initial commit of ebook 26148HEADmain

1 files changed, 1095 insertions, 0 deletions

diff --git a/26148-8.txt b/26148-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..2a8e0d4
--- /dev/null
+++ b/26148-8.txt
@@ -0,0 +1,1095 @@
+The Project Gutenberg EBook of De vrouw en de vredesbeweging in verband
+met het vrouwenkiesrecht, by Aletta Henriëtte Jacobs
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: De vrouw en de vredesbeweging in verband met het vrouwenkiesrecht
+
+Author: Aletta Henriëtte Jacobs
+
+Release Date: July 29, 2008 [EBook #26148]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE VROUW EN DE VREDESBEWEGING ***
+
+
+
+
+Produced by Anna Tuinman, André Engels, Eline Visser and
+the Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+                                                         Prijs f 0.10
+
+
+
+               DE VROUW EN DE VREDESBEWEGING IN VERBAND
+                       MET HET VROUWENKIESRECHT
+
+                                 door
+
+                          Dr. ALETTA JACOBS
+
+
+Overdruk uit het Verslag van het Nationaal Congres van het
+Nederlandsch Comité van Vrouwen voor Duurzamen Vrede. (Den Haag 28-29
+April 1917)
+
+                            *  *  *  *  *
+
+
+  6e uitgave van het Nederl. Comité van Vrouwen voor Duurzamen Vrede
+                           September 1917.
+
+
+                            *  *  *  *  *
+
+
+
+_Dagelijksch Bestuur van het Internationaal Comité
+van Vrouwen voor Duurzamen Vrede:_
+
+Jane Addams,
+  _Chairman_.
+
+Dr. Aletta Jacobs,
+  _First Vice Chairman_.
+
+Chrystal Macmillian,
+  _Secretary_.
+
+Rosa Manus,
+  _Assistant Secretary and treasurer pro tem_.
+
+Centraal Bureau,
+  Heerengracht 627, Amsterdam.
+
+Orgaan "Internationaal".
+
+
+_Dagelijksch Bestuur van het Nederlandsch Comité van
+Vrouwen voor Duurzamen Vrede:_
+
+
+C. Ramondt-Hirschmann,
+  _Presidente_.
+
+Dr. Aletta Jacobs,
+  _Vice-presidente_.
+
+H. van Biema-Hijmans,
+  _2e Vice-presidente_.
+
+Annie L. Oppenheim,
+  _Secretaresse_.
+  Parkstraat 2, Den Haag.
+
+L. Eschauzier-Pabst,
+  _Penningmeesteresse_.
+
+Rosa Manus.
+
+W. van Itallie-van Embden.
+
+
+
+
+
+
+             De Vrouw en de Vredesbeweging in verband met
+                        het Vrouwenkiesrecht,
+
+                                 DOOR
+
+                        Mw. Dr. ALETTA JACOBS.
+
+                 _(Overdruk uit het Congresverslag)._
+
+
+
+Ik kan niet verhelen dat het geen gemakkelijke taak is, die ik heb
+op mij genomen, om het nauw verband aan te toonen, dat bijna alle
+strijdsters voor de politieke ontvoogding der vrouw voelen dat bestaat
+tusschen "_duurzame vrede en vrouwenkiesrecht_".
+
+Toen twee jaren geleden vrouwen uit zoovele verschillende landen hier
+samen kwamen, met het doel een Internationaal protest te doen hooren
+tegen dezen, elke beschrijving te boven gaanden gruwelijken oorlog,
+en -- om als vrouwen middelen te beramen eene herhaling ervan te
+voorkomen, -- toen was het opmerkelijk hoe al die vrouwen éénparig als
+krachtigste en hechtste wapen in den strijd tegen den oorlog, _den
+directen invloed der vrouwen op het staatsbestuur noemden_.
+
+Daaraan is het dan ook te danken dat de eisch: "_invoering van
+vrouwenkiesrecht in alle beschaafde landen_", naast die van
+"_oplossing van internationale geschillen langs vreedzamen weg_", de
+basis vormden van onze verdere besluiten op dat Congres.
+
+Meer nog trof mij, bij ons, na afloop van dat Congres gebracht bezoek
+aan regeeringspersonen van vele der oorlogvoerende en neutrale landen,
+hoe ook vele van die regeeringspersonen diezelfde gedachte uitspraken,
+dat ook zij in de toekomst der volken, met betrekking tot oorlog en
+vrede, alléén heil verwachten van den zich uitbreidenden invloed der
+vrouw op de regeeringsdaden.
+
+Waarop berusten die verwachtingen, nu nog slechts enkele daden schijn
+van bewijzen leveren?
+
+Ik zal trachten hierop een antwoord te geven.
+
+                            *  *  *  *  *
+
+Die verwachtingen moeten haar oorsprong vinden in het verschil van
+aard, van neigingen, van man en vrouw. Dit verschil openbaart zich
+vooral in vraagstukken als die van Oorlog en Vrede.
