe] bet þan þu dest.</p>
+<p>Þu chaterest so doþ on yris p<i>re</i>st.</p>
+<p>Ich singe an efne. a&#x200A;ryhte time.</p>
+<p><span class = "linenum">240</span>
+⁊ seþþe hwenne hit is bedtime.</p>
+<p>þe þridde syþe a middel&#x200A;nyhte.</p>
+<p>⁊ so ich myne songe a&#x200A;dihte.</p>
+<p>hwenne ich iseo arise veorre</p>
+<p>oþer day&#x200A;rewe· oþer day&#x200A;steorre.</p>
+<p><span class = "linenum">245</span>
+Ic do god myd myne þrote.</p>
+<p>And warny men to heore note.</p>
+<p>Ac þu singest alle longe nyht.</p>
+<p>From eue þat hit is day&#x200A;liht.</p>
+<p>⁊ euer lesteþ þin o song,</p>
+<p><span class = "linenum">250</span>
+so longe so þe nyht is long.</p>
+<p>⁊ eu<i>er</i> croweþ þi wrecche crey.</p>
+<p>Þat he ne swikeþ nyht ne day.&nbsp;|</p>
+<p>Mid þine pipinge þu adunest.</p>
+<p>þas mo<i>n</i>nes eren. þar þu wunest.</p>
+<p><span class = "linenum">255</span>
+⁊ makest þi song, so vnwiht.</p>
+<p>þat me ne telleþ. of þe nowiht.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">Ȝ</p>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+et þu me seist of oþ<i>er</i> þinge.</p>
+<p>⁊ telst þat ich ne can noȝt singe</p>
+<p>Ac al mi rorde is woning</p>
+<p>⁊ to `i´hire grislich þing</p>
+<p>þat nis noȝt soþ ich singe efne.</p>
+<p><span class = "linenum">230</span>
+Mid fulle dreme ⁊ lude stefne.</p>
+<p>þu wenist þat ech song bo grislich.</p>
+<p>þat þine pipinge nis ilich.</p>
+<p>Mi stefne is bold ⁊ noȝt un&#x200A;orne.</p>
+<p>ho is ilich one grete horne.</p>
+<p><span class = "linenum">235</span>
+⁊ þin is ilich one pipe.</p>
+<p>Of one smale w`e´ode un&#x200A;ripe.</p>
+<p>Ich singe bet þan þu dest.</p>
+<p>Þu chat<i>er</i>est so doþ on irish pr`e´ost.</p>
+<p>Ich singe an eue ariȝte time</p>
+<p><span class = "linenum">240</span>
+⁊ soþþe won hit is bedtime.</p>
+<p>þe þridde siþe ad middelniȝte.</p>
+<p>⁊ so ich mine song adiȝte.</p>
+<p>wone ich i&#x200A;so arise vorre.</p>
+<p>Oþer dairim oþer daisterre.</p>
+<p><span class = "linenum">245</span>
+Ich do god mid mine þrote.</p>
+<p>⁊ warni men to hore note.</p>
+<p>Ac þu singest alle longe niȝt.</p>
+<p>From eue fort hit is dailiȝt.</p>
+<p>⁊ eure seist þin o song.</p>
+<p><span class = "linenum">250</span>
+So longe so þe niȝt is long.</p>
+<p>⁊ eure croweþ þi wrecche crei.</p>
+<p>þat he ne swikeþ niȝt ne dai.</p>
+<p>Mid þine pipinge þu a&#x200A;dunest.</p>
+<p>þas monnes earen þar þu wunest.</p>
+<p><span class = "linenum">255</span>
+⁊ makest þine song so unwrþ.</p>
+<p>þa`t´ me ne telþ of þar noȝt wrþ.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>Eurych mureþe may so lo<i>n</i>ge leste.</p>
+<p>þat heo schal liki wel vnwreste.</p>
+<p>for harpe. ⁊ pipe. ⁊ foweles song.</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+Mislikeþ. if hit is to long.</p>
+<p>Ne beo þe song ne so murie.</p>
+<p>þat he ne sal þinche vnmurie.</p>
+<p>If he i&#x200A;lesteþ ouer vnwille.</p>
+<p>So þu myht þi song aspille.</p>
+<p><span class = "linenum">265</span>
+for hit is soþ Alured hit seyde.</p>
+<p>⁊ me hit. may i<i>n</i> boke rede.</p>
+<p>Eurich þing may lesen his godhed<i>e</i>.</p>
+<p>Mid vnmeþe and ouerdede.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><b>E</b>urich murȝþe mai so longe ileste.</p>
+<p>þat ho shal liki wel unwreste.</p>
+<p>vor harpe ⁊ pipe ⁊ fuȝeles songe.</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+Mislikeþ ȝif hit is to long.</p>
+<p>Ne bo þe song neu<i>er</i> so murie.</p>
+<p>þat he ne shal þinche wel unmurie.</p>
+<p>ȝef he ilesteþ ouer unwille.</p>
+<p>So þu miȝt þine song aspille.</p>
+<p><span class = "linenum">265</span>
+vor hit is soþ alured hit seide.</p>
+<p>⁊ me hit mai ine boke rede.</p>
+<p>Eurich þing mai losen his godhede</p>
+<p>Mid unmeþe ⁊ mid ouerdede.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e nyhtegale i<i>n</i> hire þouhte.</p>
+<p><span class = "linenum">270</span>
+At&#x200A;heold al þis. ⁊ longe þouhte.</p>
+<p>hwat heo þar after myhte segge,</p>
+<p>vor heo ne myhte noht a&#x200A;legge.</p>
+<p>þat þe vle hedde hire i&#x200A;seyd.</p>
+<p>vor ho spak boþe riht ⁊ red.</p>
+<p><span class = "linenum">275</span>
+⁊ hire of þuhte þat heo hadde.</p>
+<p>þe speche so feor&#x200A;uorþ iladde.</p>
+<p>⁊ wes aferd þat hire answare</p>
+<p>Ne wrþe nouht a riht ivare.</p>
+<p>Ac noþeles heo spak boldeliche</p>
+<p><span class = "linenum">280</span>
+vor heo is wis þat hardeliche.</p>
+<p>wiþ his fo berþ grete ilete.</p>
+<p><i>þ</i>at he for arehþe hit ne for&#x200A;lete.</p>
+<p>vor suych worþ bold if þu flyhst.</p>
+<p>þa`t´ wile fleo if þu swykst.&nbsp;|</p>
+<p>If he isihþ þat þu <i>n</i>art areh.</p>
+<p><span class = "linenum">286</span>
+he wile of bore wurche bareh.</p>
+<p>⁊ for þi· þey `þe´ nyhtegale.</p>
+<p>Were a&#x200A;ferd· heo spak bolde tale.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e niȝtingale in hire þoȝte.</p>
+<p><span class = "linenum">270</span>
+Athold al þis ⁊ longe þoȝte.</p>
+<p>wat ho þar<i>e</i> aft<i>er</i> miȝte segge.</p>
+<p>vor ho ne miȝte noȝt alegge.</p>
+<p>þat þe hule hadde hire ised.</p>
+<p>vor he spac boþe riȝt an red.</p>
+<p><span class = "linenum">275</span>
+An hire ofþuȝte þat ho hadde.</p>
+<p>þe speche so foruorþ iladde.</p>
+<p>An was oferd þat hire answare.</p>
+<p>Ne wrþe noȝt ariȝt i&#x200A;fare.</p>
+<p>Ac noþeles he spac boldeliche.</p>
+<p><span class = "linenum">280</span>
+vor he is wis þat hardeliche.</p>
+<p>wiþ is uo berþ grete ilete.</p>
+<p>þat he uor areȝþe hit ne forlete.</p>
+<p>vor suich worþ bold ȝif þu fliȝste.</p>
+<p>þat wle flo ȝif þu svicst.</p>
+<p><span class = "linenum">285</span>
+Ȝif he isiþ þat þu nart areȝ.</p>
+<p>He wile of bore wrchen bareȝ.</p>
+<p>⁊ forþi þeȝ þe niȝtingale.&nbsp;|</p>
+<p>were aferd ho spac bolde tale</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "dropcap">H</p>
+<p>vle heo seyde· hwi dostu so.</p>
+<p><span class = "linenum">290</span>
+þu singest a wynter wolawo.</p>
+<p>þu singest so doþ hen a&#x200A;snowe.</p>
+<p>Al þat heo singeþ hit is for wowe.</p>
+<p>A wint<i>er</i> þu singest wroþe ⁊ yom<i>er</i>e.</p>
+<p>⁊ eu<i>er</i> þu art. dumb a sumere.</p>
+<p><span class = "linenum">295</span>
+hit is for þine fule nyþe</p>
+<p>þat þu ne myht. myd vs be bliþe.</p>
+<p>vor þu forbernest· neyh for onde.</p>
+<p>hwenne vre blisse cumeþ to lond<i>e</i>.</p>
+<p>þu farest so doþ þe ille.</p>
+<p><span class = "linenum">300</span>
+Euer&#x200A;ich blisse him is vnwille.</p>
+<p>Grucching· ⁊· luryng. hi<i>m</i> beoþ rade.</p>
+<p>If he iseoþ. þat men beoþ glade.</p>
+<p>he wolde þat he iseye.</p>
+<p>Teres i<i>n</i> eu<i>er</i>iche monnes eye.</p>
+<p><span class = "linenum">305</span>
+Ne roughte þe. þeyh flockes were.</p>
+<p>Imeynd bi toppes· ⁊ bi here.</p>
+<p>Al&#x200A;so þu dost on þire syde.</p>
+<p>For hwanne snouh liþ þikke ⁊ wid<i>e</i>.</p>
+<p>⁊ alle wihtes habbeþ sorewe.</p>
+<p><span class = "linenum">310</span>
+þu singest from eue to amorewe.</p>
+<p>Ac ich mid me alle blisse bringe.</p>
+<p>Ech wiht is glad· for myne þinge.</p>
+<p>⁊ blesseþ hit· hwenne ich cume.</p>
+<p>⁊ hihteþ a&#x200A;yeyn myne cume.</p>
+<p><span class = "linenum">315</span>
+þe blostme. gynneþ sp<i>ri</i>nge ⁊ sp<i>re</i>d<i>e</i>.</p>
+<p>Boþe i<i>n</i> treo ⁊ ek in mede.</p>
+<p>þe lilie myd hire fayre wlite.</p>
+<p>welcomeþ me þeyh þu hit wite.</p>
+<p>Bid me myd hire fayre bleo.&nbsp;|</p>
+<p>þat ich schulle to hire fleo.</p>
+<p><span class = "linenum">321</span>
+þe rose also myd hire rude.</p>
+<p>þat cumeþ of þe þorne wode.</p>
+<p>Bit me þat ich schulle singe.</p>
+<p>For hire luue one skentynge.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">H</p>
+<p>ule ho seide wi dostu so.</p>
+<p><span class = "linenum">290</span>
+þu singest awint<i>er</i> wolawo.</p>
+<p>þu singest so doþ hen asnowe.</p>
+<p>Al þat ho singeþ hit is for wowe.</p>
+<p>A wint<i>er</i>e þu singest wroþe and ȝom<i>er</i>e.</p>
+<p>An`d´ eure þu art dumb a&#x200A;sum<i>er</i>e.</p>
+<p><span class = "linenum">295</span>
+Hit is for þine fule niþe.</p>
+<p>þat þu ne miȝt mid us be bliþe.</p>
+<p>vor þu forbernest welneȝ for onde,</p>
+<p>wane ure blisse cumeþ to londe.</p>
+<p>þu farest so doþ þe ille.</p>
+<p><span class = "linenum">300</span>
+Evrich blisse him is un&#x200A;wille.</p>
+<p>Grucching ⁊ luring him boþ rade.</p>
+<p>Ȝif he isoþ þat men boþ glade.</p>
+<p>he wolde þat he iseȝe.</p>
+<p>Teres in evrich monnes eȝe.</p>
+<p><span class = "linenum">305</span>
+Ne roȝte he þeȝ flockes were.</p>
+<p>Imeind bi toppes ⁊ bi here.</p>
+<p>Al&#x200A;so þu dost on þire side.</p>
+<p>vor wanne snov liþ þicke ⁊ wide.</p>
+<p>an`d´ alle wiȝtes habbeþ sorȝe.</p>
+<p><span class = "linenum">310</span>
+þu singest from <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘eve’">eue</ins> fort amorȝe.</p>
+<p>Ac ich alle blisse mid me bringe.</p>
+<p>Ech wiȝt is glad for mine þinge.</p>
+<p>⁊ blisseþ hit wanne ich cume.</p>
+<p>⁊ hiȝteþ aȝen mine kume.</p>
+<p><span class = "linenum">315</span>
+þe blostme ginneþ sp<i>ri</i>nge ⁊ sp<i>re</i>de</p>
+<p>Boþe ine tro ⁊ ek on mede.</p>
+<p>þe lilie mid hire faire wlite.</p>
+<p>Wolcumeþ me þat þu hit wte.</p>
+<p>Bit me mid hire faire blo.</p>
+<p><span class = "linenum">320</span>
+Þat ich shulle to hire flo.</p>
+<p>þe rose al&#x200A;so mid hire rude.&nbsp;|</p>
+<p>þat cumeþ ut of þe þorne wode.</p>
+<p>Bit me þat ich shulle singe</p>
+<p>vor hire luue one skentinge.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>[V]le þu axest me heo seyde.</p>
+<p><span class = "linenum">326</span>
+[I]f ich con eny oþer dede.</p>
+<p>Bute syngen in sume tyde.</p>
+<p>⁊ bringe blisse veor ⁊ wyde.</p>
+<p>hwy axestu of craftes myne.</p>
+<p><span class = "linenum">330</span>
+Beter is myn on þan alle þine.</p>
+<p>Bet<i>er</i> is o song of myne muþe.</p>
+<p>þan al þat þi kun kuþe.</p>
+<p>⁊ lust. ich telle þe hwar&#x200A;vore.</p>
+<p>wostu to hwan· mon wes ibore.</p>
+<p><span class = "linenum">335</span>
+To þare blisse of heueryche.&nbsp;|</p>
+<p>þar eu<i>er</i> is song. ⁊ <ins class = "edcorr" title =
+"corrected by editor from ‘Mureþe iliche.’">Murehþe ilyche.</ins></p>
+<p>þider fundeþ euer ich man.</p>
+<p>þat eny þing of gode can.</p>
+<p>for þi me syngþ i<i>n</i> <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘holi’">holy</ins> chireche.</p>
+<p><span class = "linenum">340</span>
+⁊ clerekes gynneþ songes wrche.</p>
+<p>þat mon yþenche. bi þe songe.</p>
+<p>hwider he shal. ⁊ þar beon longe.</p>
+<p>þat he þe murehþe ne vor&#x200A;yete.</p>
+<p>Ac þar of þenche. ⁊ bi&#x200A;gete.</p>
+<p><span class = "linenum">345</span>
+⁊ nyme yeme of chirche stefne.</p>
+<p>hw Murie is þe blisse of heuene.</p>
+<p>Clerekes· Munekes· ⁊ canúnes.</p>
+<p>þar beoþ þos gode wike&#x200A;tunes.</p>
+<p>Ariseþ vp to middel&#x200A;nyhte.</p>
+<p><span class = "linenum">350</span>
+⁊ singeþ of þon heuene&#x200A;lyhte.</p>
+<p>⁊ preostes vpe londe singeþ.</p>
+<p>[Hwenne þe liht of daye springeþ.]</p>
+<p>⁊ ich heom helpe hwat ic may.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">H</p>
+<p><span class = "linenum">325</span>
+ule þu axest me ho seide.</p>
+<p>ȝif ich kon eni oþer dede.</p>
+<p>Bute singen in sume tide.</p>
+<p>an bringe blisse for ⁊ wide.</p>
+<p>wi axestu of craftes mine.</p>
+<p><span class = "linenum">330</span>
+Betere is min on þan alle þine.</p>
+<p>Bet<i>er</i>e is o song of mine muþe.</p>
+<p>þan al þat eure þi kun kuþe.</p>
+<p>An lust ich telle þe wareuore.&nbsp;|</p>
+<p>wostu to wan man was ibore.</p>
+<p><span class = "linenum">335</span>
+To þare blisse of houene&#x200A;riche.</p>
+<p>þar eu<i>er</i> is song ⁊ murȝþe iliche.</p>
+<p>þid<i>er</i> fundeþ eurich man.</p>
+<p>þat eniþing of gode kan.</p>
+<p>vor þi me singþ in holi chirche.</p>
+<p><span class = "linenum">340</span>
+an clerkes ginneþ songes wirche.</p>
+<p>þat man iþenche biþe songe.</p>
+<p>wid<i>er</i> he shal ⁊ þar bon longe.</p>
+<p>þat he þe murȝþe ne uorȝete.</p>
+<p>Ac þar of þenche and bi&#x200A;ȝete.</p>
+<p><span class = "linenum">345</span>
+An nime ȝeme of chirche steuene.</p>
+<p>Hu murie is þe blisse of houene.</p>
+<p>Clerkes munekes ⁊ kanunes.</p>
+<p>þar boþ þos gode wicke tunes.</p>
+<p>Ariseþ up to midel&#x200A;niȝte.</p>
+<p><span class = "linenum">350</span>
+An singeþ of þe houene liȝte.</p>
+<p>An prostes upe londe singeþ.</p>
+<p>wane þe liȝt of daie springeþ.</p>
+<p>An ich hom helpe wat i mai.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e Nihtegale myd sweche worde.</p>
+<p><span class = "linenum">355</span>
+for monymo<i>n</i> myd speres orde.</p>
+<p>haueþ lutle strengþe. ⁊ mid his schelde.</p>
+<p>Ah naþeles in one felde.</p>
+<p>þurh belde worde ⁊ myd ilete.</p>
+<p>Deþ his iuo· for arehþe swete.</p>
+<p><span class = "linenum">360</span>
+þe wrenne for heo cuþe singe.</p>
+<p>þar com i<i>n</i> þare moreweninge.</p>
+<p>To helpe þare nyhtegale.</p>
+<p>vor heo hadde stefne smale.</p>
+<p>heo hadde gode þrote ⁊ schille.</p>
+<p><span class = "linenum">365</span>
+⁊ fale mo<i>n</i>ne song a wille.</p>
+<p>þe wrenne· wes wel wis iholde.</p>
+<p>vor þeih heo nere ibred a wolde.</p>
+<p>heo wes itowen. am<i>on</i>g mankunne</p>
+<p>⁊ hire wisdo<i>m</i> brouhte þenne.</p>
+<p><span class = "linenum">370</span>
+heo myhte speke hwar heo wolde.</p>
+<p>To&#x200A;fore þe kinge· þah heo scholde.</p>
+<p>lusteþ· heo queþ· leteþ me speke.</p>
+<p>hwat wille ye. þis pays to breke.</p>
+<p>⁊ do þan [kinge] such schome.</p>
+<p><span class = "linenum">375</span>
+yet nys heo nouþer ded ne lome.</p>
+<p>hunke schal i&#x200A;tyde harm ⁊ schonde.</p>
+<p>If we doþ gryþ&#x200A;bruche on his lond<i>e</i>.</p>
+<p>Leteþ beo and beoþ isome.</p>
+<p>⁊ fareþ riht to eure dome.</p>
+<p><span class = "linenum">380</span>
+⁊ leteþ do<i>m</i> þis playd to breke.</p>
+<p>Al&#x200A;so hit wes erure bi&#x200A;speke.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>e niȝtegale mid swucche worde.</p>
+<p><span class = "linenum">355</span>
+for moniman mid speres orde.</p>
+<p>haueþ lutle strencþe ⁊ mid his [s]chelde.</p>
+<p>Ah neoþeles in one felde.</p>
+<p>Þ<i>urh</i> belde worde an mid ilete.</p>
+<p>Deþ his iuo for arehþe swete.</p>
+<p><span class = "linenum">360</span>
+þe wranne for heo cuþe singe.</p>
+<p>þar com in þare moreȝe<i>n</i>[i]nge.</p>
+<p>To helpe þare niȝtegale.</p>
+<p>For þah heo hadde steuene smale.</p>
+<p>Heo hadde gode þrote ⁊ schille.</p>
+<p><span class = "linenum">365</span>
+An fale manne song awille.</p>
+<p>þe wranne was wel wis iholde.</p>
+<p>`Vor þeg heo nere ibred awolde.´</p>
+<p>Ho was itoȝen among menne.</p>
+<p>An hire wisdom brohte þenne.</p>
+<p><span class = "linenum">370</span>
+Heo miȝte speke hwar heo walde.</p>
+<p>To&#x200A;uore þe king þah heo scholde.</p>
+<p>Lusteþ heo cwaþ lateþ me speke.</p>
+<p>Hwat wulle ȝe þis pes to&#x200A;breke.</p>
+<p>An do þan [kinge] swuch schame.</p>
+<p><span class = "linenum">375</span>
+Ȝe[t] nis he nouþer ded ne lame.</p>
+<p>Hunke schal i&#x200A;tide harm ⁊ scho<i>n</i>de.</p>
+<p>Ȝef ȝe doþ griþ&#x200A;bruche on his londe.</p>
+<p>Lateþ beo ⁊ beoþ isome.&nbsp;|</p>
+<p>An fareþ riht to ower dome.</p>
+<p><span class = "linenum">380</span>
+An lateþ dom þis plaid to breke.</p>
+<p>Al swo hit was erur bispeke.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>I</b>ch vnne wel queþ þe Nihtegale.</p>
+<p>Ah wrenne· nouht for þine tale.</p>
+<p>Ac do for myre lauhfulnesse.</p>
+<p><span class = "linenum">385</span>
+Ic nolde þat vnrihtfulnesse.</p>
+<p>Me at þen ende· me ouercome.</p>
+<p>Ic nam of dred. of none dome.</p>
+<p>Bi&#x200A;hote ic habbe· soþ hit is.</p>
+<p>þat maẏster Nichole. þ̵ is wis.</p>
+<p><span class = "linenum">390</span>
+Bi&#x200A;twihen eu deme schulle.</p>
+<p>⁊ yet ic wene þat he wulle.&nbsp;|</p>
+<p>Ah <i>w</i>ar myhte we hine fynde.</p>
+<p>þe wrenne sat in hore lynde.</p>
+<p>hwat mihte yet quaþ heo his hom.</p>
+<p><span class = "linenum">395</span>
+heo wuneþ at portes&#x200A;hom.</p>
+<p>At one tune in dorsete.</p>
+<p>Bi þare séé in ore vt&#x200A;lete.</p>
+<p>þar he demeþ mony riht dom.</p>
+<p>⁊ diht ⁊ wryt mony wisdom.</p>
+<p><span class = "linenum">400</span>
+⁊ þurh his muþe. ⁊ þurh his honde.</p>
+<p>hit is þe betere in&#x200A;to scotlonde.</p>
+<p>To seche hyne. is lyhtlych þing.</p>
+<p>he naueþ buten o wunyng.</p>
+<p>þ̵ is biscopen muchel schame.</p>
+<p><span class = "linenum">405</span>
+⁊ alle þan þ̵ of his nome.</p>
+<p>habbeþ iherd. ⁊ of his dede.</p>
+<p>hwi nulleþ hi nyme<i>n</i> heo<i>m</i> to rede.</p>
+<p>þ̵ he were myd heom ilome.</p>
+<p>vor teche heo<i>m</i> of his wisdome.</p>
+<p><span class = "linenum">410</span>
+⁊ yeue him rente on vale stude.</p>
+<p>þ̵ he myhte ilome heo<i>m</i> beo myde.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">I</p>
+<p>ch an wel cwað þe niȝtegale.</p>
+<p>Ah wranne nawt for þire tale.</p>
+<p>Ah do for mire lahfulnesse.</p>
+<p><span class = "linenum">385</span>
+Ich nolde þ̵ unriht&#x200A;fulnesse.</p>
+<p>Me at þen ende ouer&#x200A;kome.</p>
+<p>Ich nam of&#x200A;drad of none dome.</p>
+<p>Bi&#x200A;hote ich habbe soþ hit is.</p>
+<p>þat maister nichole þ̵ is wis.</p>
+<p><span class = "linenum">390</span>
+Bi&#x200A;tuxen vs deme schulde.</p>
+<p>An ȝef ich wene þ̵ he wule.</p>
+<p>Ah war mihte we hine finde.</p>
+<p>þe wranne sat in ore linde.</p>
+<p>Hwat nuȝte ȝe cwaþ heo his hom.</p>
+<p><span class = "linenum">395</span>
+He wuneþ at portes&#x200A;hom.</p>
+<p>At one tune ine dorsete.</p>
+<p>Bi þar<i>e</i> see in ore ut&#x200A;lete.</p>
+<p>þar he demeþ manie riȝte dom.</p>
+<p>An diht ⁊ writ mani wisdom.</p>
+<p><span class = "linenum">400</span>
+An þ<i>urh</i> his muþe ⁊ þ<i>urh</i> his honde.</p>
+<p>Hit is þe betere into scot&#x200A;londe.</p>
+<p>To seche hine is lihtlich þing.</p>
+<p>He naueþ bute one woning.</p>
+<p>þ̵ his bischopen muchel schame.</p>
+<p><span class = "linenum">405</span>
+An alle þan þ̵ of his nome.</p>
+<p>Habbeþ ihert. ⁊ of his dede.</p>
+<p>Hwi nulleþ hi nimen heo<i>m</i> to rede.</p>
+<p>þ̵ he were mid heom ilome.</p>
+<p>for teche heom of his wis&#x200A;dome.</p>
+<p><span class = "linenum">410</span>
+An ȝiue him rente auale stude.</p>
+<p>þ̵ he miȝte heom ilome be mide.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>C</b>ertes quaþ þe vle. þat is soþ.</p>
+<p>þeos riche men· Muchele mys&#x200A;doþ.</p>
+<p>þat leteþ þane gode man.</p>
+<p><span class = "linenum">415</span>
+þat of so fele þinge can.</p>
+<p>⁊ yeueþ rente wel mislyche.</p>
+<p>⁊ of him leteþ wel lyhtliche.</p>
+<p>wiþ heore kunne heo beoþ Mildre.</p>
+<p>⁊ yeueþ rente lutle childre.</p>
+<p><span class = "linenum">420</span>
+so heore wit hi demeþ adwole.</p>
+<p>þ̵ eu<i>er</i> abit Mayster Nichole.</p>
+<p>Ah vte we þah· to him fare,</p>
+<p>vor þat is vnk<i>er</i> dom al yare</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><span class = "smallcaps"><b>C</b>e</span>rtes cwaþ þe hule þ̵ is
+soð.&nbsp;|</p>
+<p>þeos riche men wel muche misdoð.</p>
+<p>þ̵ leteþ þane godemon.</p>
+<p><span class = "linenum">415</span>
+þ̵ of so feole þinge con.</p>
+<p>An ȝiueþ rente wel misliche.</p>
+<p>An of him leteþ wel lihtliche.</p>
+<p>wið heore cunne heo beoþ mildre.</p>
+<p>An ȝeueþ rente litle childre.</p>
+<p><span class = "linenum">420</span>
+swo heore wit hi demþ adwole.</p>
+<p>þ̵ euer abid maistre nichole.</p>
+<p>Ah ute we þah to him fare.</p>
+<p>For þar is unker dom al ȝare.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p><b>D</b>o we þe Nihtegale seyde.</p>
+<p><span class = "linenum">425</span>
+Ah hwo schal vnk<i>er</i> speche rede.</p>
+<p>⁊ telle to&#x200A;vore vnker dome.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p><b>D</b>o we þe niȝtegale seide.</p>
+<p><span class = "linenum">425</span>
+ah wa schal unker speche rede.</p>
+<p>An telle to&#x200A;uore unker deme.</p>
+</td>
+</tr>
+
+<tr>
+<td>
+<p>þar of ic schal þe wel iqueme</p>
+<p>Queþ þe vle. for al ende of orde.&nbsp;|</p>
+<p>Telle ic con. word after worde.</p>
+<p><span class = "linenum">430</span>
+⁊ if þe þinkþ þat ic mis&#x200A;rempe.</p>
+<p>þu stond ayeyn and do me crempe.</p>
+<p>Mid þisse worde forþ hi ferden.</p>
+<p>Al bute here and bute verde.</p>
+<p>To portes ham. þer hi bicome.</p>
+<p><span class = "linenum">435</span>
+Ah hw heo spedde of heore dome.</p>
+<p>Ne can ic eu namore telle.</p>
+<p>her nys namore of þisse spelle.</p>
+<p>Explicit.</p>
+</td>
+<td class = "rightside">
+<p class = "dropcap">Þ</p>
+<p>ar&#x200A;of ich schal þe wel icweme.</p>
+<p>Cwaþ þe houle for al ende of orde.</p>
+<p>Telle ich con word after worde.</p>
+<p><span class = "linenum">430</span>
+An ȝef þe þincþ þ̵ ich mis&#x200A;rempe.</p>
+<p>þu stond aȝei<i>n</i> ⁊ do me crempe.</p>
+<p>Mid þisse worde forþ hi ferden.</p>
+<p>Al bute here and bute uerde.</p>
+<p>To portes&#x200A;ham þ̵ heo bi&#x200A;come.</p>
+<p><span class = "linenum">435</span>
+Ah hu heo spedde of heore dome.</p>
+<p>Ne can ich eu namore telle.</p>
+<p>Her nis na more of þis spelle.</p>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+<!-- end parallel versions -->
+
+
+<span class = "pagenum">176</span>
+<a name = "page176" id = "page176"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_XXI" id = "chap_XXI">
+XXI. THE BESTIARY</a></h4>
+
+<div class = "mynote">
+<p>“Arundel 292, British Museum: on vellum, 200 × 130 mm.: late
+thirteenth century.... The Bestiary is written continuously, but the
+initials of the lines and, in the long metres, of the half lines are
+mostly rubricated.... Latin headings are in red, some are on the margin,
+the others at the head of their sections. As will be seen from the
+footnotes, the manuscript was much corrected or altered over erasures,
+and that after it was finished, for the substituted words do not always
+fill the gaps left by the scraper. The first leaves of the exemplar were
+probably damaged at the lower margin, since defective or difficult
+passages occur at regular intervals, so l. 32, ll. 89-92, 120, 121, 143,
+144, 173, 200, 201.”</p>
+
+<hr class = "tiny" />
+
+<p>Line indentations, including those of ll. 504-515, are as printed.