+
+Tengevolge van het verschil in functie bij het voortplantingsproces
+zijn bij vrouw en man instinctmatig andere neigingen ontstaan,
+neigingen, die zich bij den man vooral openbaren in strijdlust --
+lust tot veroveren; -- bij de vrouw in zucht tot opbouwen, tot
+conserveeren, tot behouden wat bestaat.
+
+Wel is waar heeft in den loop der tijden, door den beschavingsinvloed,
+dit verschil in instinctieve neigingen aan omvang en kracht verloren,
+zoodat men nu in vele landen mannen vindt met in dit opzicht
+vrouwelijke neigingen, maar dit verschil is nog niet genivelleerd en
+wordt nog overal duidelijk waargenomen, wanneer wij ons, ter opsporing
+ervan in beschaafde landen, wenden tot het kind, dat nog onberedeneerd
+zijne neigingen vertoont.
+
+Leerrijk is in dit opzicht het boek, door drie Duitsche geleerden
+samengesteld, uit een reeks van gegevens, in 1915 bijeengegaard, uit
+opstellen, teekeningen, brieven, gedichten enz., van een zeer groot
+aantal scholieren, jongens en meisjes, van Duitsche scholen.
+
+In dit boek, "_Jugendliches Seelenleben und Krieg_" wordt aangetoond,
+welken invloed de oorlog op het kinderlijk gemoed uitoefent, welke
+neigingen daardoor het sterkst naar buiten treden, hoe kinderen
+op dezen sterk emotioneerenden invloed reageeren. En nu is het
+opmerkelijk hoe in bijna alle gevallen het karakter van het werk, dat
+door het kind geleverd werd, zijn geslacht verraadt. De strijdlustige
+aard der jongens en de conserveerende, behoudende neigingen der
+meisjes, uitten zich in bijna elk stuk arbeid. Dooden, verminken,
+vernielen, verwoesten, waren de oorlogsidealen der jongens; verzorgen,
+verplegen, opkweeken, de berustende uitingen der meisjes.
+
+Niet uit gebrek aan vaderlandsliefde, nog minder uit lafhartigheid,
+is de vrouw, sterker dan de man, gekant tegen den oorlog, -- maar uit
+haar instinctieve eigenschappen welt bij haar het verzet tegen het ruw
+geweld, dat roekeloos vernietigt, wat door haar, als draagster van het
+ras, zoo moeizaam en pijnlijk werd voortgebracht. Haar levenstaak,
+haar werk, wordt door oorlog meedoogenloos vernietigd. Haar verhouding
+tot oorlog is dan ook een veel persoonlijker, dieper-ingrijpend,
+inniger dan die van den man.
+
+Naast den opbouw van het ras heeft de vrouw ten allen tijde de
+verantwoordelijkheid gedragen voor de vorming van het gezinsleven en
+de verzorging der familie, -- en het is juist deze drievoudige taak,
+die door den oorlog het meest bedreigd wordt.
+
+De oorlog rukt het gezin uiteen, brengt geestelijke en stoffelijke
+ellende in het familieleven en verminkt en vernietigt het ras. Daarom
+zal elke vrouw, die hare levenstaak begrijpt, in den oorlog haar
+grootsten vijand zien. Wat wij vrouwen willen opbouwen, wil de oorlog
+vernietigen.
+
+Mannen hebben, vanaf de vroegste tijden, den oorlog vereerd en
+verheerlijkt. Leest de geschiedenis door mannen geschreven. Veldslagen
+en zeeslagen, overwinningen door geweld te land en ter zee, schenen
+alleen waard aan de vergetelheid te worden ontrukt. In onze jeugd
+leerden wij alleen helden vereeren op oorlogsgebied.
+
+En hoe kon het ook anders? De wereld, waarin tot nu toe de man de
+alléén-heerschappij voert, is in haar geheelen opzet op oorlog
+gebaseerd. Elk land houdt er een leger en vloot op na. Elke regeering
+verspilt elk jaar opnieuw een zeer groot deel van de opbrengsten
+van het land aan _oorlogsuitgaven_. In elk parlement wordt elk jaar
+opnieuw een lange periode van den nationalen tijd verbruikt om
+_oorlogsmaatregelen_ te bespreken. En in elk land worden jaarlijks een
+groot aantal jonge, krachtige mannen aan landbouw, nijverheid, studie
+enz. onttrokken, (aan vreedzame en opbouwende werkzaamheden), om zich
+te bekwamen in de vakken, die vernietiging, vermoorden, verwoesten,
+ten doel hebben.
+
+Is er een dwazer regeling van de maatschappelijke huishouding
+denkbaar? Waar dat op uitloopt, waar zulk een wereldorde op
+moest uitloopen, heeft deze zedelooze oorlog ons aanschouwelijk
+gemaakt. _Deze oorlog is het resultaat van eene Staatkunde, die op
+"mannen-inzicht-alléén" is gebaseerd._
+
+Het was eene vrouw, _Bertha von Suttner_, die het eerst de volken
+heeft toegeroepen "de Wapens Neder", beslecht Uwe geschillen door de
+Rede, laat het Recht, niet de Macht zegevieren. En deze vrouw, die
+haar geheele leven wijdde aan de verbreiding van hare _Vredesidealen_,
+was er innig van overtuigd, dat deze idealen eerst in vervulling
+zullen komen, wanneer de vrouw, naast den man en met hem, de macht
+tot regeeren gegeven zal zijn. In haar strijd tegen den oorlog vergat
+zij den strijd voor de politieke ontvoogding der vrouw niet. Toen zij
+in September 1913, tijdens de Vredesconferenties in ons land, in eene
+vergadering van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht te Amsterdam,
+sprak, zeide zij o. m.:
+
+
+"Gij, strijdsters voor vrouwenkiesrecht, gij zijt met Uwen strijd
+reeds zooveel verder gevorderd dan ik en mijne geestverwanten, maar
+ik benijd U daarom niet. Veeleer verheug ik mij daarover, omdat ik
+weet, dat de vervulling mijner wenschen zal moeten wachten, tot Gij
+de Uwe bereikt hebt".
+
+
+Er bestaat een veel nauwer verband dan velen beseffen, tusschen "het
+voeren van oorlogen" en "het houden der vrouwen in een onderworpen
+toestand". Beide zijn een gevolg van oude begrippen omtrent _Macht en
+Recht_. Wie de _Macht_ heeft een ander aan zich ondergeschikt te
+maken, zou daartoe ook het _Recht_ hebben, dit is het begrip, dat
+ten grondslag ligt aan oorlog, doch ook aan het in ondergeschikten
+toestand houden der vrouw.
+
+Waar de menschheid de intellectueele hoogte bereikt heeft om te kunnen
+inzien, dat mannen en vrouwen beide, en in gelijke mate, het recht
+hebben aan den opbouw der wereldorde mede te werken, en dat inzicht
+in toepassing brengen, daar toonen de mannen _Recht_ boven _Macht_ te
+kunnen stellen, daar zijn zij rijp om vruchtbaar mede te werken tot
+behoud van een duurzamen vrede. Waar dit hooger menschelijk standpunt
+door de mannen nog niet bereikt is, waar zij nog meenen aan hun Macht
+het Recht te mogen ontleenen, de vrouw aan den man ondergeschikt te
+houden, daar kan men ook aan hunne vredesuitingen geen waarde hechten.
+
+Dat vrouwen tegenover oorlogen anders staan dan mannen, wordt
+opvallend aangetoond in de geschriften over dit onderwerp. Heel
+algemeen uitgedrukt zou men kunnen zeggen, de mannen beschouwen den
+oorlog voornamelijk uit een economisch oogpunt, bij de vrouwen treden
+hoofdzakelijk de rasbelangen op den voorgrond. De mannen berekenen de
+vóór- en nadeelen van den oorlog vooral naar de finantieele gevolgen.
+De materieele oorlogskosten, het verlies of de winst voor den
+nationalen handel de vóór- of achteruitgang der industrie, en
+dergelijke zaken komen het eerst in aanmerking. Leest men zoo nu en
+dan nog eens beschouwingen over oorlogen uit de laatste jaren, dan
+is het treffend, hoe goed men heeft uitgerekend hoeveel deze of gene
+oorlog heeft gekost aan geld, en hoe men heeft uitgerekend of de
+winsten wel hebben beantwoord aan de kosten.
+
+Maar het menschenwee dat zij hebben veroorzaakt, het aantal levens dat
+er door verloren ging, hoevele mannen voor hun verder leven verminkt
+waren, hoevele met geschokte zenuwen en ondermijnde gezondheid verder
+moesten leven, vindt men niet vermeld. Ook wordt nergens melding
+gemaakt van de tallooze moeders, die gedurende en kort na den oorlog
+kinderen ter wereld brachten, die geen levensvatbaarheid bezaten,
+of zwaar erfelijk belast ter wereld kwamen, en nog tallooze andere
+schadeposten aan het ras toegebracht.
+
+Want in den oorlog geldt niet de natuurwet, waarbij in den strijd
+om het bestaan de zwakken ondergaan; integendeel, de lichamelijk
+sterke, jonge, gezonde man wordt vernietigd en het geslacht moet jaren
+achtereen in hoofdzaak door de lichamelijk zwakken en geestelijk
+minderwaardigen worden voortgeplant.
+
+Dit -- en alles wat hiermede samenhangt -- treedt bij de beoordeeling
+van den oorlog bij vrouwen op den voorgrond.
+
+Dat dit geen "graue theorie" maar werkelijkheid is, dat hebben de
+vrouwen in Australië het vorige jaar bewezen. Toen daar de "Algemeene
+Dienstplicht" aan een referendum werd onderworpen, om het Moederland
+met een groot leger Australische jonge mannen te hulp te komen,
+toen hebben de vrouwen van haar kiesrecht gebruik gemaakt om dien
+dienstplicht af te stemmen. De Australische vrouwen hebben bij die
+gelegenheid verklaard,
+
+
+"dat zij evengoed als de mannen de belangen van het land hebben
+overwogen, dat zij even vaderlandslievend zijn als de mannen, en dat
+zij ook even gaarne bereid zijn elk offer te brengen, dat noodig is
+in het waarachtig belang van het land".