+Headings are shown in red, as described above.</p>
+
+</div>
+
+<div class = "verse">
+<div class = "bestiary"> <!-- for format -->
+
+<h5><b>Na<i>tur</i>a leo<i>n</i>is i<sup>a</sup>.</b></h5>
+
+<span class = "folionum">f. 4 r</span>
+
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p>e leun stant on hille . ⁊ he man hunten here.</p>
+<p>Oðer ðurg his nese smel . Smake ðat he negge.</p>
+<p>Bi wilc weie so he wile . To dele niðer wenden.</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+Alle hise fet steppes . After him he filleð.</p>
+<p>Drageð dust wið his stert . ðer he [dun] steppeð.</p>
+<p>Oðer dust oðer deu . ðat he ne cunne is finden.</p>
+<p>driueð dun to his den . ðar he him bergen wille.</p>
+
+
+<h5><b>ij<sup>a</sup>.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">A</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+n oðer kinde he haueð . wanne he is ikindled.</p>
+<p>Stille lið ðe leun . ne stireð he nout of slepe.</p>
+<p>Til ðe sunne haueð sinen . ðries him abuten.</p>
+<p>ðanne reiseð his faðer him . mit te rem ðat he makeð.</p>
+
+
+<h5><b>iij<sup>a</sup>.</b></h5>
+
+<p><span class = "linenum">15</span>
+Ðe ðridde lage haueð ðe leun . ðanne he lieð to slepen.</p>
+<p>Sal he neure luken . ðe lides of hise egen.</p>
+
+
+<h5><b>Significac<i>i</i>o p<i>ri</i>me nat<i>ur</i>e.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">W</p>
+<p>elle heg is tat hil . ðat is heuen&#x200A;riche.</p>
+<p>vre louerd is te leun . ðe liueð ðer abuuen.</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+wu ðo him likede . to ligten her on erðe.</p>
+<p>Migte neure diuel witen . ðog he be derne hunte.</p>
+<p>hu he dun come.</p>
+<p>Ne wu he dennede him . in ðat defte meiden.</p>
+<p>Marie bi name . ðe him bar to manne frame.</p>
+
+
+<h5><span class = "linenum">25</span>
+<b>ij<sup>a</sup> ⁊ iij<sup>a</sup>.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p>o ure drigten ded was.</p>
+<p>⁊ doluen also his wille was.</p>
+<p>In a ston stille he lai.</p>
+
+<span class = "pagenum">177</span>
+<a name = "page177" id = "page177"> </a>
+
+<p>til it kam ðe dridde dai.</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+His fader him filstnede swo.</p>
+<p>ðat he ros fro dede ðo.</p>
+<p class = "deepset">vs to lif holden.</p>
+<p>wakeð so his wille is &nbsp; &nbsp; So hirde for his folde.</p>
+<p>He is hirde. we ben sep . Silden he us wille.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+If we heren to his word . ðat we ne gon nowor wille.</p>
+
+
+<h5><b>Natura aquile.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">K</p>
+<p>iðen i wille ðe ernes kinde.</p>
+<p>Also ic it o boke rede.</p>
+<p>wu he neweð his guð&#x200A;hede.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+hu he cumeð ut of elde.</p>
+<p>Siðen hise limes arn unwelde.</p>
+<p>Siðen his bec is alto&#x200A;wrong.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 4 v</span>
+
+<p>Siðen his | fligt is al unstrong.</p>
+<p>⁊ his egen dimme.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+Hereð wu he neweð him.</p>
+<p>A welle he sekeð ðat sp<i>ri</i>ngeð ai.</p>
+<p>boðe bi nigt ⁊ bi dai.</p>
+<p>ðer ouer he flegeð ⁊ up he teð.</p>
+<p>til ðat he ðe heuene seð.</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+ðurg skies sexe ⁊ seuene.</p>
+<p>til he cumeð to heuene.</p>
+<p>So rigt so he cunne.</p>
+<p>he houeð in ðe sunne.</p>
+<p>ðe sunne swideð al his fligt.</p>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+⁊ oc it makeð his egen brigt.</p>
+<p>Hise feðres fallen for ðe hete.</p>
+<p>⁊ he dun mide to ðe wete.</p>
+<p>Falleð i<i>n</i> ðat welle grund.</p>
+<p>ðer he wurdeð heil ⁊ sund.</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+⁊ cumed ut al newe.</p>
+<p>Ne were his bec untrewe.</p>
+<p>His bec is get biforn wro<i>n</i>g.</p>
+
+<span class = "pagenum">178</span>
+<a name = "page178" id = "page178"> </a>
+
+<p>ðog hise limes senden strong.</p>
+<span class = "sidenote">
+64. <i>maig</i> on an erasure.</span>
+<p>Ne maig he tilen him no<i>n</i> fode.</p>
+<p><span class = "linenum">65</span>
+him self to none gode.</p>
+<p>ðanne goð he to á ston.</p>
+<p>⁊ he billeð ðer&#x200A;on.</p>
+<p>Billeð til his bec biforn.</p>
+<p>haueð ðe wrengðe forloren.</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+Siðen wið his rigte bile.</p>
+<p>takeð mete ðat he wile.</p>
+
+
+
+<h5><b>Significacio.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">A</p>
+<p>l is man so is tis ern.</p>
+<span class = "sidenote">
+74. <i>listlen</i> MS.</span>
+<p class = "indent">wulde ge nu listen.</p>
+<p><span class = "linenum">75</span>
+Old in hise sinnes dern.</p>
+<p class = "indent">or he bicumeð cristen.</p>
+<span class = "sidenote">
+77. <i>hī</i> corr. out of <i>hu</i>. &nbsp; <i>ðis man ðanne he</i> on
+an erasure.</span>
+<p>⁊ tus he neweð hi<i>m</i> ðis man.</p>
+<p class = "indent">ða<i>n</i>ne he nimeð to kirke.</p>
+<p>Or he it biðenken can.</p>
+<span class = "sidenote">
+80. This line in fainter brown ink.</span>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">80</span>
+hise egen weren mirke.</p>
+<p>Forsaket ðore satanas.</p>
+<p class = "indent">⁊ ilk sinful dede.</p>
+<span class = "sidenote">
+83, 84. <i>Takeð ... he</i> on an erasure.</span>
+<p>Takeð hi<i>m</i> to ih<i>es</i>u crist.</p>
+<p class = "indent">for he sal ben his mede.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+Leueð on ure loue[r]d crist.</p>
+<p class = "indent">⁊ lereð prestes lore.</p>
+<span class = "sidenote">
+87. <i>hise</i>] <i>i</i> corr. out of <i>p</i>.</span>
+<p>Of hise egen wereð ðe mist.</p>
+<p class = "indent">wiles he dreccheð ðore.</p>
+<p>His hope is al to godeward.</p>
+<span class = "sidenote">
+89, 90. <i>is hope is ... luue</i> on an erasure: l.&nbsp;90 originally
+began <i>ha after luue a</i>.</span>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">90</span>
+⁊ of his luue he lereð.</p>
+<p>ðat is te sunne sikerlike.</p>
+<p class = "indent">ðus his sigte he beteð.</p>
+
+<span class = "pagenum">179</span>
+<a name = "page179" id = "page179"> </a>
+
+<p>Naked falleð in ðe funt&#x200A;fat.</p>
+<p class = "indent">⁊ cumeð ut al newe.</p>
+<p><span class = "linenum">95</span>
+buten alitel wat is tat.</p>
+<p class = "indent">his muð is get untrewe.</p>
+<p>His muð is get wel unkuð.</p>
+<p class = "indent">wið pat<i>er</i> n<i>oste</i>r ⁊ crede.</p>
+<p>Fare he norð. er fare he suð.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">100</span>
+leren he sal his nede.</p>
+<p>bidden bone to gode.</p>
+<p class = "indent">⁊ tus his muð rigten.</p>
+<p>tilen him so ðe sowles fode&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 5 r</span>
+
+<p class = "indent">ðurg <i>grace</i> off ure drigtin.</p>
+
+
+<span class = "sidenote">
+105. On an erasure.</span>
+<h5><span class = "linenum">105</span>
+<b>Natura Serpe<i>n</i>tis. j<sup>a</sup>.</b></h5>
+
+<p>An wirm is o werlde . wel man it knoweð.</p>
+<p>Neddre is te name . ðus he him neweð.</p>
+<p>ðanne he is forbroken ⁊ forbroiden . ⁊ in his elde al forwurden.</p>
+<p>Fasteð til his fel him slakeð . ten daies fulle.</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+ðat he is lene ⁊ mainles &nbsp; &nbsp; ⁊ iuele mai gangen.</p>
+<p>he c<i>re</i>peð cripelande forð . his craft he ðus kiðeð.</p>
+<p>Sekeð a ston ðat a ðirl is on.</p>
+<p>Narwe buten he nedeð him . Nimeð vnneðes ðurg.</p>
+<p>for his fel he ðer leteð . his fles forð crepeð.</p>
+<p><span class = "linenum">115</span>
+walkeð to ðe wat<i>er</i> ward . wile ðanne drinken.</p>
+<p>Oc he speweð or al ðe uenim.</p>
+<p>ðat i<i>n</i> his brest is bred . fro his birde time.</p>
+<p>drinkeð siðen inog . ⁊ tus he him neweð.</p>
+
+
+<h5><b>ij<sup>a</sup>.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+anne ðe neddre is of his hid naked.</p>
+<p>⁊ bare of his brest atter.</p>
+<span class = "sidenote">
+122. <i>neggen</i>] the initial <i>n</i> on an erasure MS.</span>
+<p>If he naked man se . ne wile he him nogt neggen.</p>
+<p>Oc he fleð fro him . als he fro fir sulde.</p>
+
+<span class = "pagenum">180</span>
+<a name = "page180" id = "page180"> </a>
+
+<p>If he cloðed man se cof he waxeð.</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+For up he rigteð him redi to deren.</p>
+<p>to deren er to ded maken if he it muge forðen.</p>
+<p>wat if ðe man war wurðe . ⁊ weren him cunne.</p>
+<p>figteð wið ðis wirm . ⁊ f[a]reð on him figtande.</p>
+<p>ðis neddre siðen he nede sal.</p>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+makeð seld of his bodi . ⁊ sildeð his heued.</p>
+<p>litel hi<i>m</i> is of hise limes . bute he lif holde.</p>
+
+
+<h5><b>[Significacio.]</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">K</p>
+<p>nov c<i>ri</i>stene man . wat tu c<i>ri</i>st higtest</p>
+<p>Atte kirke dure . ðar ðu c<i>ri</i>stned were.</p>
+<p><span class = "linenum">135</span>
+ðu higtes to leuen on him . ⁊ hise lages luuien.</p>
+<p>to helden wit herte . ðe bodes of holi k[i]rke.</p>
+<p>If ðu hauest is broken.</p>
+<p>Al ðu forbredes . forwurðes ⁊ forgelues.</p>
+<p>Eche lif to wolden . Elded art fro eche blis.</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+So ðis wirm o werld is.</p>
+<p>Newe ðe fordi . so ðe neddre doð.</p>
+<p>It is te ned.</p>
+<p>Feste ðe of stedefastnesse . ⁊ ful of ðewes.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 5 v</span>
+
+<p>⁊ help ðe poure | men . ðe gangen abuten.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+Ne deme ðe nog[t] wurdi . ðat tu dure loken.</p>
+<p>up to ðe heueneward.</p>
+<p>Oc walke wið ðe erðe mildelike among men.</p>
+<p>no mod ðu ne cune . mod ne mannes vncost.</p>
+<p>oc swic of sineginge.</p>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+⁊ bote bid tu ðe ai . boðe bi nigt ⁊ bi dai.</p>
+<p>ðat tu milce mote hauen . of ðine misdedes.</p>
+<p>ðis lif bitokneð ðe sti.</p>
+<p>ðat te neddre gangeð bi.</p>
+<p>⁊ tis is ðe ðirl of ðe ston.</p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+ðat tu salt ðurg gon.</p>
+<p>Let ðin filðe fro ðe . so ðe wirm his fel doð.</p>
+
+<span class = "pagenum">181</span>
+<a name = "page181" id = "page181"> </a>
+
+<p>Go ðu ðan to godes hus . ðe godspel to heren.</p>
+<p>ðat is soule dri<i>n</i>k . sinnes quenching.</p>
+<p>Oc or sei ðu in scrifte . to ðe prest sinnes tine.</p>
+<span class = "sidenote">
+160. <i>segðe</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+feg ðe ðus of ði brest filde . ⁊ feste ðe forðward.</p>
+<p>fast at tin h<i>er</i>te . ðat tu firmest higtes.</p>
+<p>ðus art tu ging ⁊ newe.</p>
+<p>forðward be ðu trewe.</p>
+<p>Nedeð ðe ðe deuel nogt . for he ne mai ðe deren nogt.</p>
+<p><span class = "linenum">165</span>
+oc he fleð fro ðe . so neddre fro de nakede.</p>
+<p>On ðe cloðede ðe neddre is cof . ⁊ te deuel cliuer on sinnes.</p>
+<p>Ai ðe sinfule bisetten he wile.</p>
+<p>⁊ wið al mankin</p>
+<p>he haueð nið ⁊ win.</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+wat if he leue haue of ure heuen louerd.</p>
+<p>for to deren us . So he ure eldere or dede.</p>
+<p>do we ðe bodi in ðe bale . ⁊ bergen ðe soule.</p>
+<p>ðat is ure heued geuelic . helde we it wurðlic.</p>
+
+
+<h5><b>Natura formice.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p><span class = "linenum">175</span>
+e mire is magti . mikel ge swinkeð.</p>
+<span class = "sidenote">
+176. <i>ofte</i> added in margin MS.</span>
+<p>In sum<i>er</i> ⁊ i<i>n</i> softe weder . So we `ofte´ sen hauen.</p>
+<p>In ðe heruest . hardilike gangeð.</p>
+<p>⁊ renneð rapelike . ⁊ resteð hire seldum.</p>
+<p>⁊ fecheð hire fode . ðer ge it mai finden.</p>
+<p><span class = "linenum">180</span>
+gaddreð ilkines sed.</p>
+<p>boðen of wude ⁊ of wed.</p>
+<p>Of corn ⁊ of gres.</p>
+<p>ðat ire to hauen es.</p>
+<span class = "sidenote">
+184. <i>hole</i> added on lower margin MS.</span>
+<p>haleð to hire `hole´ . ðat siðen hire helpeð.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 6 r</span>
+
+<p>ðar ge wile ben winter | agen.</p>
+<p><span class = "linenum">186</span>
+caue ge haueð to crepen in . ðat wint<i>er</i> hire ne derie.</p>
+
+<span class = "pagenum">182</span>
+<a name = "page182" id = "page182"> </a>
+
+<p>Mete i<i>n</i> hire hule ðat . ðat ge muge biliuen.</p>
+<span class = "sidenote">
+188. Space before <i>ðar</i>: <i>ð</i> rubricated and red afterwards
+erased MS.</span>
+<p>ðus ge tileð ðar &nbsp; &nbsp; wiles ge time haueð.</p>
+<p>so it her telleð.</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+oc finde ge ðe wete . corn ðat hire qwemeð.</p>
+<p>Al ge forleteð ðis oðer seð ðat ic er seide.</p>
+<p>Ne bit ge nowt de barlic beren abuten.</p>
+<p>oc suneð it ⁊ sakeð forð . so it same were.</p>
+<p>get is wund<i>er</i> of ðis wirm . more ðanne man weneð.</p>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+ðe corn ðat ge to caue bereð . al get bit otwinne.</p>
+<p>ðat it ne forwurðe . ne waxe hire fro.</p>
+<p>er ge it eten wille.</p>
+
+
+<h5><b>Significacio.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p>e mire muneð us mete to tilen.</p>
+<p><span class = "linenum">200</span>
+Long liuenoðe ðis little wile.</p>
+<p>ðe we on ðis werld wunen.</p>
+<p>for ðanne we of wenden . ðanne is ure wint<i>er</i>.</p>
+<p>we sulen hung<i>er</i> hauen . ⁊ harde sures.</p>
+<p>buten we ben war here.</p>
+<p><span class = "linenum">205</span>
+do we forði. so doð ðis der . ðanne be we derue.</p>
+<p>On ðat dai ðat dom sal ben . ðat it ne us harde rewe.</p>
+<p>Seke we ure liues fod . ðat we ben siker ðere.</p>
+<p>So ðis wirm in wint<i>er</i> is . ðan ge ne tileð nu<i>m</i>more.</p>
+<p>ðe mire suneð ðe barlic ðanne ge fint te wete.</p>
+<p><span class = "linenum">210</span>
+ðe olde lage we ogen to sunen . ðe newe we hauen mote<i>n</i>.</p>
+<span class = "sidenote">
+211. <i>ðe corn</i> on an erasure.<br />
+213. <i>ben</i> MS. &nbsp; <i>ebriche</i> MS.</span>
+<p>ðe corn ðat ge to caue bereð . all ge it bit otwinne.</p>
+<p>ðe lage us lereð to don god . ⁊ forbedeð us sinne.</p>
+<p>It be<i>t</i> us e<i>rðl</i>iche bodes . ⁊ bekned euelike.</p>
+<p>It fet ðe licham ⁊ te gost . oc nowt o geuelike.</p>
+<p><span class = "linenum">215</span>
+vre louerd c<i>ri</i>st it lene us ðat his lage us fede.</p>
+<span class = "sidenote">
+216. <i>we</i> on an erasure.</span>
+<p>nu ⁊ o domesdei . ⁊ tanne we hauen nede.</p>
+
+
+<span class = "pagenum">183</span>
+<a name = "page183" id = "page183"> </a>
+
+<h5><b>Natura cerui.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p>e hert haueð kindes two.</p>
+<p>⁊ forbisnes oc al so.</p>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+ðus it is on boke set.</p>
+<p>ðat man clepeð fisiologet.</p>
+<p>He drageð ðe neddre of de ston.</p>
+<p>ðurg his nese up on&#x200A;on.</p>
+<p>of ðe stoc er of ðe ston.</p>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+for it wile ðerunder gon.</p>
+<p>⁊ sweleð it wel swiðe.</p>
+<p>ðerof him brinneð siðen.</p>
+<p>of ðat attrie ðing.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 6 v</span>
+
+<p>wiðinnen he | haueð brenni<i>n</i>g.</p>
+<p><span class = "linenum">230</span>
+he lepeð ðanne wið mikel list.</p>
+<p>of swet wat<i>er</i> he haueð ðrist.</p>
+<p>he drinkeð wat<i>er</i> gredilike.</p>
+<p>til he is ful wel sikerlike.</p>
+<p>Ne haueð ðat uenim no<i>n</i> migt.</p>
+<p><span class = "linenum">235</span>
+to deren him siðen no<i>n</i> wigt.</p>
+<span class = "sidenote">
+236. <i>er</i> on an erasure.</span>
+<p>oc he werpeð er hise hornes.</p>
+<p>in wude er in ðornes.</p>
+<p>⁊ gingid him ðus ðis wilde der.</p>
+<p>So ge hauen nu lered her.</p>
+
+
+<h5><span class = "linenum">240</span>
+<b>Significac<i>i</i>o. prima.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">A</p>
+<p>lle we atter dragen off ure eldere.</p>
+<p>ðe broken drigtinnes word&#x200A;ðurg ðe neddre.</p>
+<p>ðer&#x200A;ðurg haueð mankin.</p>
+<span class = "sidenote">
+244. After <i>win</i>, a letter erased.<br />
+245. <i>kolsipe</i>, with <i>i</i> on an erasure.</span>
+<p>boðen nið ⁊ win.</p>
+<p><span class = "linenum">245</span>
+<i>g</i>olsipe. ⁊ giscing.</p>
+<p>giu<i>er</i>nesse ⁊ wissing.</p>
+<p>p<i>ri</i>de ⁊ ouerwene.</p>
+<p>swilc atter i&#x200A;mene.</p>
+<p>Ofte we brennen i<i>n</i> mod.</p>
+
+<span class = "pagenum">184</span>
+<a name = "page184" id = "page184"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">250</span>
+⁊ wurden so we weren wod.</p>
+<p>ðanne we ðus brennen.</p>
+<p>bihoueð us to rennen.</p>
+<p>to c<i>ri</i>stes quike welle.</p>
+<p>ðat we ne gon to helle.</p>
+<p><span class = "linenum">255</span>
+drinken his wissing.</p>
+<span class = "sidenote">
+256. <i>ilc siniging</i> on an erasure.</span>
+<p>it quenchet ilc siniging.</p>
+<p>forwerpen p<i>ri</i>de euril[c] del.</p>
+<p>so hert doð hise hornes.</p>
+<p>gingen us tus to godeward.</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+⁊ gemen us siðen forðwarð.</p>
+
+
+<h5><b>Nat<i>ur</i>a. ij<sup>a</sup>.</b></h5>
+
+<p>Ðe hertes hauen anoðer kinde.</p>
+<p>ðat us og alle to ben minde.</p>
+<p>Alle he arn off one mode.</p>
+<p><span class = "linenum">265</span>
+For if he fer fetchen fode.</p>
+<p>⁊ he ouer wat<i>e</i>r ten.</p>
+<p>wile non at nede oðer flen.</p>
+<p>Oc on swimmeð bi&#x200A;forn.</p>
+<p>⁊ alle ðe odre folegen.</p>
+<p><span class = "linenum">270</span>
+weðer so he swimmeð er he wadeð</p>
+<p>Is no<i>n</i> at nede ðat oðer lateð.</p>
+<p>Oc leigeð his ski<i>n</i>bon.</p>
+<p>on oðres lendbon.</p>
+<p>gef him ðat biforn teð.</p>
+<p><span class = "linenum">275</span>
+Bilimpes for to tirgen.</p>
+<p>Alle ðe oðre cumen mide.</p>
+<span class = "sidenote">
+277. <i>herien</i> MS.</span>
+<p>⁊ helpen him for to her[t]ien.</p>
+<p>beren him of ðat wat<i>er</i> grund</p>
+<p>up to ðe lond al heil ⁊ sund.</p>
+<p><span class = "linenum">280</span>
+⁊ forðen here nede.</p>
+<p>ðis wune he hauen hem bi&#x200A;twen</p>