+
+
+Maar bij de kwestie van den dienstplicht hebben zij zich de vraag
+gesteld:
+
+
+"is het in het belang van een land een oorlog te winnen door
+overmacht van een groot leger en eene goede strategie, wanneer
+zelfs het overwinnend land na afloop van den oorlog achteruit gaat,
+tengevolge van het groote verlies aan jonge, krachtige menschen,
+door ziekte en ontaarding der terugkeerende militairen, waardoor de
+geheele bevolking wordt geïnfecteerd en door het verloren gegane
+begrip van recht en eerlijkheid?"
+
+
+Deze vraag hebben zij ontkennend beantwoord, beinvloed als zij waren
+door den treurigen lichamelijken en geestelijken toestand waarin een
+groot deel der uit Egypte teruggekeerde militairen verkeerden, die
+daar aan den oorlog hadden deelgenomen. En dáárom hebben zij _tegen_
+dienstplicht gestemd.
+
+Hoe belangrijk ook de economische zijde van het oorlogsvraagstuk is,
+de rasbelangen daarbij betrokken, doen in geen geval voor het
+economisch belang onder. En waar de vrouwen vooral de rasbelangen ter
+harte gaan, deze ook beter kennen en begrijpen dan de mannen, daar
+is het ontegenzeggelijk in het belang der geheele wereld, dat bij
+zulke allergewichtigste vraagstukken, als die van oorlog en vrede, het
+inzicht van man èn vrouw beide tot uiting komt en aan beider stem een
+evengroote waarde wordt toegekend in de regeeringslichamen.
+
+Zonder vrouwenkiesrecht hebben de vrouwen niets in te brengen, wanneer
+in een land over oorlog en vrede beslist wordt en toch zijn zij het,
+die in de eerste plaats de kosten en de lasten van den oorlog hebben
+te dragen en die de eerste en voornaamste oorlogsbenoodigdheden hebben
+te leveren, benoodigdheden zonder welke geen oorlog mogelijk is.
+
+Toen de groote teekenaar van dezen tijd, de sedert den oorlog
+wereldberoemd geworden heer _Raemaekers_ in beeld wilde brengen,
+"_wie de rekening van den oorlog betalen_", toen schetste hij in drie
+teekeningen:
+
+             "_de Moeders, de Weduwen, en de Kinderen_".
+
+Het waren vrouwen, oud en jong, vrouwen uit alle rangen en standen der
+maatschappij, die hij ons voor oogen bracht. Op haar drukken inderdaad
+de lasten van den oorlog in de eerste plaats.
+
+Alles wat de mannen bijdragen aan oorlogsbenoodigdheden kan vervangen
+worden door andere middelen en is ook in den loop der tijden
+herhaaldelijk gewijzigd, maar wat de vrouwen aan den oorlog hebben te
+leveren, dat deel is in den loop der tijden alleen grooter geworden,
+is in aantal toegenomen, maar is nooit gewijzigd. Zij, de vrouwen,
+moeten de mannen leveren, zonder welke geen oorlog mogelijk is.
+
+Al de kostbare menschenlevens, die in den oorlog zoo roekeloos worden
+opgeofferd, moeten door de vrouwen opnieuw worden voortgebracht.
+Nog gedurende dezen oorlog, worden in alle oorlogvoerende landen de
+vrouwen reeds aangespoord veel nieuw menschenmateriaal te leveren,
+opdat toch het land bij een volgenden oorlog niet in krachten bij
+andere landen zal achterstaan. De vrouw, die nu de meeste kinderen
+voortbrengt, wordt als de meest vaderlandslievende voorgesteld.
+
+En nu wil ik hier een bladzijde aanhalen uit het boek van _Olive
+Schreiner_ "_De Vrouw en de Oorlog_", omdat zij daarin beter dan ik
+het zou kunnen, uiteenzet, waarom een vrouw, uit hoofde van haar
+vrouw-zijn, er nooit toe zal overgaan voor een oorlog te stemmen, als
+zij er niet onontkoombaar toe gedwongen wordt.
+
+
+  "Het gebeurt wel eens dat in eene belegerde stad de manschappen
+  standbeelden en marmeren beeldhouwwerk van openbare gebouwen en
+  musea wegpakken en meeslepen om de gaten te stoppen, die door den
+  vijand in hunne omwallingen gemaakt zijn, zonder daarbij na te
+  denken; zij nemen die stukken omdat zij het meest voor de hand
+  liggen, en zij er niet meer waarde aan hechten dan aan
+  straatsteenen. Maar één man zal daaraan zeker nooit meedoen -- de
+  beeldhouwer. Hij die, ofschoon er misschien geen werk van zijne
+  handen bij is, nochtans weet wat elk van deze kunstwerken heeft
+  gekost, die bij ondervinding kent de lange jaren van arbeid en
+  studie en oneindige worsteling voor de vorming van soms slechts
+  één arm of been, voor het snijden van de eene of andere gelukte
+  buitenlijn, _hij_ zal zeker nimmer zijne handen uitsteken, om zulke
+  kunstwerken zóó gedachteloos en zorgeloos te misbruiken. Hij zal
+  instinctmatig huishoudgoed, zelfs goud en zilver, en al het andere
+  wat de stad bevat, naar de omwallingen slepen, eer dan dat hij zijne
+  handen naar zulke kunstwerken uitsteekt.
+
+  Menschenlichamen zijn de kunstwerken van ons vrouwen. Hebben wij
+  bestuursmacht verkregen, dan zullen wij ze niet zorgeloos laten
+  vernietigen om de gaten te vullen in menschelijke verhoudingen, die
+  door internationalen naijver en begeerigheid zijn ontstaan.
+  Nooit zal de gedachte bij eene vrouw opkomen: "Stop het gat met
+  menschenlichamen en beslis zoo de kwestie!"
+
+  De vrouw, de moeder, die weet hoeveel angst en lijden en doodsgevaar
+  elk nieuw menschenleven kost, zij zal, zonder onverbiddelijken
+  noodzaak geen menschenleven opofferen, om menschelijke oneenigheden
+  te regelen. Zij _zal_ niet, zij _kan_ niet medewerken om roekeloos
+  levens te verwoesten, om daarmede geschillen tot oplossing te
+  brengen. De vrouw _weet_ wat leven kost, en dat het gemakkelijker is
+  het te vernietigen dan te scheppen. De vrouw kent de geschiedenis
+  van het menschelijk lichaam, zij _kent_ de waarde ervan, de man
+  niet.
+
+  De dag, waarop de vrouw zal plaats nemen naast den man bij het
+  vaststellen en regelen der buitenlandsche belangen van haar volk,
+  zal ook de dag zijn waarop het doodvonnis zal worden uitgesproken
+  over den oorlog, als middel om menschelijke geschillen te regelen.
+
+
+Dit laatste gevoelen velen der strijdsters voor vrouwenkiesrecht
+als eene zekerheid en het is daarom dat zij, wanneer straks na den
+oorlog door de Mogendheden wordt beraadslaagd over middelen om tot een
+duurzamen vrede te komen, zij er met kracht op zullen aandringen, dat
+internationaal wordt vastgesteld "_invoering van vrouwenkiesrecht in
+alle beschaafde landen_".
+
+                            *  *  *  *  *
+
+Maar ook nog op andere, dan de genoemde wijze, drukken de lasten van
+den oorlog het zwaarst op de vrouwen van het land en zijn zij het, die
+aan den oorlog de grootste offers moeten brengen.
+
+Meen niet, dat ik er een oogenblik aan denk, het groote offer te
+onderschatten, dat diegene onder de mannen brengen, die, hetzij uit
+vrijen wil, hetzij omdat zij door dienstplicht er toe gedwongen
+worden, huis en haard, en allen die hun lief en dierbaar zijn,
+verlaten en naar de grenzen gaan, om daar, dikwijls met opoffering van
+hun jong leven, en bijna altijd met inboeting van hunne gezondheid,
+het land als militair te dienen. Het ontzaglijk lijden van de gewonden
+op het slagveld, de groote ontberingen gedurende den strijd, de
+vreeselijke gemoedstoestand van zoovele fijner bewerktuigde geesten,
+die in vredestijd geen vlieg zouden kwaad doen, doch die dan gedreven
+worden het zwaard te steken in de borst van iemand, die hun nooit
+eenig leed deed, en wiens trouwhartige oogen hen eerder met medegevoel
+dan met haat bezielen; -- al deze verschrikkelijkheden, die de jonge
+mannen in den oorlog ondervinden -- ik weeg ze, geloof mij, zwaar
+genoeg.
+
+Maar met het lijden en de offers, die de vrouwen en moeders in zulke
+tijden brengen, kunnen zij niet in vergelijking komen.
+
+Voor de vrouwen geen afwisseling in de eentonige sleur van het
+dagelijksche leven, waarin zij haar doodelijken angst voor haar
+strijdende geliefden moeten onderdrukken; voor de vrouwen geen
+vreugde na eene overwinning; geen bevordering in rang; geen eere- of
+ordeteekens na een moedig gedrag; geen muziek, geen heldenvereering,
+geen geestvervoering; voor haar slechts leed en lijden.
+
+Stel U een oogenblik de radelooze angst voor den geest, waarin de
+vrouwen verkeeren dag-in, dag-uit, in de slapelooze nachten elk uur,
+elke minuut, om man, zoon of verloofde; probeer eens U te verplaatsen
+in den gemoedstoestand dier vrouwen, als zij 's avonds in de koude
+lijst van namen der gedooden, gewonden of vermisten, den naam vinden
+van hem, die haar zoo dierbaar was. Dan is voor den gesneuvelde het
+lijden uit, voor de arme vrouwen vangt het dan eerst recht aan.