+<p>ðog he an hundred to giddre ben.</p>
+
+
+<span class = "pagenum">185</span>
+<a name = "page185" id = "page185"> </a>
+
+<h5><b>Signific<i>acio</i>. ij<sup>a</sup>.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p>e hertes costes we ogen to munen.</p>
+<span class = "sidenote">
+285. <i>to sunen</i> on an erasure.</span>
+<p><span class = "linenum">285</span>
+Ne og ur non oðer to sunen.</p>
+<p>oc eurilc luuen oðer.</p>
+<p>also he were his broder.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 7 r</span>
+
+<p>wurðen stedefast his | wine.</p>
+<p>ligten him of his birdene.</p>
+<p><span class = "linenum">290</span>
+helpen him at his nede.</p>
+<p>god giueð ðer&#x200A;fore mede.</p>
+<p>we sulen hauen heuenriche.</p>
+<span class = "sidenote">
+293. <i>ben twixen</i> MS.</span>
+<p>gef we b<i>i</i>&#x200A;twixen us ben briche.</p>
+<p>ðus is ure louerdes lage &nbsp; &nbsp; luuelike to fillen.</p>
+<p><span class = "linenum">295</span>
+her of haue we mikel ned . ðat we ðar&#x200A;wið ne dillen.</p>
+
+
+<h5><b>Natura Wulpis.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">A</p>
+<p> wilde der is . ðat is ful of fele wiles.</p>
+<p>fox is hire to name . for hire queðsipe.</p>
+<p>husebondes hire haten . for hire harm dedes.</p>
+<span class = "sidenote">
+300. <i>ðe coc</i> on an erasure.</span>
+<p><span class = "linenum">300</span>
+ðe coc ⁊ te capun.</p>
+<p>ge feccheð ofte in ðe tun.</p>
+<p>⁊ te gandre ⁊ te gos.</p>
+<p>bi ðe necke ⁊ bi ðe nos.</p>
+<span class = "sidenote">
+304. <i>eð is to</i> on an erasure.</span>
+<p>haleð is to hire hole . for&#x200A;ði man hire hatieð.</p>
+<p><span class = "linenum">305</span>
+hatien ⁊ hulen . boðe men ⁊ fules.</p>
+<p>Listneð nu a wund<i>er</i> . ðat tis der doð for hunger.</p>
+<p>goð o felde to a furg . ⁊ falleð ðar&#x200A;inne.</p>
+<span class = "sidenote">
+308. <i>erðchine</i>] <i>erðc</i> on an erasure.</span>
+<p>In eried lond er in erðchine . forto bilirten fugeles.</p>
+<p>Ne stereð ge nogt of ðe stede &nbsp; &nbsp; a god stund deies.</p>
+<p><span class = "linenum">310</span>
+oc dareð so ge ded were . Ne drageð ge no<i>n</i> onde.</p>
+<p>ðe rauen is swiðe redi . weneð ðat ge rotieð.</p>
+<p>⁊ oðre fules hire fallen bi . For to winnen fode.</p>
+
+<span class = "pagenum">186</span>
+<a name = "page186" id = "page186"> </a>
+
+<span class = "sidenote">
+313. <i>derflike</i>] <i>derfli</i> on an erasure.</span>
+<p>derflike wiðuten dred . he wenen ðat ge ded beð.</p>
+<p>he wullen on ðif foxes fel . ⁊ ge it wel feleð.</p>
+<p><span class = "linenum">315</span>
+ligtlike ge lepeð up . ⁊ letteð hem sone.</p>
+<p>gelt hem here billing</p>
+<p>raðe wið illing.</p>
+<p>tetoggeð ⁊ tetireð hem . mid hire teð sarpe.</p>
+<p>Fret hire fille.</p>
+<p><span class = "linenum">320</span>
+⁊ goð ðan ðer ge wille.</p>
+
+
+<h5><b>Significac<i>i</i>o.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">T</p>
+<p>wifold forbisne in ðis der.</p>
+<p>to frame we mugen finden her.</p>
+<p>warsipe ⁊ wisedom.</p>
+<p><span class = "linenum">325</span>
+wið deuel ⁊ wið iuel man.</p>
+<p>ðe deuel dereð dernelike.</p>
+<p>he lat he ne wile us nogt biswike.</p>
+<p>he lat he ne wile us ðon non loð.</p>
+<p>⁊ bringeð us in a sinne. ⁊ ter he us sloð.</p>
+<p><span class = "linenum">330</span>
+he bit us don ure bukes wille.</p>
+<p>Eten ⁊ dri<i>n</i>ken wið unskil.</p>
+<p>⁊ in ure skemti<i>n</i>g.</p>
+<p>he doð raðe a foxing.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 7 v</span>
+
+<p>He billeð one ðe foxes fel.</p>
+<p><span class = "linenum">335</span>
+wo so telleð idel spel.</p>
+<p>⁊ he tireð on his ket.</p>
+<p>wo so him wið sinne fet.</p>
+<p>⁊ deuel geld swilk billing.</p>
+<p>wið same ⁊ wið sending.</p>
+<p><span class = "linenum">340</span>
+⁊ for his sinfule werk.</p>
+<p>ledeð man to helle merk.</p>
+
+
+<h5><b>Signific<i>aci</i>o.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p>e deuel is tus ðe [fox] ilik.</p>
+<p>mið iuele breides ⁊ wið swik.</p>
+<p><span class = "linenum">345</span>
+⁊ man al&#x200A;so ðe foxes name.</p>
+
+<span class = "pagenum">187</span>
+<a name = "page187" id = "page187"> </a>
+
+<span class = "sidenote">
+346. <i>wurði</i>] <i>ð</i> corr. out of another letter.<br />
+347. <i>so</i> added in margin.</span>
+<p>arn wurði to hauen same.</p>
+<p>for wo `so´ seieð oðer god.</p>
+<p>⁊ ðenkeð iuel on his mod.</p>
+<p>fox he is ⁊ fend iwis.</p>
+<p><span class = "linenum">350</span>
+ðe boc ne legeð nogt of ðis.</p>
+<p>So was herodes fox ⁊ flerd.</p>
+<p>ðo c<i>ri</i>st kam i<i>n</i>&#x200A;to ðis middel&#x200A;erd.</p>
+<p>he seide he wulde him leuen on.</p>
+<span class = "sidenote">
+354. <i>e wulde</i> on an erasure.</span>
+<p>⁊ ðogte he wulde him fordon.</p>
+
+
+<span class = "sidenote">
+355. <i>iranéé</i> MS.</span>
+<h5><span class = "linenum">355</span>
+<b>Nat<i>ur</i>a <i>a</i>ranéé.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">S</p>
+<p>eftes sop ure seppande . sene `is´ on werlde.</p>
+<span class = "sidenote">
+357. <i>loldike</i> MS: after <i>we</i> erasure of one letter.</span>
+<p>leiðe ⁊ lodlike . ðus we it leuen.</p>
+<p>man`i´kines ðing.</p>
+<p>alle manne to wissi<i>n</i>g.</p>
+<span class = "sidenote">
+360. <i>spinnere</i>] <i>inne</i> on an erasure. &nbsp; <i>weveð</i>]
+<i>veð</i> on an erasure.<br />
+361. <i>fo dredes</i> MS.<br />
+363. <i>werpeð</i>] <i>pe</i> on an erasure.</span>
+<p><span class = "linenum">360</span>
+ðe spinn<i>er</i>e on hire [webbe] &nbsp; &nbsp; swid[e] ge weveð.</p>
+<p>festeð atte hus rof . hire fodredes.</p>
+<p>o rof er on ouese . so hire is on elde.</p>
+<p>werpeð ðus hire web . ⁊ weueð on hire wise.</p>
+<p>ðanne ge it haueð al idigt . ðeðen ge driueð.</p>
+<p><span class = "linenum">365</span>
+hitt hire i<i>n</i> hire hole . oc ai ge it biholdeð.</p>
+<p>til ðat ðer fleges faren . ⁊ fallen ðer&#x200A;inne.</p>
+<p>wiðeren in ðat web . ⁊ wilen ut wenden.</p>
+<p>ðanne renneð ge rapelike . for ge is ai redi.</p>
+<p>nimeð anon to ðe net . ⁊ nimeð hem ðere.</p>
+<p><span class = "linenum">370</span>
+bitterlike ge hem bit . ⁊ here bane wurðeð.</p>
+<p>drepeð ⁊ drinkeð here blod.</p>
+<p>doð ge hire no<i>n</i> oðer god.</p>
+<p>bute fret hire fille</p>
+<p>⁊ dareð siðen stille.</p>
+
+
+<span class = "pagenum">188</span>
+<a name = "page188" id = "page188"> </a>
+
+<h5><span class = "linenum">375</span>
+<b>Significacio.</b></h5>
+
+<span class = "sidenote">
+376. <i>biswikeð</i>] <i>keð</i> on an erasure.</span>
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p>is wirm bitokneð ðe man . ðat oðer bi`s´wikeð.</p>
+<p>on stede er on stalle . stille er lude.</p>
+<p>in mot er in market . er oni oðer wise.</p>
+<span class = "sidenote">
+379. <i>him</i>: <i>him</i> both corr. out of <i>hem</i>.<br />
+380. <i>his</i> on an erasure: <i>him</i> corr. out of <i>hem</i>.<br />
+381. <i>freteð</i>] first <i>e</i> added by rubricator.</span>
+<p>he him bit . ðan he him bale selleð.</p>
+<p><span class = "linenum">380</span>
+⁊ he drinkeð his blod . wanne he him dreueð.</p>
+<p>⁊ ðo fr`e´teð hem al . ðan he him iuel werkeð.</p>
+
+
+<h5><b>Natura cetegrandie.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">C</p>
+<p>ethegrande is a fis.</p>
+<p>ðe moste ðat in wat<i>er</i> is.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 8 r</span>
+
+<p>ðat tu | wuldest seien get.</p>
+<p><span class = "linenum">386</span>
+gef ðu it soge wan it flet.</p>
+<p>ðat it were á neilond</p>
+<span class = "sidenote">
+388. <i>one</i> substituted in margin for <i>o</i> deleted in text.<br
+/>
+390. Before <i>him</i>, <i>him</i> deleted by rubricator.</span>
+<p>ðat sete `one´ ðe se sond.</p>
+<p>ðis fis ðat is vnride.</p>
+<p><span class = "linenum">390</span>
+ðanne him hungreð he gapeð wide.</p>
+<p>vt of his ðrote it smit an onde.</p>
+<p>ðe swetteste ðing ðat is o londe.</p>
+<p>ðer&#x200A;fore oðre fisses to him dragen.</p>
+<p>wan he it felen he aren fagen.</p>
+<p><span class = "linenum">395</span>
+he cumen ⁊ houen in his muð.</p>
+<p>of his swike he arn uncuð.</p>
+<span class = "sidenote">
+397. <i>ðanne</i>] <i>ð</i> corr. out of <i>d</i> by rubricator.</span>
+<p>ðis cete ðanne hise chaueles lukeð.</p>
+<p>ðise fisses alle in sukeð.</p>
+<p>ðe smale he wile ðus biswiken.</p>
+<p><span class = "linenum">400</span>
+ðe grete maig he nogt bigripen.</p>
+<p>ðis fis wuneð wið ðe se gru<i>n</i>d.</p>
+<p>⁊ liueð ðer eure heil ⁊ sund.</p>
+<p>til it cumeð ðe time.</p>
+<p>ðat storm stireð al ðe se.</p>
+
+<span class = "pagenum">189</span>
+<a name = "page189" id = "page189"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">405</span>
+ðanne sum<i>er</i> ⁊ wint<i>er</i> winnen.</p>
+<p>ne mai it wunen ðer&#x200A;inne.</p>
+<p>So droui is te sees grund.</p>
+<p>ne mai he wunen ðer ðat stund.</p>
+<p>oc stireð up ⁊ houeð stille.</p>
+<span class = "sidenote">
+410. <i>ðar</i> MS.<br />
+411. <i>fordriuen</i>] <i>driuen</i> on an erasure.</span>
+<p><span class = "linenum">410</span>
+wiles ða<i>t</i> weder is so ille.</p>
+<p>ðe sipes ðat arn on se fordriuen.</p>
+<p>loð hem is ded ⁊ lef to liuen.</p>
+<p>biloken hem ⁊ sen ðis fis</p>
+<p>aneilond he wenen it is.</p>
+<p><span class = "linenum">415</span>
+ðer&#x200A;of he aren swiðe fagen.</p>
+<span class = "sidenote">
+416. <i>here</i>] <i>re</i> on an erasure.</span>
+<p>⁊ mid here migt ðar&#x200A;to he dragen.</p>
+<p>sipes on festen.</p>
+<p>⁊ alle up gangen.</p>
+<p>Of ston mid stel in ðe tunder.</p>
+<p><span class = "linenum">420</span>
+wel to brennen one ðis wunder.</p>
+<p>warmen hem wel ⁊ heten ⁊ drinken.</p>
+<p>ðe fir he feleð ⁊ doð hem sinken.</p>
+<span class = "sidenote">
+423, 4. <i>diueð ... wunde</i> on an erasure.</span>
+<p>for sone he diueð dun to grunde.</p>
+<p>he drepeð hem alle wið&#x200A;uten wunde.</p>
+
+
+<h5><span class = "linenum">425</span>
+<b>Signific<i>aci</i>o.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p>is deuel is mikel wið wil ⁊ magt.</p>
+<p>So witches hauen in here craft.</p>
+<p>He doð men hungren ⁊ hauen ðrist.</p>
+<p>⁊ mani oðer sinful list.</p>
+<p><span class = "linenum">430</span>
+tolleð men to him wið his onde</p>
+<p>wo so him folegeð he findeð sonde.</p>
+<p>ðo arn ðe little. in leue lage.</p>
+<p>ðe mikle ne maig he to him dragen.</p>
+<p>ðe mikle. i mene ðe stedefast.</p>
+<p><span class = "linenum">435</span>
+in rigte leue. mid fles ⁊ gast.</p>
+<p>wo so listneð deueles lore.</p>
+<p>on lengðe it sal him rewen sore.</p>
+
+<span class = "pagenum">190</span>
+<a name = "page190" id = "page190"> </a>
+
+<p>wo so festeð hope on him.</p>
+<p>he sal him folgen to
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]"
+/>
+helle dim.&nbsp;|</p>
+
+
+<span class = "folionum">f. 8 v</span>
+
+<h5><span class = "linenum">440</span>
+<b>Natura Sirene.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">I</p>
+<p>n ðe se senden selcuðes manie.</p>
+<p>ðe mereman is &nbsp; &nbsp; a meiden ilike.</p>
+<span class = "sidenote">
+443. <i>al ... bunden</i> on an erasure.</span>
+<p>on brest ⁊ on bodi . oc al ðus ge is bunden.</p>
+<p>fro ðe noule niðerward . ne is ge no man like.</p>
+<p><span class = "linenum">445</span>
+oc fis to fuliwis &nbsp; &nbsp; mid finnes waxen.</p>
+<p>ðis wunder wuneð in wankel stede.</p>
+<p>ðer ðe water sinkeð. sipes ge sinkeð . ⁊ scaðe ðus werkeð.</p>
+<p>mirie ge&#x200A;singeð ðis mere . ⁊ haueð manie stefnes.</p>
+<p>manie ⁊ sille.</p>
+<p><span class = "linenum">450</span>
+oc it ben wel ille.</p>
+<span class = "sidenote">
+451. <i>sipmen here</i> on an erasure.</span>
+<p>sipmen here steringe forgeten . for hire stefninge.</p>
+<p>flumeren ⁊ slepen.</p>
+<p>⁊ to late waken.</p>
+<p>ðe sipes sinken mitte suk.</p>
+<p><span class = "linenum">455</span>
+ne cumen he nummor up.</p>
+<p>Oc wise me<i>n</i> ⁊ warre.</p>
+<p>agen cunen chare.</p>
+<p>ofte arn atbrosten . mid he[re] brest ouel.</p>
+<p>he hauen herd told of ðis mere . ðat tus unie&#x200A;mete.</p>
+<p><span class = "linenum">460</span>
+half man ⁊ half fis.</p>
+<p>sum ðing tokneð bi ðis.</p>
+
+
+<h5><b>Significacio.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">F</p>
+<p>ele men hauen ðe tokni<i>n</i>g.</p>
+<p>of ðis forbisnede ði[n]g.</p>
+<span class = "sidenote">
+465. <i>wulues</i>] <i>w</i> corr. out of <i>p</i>.</span>
+<p><span class = "linenum">465</span>
+wið&#x200A;uten weren wulues fel.</p>
+<p>wiðinnen arn he wulues al.</p>
+<p>he speken godcundhede.</p>
+<p>⁊ wikke is here dede.</p>
+
+<span class = "pagenum">191</span>
+<a name = "page191" id = "page191"> </a>
+
+<p>here dede is al vncuð.</p>
+<p><span class = "linenum">470</span>
+wið ðat spekeð here muð.</p>
+<p>twifold arn on mode.</p>
+<p>he sweren bi ðe rode.</p>
+<p>bi ðe sunne ⁊ bi ðe mone.</p>
+<p>⁊ he ðe legen sone.</p>
+<p><span class = "linenum">475</span>
+mid here sage ⁊ mid here song.</p>
+<p>he ðe swiken ðer imong.</p>
+<p>ðin agte wið swiking</p>
+<p>ði soule wið lesing.</p>
+
+
+<h5><b>Nat<i>ur</i>a elephantis.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">E</p>
+<p><span class = "linenum">480</span>
+lpes arn in Inde riche.</p>
+<p>on bodi borlic berges ilike.</p>
+<p>he to&#x200A;gaddre gon o wolde</p>
+<p>so sep ðat cumen ut of folde.</p>
+<p>⁊ behinden. he hem sampnen.</p>
+<p><span class = "linenum">485</span>
+ðanne he sulen oðre strenen.</p>
+<p>Oc he arn so kolde of kinde.</p>
+<p>ðat no golsipe is hem minde.</p>
+<p>til he noten of a gres.</p>
+<p>ðe name is mandragores.</p>
+<p><span class = "linenum">490</span>
+Siðen he bigeten on.</p>
+<p>⁊ two ger he ðer&#x200A;mide gon.</p>
+<p>ðog he ðre hundred ger.</p>
+<p>on werlde more
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]"
+/>
+wuneden her.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 9 r</span>
+
+<p>bigeten he neuermor non.</p>
+<p><span class = "linenum">495</span>
+so kold is hem siðen blod ⁊ bon.</p>
+<p>ðanne ge sal hire kindles beren.</p>
+<p>In water ge sal stonden.</p>
+<p>In wat<i>er</i> to mid side.</p>
+<p>ðat wanne hire harde tide.</p>
+<p><span class = "linenum">500</span>
+ðat ge ne falle niðer nogt.</p>
+<p>ðat is most in hire ðogt.</p>
+<p>For he ne hauen no lið.</p>
+<p>ðat he mugen risen wið.</p>
+
+<span class = "pagenum">192</span>
+<a name = "page192" id = "page192"> </a>
+
+<p>Hu he resteð him ðis der.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">505</span>
+ðanne he walkeð wide.</p>
+<p>herkne wu it telleð her.</p>
+<p class = "indent">for he is al unride.</p>
+<p>A tre he sekeð to fuligewis.</p>
+<p>ðat is strong ⁊ stedefast is.</p>
+<p><span class = "linenum">510</span>
+⁊ leneð him trostl[i]ke ðer&#x200A;bi.</p>
+<p>ðanne he is of walke weri.</p>
+<p>ðe hunte haueð biholden ðis.</p>
+<p class = "indent">ðe hi<i>m</i> wille swiken.</p>
+<p>wor his beste wune is.</p>
+<p class = "indent"><span class = "linenum">515</span>
+to don hise willen.</p>
+<p>Sageð ðis tre ⁊ under set.</p>
+<p>o ðe wise ðat he mai bet.</p>
+<p>⁊ hileð it wel ðat he it nes war</p>
+<p>ðanne he makeð ðer&#x200A;to char.</p>
+<p><span class = "linenum">520</span>
+him seluen sit olon bihalt.</p>
+<span class = "sidenote">
+521. <i>biwarlt</i> MS.</span>
+<p>weðer his gin him out biwalt.</p>
+<p>ðanne cumeð ðis elp unride.</p>
+<p>⁊ leneð him up on his side.</p>
+<p>slepeð bi ðe tre in ðe sadue.</p>
+<p><span class = "linenum">525</span>
+⁊ fallen boden so to&#x200A;gaddre.</p>
+<p>gef ðer is noman ðanne he falleð.</p>
+<p>he remeð ⁊ helpe calleð.</p>
+<p>remeð reufulike on his wise.</p>
+<span class = "sidenote">
+529. <i>risen</i>] <i>sisen</i> MS., <i>ri</i> in margin.</span>
+<p>hopeð he sal ðurg helpe `ri´sen.</p>
+<p><span class = "linenum">530</span>
+ðanne cumeð ðer on gangande.</p>
+<p>hopeð he sal him don ut standen.</p>
+<p>Fikeð ⁊ fondeð al his migt.</p>
+<p>ne mai he it forðen no wigt.</p>
+<p>Ne canne ðan no<i>n</i> oðer.</p>
+<span class = "sidenote">
+535. <i>oc</i>] <i>o</i> MS., <i>oc</i> in margin.<br />
+536. <i>sacande</i> MS., <i>se</i> in margin.</span>
+<p><span class = "linenum">535</span>
+`oc´ remeð mid his broðer.</p>
+<p>manie ⁊ mikle cume ðer `se´cande.</p>
+<p>wenen him on stalle maken.</p>
+
+<span class = "pagenum">193</span>
+<a name = "page193" id = "page193"> </a>
+
+<p>oc for ðe helpe of hem alle.</p>
+<p>ne mai he cumen so on stalle.</p>
+<p><span class = "linenum">540</span>
+ðanne remen he alle a rem.</p>
+<p>so hornes blast. oðer belles drem.</p>
+<p>For here mikle remi<i>n</i>g.</p>
+<p>rennande cumeð a gungling.</p>
+<p>raðe to him luteð.</p>
+<p><span class = "linenum">545</span>
+his snute him under puteð.</p>
+<p>⁊ mitte helpe of hem alle.</p>
+<p>ðis elp he reisen on stalle.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 9 v</span>
+
+<p>⁊ tus | atbrested ðis huntes breid.</p>
+<p>oðe wise ðat ic haue gu seid.</p>
+
+
+<h5><span class = "linenum">550</span>
+<b>significac<i>i</i>o.</b></h5>
+
+<p class = "headnote"><span class = "headnote">
+Parvulus Natus Est Nobis</span></p>
+
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p>us fel adam ðurg a tre.</p>
+<span class = "sidenote">
+552. <i>firste</i>] <i>fir</i> on an erasure.</span>
+<p>vre firste fader ðat fele we.</p>
+<p>Moẏses wulde him reisen.</p>
+<p>migte it no wigt forðen.</p>
+<p><span class = "linenum">555</span>
+After him p<i>ro</i>phetes alle.</p>
+<p>migte her non him maken on stalle.</p>
+<p>on stalle iseie. ðer he er stod.</p>
+<p>to hauen heuenriche god.</p>
+<p>He suggeden ⁊ sorgeden. ⁊ weren i<i>n</i> ðogt.</p>
+<p><span class = "linenum">560</span>
+wu he migten him helpen ovt.</p>
+<p>ðo remeden he alle onder steuene.</p>
+<p>alle hege up to ðe heuene.</p>
+<p>for here care. ⁊ here calling.</p>
+<p>hem cam to c<i>ri</i>st heuen king.</p>
+<p><span class = "linenum">565</span>
+he ðe is ai in heuene mikel.</p>
+<p>wurð her man ⁊ tus was litel.</p>
+<span class = "sidenote">
+567. <i>him</i> in margin MS.<br />
+568. <i>he</i> added in margin MS.<br />