+
+Weg is dan de knappe, sterke jonge man, die de moeder met zooveel
+liefde groot bracht, die haar trots was, of haar steun in het leven;
+al haar moeite, al hare zorgen, al hare offers voor zijn leven, voor
+zijn toekomst, -- zoo gaarne gebracht, -- zij hebben slechts gestrekt
+om het slagveld één offer meer te brengen.
+
+Op de weduwe drukt dan verder, in haar zonloos voortbestaan, het volle
+gewicht van voor hare kinderen Vader en Moeder beide te moeten zijn.
+Naast haar taak als huishoudster en moeder, wacht haar voortaan ook de
+taak van kostwinster. En dat voor duizende en duizende weduwen, die
+voor zulk een drievoudige taak niet waren opgevoed.
+
+En denk ook eens aan die tallooze schare jonge, bloeiende meisjes,
+bestemd en geschikt om gelukkige moeders te worden, en die nu moeten
+voortleven, zonder ooit het geluk van het huwelijk en de vreugde van
+het moederschap te hebben gekend, omdat de jonge mannen, met wie ze
+zich hadden moeten verbinden, door den oorlog zijn weggerukt.
+
+Zwaar is het lijden van de mannen in den oorlog, maar zwaarder,
+heviger en van oneindig langeren duur is het lijden der vrouwen in de
+oorlogvoerende landen. Is het dan te verwonderen dat de vrouw, sterker
+dan de man, instinctief weerstand zal bieden aan elke poging om een
+land in oorlog te brengen?
+
+Zeg niet, als gij mij wilt tegenspreken, dat in oorlogvoerende landen
+de vrouwen dikwijls nog oorlogszuchtiger zijn dan de mannen; dat zij
+haatdragender, wilder, woester soms tegen den vijand optreden, ja, dat
+zij hare zonen met liefde offeren ten behoeve van het land.
+
+Vergeet toch niet, zoodra in een land een oorlog is uitgebroken, dat
+er dan andere invloeden werken. Geen land zou het volk bereid vinden
+voor een oorlog te stemmen, als het openlijk offensief ten oorlog
+ging. Elk oorlogvoerend land moet zijn volk in den waan brengen dat
+het ter zelfverdediging, of ter verdediging van een of ander grootsch
+beginsel het zwaard moet trekken. Als het volk de naakte waarheid
+omtrent den oorlog zou kennen, het zou moeilijk tot den oorlog te
+bewegen zijn. "Aan elken oorlog ligt een leugen ten grondslag," zei
+de groote Noor _Björnstjerne Björnson_. Geen enkele regeering vertelt
+eerlijk en oprecht, waarom het een oorlog begon. Met leugens
+blinddoekt men de massa.
+
+Zoowel in Duitschland als in Frankrijk, in Oostenrijk als in Italië,
+of in welk oorlogvoerend land ook, gelooven de menschen dat het land
+ter zelfverdediging den strijd voert. En zij zijn daarvan zoo
+heilig overtuigd, zoowel aan de eene als aan de andere zijde der
+strijdvoerenden, dat die overtuiging door geen redeneering aan het
+wankelen kan worden gebracht. Na den oorlog zullen de feiten misschien
+licht brengen.
+
+Maar bij een volk dat eenmaal in den oorlog is, openbaart zich de
+moedernatuur op andere wijze. Dan ziet de vrouw in de zonen der
+moeders aan gene zijde harer landsgrenzen, de vijanden van háár
+kroost, die háár kinderen zullen dooden, als _zij_ niet gedood worden.
+Om háár jong te beschermen, wil zij dan den vermeenden aanvaller tot
+elken prijs vernietigen.
+
+Zien wij dit niet duidelijk in de dierenwereld? Sla eens een beest met
+jongen gade, wanneer er in de nabijheid van het nest gevaar dreigt.
+Het zachtzinnigste dier wordt op zoo'n oogenblik een gevaarlijke
+vijand, die brute eigenschappen vertoont, die het te voren niet bezat.
+
+Zoo is het ook met de vrouw als haar land zich in oorlog bevindt. Uit
+de wilde, woeste uitingen, die dan van velen harer vernomen worden,
+uit haar hulpvaardigheid om oorlogsmaterialen te willen helpen maken,
+spreekt haar angst voor haar kroost. Daaruit tot haar strijdlust, haar
+moordlust te concludeeren, bewijst dat men den oorsprong ervan niet
+heeft nagegaan.
+
+Zéér goed wordt dit in de oorlogvoerende landen ingezien. Om de
+vrouwen, b. v. in Engeland, aan te sporen in de munitiefabrieken te
+komen werken, had men op vele der aanplakbiljetten, waarbij krachten
+voor dit werk werden opgeroepen, in meer of minder bloemrijke taal,
+gezet: "Elke bom méér beteekent een vijand gedood en een Engelschman
+gered."