+569. <i>al</i> added in margin MS.</span>
+<p>drowing ðolede in ure manhede</p>
+<p>⁊ tus adam `he´ under&#x200A;gede.</p>
+<p>reisede him up ⁊ `al´ man&#x200A;kin.</p>
+<p><span class = "linenum">570</span>
+ðat was fallen to helle dim.</p>
+
+
+<span class = "pagenum">194</span>
+<a name = "page194" id = "page194"> </a>
+
+<h5><b>Natura turturis.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">I</p>
+<p>n boke is ðe turtres lif . writen o rime</p>
+<p>wu lagelike . ge holdeð luue al hire lif time.</p>
+<p>gef ge ones make haueð . fro him ne wile ge siðen.</p>
+<p><span class = "linenum">575</span>
+muneð wimmen hire lif . ic it wile gu reden.</p>
+<p>bi hire make ge sit onigt . o dei ge goð ⁊ flegeð.</p>
+<p>wo so seit he sundren ovt . i seie ðat he legeð.</p>
+<p>Oc if hire make were ded ⁊ ge widue wore.</p>
+<p>ðanne flegeð ge one ⁊ fareð . non oðer wile ge more.</p>
+<p><span class = "linenum">580</span>
+buten óne goð . ⁊ one sit.</p>
+<p>⁊ hire olde luue abit.</p>
+<p>In h<i>er</i>te haueð hi<i>m</i> nigt ⁊ dai.</p>
+<p>so he were oliue ai.</p>
+
+
+<h5><b>Significac<i>i</i>o.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">L</p>
+<span class = "sidenote">
+585. <i>lesful</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">585</span>
+ist ilk le<i>f</i>ful man her to . ⁊ herof ofte reche.</p>
+<p>vre sowle atte kirke dure . ches hire c<i>ri</i>st to meche.</p>
+<p>he is ure soule spuse luue we him wið migte.</p>
+<p>⁊ wende we neure fro hi<i>m</i>&#x200A;ward . be dai ne be nigte.</p>
+<p>ðog he be fro ure sigte faren be we him alle trewe.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 10 r</span>
+
+<p>no<i>n</i> oðer louerd ne leue we . ne non | luue newe.</p>
+<p><span class = "linenum">591</span>
+leue we ðat he liueð ai up on heuen&#x200A;riche.</p>
+<p>⁊ ðeðen he sal cumen eft . ⁊ ben us alle briche.</p>
+<span class = "sidenote">
+593. <i>to demen</i> on an erasure.</span>
+<p>for to demen alle men . oc nout on geuelike.</p>
+<p>hise loðe men sulen to helle faren . hise leue to his riche.</p>
+
+
+<h5><span class = "linenum">595</span>
+<b>Natura pantere.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">P</p>
+<p>anter is an wilde der.</p>
+<p>Is non fairere on werlde her.</p>
+<p>he is blac so bro of qual.</p>
+<p>mið wite spottes sawen al.</p>
+<p><span class = "linenum">600</span>
+wit ⁊ trendled als a wel.</p>
+<span class = "sidenote">
+601. <i>itt</i> added in margin.</span>
+<p>⁊ `itt´ bicumeð him swiðe wel.</p>
+<p>wor so he wuneð ðis panter.</p>
+
+<span class = "pagenum">195</span>
+<a name = "page195" id = "page195"> </a>
+
+<p>he fedeð him al mid oðer der.</p>
+<p>of ðo ðe he wile he nimeð ðe cul.</p>
+<p><span class = "linenum">605</span>
+⁊ fet him wel til he is ful.</p>
+<p>In his hole siðen stille.</p>
+<p>ðre dages he slepen wille.</p>
+<p>ðan after ðe ðridde dai.</p>
+<p>he riseð ⁊ remeð lude so he mai.</p>
+<p><span class = "linenum">610</span>
+ut of his ðrote cumeð asmel.</p>
+<p>mid his rem forð oueral.</p>
+<p>ðat ouer&#x200A;cumeð haliweie.</p>
+<p>wið swetnesse. [ic] it gu seie</p>
+<p>⁊ al ðat eure smelleð swete.</p>
+<p><span class = "linenum">615</span>
+be it drie be it wete.</p>
+<p>For ðe swetnesse off his onde.</p>
+<p>wor so he walkeð o londe.</p>
+<p>wor so he walked. er wor so he wuneð.</p>
+<span class = "sidenote">
+619. Before <i>to him</i>, <i>to him</i> deleted MS.</span>
+<p>Ilk der ðe him hereð to him cumeð.</p>
+<p><span class = "linenum">620</span>
+⁊ folegeð him up one ðe wold.</p>
+<p>for ðe swetnesse ðe ic gu haue told.</p>
+<p>ðe dragunes one ne stiren nout.</p>
+<p>wiles te pant<i>er</i> remeð ogt.</p>
+<p>oc daren stille in here pit.</p>
+<p><span class = "linenum">625</span>
+als so he weren of dede offrigt.</p>
+
+
+<h5><b>Significac<i>i</i>o.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">C</p>
+<p>rist is tokned ðurg ðis der.</p>
+<p>wos kinde we hauen told gu her.</p>
+<p>for he is faier, ouer alle men.</p>
+<span class = "sidenote">
+630. <i>ouer</i>] <i>uer</i> in margin MS.<br />
+631. <i>wel</i> in margin MS.<br />
+632. <i>holi</i> in margin MS.</span>
+<p><span class = "linenum">630</span>
+so euen sterre o`uer´ erðe fen.</p>
+<p>ful `wel´ he taunede his luue to man.</p>
+<p>wan he ðurg `holi´ spel him wan.</p>
+<p>⁊ longe he lai her i<i>n</i> an hole.</p>
+<p>wel him dat he it wulde ðolen.</p>
+<p><span class = "linenum">635</span>
+ðre daies slep he al on on.</p>
+
+<span class = "pagenum">196</span>
+<a name = "page196" id = "page196"> </a>
+
+<p>ðanne he ded was in blod ⁊ bon.</p>
+<span class = "sidenote">
+637. <i>i wis</i>] <i>in wif</i> MS.<br />
+639. <i>vuenest</i> MS.<br />
+640. ⁊ <i>holi gast</i> on an erasure.</span>
+<p>vp he ros ⁊ rémede i&#x200A;wis.</p>
+<p>of helle pine of heuene blis.</p>
+<p>⁊ steg to heuene vue<i>m</i>est.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 10 v</span>
+
+<p>ðer wuneð wið | fader ⁊ holi gast.</p>
+<p><span class = "linenum">641</span>
+Amonges men a swete [s]mel.</p>
+<p>he let her of his holi spel.</p>
+<p>wor&#x200A;ðurg we mugen folgen him.</p>
+<p>i<i>n</i>&#x200A;to his godcundnesse fin.</p>
+<p><span class = "linenum">645</span>
+⁊ ðat wirm ure wiðerwine.</p>
+<p>wor so of godes word if dine.</p>
+<p>ne dar he stiren. ne noman deren.</p>
+<p>ðer wile he lage ⁊ luue beren.</p>
+
+
+<h5><b>Nature columbe. ⁊ signific<i>acio</i>.</b></h5>
+
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p><span class = "linenum">650</span>
+e culuer haueð costes gode.</p>
+<p>alle wes ogen to hauen in mode.</p>
+<p>seuene costes in hire kinde.</p>
+<p>alle it ogen to ben us minde.</p>
+<p>ge ne haueð in hire no<i>n</i> galle.</p>
+<p><span class = "linenum">655</span>
+simple ⁊ softe be we alle.</p>
+<span class = "sidenote">
+656. <i>bilagt</i> MS.<br />
+657. <i>hac</i>] <i>bac</i> MS.</span>
+<p>ge ne liueð nogt bi lagt.</p>
+<p>Ilc robbinge do we of <i>h</i>ac.</p>
+<p>ðe wirm ge leteð ⁊ liueð bi ðe sed.</p>
+<p>of cristes lore we haue ned.</p>
+<p><span class = "linenum">660</span>
+wið oðre briddes ge doð as moder.</p>
+<span class = "sidenote">
+661. Before <i>ilk</i> a letter erased: <i>l</i> corr. out of
+<i>h</i>.</span>
+<p>so og ur ilk to don wið oðer.</p>
+<p>woning ⁊ groning if&#x200A;lic hire song.</p>
+<p>bimene we us. we hauen don wrong.</p>
+<p>In wat<i>er</i> ge is wis of heuekes come.</p>
+<p><span class = "linenum">665</span>
+⁊ we in boke wið deules nome.</p>
+<p>In hole of ston ge makeð hire nest.</p>
+<p>In cristes milce ure hope is best.</p>
+
+</div>
+<!-- end div bestiary -->
+</div>
+
+
+<span class = "pagenum">197</span>
+<a name = "page197" id = "page197"> </a>
+
+<h4><a name = "chap_XXII" id = "chap_XXII">
+XXII. GENESIS AND EXODUS</a></h4>
+
+<p class = "mynote">
+“Corpus Christi College, Cambridge, 444, former mark R 11; on vellum,
+186 × 116 mm., in one hand of the end of thirteenth or of the beginning
+of the fourteenth century.”</p>
+
+
+<h5 class = "smallcaps">Joseph And His Brethren</h5>
+
+
+<div class = "verse">
+
+<span class = "folionum">f. 37 v</span>
+
+<p>xii. ger or ysaac was dead.</p>
+<p>Jacobes sunes deden un&#x200A;red.</p>
+<p class = "dropcap">F</p>
+<p>Or sextene ger ioseph was old.</p>
+<p>Q<i>u</i>ane he was in&#x200A;to egipte sold.</p>
+<p><span class = "linenum">5</span>
+He was iacobes gunkeste sune.</p>
+<span class = "sidenote">
+6. <i>waspene</i> MS.</span>
+<p>Brictest of was<i>tm</i>e and of witt<i>er</i> wune.</p>
+<p>If he sag hise breðere mis&#x200A;faren.</p>
+<p>His fader he it gan vn&#x200A;hillen ⁊ baren.</p>
+<p>He wulde ðat he sulde hem ten.</p>
+<p><span class = "linenum">10</span>
+ðat he wel ðewed sulde ben.</p>
+<p>for&#x200A;ði wexem wið [him] gret nið.</p>
+<p>And hate for it in ille lið.</p>
+<p>ðo wex her hertes niðful ⁊ bold.</p>
+<p>Q<i>u</i>anne he hem adde is dremes told.</p>
+<p><span class = "linenum">15</span>
+ðat is handful stod rigt up soren.</p>
+<p>And here it leigen alle he<i>m</i> bi&#x200A;foren.</p>
+<p>And sunne ⁊ mone ⁊ sterres .xi<sup>e</sup>.</p>
+<p>Wurðeden hi<i>m</i> wið frigti luue.</p>
+<p>ðo seide his fader hu mai ðis sen.</p>
+<p><span class = "linenum">20</span>
+ðat ðu salt ðus wurðed ben.</p>
+<p>ðat ðine breðere and ic ⁊ she.</p>
+<p>ðat ðe bar sulen luten ðe.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 38 r</span>
+
+<p>ðus he chidden hem bi&#x200A;twen.</p>
+<p>ðoge ðhogte iacob siðe it sulde ben.</p>
+<p><span class = "linenum">25</span>
+Hise breðere kepten at sichem.</p>
+<p>Hirdnesse ⁊ iacob to sen hem.</p>
+<p>sente ioseph to dalen ebron.</p>
+<p>And he was redi his wil to don.</p>
+
+<span class = "pagenum">198</span>
+<a name = "page198" id = "page198"> </a>
+
+<span class = "sidenote">
+29. <i>fonde</i> MS.</span>
+<p>Jn sichem feld ne fond e he<i>m</i> nogt.</p>
+<p><span class = "linenum">30</span>
+Jn dotaym he fond hem sogt.</p>
+<p>He knewen hi<i>m</i> fro feren kumen.</p>
+<p>Hate hem on ros i<i>n</i> herte numen.</p>
+<p>Swilc nið ⁊ hate ros hem on.</p>
+<p>He redden alle him for&#x200A;to slon.</p>
+<p><span class = "linenum">35</span>
+Nai q<i>u</i>ad ruben slo we hi<i>m</i> nogt.</p>
+<p>Oðer sinne may ben wrogt.</p>
+<p>Q<i>u</i>at so him drempte ðor q<i>u</i>iles he slep.</p>
+<span class = "sidenote">
+38. <i>ðisterness</i> MS.<br />
+39. <i>wurðe</i> MS.</span>
+<p>Jn ðis <i>c</i>isternesse old and dep.</p>
+<p>Get wurð e worpen naked and cold.</p>
+<p><span class = "linenum">40</span>
+Q<i>u</i>at&#x200A;so his dremes owen a&#x200A;wold.</p>
+<p>ðis dede was don wid herte sor.</p>
+<p>Ne wulde ruben nogt drechen ðor.</p>
+<p>He gede and sogte an oðer stede.</p>
+<p>His erue i<i>n</i> bettre lewse he dede.</p>
+<p><span class = "linenum">45</span>
+Vdas dor q<i>u</i>iles gaf hem red.</p>
+<p>ðat was fulfilt of derne sped.</p>
+<p>fro galaad men wið chafare</p>
+<p>Sag he ðor kumen wid spices ware.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 38 v</span>
+
+<p>To&#x200A;warde egipte he gunne ten.</p>
+<p><span class = "linenum">50</span>
+Judas tagte hu it sulde ben.</p>
+<p>Joseph solde ðe breðere ten.</p>
+<p>for .xxx. plates to ðe chapmen.</p>
+<p>Get wast bettre he ðus was sold.</p>
+<p>dan he ðor storue i<i>n</i> here wold.</p>
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p><span class = "linenum">55</span>
+an r<i>u</i>ben cam ðider a&#x200A;gen.</p>
+<p>to ðat cist<i>er</i>nesse he ran to sen.</p>
+<p>He missed joseph and ðhogte swem.</p>
+<p>Wende him slagen set up an rem.</p>
+<span class = "sidenote">
+59. <i>him</i>] <i>he</i> MS.</span>
+<p>Nile he blinnen swilc sorwe h<i>im</i> cliued.</p>
+<p><span class = "linenum">60</span>
+Til him he sweren ðat he liued.</p>
+<p>ðo nomen he ðe childes srud.</p>
+<p>ðe iacob hadde madim i<i>n</i> prud.</p>
+
+<span class = "pagenum">199</span>
+<a name = "page199" id = "page199"> </a>
+
+<p>Jn kides blod he wenten it.</p>
+<p>ðo was ðor&#x200A;on an rewli lit.</p>
+<p><span class = "linenum">65</span>
+Sondere men he it leiden on.</p>
+<p>And senten it iacob i<i>n</i>&#x200A;to ebron.</p>
+<p>And shewed it hi<i>m</i>. and boden hi<i>m</i> sen.</p>
+<p>Jf his childes wede it migte ben.</p>
+<p>Senten him bode he funden it.</p>
+<p><span class = "linenum">70</span>
+ðo iacob sag dat sori writ.</p>
+<p>He gret and seide ðat wilde der.</p>
+<p>Hauen min sune swolgen her.</p>
+<p>His cloðes rent in haigre srid.</p>
+<p>Long grot and sorge is hi<i>m</i> bi&#x200A;tid.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 39 r</span>
+
+<p>His sunes comen him to sen.</p>
+<p><span class = "linenum">76</span>
+And hertedin him if it migte ben.</p>
+<p>Nai nai q<i>u</i>at he helped it nogt.</p>
+<p>Mai non herti<i>n</i>g on me ben wrogt.</p>
+<p>ic sal ligten till helle dale.</p>
+<p><span class = "linenum">80</span>
+And groten ðor min sunes bale.</p>
+<p>ðor was in helle a sundri stede</p>
+<p>Wor ðe seli folc reste dede.</p>
+<p>ðor he stunden til helpe cam.</p>
+<span class = "sidenote">
+84. <i>hem</i>] <i>he</i> MS.</span>
+<p>Til i<i>es</i>u crist fro ðeden he<i>m</i> nam.</p>
+<p><span class = "linenum">85</span>
+ðe chapmen skinden here fare.</p>
+<p>Jn&#x200A;to egipte ledden ðat ware.</p>
+<p>Wið putifar ðe kinges stiward.</p>
+<p>He maden swiðe bigetel forward.</p>
+<p>So michel fe ðor is hem told.</p>
+<span class = "sidenote">
+90. <i>hauen</i>] <i>a</i> corr. out of <i>e</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">90</span>
+He hauen him bogt he hauen sold.</p>
+<p class = "missing">......</p>
+
+<span class = "folionum">f. 40 r</span>
+
+<p class = "dropcap">P</p>
+<p>vtifar trewið hise wiwes tale</p>
+<p>And haued dempt iosep to bale.</p>
+<p>He bad ben sperd [him] fast[e] dun.</p>
+<p>And holden harde i<i>n</i> prisun.</p>
+<p><span class = "linenum">95</span>
+An litel stund q<i>u</i>ile he was ðer.</p>
+
+<span class = "pagenum">200</span>
+<a name = "page200" id = "page200"> </a>
+
+<p>So gan him luuen ðe p<i>ri</i>suner.</p>
+<p>And hi<i>m</i> de chartre haueð bi&#x200A;tagt.</p>
+<p>Wið ðo p<i>ri</i>sunes to liuen i<i>n</i> hagt.</p>
+<p>Or for misdede or for on sagen.</p>
+<p><span class = "linenum">100</span>
+ðor woren to ðat p<i>ri</i>sun dragen.</p>
+<span class = "sidenote orig">
+.<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16"
+alt = "[¶]" />.</span>
+<p>On ðat ðe kinges kuppe bed.</p>
+<p>And on ðe made ðe kinges bred.</p>
+<p>Hem drempte dremes boðen onigt.</p>
+<p>And he wurðen swiðe sore o&#x200A;frigt.</p>
+<p><span class = "linenum">105</span>
+Joseph hem seruede ðor on&#x200A;sel.</p>
+<p>At here drink and at here mel.</p>
+<span class = "sidenote">
+107. <i>he hem freinde</i> MS.</span>
+<p>He herde hem m<i>ur</i>nen. &nbsp; &nbsp; he freinde for
+q<i>u</i>at.</p>
+<p>Harde dremes ogen awold ðat.</p>
+<p>ðo seide he to ðe butuler.</p>
+<p><span class = "linenum">110</span>
+Tel me ðin drem mi broðer her.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 40 v</span>
+
+<p>Q<i>u</i>eðer so it wurðe softe or strong.</p>
+<p>ðe reching wurð on god bi&#x200A;long.</p>
+<p class = "dropcap">M</p>
+<span class = "sidenote orig">
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16"
+alt = "[¶]" /></span>
+<p>e drempte ic stod at a win&#x200A;tre.</p>
+<p>ðat adde waxen buges ðre.</p>
+<p><span class = "linenum">115</span>
+Orest it blomede and siðen bar.</p>
+<p>ðe beries ripe wurð ic war.</p>
+<p>ðe kinges [cuppe] ic hadde on hond.</p>
+<p>ðe beries ðor&#x200A;inne me ðhugte ic wrong.</p>
+<p>And bar it drinken to pharaon.</p>
+<p><span class = "linenum">120</span>
+Me drempte als ic was wune to don.</p>
+<p class = "dropcap">G</p>
+<p>ood is q<i>u</i>að Joseph to dremen of win.</p>
+<p>heilnesse an blisse is ðer&#x200A;in.</p>
+<p>ðre daies ben get for&#x200A;to cumen.</p>
+<p>ðu salt ben ut of p<i>ri</i>sun numen.</p>
+<p><span class = "linenum">125</span>
+And on ðin offiz set agen.</p>
+<p>Of me ðu ðhenke ðan it sal ben.</p>
+<p>Bed min herdne to pharaon.</p>
+<p>ða ic ut of p<i>ri</i>sun wurðe don.</p>
+
+<span class = "pagenum">201</span>
+<a name = "page201" id = "page201"> </a>
+
+<p>for ic am stolen of kinde lond.</p>
+<p><span class = "linenum">130</span>
+And her wrigteleslike holden i<i>n</i> bond.</p>
+<p class = "dropcap">Q</p>
+<span class = "sidenote orig">
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16"
+alt = "[¶]" /></span>
+<p>uað ðis bred&#x200A;wrigte liðeð nu me.</p>
+<p>me drempte ic bar bread lepes ðre.</p>
+<p>And ðor&#x200A;in bread and oðer meten.</p>
+<p>Q<i>u</i>ilke ben wune ðe kinges to eten.</p>
+<p><span class = "linenum">135</span>
+And fugeles hauen ðor&#x200A;on lagt.</p>
+<p>ðor&#x200A;fore ic am i<i>n</i> sorge and hagt.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 41 r</span>
+
+<p>for ic ne migte me nogt weren.</p>
+<p>Ne ðat mete fro hem beren.</p>
+<p class = "dropcap">M</p>
+<span class = "sidenote orig">
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16"
+alt = "[¶]" /></span>
+<p>e wore leuere q<i>u</i>ad Joseph.</p>
+<p><span class = "linenum">140</span>
+Of eddi dremes rechen swep.</p>
+<p>ðu salt after ðe ðridde dei.</p>
+<p>ben do on rode weila&#x200A;wei.</p>
+<p>And fugeles sulen ði fleis to&#x200A;teren.</p>
+<p>ðat sal non agte mugen ðe weren.</p>
+<p><span class = "linenum">145</span>
+Soð wurð so ioseph seide ðat.</p>
+<p>ðis buteler joseph sone for&#x200A;gat.</p>
+<p>Two ger siðen was joseph sperd.</p>
+<p>ðor in p<i>ri</i>sun wið&#x200A;uten erd.</p>
+<p class = "dropcap">Ð</p>
+<p>o drempte pharaon king a drem.</p>
+<span class = "sidenote orig">
+No<sup>t</sup></span>
+<p><span class = "linenum">150</span>
+ðat he stod bi ðe flodes strem.</p>
+<p>And ðeden ut&#x200A;comen .vii. neet.</p>
+<p>Eu<i>er</i>ilc wel swiðe fet and gret.</p>
+<p>And .vii. lene after ðo.</p>
+<p>ðe deden ðe .vii. fette wo.</p>
+<p><span class = "linenum">155</span>
+ðe lene hauen ðe fette freten.</p>
+<p>ðis drem ne mai ðe king for&#x200A;geten.</p>
+<p>An oðer drem cam hi<i>m</i> bi&#x200A;foren.</p>
+<p>.vii. eares wexen fette of coren.</p>
+<p>On an busk ranc and wel tidi.</p>
+<p><span class = "linenum">160</span>
+And .vii. lene rigt ðor&#x200A;bi.</p>
+<p>Welkede and smale ⁊ drugte numen.</p>
+<p>ðe ranc he hauen ðo ou<i>er</i>&#x200A;cumen.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 41 v</span>
+
+<p>To&#x200A;samen it smiten and on a stund.</p>
+<p>ðe fette ðrist hem to ðo grund.</p>
+
+<span class = "pagenum">202</span>
+<a name = "page202" id = "page202"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">165</span>
+ðe king abraid and woc in ðhogt.</p>
+<p>ðes dremes swep ne wot he nogt.</p>
+<p>Ne was non so wis man i<i>n</i> al his lond.</p>
+<p>ðe kude vn&#x200A;don ðis dremes bond.</p>
+<p>ðo him bi&#x200A;ðhogte ðat buteler.</p>
+<p><span class = "linenum">170</span>
+Of ðat him drempte in p<i>ri</i>sun ðer.</p>
+<p>And of ioseph in ðe prisun.</p>
+<p>And he it tolde ðe king pharaun.</p>
+<span class = "sidenote">
+173. <i>ðo sogt</i>] <i>ðohogt</i> MS.</span>
+<p>Joseph was sone i<i>n</i> prisun ðo <i>s</i>ogt.</p>
+<p>And shauen ⁊ clad ⁊ to hi<i>m</i> brogt.</p>
+<p><span class = "linenum">175</span>
+ðe king hi<i>m</i> bad ben hardi ⁊ bold.</p>
+<p>Jf he can rechen ðis dremes wold.</p>
+<p>He told him q<i>u</i>at him drempte o nigt.</p>
+<p>And iosep rechede his drem wel rigt.</p>
+<p>ðis two dremes boðen ben on.</p>
+<p><span class = "linenum">180</span>
+God wile ðe tawnen king pharaon.</p>
+<p>ðo .vij. ger ben get to cumen.</p>
+<p>Jn al fulsum hed sulen it ben numen.</p>
+<p>And .vij. oðere sulen after ben.</p>
+<p>Sori and nedful men sulen is sen.</p>
+<p><span class = "linenum">185</span>
+Al ðat ðise first .vii. maken.</p>
+<p>Sulen ðis oðere vii. rospen ⁊ raken.</p>
+<p>Jc rede ðe king nu her bi&#x200A;foren.</p>
+<p>To maken laðes and gadere<i>n</i> coren.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 42 r</span>
+
+<p>ðat ðin folc ne wurð vnder&#x200A;numen.</p>
+<p><span class = "linenum">190</span>
+Q<i>u</i>an ðo hungri gere ben forð&#x200A;cumen.</p>
+<p>King pharaon listnede hise red.</p>
+<p>ðat wurð him siðen seli sped.</p>
+<p>He bi&#x200A;tagte iosep his ring.</p>
+<p>And his bege of gold for wurðing.</p>
+<p><span class = "linenum">195</span>
+And bad him al his lond bi&#x200A;sen.</p>
+<p>And under him hegest for&#x200A;to ben.</p>
+<p>And bad him welden in his hond.</p>
+<p>His folc and agte ⁊ al his lond.</p>
+
+<span class = "pagenum">203</span>
+<a name = "page203" id = "page203"> </a>
+
+<p>ðo was vnder him ðanne putifar.</p>
+<p><span class = "linenum">200</span>
+And his wif ðat hem so to&#x200A;bar.</p>
+<p>Josep to wiue his dowter nam.</p>
+<span class = "sidenote">
+202. <i>ðan</i>] <i>q</i>u<i>an</i> MS.</span>
+<p>Oðer is nu <i>ð</i>an ear bi&#x200A;cam.</p>
+<p>And ghe ðer him two childer bar.</p>
+<p>Or men wurð of ðat hunger war.</p>
+<p><span class = "linenum">205</span>
+first manassen and effraym.</p>
+<p>He luueden god he geld it hem.</p>
+<p>ðe .vii. fulsu<i>m</i> geres faren.</p>
+<p>Josep cuðe him bi&#x200A;foren waren.</p>
+<p>ðan coren wantede in oðer lond.</p>
+<p><span class = "linenum">210</span>
+ðo [was] ynug vnder his hond.</p>
+<p class = "dropcap">H</p>
+<p>vnger wex in lond chanaan.</p>
+<p>And his .x. sunes iacob for&#x200A;ðan.</p>
+<p>Sente in to egipt to bringen coren.</p>
+<p>He bilef at hom ðe was gungest boren.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 42 v</span>
+
+<p>ðe .x. comen for nede sogt.</p>
+<p><span class = "linenum">216</span>
+To josep and he ne knewen hi<i>m</i> nogt.</p>
+<p>And ðog he lutten him frigtilike.</p>
+<p>Anð seiden to him mildelike.</p>
+<p>We ben sondes for nede driuen.</p>
+<p><span class = "linenum">220</span>
+To bigen coren ðor&#x200A;bi to liuen.</p>
+<p>Josep hem knew al in his ðhogt</p>
+<span class = "sidenote orig">
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16"
+alt = "[¶]" /></span>
+<p>Als he let he knew hem nogt.</p>
+<p>Jt semet wel ðat ge spies ben.</p>
+<p>And in to ðis lond cumen to sen.</p>
+<p><span class = "linenum">225</span>
+And cume ge for non oðer ðing.</p>
+<p>but for to spien ur lord ðe king.</p>
+<p>Nai he seiden eu<i>er</i>ilc on.</p>
+<p>Spies were we neu<i>er</i> non.</p>
+<p>Oc alle we ben on faderes sunen.</p>
+<p><span class = "linenum">230</span>
+For hunger doðes hider cumen.</p>
+<p>Oc nu ic wot ge spies ben.</p>
+<p>for bi gure bering men mai it sen.</p>
+
+<span class = "pagenum">204</span>
+<a name = "page204" id = "page204"> </a>
+
+<span class = "sidenote">
+233. <i>Hu suld sulde onman</i> MS.</span>
+<p>Hu sulde on man poure for&#x200A;geten.</p>
+<p>swilke and so manige sunes bigeten.</p>
+<p><span class = "linenum">235</span>
+for seldu<i>m</i> bi&#x200A;tid self ani king<i>e</i>.</p>
+<p>swilc men to sen of hise ofspring<i>e</i>.</p>
+<p class = "dropcap">A</p>
+<p> lou<i>er</i>d merci get is ðor on.</p>
+<p>migt he nogt fro his fader gon.</p>
+<p>He is gungest hoten beniamin.</p>
+<p><span class = "linenum">240</span>
+for we ben alle of ebrisse kin.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 43 r</span>
+
+<p>Nu bi ðe feið ic og to king pharaon.</p>
+<p>sule ge nogt alle eðen gon.</p>
+<p>Til ge me bringen beniamin.</p>
+<span class = "sidenote">
+244. <i>gure</i>] <i>pore</i> MS.</span>
+<p>ða gungeste broðer of <i>gu</i>re kin.</p>
+<p><span class = "linenum">245</span>
+For ðo was josep sore for&#x200A;dred.</p>
+<p>ðat he wore oc ðhurg hem for&#x200A;red.</p>
+<p>He dede hem binden and leden dun.</p>
+<p>And speren faste in his prisun.</p>
+<p>ðe ðridde dai he let hem gon.</p>
+<p><span class = "linenum">250</span>
+Al but ðe ton broðer symeon.</p>
+<p>ðis symeon bi&#x200A;lef ðor in bond.</p>
+<p>To wedde under josepes hond.</p>
+<p>ðes oðere breðere sone on&#x200A;on.</p>
+<p>Token leue and wenten hom.</p>
+<p><span class = "linenum">255</span>
+And sone he weren ðeden went.</p>
+<p>Wel sore he hauen hem bi&#x200A;ment.</p>
+<p>And seiden hem ðan ðor bi&#x200A;twen.</p>
+<p>Wrigtful we in sorwe ben.</p>
+<p>for we sinigeden q<i>u</i>ilu<i>m</i> or</p>
+<p><span class = "linenum">260</span>
+On hure broðer michil mor.</p>
+<p>for we werneden him merci.</p>
+<p>Nu drege we sorge al for&#x200A;ði.</p>
+<p>Wende here non it on his mod.</p>
+<p>Oc Josep al it under&#x200A;stod.</p>
+<p class = "dropcap">J</p>
+<span class = "sidenote orig">
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16"
+alt = "[¶]" /></span>
+<p><span class = "linenum">265</span>
+osepes men ðor q<i>u</i>iles deden.</p>
+<p>Al&#x200A;so Josep hem adde beden.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "pagenum">205</span>
+<a name = "page205" id = "page205"> </a>
+
+<span class = "folionum">f. 43 v</span>
+
+<p>ðo breðere seckes hauen he filt.</p>
+<p>And in eu<i>er</i>ilc ðe silu<i>er</i> pilt.</p>
+<p>ðat ðor was paid for ðe coren.</p>
+<p><span class = "linenum">270</span>
+And bunden ðe muðes ðor bi&#x200A;foren.</p>
+<p>Oc ðe breðere ne wiste<i>n</i> it nogt.</p>
+<p>Hu ðis dede wurðe wrogt.</p>
+<p>Oc alle he weren ou<i>er</i>&#x200A;ðogt.</p>
+<p>And hauen it so to iacob brogt</p>
+<p><span class = "linenum">275</span>
+And tolden him so of here sped.</p>
+<p>And al he it listnede i<i>n</i> frigtihed.</p>
+<p>And q<i>u</i>an men ðo seckes ðor un&#x200A;bond</p>
+<p>And in ðe coren ðo agtes fond.</p>
+<span class = "sidenote">
+279. <i>ðanno</i> MS.</span>
+<p>Alle he woren ðann<i>e</i> sori ofrigt.</p>
+<p><span class = "linenum">280</span>
+Jacob ðus him bi&#x200A;meneð o&#x200A;rigt.</p>
+<p>Wel michil sorge is me bi&#x200A;cumen.</p>
+<p>ðat min two childre ar<i>e</i>n me for&#x200A;nume<i>n</i>.</p>
+<p>Of josep wot ic ending non.</p>
+<p>And bondes ben leid on symeon.</p>
+<p><span class = "linenum">285</span>
+Jf ge beniamin fro me don.</p>
+<p>Dead and sorge me segeð on.</p>
+<p>Ai sal beniamin wið me bi&#x200A;lewen.</p>
+<p>ðor q<i>u</i>iles ic sal on werlde liuen.</p>
+<p>ðo q<i>u</i>að iudas us sal ben hard</p>
+<p><span class = "linenum">290</span>
+Jf we no holden him non forward</p>
+<p class = "dropcap">W</p>
+<p>ex derke ðis coren is gon.</p>
+<p>Jacob eft bit hem faren agon.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 44 r</span>
+
+<p>Oc he ne duren ðe weie cumen in</p>
+<p>but ge wið us senden beniamin.</p>
+<p><span class = "linenum">295</span>
+ðo q<i>u</i>að he q<i>u</i>an it is ned.</p>
+<p>And [non] ne can no bettre red.</p>
+<p>Bereð dat silu<i>er</i> hol agon.</p>
+<p>ðat hem ðor&#x200A;of ne wante non.</p>
+<p>And oðer siluer ðor bi&#x200A;foren.</p>
+<p><span class = "linenum">300</span>
+for&#x200A;to bigen wið oðer coren.</p>
+
+<span class = "pagenum">206</span>
+<a name = "page206" id = "page206"> </a>
+
+<p>fruit and spices of dere pris.</p>
+<p>Bereð ðat man ðat is so wis.</p>
+<span class = "sidenote">
+303. <i>eði modes</i> MS.</span>
+<p>God hunne him eðimod <i>u</i>s ben.</p>
+<p>And sende me min childre agen.</p>
+<p><span class = "linenum">305</span>
+ðo nomen he forð weie rigt.</p>
+<p>Til he ben cumen i<i>n</i>&#x200A;to egypte ligt.</p>
+<p>And q<i>u</i>anne Josep hem alle sag.</p>
+<p>Kinde ðhogt i<i>n</i> his herte was.</p>
+<p>He bad his stiward gerken is meten.</p>
+<p><span class = "linenum">310</span>
+He seide he sulden wið him alle eten.</p>
+<p>He ledde hem alle to Josepes biri.</p>
+<p>Her non hadden ðo loten miri.</p>
+<p>Lou<i>er</i>d he seiden ðo eu<i>er</i>ilc on.</p>
+<p>Gur silu<i>er</i> is gu brogt a&#x200A;gon.</p>
+<p><span class = "linenum">315</span>
+Jt was in ure seckes don.</p>
+<p>Ne wiste ur non gilt ðor&#x200A;on.</p>
+<p>Beð nu stille q<i>u</i>ad stiward</p>
+<p>for ic nu haue min forward&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 44 v</span>
+
+<p>ðor cam ðat broðer symeon.</p>
+<p><span class = "linenum">320</span>
+And kiste is breðere on and on.</p>
+<p>Wel fagen he was of here come</p>
+<p>for he was numen ðor to nome.</p>
+<p>Jt was vndren time or more.</p>
+<p>Om cam ðat riche lou<i>er</i>d ðore.</p>
+<p><span class = "linenum">325</span>
+And al ðo briðere of frigti mod</p>
+<p>fellen bi&#x200A;forn ðat lou<i>er</i>d&#x200A;is fot.</p>
+<p>And bedden him riche p<i>re</i>sent.</p>
+<p>ðat here fader hi[m] adde sent.</p>
+<p>And he leuelike it under&#x200A;stod.</p>
+<p><span class = "linenum">330</span>
+for alle he weren of kinde blod.</p>
+<p class = "dropcap">L</p>
+<p>Jueð q<i>u</i>ad he ðat fader get.</p>
+<p>ðat ðus manige sunes bi&#x200A;gat.</p>
+<p>lou<i>er</i>d he seiden get he liueð.</p>
+<p>Wot ic ðor non ðat he ne biueð.</p>
+
+<span class = "pagenum">207</span>
+<a name = "page207" id = "page207"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">335</span>
+And ðis is gunge beniamin.</p>
+<p>Hider brogt after bode&#x200A;word ðin.</p>
+<p>ðo josep sag him ðor bi&#x200A;foren.</p>
+<p>Bi fader ⁊ moder broðer boren.</p>
+<p>Him ou<i>er</i>&#x200A;wente his herte on&#x200A;on.</p>
+<p><span class = "linenum">340</span>
+Kinde luue gan hi<i>m</i> ou<i>er</i>&#x200A;gon.</p>
+<p>Sone he gede ut and stille he gret.</p>
+<p>ðat al his wlite wurð teres wet.</p>
+<span class = "sidenote">
+343. <i>peis</i> MS.</span>
+<p>After ðat grot he <i>w</i>eis is wliten.</p>
+<p>And cam ðan in and bad he<i>m</i> eten.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 45 r</span>
+
+<span class = "sidenote">
+345. <i>and him</i> MS.</span>
+<p>He dede hem wassen him bi&#x200A;foren.</p>
+<p><span class = "linenum">346</span>
+And sette hem as he weren boren.</p>
+<p>Get he ðhogte of his faderes wunes.</p>
+<p>Hu he sette at ðe mete hise sunes.</p>
+<p>Of euerilc sonde of eu<i>er</i>ilc win.</p>
+<p><span class = "linenum">350</span>
+most and best he gaf beniamin.</p>
+<p>Jn fulsu<i>m</i> hed he wurðen glaðe.</p>
+<p>Josep ne ðoht ðor&#x200A;of no scaðe.</p>
+<p>Oc it him likede swiðe wel.</p>
+<p>And hem lerede and tagte wel.</p>
+<p><span class = "linenum">355</span>
+And hu he sulden hem best leden.</p>
+<p>Q<i>ua</i>ne he comen in vnkinde ðeden.</p>
+<p>And al ðe bettre sule ge speden.</p>
+<p>Jf ge wilen gu wið treweiðe leden.</p>
+<p>Eft on morwen q<i>u</i>an it was dai</p>
+<p><span class = "linenum">360</span>
+Or or ðe breðere ferden a&#x200A;wei.</p>
+<p>Here seckes woren alle filt wið coren.</p>
+<p>And ðe siluer ðor&#x200A;in bi&#x200A;foren.</p>
+<p>And ðe seck ðat agte beniamin.</p>
+<p>Josepes cuppe hid was ðor&#x200A;in.</p>
+<p><span class = "linenum">365</span>
+And q<i>u</i>uan he weren ut tune went.</p>
+<p>Josep haueð hem after sent.</p>
+<p>ðis sonde hem ou<i>er</i>takeð raðe.</p>
+<p>And bi&#x200A;calleð of harme and scaðe.</p>
+
+<span class = "pagenum">208</span>
+<a name = "page208" id = "page208"> </a>
+
+<p>Vn seli men, q<i>u</i>at haue ge don.</p>
+<p><span class = "linenum">370</span>
+Gret vn&#x200A;selðehe is gu cumen on.&nbsp;|</p>
+<p>for is it nogt min lord for&#x200A;holen.</p>
+
+<span class = "folionum">f. 45 v</span>
+
+<p>ða gure on haueð is cuppe stolen</p>
+<p>ð[o] seiden ðe breðere sikerlike.</p>
+<p>Vp q<i>u</i>am ðu it findes witterlike.</p>
+<p><span class = "linenum">375</span>
+He slagen [be] and we agen driuen.</p>
+<p>Jn&#x200A;to ðraldom eu<i>er</i>mor to liuen.</p>
+<p>He gan hem ransaken on and on.</p>
+<p>And fond it ðor sone a&#x200A;non.</p>
+<p>And nam ðo breðere eu<i>er</i>ilk on.</p>
+<p><span class = "linenum">380</span>
+And ledde hem sorful a&#x200A;gon.</p>
+<p>And brogte hem bi&#x200A;for iosep.</p>
+<p>Wid reweli lote and sorwe and wep.</p>
+<p>ðo q<i>u</i>at iosep ne wiste ge nogt.</p>
+<p>ðat ic am o wol witter ðogt.</p>
+<p><span class = "linenum">385</span>
+Mai nogt longe me ben for&#x200A;holen.</p>
+<p>Q<i>u</i>at&#x200A;so&#x200A;eu<i>er</i>e on londe wurð stolen.</p>
+<p>Lou<i>er</i>d q<i>u</i>ad judas do wið me.</p>
+<p>Q<i>u</i>at&#x200A;so ði wille on werlde be.</p>
+<p>Wið&#x200A;ðan ðat ðu friðe beniamin</p>
+<p><span class = "linenum">390</span>
+ic ledde ut on trewthe min.</p>
+<p>ðat he sulde ef cumen a&#x200A;gen.</p>
+<span class = "sidenote">
+392. <i>wið</i> on an erasure.</span>
+<p>to hise fader and wið him ben.</p>
+<p>ðo cam iosep swilc rewðe up&#x200A;on.</p>
+<p>he dede halle ut ðe toðere gon.</p>
+<p><span class = "linenum">395</span>
+And spac un&#x200A;eðes, so e gret.</p>
+<p>ðat alle hise wlite wurð teres wet.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 46 r</span>
+
+<p>Jc am iosep dredeð gu nogt.</p>
+<p>for gure helðe or hider brogt.</p>
+<p>Two ger ben nu ðat derke is cumen.</p>
+<p><span class = "linenum">400</span>
+Get sulen .v. fulle ben numen.</p>
+<p>ðat men ne sulen sowen ne sheren.</p>
+<p>So sal drugte ðe feldes deren.</p>
+
+<span class = "pagenum">209</span>
+<a name = "page209" id = "page209"> </a>
+
+<p>Rapeð gu to min fader a&#x200A;gen.</p>
+<p>And seið him q<i>u</i>ilke min blisses ben.</p>
+<p><span class = "linenum">405</span>
+And doð him to me cumen hider.</p>
+<p>And ge and gure orf al to&#x200A;gider.</p>
+<p>Of lewse god in lond gersen.</p>
+<p>sulen ge sundri riche ben.</p>
+<p>Eu<i>er</i>ilc he kiste. on ilc he gret.</p>
+<p><span class = "linenum">410</span>
+Ilc here was of is teres wet.</p>
+<p class = "dropcap">S</p>
+<p>one it was king pharaon kid.</p>
+<p>Hu ðis newe tiding wurð bi&#x200A;tid.</p>
+<span class = "sidenote">
+413. <i>herte</i>] <i>h</i> corr. out of <i>b</i>.</span>
+<p>And he was bliðe in herte fagen.</p>
+<p>ðat Josep wulde him ðider dragen.</p>
+<p><span class = "linenum">415</span>
+for luue of Josep migte he timen.</p>
+<p>He bad cartes and waines nimen.</p>
+<p>And fechen wiues and childre and men.</p>
+<p>And gaf hem ðor al lond gersen.</p>
+<p>And het hem ðat he sulden hauen.</p>
+<p><span class = "linenum">420</span>
+More and bet ðan he kude crauen.</p>
+<p>Josep gaf ilc here twinne srud.</p>
+<p>Beniamin most he made prud.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 46 v</span>
+
+<p>fif weden best bar beniamin.</p>
+<p>ðre hundred plates of silu<i>er</i> fin.</p>
+<p><span class = "linenum">425</span>
+Al&#x200A;so fele oðre ðor til.</p>
+<p>He bad ben in is faderes wil.</p>
+<p>And .x. asses wið semes fest.</p>
+<p>Of alle egiptes welðhe best.</p>
+<p>Gaf he is breðere wið herte bliðe.</p>
+<p><span class = "linenum">430</span>
+And bad hem rapen hem homward swiðe.</p>
+<p>And he so deden wið herte fagen.</p>
+<p>Toward here fader he gunen dragen.</p>
+<p>And q<i>u</i>ane he comen him bi&#x200A;foren.</p>
+<p>Ne wiste he nogt q<i>u</i>at he woren.</p>
+<p><span class = "linenum">435</span>
+Lou<i>er</i>d he seiden israel.</p>
+<p>Josep ðin sune greteð ðe wel.</p>
+
+<span class = "pagenum">210</span>
+<a name = "page210" id = "page210"> </a>
+
+<p>And sendeð ðe bode ðat he liueð.</p>
+<p>Al egipte in his wil cliueð.</p>
+<p>Jacob a&#x200A;braid and trewed it nogt.</p>
+<p><span class = "linenum">440</span>
+Til he sag al ðat welðe brogt.</p>
+<p>Wel me q<i>u</i>að he wel is me wel.</p>
+<p>ðat ic aue abiden ðus swil sel.</p>
+<p>And ic sal to min sune fare.</p>
+<p>And sen or ic of werlde chare.</p>
+<span class = "sidenote orig">
+No<sup>t</sup></span>
+<p><span class = "linenum">445</span>
+Acob wente ut of lond chanaan.</p>
+<p>And of is kinde wel manie a man.</p>
+<p>Josep wel faire him vnder&#x200A;stod.</p>
+<p>And pharaon ðogte it ful good.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 47 r</span>
+
+<p>for ðat he weren hirde men.</p>
+<p><span class = "linenum">450</span>
+He bad hem ben in lond gersen.</p>
+<p>Jacob was brogt bi&#x200A;foren ðe king.</p>
+<p>for to geuen him his bliscing.</p>
+<span class = "sidenote">
+453. <i>derer</i> MS.</span>
+<p>fader dere q<i>u</i>að pharaon.</p>
+<p>hu fele ger be ðe on.</p>
+<p><span class = "linenum">455</span>
+An hundred ger and .xxx. mo.</p>
+<p>Haue ic her drogen i<i>n</i> werlde wo.</p>
+<p>ðog ðinkeð me ðor&#x200A;offen fo.</p>
+<p>ðog ic is haue drogen i<i>n</i> wo.</p>
+<p>siðen ic gan on werlde ben.</p>
+<p><span class = "linenum">460</span>
+Her vten erd man&#x200A;kin bi&#x200A;twen.</p>
+<p>So ðinked eu<i>er</i>ilc wis[e] man.</p>
+<p>ðe wot q<i>u</i>or&#x200A;of man kin bi&#x200A;gan.</p>
+<p>And ðe of adames gilte muneð</p>
+<p>ðat he her uten herdes wuneð.</p>
+<p class = "dropcap">P</p>
+<p><span class = "linenum">465</span>
+haraon bad him wurðen wel.</p>
+<p>in softe reste and seli mel.</p>
+<span class = "sidenote">
+467. <i>Him</i>] <i>He</i> MS.</span>
+<p>H<i>im</i> and hise sunes in reste dede.</p>
+<p>Jn lond gersen on sundri stede</p>
+<p>Siðen ðor was mad on scite.</p>
+<p><span class = "linenum">470</span>
+ðe was yoten Ramese.</p>
+
+<span class = "pagenum">211</span>
+<a name = "page211" id = "page211"> </a>
+
+<p>Jacob on liue wunede ðor</p>
+<p>Jn reste fulle .xiiij. ger.</p>
+<p>And god him let bi&#x200A;foren sen.</p>
+<p>Q<i>u</i>ilc time hise ending sulde ben.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 47 v</span>
+
+<p>He bad iosep hise leue sune.</p>