+
+Zoo tracht men in oorlogvoerende landen de vrouwen te winnen om werk
+te verrichten, waartegen anders haar gansche natuur in opstand zou
+komen.
+
+Hoewel het economisch vraagstuk, in verband met den oorlog en de
+vrouw, morgen door eenige andere spreeksters behandeld zal worden, wil
+ik er toch even op wijzen, dat ook de economische gevolgen van den
+oorlog zeer zwaar op de schouders der vrouwen drukken. Een groot deel
+van het productieve werk door mannen in vredestijd verricht, moet door
+de vrouwen worden voortgezet, zoodra de mannen worden opgeroepen om
+naar de grenzen te gaan.
+
+Door haren productieven arbeid moeten, tijdens den duur van den
+oorlog, de gezinnen en het geheele leger in leven worden gehouden.
+Met de vrouwen als producenten, kunnen de landen zich in oorlogstijd
+staande houden; zonder dit werk der vrouwen kan geen land langen tijd
+oorlogvoeren. In oorlogstijd doen de vrouwen, wat sedert onheuglijke
+tijden door de vrouwen steeds werd gedaan, in oorlogstijd nemen zij,
+naast hare moedertaak, ook het opbouwende, productieve werk voor het
+ras weder op zich. Ook in dit opzicht voert de oorlog ons tot de
+oertijden terug.
+
+Zeer duidelijk werd de invloed van de werkzaamheden der vrouwen
+aangetoond in den oorlog tusschen Engeland en Zuid-Afrika. Toen Mrs.
+_Chapman Cat_ en ik bij ons bezoek aan Zuid-Afrika, President _Steyn_
+opzochten, werd ons door hem medegedeeld dat de vrouwen van
+Zuid-Afrika in één jaar zooveel hadden geproduceerd dat niet alleen
+de gezinnen, maar ook het geheele leger daar wel drie jaren op teren
+konden. En dit niet alleen wat voedselvoorraad betrof, maar ook
+kleeding en schoeisel, oorlogsbenoodigdheden, kortom alles wat het
+leger noodig had.
+
+Doch toen de Engelschen de voorraadschuren vernietigd hadden en de
+vrouwen in concentratiekampen hadden ondergebracht, begrepen de boeren
+dat langer volhouden van den oorlog onnoodig was, want dat nu hun
+economische hulpbronnen waren uitgedroogd.
+
+President _Steyn_ verklaarde dan ook dat het verlies van den oorlog
+door Zuid-Afrika eenvoudig het gevolg is geweest van een oorlogstruc
+van de zijde van Engeland. Het is niet geweest een militaire
+overwinning van het volk, maar men heeft gewonnen door de vrouwen
+het verder arbeiden voor de economische en militaire behoeften te
+beletten. Nooit is dit misschien zoo duidelijk in het licht gekomen
+dan toen in Zuid-Afrika, omdat alle strijdbare mannen aan den oorlog
+deelnamen en alle vrouwen aan den productieven arbeid. Daarom is dit
+verschijnsel dan misschien veel duidelijker aan te toonen dan in de
+tegenwoordig oorlogvoerende landen.
+
+Dat de vrouwen om al deze en nog vele ongenoemde redenen, niet alleen
+het _recht_, maar ook de _plicht_ hebben, thans van alle
+regeeringen te eischen, dat men haar medezeggingschap geeft in alle
+regeeringszaken, lijkt mij aan geen twijfel meer onderhevig. Wij
+moeten het in het vervolg in onze macht hebben, zulke catastrophen,
+als wij nu beleven, te kunnen voorkomen.
+
+Wij mogen niet langer gedoogen, dat men ons onder den druk der
+politieke onmondigheid houdt, niet voor ons-zelf, niet voor de
+veiligheid en het levensgeluk der kinderen, niet voor de belangen der
+menschheid.
+
+Door dezen oorlog zijn vele hardnekkige tegenstanders van
+vrouwenkiesrecht tot voorstanders ervan bekeerd. En dat niet alleen
+door het werk in de oorlogvoerende landen door vrouwen verricht,
+maar meer nog doordat zij hebben leeren inzien, waartoe éénzijdig
+mannen-inzicht in de regeeringslichamen leidt, ontegenzeggelijk leiden
+móét.
+
+Met _Israël Zangwill_, de bekende Engelsche schrijver en humorist,
+roepen nu velen: "Ontwaakt, Parlementen, geef den vrouwen
+medezeggenschap in het bestuur van het land. Een wereldorde,
+opgebouwd op de grondslagen van mannen-inzicht-alléén, heeft ons in
+dezen hel gebracht. Door den verzachtenden invloed der vrouwen zal
+het mogelijk beter gaan; in slechter banen dan het wereldbestuur nu
+is geleid, kan het niet".