+<span class = "sidenote">
+476. <i>offe</i> MS.</span>
+<p><span class = "linenum">476</span>
+On ðhing ðat off e wel mune.</p>
+<p>ðat q<i>u</i>an it wurð mid him don.</p>
+<p>He sulde him birien in ebron.</p>
+<p>And witterlike he it aueð hi<i>m</i> seid.</p>
+<p><span class = "linenum">480</span>
+ðe stede ðor abraham was leid.</p>
+<p>So was him lif to wurðen leid.</p>
+<p>Q<i>u</i>uor ali gast stille hadde seid.</p>
+<p>Him and hise eldere. fer ear bi&#x200A;foren.</p>
+<p>Q<i>u</i>uor iesu crist wulde ben boren.</p>
+<p><span class = "linenum">485</span>
+And q<i>u</i>uor ben dead and q<i>u</i>uor ben grauen.</p>
+<p>He dogt wið hem reste to hauen.</p>
+<p>Josep swor him al&#x200A;so he bad.</p>
+<p>And he ðor&#x200A;of wurð bliðe ⁊ glad.</p>
+<p>Or ðan he wiste off werlde faren.</p>
+<p><span class = "linenum">490</span>
+He bad hise kinde to him charen.</p>
+<p>And seide q<i>u</i>at of him sulde ben.</p>
+<p>Hali gast dede it him seen.</p>
+<p>Jn clene ending and ali lif.</p>
+<p>So he for&#x200A;let ðis werldes strif.</p>
+<p><span class = "linenum">495</span>
+Osep dede hise lich faire geren.</p>
+<p>Wassen and riche&#x200A;like smeren.</p>
+<p>And spice&#x200A;like swete smaken.</p>
+<p>And egipte folc him bi&#x200A;waken.</p>
+<p>xl. nigtes and .xl. daiges.</p>
+<p><span class = "linenum">500</span>
+swilc woren egipte lages.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 48 r</span>
+
+<p>first .ix. nigt de liches beðen.</p>
+<p>And smeren and winden and bi&#x200A;q<i>ue</i>ðen.</p>
+<p>And waken is siðen .xl. nigt.</p>
+<p>ðo men so deden ðe adden migt.</p>
+
+<span class = "pagenum">212</span>
+<a name = "page212" id = "page212"> </a>
+
+<p><span class = "linenum">505</span>
+And ebrisse folc adden an kire.</p>
+<p>Nogt sone deluen it wið yre.</p>
+<p>Oc wassen it and kepen it rigt.</p>
+<p>Wið&#x200A;vten smerles seuene. nigt.</p>
+<p>And siden smered .xxx. daiges.</p>
+<p><span class = "linenum">510</span>
+Cristene folc haueð oðer laiges.</p>
+<p>He ben smered ðor q<i>u</i>iles he liuen.</p>
+<p>Wið crisme and olie in trewðe geuen.</p>
+<p>for trewðe and gode dedes mide.</p>
+<p>ðon ben ðan al ðat wech dede.</p>
+<p><span class = "linenum">515</span>
+Su<i>m</i> on. sum. ðre. su<i>m</i> .vii. nigt</p>
+<p>Su<i>m</i> .xxx. sum .xii. moneð. rigt.</p>
+<p>And Sum eu<i>er</i>ilc wurðen ger.</p>
+<p>ðor q<i>u</i>iles ðat he wunen her.</p>
+<p>don for ðe dede chirche&#x200A;gong.</p>
+<p><span class = "linenum">520</span>
+elmesse gifte and messe song.</p>
+<p>And ðat is on ðe weches stede.</p>
+<p>Wel him mai ben dat wel it dede</p>
+<p>Egipte folc aueð him waked.</p>
+<p>xl. nigt and feste maked.</p>
+<p><span class = "linenum">525</span>
+And hise sunes .xxx. daiges.</p>
+<span class = "sidenote">
+526. <i>daiges</i> MS.</span>
+<p>Jn clene lif and ali <i>l</i>aiges.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 48 v</span>
+
+<p>So woren forð .x. wukes gon.</p>
+<p>get adde jacob birigeles non.</p>
+<p>And pharaon king cam bode bi&#x200A;foren.</p>
+<p><span class = "linenum">530</span>
+ðat josep haueð his fader sworen.</p>
+<p>And he it hi<i>m</i> gatte ðor he wel dede.</p>
+<p>And bad hi<i>m</i> nimen hi<i>m</i> feres mide.</p>
+<p>Wel wopnede men and wis of here.</p>
+<p>dat noman hem bi weie deren.</p>
+<p><span class = "linenum">535</span>
+ðat bere is led ðis folc is rad</p>
+<p>he foren a&#x200A;buten bi adad.</p>
+<p>ful seuene nigt he ðer abiden.</p>
+<p>And bi&#x200A;meni<i>n</i>g for iacob deden.</p>
+
+<span class = "pagenum">213</span>
+<a name = "page213" id = "page213"> </a>
+
+<p>So longe he hauen ðeðen numen.</p>
+<p><span class = "linenum">540</span>
+To flu<i>m</i> iurdon ðat he ben cumen.</p>
+<p>And ou<i>er</i> pharan til ebron.</p>
+<p>ðor is ðat liche in biriele don.</p>
+<p>And josep in to egipte went.</p>
+<span class = "sidenote">
+544. <i>ent</i> with a letter, apparently <i>w</i>, erased before
+it.</span>
+<p>Wid al is folc ut wið him [s]ent.</p>
+<p class = "dropcap">H</p>
+<p><span class = "linenum">545</span>
+ise breðere comen hi<i>m</i> ðanne to.</p>
+<p>And gunnen him bi&#x200A;seken alle so.</p>
+<p>vre fader he seiden or he was dead.</p>
+<p>vs he ðis bodewurd seigen bead.</p>
+<p>Hure sinne ðu hi<i>m</i> for&#x200A;giue.</p>
+<p><span class = "linenum">550</span>
+Wið&#x200A;ðanne ðat we vnder ðe liuen.</p>
+<p>Alle he fellen him ðor to fot.</p>
+<p>To beðen meðe and bedden oc.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 49 r</span>
+
+<span class = "sidenote">
+553. <i>gaf</i>] <i>gaff</i> in catch-word.<br />
+<span class = "mynote">Page break shown as printed, at end of line
+52.</span></span>
+<p>And he it for&#x200A;gaf hem mildelike.</p>
+<p>And luuede hem alle kinde&#x200A;like.</p>
+<span class = "sidenote orig" style = "width: 16px">
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16"
+alt = "[¶]" /></span>
+<p><span class = "linenum">555</span>
+Osep an hundred ger was hold.</p>
+<p>And his kin wexen manige&#x200A;fold.</p>
+<p>He bad sibbe cumen him bi&#x200A;foren.</p>
+<p>Or he was ut of werlde boren.</p>
+<p>It sal q<i>u</i>að he ben soð bi&#x200A;foren.</p>
+<p><span class = "linenum">560</span>
+ðat god hað ure eldere sworen.</p>
+<p>He sal gu leden i<i>n</i> his hond.</p>
+<p>Heðen to ðat hotene lond.</p>
+<p>for godes luue get bid ic gu</p>
+<p>Lested it ðanne hoteð it nu.</p>
+<p><span class = "linenum">565</span>
+ðat mine bene ne be for&#x200A;loren.</p>
+<p>Wið gu ben mine bones boren.</p>
+<p>He it him gatten and wurð he dead.</p>
+<p>God do ðe soule seli red.</p>
+<p>Hise liche was spice&#x200A;like maked</p>
+<p><span class = "linenum">570</span>
+And longe egipte&#x200A;like waked.</p>
+<p>And ðo biried hem bi&#x200A;foren.</p>
+<p>And siðen late of londe boren.</p>
+
+<span class = "pagenum">214</span>
+<a name = "page214" id = "page214"> </a>
+
+<p>Hise oðre breðere on and on.</p>
+<p>Woren ybiried at ebron.</p>
+<p><span class = "linenum">575</span>
+An her endede to ful in wis.</p>
+<p>ðe boc ðe is hoten genesis.</p>
+<p>ðe moyses ðurg godes red</p>
+<p>Wrot for lefful soules ned.&nbsp;|</p>
+
+<span class = "folionum">f. 49 v</span>
+
+<p>God schilde hise sowle fro helle bale.</p>
+<p><span class = "linenum">580</span>
+ðe made it ðus on engel tale.</p>
+<p>And he ðat ðise lettres wrot.</p>
+<p>God him helpe weli mot.</p>
+<p>And berge is sowle fro sorge ⁊ grot.</p>
+<p>Of helle pine cold ⁊ hot.</p>
+<p><span class = "linenum">585</span>
+And alle men ðe it heren welin.</p>
+<p>God leue hem i<i>n</i> his blisse spilen.</p>
+<p>Among engeles ⁊ seli men.</p>
+<p>Wið&#x200A;uten ende in reste ben.</p>
+<p>And luue ⁊ pais us bi&#x200A;twen.</p>
+<p><span class = "linenum">590</span>
+And god so graunte amen ameN.</p>
+
+</div>
+
+
+<h4><a name = "chap_XXIII" id = "chap_XXIII">
+XXIII. KENTISH SERMONS</a></h4>
+
+<p class = "mynote">
+“Laud Misc. 471, Bodleian Library; on vellum, 188 × 130 mm.: consists of
+two manuscripts bound together.... The second manuscript, of the end of
+the thirteenth century, begins at f.&nbsp;92....”</p>
+
+
+<div class = "prose">
+<span class = "folionum">f. 128 v<sup>1</sup>]</span>
+<h5><b>S<i>er</i>mo jn die epiphanie.</b></h5>
+
+<p class = "headnote"><span class = "headnote">
+Obtulerunt Ei Munera</span></p>
+
+<p><span class = "dropcap">C</span><em>VM natus esset ih<i>esus</i>
+i<i>n</i> betleem iude in dieb<i>us</i> herodis regis ecce magi ab
+oriente ueneru<i>n</i>t ierosolima<i>m</i> dicentes. Vbi e<i>st</i> qui
+natus est rex iudeor<i>um</i>.</em>
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]"
+/>
+We redeth i þo holi godespelle of te dai ase ure louerd godalmichti
+<span class = "linenum">5</span>
+i&#x200A;bore was of ure lauedi sei<i>n</i>te Marie i þe cite of
+bethleem. þet si sterre was seauinge of his beringe. swo
+a&#x200A;pierede te þo þrie kinges of heþenesse. to&#x200A;janes þo
+sunne risindde. And al swo hi bi&#x200A;knewe
+[f.&nbsp;128&nbsp;v<sup>2</sup>] his beringe bi þo sterre. swo hi
+nom<i>en</i> conseil be&#x200A;tuene hem þet hi wolden gon for to hyne
+an&#x200A;uri. and þet hi wolden offri
+<span class = "linenum">10</span>
+him· gold· and stor· and Mirre. And al swo hi hedden aparailed here
+offrendes swo kam si sterre þet yede to for hem in&#x200A;to
+ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. Þere hi&#x200A;speke<i>n</i> to herodes and hym
+askede. wer was se king of gyus þet was i&#x200A;bore. And herodes
+i&#x200A;herde þet o king was i&#x200A;bore þet solde bi
+<span class = "pagenum">215</span>
+<a name = "page215" id = "page215"> </a>
+king of geus. swo was michel anud. and alle hise men. for þet he was
+<span class = "linenum">15</span>
+of&#x200A;dred for to liese his king&#x200A;riche of
+ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. Þo dede he somoni alle þo wyse clerekes þet
+kuþe þe laghe and hem askede wer crist solde bien i&#x200A;bore. Hi
+answerden þet ine ier<i>usa</i>l<i>e</i>m. for hit was swo i&#x200A;seid
+and be&#x200A;hote hwile<i>m</i> bi þo profetes. And al&#x200A;swo
+herodes i&#x200A;herde þis. swo spac te þo þrie kinges. and hem seide.
+Goþ ha seide into
+<span class = "linenum">20</span>
+bethleem and sechez þet child. and wanne ye hit habbeth hi&#x200A;funde
+swo an&#x200A;uret hit. and efter þet cometh to me. and hic wille go and
+an&#x200A;uri hit. [f.&nbsp;129&nbsp;r<sup>1</sup>] Þet ne seide he
+nocht herodes for þet he hit wolde on uri<big>;</big> ac for þet he hit
+wolde slon. yef he hit michte finde. Þo kinges hem wenten and hi seghen
+þo sterre þet yede bi&#x200A;fore hem.
+<span class = "linenum">25</span>
+al&#x200A;wat hi&#x200A;kam over þo huse. war ure louerd was. and al swo
+hi hedden i&#x200A;fonden ure louerd<big>;</big> swo hin an urede. and
+him offrede hire offrendes. Gold. and. stor. and Mirre. Þo nicht efter
+þet aperede an ongel of heuene in here slepe ine metinge and hem seide
+and het. þet hi ne solde a&#x200A;yen wende be herodes. ac be an oþer
+weye wende into hire
+<span class = "linenum">30</span>
+londes.
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]"
+/>
+<b>L</b>ordinges and leuedis þis is si glorius miracle. and si
+gl<i>or</i>ius seywinge of ure lordes beringe. þet us telþ þet holi
+godespel of te day. and ye muee wel under&#x200A;stonde be þo speche of
+þe godspelle þet me sal to dai mor makie offrinke þan an oþren dai. and
+þer of us yeft ensample þo þrie kinges of heþenesse. þet comen fram
+verrene
+<span class = "linenum">35</span>
+londes ure louerd [f.&nbsp;129&nbsp;r<sup>2</sup>] to seche. and him
+makie offrinke. And be þe`t´ hi offrede gold. þet is cuuenable yeftte to
+kinge<big>;</big> seawede þet he was sothfast kink. and be þet hi
+offrede Stor. þet me offrede wylem be þo ialde laghe to here `godes´
+sacrefise<big>;</big> seawede þe he was verray prest. And be þet hi
+offrede Mirre. þet is biter þing. signefieth þet hi
+<span class = "linenum">40</span>
+hedde be&#x200A;liaue þet he was diadlich. þet diath solde suffri for
+man ken. Nu i&#x200A;hiereth wet signefieth þet Gold. þet. Stor. þet
+Mirre. And offre we Gostliche to ure lorde. þe`t´ i offrede flesliche.
+Þet Gold þet is bricht and glareth ine þo brichtnesse of þo sunne.
+signefieth þe gode beleaue. þet is bricht ine þe gode cristenemannes
+herte. Si gode
+<span class = "linenum">45</span>
+beleaue licht and is bricht ine þo herte of þo gode Ma<i>n</i>ne ase
+gold. Offre we þanne god almichti god gold. Be&#x200A;leue we
+stede&#x200A;fast&#x200A;liche. þet `he is´ fader and sune. and holy
+gost. is onlepi god. Wo so hath beleaue ine gode swo offreth him god
+gold [f.&nbsp;129&nbsp;v<sup>1</sup>] þet Stor signefied gode werkes.
+for ase se smech of þe store wanne hit is i&#x200A;do
+<span class = "linenum">50</span>
+<span class = "pagenum">216</span>
+<a name = "page216" id = "page216"> </a>
+into þe ueréé and goth upward to þo heuene and to gode ward Swo amuntet
+si gode biddinge to gode of þo herte of þo gode cristenema<i>n</i>ne.
+<span class = "sidenote">
+53. After <i>stor</i>, <i>e</i> erased.<br />
+54. <i>Bi</i>] <i>Li</i> MS.<br />
+64. <i>i offred</i> on margin.<br />
+71. <i>yeuus</i> MS.</span>
+Swo we mowe sigge þet <span class = "tag">stor</span> signefieth þe
+herte. and se smech luue of gode. <span class = "tag"><i>B</i>i</span>
+`þet´ Mirre þat is biter. a<i>n</i>d be þo biternesse defendet þet Cors
+þet is mide i&#x200A;smered. þet no werm nel co<i>m</i>me
+i&#x200A;hende<big>;</big> signefiet
+<span class = "linenum">55</span>
+þo gode werkes þet is biter to þo yemernesse of ure flesce. Si Mirre
+signefiet uastinge. for þo luue of gode wakie. go ine pelrimage. uisiti
+þe poure. and to&#x200A;sike. and to do alle þe gode þet me may do for
+godes luue. þo ilke þinges so bieth bitere to þo wrichede flessce. Ac
+al&#x200A;so si mirre loket þet bodi þet no werm ne may þer
+i&#x200A;hende come<big>;</big> so us defe<i>n</i>det
+<span class = "linenum">60</span>
+þo iléke þinges fram senne. and fram þe amonesteme<i>n</i>t of þo dieule
+þet ha ne may us mis&#x200A;do. Lordinges nu ye habbet i&#x200A;herd þo
+signefia<i>n</i>ce of þo offringes þet maden
+[f.&nbsp;129&nbsp;v<sup>2</sup>] þo þrie kinges of heþenesse to gode.
+hye habbet to gode `i offred´ of yure selure. and of yure erþliche
+godes. Ne ne offreth him nacht on lepiliche to day. ac
+<span class = "linenum">65</span>
+alle þo daies i þo yere gostliche. Gold. and Stor. and Mirre. ase hic
+habbe i&#x200A;told. Gold<big>;</big> fore Gode belaue. Stor<big>;</big>
+for holy urisun. Mirre. for gode werkes. þet bieth þo offringes. þet ure
+louerd be&#x200A;sekeþ auerichedaye þo cristenema<i>n</i>ne. and
+werefore se xpiste<i>n</i>ma<i>n</i> yef has deþ<big>;</big> of seruet
+þo blisce of heuene. And ih<i>es</i>u crist þet for us wolde
+<span class = "linenum">70</span>
+an erþe bi bore. a<i>n</i>d anured of þo þrie kinges of
+painime<big>;</big> he <span class = "tag">yeu[e]</span> us his grace of
+þo holi gost in ure hertes wer&#x200A;bi we moue hatie þo ileke þinges
+þet he hatedh. and lete þo ileke þinges þat he for&#x200A;biet. and
+luuie þo ilek þinkes þat he luued. and do þo ilek þinges þat he hóót.
+ine him so bileue and bidde a<i>n</i>d serui. þet we mowe habbe þo
+blisce
+<span class = "linenum">75</span>
+of heueriche. <em>Q<i>uo</i>d uobis p<i>restare</i> d<i>ignetur</i>
+p<i>er</i>.</em></p>
+
+
+<h5><b>Do<i>mi</i>ni[ca] s<i>e</i>c<i>un</i>da post octav<i>am</i>
+epiphanie. S<i>er</i>mo eu<i>a</i>n.</b></h5>
+
+<p class = "headnote"><span class = "headnote">
+Servasti Bonum Vinum Usque Adhuc</span></p>
+
+<p><span class = "dropcap">N</span><em>uptie
+f<i>a</i>c<i>t</i>e su<i>n</i>t in chana
+[f.&nbsp;130&nbsp;r<sup>1</sup>] galiléé. ⁊ erat mat<i>er</i>
+ih<i>es</i>u ibi. Vocatus est au<i>tem</i> ih<i>esu</i>s ad nuptias ⁊
+discipuli eius.</em>
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]"
+/>
+Þet holi godspel of to day us telþ. þet a bredale
+<span class = "linenum">80</span>
+was i&#x200A;maked ine þo londe of ier<i>usa</i>l<i>e</i>m.
+<span class = "sidenote">
+82. <i>flesliche ac. To</i> MS.</span>
+in ane cite þat was i&#x200A;cleped Cane in þa time þat godes sune yede
+in erþe <span class = "tag">flesliche. `ac´ To</span> þa bredale
+<span class = "pagenum">217</span>
+<a name = "page217" id = "page217"> </a>
+was ure leuedi sei<i>n</i>te Marie. and ure louerd ih<i>esus</i> crist
+and hise deciples. so iuel auenture þet wyn failede. at þise bredale. þo
+seide ure leuedi seinte Marie. to here sune. hi ne habbet no wyn. And
+ure
+<span class = "linenum">85</span>
+louerd answerde and sede to hire. Wat be longeth hit to me oþer to þe
+wyman. Nu ne dorste hi namore sigge. ure lauedi. Hac hye spac to þo
+Serganz þet seruede of þo wyne. and hem seyde. al þet he hot yu
+do<big>;</big> so doþ. And ure louerd clepede þe serganz a<i>n</i>d
+seyde to hem. ffol vellet ha seyde. þos ydres. þet is to sigge þos
+Cróós. oþer
+<span class = "linenum">90</span>
+þos fate<i>n</i> of watere. for þer were. vi. ydres of stone. þet ware
+i&#x200A;clepede baþieres wer þo gi<i>us</i> hem wesse for clenesse. and
+for religiun. Ase þe custome [f.&nbsp;130&nbsp;r<sup>2</sup>] was ine þo
+time. þo serga<i>n</i>z uuluelden þo faten of watere and hasteliche was
+i&#x200A;went into wyne. bie þo wille of ure louerde. þo seide ure lord.
+to þo serganz. Moveth to&#x200A;gid<i>er</i>e and
+<span class = "linenum">95</span>
+bereth to Architriclin. þat was se þet ferst was i&#x200A;serued. And
+al&#x200A;so hedde i&#x200A;drunke of þise wyne þet ure louerd hedde
+i&#x200A;maked of þe watere<big>;</big> ha niste nocht þe miracle. ac þo
+serganz wel hit wiste. þet hedde þet water i&#x200A;brocht. þo seide
+Archit<i>ri</i>clin to þo bredgume. Oþer men seyde he doþ forþ þet beste
+wyn þet hi habbeþ ferst at
+<span class = "linenum">100</span>
+here bredale. and þu hest ido þe cont<i>ra</i>rie þ`e´t þu hest
+i&#x200A;hialde þet beste wyn wath nu<big>;</big> Þis was þe
+co<i>m</i>me<i>n</i>ceme<i>n</i>t of þo miracles of ure loruerde þet he
+made flesliche in erþe. and `þo´ beleuede on him<big>;</big> his
+deciples. Ine sigge nacht þet hi ne hedden þer before ine him
+beliaue<big>;</big> ac fore `þe´ miracle þet hi seghe<big>;</big> was
+here beliaue þe more
+<span class = "linenum">105</span>
+i&#x200A;stre<i>n</i>gþed. Nu ye habbeþ i&#x200A;herd þe Miracle. nu
+i&#x200A;hereþ þe signefiance. Þet water bi&#x200A;tockned se euele
+xpistenema<i>n</i>. [f.&nbsp;130&nbsp;v<sup>1</sup>] for al&#x200A;so
+þet wat<i>er</i> is natureliche schald and a kelþ alle þo þet hit
+drinkeþ<big>;</big> so is se euele xpisteman chald of þo luue of Gode.
+for þo euele werkes þet hi doþ. Ase so is Lecherie. spusbreche. Roberie.
+<span class = "linenum">110</span>
+<span class = "sidenote">
+111. <i>Manslechtes</i> MS.<br />
+118. <i>hadeþ</i> MS.<br />
+123. <i>he he is win</i> MS.</span>
+<span class = "tag">Manslechte<i>r</i></span>. husberners. bakbiteres.
+and alle oþre euele deden. þurch wyche þinkes man of serueth þet fer of
+helle. Ase godes oghe mudh hit seid. and alle þo signefied þet
+wat<i>er</i><big>;</big> þet þurch yem<i>er</i>e werkes. oþer þurch
+yemer i&#x200A;wil liesed þo blisce of heuene. þet wyn þat is
+naturel&#x200A;liche hot ine him selue<big>;</big> and an&#x200A;het
+alle þo þet hit drinked<big>;</big>
+<span class = "linenum">115</span>
+be&#x200A;tokned alle þo þet bied an&#x200A;héét of þe luue of ure
+lorde. Nu
+<span class = "pagenum">218</span>
+<a name = "page218" id = "page218"> </a>
+lordinges ure lord god almichti. þat hwylem in one stede. and ine one
+time flesliche makede of wat<i>er</i>e wyn<big>;</big> yet <span class =
+"tag">ha<i>bb</i>eþ</span> manitime maked of watere wyn<big>;</big>
+gostliche. wanne þurch his grace maked of þo euele manne good man. of þe
+orgeilus umble. of þe lechur chaste.
+<span class = "linenum">120</span>
+of þe niþinge [f.&nbsp;130&nbsp;v<sup>2</sup>] large. and of alle oþre
+folies<big>;</big> so ha maket of þo wat<i>er</i>e wyn. þis his si
+signefiance of þe miracle. Nu loke euerich man toward him&#x200A;seluen.
+yef <span class = "tag">he is win</span><big>;</big> þet is to siggen
+yef he is an&#x200A;heet of þo luue of gode. oþer yef he is
+wat<i>er</i>. þet is yef þu art chold of godes luue. yef þu art euel
+man<big>;</big> besech ure lorde þet he do ine þe
+<span class = "linenum">125</span>
+his uertu. þet ha þe wende of euele into gode. and þet he do þe do
+swiche werkes þet þu mote habbe þo blisce of heuene. <em>Q<i>uo</i>d
+u<i>o</i>b<i>is</i>. pr<i>est</i>are dig<i>netur</i>.</em></p>
+
+
+<h5><b>Dominica tercia post oct<i>avam</i> ep<i>iphanie</i>.</b></h5>
+
+<p><span class = "dropcap">C</span><em>vm
+descendiss<i>et</i> ih<i>esus</i> de monte. secute su<i>n</i>t eum
+<span class = "linenum">130</span>
+turbe multe. Et ecce leprosus ueniens adorabat eu<i>m</i> dicens.
+D<i>omi</i>ne si uis<big>;</big> potes me mu<i>n</i>dare.</em>
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]"
+/>
+Þet holi godspel of to dai us telþ. þet ure lord ih<i>esus</i> crist.
+ase he hedde i&#x200A;yue þo newe laghe. in one montayne. and hedde
+i&#x200A;maked þet formeste sarmun þet euerte made in erþe<big>;</big>
+suo him folgede michel folk. Swo
+<span class = "linenum">135</span>
+kam a leprus. a sikman and onurede him and seyde. Lord.
+[f.&nbsp;131&nbsp;r<sup>1</sup>] lord ha seide yef þu wilt<big>;</big>
+þu me micht wel makie hool of mine lepre. of mine euele. And ure lord
+him seide and sp<i>re</i>dde his hond. and tok his lepre<big>;</big> hic
+wille seide ure lord þet þu bi clensed. and al&#x200A;so raþe he was
+i&#x200A;warisd of his maladie. <b>N</b>u lordinges þis is þe miracle
+<span class = "linenum">140</span>
+þet þet godspel of te dai us telþ. ac great is þe tokni<i>n</i>gge. Se
+leprus signefiez þo senuulle men. si lepre þo se<i>n</i>ne<i>n</i>. þet
+scab bi&#x200A;tokned þo litle se<i>n</i>nen. si lepre be&#x200A;tokned
+þo g<i>r</i>ete sennen þet biedh diadliche. Ase so is lecherie.
+spusbreche. Gauelinge. Roberie. þefte. Glutunie. drunkenesse. and alle
+þo sennen þurch wiche me liest þo luue of gode
+<span class = "linenum">145</span>
+almichti and of alle his haleghen. þurch S`c´ab nis nacht man and wyman
+deseiurd fram ma<i>n</i>nes felarede. Ne for þo litle sennen. þet noman
+hine ne mai loki. nis noon deseurd pardurableliche fram gode<big>;</big>
+ne fram holi chereche. for lepre is man deseurd of þo co<i>m</i>painie
+<span class = "pagenum">219</span>
+<a name = "page219" id = "page219"> </a>
+of gode and of alle his angles. þat is to sigge for diadliche
+<span class = "linenum">150</span>
+senne. [f.&nbsp;131&nbsp;r<sup>2</sup>] Nu ye habbet i&#x200A;herd þe
+miracle and wet hit be&#x200A;tokned. Nu loke we yef we bieþ clene of
+þise lepre. þat is to siggen of diadliche senne. Se [leprus] liest þe
+felarede of oþer men<big>;</big> for se þet sterft inne diadliche
+senne<big>;</big> so for liest þe co<i>m</i>painie of gode. And yef ye
+bieþ clene<big>;</big> lokeþ þet ye ne falle nocht. þet ye ne
+<span class = "linenum">155</span>
+bie deseuerd fram þe felarede of gode al&#x200A;michti. þurch none euele
+werkes þurch none euele i&#x200A;wil. And yef ye bieþ lepr<i>us</i>
+þurch diadliche senne. greded gode Merci<big>;</big> þet þo leprus yaf
+helþe ine bodie<big>;</big> þet he us yeue gostliche helþe. in ure
+saule. Comeþ to srifte for leted yure sennen and þer of bieþ
+a&#x200A;soiled. þanne sollie habbe þo helþe of
+<span class = "linenum">160</span>
+heuene. þat is lif with uten ende. <em>Q<i>uo</i>d uob<i>is</i>.
+pr<i>est</i>are dig<i>netur</i>. p<i>er</i>.</em></p>
+
+
+<h5><b>Dominica q<i>ua</i>rta post oct<i>avam</i>
+ep<i>iphanie</i>.</b></h5>
+
+<p class = "headnote"><span class = "headnote">
+Domine, Salva Nos, Perimus</span></p>
+
+<p><span class = "dropcap">A</span><em>scendente
+ih<i>es</i>u i<i>n</i> nauiculam. secuti su<i>n</i>t eu<i>m</i>
+discipuli eius. Et ecce motus factus est magn<i>us</i> i<i>n</i> mari.
+Ita
+<span class = "linenum">165</span>
+ut nauicula op<i>er</i>iret<i>ur</i> fluctib<i>us</i>. Erat an<i>tem</i>
+illis<big>;</big> uent<i>us</i> <i>con</i>trarius.</em>
+[f.&nbsp;131&nbsp;v<sup>1</sup>]
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]"
+/>
+We redeth i þe holi godspelle of to dai þat ure lord ih<i>es</i>u
+c<i>ri</i>st yede one time in to ane ssipe and ise deciples mid him
+in&#x200A;to þe séé. And so hi were i<i>n</i> þo ssipe so a&#x200A;ros a
+great te<i>m</i>peste. of winde. And ure lord was i&#x200A;leid him don
+to slepe. ine þo
+<span class = "linenum">170</span>
+ssipe. er þane þis tempeste a&#x200A;róós. Hise deciples hedde
+g<i>re</i>t drede of þise te<i>m</i>peste. so a&#x200A;wakede hine. and
+seiden to him. lord saue us<big>;</big> for we p<i>er</i>isset. And ha
+wiste wel þet hi ne hadde nocht gode beleaue ine him<big>;</big> þo
+seide to hem. wat dret yw folk of litle beliaue. Þo a&#x200A;ros up ure
+lord and tok þane wynd and to séé<big>;</big> and al&#x200A;so raþe hit
+was
+<span class = "linenum">175</span>
+stille. And al&#x200A;se þo men þet weren in þo ssipe hedde
+i&#x200A;seghe þo miracle so awondrede hem michel. Þis is si vaire
+miracle þet þet godspel of te day us telþ. Þere&#x200A;fore sal hure
+be&#x200A;liaue bie þe betere a&#x200A;strengþed. Ine swiche lorde þet
+siche miracle mai do and doþ wanne he wile. Ac hit is us nyede þet se
+þet sucurede he<i>m</i> ine þa p<i>er</i>il<big>;</big> þet
+<span class = "linenum">180</span>
+us sucuri ine [f.&nbsp;131&nbsp;v<sup>2</sup>] ure niedes. Þet we clepie
+to him þet ha us helpe. and he hit wille do bleþeliche. yef we him
+bisecheth merci mid good i&#x200A;wille al&#x200A;so him seluen seith bi
+þe holi writes. <em>Salus p<i>o</i>p<i>u</i>li ego su<i>m</i>. ⁊
+cet<i>er</i>a.</em> Hic am ha seiþ helere of þe folke. wanne
+<span class = "pagenum">220</span>
+<a name = "page220" id = "page220"> </a>
+hi to me clepiedh ine hire sorghen. and ine hire niedes hic hi sucuri
+<span class = "linenum">185</span>
+and beneme hem al here euel with&#x200A;ute ende. Grede we to him merci
+sikerliche. yef se deuel us wille a&#x200A;cu<i>m</i>bri þurch senne.
+Þurch p<i>r</i>ede oþer þurch an&#x200A;vie. oþer þurh wreþe. oþer þurch
+oþer manere of diadliche senne g<i>r</i>ede we to him Merci. and sigge
+we him lord sauue us þet we ne p<i>er</i>issi. and þet he us deliuri of
+alle eueles. and þet ha
+<span class = "linenum">190</span>
+yef us swiche werkes to done in þise wordle<big>;</big> þet þo saulen of
+us mote bien isauued a domes dai. and gon to þo blisce of heuene.
+<em>Q<i>uo</i>d ip<i>s</i>e pr<i>est</i>are d<i>ignetur</i>.</em></p>
+
+
+<h5><b>D<i>omi</i>nica In sexagesima. S<i>er</i>mo.</b></h5>
+
+<p class = "headnote"><span class = "headnote">
+Ite et Vos in Vineam Mean</span></p>
+
+<p><span class = "dropcap">S</span><em>imile
+<span class = "linenum">195</span>
+est regnu<i>m</i> celoru<i>m</i> ho<i>min</i>i pat<i>ri</i>familias. qui
+exijt p<i>ri</i>mo mane <i>con</i>ducere op<i>er</i>arios in uineam
+suam.</em></p>
+
+<p><span class = "folionum">[f.&nbsp;132&nbsp;r<sup>1</sup>]
+<img src = "images/explicit.gif" width = "14" height = "16" alt = "[¶]"
+/>
+</span>
+<span class = "dropcap">H</span>ure
+lord godalmichti to us spekeþ ine þo holi godespelle of te day. and us
+seaweth one forbisne. þet yef we uilleth don his seruise. þe`t´ we
+sollen habbe
+<span class = "linenum">200</span>
+þo mede wel griat ine heuene. For so seyth ure lord ine þo godspelle of
+to dai. þet on goodman was. þat ferst uut&#x200A;yede bi þe Moreghen for
+to here werkmen in to his wi<i>n</i>yarde. for ane peny of forewerde.
+and al&#x200A;so he hedde i&#x200A;mad þise forewerde<big>;</big> so ha
+sente hi into his wynyarde. so ha dede at undre<i>n</i> and at midday
+al&#x200A;so. þo þat hit was
+<span class = "linenum">205</span>
+a&#x200A;yen þan euen<big>;</big> so ha ka<i>m</i> into þe Marcatte. so
+he fond werkmen þet were idel. þo seyde he to hem. Wéé bie ye
+idel<big>;</big> and hie answerden<big>;</big> and seyde.
+lord<big>;</big> for we `ne´ fonden te dai þat us herde. Goþ nu ha seide
+se godeman into mine wynyarde<big>;</big> and hic þat richt
+is<big>;</big> yu sal yeue. þos yede into þise wynyarde. mid þo oþre. þo
+þet hi wel
+<span class = "linenum">210</span>
+euen. þo seide þe lord to his sergant. Clepe þo werkmen a<i>n</i>d yeld
+hem here trauail. and a&#x200A;gyn to hem þat comen last, and go al to
+þo ferste. yef eue[f 132 r<sup>2</sup>]riche of hem ane peny. Se sergant
+dede þes lordes co<i>m</i>ma<i>n</i>dem<i>en</i>t. so paide þo werkmen
+and yaf euerich ane peny. And so hi seghen þo þet bi þe Morghen waren
+i&#x200A;comen. þet
+<span class = "linenum">215</span>
+hi þet waren last i&#x200A;cume. Hedde<i>n</i> here euerich ane
+peny<big>;</big> Þo we<i>n</i>den hi more habbe<big>;</big> þo
+gruchchede hi a&#x200A;menges hem. and seyden. þos laste on ure habbeþ
+i&#x200A;travailed. and þu his makest velaghes to us. þet habbeth
+al&#x200A;deai i&#x200A;bye ine þine wynyarde. and habbetþ
+i&#x200A;þoled þe berdene
+<span class = "pagenum">221</span>
+<a name = "page221" id = "page221"> </a>
+of þo pine. and of þo hete of al þo daie. þo ansuerede se gode man
+<span class = "linenum">220</span>
+to on of hem. Frend ha seide ine do þe noon unricht. Wat for
+þi<i>n</i>gketh þat hic do min i&#x200A;wil<big>;</big> a<i>n</i>d
+al&#x200A;so ure lord hedde i&#x200A;told þise forbisne<big>;</big> so
+he seide efter&#x200A;ward. so sulle þo uerste bie last<big>;</big> and
+þo laste ferst.
+<span class = "sidenote">
+224. On margin, Multi s<i>un</i>t uocati<big>;</big> p<i>auci</i>.<br />
+235. <i>þan</i>] <i>þā</i> MS.</span>
+Fele bieþ i&#x200A;clepede<big>;</big> ac feaue bieþ i&#x200A;cornéé. Nu
+i&#x200A;hereþ þe signefiance. þes godeman<big>;</big> be tockneþ
+godalmichti ure lord. Se
+<span class = "linenum">225</span>
+winyard be&#x200A;tockneþ. þe seruise of ure lorde. þe werkmen. be
+tockneþ alle þo þet doþ cristes seruise.
+[f.&nbsp;132&nbsp;v<sup>1</sup>] þo tides of þo daie<big>;</big>
+be&#x200A;tokneþ þe time of þis world. Bie þe Morghen i&#x200A;herde ure
+lord werkmen in&#x200A;to his winyarde. þo ha sente þe
+pat<i>ri</i>arches. ate begininge of þis wordl. ine is seruise. þet
+þurch gode beleauéé him seruede. and seden
+<span class = "linenum">230</span>
+his techi<i>n</i>ge to alle þo þet hi hedden hit to siggen. Al&#x200A;so
+at undren. and at midday. i&#x200A;herede he werkmen into is winyarde.
+þo ha sente be þo time þet Moyses was a<i>n</i>d aaro<i>n</i>. and i þe
+time of his p<i>ro</i>phetes dede he mani god man i<i>n</i>&#x200A;to
+his seruise<big>;</big> þet þurch griate luue to him helden. and deden
+his seruise. To yenes <span class = "tag">þa<i>n</i></span>
+euen<big>;</big> godalmichti
+<span class = "linenum">235</span>
+i&#x200A;hierde werkmen in&#x200A;to his winyarde. þo þat he alast of
+þis wordle naam fles and blod ine þe Maidene sei<i>n</i>te Marie. and
+seauede ine þis world. þo fond he Men. þet al day hedden i&#x200A;be
+idel. Werefore he fond þet heþen folk þet be þo time þet was
+i&#x200A;go<big>;</big> hedden i&#x200A;be ut of godes be&#x200A;liaue.
+and of his luue. and of his seruise. Hi ne hedden
+<span class = "linenum">240</span>
+nocht i&#x200A;be idel [f.&nbsp;132&nbsp;v<sup>2</sup>] for to done þo
+deueles werkes. Ac þere&#x200A;fore seith þet godspel þet hedden
+i&#x200A;be idel<big>;</big> þo þet hi nedden bi&#x200A;leued ane
+god&#x200A;almichti. ne him louie ne hi<i>m</i> serui. For al þat is ine
+þis wordle. þet man is. bote yef ha luuie godalmichti. and hi<i>m</i>
+serui<big>;</big> al hit him may þe<i>n</i>che for lore and idelnesse.
+þo a&#x200A;resunede ure lord þe paens
+<span class = "linenum">245</span>
+be ise apostles. vre&#x200A;fore hi hedde<i>n</i> i&#x200A;be so longe
+idel. þo þet hi ne hedden i&#x200A;be in his seruise<big>;</big> þo
+ansuerden þe pae<i>n</i>s<big>;</big> þet non ne hedden i&#x200A;herd
+hij. þet is to sigge þet hi ne hedden neuer te <ins class = "edcorr"
+title = "corrected by editor from ‘i_hee[r]d’">i&#x200A;heed</ins>
+p<i>ro</i>ph<i>et</i>e ne a&#x200A;postle ne prechur. þet hem seaude ne
+hem tachte hu i&#x200A;solden ine gode beleue ne him serui. Goþ a seide
+ure lord inte mine
+<span class = "linenum">250</span>
+winyarde. þet is inte mine beleaue. and hic yw sal yeue yure peni þet is
+heueriche blisce. þo heþen men yeden be þa daghen into cristes
+seruise<big>;</big> and we þet of hem bieþ i&#x200A;cume. and habbeþ
+cristendom
+<span class = "pagenum">222</span>
+<a name = "page222" id = "page222"> </a>
+under fonge<big>;</big> bieþ i entred i<i>n</i> to cristes seruise þere
+fore we sollen habbe ure peni þet is þe blisce of heuene.
+[f.&nbsp;133&nbsp;r<sup>1</sup>] also wel ase
+<span class = "linenum">255</span>
+þo þet comen bi þe Morghen. for al so we hopieþ for te habbe heueriche
+blisce<big>;</big> ase þo pat<i>ri</i>arches and þo
+p<i>ro</i>ph<i>et</i>es. and þo apostles and þo gode men þet
+hwile<i>m</i> ine þis world godalmichti s<i>er</i>ueden. So as we habeþ
+i seid of diuers wordles. þet god almichti dede werkmen into his
+winyarde<big>;</big> so we mowe sigge of þo elde of eueriche me<i>n</i>.
+<span class = "linenum">260</span>
+For godalmichti deþ werkm<i>en</i> into his winyarde bi þe Morghen.
+Wanne ha clepeþ of swiche þer bieþ into his seruise ine here childhede.
+Wanne hi of þis world wendeþ. beswo þet hi ne be ine no diadlich senne.
+At undren ha se<i>n</i>t men in to his winyarde. þet a turneþ into his
+s<i>er</i>uise. of age of man. At Middai wanne þo dai is
+<span class = "linenum">265</span>
+alþer hotestd be tokned þo men of .xxx<sup>t</sup>i. wyntre. oþer of
+furti. for þe nat<i>ur</i>e of Man is of greater stre<i>n</i>gþe and of
+greater hete ine þo age. Se euen bi tockneþ. elde of Man. þet is se ende
+of þe liue. Vre lord deþ werkmen into his winyarde a genes þo
+e[f.&nbsp;133&nbsp;r<sup>2</sup>]uen<big>;</big> Wanne fele ine here
+elde wendeþ ut of here senne i<i>n</i> to cristes seruise. As so
+<span class = "linenum">270</span>
+solle hi habbe þo blisce of heuene<big>;</big> ase þo þet ferst
+come<i>n</i> into þe winyyarde. Nocht for þan for þise griate bunte þet
+ure iord yefþ ne solde no man targi for to wende to godalmichti ne him
+to serui. for al so seid þet holi writ þet now ne wot þane dai of his
+diaþe. for Man mai longe liues wene and ofte him legheþ se
+wre<i>n</i>ch. Nu gode men
+<span class = "linenum">275</span>
+ye habbeþ i herd þet godspel and þe forbisne. Nu lokeþ yef ye bieþ with
+inne þo winyarde. þet is þet yef ye bieþ ine godes seruise
+<span class = "sidenote">
+278. <i>he he</i> MS.</span>
+yef ye bieþ with ute diadliche senne yef ye hatied þat <span class =
+"tag">he</span> hateþ. yef ye luuieþ þet he luueþ. and doþ þet he hot.
+and but ye do<big>;</big> ye bieþ hut of his winyarde. þe is ut of his
+seruise. and ye doþ þet ure lord hóót, so ye
+<span class = "linenum">280</span>
+of serueþ þane peni. þet `is´ heueriche blisce. ye of s<i>er</i>ueþ þet
+good þet noon herte ne may i&#x200A;þenche ne noon yare i here ne tunge
+telle. þo blisce þet god [f.&nbsp;133&nbsp;v<sup>1</sup>] halt alle þo
+þet hine luuieþ. þider lord granti us to cumene. <em>Q<i>uo</i>d ipse
+pr<i>est</i>are dignet<i>ur</i>. p<i>er</i>.</em></p>
+
+</div>
+
+</div>
+<!-- end div maintext -->
+
+<a name = "page223" id = "page223"> </a>
+
+<h6>OXFORD<br />
+PRINTED AT THE CLARENDON PRESS<br />
+BY HORACE HART, M.A.<br />
+PRINTER TO THE UNIVERSITY</h6>
+
+<div class = "endnote">
+
+<h4><a name = "format" id = "format">
+Format of the Book</a></h4>
+
+<p>The Editor’s introduction notes:</p>
+
+<p class = "inset">
+Additions are made within [square brackets], and interlineations are
+printed between `accents´.</p>
+
+<p>Several selections were printed in parallel, on facing pages. They
+are given here in two forms. First, each version is shown separately,
+with all notes and marginal information. Then the two are shown side by
+side, with text only.</p>
+
+<p>Line divisions in prose selections will not correspond to the printed
+original, as shown by marginal line numbers. Words cited in the
+linenotes are <span class = "tag">underlined</span> if not already set
+off by `accents´ (above) or similar markings.</p>
+
+<p>Page numbers from the source MSS are shown as printed&mdash;inline in
+the prose passages, marginal in verse&mdash;with their original
+brackets. Page breaks in verse were marked with a simple
+line&nbsp;|.</p>
+
+<h5>Errors and Inconsistencies:</h5>
+
+<p>A few Linenotes were separated by semicolons (;) instead of extra
+space; these have been regularized to line breaks in the e-text.</p>
+
+<p>Line numbers are in multiples of 5. Both in the e-text and in the
+original book, variations are for mechanical reasons such as unusually
+long lines, or to avoid collision with marginal folio numbers.</p>
+
+<p>When a new selection began at mid-page, linenotes were sometimes
+identified by selection number. These were randomly printed in upper or
+lower case, as “XVII” or “xvii”.</p>
+
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Selections from early Middle English,
+1130-1250, by Various
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SELECTIONS--EARLY MIDDLE ENGLISH ***
+
+***** This file should be named 26413-h.htm or 26413-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+ https://www.gutenberg.org/2/6/4/1/26413/
+
+Produced by Louise Hope, David Starner and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties. Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research. They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement. See
+paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works. See paragraph 1.E below.