+
+Hoevele duizende vrouwen hebben in de bange dagen, die wij thans
+doorleven, niet uitgeroepen: _Nooit, nooit meer zoo'n oorlog! Deze
+oorlog moet de laatste zijn!_
+
+Op al die vrouwen rust thans de plicht, voorzoover zij dat nog niet
+hebben gedaan, zich te scharen in de rijen der strijdsters voor
+vrouwenkiesrecht.
+
+Als een krachtig aaneengesloten schare dienen de vrouwen van heel
+de wereld thans haar deel op te eischen in het Wereldbestuur, opdat
+straks, als de oorlogsfakkel is uitgedoofd, en getracht zal worden
+Europa op nieuw op te bouwen, deze opbouw op een hechte vredesbasis
+zal rusten.
+
+
+
+
+
+         Uittreksel uit de Resoluties van het Internationaal
+                         Congres van Vrouwen.
+
+                 (Den Haag 28 April tot 1 Mei 1915).
+
+
+Doel van het Internationaal Vrouwen-Comité voor Duurzamen Vrede.
+
+ I. Te zorgen dat een Internationaal Congres van Vrouwen gehouden
+wordt ter zelfder plaats en tegelijkertijd met de officieele
+Conferentie, die de voorwaarden van het Vredesverdrag na den oorlog
+zal vaststellen, met het doel aan deze Conferentie practische
+voorstellen voor te leggen.
+
+II. Organisaties te scheppen ter ondersteuning van de resoluties
+aangenomen door het Internationaal Congres van Vrouwen in Den Haag in
+1915.
+
+
+Voorgestelde Nationale Comité's of Afdeelingen.
+
+Het is wenschelijk, dat in ieder land een werkwijze wordt aangenomen
+ter bevordering van het doel, dat het "Internationale Vrouwen-comité
+voor een duurzamen Vrede" beoogt.
+
+ I. Het zal waarschijnlijk noodig zijn een speciaal Comité te
+vormen met het doel afgevaardigden te zenden naar het voorgenomen
+Vrouwen-Congres, dat gehouden zal worden ter zelfder plaats en
+tegelijkertijd met de officieele Conferentie, die de voorwaarden voor
+het Vredesverdrag na den oorlog zal vaststellen.
+
+II. Met het oog op de propaganda zal het wenschelijk zijn dat zich in
+ieder land een Nationale Vereeniging constitueert waarvan leden kunnen
+zijn, degenen die instemmen met:
+
+a. de uitstrekking van het kiesrecht tot de vrouwen;
+b. de oplossing van internationale geschillen langs vreedzamen weg;
+
+en die over het algemeen instemmen met de door het Internationaal
+Congres van Vrouwen aangenomen resoluties.
+
+_Minimum-bijdrage voor het lidmaatschap van het Nederlandsch Comité f
+0.50. Opgave bij de Secretares Mej. A. L. OPPENHEIM Parkstraat 2, Den
+Haag._
+
+
+
+
+Uitgaven van het Nederlandsch Comité van Vrouwen voor Duurzamen Vrede:
+
+
+
+  I. _Voor en na den vrede_, door Dr. J. van den Bergh van
+     Eysinga-Elias. Prijs f O.10.
+
+ II. _In samenwerking ligt onze kracht_. Prijs f 0.05.
+
+III. _De huidige oorlog in het licht der geschiedenis_, door
+     Dr. J. van den Bergh van Eysinga-Elias. Prijs f 0.20.
+
+ IV. _Na twee jaar_, door Mevr. H. van Biema-Hijmans. Prijs
+     f 0.05.
+
+  V. _Verslag van het nationaal congres van het nederlandsch
+     comité van vrouwen voor duurzamen vrede_. Den Haag 28 en 29
+     April 1917. Prijs f 1.50. Fr. p. post f 1.65.
+
+ VI. _De vrouw en de vredesbeweging in verband met het
+     vrouwenkiesrecht_, door Dr. Aletta Jacobs. (Overdruk
+     uit het Congresverslag). Prijs f 0.10.
+
+VII. _De vrouw en de vredesbeweging in verband met de
+     ontwikkeling de wereldbeschouwing_, door Mr. Clara
+     Wichmann. (Overdruk uit het Congresverslag). Prijs f 0.10.
+
+
+Eveneens verkrijgbaar bij de Secretaresse, Mejuffrouw A. L.
+Oppenheim, Parkstraat 2, 's-Gravenhage:
+
+
+     _Aangenomen resoluties van het internationaal congres
+     van vrouwen_. (Den Haag 28 April-1 Mei 1915).
+     Prijs f 0.10.
+
+     _Rapport internationaal congres van vrouwen_. (Den
+     Haag, 28 April-1 Mei 1915). Prijs f 1.50. Fr. per post f 1.65.
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of De vrouw en de vredesbeweging in
+verband met het vrouwenkiesrecht, by Aletta Henriëtte Jacobs
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE VROUW EN DE VREDESBEWEGING ***
+
+***** This file should be named 26148-8.txt or 26148-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/6/1/4/26148/
+
+Produced by Anna Tuinman, André Engels, Eline Visser and
+the Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.