+
+1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States. If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed. Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work. You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change. If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges. If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form. However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+ the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+ you already use to calculate your applicable taxes. The fee is
+ owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+ has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+ Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments
+ must be paid within 60 days following each date on which you
+ prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+ returns. Royalty payments should be clearly marked as such and
+ sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+ address specified in Section 4, "Information about donations to
+ the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+ you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+ does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+ License. You must require such a user to return or
+ destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+ and discontinue all use of and all access to other copies of
+ Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+ money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+ electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+ of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+ distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from. If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation. The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund. If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations. Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+ Dr. Gregory B. Newby
+ Chief Executive and Director
+ gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment. Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements. We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance. To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+ https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/26413-h/images/dot.gif b/26413-h/images/dot.gif
new file mode 100644
index 0000000..8844835
--- /dev/null
+++ b/26413-h/images/dot.gif
Binary files differ
diff --git a/26413-h/images/explicit.gif b/26413-h/images/explicit.gif
new file mode 100644
index 0000000..3712c7f
--- /dev/null
+++ b/26413-h/images/explicit.gif
Binary files differ
diff --git a/26413-h/images/orm_g.png b/26413-h/images/orm_g.png
new file mode 100644
index 0000000..4252ac7
--- /dev/null
+++ b/26413-h/images/orm_g.png
Binary files differ
diff --git a/26413-h/images/orm_g_thumb.png b/26413-h/images/orm_g_thumb.png
new file mode 100644
index 0000000..ddb5333
--- /dev/null
+++ b/26413-h/images/orm_g_thumb.png
Binary files differ
diff --git a/26413-h/images/semicolon.gif b/26413-h/images/semicolon.gif
new file mode 100644
index 0000000..2f35df6
--- /dev/null
+++ b/26413-h/images/semicolon.gif
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/f001.png b/26413-page-images/f001.png
new file mode 100644
index 0000000..b6a4627
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/f001.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/f002.png b/26413-page-images/f002.png
new file mode 100644
index 0000000..760bedc
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/f002.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/f003.png b/26413-page-images/f003.png
new file mode 100644
index 0000000..06641f7
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/f003.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/f004.png b/26413-page-images/f004.png
new file mode 100644
index 0000000..23d19cd
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/f004.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/f005.png b/26413-page-images/f005.png
new file mode 100644
index 0000000..17022a5
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/f005.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/f006.png b/26413-page-images/f006.png
new file mode 100644
index 0000000..5f2a9a0
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/f006.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/f007.png b/26413-page-images/f007.png
new file mode 100644
index 0000000..2cbfc3e
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/f007.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/f008.png b/26413-page-images/f008.png
new file mode 100644
index 0000000..19ee833
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/f008.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p001.png b/26413-page-images/p001.png
new file mode 100644
index 0000000..4fd00ee
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p001.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p002.png b/26413-page-images/p002.png
new file mode 100644
index 0000000..084b33a
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p002.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p003.png b/26413-page-images/p003.png
new file mode 100644
index 0000000..774fec5
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p003.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p004.png b/26413-page-images/p004.png
new file mode 100644
index 0000000..d271038
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p004.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p005.png b/26413-page-images/p005.png
new file mode 100644
index 0000000..e8a939e
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p005.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p006.png b/26413-page-images/p006.png
new file mode 100644
index 0000000..68313ea
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p006.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p007.png b/26413-page-images/p007.png
new file mode 100644
index 0000000..97e7ab3
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p007.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p008.png b/26413-page-images/p008.png
new file mode 100644
index 0000000..3fe8d47
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p008.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p009.png b/26413-page-images/p009.png
new file mode 100644
index 0000000..24e38fc
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p009.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p010.png b/26413-page-images/p010.png
new file mode 100644
index 0000000..ab816b3
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p010.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p011.png b/26413-page-images/p011.png
new file mode 100644
index 0000000..ce9fb12
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p011.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p012.png b/26413-page-images/p012.png
new file mode 100644
index 0000000..1dbae5c
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p012.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p013.png b/26413-page-images/p013.png
new file mode 100644
index 0000000..ea88d23
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p013.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p014.png b/26413-page-images/p014.png
new file mode 100644
index 0000000..4b34a85
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p014.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p015.png b/26413-page-images/p015.png
new file mode 100644
index 0000000..1d3630d
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p015.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p016.png b/26413-page-images/p016.png
new file mode 100644
index 0000000..d0f0f61
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p016.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p017.png b/26413-page-images/p017.png
new file mode 100644
index 0000000..51d92e3
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p017.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p018.png b/26413-page-images/p018.png
new file mode 100644
index 0000000..7f9e260
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p018.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p019.png b/26413-page-images/p019.png
new file mode 100644
index 0000000..72cee56
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p019.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p020.png b/26413-page-images/p020.png
new file mode 100644
index 0000000..2f63d30
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p020.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p021.png b/26413-page-images/p021.png
new file mode 100644
index 0000000..3c21b44
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p021.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p022.png b/26413-page-images/p022.png
new file mode 100644
index 0000000..c54abdf
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p022.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p023.png b/26413-page-images/p023.png
new file mode 100644
index 0000000..a87a8a2
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p023.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p024.png b/26413-page-images/p024.png
new file mode 100644
index 0000000..49e61db
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p024.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p025.png b/26413-page-images/p025.png
new file mode 100644
index 0000000..fbc6562
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p025.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p026.png b/26413-page-images/p026.png
new file mode 100644
index 0000000..98b8388
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p026.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p027.png b/26413-page-images/p027.png
new file mode 100644
index 0000000..26db443
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p027.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p028.png b/26413-page-images/p028.png
new file mode 100644
index 0000000..a1ddac5
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p028.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p029.png b/26413-page-images/p029.png
new file mode 100644
index 0000000..2c0fc0b
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p029.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p030.png b/26413-page-images/p030.png
new file mode 100644
index 0000000..9fc45ec
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p030.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p031.png b/26413-page-images/p031.png
new file mode 100644
index 0000000..c6daf6f
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p031.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p032.png b/26413-page-images/p032.png
new file mode 100644
index 0000000..a625710
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p032.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p033.png b/26413-page-images/p033.png
new file mode 100644
index 0000000..2bbbb11
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p033.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p034.png b/26413-page-images/p034.png
new file mode 100644
index 0000000..549d44d
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p034.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p035.png b/26413-page-images/p035.png
new file mode 100644
index 0000000..28a424d
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p035.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p036.png b/26413-page-images/p036.png
new file mode 100644
index 0000000..e93c102
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p036.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p037.png b/26413-page-images/p037.png
new file mode 100644
index 0000000..2c6304e
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p037.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p038.png b/26413-page-images/p038.png
new file mode 100644
index 0000000..8f51e6a
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p038.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p039.png b/26413-page-images/p039.png
new file mode 100644
index 0000000..7e03e3e
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p039.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p040.png b/26413-page-images/p040.png
new file mode 100644
index 0000000..9eb1b12
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p040.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p041.png b/26413-page-images/p041.png
new file mode 100644
index 0000000..328282f
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p041.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p042.png b/26413-page-images/p042.png
new file mode 100644
index 0000000..c0b5eed
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p042.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p043.png b/26413-page-images/p043.png
new file mode 100644
index 0000000..cc331dc
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p043.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p044.png b/26413-page-images/p044.png
new file mode 100644
index 0000000..9603f54
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p044.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p045.png b/26413-page-images/p045.png
new file mode 100644
index 0000000..3185b5a
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p045.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p046.png b/26413-page-images/p046.png
new file mode 100644
index 0000000..c76f7c0
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p046.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p047.png b/26413-page-images/p047.png
new file mode 100644
index 0000000..01ff771
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p047.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p048.png b/26413-page-images/p048.png
new file mode 100644
index 0000000..4ae8056
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p048.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p049.png b/26413-page-images/p049.png
new file mode 100644
index 0000000..7839e18
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p049.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p050.png b/26413-page-images/p050.png
new file mode 100644
index 0000000..b3a648d
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p050.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p051.png b/26413-page-images/p051.png
new file mode 100644
index 0000000..eab539d
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p051.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p052.png b/26413-page-images/p052.png
new file mode 100644
index 0000000..ec8c56c
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p052.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p053.png b/26413-page-images/p053.png
new file mode 100644
index 0000000..63ae3ce
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p053.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p054.png b/26413-page-images/p054.png
new file mode 100644
index 0000000..b718eda
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p054.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p055.png b/26413-page-images/p055.png
new file mode 100644
index 0000000..392a071
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p055.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p056.png b/26413-page-images/p056.png
new file mode 100644
index 0000000..52d208a
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p056.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p057.png b/26413-page-images/p057.png
new file mode 100644
index 0000000..7839cb6
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p057.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p058.png b/26413-page-images/p058.png
new file mode 100644
index 0000000..0f47333
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p058.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p059.png b/26413-page-images/p059.png
new file mode 100644
index 0000000..ac26796
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p059.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p060.png b/26413-page-images/p060.png
new file mode 100644
index 0000000..483c359
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p060.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p061.png b/26413-page-images/p061.png
new file mode 100644
index 0000000..cf1a62e
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p061.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p062.png b/26413-page-images/p062.png
new file mode 100644
index 0000000..661bf9f
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p062.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p063.png b/26413-page-images/p063.png
new file mode 100644
index 0000000..f98d1c2
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p063.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p064.png b/26413-page-images/p064.png
new file mode 100644
index 0000000..f2f3570
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p064.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p065.png b/26413-page-images/p065.png
new file mode 100644
index 0000000..2092de0
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p065.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p066.png b/26413-page-images/p066.png
new file mode 100644
index 0000000..5248fc5
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p066.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p067.png b/26413-page-images/p067.png
new file mode 100644
index 0000000..e213a10
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p067.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p068.png b/26413-page-images/p068.png
new file mode 100644
index 0000000..a860221
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p068.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p069.png b/26413-page-images/p069.png
new file mode 100644
index 0000000..73dc4d0
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p069.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p070.png b/26413-page-images/p070.png
new file mode 100644
index 0000000..60b7a62
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p070.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p071.png b/26413-page-images/p071.png
new file mode 100644
index 0000000..0f6b090
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p071.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p072.png b/26413-page-images/p072.png
new file mode 100644
index 0000000..3b49f68
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p072.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p073.png b/26413-page-images/p073.png
new file mode 100644
index 0000000..ac8adc5
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p073.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p074.png b/26413-page-images/p074.png
new file mode 100644
index 0000000..67f99b7
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p074.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p075.png b/26413-page-images/p075.png
new file mode 100644
index 0000000..19f4a3b
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p075.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p076.png b/26413-page-images/p076.png
new file mode 100644
index 0000000..64b187e
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p076.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p077.png b/26413-page-images/p077.png
new file mode 100644
index 0000000..4f7ee0a
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p077.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p078.png b/26413-page-images/p078.png
new file mode 100644
index 0000000..380f634
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p078.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p079.png b/26413-page-images/p079.png
new file mode 100644
index 0000000..4f1ab18
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p079.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p080.png b/26413-page-images/p080.png
new file mode 100644
index 0000000..a55b76f
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p080.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p081.png b/26413-page-images/p081.png
new file mode 100644
index 0000000..e82068f
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p081.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p082.png b/26413-page-images/p082.png
new file mode 100644
index 0000000..9672b79
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p082.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p083.png b/26413-page-images/p083.png
new file mode 100644
index 0000000..fc9d9ac
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p083.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p084.png b/26413-page-images/p084.png
new file mode 100644
index 0000000..f950026
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p084.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p085.png b/26413-page-images/p085.png
new file mode 100644
index 0000000..57c1314
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p085.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p086.png b/26413-page-images/p086.png
new file mode 100644
index 0000000..e721edf
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p086.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p087.png b/26413-page-images/p087.png
new file mode 100644
index 0000000..317c44e
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p087.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p088.png b/26413-page-images/p088.png
new file mode 100644
index 0000000..ec3a4a5
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p088.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p089.png b/26413-page-images/p089.png
new file mode 100644
index 0000000..2c46dfa
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p089.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p090.png b/26413-page-images/p090.png
new file mode 100644
index 0000000..501802b
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p090.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p091.png b/26413-page-images/p091.png
new file mode 100644
index 0000000..7e634de
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p091.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p092.png b/26413-page-images/p092.png
new file mode 100644
index 0000000..acddc2a
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p092.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p093.png b/26413-page-images/p093.png
new file mode 100644
index 0000000..3d86ab4
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p093.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p094.png b/26413-page-images/p094.png
new file mode 100644
index 0000000..0090809
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p094.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p095.png b/26413-page-images/p095.png
new file mode 100644
index 0000000..54f2799
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p095.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p096.png b/26413-page-images/p096.png
new file mode 100644
index 0000000..d0c33bc
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p096.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p097.png b/26413-page-images/p097.png
new file mode 100644
index 0000000..f96f47b
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p097.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p098.png b/26413-page-images/p098.png
new file mode 100644
index 0000000..a424d27
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p098.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p099.png b/26413-page-images/p099.png
new file mode 100644
index 0000000..97be58d
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p099.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p100.png b/26413-page-images/p100.png
new file mode 100644
index 0000000..2e091ee
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p100.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p101.png b/26413-page-images/p101.png
new file mode 100644
index 0000000..6f01179
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p101.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p102.png b/26413-page-images/p102.png
new file mode 100644
index 0000000..9028a02
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p102.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p103.png b/26413-page-images/p103.png
new file mode 100644
index 0000000..de555ce
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p103.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p104.png b/26413-page-images/p104.png
new file mode 100644
index 0000000..a94a250
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p104.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p105.png b/26413-page-images/p105.png
new file mode 100644
index 0000000..c4d2a90
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p105.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p106.png b/26413-page-images/p106.png
new file mode 100644
index 0000000..e1bdf8f
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p106.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p107.png b/26413-page-images/p107.png
new file mode 100644
index 0000000..092f4bc
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p107.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p108.png b/26413-page-images/p108.png
new file mode 100644
index 0000000..ef37daa
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p108.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p109.png b/26413-page-images/p109.png
new file mode 100644
index 0000000..dee4bd6
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p109.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p110.png b/26413-page-images/p110.png
new file mode 100644
index 0000000..5c8a892
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p110.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p111.png b/26413-page-images/p111.png
new file mode 100644
index 0000000..1ab2119
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p111.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p112.png b/26413-page-images/p112.png
new file mode 100644
index 0000000..8de70e3
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p112.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p113.png b/26413-page-images/p113.png
new file mode 100644
index 0000000..9973165
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p113.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p114.png b/26413-page-images/p114.png
new file mode 100644
index 0000000..49beae0
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p114.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p115.png b/26413-page-images/p115.png
new file mode 100644
index 0000000..1db1a5d
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p115.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p116.png b/26413-page-images/p116.png
new file mode 100644
index 0000000..de440f7
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p116.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p117.png b/26413-page-images/p117.png
new file mode 100644
index 0000000..1ef0c3f
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p117.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p118.png b/26413-page-images/p118.png
new file mode 100644
index 0000000..32a0c16
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p118.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p119.png b/26413-page-images/p119.png
new file mode 100644
index 0000000..4966e5e
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p119.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p120.png b/26413-page-images/p120.png
new file mode 100644
index 0000000..14605c8
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p120.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p121.png b/26413-page-images/p121.png
new file mode 100644
index 0000000..4f2c36c
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p121.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p122.png b/26413-page-images/p122.png
new file mode 100644
index 0000000..dfd1055
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p122.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p123.png b/26413-page-images/p123.png
new file mode 100644
index 0000000..2afe3c9
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p123.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p124.png b/26413-page-images/p124.png
new file mode 100644
index 0000000..2f14dd5
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p124.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p125.png b/26413-page-images/p125.png
new file mode 100644
index 0000000..c41c9d7
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p125.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p126.png b/26413-page-images/p126.png
new file mode 100644
index 0000000..962e4a8
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p126.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p127.png b/26413-page-images/p127.png
new file mode 100644
index 0000000..6aa0d4c
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p127.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p128.png b/26413-page-images/p128.png
new file mode 100644
index 0000000..006706a
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p128.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p129.png b/26413-page-images/p129.png
new file mode 100644
index 0000000..94306f4
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p129.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p130.png b/26413-page-images/p130.png
new file mode 100644
index 0000000..c96c5f3
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p130.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p131.png b/26413-page-images/p131.png
new file mode 100644
index 0000000..72366cb
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p131.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p132.png b/26413-page-images/p132.png
new file mode 100644
index 0000000..21243a0
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p132.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p133.png b/26413-page-images/p133.png
new file mode 100644
index 0000000..bc6a295
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p133.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p134.png b/26413-page-images/p134.png
new file mode 100644
index 0000000..9c7547d
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p134.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p135.png b/26413-page-images/p135.png
new file mode 100644
index 0000000..7c60611
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p135.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p136.png b/26413-page-images/p136.png
new file mode 100644
index 0000000..6e5b8b4
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p136.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p137.png b/26413-page-images/p137.png
new file mode 100644
index 0000000..e276c0c
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p137.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p138.png b/26413-page-images/p138.png
new file mode 100644
index 0000000..7686991
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p138.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p139.png b/26413-page-images/p139.png
new file mode 100644
index 0000000..d81809a
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p139.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p140.png b/26413-page-images/p140.png
new file mode 100644
index 0000000..a048d23
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p140.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p141.png b/26413-page-images/p141.png
new file mode 100644
index 0000000..d642d67
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p141.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p142.png b/26413-page-images/p142.png
new file mode 100644
index 0000000..faa9b32
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p142.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p143.png b/26413-page-images/p143.png
new file mode 100644
index 0000000..dfbe5c7
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p143.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p144.png b/26413-page-images/p144.png
new file mode 100644
index 0000000..d53edf9
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p144.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p145.png b/26413-page-images/p145.png
new file mode 100644
index 0000000..8ae5d89
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p145.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p146.png b/26413-page-images/p146.png
new file mode 100644
index 0000000..c765de1
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p146.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p147.png b/26413-page-images/p147.png
new file mode 100644
index 0000000..f63c164
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p147.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p148.png b/26413-page-images/p148.png
new file mode 100644
index 0000000..d504de6
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p148.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p149.png b/26413-page-images/p149.png
new file mode 100644
index 0000000..6ff102b
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p149.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p150.png b/26413-page-images/p150.png
new file mode 100644
index 0000000..755c1b1
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p150.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p151.png b/26413-page-images/p151.png
new file mode 100644
index 0000000..24197f5
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p151.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p152.png b/26413-page-images/p152.png
new file mode 100644
index 0000000..2df49d4
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p152.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p153.png b/26413-page-images/p153.png
new file mode 100644
index 0000000..a11fde8
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p153.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p154.png b/26413-page-images/p154.png
new file mode 100644
index 0000000..9eae23a
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p154.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p155.png b/26413-page-images/p155.png
new file mode 100644
index 0000000..f4a6236
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p155.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p156.png b/26413-page-images/p156.png
new file mode 100644
index 0000000..3e073e0
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p156.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p157.png b/26413-page-images/p157.png
new file mode 100644
index 0000000..790b091
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p157.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p158.png b/26413-page-images/p158.png
new file mode 100644
index 0000000..7a68a42
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p158.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p159.png b/26413-page-images/p159.png
new file mode 100644
index 0000000..ee00a8a
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p159.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p160.png b/26413-page-images/p160.png
new file mode 100644
index 0000000..b70b354
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p160.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p161.png b/26413-page-images/p161.png
new file mode 100644
index 0000000..13b0316
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p161.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p162.png b/26413-page-images/p162.png
new file mode 100644
index 0000000..ad84f22
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p162.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p163.png b/26413-page-images/p163.png
new file mode 100644
index 0000000..0caf71c
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p163.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p164.png b/26413-page-images/p164.png
new file mode 100644
index 0000000..7abce20
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p164.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p165.png b/26413-page-images/p165.png
new file mode 100644
index 0000000..b292d96
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p165.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p166.png b/26413-page-images/p166.png
new file mode 100644
index 0000000..e663eb6
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p166.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p167.png b/26413-page-images/p167.png
new file mode 100644
index 0000000..f14dcf1
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p167.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p168.png b/26413-page-images/p168.png
new file mode 100644
index 0000000..621e7ef
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p168.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p169.png b/26413-page-images/p169.png
new file mode 100644
index 0000000..510bb94
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p169.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p170.png b/26413-page-images/p170.png
new file mode 100644
index 0000000..6011dde
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p170.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p171.png b/26413-page-images/p171.png
new file mode 100644
index 0000000..cd94aeb
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p171.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p172.png b/26413-page-images/p172.png
new file mode 100644
index 0000000..6394c3d
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p172.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p173.png b/26413-page-images/p173.png
new file mode 100644
index 0000000..a8ab159
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p173.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p174.png b/26413-page-images/p174.png
new file mode 100644
index 0000000..6547c24
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p174.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p175.png b/26413-page-images/p175.png
new file mode 100644
index 0000000..d3a990e
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p175.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p176.png b/26413-page-images/p176.png
new file mode 100644
index 0000000..0137f45
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p176.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p177.png b/26413-page-images/p177.png
new file mode 100644
index 0000000..470114a
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p177.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p178.png b/26413-page-images/p178.png
new file mode 100644
index 0000000..26dbc4a
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p178.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p179.png b/26413-page-images/p179.png
new file mode 100644
index 0000000..a067559
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p179.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p180.png b/26413-page-images/p180.png
new file mode 100644
index 0000000..c1e1f97
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p180.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p181.png b/26413-page-images/p181.png
new file mode 100644
index 0000000..575ab42
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p181.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p182.png b/26413-page-images/p182.png
new file mode 100644
index 0000000..5a59567
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p182.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p183.png b/26413-page-images/p183.png
new file mode 100644
index 0000000..9f0323b
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p183.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p184.png b/26413-page-images/p184.png
new file mode 100644
index 0000000..294d2e9
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p184.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p185.png b/26413-page-images/p185.png
new file mode 100644
index 0000000..6c7dabe
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p185.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p186.png b/26413-page-images/p186.png
new file mode 100644
index 0000000..fd2cbcf
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p186.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p187.png b/26413-page-images/p187.png
new file mode 100644
index 0000000..c94363b
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p187.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p188.png b/26413-page-images/p188.png
new file mode 100644
index 0000000..33b6727
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p188.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p189.png b/26413-page-images/p189.png
new file mode 100644
index 0000000..4251844
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p189.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p190.png b/26413-page-images/p190.png
new file mode 100644
index 0000000..6d820fe
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p190.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p191.png b/26413-page-images/p191.png
new file mode 100644
index 0000000..13fa69c
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p191.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p192.png b/26413-page-images/p192.png
new file mode 100644
index 0000000..4add795
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p192.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p193.png b/26413-page-images/p193.png
new file mode 100644
index 0000000..aeb9906
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p193.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p194.png b/26413-page-images/p194.png
new file mode 100644
index 0000000..255fd78
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p194.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p195.png b/26413-page-images/p195.png
new file mode 100644
index 0000000..78894c5
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p195.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p196.png b/26413-page-images/p196.png
new file mode 100644
index 0000000..4efd5f6
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p196.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p197.png b/26413-page-images/p197.png
new file mode 100644
index 0000000..1557c14
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p197.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p198.png b/26413-page-images/p198.png
new file mode 100644
index 0000000..4a0b177
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p198.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p199.png b/26413-page-images/p199.png
new file mode 100644
index 0000000..bd3ab37
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p199.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p200.png b/26413-page-images/p200.png
new file mode 100644
index 0000000..6db1964
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p200.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p201.png b/26413-page-images/p201.png
new file mode 100644
index 0000000..3eac261
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p201.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p202.png b/26413-page-images/p202.png
new file mode 100644
index 0000000..3b7658c
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p202.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p203.png b/26413-page-images/p203.png
new file mode 100644
index 0000000..3d9809f
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p203.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p204.png b/26413-page-images/p204.png
new file mode 100644
index 0000000..2e2784c
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p204.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p205.png b/26413-page-images/p205.png
new file mode 100644
index 0000000..d5f8f62
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p205.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p206.png b/26413-page-images/p206.png
new file mode 100644
index 0000000..dacef59
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p206.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p207.png b/26413-page-images/p207.png
new file mode 100644
index 0000000..04bbb1e
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p207.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p208.png b/26413-page-images/p208.png
new file mode 100644
index 0000000..a3c2ff2
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p208.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p209.png b/26413-page-images/p209.png
new file mode 100644
index 0000000..de3c9bb
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p209.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p210.png b/26413-page-images/p210.png
new file mode 100644
index 0000000..be5b40f
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p210.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p211.png b/26413-page-images/p211.png
new file mode 100644
index 0000000..b90f4e3
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p211.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p212.png b/26413-page-images/p212.png
new file mode 100644
index 0000000..5a6b16d
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p212.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p213.png b/26413-page-images/p213.png
new file mode 100644
index 0000000..4e5f83f
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p213.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p214.png b/26413-page-images/p214.png
new file mode 100644
index 0000000..d0800d6
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p214.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p215.png b/26413-page-images/p215.png
new file mode 100644
index 0000000..74ed5c7
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p215.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p216.png b/26413-page-images/p216.png
new file mode 100644
index 0000000..5657fb2
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p216.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p217.png b/26413-page-images/p217.png
new file mode 100644
index 0000000..04822d7
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p217.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p218.png b/26413-page-images/p218.png
new file mode 100644
index 0000000..827a054
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p218.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p219.png b/26413-page-images/p219.png
new file mode 100644
index 0000000..88fbea2
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p219.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p220.png b/26413-page-images/p220.png
new file mode 100644
index 0000000..6c51f19
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p220.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p221.png b/26413-page-images/p221.png
new file mode 100644
index 0000000..511ec38
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p221.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p222.png b/26413-page-images/p222.png
new file mode 100644
index 0000000..31cf89b
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p222.png
Binary files differ
diff --git a/26413-page-images/p223.png b/26413-page-images/p223.png
new file mode 100644
index 0000000..6e73b71
--- /dev/null
+++ b/26413-page-images/p223.png
Binary files differ
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..4ba75b6
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #26413 (https://www.gutenberg.org/ebooks/26413)